വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Event Event talk 0 1069 4611934 4596279 2026-04-04T04:41:01Z Sansanker 207767 /* ചോഴർ */ 4611934 wikitext text/x-wiki {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}} {{prettyurl|History of Kerala}} {{Keralahistory}} [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] പ്രാചീന ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലഘു വിവരണമാണ് കേരള ചരിത്രം (Kerala history) എന്ന ഈ ലഖു വിവരണം. മറ്റു പ്രദേശങ്ങളുടെ ചരിത്രരചനകൾ നടന്നിട്ടുള്ളതിനനുസരിച്ചുള്ള രേഖകൾ കേരളത്തിനെ സംബന്ധിച്ച് ലഭ്യമായിട്ടില്ല. മാത്രമല്ല. 8 നൂറ്റാണ്ടിനുശേഷം വലിയ ഒരു കാലയളവിൽ നിന്നുള്ള തെളിവുകളൂടേയും അഭാവമുണ്ട്. പ്രധാനമായും [[സംഘകാലം]] മുതലുള്ള രേഖകളേ എഴുതപ്പെട്ടവയായുള്ളൂ. എങ്കിലും ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള വിശ്വാസയോഗ്യമായ തെളിവുകൾ വച്ചു നോക്കിയാൽ മറ്റു സംസ്കാരങ്ങൾക്കൊപ്പം നിൽക്കാൻ പ്രാപ്തിയുള്ള ഒരു ചരിത്രം നമുക്ക് ലഭിക്കുന്നു. <!-- 5000 കൊല്ലങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് [[തേക്ക്|തേക്കും]] [[ആന#കൊമ്പ്|ആനക്കൊമ്പും]] മറ്റും [[ബാബിലോണിയ|ബാബിലോണിയയിലേക്ക്]] കയറ്റി അയച്ചിരുന്ന കേരളീയർ ഏത് രീതിയിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്, അവരുടെ കൃഷിയും തൊഴിലുകളും മറ്റും എത്രത്തോളം അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടിരുന്നു; വസ്ത്രം, ഭക്ഷണം, വീട് മുതലായ നിത്യജീവിതസാമഗ്രികൾ ഏതെല്ലാം തരത്തിൽ ഉണ്ടാകുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു; കളികളും കലകളും എന്തായിരുന്നു? വിശ്വാസത്തിന്റെയും വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും പരിധി ഏതുവരെ വിപുലമായിരുന്നു; കുടുംബവും സമുദായവും എങ്ങനെ സംഘടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നൊന്നും വ്യക്തമല്ല. --> പുരാതനകാലത്ത് ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സംസ്കാരവും ജീവിതരീതിയും വിശ്വാസപ്രമാണവും മറ്റും ഏതെല്ലാം തരത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായാണ് ആധുനികയുഗത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ ആയിത്തീർന്നത് എന്ന് അറിഞ്ഞുകൂട. [[ആര്യന്മാർ|ആര്യൻമാരുടെ]] വരവിനുമുമ്പുള്ള കാലത്തെകുറിച്ച് വിശ്വാസയോഗ്യമായ ചരിത്രരേഖകൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, [[ചെപ്പേട്|ചെപ്പേടുകൾ]], യാത്രാകുറിപ്പുകൾ എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ സ്രോതസ്. ഇതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ, ([[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ചുകാർ]]), വെള്ളക്കാർ ([[ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഇംഗ്ലീഷുകാർ]]) എന്നിവരുടെ കത്തുകളിലും ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ഉണ്ട്. ഇവയുടെ സഹായത്തോടുകൂടിയാണ് [[വില്ല്യം ലോഗൻ]], [[പത്മനാഭമേനോൻ]], ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ തുടങ്ങിയവർ ചരിത്രരചന നടത്തിയത്. [[ചിത്രം:Peutinger India.png|thumb|200px| ടോളമിയുടെ കാലത്ത് വര‍ച്ച ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടം. തീരം നേർ രേഖപോലെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്]] ഈ ചരിത്രരേഖകൾക്ക് ചില പരിമിതികൾ ഉണ്ട്. അതായത് ശിലാതാമ്രശാസനങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ഭരണാധികാരികളോട് വളരെ അടുത്തുനിൽക്കുന്നവർ എഴുതിയതാകയാൽ സ്വാഭാവികമായും അവ ഒരുതരം സ്തുതിഗീതങ്ങളാകാനേ സാധ്യതയുള്ളൂ. അതിനാൽ അത്തരം പ്രമാണങ്ങളെ ആധാരമാക്കി മെനഞ്ഞെടുത്ത ചരിത്രത്തിലും അപാകതകൾ കാണും. {{Ref|historians}} രാജാക്കൻമാരെയോ അവരുടെ അടുത്ത ആളുകളേയൊ അല്ലാതെ ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന സാധാരണ ജനങ്ങളെ കാണുവാൻ ചരിത്രകാരൻമാർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. '''എന്നാൽ [[സംഘകാലം|സംഘം കൃതികളുടെ]] കണ്ടെത്തലോടെ കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളെപ്പറ്റിയും അറിയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അത് ഇന്നത്തെ ചരിത്ര രചനക്ക് ഒരു മുതൽക്കുട്ടാണ്.''' [[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങളും]] [[പുരാണം|പുരാണങ്ങളും]] രചിക്കപ്പെട്ട കാലത്തുതന്നെ കേരളത്തിന് ഒരു സ്വതന്ത്ര സ്വഭാവമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കം. ബി.സി.എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം 41-ആം സർഗത്തിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. [[സുഗ്രീവൻ]], വാനരന്മാരെ ദക്ഷിണദേശത്തേയ്ക്കയക്കുമ്പോൾ കാണാവുന്ന രാജ്യങ്ങളെപ്പറ്റി [[വാല്മീകി]] ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: <blockquote> '''നദീം ഗോദാവരീം ചൈവ <br> സർവമേവാനുപശ്യത<br> തഥൈവാന്ധ്രാൻ ച പൗണ്ഡ്രാൻ ച <br>''' '''ചോളാൻ പാണ്ഡ്യാൻ ച കേരളാൻ<ref>{{Cite web |url=http://wikisource.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A5%87_%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%9A%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%83_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%83_%E0%A5%A5%E0%A5%AA-%E0%A5%AA%E0%A5%A7%E0%A5%A5 |title=Wikisource-രാമായണം "नदीम् गोदावरीम् चैव सर्वम् एव अनुपश्यत । तथैव आन्ध्रान् च पुण्ड्रान् च चोलान् पाण्ड्यान् केरलान् ॥४-४१-१२॥ |access-date=2021-08-12 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716024104/http://wikisource.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A5%87_%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%9A%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%83_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%83_%E0%A5%A5%E0%A5%AA-%E0%A5%AA%E0%A5%A7%E0%A5%A5 |url-status=dead }}</ref>'''</blockquote> [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിൽ]] ഭാരതഭൂമിയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളെപ്പറ്റി പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ '''ദ്രമിഡം, കേരളം, കർണാടകം''' മുതലായ നാമങ്ങൾ വരുന്നു. അതിനാൽ [[വ്യാസൻ]] ഭാരതമെഴുതിയ കാലഘട്ടത്തിൽ [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] കീഴിലുള്ള കേരളരാജ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അത് ദ്രാവിഡദേശത്തുനിന്നും ഭിന്നമായിരുന്നു എന്നും മനസ്സിലാക്കാം. '''മഹാഭാരതത്തിൽ ആദിപർവം 175ആം അധ്യായത്തിലും, സഭാപർവം 31ആം അധ്യായത്തിലും, വനപർവം 254ആം അധ്യായത്തിലും, ദ്രോണപർവം 70ആം അധ്യായത്തിലും കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്.''' രുക്മിണീസ്വയംവരത്തിൽ സംബന്ധിക്കുന്നതിനായി ദക്ഷിണദേശത്തുനിന്നും '''ചോളനും, പാണ്ഡ്യനും, കേരളനും''' വിദർഭ രാജധാനിയിൽ സന്നിഹിതരായിരുന്നതായി [[ഭാഗവതം]] ദശമസ്കന്ധത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. [[ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം]], [[അഗ്നിപുരാണം]] എന്നിവയിലും കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. കാലങ്ങളായി ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മറ്റു ഭാഷ-സംസ്കാരങ്ങൾക്ക് മേൽ ഉണ്ടായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തമിഴ് വംശീയ മേൽക്കോയ്മ കേരളത്തിന്റെ പ്രാചീന - മധ്യകാലചരിത്രങ്ങൾക്ക് വൻതോതിൽ നഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണുവാൻ സാധിക്കും. പ്രാചീനകാലങ്ങളിലെ ചരിത്ര അവശേഷിപ്പുകൾ പല തവണകളായി നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിൽ [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തിനു]] മുൻപും പിൻപും ഉള്ള പലവിധ ചരിത്രനിർമിതികളും ക്ഷേത്രങ്ങളും, തമിഴ്[[മറവൻ|മറവ]]<nowiki/>പ്പടകളുടെ ആക്രമണങ്ങളിൽ തകർക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, കേരളത്തിന്റെയും മലയാളഭാഷയുടെയും പ്രാചീനതയുടെ തെളിവുകളും നഷ്ടപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കേരള ചരിത്രത്തെ പല രീതിയിൽ തരം തിരിക്കാം == തരം തിരിവ് == {| ! കലണ്ടറിനെ ആധാരമാക്കി !! ലഭ്യമായ രേഖകൾ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി |- | ; ക്രിസ്തുവിന് മുൻ‌പ് *[[ശിലായുഗം]] *[[നവീന ശിലായുഗം]] *[[അയോയുഗം]] *[[വെങ്കലയുഗം]] *[[മഹാജനപഥങ്ങൾ|മഹാജനപഥങ്ങളുടെ]] കാലഘട്ടത്തിലെ [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര രാജാക്കന്മാർ]]<br />(രാജസ്ഥാനങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നു) ; ക്രിസ്തുവിന് ശേഷം * [[സംഘ കാലം]], ,[[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], * [[ചേര സാമ്രാജ്യം]] * കേരളം രൂപം എടുക്കുന്നു * [[ആര്യന്മാർ|ആര്യന്മാരുടെ അധിനിവേശം]] * [[കേരളത്തിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ|നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ]],[[ക്രിസ്തു മതം കേരളത്തിൽ]] * വിദേശാഗമനം * സാമ്രാജ്യത്വ വാഴ്ച * സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം | #[[ശിലായുഗം]] #[[ഇരുമ്പുയുഗം|ലോഹയുഗം]] #പൂക്കാട്ടിയൂർ ലിഖിതങ്ങൾ (8കിമു-3000കിമു) #[[സംഘകാലം]] #സംഘകാലത്തിനു ശേഷം #അന്ധകാരയുഗം #പെരുമാൾ യുഗം, ആര്യാധിനിവേശം #നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ #വിദേശാധിനിവേശം #[[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം]] #[[കേരളപ്പിറവി]] |} {{TimelineKeralaHistory}} മേൽ പറയുന്ന കര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏതു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇന്നത്തെ കേരളം അതിന്റെ വിസ്തൃതിയിൽ രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് പറയാൻ വിഷമമാണ്. എങ്കിലും [[ചേരരാജാക്കന്മാർ]] ചക്രവർത്തികൾ ആയതോടെ അതായത് മറ്റു രാജ്യങ്ങൾ കേരളവുമായി ചേർക്കപ്പെട്ടതോടെ ആയിരിക്കണം അതിന്റെ ഉത്ഭവം. == ശിലായുഗവും ശവകുടീരങ്ങളും == [[ചിത്രം:Anta Cerqueira em Couto Esteves.JPG|thumb|right|150px| പോർട്ടുഗലിൽ മഹശിലായുഗത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മുനിയറകൾ. ഇതിനോട് സാദൃശ്യമുള്ളവയാണ് കേരളത്തിൽ നിന്നു കിട്ടിയവ]] {{Main|കേരളത്തിലെ ശിലായുഗം}} [[ശിലായുഗം|ശിലായുഗങ്ങളുടെ]] കാലത്ത് കേരളം എന്ന കടലോരം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അന്നത് കടലിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. ശിലായുഗ സംസ്കാരം (നിയോലിത്തിക്) അവസാനിക്കുന്ന കാലങ്ങളിൽ ഘട്ടം ഘട്ടമായി കടൽ ഉൾവലിയുകയും ഓരോ ജന വിഭാഗങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ട് കുടിയേറുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ കടൽ പിൻവലിഞ്ഞ തിശേഷം വന്നെത്തിയവരാണ് [[ഭരതൻ (വിവക്ഷകൾ)|ഭരതർ]]. [[മെഡിറ്ററേനിയൻ]] ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വന്ന ഇവർക്ക് ഇരുമ്പ് മുതലായ ലോഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനും അതുപയോഗിച്ച് കൃഷിയും മറ്റും അറിയാമായിരുന്നു. ഇവരായിരുന്നിരിക്കണം കേരളത്തിലും ഇന്നത്തെ തമിഴ്നാടിന്റെ തീരങ്ങളിലും കൃഷി ആദ്യമായി ആരംഭിച്ചത്. [[കാള]], [[പശു]],[[ആട്]] തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളേയും അവർ പരിപാലിച്ചിരുന്നു. സമുദ്ര തീരങ്ങളെ വളരെ വേഗം സമ്പൽ സമൃദ്ധമാക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. അങ്ങനെ പൊതുവെ പറഞ്ഞാൽ ഈ സാഗര വംശക്കാരുടെ ആവിർഭാവത്തോടെ കേരളത്തിലെ ലോഹയുഗം ആരംഭിച്ചു എന്ന് പറയാം പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ അടുത്തകാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ കണ്ടെത്തിയ പര്യവേഷണത്തിന്റെ ഫലമായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രാതീത കാലസംസ്കാരത്തിലേയ്ക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്ന പലതെളിവുകളും ഇതിനകം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പാലക്കാട്ടെ കാഞ്ഞിരപ്പുഴ എന്ന സ്ഥലത്തുനിന്നും 1974 ഏപ്രിൽ 28 നാണ് ആദ്യമായി കേരളത്തിലെ [[ശിലായുഗം|അതിപുരാതന ശിലായുഗായുധങ്ങൾ]] കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടത്. അന്നുവരെ കേരളത്തിൽ നിന്ന് ശിലായുഗ സംസ്കാരത്തിന്റേതായി കോഴിക്കോട്ടെ ചേവായൂരിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിരുന്ന [[ശിലായുഗം|മീസ്സോലിത്തിക് (മഹാശിലായുഗം]]) തെളിവുകളല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇല്ലായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ വർഷത്തിനിടയിൽ കേരളത്തിന്റെ പല ഭാഗത്തും നടത്തിയ ശിലായുഗ പര്യവേക്ഷണത്തിന്റെ ഫലമായി നൂറ് കണക്കിന് ശിലായുഗ തെളിവുകൾ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]],[[മലപ്പുറം]], [[പാലക്കാട്]], [[കൊല്ലം]], [[തിരുവനന്തപുരം]] മുതലായ ജില്ലകളുടെ പലഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇവ പ്രധാനമായും രണ്ടു കാലഘട്ടത്തിലെ സംസ്കാരത്തെ പ്രതിധിദാനം ചെയ്യുന്നു. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ‘അതിപുരാതന ശിലായുഗ സംസ്കാരവും’ രണ്ടാമത്തേത് ‘മിസ്സോലിത്തിക് സംസ്കാര’വുമാണ്. ഇവയിൽ കൂടുതൽ തെളിവുകളും മിസ്സോലിത്തിക് സംസ്കാരത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നവയാണ്. ഈ സംസ്കാരം ഇന്ത്യയിൽ ക്രിസ്തുവർഷത്തിന് മുമ്പ് 10,000നും 3,000നും വർഷങ്ങൾക്ക് ഇടയിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു. അതിപുരാതന ശിലായുധസംസ്കാരം ലോകത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുപ്പത് വർഷം വർഷം തുടങ്ങി 50,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരെ നിലനിന്നിരുന്നതായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു. [[ചിത്രം:Muniyara.jpg|thumb|right|150px|ശിലായുഗത്തിലേതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[മുനിയറ]]കൾ(Keralite [[dolmen]] കേരളത്തിലെ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ [[മറയൂർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത്.]] ആദ്യത്തേതും ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളതുമായ ആദിപുരാതന ശിലായുഗ സംസ്കാരത്തെ കാണിക്കുന്നവയാണ് പാലക്കാട്ടെ കാഞ്ഞിരപ്പുഴ, തെങ്കര, എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും , മലപ്പുറത്തെ കുന്നത്തു ബാലു, വള്ളുവശ്ശേരി, കരിമ്പുളയ്ക്കൽ എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ശിലായുധശേഖരം. അതിൽ വലിയതരം ചുരണ്ടാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന(Chopper-Scraper-Flake) ആയുധങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇതു പോലുള്ള ആയുധങ്ങൾ [[കർണാടക]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] പശ്ചിമതീരം, [[പഞ്ചാബ്]], [[മധ്യപ്രദേശ്]], [[ഒറീസ]] എന്നിവടങ്ങളിലെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും നേരത്തെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവ ഇന്ത്യയുടെ മിക്കഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിടുള്ള മഴു (Hand Axe- Cleaver) ശിലായുധങ്ങളിൽ നിന്നു പൊതുവെ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരുന്നു. മദ്രാസിലെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള മാതിരി ഹാൻഡ് ആക്സൊ ക്ലീവർ ആയുധങ്ങൾ കേരളത്തിൽ നിന്നും ഇതുവരെ ലഭിച്ചിട്ടില്ല. അതേ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിൽ നില നിന്നിരുന്ന ആദിപുരാതശിലായുഗ സംസ്കാരത്തെ പ്രതിനാധനം ചെയ്യുന്നവയാണ് ചോപ്പർ-സ്ക്രേപ്പർ-ഫ്ലേക്ക് ആയുധങ്ങൾ. ഈ രണ്ടു സംസ്കാരങ്ങളും ഫ്ലേക്ക് ഉൾക്കൊണ്ട സംസ്കാരമാണ് ആദ്യത്തേതെന്നും രണ്ട് അഭിപ്രായമുണ്ട്. പുരാതനശിലായുഗ സംസ്കാരം പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനം വരെ-അതായത് ക്രിസ്തുവിന് 10,000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപു വരെ നിലനിന്നിരുന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം നവീനശിലായുഗ സംസ്കാരത്തിനു മുമ്പ് നിലനിന്നിരുന്ന ശിലായുഗസംസ്കാരം മീസ്സോലിത്തിക് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മഹാശിലായുഗ സംസ്കാരത്തിന്റെ തെളിവുകൾ കേരളത്തിൽ ഇതിനകം പത്തൊമ്പത് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.{{Ref|megalith}}[[തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയുലെ [[രാമവർമ്മപുരം | വിൽവട്ടം]], [[വരന്തരപ്പിള്ളി]] പത്തനംതിട്ടയിലെ ഏനടിമംഗലം, [[കൊല്ലം]] ജില്ലയിലെ [[മാങ്ങാട്]] ഉള്ള മാടൻ‌കാവ് എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങൾ ആണ്‌. <ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/dept_archaeology/monuments.htm |title=കേരള സർക്കാരിന്റെ നരവംശശാസ്ത്ര വിഭാഗത്തിന്റെ വെബ്സൈറ്റ്, ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 23 |access-date=2007-04-23 |archive-date=2004-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041222115758/http://www.kerala.gov.in/dept_archaeology/monuments.htm |url-status=dead }}</ref> ഈ സ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം സംഘകാല വിവരണം വച്ച് പറയുന്ന പാലൈ കുറിഞ്ചി തിണകളിലാണ് എന്നത് കടൽ ഇറങ്ങുന്നതിനും മുന്നേ വന്ന നീഗ്രോയ്ഡ്സ് ആസ്ത്രലോയിഡ്സ് എന്നിവരായിരിക്കാം ശിലായുഗത്തിലെത്തിയവർ എന്ന അനുമാനത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം വന്ന പരവർ ലോഹയുഗക്കാരും കൂടുതൽ പരിഷ്കൃതരും ആയിരുന്നു. അവരുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലുകൾ നിമിത്തം ശിലായുഗക്കാരും ലോഹായുധങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിരിക്കാം. കേരളത്തിലെ ലോഹയുഗത്തിലെ ആയുധങ്ങൾ പൊതുവെ ജ്യോമട്രികവും മൈക്രോലിത്തിക് അല്ലാത്തവയും മൺകലങ്ങൾ നിലവിൽ വരുന്നതിനുമുമ്പ് നിലനിന്നിരുന്നവയുമാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മിക്ക തീരദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ഇതുപോലെയുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടിയിട്ടൂണ്ട്. ഇവ മധ്യ-ഉത്തരേന്ത്യൻ മീസ്സോലിത്തിക് തെളിവുകളിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടാ‍ക്കിയിരുന്ന ആയുധങ്ങൾ വലിപ്പത്തിൽ ചെറുതും (നാല് സെന്റിമീറ്റർ കുറവ്) വളരെ ഉയർന്ന നിലവാരം പുലർത്തുന്നവയാണ്. കേരളത്തിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്തവയിൽ പ്രധാന ആയുധങ്ങൾ ചീകുളി, അലക്, കുന്തം, ബോറർ, ബ്യൂറിൻസ്, കത്തി, ഡിസ് കോയിഡ് സ്, ലൂണേറ്റ്സ്, ചെറിയചോപ്പേർസ് എന്നിവയാണ്<ref> ഡോ.പി.രാജേന്ദ്രൻ; ചരിത്രാതീത കാല സംസ്കാരം; കേരള വിജ്ഞാനകോശം. താൾ 27, പുതുക്കിയ രണ്ടാം വാല്യം , ദേശബന്ധു പബ്ലിക്കേഷൻസ്, തിരുവനന്തപുരം -695034 1988, കേരളം. </ref>. === ഇടനാടിന്റെ (മരുതം, കുറിഞ്ചി തിണകൾ എന്നിവയുടെ) പ്രാധാന്യം === കേരളത്തിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ശിലായുധ തെളിവുകൾ കൂടുതലും കണ്ടെത്തിട്ടുള്ളത് ചെങ്കൽ നിറഞ്ഞ ഇടനാട്ടിലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നാണ്. ഇത് സംഘകാലത്തെ കുറിഞ്ചിതിണ, മരുതംതിണ എന്നിവയാണ്. എന്നാൽ അവയുടെ തെളിവുകൾ ഉയരം കൂടിയ [[നീലഗിരി മലനിരകൾ|നീലഗിരിപർവ്വതങ്ങളുള്ള]] അട്ടപ്പാടിയുടെ പലഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും [[തെന്മല|തെന്മലയിലുള്ള]] ഗുഹകളിൽ നിന്നും കൂടി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ താഴ്ന്ന തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ശിലായുഗ കാലഘട്ടത്തിലെ യാതൊരു തെളിവും കണ്ടുകിട്ടിയിട്ടില്ല. കേരളത്തിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ശിലായുധങ്ങളിൽ ചുരുക്കം ചിലവ ഒഴിച്ചാൽ എല്ലാം തന്നെ കല്ലുകളിൽ ഉണ്ടാക്കിയവയാണ്. നമ്മുടെ നദികളിലും മറ്റും ഇന്നും കാണുന്ന പലതരത്തിലുള്ള വെള്ളാരം കല്ലുകൾ (ക്വാ‍ർട്സൈറ്റ്) ഉപയോഗിച്ച് ഉണ്ടാക്കിയവ ആണ് അവ. ചുറ്റുപാടിൽ നിന്നു കിട്ടാവുന്ന അസംസ്കൃത വസ്തു ഉപയോഗിച്ച് ആവശ്യമുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുവാ‍ൻ പുരാതന മനുഷ്യന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു എന്നതിനുള്ള ഒരു തെളിവാണിത്. അതായത് ക്വാർട്സൈറ്റിന്റെ അഭാവം ഈ പ്രദേശത്തേക്കുള്ള ശിലായുഗ മനുഷ്യന്റെ അധിവാസത്തെ ബാധിച്ചിരുന്നില്ല എന്നു വ്യക്തമാണ്. തെന്മലയിലെ ഗുഹയിൽ കണ്ട കൊത്തുപണികൾക്ക് പുറമേ അവിടെ നിന്നും മീസ്സോലിത്തിക് സംസ്കാരത്തിന്റെ മറ്റ് തെളിവുകളും കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടു. അവയുടെ ആധികാരികമായ കാർബൺ 14 കാല നിർണയത്തിലൂടെ '''കേരളത്തിലെ മീസ്സോലിത്തിക് സംസ്കാരം 5120 വർഷം മുമ്പ് വരെ നിലനിന്നിരുന്നതായി''' തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതേ ഗുഹയിൽ കണ്ട കൊത്തുപണികൾ തീർച്ചയായും മീസ്സോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നതായി കരുതേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ കൊത്തുപണികളും രൂപഭംഗിയും ഇതിന് ഉപോൽബലകമായി നിൽക്കുന്നു. '''1974 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നടത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്ന പര്യവേഷണത്തിന്റെയും ഖനനത്തിന്റെയും ഫലമായി ആദിപുരാതന ശിലായുഗകാലം മുതലെ മനുഷ്യർ കേരളത്തിൽ അധിവസിച്ചിരുന്നു എന്ന് തെളിയിച്ചതിനു പുറമെ 5120 വർഷം മുമ്പ് തെന്മലയിലെ ഗുഹയിൽ ശിലായുഗ മനുഷ്യർ ജീവിച്ചിരുന്നു എന്ന് കുടി സമർഥിച്ചിരിക്കുന്നു.''' == സംഘകാലം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ പ്രാചീനരായ ജനവിഭാഗങ്ങൾ അവിടത്തെ ഭൂമിയുടെ തെക്കും പടിഞ്ഞാറുമായി സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന [[തിണ|തിണകളിൽ]] താമസിച്ചിരുന്നു. സംഘം കൃതികളിൽ നിന്ന് ഓരോ ജനജാതികളും കുടിയേറിയ രീതി മനസ്സിലാക്കാം. <ref>രാഘവ വാരിയർ, രാജൻ ഗുരുക്കൾ; കേരള ചരിത്രം, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം. 1992</ref> ഇതിൽ ഏറ്റവും ആദ്യം വന്നെത്തിയത് [[നെഗ്രിറ്റോയ്ഡ്]], വംശജരാണ്. [[ആസ്ട്രലോയിഡ്|ആസ്ത്രലോയിഡുകളും]] ഇതേ സമയത്തു തന്നെ വന്നെത്തിയവരാണ്<ref> സോമൻ ഇലവുംമൂട് ; പ്രാചീന കേരളചരിത്ര സംഗ്രഹം; ധന്യാ ബുക്സ്, പുതുപ്പള്ളി,ഏപ്രിൽ 2000.</ref> പതിനായിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ മുൻപ് അവർ കണ്ടെത്തിയ ഈ ഭൂപ്രദേശം ഇന്നത്തെ സഹ്യന്റെ നിരകൾ വരെ ജലം മൂടപ്പെട്ടുകിടക്കുകയായിരുന്നു. അവർ ഈ വനങ്ങളിലെ ആദിമ നിവാസികളായി. കാലാന്തരങ്ങളിൽ കടൽ പിൻവാങ്ങിയപ്പോൾ രൂപം കൊണ്ട ഫലഭൂയിഷ്ടമായ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് കൃഷി ചെയ്യാനറിയാവുന്ന ആയർ എന്നു പേരായ ജനവിഭാഗം കുടിയേറി. എന്നാൽ ആദിമ നിവാസികൾക്ക് വേട്ടയാടി ജീവിക്കാൻ മാത്രമേ അറിയാമായിരുന്നതിനാലും [[കൃഷി|കൃഷിയെപ്പറ്റി]] അവർക്ക് വിദൂരമായ അറിവുപോലും ഇല്ലാതിരുന്നതിനാലും അവർ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തേയ്ക്ക് വരാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല. ഇന്നും കൃഷിയെക്കുറിച്ച് അറിവില്ലാത്ത ആദിവാസികൾ കേരളത്തിലെ വനങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നുണ്ട്. <ref> {{cite book | last = പി.കെ. | first = ബാലകൃഷ്ണൻ| authorlink = പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ| title = ജാതിവ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും| publisher = [[കറൻറ് ബുക്സ്]] തൃശൂർ| year = 2005 | doi = | isbn = ISBN 81-226-0468-4 }} </ref> വീണ്ടും കുറേ കാലങ്ങൾക്കു ശേഷം വെള്ളാളർ എന്നൊരു വിഭാഗവും അതിനു ശേഷം കര വീണ്ടും ഉടലെടുത്തപ്പോൾ ഭരതർ എന്നൊരു ജനവിഭാഗവും ഇവിടേയ്ക്ക് കുടിയേറിപ്പാർത്തു. ഈ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളിൽ ആയർ കോലാരിയന്മാരായിരുന്നു. ആയർക്കു കോൻ/കോൽ എന്നും പേരുണ്ടായിരുന്നു. കാലാന്തരത്തിൽ ഇവർ കോൽ-ആയർ ആയും ആയർ ആയു മാറി. ഇവർ എല്ലാം ആദി മെഡിറ്ററേനിയൻ വിഭാഗത്തിൽ പെട്ടവരായിരിക്കാനാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ സാധ്യത കല്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഭരതർ എന്ന പരതർ അഥവാ പരവർ [[ആസ്ട്രലോയിഡ്]] വിഭാഗം തന്നെയാണ്. {{Ref|medit}} മേല്പറഞ്ഞതെല്ലാം അനുമാനങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു രേഖകളിൽ നിന്നുള്ള നിഗമനങ്ങൾ ആണ്. എന്നാൽ കേരളത്തെകുറിച്ച് പരാമർശമുള്ള ഏറ്റവും പുരാതനമായ രേഖ ക്രിസ്തുവിന് 257 വർഷം മുമ്പ് [[അശോകചക്രവർത്തി]] (ബി.സി.232-272) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ടാം ശിലാശാസനമാണ്. അതിൽ '''കേരളത്തിലെ ചേര രാജാക്കന്മാരെ''' പറ്റി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ കേരളത്തെ പറ്റിയും കേരള രാജാക്കന്മാരെ പറ്റിയും ധാരണയുണ്ടാക്കുന്ന തരത്തിൽ ഉള്ള പരാമർശങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത് ക്രിസ്തുവിന് ശേഷം ഉള്ള മൂന്നും നാലും ശതകങ്ങളിൽ എഴുതപ്പെട്ട [[സംഘസാഹിത്യം|സംഘകൃതികളിൽ]] നിന്നാണ്. അതിൽ നിന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ ഏകദേശ രൂപം നമുക്ക് ലഭിക്കുനത്. സംഘകാലത്തെ കേരളത്തിൽ തമിഴരും ഉണ്ടായിരുന്നതിനാൽ കവികൾ കേരളത്തെ തമിഴകത്തിൽ പെടുത്തി എന്നു മാത്രം. എന്നാൽ സംഘകാലത്തിനു മുമ്പും കേരളമുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റു ഭാഷകളും നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കേരളീയരുടെ ഭാഷ എന്ന പൊതുവായൊന്നില്ലായിരുന്നു വെങ്കിലും കുട്ടനാട്ടിൽ കുടക് ഭാഷയും തുളു നാട്ടിൽ തുളു കലർന്ന ഭാഷയും നിലവിൽ നിന്നിരുന്നു. ഭാഷയുടെ ഇടയിലും കൊടുക്കൽ വാങ്ങലുകൾ നടന്നു. == രാജസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം == രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടായതിനെ പറ്റി ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ പല തരത്തിലുള്ള അഭ്യൂഹങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും ഉണ്ട്. ആദിമ കാലങ്ങളിൽ ജനവിഭാഗങ്ങൾ ഒരു ഗോത്രം ആയി വികാസം പ്രാപിക്കുകയായിരുന്നു. കാലി മേയ്ക്കലും കൃഷിയുമായി ഗോത്രങ്ങൾ വികസിച്ചു. ഇത്തരം ഗോത്രങ്ങൾക്ക് തലവൻ എന്ന ഒരു കാരണവർ ഉണ്ടായിരുന്നു. കാലി മേയ്ക്കുന്നവരിൽ പ്രമുഖനോ ഏറ്റവും അധികം ഗോക്കൾ ഉള്ളയാളോ ആയിരിക്കും ഇത്. ഗോത്രത്തിനും കീഴിലുള്ള ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിച്ചിരുന്നതും ക്ഷേമം നോക്കിയിരുന്നതും ഇയാളോ ഇയാൾക്കൊപ്പമുള്ള ആൾക്കാരോ ആയിരുന്നു. ഗോത്രങ്ങൾ വളർന്നപ്പോൾ ഇത് ചെറിയ ഘടകങ്ങൾ ആയി വിഭജിച്ച് കൂടുതൽ ഗോത്രത്തലവന്മാർ ഉണ്ടാകുകയും ഈ ഗോത്രങ്ങളുടെ എല്ലാം തലവന്മാരുടെ തലവനെ ഗോക്കളുടെ അധിപൻ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ അഥവ ഗോപൻ എന്ന വാക്ക് ചുരുങ്ങിയോ '''കോൻ''' എന്ന് രാജാവിനെ സംബോധന ചെയ്തു വന്നു. <ref> ഡോ. കെ.കെ. പിള്ള; കേരള ചരിത്രം ഭാഗം ഒന്ന് താൾ 151. കേരള ഹിസ്റ്ററി അസോസിയേഷൻ. കേരളം </ref> കോൻ എന്ന വാക്കിന് ഇടയൻ എന്നാണ് അർത്ഥം . കോൻ അല്ലെങ്കിൽ കോൽ എന്നതുമായി ഇതിന് ബന്ധമുണ്ട്. <ref> കെ. ദാമോദരൻ., കേരള ചരിത്രം; പ്രഭാത് ബുക്ക് ഹൌസ്, തിരുവനന്തപുരം 1998. കേരളം</ref> (ചെങ്കോൽ എന്നത് ആട്ടിടയന്മാരുടെ കോൽ എന്നതിന്റെ ഒരു പ്രതീകമാവാം) എന്നാൽ കാലികളാണ് സമ്പത്തിന്റെ ആധാരം എന്ന് ഒരു മാനദണ്ഡം അന്നുണ്ടായിരുന്നു. വ്യാപകമായി കാലികവർച്ചയും ഗോത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലനിന്നു. ഇത് മൂലം പല വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടൽ നടന്നിരുന്നു. അങ്ങനെ ഗോത്രങ്ങൾ തമ്മിൽ നടന്ന സമർങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നവരായിരുക്കണം പിൽക്കാലത്ത് രാജാക്കന്മാരായതെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. <ref> എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ; ചരിത്രത്തിലെ ഇന്ത്യ. മാതൃഭൂമി പ്രിന്റിംഗ് ആൻറ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്, കോഴിക്കോട്. 1997</ref> സംഘം കൃതികളിൽ പറയുന്ന മരുതം മില്ലൈ എന്നീ തിണകളിലായിരുന്നു കാലികൾ വളർന്നതും കൃഷി നടത്തിയിരുന്നതും. ഇവിടത്തെ കുറിഞ്ചി, പാലൈ എന്നീ തിണകൾ മലകളും കാടുകളും ആയിരുന്നതിനാൽ കാലി വളർത്തുന്ന ഗോത്രങ്ങൾ ഇല്ലായിരുന്നിരിക്കണം. ഗോത്രത്തലവന്മാരെ തിരിച്ചറിയാനാണ് കിരീടം ധരിപ്പിച്ചിരുന്നതും അത് പിന്നീട് ഒരു ആചാരവും ആവശ്യവും ആയി മാറിയിരുന്നിരിക്കണം <ref> ദീക്ഷിതരെ ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നത് കേരള ചരിത്രം എന്ന പുസ്തകത്തിൽ രാഘവ വാരിയർ, രാജൻ ഗുരുക്കൾ; കേരള ചരിത്രം, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം. 1992 </ref> ഇറ, വരി, തുടങ്ങിയ നികുതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജാക്കന്മാർ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നിരുന്നു. ഇതിൽ തോൽവിയോ വിജയമോ ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. സന്ധിയോ സമാധനമോ ഇല്ലായിരുന്നു. കാരണം പ്രധാന യുദ്ധങ്ങൾ കാലികളെ കവർച്ച ചെയ്യുക അല്ലെങ്കിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട കാലികളെ തിരിച്ചു പിടിക്കുക എന്നതിനായിരുന്നു. വാളും അമ്പും വില്ലും ഈട്ടിയുമായിരുന്നു പ്രധാന ആയുധങ്ങൾ. === ജനങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Thinai.gif|thumb|200px|right| തിണകളുടെ ഏകദേശ രൂപം]] {{Main|സംഘകാലം, തിണ}} സംഘകൃതികളിലെ അകം പുറം എന്നീ തരം തിരിവ് ഉണ്ട്. ഇതിൽ അകം കൃതികൾ കൂടുതലും സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെപറ്റിയാണെങ്കിൽ പുറം കൃതികളിൽ രാജാക്കന്മാരുടേയും മറ്റും യുദ്ധങ്ങളും യോദ്ധാക്കളുടേയും മറ്റും വീരശൂരപരാക്രമങ്ങളും മറ്റുമാണ് പ്രതിപാദീക്കുന്നത്. അകം കവിതകൾ ഓരോ വിഭാഗം ജനങ്ങളുടെ ദൈനം ദിന ജീവിതം വിശദീകരിക്കുന്നു. അവയിൽ നിന്ന് നമുക്ക് ജനങ്ങളെ പറ്റി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കും. അന്നത്തെ ജനങ്ങൾ നാലു കുലങ്ങളായി അഞ്ചു വ്യത്യസ്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങൾ [[തിണകൾ]] എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. <ref> {{cite book |last=എം.ആർ. |first=രാഘവവാരിയർ |authorlink= എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ. |coauthors= |title=ചരിത്രത്തിലെ ഇന്ത്യ. |year= 1997|publisher=മാതൃഭൂമി പ്രിന്റിംഗ് ആൻറ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് |location= കോഴിക്കോട്.|isbn= }} </ref> ==== കുറിഞ്ചി തിണ ==== മലകൾക്കടുത്തായി ജീവിച്ചിരുന്നവരെ '''കുറിഞ്ചി തിണ''' യിലാണ് പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇവരെ കുറവർ എന്നാണ് പറഞ്ഞിരുന്നത്. ഇവർ വനങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന ദ്രവ്യങ്ങളുടെ ശേഖരണവും, [[തിന]], മുളനെല്ല്, [[ഇഞ്ചി]], [[വാഴ]]], [[മരമഞ്ഞൾ]] എന്നിവയുടെ കൃഷിയും മൃഗവേട്ടയും മറ്റുമായി കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കുറിഞ്ചിത്തിണയിലെ നാട്ടുപ്രമാണിമാർ ‘''വെപ്പന്മാർ''‘, ‘''നാടൻ''‘ എന്നെല്ലാമാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. പുരോഹിതൻ ''വേലൻ'' എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇയാൾ മന്ത്രവാദിയും കൂടിയായിരുന്നു. [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|മുരുകൻ‍]] ആയിരുന്നു കുറിഞ്ചി തിണയുടെ ദേവൻ (എന്നാൽ അത് ആര്യ ദൈവമായ സുബ്രമണ്യനായിരുന്നില്ല). ദേവനെ മലമുകളിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരുന്നത്. ഉത്സവങ്ങളും പൂജയും വഴിപാടും ചെയ്തിരുന്നു. ''മുരുകൻ'' എന്ന പേരിൽ ആഫ്രിക്കയിലും ഒരു ദൈവത്തെ ആരാധിക്കുന്നു എന്നത് ഈ പ്രദേശത്തുകാർ ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്ന് കുടിയേറിയ ഏറ്റവും ആദികാല ജനങ്ങൾ ആണ്‌ എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു. <ref name=african1>[http://www.africaresource.com/rasta/sesostris-the-great-the-egyptian-hercules/ancient-african-kings-of-india-by-dr-clyde-winters/ വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റം] ആഫ്രിക്കൻറിസോഴ്സ് വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്</ref>. ==== പാലതിണ ==== മലകളിൽ തന്നെ ജലദൌർലഭ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ ആണ് '''പാലതിണ'''. പാലമരങ്ങൾ (കുരട്ടുപാല, കൊടിപ്പാല, ഉലക്കപ്പാല, [[ഏഴിലം പാല]]) ധാരാളം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്. വന്യമൃഗങ്ങൾ ധാരാളം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നവർ ''മറവർ'' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. അവർ മൃഗവേട്ടയും ആനക്കൊമ്പ്, പുലിപ്പല്ല്, പുലിത്തോൽ തുടങ്ങിയവയുടെ വ്യാപാരവും ഉള്ളവരായിരുന്നു എങ്കിലും കള്ളന്മാരും കൊള്ളക്കാരും ഇവരിൽ ധാരാളം ഉണ്ടായിരുന്നു. കാരുണ്യമില്ലാത്ത ഇവർ വഴിപോക്കരെ കൊള്ളയടിച്ച് ചിലപ്പോൾ കൊല ചെയ്യുക വരെചെയ്യും. കാമുകീ കാമുകന്മാരായി ഒളിച്ചോടുന്നതും സ്ത്രീകളെ മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടു പോകുന്നതും പാലത്തിണയിൽ പതിവായിരുന്നു. കള്ള് തുടങ്ങിയ ലഹരി പദാർത്ഥങ്ങൾ അവർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. മാംസാഹാരം നിത്യേന എന്നോണം ഉണ്ടായിരുന്നു. മറവർക്ക് വേണ്ടത്ര ജീവിത സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. മഴ ഒരു വലിയ പ്രശ്നമായിരുന്നു എന്നും മഴയുള്ളതിന്നാൽ മഴനാട് എന്നും നാട്ടുകാരെ മഴവർ എന്നു വിളിക്കാൻ കാരണം അതാണ് എന്നും മറ്റു ചില കൃതികളിൽ കാണുന്നു. ഈ നാടിന് കുറിച്ചി എന്നും പേരുണ്ടായിരുന്നു. [[കുറിച്യർ]] എന്ന ജാതിപ്പേര് പിന്നീട് ജാതിവ്യവസ്ഥ ഉടലെടുത്തകാലത്ത് ആ ഗ്രാമീണർക്ക് നൽകപ്പെട്ടതാണ്. <ref> സോമൻ ഇലവും‍മൂട്; പ്രാചീന കേരളചരിത്ര സം‍ഗ്രഹം; ധന്യാ ബുക്സ്, പുതുപ്പള്ളി,ഏപ്രിൽ 2000. </ref> [[പടകാളി|കൊറ്റവ]] എന്ന ദേവിയായിരുന്നു മറവരുടെ ദൈവം. കൊറ്റവ എന്ന ദേവതയാണ് [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] യഥാർത്ഥ പ്രതിഷ്ഠ എന്നും ആര്യാധിനിവേശ കാലത്ത് അതിനെ ആര്യ വത്കരിച്ച് ഭദ്രകാളിയാക്കിയതാണ് എന്ന് രേഖകൾ ഉണ്ട്. <ref> വി.വി.കെ. വാലത്ത്, കേരളത്തിലെ സ്ഥല ചരിത്രങ്ങൾ- തൃശ്ശൂർജില്ല., കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി. രണ്ടാം എഡിഷൻ 1992. </ref> പാലക്കാർക്ക് എങ്കിലും ‘വേട്ടുവ വരി’ ‘തുണങ്കക്കൂത്ത്’ എന്നിങ്ങനെയുള്ള നൃത്തരൂപങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നും ചേര രാജാക്കന്മാർ അതിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നു ചില ചക്രവർത്തിമാർ അത് ആടിയതായും കവിതകളിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിന്റെ തനതു ആയോധന സംസ്കാരമായ കളരിപ്പയറ്റിന്റെ ഉത്ഭവം സംഘംകാലഘട്ടമാണ് [[Image:Urmi-Payattu.jpg|thumb|കേരളത്തിന്റെ തനതു ആയോധന സംസ്കാരമായ കളരിപ്പയറ്റിന്റെ ഉത്ഭവം സംഘംകാലഘട്ടമാണ് |കണ്ണി=Special:FilePath/Urmi-Payattu.jpg]] ==== മുല്ലതിണ ==== ചെറിയ കുന്നുകളും കുറ്റിക്കാടുകളും നിറഞ്ഞ മലയോരങ്ങൾ '''മുല്ലതിണ''' എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. പൂവണിഞ്ഞ് മുല്ലകൾ ഈ പ്രദേശത്ത്തിന് മനോഹാരിത നാൽകിയിരുന്നു. മുല്ലത്തിണ കടലിനും മലയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള സ്ഥലമായതിനാൽ ‘ഇടനാട്’ എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇടനാട്ടിലീ ജനങ്ങൾ '''ഇടയർ''' എന്നും. അമര, തുവര, മുതിര, തുടങ്ങിയ പയർ വർഗ്ഗങ്ങൾ ക്കൃഷി ചെയ്യുന്നതിൽ അവർ സമർത്ഥരായിരുന്നു. [[വിഷ്ണു|മായോൻ]] ആയിരുന്നു അവരുടെ ദൈവം. കാലികളെ ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്യലും അവർക്ക് വശമുണ്ടായിരുന്നു. ==== മരുതംതിണ ==== ഏറ്റവും വളക്കൂറുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ ആണ് '''മരുതംതിണ'''.പുഴകളും തോപ്പുകളും നിറഞ്ഞ സമതല പ്രദേശങ്ങൾ, ആമ്പലും താമരയും നിറഞ്ഞ പൊയ്കകൾ വലിയ നെല്പാടങ്ങൾ എന്നിവ മരുതം തിണയുടെ പ്രാത്യേകതകൾ ആണ്. മരുത നാട്ടുകാർ '''വെള്ളാളരും''' കാർഷികവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ ഉഴുന്നതിനാൽ '''ഉഴവരും''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഉഴവർ ആണ് [[ഈഴവർ]] ആയത് എന്ന് ഒരു അഭിപ്രായമുണ്ട് <ref> മനോരമ ഇയർ ബുക്ക്‌ 2006; മനോരമ പ്രസ്സ്‌ കോട്ടയം </ref>. ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. എങ്ങു സമൃദ്ധി കളിയാടിയിരുന്നു. നെല്ലിന്റെ മണം എല്ലാ വീടുകളിൽ മുറ്റി നിന്നിരുന്നു. ഗ്രാമങ്ങൾക്ക് പുതൂർ, മുതൂർ എന്നിങ്ങനെയാണ്‌ പേർ വച്ചിരുന്നത്. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രനാ]]<nowiki/>യിരുന്നു കുല ദൈവം ആണ്ടുതോറും ഇന്ദ്രവിഴാ എന്ന പേരിൽ ഉത്സാവം നടത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. വെള്ളാളർ ആര്യാധിനിവേശകാലത്ത് [[നമ്പൂതിരി]]മാരെ അനൂകൂലിച്ചാതിനാൽ അവർക്ക് സമൂഹത്തിൽ മാന്യമായ സ്ഥാനം ലഭിച്ചു. എന്നാൽ ഉഴവർ അവരുടെ ആചാരങ്ങളെ അടിയാറ വയ്ക്കാൻ തയ്യാറാവാത്തതിനാൽ അവർ മലനാടുകളിലെ മറ്റു പ്രതിരോധം ചെലുത്തിയ ഗോത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം അധ്:കൃതരാക്കപ്പെട്ടു. ==== നെയ്തൽതിണ ==== അവസാനത്തെ തിണ '''നെയ്തൽതിണ''' ആണ്. കടലും അതിൻറീ തീരത്തോട് അടുത്ത പ്രദേശങ്ങളും ആണ് ഇതിൽ. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യ ഈ പ്രദേശത്തായിരുന്നു. കുടൂതലും കടലൂമായി ബന്ധപ്പെട്ട, മത്സ്യ ബന്ധനവും വ്യാപാരവും ഇവർ നടത്തിവന്നു. കടലിൽ നിന്നു ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന അഴിമുഖങ്ങളിൽ വലിയ കപ്പല്ലുകൾ വന്നണഞ്ഞിരുന്നു. വ്യാപാരം മൂലം സമ്പന്നമായിരുന്നു ജനജീവിതം. ജനനിബിഡാമായ തുറമുഖപട്ടണങ്ങൾ പാണ്ടിക ശാലകൾ എന്നിവ ഇവിടാത്തെ പ്രത്യേകതകൾ ആണ്.ഇവിടത്തെ നാട്ടുകാരെ പരതർ (പരതവർ)) എന്നാണ് വിളിച്ഛിരുന്നത്. [[വരുണൻ]] അല്ലെങ്കിൽ ജലദേവൻ ആയിരുർന്നു അവ്വരുടെ ദേവൻ {{Ref|parava}} === സാമ്പത്തികരംഗം === കൊള്ളുക അഥവാ വാങ്ങുക, കൊടുക്കുക അഥവാ വിൽക്കുക എന്ന വ്യാപാരത്തിന്റെ സമ്പ്രദായങ്ങൾ അന്നത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. എന്നാൽ വിലയായി നെല്ല്, ഉപ്പ്, മീൻ, ഇറച്ചി. തേൻ, ചട്ടി, കലം മുതലായ വസ്തുക്കൾ ആയിരുന്നു ആദ്യകാലത്ത് ആദാനപ്രദാന (ബാർട്ടർ) രീതിയിൽ കൊടുക്കൽ വാങ്ങലുകൾക്ക് നിധാനമായിരുന്നത്. നാണയങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നില്ല എങ്കിലും വിദേശരാജ്യങ്ങളിലെ നാണയങ്ങൾ വിനിമയം ചെയ്യാൻ വ്യാപാരികൾ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. പ്രമുഖ വ്യാപാരങ്ങൾ നാണയങ്ങൾ മുഖേനയായിരുന്നു. തൊഴിൽ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. കലം ഉണ്ടാക്കുന്ന കുശവന്മാരും കൃഷിപ്പണി ചെയ്യുന്ന വെള്ളാളരും ഉപ്പ് എടുത്ത് വിൽകുന്ന ഉമണരും പശുവിനെ പരിപാലിക്കുന്ന ആയന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. നായാട്ട്, നെയ്ത്ത് എന്നീ തൊഴിലുകളും കരസ്ഥമായിരുന്നു. സാധനം അളക്കുന്നതിന് മുഴം, ചാൺ, അടി എന്നിങ്ങനെയുള്ള മൂലകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. വിടുതിക്കുള്ള ഇടമായി വീട് എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചു. പുര, കുടി എന്നിങ്ങ്നനെയും പേരുകൾ ഉൻടായിരുന്നു. വീട്ടിൽ ഇരിക്കുന്നതിനോ കിടക്കുന്നതിനോ വീട്ടുപകരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പായ്, ചരമ്പ്, തടുക്ക് എന്നിവ ഇരിക്കാനും കിടക്കാനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ചട്ടിയും കലയും അടുക്കളയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഉരലും ഉലക്കയും ഉപയോഗിച്ച് ധാന്യങ്ങളുറ്റെ തോടു കളയാനും പൊടിക്കാനും അറിയാമായിരുന്നു. വസ്ത്രമായി [[പരുത്തി]]<nowiki/>നൂൽ കൊണ്ടു നെയ്ത മുണ്ടാണ് പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. വിദേശത്തു നിന്നും പട്ട് ഇറക്കുമതി ചെയ്തിരുന്നു. === സാമൂഹിക ജീവിതം === മണം അഥവാ വിവാഹം എന്ന സ്ഥാപനം അന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. വിവാഹത്തിനു ബാഹ്യമായ അടയാളങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. === രാജാക്കന്മാർ === {{HistoryofKerala}} ഇങ്ങനെ ഗോത്ര വ്യവസ്ഥ ശക്തിപെട്ട് മൂന്ന് രാജസ്ഥാനങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരർ]], [[ചോഴസാമ്രാജ്യം|ചോഴർ]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യർ]] എന്നതാണ്‌ അത്. ഇതിൽ മുൻപ് [[മലനാട്]] പിന്നീട് ഒരു സ്വതന്ത്ര്യ രാഷ്ട്രപദവി നഷ്ടപ്പെട്ട് മറ്റു രാജ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായിത്തീർന്നു. <ref> സോമൻ ഇലവും‍മൂട്; പ്രാചീന കേരളചരിത്ര സം‍ഗ്രഹം; ധന്യാ ബുക്സ്, പുതുപ്പള്ളി,ഏപ്രിൽ 2000.</ref> വടക്ക് വെങ്കടവും തെക്ക് കന്യാകുമാരിയും കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും സമുദ്രങ്ങളും അതിരുകളായി [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]] പ്രചീനകാലത്ത് ഈ നാല് രാജ്യങ്ങളായി തിരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരമണ്ഡലം]] (കേരളം), [[ചോഴസാമ്രാജ്യം|ചോഴമണ്ഡലം]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ടിമണ്ഡലം]], [[മലനാട്|മലൈമണ്ഡലം]] എന്നിവരായിരുന്നു. ==== പാണ്ഡ്യർ ==== പാണ്ഡ്യ രാജാക്കന്മാർ ആയന്മാരായിരുന്നു. (ആയർ) മുല്ലതിണയിലെ ജനങ്ങൾ ആണ് ആയന്മാർ. ഇവരുടെ നാട്ടുക്കൂട്ടത്തലവന്മാർക്ക് കുറുംപൊറൈ നാടൻ എന്നും പൊതുവൻ എന്നും പേരുണ്ടായിരുന്നു. {{Ref|pandi}} കുറുംപൊറൈ നാടൻ എന്നാൽ ചെറിയ കുന്നുകളോട് കൂടിയ മലയോരത്തിന്റെ നായകൻ എന്നാണർത്ഥം. പാണ്ടിയരുടെ തലസ്ഥാനം മുല്ലതിണയിൽ പെട്ട [[മധുര]] ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവർ പാണ്ഡവൻമാരായിരുന്നു എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നത് ഇന്ന് അപ്രസക്തമാണ്. പാണ്ടി എന്നതിന് മലയോരം എന്നും അർത്ഥം ഉണ്ട്. ==== ചോഴർ ==== ഇവർ [[വെള്ളാളർ|വെള്ളാളന്മാരായിരുന്നു]]. മരുതം തിണയിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഊരുതലവനാണ്‌ രാജാവായിത്തീർന്നത്. ഈ നാട്ടു തലവനെ ഊരൻ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത് എന്ന് മരുതം പാട്ടുകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. വളമുള്ള വിളനിലങ്ങളുടെ നാഥൻ എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ചോഴം ഉപയോഗിക്കുന്നത് അങ്ങനെയാണ് ചോഴൻ എന്ന പേരു വന്നത്. ചോഴന്റെ ആസ്ഥാനം മരുതം തിണയിലുള്ള ഉറയൂർ ആയിരുന്നു. ആസ്ഥാനം തന്നെ മരുതം തിണയിലാ അയത് മേൽ പറഞ്ഞതിന് നല്ല ആധാരമാണ്. ==== ചേരർ ==== നെയ്തൽ തിണയിലെ മൂപ്പന്മാരായിരുന്നു ഇവർ. ചേർപ്പ് എന്നൊക്കെ നെയ്തൽ തിണയെ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടൂണ്ട് അകം പാട്ടുകളിൽ ചേരളം എന്നതും കേരളം എന്നതും അതിന്റെ വേരിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത് എന്ന വാദത്തിന് ശക്തി പകരുന്നതാണ് ഈ വാദം. ഭരതർ (പറവർ) ആണ് ഇവിടത്തെ ജനങ്ങൾ. <ref> ഇതേ പുസ്തകം </ref> നെയ്തൽ തിണയിലുള്ള വഞ്ചിമുതൂർ (ഇന്നത്തെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],) കരൂർ ([[തൃക്കാരിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|തൃക്കാരിയൂർ]]) ആയിരുന്നു അവരുടെ തലസ്ഥാനം എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. വഞ്ചിമുതൂർ എന്ന പേരിലെ 'മുതൂർ' എന്ന പദത്തിന് പഴയ നഗരം എന്നും, 'കരുവൂർ' എന്നാൽ പുതിയ ഊർ എന്നുമാണ് അർത്ഥം<ref>{{Cite book | title = Bulletin of the Sree Ramavarma Research Institute No:4 | last = രാമസ്വാമി അയ്യർ | first = എൽ.വി. | publisher = SRI RAMA VARMA RESEARCH INSTITUTE | year = 1935 | isbn = | location = തിരുവിതാംകൂർ | pages = 9 }}</ref>. ഈ അർത്ഥം സ്വീകരിച്ചാൽ വഞ്ചിയും കരുവൂരും രണ്ട് നഗരങ്ങളാണെന്നും രണ്ടും പെരിയാറിന്റെ തീരത്ത് ആണെന്ന് അനുമാനിക്കാം. രണ്ടും ചേരൻമാരുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. വഞ്ചിമുതൂർ ആദ്യത്തെ തലസ്ഥാനവും കരുവൂർ പിന്നീട് ഏർപ്പെടുത്തിയ തലസ്ഥാനവും. ചില മധ്യകാല തമിഴ് പണ്ഢിതൻമാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അന്നത്തെ കൊടും കോളൂർ (ഇന്നത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ) തന്നെയാണ് വഞ്ചി.<ref>{{Cite book | title = കേരളത്തിൻറെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രം | last = ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | first = പി. കെ. | publisher = കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് | year = 1974 | isbn = NA | location = തിരുവനന്തപുരം | pages = 150-152 }}</ref> ചേര രാജാവിനെ പൊറയൻ എന്നും വിളിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. പൊറനാട് എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന പാലക്കാടിലെ(ഇന്നും ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ അങ്ങനെ വിളിക്കാറുണ്ട്) രാജകുമാരിയെ വിവാഹം ചെയ്തതിനാലാണ് പൊറയൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ ലഭിച്ചത്. (ഇരുമ്പൊറയൻ) === ചേരസാമ്രാജ്യം === {{Main|ചേര സാമ്രാജ്യം}} ആദ്യകാലങ്ങളിൽ തിണകളിൽ ഒതുങ്ങി നിന്നിരുന്ന ഒരോ രാജ്യങ്ങളും പിൽക്കാലത്ത് സാമ്രാജ്യത്ത മോഹങ്ങൾ മൂലം മറ്റു തിണകളിലേയ്ക്ക് പടയോട്ടം നടത്തി മറ്റു സ്ഥലങ്ങളും മാതൃഭൂമിയോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയായിരുന്നു. {{Ref|asoka}} ആദ്യത്തെ ചേരരാജാവ് എന്ന് സംഘം കൃതികളിൽ പരാമർശം ഉള്ളത് '''[[ഉതിയൻ ചേരലാതൻ|ഉതിയൻ ചേരൽ]]''' (ഉദയൻ എന്നതിന്റെ പൂർവ്വ രൂപം)എന്ന രാജാവാണ്. അതിനു മുന്നത്തെ രാജാക്കന്മാരെപ്പറ്റി രേഖകൾ ഇല്ല. ഇദ്ദേഹം മഹാഭാരതയുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തതായും സൈന്യത്തിന് മൃഷ്ടാന്ന ഭോജനം ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ ‘പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ‘ എന്ന ബഹുമതി ലഭിച്ചതായും പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇത് തെറ്റാണെന്നും സംഘം കൃതികളിൽ പിന്നീട് ആര്യൻമാരുടെ അധിനിവേശകാലത്ത് തിരുകി കയറ്റിയ കാവ്യങ്ങളായിരിക്കാം ഇത് അല്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളരെ പൂർവ്വികൻ പ്രസ്തുത യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരിക്കാനും അതേ പേരുള്ള രാജാവിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമതികളും അർപ്പിക്കപ്പെട്ടതായിരിക്കാം എന്നുമാണ് ചരിത്രകാരനായ സോമൻ ഇലവം മൂട് കരുതുന്നത്. തമിഴ് കവികൾ അദ്ദേഹത്തെ [[ഉതിയൻ ചേരലാതൻ|വാനവരമ്പൻ]] എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് അതായത് ആകാശം അതിരായുള്ളവൻ. {{Ref|uthiyan}} നെയ്തൽ തിണയുടെ മാത്രം ആധിപത്യം കൊണ്ട് ഈ പറഞ്ഞ അതിരുകൾ ഭാവനയിലെങ്കിലും സൃഷ്ടിക്കാൻ സധിക്കും. [[ഉതിയൻ ചേരലാതൻ|ഉതിയൻ ചേരലിന്റെ]] കാലത്ത് സാമ്രാജ്യവികസനങ്ങൾ നടന്നത് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വൻ രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. മരുതംതിണയിൽ പെട്ടതും ചോഴന്റെ കീഴിലുമുള്ളതായ കുട്ടനാട് (ഇന്നത്തെ [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളുടെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ ഒഴിച്ച് കിഴക്കൻ മേഖലകളും [[കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട]] എന്നീ ജില്ലകളുടെ ഭാഗങ്ങളും ചേർന്ന അപ്പർ കുട്ടനാട്) ഒരു വെള്ളാള നാടുവാഴിയുടെ കിഴിലായിരുന്നു. ഉതിയൻ ഇത് ആക്രമിച്ച് കീഴ്പ്പെടുത്തി നെയ്തലിനോട് ചേർത്തു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ചോഴ-പാണ്ഡ്യരുടെ അധീനത്തിലുള്ള പല ഇടങ്ങളും കൈക്കലാക്കി. === സംഘകാലത്തെ മതങ്ങൾ === സംഘകാലത്തിനു മുന്നേ തന്നെ ദർശനങ്ങളും മതങ്ങളും കേരളത്തിൽ പ്രചരിച്ചിരുന്നിരിക്കണം. അത് വ്യക്തമായും ഏത് മതം എന്ന് നിർവ്വചിക്കുക ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. എങ്കിലും താഴെ പറയുന്നവയായിരുന്നു പ്രധാന മതങ്ങൾ ==== ദ്രാവിഡമതം ==== മതപരമായ സങ്കുചിത മനോഭാവമില്ലാത്ത ദ്രാവിഡ ആചാരങ്ങൾ ആയിരുന്നു പ്രാചീന കേരളീയർ പിന്തുടർന്നത്. മിക്കവാറും പ്രാകൃതമായാ ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ആയിരുന്നു. കുലദൈവങ്ങളേയും നദികളേയും വൃക്ഷങ്ങളേയും അവർ ആരാധിച്ചു പോന്നു. പ്രധാന ദേവത [[കൊറ്റവൈ|കൊറ്റവ]] എന്ന സമര ദേവതയായിരുന്നു. ഇത് കണ്ണകിയാണ് എന്നും കണ്ണകിക്കും മുന്നേ തന്നെ കൊറ്റവ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നും രണ്ടും പിന്നീട് ഒന്നായതാണ് എന്നും ചിലർ വാദിക്കുന്നു. == സംഘകാലത്തിനുശേഷം == [[വൈഷ്ണവമതം|വൈഷ്ണവമതത്തിന്റേയും]] [[ശൈവമതം|ശൈവമതത്തിന്റേയും]] ഉയർച്ച [[ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ചരിത്രം|ബുദ്ധമതത്തിന്റെ]] അധഃപതനത്തിൽ കലാശിച്ചു. തമിഴ്നാട്ടിൽ പ്രചരിച്ച ശൈവ-വൈഷ്ണവമതങ്ങൾ അക്കാലത്തെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വേരറുത്തുകളയാൻ അക്ഷീണം പരിശ്രമിച്ചതായി കാണാം. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[തഞ്ചാവൂർ|തഞ്ചാവൂരിൽ]] ജീവിച്ചിരുന്ന [[തിരുജ്ഞാനസംബന്ധർ|സംബന്ധമൂർത്തി]] എന്ന ശൈവ സന്യാസി ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നു തള്ളുവാനായി ഒരു പ്രത്യേക [[മറവൻ|മറവ]] സേനയെ തന്നെ രൂപീകരിച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite book | title = സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ | last = എസ്. എൻ. | first = സദാശിവൻ | publisher = APH Publishing, | year = Jan 1, 2000 | isbn = 9788176481700 | location = | pages = }}</ref> [[കുമാരില ഭട്ട|കുമാരീലഭട്ടന്റെ]] കടുത്ത അനുയായിയായി ആയിരുന്നു മൂർത്തി. ക്രിസ്തുവർഷം 640 രചിക്കപ്പെട്ടാ ആലവൈപതികം എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ സംബന്ധമൂർത്തി, മധുരയിൽ 8000 ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളെ കൊന്നൊടുക്കിയതായും സന്യാസിനികളെ ദേവദാസികളായോ കൂത്തച്ചിക്കളാക്കിയതായോ പറയുന്നു. <ref>{{Cite book | title = Land and People of Indian States and Union Territories:a | last = S. C. Bhatt, Gopal | first = K. Bhargav | publisher = Gyan Publishing House, | year = 2006 | isbn = | location = | pages = }}</ref> വേദങ്ങളുടെ അധീശത്വം തെളിയിക്കുന്നതിനായി കുമാരിലഭട്ടൻ നൂതന വാദമുഖങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരുന്നു. മധ്യകാല ബുദ്ധസന്യാസികൾക്ക് എതിരെ വേദ ആചാരങ്ങളെ അനുകൂലിച്ചുള്ള കുമാരിലഭട്ടിന്റെ നിലപാടുകൾ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഇത്[[ബുദ്ധമതം| ബുദ്ധമതത്തിനു]] ഭാരതത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പ്രചാരം കുറയുന്നതിനു കാരണമായതായി ചിലർ വാദിക്കുന്നു. <ref>* Sheridan, Daniel P. "Kumarila Bhatta", in ''Great Thinkers of the Eastern World'', ed. Ian McGready, New York: Harper Collins, 1995. ISBN 0-06-270085-5</ref>.ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതകാലത്താണു [[ബുദ്ധമതം]] ഭാരതത്തിൽ ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്.ബുദ്ധപൽകിത ,ഭവ്യ ,ധർമ്മദാസ ,ദിഗാംഗ തുടങ്ങിയ ബുദ്ധസന്യാസിമാരെ വാഗ്വാദങ്ങളിൽ കുമാരിലഭട്ട പരാജയപ്പെടുത്തിയതായി കാണുന്നു.<ref>* Arnold, Daniel Anderson. Buddhists, Brahmins, and Belief: Epistemology in South Asian Philosophy of religion. Columbia University Press, 2005. ISBN 978-0-231-13281-7.</ref> == പോർച്ചുഗീസുകാർ == 1498 മെയ് 20ന് കേരളത്തിന്റെ മാത്രമല്ല ഇൻഡ്യയുടെയും ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക ദിവസമായിരുന്നു. [[പോർച്ചുഗീസ് സാമ്രാജ്യം|പോർച്ചുഗീസ്]] നാവികനായ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ]] കോഴിക്കോടിനടുത്ത് കാപ്പാട് കടപ്പുറത്ത് എത്തിച്ചേർന്നത് അന്നായിരുന്നു. '''ഇൻഡ്യയിലെ യൂറോപ്യൻ കോളനി വാഴ്ചക്ക് ഗാമയുടെ വരവ് തുടക്കം കുറിച്ചു'''.കോഴിക്കോട്, കോലത്തുനാട് , കൊച്ചി രാജ്യങ്ങളുമായി വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട പോർച്ചുഗീസുകാർ ഇവിടുത്തെ ആഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടുകയും പല തവണ യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. == ഇതും കാണുക == *[[പ്രാചീനകേരളത്തിലെ ശിക്ഷാരീതികൾ]] ==ഗ്രന്ഥസൂചി== *{{cite book |title=കേരളചരിത്രം|last= ശ്രീധരമേനോൻ |first= എ. |coauthors= |year=2007 |publisher=ഡി.സി.ബുക്ക്സ് |location=കേരളം |isbn=81-264-1588-6 |ref=kh07}} == റഫറൻസുകൾ == {{reflist|2}} Gegegd == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> ഭരതമുനിയുടെ നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ 105 പുത്രൻമാരുടെ പേരുകളിൽ ഒരാൾ കേരളൻ ആണ്, 24 അപ്സരസ്സുകളിൽ ഒരാളിൻ്റെ പേര് കേരള എന്നാണ് *{{Note|historians}}കേരളത്തിന്റെ ആദ്യകാല ചരിത്രത്തെകുറിച്ച് വിശ്വസനീയമായ രേഖകൾ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. ചില ഐതിഹ്യങ്ങളും കെട്ടുകഥകളുമാണ് പ്രാചീനകാലത്തെ കുറിച്ച് അറിയാ‍ൻ ലഭ്യമായ സാമഗ്രഹികൾ. കേരളോൽപ്പത്തി, കേരളമഹാത്മ്യം എന്നീകൃതികൾ ഈ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നു. “വിഡ്ഢിത്തം നിറഞ്ഞ കെട്ടുകഥകളുടെ അബദ്ധപ്പഞ്ച്ചാംഗമെന്ന്” [[വില്യം ലോഗൻ|വില്യം ലോഗനും]], “വിഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങളുടെ അത്യന്ത പാഴ്കൂമ്പാര”മെന്ന് [[കെ.പി.പത്മനാഭൻ|കെ.പി.പത്മനാഭനും]] ഇവയെ വിലയിരുത്തുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയ്ക് ചരിത്രപരമായ മൂല്യം കൽപിക്കേണ്ട്തില്ല. *{{Note|medit}} ഇവരുടെ പേരും മെഡിറ്ററേനിയൻ സ്വഭാവം നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്. പുരാതന ഭാരതത്തിലെ ജനങ്ങൾ അധികവും മെഡിറ്ററേനിയന്മാരായിരുന്നു .[[സിന്ധു നദിതട സംസ്കാരം‌|സൈന്ധവ സംസ്കാരത്തിലെ]] മെഡിറ്ററേനിയൻ സ്വാധീനം ഫാദർ ഫിറോസിനെപ്പോലുള്ള ഗവേഷകന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനെകുറിച്ച് ഗവേഷണങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. *{{Note|parava}}:പരതവർ എന്ന തമിഴ് പദത്തിലെ വാ ലോപിച്ച് പരതർ ഉണ്ടായാ പോലെ ത ലോപിച്ച് പരവർ ഉണ്ടായി. '''പരവ''' എന്നാൽ സമുദ്ദ്രമെന്നർത്ഥം (ശബ്ദ താരാവലി) സമൂദ്രത്തിന്റെ അധിപർ ആണ്‌ പരവർ *{{Note|pandi}}<br />"പൂത്ത പൊങ്കർത്തുണൈയാട്ടുവതിന്ത <br />താതൂൺ പറവൈ പോതിലെഞ്ചി <br /> മണിനാവാർത്ത മൺ‍വിനൈത്തേര <br /> നവക്കാൺ *ട്രോൻറങ്കറും പോറൈനാടൻ *{{Note|uthiyan}} പുറനാനൂറ് രണ്ടാം പുറത്ത് മുരഞ്ചിയൂർ മുടി നാഗരായർ [[ഉതിയൻ ചേരലാതൻ|ഉതിയൻ ചേരലിനെ]] പ്രശംസിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്. “നിൻ കടൽ പിറന്ത ഞായിറുകാലത്ത് നീർ <br /> പെണ്ടയെ പുനരിരുടുക്കാൻ മിളിക്കും <br /> യാറൈ വൈവ പരിനാട പൊരുനവാരുടെ പരപ്പ <br /> അതായത് സൂര്യൻ അങ്ങയുടെ കിഴക്കേ കടലിൽ ഉദിച്ച് അങ്ങ്നയുടെ പടിഞ്ഞാറെ കടലിൽ മുഴുകുന്നു. *{{Note|asoka}} ക്രി.മു 260 ല് എഴുതപ്പെട്ട അശോകന്റെ ശിലാ ശാസനങ്ങളിൽ ചോഴം പാണ്ട്യം, താംബപന്നി കേരപുത്ത സതിയപുത്ത എന്നി രാജസ്ഥാനങ്ങളെ പറ്റി വിവരിക്കുന്നു. താംബപന്നി ശ്രീലങ്കയും കേരപുത്ത ചേരനും സതിയ പുത്ത സഹ്യപുത്രനെന്നെ മലനാട് വംശവുമാണ്. *.{{Note|megalith}} മലപ്പുറം' പാലക്കാട്, കോഴിക്കോട്, കൊല്ലം, തിരുവനന്തപുരം മുതലായ ജില്ലകളിലായി വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്നു. മീസ്സോലിത്തിക് ആയുധങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തിട്ടുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ വാ‍ളയാർ, മലമ്പുഴ, പൊടിപ്പാ‍റ, മങ്കര, കുളപ്പുള്ളി, ചെല്ലുർ, ചേരക്കൽ പടി, ആയന്നൂർ, പാണ്ടിക്കാട്, അഗളി, നരസിമൊക്കെ, ശീരക്കടവ്, തെന്മല, നെയ്യാർ മുതലായവയാണ്. {{Hist-stub|History of Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം| ]] snla0a64sqh5n0gzuqgoof0y149lxnz 0 1355 4611965 4560550 2026-04-04T11:10:08Z Wiki user KL 202319 /* സിനിമാ ജീവിതം */ 4611965 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammootty}} {{Infobox person <!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person -->| name = മമ്മൂട്ടി | image = Mamooty.jpg | caption = മമ്മൂട്ടി | birth_name = മുഹമ്മദ് കുട്ടി ഇസ്മായിൽ പനിപ്പറമ്പിൽ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|9|7}}<ref>{{cite web|title=Happy 62nd birthday Mammootty: What makes him Malayalam cinema's superstar|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|publisher=CNN-IBN|accessdate=2014-03-16|date=2013-09-07|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316165245/http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|url-status=dead}}</ref><ref name=india23f>{{cite web | title = 41-ാം ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ | url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | publisher = ഭാരത സർക്കാർ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2011-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072259/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> | birth_place = [[ചെമ്പ്]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[കേരളം]] | nationality = {{IND}} | other_names = | alma_mater = [[സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജ്, തേവര | തേവര സേക്രട്ട് ഹാർട്ട് കോളജ് ]]<br>[[മഹാരാജാസ് കോളജ്|എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളജ്]]<br>[[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, എറണാകുളം | എറണാകുളം ലോ കോളജ്]] <small>(എൽ എൽ ബി)</small> | occupation = [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്]] </br> [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്]] | years_active = 1979– ഇതുവരെ | awards = 1988 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം </br> 1989 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br> 1994 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br> 1999 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br>2010 ൽ ഡോക്ടറ്റേറ്റ് - കേരള സർവ്വകലാശാല </br> 2010 ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് - കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല | spouse = സുൽഫത്ത് (1979–ഇതുവരെ)<ref name=mangalam1>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|title=അഞ്ച്‌ രുചി വിശേഷങ്ങളും മമ്മൂട്ടിയും |publisher=mangalam.com|accessdate=2014 August 13}}</ref> | children = സുറുമി<br>[[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] | website = {{URL|www.mammootty.com/}} }} ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ അഭിനേതാവും ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് പി.ഐ. മുഹമ്മദ് കുട്ടി എന്ന '''മമ്മൂട്ടി''' (ജനനം - [[സെപ്റ്റംബർ]] 7, [[1951]]). [[വക്കീൽ|അഭിഭാഷകനായി]] യോഗ്യത നേടിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഭിഭാഷക ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ട ശേഷം അഭിനയരംഗത്ത് വേരുറപ്പിച്ചു. എൺപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായത്. മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകളിലേറെയായി സജീവ അഭിനയ രംഗത്തുള്ള ഇദ്ദേഹം മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം മൂന്ന് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ അഞ്ചു തവണ മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരവും, 12 തവണ ഫിലിംഫെയർ (ദക്ഷിണേന്ത്യൻ) പുരസ്കാരവും ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1998-ൽ ഭാരതസർക്കാർ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചു.2O10 ജനുവരിയിൽ കേരള സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഹോണററി ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ച ഇദ്ദേഹത്തെ ആ വർഷം ഡിസംബറിൽ തന്നെ ഡോകടറേറ്റ് നൽകി കാലിക്കറ്റ് സർവകലാ കലാശാലയും ആദരിച്ചു. <ref name=calicut232>{{cite news | title = Calicut University to confer D.Litt. on Mammootty today | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | publisher = The Hindu | date = 2010-12-01 | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515190804/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=sify4j34>{{cite news | title = University honour: It's Dr Mammootty now! | publisher = sify | url = http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181011162725/http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | url-status = bot: unknown }}</ref> മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ ചാനൽ ശൃംഖലയായ [[മലയാളം കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്|മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ]] രൂപീകരണം മുതൽ മമ്മൂട്ടി ചെയർമാനാണ്. <ref name=kairali34h>{{cite web | title = Kairali - About us | url = http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | publisher = Malayalam Communications | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2010-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100701170302/http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | url-status = bot: unknown }}</ref> [[കൈരളി ടി.വി.|കൈരളി]], [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|പീപ്പിൾ]], [[വീ ടി.വി.|വി]] എന്നീ ചാനലുകൾ മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ കീഴിലുള്ളതാണ്. കേരള സർക്കാരിന്റെ ഐ.ടി പ്രൊജക്ടുകളിലൊന്നായ അക്ഷയയുടെ ഗുഡ് വിൽ അംബാസഡറാണു മമ്മൂട്ടി. അർബുദ രോഗികളെ സഹായിക്കുന്ന പെയിൻ & പാലിയേറ്റീവ് കെയർ എന്ന ചാരിറ്റി സംഘടനയുടെ പേട്രൺ കൂടിയാണു മമ്മൂട്ടി. == കുടുംബവും, ആദ്യകാല ജീവിതവും == 1951 സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചന്തിരൂർ എന്ന സ്ഥലത്താണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. <ref>https://www.twentyfournews.com/2021/09/07/mammootty-chandiroor-relation.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-01-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183048/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |url-status=dead }}</ref> [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചെമ്പ്, കോട്ടയം ജില്ല|ചെമ്പ്]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം വളർന്നത്. മമ്മൂട്ടിയുടെ ബാപ്പ ഇസ്മയിലും, ഉമ്മ ഫാത്തിമയുമാണ്. ഒരു സാധാരണ [[മുസ്ലീം]] കുടുംബത്തിലാണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. ഇസ്മയിൽ-ഫാത്തിമ ദമ്പതികളുടെ മൂത്ത മകനാണ് മമ്മൂട്ടി. പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്ര-സീരിയൽ നടൻ [[ഇബ്രാഹിംകുട്ടി (നടൻ)|ഇബ്രാഹിംകുട്ടി]], സക്കറിയ, ആമിന, സൗദ, ഷഫീന എന്നിവരാണ് സഹോദരങ്ങൾ. [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ [[എരമല്ലൂർ|എരമല്ലൂരിനടുത്തുള്ള]] [[ചന്തിരൂർ|ചന്തിരൂരിലായിരുന്നു]] (ഉമ്മയുടെ നാട്) സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. പഠിക്കുന്ന കാലത്തും കലാകായിക രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു മമ്മൂട്ടി. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[മഹാരാജാസ് കോളജ്|മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ]] നിന്നാണ് മമ്മൂട്ടി [[ബിരുദം]] നേടിയത്. തുടർന്ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തുള്ള]] ഗവൺമെന്റ് ലോകോളേജിൽ നിന്ന് അഭിഭാഷകനായി പുറത്തിറങ്ങിയ മമ്മൂട്ടി, [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ശ്രീധരൻ നായരുടെ ജൂനിയർ അഭിഭാഷകനായി രണ്ടു വർഷം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1971ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]] ആണ് മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ആദ്യചിത്രം. കഠിനാദ്ധ്വാനം കൊണ്ട് അഭിനയലോകത്തു സ്ഥാനം നേടിയെടുക്കാൻ മമ്മൂട്ടിക്കു സാധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ അപ്രധാനമായ വേഷങ്ങളിലൂടെ സാന്നിദ്ധ്യമറിയിച്ചു. [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] കഥയും തിരക്കഥയും സംഭാഷണവുമെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത [[ദേവലോകം (ചലച്ചിത്രം)|ദേവലോകം]] എന്ന [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] മമ്മൂട്ടി പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം<ref name=mam012df>{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി ജീവചരിത്രം | url = http://mammootty.com/biography | publisher = മമ്മൂട്ടി ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012133206/http://mammootty.com/biography | url-status = bot: unknown }}</ref> എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം പൂർത്തിയായില്ല. [[കെ. ജി. ജോർജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മേള (ചലച്ചിത്രം)|മേള]] എന്ന ചിത്രമാണ് മമ്മൂട്ടിയിലെ അഭിനേതാവിനെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ''[[യവനിക]]'', 1987ൽ [[ജോഷി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ന്യൂ ഡൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡൽഹി]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളാണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ താരമൂല്യം ഉയർത്തിയത്. . 1980ൽ മമ്മൂട്ടി വിവാഹിതനായി; സുൽഫത്ത് ആണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ ഭാര്യ. ഈ ദമ്പതികൾക്ക് സുറുമി എന്ന് പേരുള്ള ഒരു മകളും, [[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു മകനും ഉണ്ട്.<ref name=movieraga23>{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി | url = http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | publisher = മുവീരാഗ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190410034447/http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | url-status = bot: unknown }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ദുൽഖർ സൽമാൻ ഇന്ന് മലയാളത്തിലെ തിരക്കുള്ള നടന്മാരിലൊരാളാണ്. ==സിനിമാ ജീവിതം== [[പാട്രിയറ്റ്]] == പുരസ്കാരങ്ങൾ == {{Div col|cols=2}} [[മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാര ജേതാക്കൾ|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം]] മൂന്നുതവണ നേടി. 'ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ അഭിനയ പ്രതിഭക്കുള്ള കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ [[ഡി-ലിറ്റ്]] ബിരുദം 2010-ൽ ലഭിച്ചു. 2022 -ൽ പ്രഥമ [[കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍ക്കാരം]] ലഭിച്ചു.<ref>https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2022/10/31/kerala-jyothi-award-mt-vasudevan-nair.html</ref> ; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1990 ([[മതിലുകൾ]], [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]]) * 1994 ([[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]]) * 1999 (അംബേദ്കർ - ഇംഗ്ലീഷ്) ; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം 5 തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ''' * 1981 - [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]](സഹനടൻ) * 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] * 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]], [[നിറക്കൂട്ട്]] (പ്രത്യേക പുരസ്കാരം) * 1989 - [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]], [[മതിലുകൾ]] * 1994 - [[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]] * 2004 - [[കാഴ്ച]] * 2009 - [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാകൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ|പാലേരിമാണിക്യം]] '''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ''' * 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] * 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]] * 1986 - [[നിറക്കൂട്ട്]] * 1990 - [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]] * 1991 - [[അമരം]] * 1997 - [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]] * 2001 - [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]] * 2004 - [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)|കാഴ്ച]] * 2006 - [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]] {{Div col end}} [[കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിംഗിനായി ജർമ്മനിയിലെ മെറ്റ്മാൻ നഗരത്തിലെത്തിയ മമ്മൂട്ടിയെ മെറ്റ്മാൻ മേയർ (Bernd Günther) നേരിൽ സന്ദർശിച്ച്, ആയുർവേദ ചികിത്സക്കായി കേരളം സന്ദർശിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ചതോടൊപ്പം ഉപഹാരം നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2013/05/german-city-mayer-mets-mammootty-109247.html ജർമ്മൻ മേയർ നൽകിയ സ്വീകരണം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {{പ്രലേ|മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} == ബ്ലോഗ് == [[2009]] [[ജനുവരി]] ആദ്യവാരത്തിൽ മമ്മൂട്ടി തന്റെ [[ബ്ലോഗ്]] തുടങ്ങി.. മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു മുൻനിര നടൻ തുടങ്ങിയ ഈ ബ്ലോഗിന് വളരെ നല്ല പ്രതികരണം ലഭിച്ചു. തന്റെ ബ്ലോഗിൽ രാഷ്ട്രീയ - സാമൂഹിക - സാംസ്കാരിക - സാമ്പത്തിക മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ് എഴുതുകയെന്ന് മമ്മൂട്ടി തന്റെ ബ്ലോഗ് പ്രസിദ്ധീകരണ വേളയിൽ പറഞ്ഞു.<ref>http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2009/01/02-mammootty-blog-super-hit.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} {{Mammootty}} {{Commons category|Mammootty}} {{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}} [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാരാജാസ് കോളേജിന്റെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മമ്മൂട്ടി]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബറിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍കാരം നേടിയവർ]] 2aa4qeary54rfk15j64bpx5h2qbxrr1 4611966 4611965 2026-04-04T11:23:03Z Wiki user KL 202319 /* സിനിമാ ജീവിതം */ 4611966 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammootty}} {{Infobox person <!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person -->| name = മമ്മൂട്ടി | image = Mamooty.jpg | caption = മമ്മൂട്ടി | birth_name = മുഹമ്മദ് കുട്ടി ഇസ്മായിൽ പനിപ്പറമ്പിൽ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|9|7}}<ref>{{cite web|title=Happy 62nd birthday Mammootty: What makes him Malayalam cinema's superstar|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|publisher=CNN-IBN|accessdate=2014-03-16|date=2013-09-07|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316165245/http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|url-status=dead}}</ref><ref name=india23f>{{cite web | title = 41-ാം ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ | url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | publisher = ഭാരത സർക്കാർ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2011-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072259/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> | birth_place = [[ചെമ്പ്]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[കേരളം]] | nationality = {{IND}} | other_names = | alma_mater = [[സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജ്, തേവര | തേവര സേക്രട്ട് ഹാർട്ട് കോളജ് ]]<br>[[മഹാരാജാസ് കോളജ്|എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളജ്]]<br>[[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, എറണാകുളം | എറണാകുളം ലോ കോളജ്]] <small>(എൽ എൽ ബി)</small> | occupation = [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്]] </br> [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്]] | years_active = 1979– ഇതുവരെ | awards = 1988 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം </br> 1989 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br> 1994 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br> 1999 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br>2010 ൽ ഡോക്ടറ്റേറ്റ് - കേരള സർവ്വകലാശാല </br> 2010 ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് - കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല | spouse = സുൽഫത്ത് (1979–ഇതുവരെ)<ref name=mangalam1>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|title=അഞ്ച്‌ രുചി വിശേഷങ്ങളും മമ്മൂട്ടിയും |publisher=mangalam.com|accessdate=2014 August 13}}</ref> | children = സുറുമി<br>[[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] | website = {{URL|www.mammootty.com/}} }} ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ അഭിനേതാവും ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് പി.ഐ. മുഹമ്മദ് കുട്ടി എന്ന '''മമ്മൂട്ടി''' (ജനനം - [[സെപ്റ്റംബർ]] 7, [[1951]]). [[വക്കീൽ|അഭിഭാഷകനായി]] യോഗ്യത നേടിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഭിഭാഷക ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ട ശേഷം അഭിനയരംഗത്ത് വേരുറപ്പിച്ചു. എൺപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായത്. മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകളിലേറെയായി സജീവ അഭിനയ രംഗത്തുള്ള ഇദ്ദേഹം മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം മൂന്ന് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ അഞ്ചു തവണ മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരവും, 12 തവണ ഫിലിംഫെയർ (ദക്ഷിണേന്ത്യൻ) പുരസ്കാരവും ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1998-ൽ ഭാരതസർക്കാർ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചു.2O10 ജനുവരിയിൽ കേരള സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഹോണററി ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ച ഇദ്ദേഹത്തെ ആ വർഷം ഡിസംബറിൽ തന്നെ ഡോകടറേറ്റ് നൽകി കാലിക്കറ്റ് സർവകലാ കലാശാലയും ആദരിച്ചു. <ref name=calicut232>{{cite news | title = Calicut University to confer D.Litt. on Mammootty today | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | publisher = The Hindu | date = 2010-12-01 | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515190804/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=sify4j34>{{cite news | title = University honour: It's Dr Mammootty now! | publisher = sify | url = http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181011162725/http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | url-status = bot: unknown }}</ref> മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ ചാനൽ ശൃംഖലയായ [[മലയാളം കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്|മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ]] രൂപീകരണം മുതൽ മമ്മൂട്ടി ചെയർമാനാണ്. <ref name=kairali34h>{{cite web | title = Kairali - About us | url = http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | publisher = Malayalam Communications | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2010-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100701170302/http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | url-status = bot: unknown }}</ref> [[കൈരളി ടി.വി.|കൈരളി]], [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|പീപ്പിൾ]], [[വീ ടി.വി.|വി]] എന്നീ ചാനലുകൾ മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ കീഴിലുള്ളതാണ്. കേരള സർക്കാരിന്റെ ഐ.ടി പ്രൊജക്ടുകളിലൊന്നായ അക്ഷയയുടെ ഗുഡ് വിൽ അംബാസഡറാണു മമ്മൂട്ടി. അർബുദ രോഗികളെ സഹായിക്കുന്ന പെയിൻ & പാലിയേറ്റീവ് കെയർ എന്ന ചാരിറ്റി സംഘടനയുടെ പേട്രൺ കൂടിയാണു മമ്മൂട്ടി. == കുടുംബവും, ആദ്യകാല ജീവിതവും == 1951 സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചന്തിരൂർ എന്ന സ്ഥലത്താണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. <ref>https://www.twentyfournews.com/2021/09/07/mammootty-chandiroor-relation.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-01-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183048/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |url-status=dead }}</ref> [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചെമ്പ്, കോട്ടയം ജില്ല|ചെമ്പ്]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം വളർന്നത്. മമ്മൂട്ടിയുടെ ബാപ്പ ഇസ്മയിലും, ഉമ്മ ഫാത്തിമയുമാണ്. ഒരു സാധാരണ [[മുസ്ലീം]] കുടുംബത്തിലാണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. ഇസ്മയിൽ-ഫാത്തിമ ദമ്പതികളുടെ മൂത്ത മകനാണ് മമ്മൂട്ടി. പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്ര-സീരിയൽ നടൻ [[ഇബ്രാഹിംകുട്ടി (നടൻ)|ഇബ്രാഹിംകുട്ടി]], സക്കറിയ, ആമിന, സൗദ, ഷഫീന എന്നിവരാണ് സഹോദരങ്ങൾ. [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ [[എരമല്ലൂർ|എരമല്ലൂരിനടുത്തുള്ള]] [[ചന്തിരൂർ|ചന്തിരൂരിലായിരുന്നു]] (ഉമ്മയുടെ നാട്) സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. പഠിക്കുന്ന കാലത്തും കലാകായിക രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു മമ്മൂട്ടി. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[മഹാരാജാസ് കോളജ്|മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ]] നിന്നാണ് മമ്മൂട്ടി [[ബിരുദം]] നേടിയത്. തുടർന്ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തുള്ള]] ഗവൺമെന്റ് ലോകോളേജിൽ നിന്ന് അഭിഭാഷകനായി പുറത്തിറങ്ങിയ മമ്മൂട്ടി, [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ശ്രീധരൻ നായരുടെ ജൂനിയർ അഭിഭാഷകനായി രണ്ടു വർഷം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1971ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]] ആണ് മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ആദ്യചിത്രം. കഠിനാദ്ധ്വാനം കൊണ്ട് അഭിനയലോകത്തു സ്ഥാനം നേടിയെടുക്കാൻ മമ്മൂട്ടിക്കു സാധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ അപ്രധാനമായ വേഷങ്ങളിലൂടെ സാന്നിദ്ധ്യമറിയിച്ചു. [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] കഥയും തിരക്കഥയും സംഭാഷണവുമെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത [[ദേവലോകം (ചലച്ചിത്രം)|ദേവലോകം]] എന്ന [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] മമ്മൂട്ടി പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം<ref name=mam012df>{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി ജീവചരിത്രം | url = http://mammootty.com/biography | publisher = മമ്മൂട്ടി ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012133206/http://mammootty.com/biography | url-status = bot: unknown }}</ref> എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം പൂർത്തിയായില്ല. [[കെ. ജി. ജോർജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മേള (ചലച്ചിത്രം)|മേള]] എന്ന ചിത്രമാണ് മമ്മൂട്ടിയിലെ അഭിനേതാവിനെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ''[[യവനിക]]'', 1987ൽ [[ജോഷി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ന്യൂ ഡൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡൽഹി]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളാണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ താരമൂല്യം ഉയർത്തിയത്. . 1980ൽ മമ്മൂട്ടി വിവാഹിതനായി; സുൽഫത്ത് ആണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ ഭാര്യ. ഈ ദമ്പതികൾക്ക് സുറുമി എന്ന് പേരുള്ള ഒരു മകളും, [[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു മകനും ഉണ്ട്.<ref name=movieraga23>{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി | url = http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | publisher = മുവീരാഗ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190410034447/http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | url-status = bot: unknown }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ദുൽഖർ സൽമാൻ ഇന്ന് മലയാളത്തിലെ തിരക്കുള്ള നടന്മാരിലൊരാളാണ്. ==സിനിമാ ജീവിതം== [[പേട്രിയറ്റ്]] == പുരസ്കാരങ്ങൾ == {{Div col|cols=2}} [[മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാര ജേതാക്കൾ|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം]] മൂന്നുതവണ നേടി. 'ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ അഭിനയ പ്രതിഭക്കുള്ള കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ [[ഡി-ലിറ്റ്]] ബിരുദം 2010-ൽ ലഭിച്ചു. 2022 -ൽ പ്രഥമ [[കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍ക്കാരം]] ലഭിച്ചു.<ref>https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2022/10/31/kerala-jyothi-award-mt-vasudevan-nair.html</ref> ; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1990 ([[മതിലുകൾ]], [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]]) * 1994 ([[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]]) * 1999 (അംബേദ്കർ - ഇംഗ്ലീഷ്) ; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം 5 തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ''' * 1981 - [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]](സഹനടൻ) * 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] * 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]], [[നിറക്കൂട്ട്]] (പ്രത്യേക പുരസ്കാരം) * 1989 - [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]], [[മതിലുകൾ]] * 1994 - [[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]] * 2004 - [[കാഴ്ച]] * 2009 - [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാകൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ|പാലേരിമാണിക്യം]] '''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ''' * 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] * 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]] * 1986 - [[നിറക്കൂട്ട്]] * 1990 - [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]] * 1991 - [[അമരം]] * 1997 - [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]] * 2001 - [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]] * 2004 - [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)|കാഴ്ച]] * 2006 - [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]] {{Div col end}} [[കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിംഗിനായി ജർമ്മനിയിലെ മെറ്റ്മാൻ നഗരത്തിലെത്തിയ മമ്മൂട്ടിയെ മെറ്റ്മാൻ മേയർ (Bernd Günther) നേരിൽ സന്ദർശിച്ച്, ആയുർവേദ ചികിത്സക്കായി കേരളം സന്ദർശിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ചതോടൊപ്പം ഉപഹാരം നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2013/05/german-city-mayer-mets-mammootty-109247.html ജർമ്മൻ മേയർ നൽകിയ സ്വീകരണം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {{പ്രലേ|മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} == ബ്ലോഗ് == [[2009]] [[ജനുവരി]] ആദ്യവാരത്തിൽ മമ്മൂട്ടി തന്റെ [[ബ്ലോഗ്]] തുടങ്ങി.. മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു മുൻനിര നടൻ തുടങ്ങിയ ഈ ബ്ലോഗിന് വളരെ നല്ല പ്രതികരണം ലഭിച്ചു. തന്റെ ബ്ലോഗിൽ രാഷ്ട്രീയ - സാമൂഹിക - സാംസ്കാരിക - സാമ്പത്തിക മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ് എഴുതുകയെന്ന് മമ്മൂട്ടി തന്റെ ബ്ലോഗ് പ്രസിദ്ധീകരണ വേളയിൽ പറഞ്ഞു.<ref>http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2009/01/02-mammootty-blog-super-hit.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} {{Mammootty}} {{Commons category|Mammootty}} {{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}} [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാരാജാസ് കോളേജിന്റെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മമ്മൂട്ടി]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബറിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍കാരം നേടിയവർ]] ioid5c0s6jzvcj6xyj6rayp6ktoyzzq 100 3721 4611917 4611779 2026-04-03T18:06:08Z Aby John Vannilam 13754 ചെറിയ തിരുത്തൽ 4611917 wikitext text/x-wiki __NOTOC__<!-- -->__NOEDITSECTION__<!----- {{portal description}} <span id="coordinates" class="noprint">[[കവാടം:സമകാലികം/തിരുത്തൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ|തിരുത്തൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ]]</span> {{കവാടം:സമകാലികം/വാർത്താ ബ്രൗസർ}} {{കവാടം:സമകാലികം/പ്രധാന വാർത്തകൾ}} <span id="coordinates" class="noprint">[[കവാടം:സമകാലികം/തിരുത്തൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ|തിരുത്തൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ]]</span> വാർത്തകൾ തിരുത്താനായി താളിൽ വാർത്തകൾക്കു മുകളിൽ വലതുഭാഗത്തായി കാണാവുന്ന തിരുത്തുക എന്ന കണ്ണി ഉപയോഗിക്കുക, രൂപകല്പനയിൽ മാറ്റം വരുത്തുവാൻ മാത്രം ഈ താൾ തിരുത്തുക ------> {{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTHNAME}} == സമീപകാല സംഭവവികാസങ്ങൾ == {{ഫലകം:വാർത്താ ഫലകം}} == ദിനവൃത്താന്തങ്ങൾ == <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; margin: 0 -5px;"> <div style="flex: 100 1 200px; margin: 0 5px;"> {{കവാടം:സമകാലികം/ഉൾപ്പെടുത്തൽ|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}} </div> <div style="flex: 1 100 250px; margin: 0 5px;"> {{കവാടം:സമകാലികം/കലണ്ടർ}}<!--ГЩВК {{കവാടം:സമകാലികം/സൈഡ്ബാർ}}--> </div> </div> {{ഫലകം:കാലാനുക്രമണിക 2026}} {{കവാടം:സമകാലികം/പരിപാടികൾ മാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ}} {{Contents pages (footer box)}} <noinclude> [[Category:{{CURRENTYEAR}}|*]] [[വർഗ്ഗം:സമകാലിക സംഭവങ്ങൾ]] </noinclude> == അവലംബം == a5yp9bys1hx6wpcxbop7csygyjk3xyx 4 6849 4611908 4610908 2026-04-03T17:09:42Z MediaWiki message delivery 53155 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4611908 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ലുവ പിഴവ് == വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ കാണുന്ന ലുവ എറർ നിരന്തരമായി വരുന്നു. ലുവ പിഴവ് ഘടകം:Footnotes/anchor_id_list-ൽ 841 വരിയിൽ : Template list not yet created. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 06:23, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) : എൻ്റെ അറിവിൽ വിവർത്തന താളുകൾ ഡ്രാഫ്റ്റിലെങ്കിലും എത്തിയ ശേഷം നോക്കുന്നതാവും നല്ലതെന്ന് തോനുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 13:24, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ഘടകങ്ങളിൽ തർജ്ജമ നഷ്ട്ടപെടുന്നതിനെ കുറിച്ച് == ഇക്കഴിഞ്ഞ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പ്രതിമാസ ചർച്ചയിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഉന്നയിക്കുകയുണ്ടായി. ഘടകങ്ങൾ മറ്റു ഭാഷകളിൽ നിന്ന് ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ തർജ്ജമകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നത്. ഇതിനൊരു ചെറിയ പരിഹാരം ഉദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യമായി താഴെ പറയുന്ന താളുകൾ ഒന്ന് സന്ദർശിക്കുക: *[[ഘടകം:Age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/CommonData]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഫലകം:Birth date and age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്: Age എന്ന ഘടകത്തിന്റെ തുടക്ക ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം തർജ്ജമ ചെയ്തതോ ചെയ്യേണ്ടതോ ആയിട്ടുള്ള സന്ദേശങ്ങളാണ്. ഞാൻ ഇപ്പൊ ഇത് നേരിട്ട് അവിടെ തന്നെ തർജ്ജമ ചെയ്‌താൽ മറ്റാരെങ്കിലും മറ്റ്‌ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഈ ഘടകം ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്‌താൽ തർജ്ജമ നഷ്ടമാവും. ഇതിനുള്ള പരിഹാരം - മറ്റൊരു ഘടകത്തിൽ ഈ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം പ്രധാന ഘടകത്തിൽ ആ സന്ദേശങ്ങൾ വിളിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ Sandbox/Adithyak1997/CommonData എന്ന ഘടകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ചരങ്ങളും അവയുടെ തർജ്ജമയും മാത്രമാണ്. പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് ആയി ഇതിനെ (Sandbox/Adithyak1997/CommonData) കാണുക. ഈ ഡാറ്റാബേസിനെ വിളിക്കുകയാണ് പിന്നീട് ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age ഇൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ഘടകം (ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age) ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫലകം ആണ് ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age എന്നത്. ഒടുവിൽ ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample എന്ന ഇൻഫോബോക്സിൽ തെറ്റായി ജനനതീയതി കൊടുത്തപ്പോൾ commondata യിൽ കൊടുത്ത വാല്യൂ കാണിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്റെ മനസ്സിൽ വന്നത്: *വിക്കിഡേറ്റ ഇൻബോക്സ് എന്ന സങ്കല്പം വരുമ്പോൾ ഇത് override ആവുമോ എന്നൊരു സംശയമുണ്ട്. *മലയാളം വിക്കിയിൽ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കിയാലും ഉടനെ ഇതിന് പ്രയോജനമുണ്ടാവില്ല.പ്രയോജനമുണ്ടാവണമെങ്കിൽ ഏത് വിക്കിയിൽ നിന്നാണോ ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അവിടെ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കണം. വിഷയത്തെ കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 17:33, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:53, 18 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:T Cells@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:45, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Duplication of page after renaming == [[വിളയനൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] [[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] Looks like both existed separately following a 2013 renaming. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/49.47.195.187|49.47.195.187]] 02:25, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Tech News: 2025-36 == <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.</span> [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].</span> * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these].</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.</span> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:35, 6 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&oldid=29825860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ABreault (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|സംവാദം]])</bdi> 11:15, 19 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:09, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> tq802lp36ddnmstqzirxtqu3e2r1tfu 0 9532 4611901 3947059 2026-04-03T15:48:46Z ~2026-20731-25 216066 /* ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം */ 4611901 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Synod of Diamper}} കേരളത്തിലെ [[മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ|നസ്രാണി]] ക്രിസ്ത്യാനികളെ [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കാ സഭയിലേക്കു]] കൊണ്ടുവരാനായി [[ഗോവ]] ആസ്ഥാനമാക്കിയിരുന്ന പാശ്ചാത്യ റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭാപ്രതിനിധികൾ 1599 ജൂൺ മാസം 20 മുതൽ 26 വരെ വിളിച്ചുചേർത്ത സഭാസമ്മേളനമാണ് '''ഉദയംപേരൂർ സിനഡ്''' (ഇംഗ്ലീഷ്: Synod of Diamper, ''സിനഡ് ഓഫ് ഡയംപർ'').<ref> http://www.synodofdiamper.com/synod.php </ref> (വിവിധ സുറിയാനി ഭാഷാഭേദങ്ങളെയും മറ്റും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഈ സമ്മേളനത്തെ '''ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്''', '''ഉദയം‌പേരൂർ സുന്നഹദോസ്''', '''ഉദയം‌പേരൂർ സുനഹദോസ്''' എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു.{{Ref_label|൧|൧|none}}) കേരള ചരിത്രത്തിൽ, വിശേഷിച്ചും ക്രിസ്ത്യൻ സഭാചരിത്രത്തിൽ, ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു സംഭവമായാണ്‌ ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിനെ കണക്കാക്കുന്നത്‌. മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ അഥവാ മലങ്കര നസ്രാണികൾ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കേരളത്തിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ 1500-ഓളം വർഷങ്ങളായി തങ്ങൾ പിന്തുടർന്നിരുന്ന കേരള ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യത്തിന്മേലുള്ള ഒരു ആക്രമണമായി അവർ ഇതിനെ കാണുന്നുത്. എന്നിരുന്നാലും പേരിൽ മാത്രം ക്രിസ്ത്യാനികളായിരിക്കുകയും എന്നാൽ ഹൈന്ദവരുടെ ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, ജാതിവ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയവ അതേപടി തുടരുകയും ചെയ്ത മലങ്കര ക്രിസ്ത്യാനികളെ നവീകരിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശം കൂടിയുള്ളതായിരുന്നു ഈ സൂനഹദോസ് എന്ന് ഉദയം‌പേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.<ref> ഉപോദ്ഘാതം. എഴുതിയത് ഡോ. സ്കറിയ സക്കറിയ. എഡിറ്റർ: ഉദയമ്പേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ കാനോനകൾ, എ.ഡി. 1599; ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ക്രിസ്ത്യൻ സ്റ്റഡീസ്, ഓശാന മൗണ്ട്, ഇടമറ്റം 686588, കേരളം. 1994 </ref> [[ചിത്രം:ഉദയം‌പേരൂർ സൂനഹദോസ്.jpg|thumb|right|250px|[[ഉദയംപേരൂർ പള്ളി|ഉദയം‌പേരൂർ സൂനഹദോസ് പള്ളി]]]] അക്കാലത്ത് ഗോവ പോർച്ചുഗീസ് ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. അവിടത്തെ മെത്രാപ്പോലീത്ത, [[ഡോ. അലെക്സൊ ഡെ മെനസിസ്]] (ഡോ. അലെയ്ജോ ഡെ മെനസിസ്‌) ആണ്‌ സൂനഹദോസ് വിളിച്ചുകൂട്ടിയത്‌. [[അങ്കമാലി]] രൂപതയുടെ അധികാരപരിധിയിൽ ആണ്‌ [[സുന്നഹദോസ്‌|സൂനഹദോസ്]] നടന്നത്‌<ref>{{Cite book | title = Land and People of Indian States and Union Territories:a | last = S. C. Bhatt, Gopal | first = K. Bhargav | publisher = Gyan Publishing House, | year = 2006 | isbn = | location = | pages = }}</ref> അക്കാരണത്താൽ [[അങ്കമാലി]] സൂനഹദോസ് എന്നാണ്‌ വിളിക്കേണ്ടതെങ്കിലും അതിന്റെ പ്രത്യേകത മൂലം നടന്ന സ്ഥലമായ ഉദയംപേരൂരിന്റെ പേർ ചേർത്ത് അതിനെ വിളിക്കുന്നു.<ref> വർഗീസ് അങ്കമാലി, ഡോ. ജോമോൻ തച്ചിൽ; അങ്കമാലി രേഖകൾ; മെറിറ്റ് ബുക്സ് എറണാകുളം 2002. </ref> === ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം === കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ വംശസ്മൃതിയിൽ തങ്ങൾ [[തോമാശ്ലീഹാ|തോമാശ്ലീഹയാൽ]] മതപരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടവരുടെ പിൻഗാമികളാണെന്ന വിശ്വാസം ആദ്യം മുതലേ രൂഢമൂലമായിരുന്നു. ഈ വിശ്വാസം ചരിത്രപരമായി അടിസ്ഥാനമുള്ളതാണോ എന്നു നിർണ്ണയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന രേഖകളൊന്നുംതന്നെ ലഭ്യമല്ല. ഏതായാലും ഈ സമൂഹത്തിന്റെ പൗരാണികത്വം യൂറോപ്യൻ ചരിത്രകാരന്മാരും നാട്ടുകാരായ ഭരണാധികാരികളും അടക്കം എല്ലാവരും അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദിമ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ മതപരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടവരിൽ നിന്നും [[മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ|മദ്ധ്യ പൗരസ്ത്യ ദേശത്ത്]] നിന്ന് കുടിയേറിയവരിൽ നിന്നും ആയിട്ടായിരിക്കണം അവരുടെ ഉത്ഭവം. ഇതിൽ മതപരിവർത്തനം നടത്തപ്പെട്ടവരും കുടിയേറ്റക്കാരും തമ്മിൽ പിൽക്കാലത്ത് ഇടകലരൽ തുടങ്ങിയിരിക്കണം. ക്രി. വ. 16-ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെ കേരളത്തിലെ സുറിയാനി ക്രൈസ്തവർ കിഴക്കിൻ്റെ സഭയുടെ ഭരണപരിധിയിലായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. കാലാകാലങ്ങളിൽ മധ്യപൂർവ്വദേശത്ത് നിന്ന് അയക്കപ്പെട്ടിരുന്ന മെത്രാന്മാർ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ആസ്ഥാനമാക്കി ഭരണം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നു. ഇവരിൽ പ്രത്യേകം സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ടു പേരാണ് [[മാർ സാബോർ]], [[മാർ ആഫ്രൊത്ത്‌]] <ref> സഹസ്രാബ്ദ സ്മരണിക- അകപ്പറമ്പ് മാർ ശാബോർ അഫ്രോത്ത് യാക്കോബായ സുറിയാനി പള്ളി, വാപ്പാലശ്ശേരി . 1997 </ref>എന്നിവർ. വെറും ആത്മീയഗുരുക്കൾ മാത്രമല്ലായിരുന്ന അവർ മതപ്രവർത്തനത്തോടൊപ്പം വ്യാപാരത്തിലും വ്യാപൃതരായിരുന്നു. [[വേണാട്]] വാണിരുന്ന അയ്യനടികൾ [[കൊല്ലം|കൊല്ലത്തെ]] [[തരിസാ പള്ളി|തരിസാപ്പള്ളിക്ക്]] പ്രത്യേക ആനുകൂല്യങ്ങൾ അനുവദിച്ചു കൊടുത്തതു സംബന്ധിച്ച ക്രി.പി 842-ലെ [[തരിസാപള്ളി ശാസനങ്ങൾ]] എന്ന പ്രഖ്യാതരേഖയിൽ പരാമർശിക്കുന്ന വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങളായ [[അഞ്ചുവണ്ണം|അഞ്ചുവണ്ണവും]] [[മണിഗ്രാമം|മണിഗ്രാമവും]] അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്‌.<ref> എ. ശ്രീധരമേനോൻ, കേരളചരിത്രശില്പികൾ. ഏടുകൾ 124-125 നാഷണൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ കോട്ടയം 1988 </ref> [[അർമേനിയ]], [[അന്ത്യോഖ്യ|അന്ത്യോക്ക്യ]], [[ബാബിലോണിയ|ബാബിലോൺ]], [[ഇസ്താംബുൾ|കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പുരോഹിതശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഉൾപ്പെടെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ കേരളത്തിൽ വന്നിരുന്നു. ചിലരെല്ലാം അവിടങ്ങളിലെ മതപീഡനം ഭയന്ന് പാലായനം ചെയ്തവരായിരുന്നു. എല്ലാവർക്കും ഊഷ്മളമായ സ്വീകരണമാണ്‌ കേരളത്തിലെ ജനങ്ങൾ നൽകി പോന്നത്‌. ആത്മീയ കാര്യങ്ങളിൽ നേതൃത്വം അത്യാവശ്യമായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്ന കേരളത്തിലെ നസ്രാണികൾക്ക് ഈ അതിഥികൾ പ്രത്യേകം സ്വാഗതാർഹരായി തോന്നിയിരിക്കണം.<ref> ജോസഫ് പുലിക്കുന്നേൽ; കേരള ക്രൈസ്തവ ചരിത്രം- വിയോജനക്കുറിപ്പുകൾ, ഭാരതീയ ക്രൈസ്തവ പഠനകേന്ദ്രം. 1999 </ref> ക്രി.പി. 342, 700, 848 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ ഇത്തരത്തിൽ നിരവധി കുടിയേറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി. കേരളചരിത്രത്തിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുള്ള [[ക്നായി തോമാ]] എന്നയാളാണ്‌ ഈ കുടിയേറ്റക്കാരിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തൻ.<ref> പ്രൊഫ. കിളിമാനൂർ വിശ്വംഭരൻ. കേരള സംസ്കാര ദർശനം. ജുലൈ‌ 1990. കാഞ്ചനഗിരി ബുക്സ്‌ കിളിമനൂർ, കേരള </ref> കേരളത്തിലെ നസ്രാണികൾ [[സുറിയാനി|സുറിയാനി ഭാഷയിലാണ്]] ആരാധന നടത്തിയിരുന്നത്. അതേ സമയം ഇവരിൽ ഒരു വലിയ വിഭാഗം [[നമ്പൂതിരി]], [[നായർ]] കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നു പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടവരായിരുന്നു എന്നു പരക്കെ വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടുപോരുന്ന ഒരു വാദമുണ്ട്. എന്നാൽ അക്കാലത്ത്, നമ്പൂതിരി, നായർ സമുദായങ്ങൾ പ്രത്യേക വിഭാഗങ്ങളായി നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കുകയില്ല എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഏതായാലും അവരിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷത്തിന്റേയും സംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കേരളീയമായിരുന്നു എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. ആ പൈതൃകത്തെ പെട്ടെന്ന് വിസ്മരിക്കാൻ അവർക്ക്‌ ആവുമായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ, അന്നത്തെ മറ്റു കേരളീയ സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒട്ടും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല അവരുടെ ആചാരങ്ങൾ എന്നുവേണം കരുതുവാൻ.<ref>പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ., ജാതിവ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും; 2005 കറൻറ് ബുക്സ്. തൃശൂർ.ISBN 81-226-0468-4 </ref> മതത്തിന്റെ തലത്തിലാണെങ്കിൽ, തങ്ങളെ [[തോമാശ്ലീഹാ|തോമ്മാശ്ലീഹായുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന സ്മരണകൾ ഇഴചേർന്ന് പതിനഞ്ചു നൂറ്റാണ്ടുകൾ കൊണ്ടുണ്ടായ പൈതൃകത്തെ അവർ ''മാർത്തോമ്മായുടെ മാർഗ്ഗവും വഴിപാടും'' എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. പോർട്ടുഗീസുകാർ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ]]യുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കേരളത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, ആത്മീയ നേതൃത്വത്തിന്‌ പുരോഹിതന്മാരുടെ അഭാവം, വ്യാപാരരംഗത്ത് മുസ്ലീങ്ങളിൽ നിന്നും മറ്റുമുള്ള കടുത്ത മത്സരം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളാൽ കുറേക്കാലമായി ബുദ്ധിമുട്ടനുഭവിച്ചിരുന്ന കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ അവരെ രണ്ടു കയ്യും നീട്ടി സ്വീകരിച്ചു. [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ പെരുമാളിനെപ്പോലെയുള്ള]] ഭരണാധികാരികളുടെ കാലത്ത്‌ ലഭിച്ചിരുന്ന പരിഗണനയും സൗകര്യങ്ങളും പിന്നീട്‌ വന്ന രാജാക്കന്മാരിലും താവഴികളിലും നിന്നു ലഭിച്ചിരുന്നില്ല എന്ന പരാതി അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. 1502-ൽ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ]] രണ്ടാം പ്രാവശ്യം കേരളത്തിൽ എത്തിയതിനു ശേഷം കൊച്ചിയിൽ വെച്ച് നസ്രാണികളുടെ ഒരു സംഘം അങ്കമാലി മെത്രാനായിരുന്ന മാർ യാക്കോബിനൊപ്പം അദ്ദേഹത്തെ ചെന്നു കാണുകയുണ്ടായി.<ref name="Frykenberg_on_sceptre">{{cite book |last= ഫ്രൈക്കൻബർഗ് |first= റോബർട്ട് എറിക്ക് |title=Christianity in India From Beginnings to the Present |date=2008 |publisher=ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് |page=123-124 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Christianity_in_India_From_Beginnings_to/sOrglHSX6rsC?hl=en |language=en |quote=Two years later, in November 1502, not long after the arrival from Lisbon of the Captain-Major, Admiral Vasco da Gama, another delegation of Indian Christian leaders, also led by Mar Jacob, the Metran of Ankama¯li,.........In token of this alliance, they ceremonially presented the Captain-Major with a highly ornate red staff, richly inlaid, with silver bands on its ends and three silver bells on its top..........rather than serving as tokens of submission, symbolized superiority—the Portuguese were only too happy to accept.}}</ref> തങ്ങൾ തദ്ദേശീയരായ ക്രൈസ്തവരാണെന്നും ഒരേ മതവിശ്വാസം വെച്ചു പുലർത്തുന്നവർ എന്ന നിലയിലും ഇരുകൂട്ടരുടെയും നന്മക്കും സംരക്ഷണത്തിനുമായി ഔപചാരികമായ ഒരു സഖ്യത്തിലേർപ്പെടാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നുവെന്നും അറിയിച്ചു. ഈ സഖ്യത്തിന്റെ പ്രതീകം എന്ന നിലയിൽ നസ്രാണികൾ തങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന വെള്ളി കെട്ടിയ അലങ്കാരപൂർണ്ണമായ ഒരു ചെങ്കോൽ ആചാരപൂർവ്വം ഗാമക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ഒരു ഉപഹാരം എന്നതിനപ്പുറമായി ഇത് അവരുടെ സ്വയം സമർപ്പണത്തിന്റെയും പോർട്ടുഗീസ് അധികാരത്തോടുള്ള കീഴ്പ്പെടലിന്റെയും പ്രതീകമാണെന്ന് കരുതിയ ഗാമയും പോർട്ടുഗീസ് സംഘവും സസന്തോഷം ആ ചെങ്കോൽ സ്വീകരിച്ചു.<ref name="Frykenberg_on_sceptre"/> പിന്നീട്‌ പോർട്ടുഗലിൽ നിന്നു വന്ന സംഘങ്ങളിൽ ലത്തീൻ മിഷണറിമാരും മെത്രാന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. [[ഈശോസഭ|ഈശോ സഭക്കാർ]] കേരളത്തിൽ എത്തിയത് അങ്ങനെയാണ്‌. റോമാ സഭയും മാർപാപ്പയും കടുത്ത വെല്ലുവിളികളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന കാലമായിരുന്നു അത്‌. മെത്രാന്മാരെ നിയമിക്കുന്നതും മറ്റുമുള്ള അധികാരം പോർട്ടുഗൽ രാജാവിന്‌ കൈമാറുന്ന ''[[പദ്രുവാദോ]]'' എന്ന ഉടമ്പടിയിൽ മാർപാപ്പ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. എന്നാലും മാർപാപ്പ പ്രത്യേകം അയച്ചിരുന്ന വികാരി അപ്പോസ്തലികന്മാരും ഇവിടെ എത്തി മത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി.<ref> മാത്യു ഉലകംതറ; നവകേരള ശില്പികൾ- അർണ്ണോസ് പാതിരി, പ്രസാധകർ: കേരള ഹിസ്റ്ററി അസോസിയേഷൻ, എറണാകുളം, കേരള; 1982 </ref> ലത്തീൻ ആരാധനാ ഭാഷയായുള്ള ഇവർക്കൊക്കെ ഇവിടത്തെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ആചാരങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനോ ഉൾകൊള്ളാനോ കഴിഞ്ഞില്ല. കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നു നസ്രാണികൾ സ്വീകരിച്ച് പിന്തുടർന്നിരുന്ന ഒട്ടേറെ അംശങ്ങളുണ്ടായിരുന്നത് പോർട്ടുഗീസുകാർക്കു രസിച്ചില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്‌ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ തന്നെയാണ്‌ മെത്രാന്മാരും മറ്റു പുരോഹിതന്മാരും ധരിച്ചിരുന്നത്‌. ക്രിസ്ത്യാനികളെ കണ്ടാൽ മറ്റു ജാതിക്കാരിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ,കഴുത്തിൽ ധരിച്ചിരുന്ന കുരിശ് അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. മറ്റു നാട്ടുകാരെപ്പോലെ പോലെ തലയിൽ കുടുമയും കാതിൽ കടുക്കനും ഒക്കെ അവർക്കുമുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റു ജാതിക്കാരിൽ നടന്നിരുന്ന [[ജാതകം]], [[മന്ത്രവാദം]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആചാരങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനികൾക്കിടയിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. ആയിരത്തോളം വർഷങ്ങളായി പേർഷ്യൻ സഭകളുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധത്തിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന നസ്രാണികൾ ആ വഴിക്ക് തങ്ങൾക്കു കിട്ടിയ വിശ്വാസങ്ങളെയും പ്രാദേശികമായി പിന്തുടർന്നു വന്ന ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളേയും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. പോർട്ടുഗീസ് മിഷണറിമാരുമായുള്ള സം‌വാദങ്ങളിൽ, തങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന 'മാർത്തോമ്മായുടെ മാർഗ്ഗവും' പോർട്ടുഗീസുകരുടെ 'പത്രോസിന്റെ മാർഗ്ഗവും' രണ്ടാണെന്ന് തദ്ദേശീയരായ നസ്രാണികൾ ‍വാദിച്ചു. [[കുരിശുയുദ്ധങ്ങൾ|കുരിശുയുദ്ധങ്ങളും]] [[മാർട്ടിൻ ലൂഥർ]] തുടങ്ങിവച്ച മത നവീകരണം പ്രസ്ഥാനവും പാശ്ചാത്യ ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച പ്രകമ്പനങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മാത്രം ചിന്തിച്ച മിഷണറി വ്യഗ്രതയുള്ള പോർട്ടുഗീസുകാർക്കു അവയിലൊന്നും ഉൾപ്പെടാത്ത നസ്രാണി സമൂഹത്തെ കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷവും തനതുമായ സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്ത് മനസ്സിലാക്കുവാനും ഉൾക്കൊള്ളുവാനും കഴിഞ്ഞില്ല. പോർട്ടുഗീസുകാർ നസ്രാണികളുടെ സംസ്കൃതിയിൽ തങ്ങൾക്കു മനസ്സിലാക്കാനാവാത്ത അംശങ്ങളെയെല്ലാം [[നെസ്തോറിയൻ ശീശ്മ]] എന്ന് ആക്ഷേപിച്ച്‌ തിരുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. മാർത്തോമ്മാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആവട്ടെ [[അങ്കമാലി]] ആസ്ഥാനമാക്കി അന്ന് അവരെ ഭരിച്ചിരുന്ന മാർ അബ്രാഹാമിന്റെ കീഴിൽ പോർട്ടുഗീസ് കടന്നുകയറ്റത്തെ പ്രതിരോധിക്കുവാൻ ശ്രമിച്ചു. നസ്രാണികൾക്ക് അന്ന് ''ജാതിക്കു കർത്തവ്യൻ'' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[അർക്കദ്യാക്കോൻ|അർക്കദിയാക്കോൻ]] അഥവാ ആർച്ച്ഡീക്കൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സമുദായ നേതാവു ഗീവർഗീസിനു കീഴിൽ മുപ്പതിനായിരത്തോളം വരുന്ന ഒരു സൈന്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനാൽ പോർട്ടുഗീസ്‌ പട്ടാളം അതിക്രമത്തിന്‌ മുതിർന്നില്ല. ഈ സമയത്താണ്‌ മാർ ആബ്രഹാം മരണമടയുന്നത്‌. ഇത്‌ അവസരമാക്കി പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ പദ്രുവാദോയുടെ ആസ്ഥാനമായ ഗോവയിലെ മെത്രാപ്പോലീത്ത ഡോം ഡോ. മെനസിസ്‌ കേരളത്തിലേയ്ക്ക്‌ എത്തി.<ref> ജോസഫ് പുലിക്കുന്നേൽ; കേരള ക്രൈസ്തവ ചരിത്രം- വിയോജനക്കുറിപ്പുകൾ, ഭാരതീയ ക്രൈസ്തവ പഠനകേന്ദ്രം. 1999 </ref> == ഉദയംപേരൂർ == {{Main| ഉദയംപേരൂർ}} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] അത്രയൊന്നും പ്രസിദ്ധമല്ലാത്ത ഒരു സ്ഥലമായിരുന്ന [[ഉദയം‍പേരൂർ]]‍ പോർട്ടുഗീസുകാരുടേ ശക്തികേന്ദ്രമായ കോട്ടയും പള്ളികളും നിലനിന്നിരുന്ന പള്ളിപ്പുറത്തു നിന്ന് വളരെ അടുത്തായിരുന്നു. അങ്കമാലി നസ്രാണികളുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായിരുന്നുവെന്നതും അവിടെ എന്തെങ്കിലും എതിർപ്പുണ്ടായാൽ സഹായത്തിന്‌ പോർട്ടുഗീസ്‌ പട്ടാളം എത്താൻ സമയം എടുത്തേക്കാം എന്നതും അങ്കമാലിക്കു പകരം ഉദയംപേരൂർ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണങ്ങളായി. മാത്രവുമല്ല സൂനഹദോസിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിനിടെ ഉദയംപേരൂരിനടുത്തുള്ള [[ചേന്ദമംഗലം]], [[കടുത്തുരുത്തി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കടുത്തുരുത്തി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പള്ളികളെ തന്റെ പക്ഷത്താക്കുന്നതിൽ മെനസിസ് വിജയിച്ചുമിരുന്നു. ഉദയംപേരൂരിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പള്ളി [[മാർ സാബോർ]] ക്രി.പി. 890-കളിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇത്‌ വി. സാബോറിന്റെ തന്നെയും, മറ്റൊരു പുണ്യവാളനായ, വി. ആഫ്രോത്തിന്റേയും സംയുക്ത നാമങ്ങളിലായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ പള്ളി ഇന്നില്ല. കാലപ്പഴക്കം കൊണ്ട്‌ ജീർണ്ണിച്ചു പോയി.<ref> [http://www.synodofdiamper.com ഉദയം‍പേരൂർ സുന്നഹദോസിനെ കുറിച്ചുള്ള വെബ് താൾ]</ref> == അലെക്സിസ് ഡെ മെനസിസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത == {{Main|ഡോ. അലെക്സൊ ഡെ മെനസിസ്}} ഗോവയിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായിരുന്ന മെനസിസ് (അലെയ്ജോ ഡെ മെനസിസ്) സ്പെയിൻകാരനായിരുന്നു. ഒരു പ്രഭു കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹത്തിന് ഡോം എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഗോവയിൽ നിരവധി ആത്മീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ ശേഷമാണ് അദ്ദേഹം കേരളത്തിൽ എത്തുന്നത്. അങ്കമാലിയിലെ മെത്രാൻ മരിച്ചുപോയതിനാലും അങ്കമാലി ഗോവയുടെ കീഴിലുള്ള രൂപതയായതിനാലും തനിക്ക് സുന്നഹദോസ് നടത്താൻ അധികാരം ഉണ്ട് എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവകാശവാദം. അദ്ദേഹം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] പോർട്ടുഗീസ് കോട്ടയിൽ താമസിച്ച് മലബാറിലെ ആചാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും സുന്നഹദോസിൽ അവതരിപ്പിക്കേണ്ട കാനോനുകളുടെ കരട് തയ്യാറാക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് അത് ഫ്രാൻസിസ് റോസ് എന്ന വൈദികൻ പോർട്ടുഗീസ് ഭാഷയിൽ നിന്ന് മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്. 1599 ഫെബ്രുവരി 1-ന് മെനസിസ് കൊച്ചിയിൽ എത്തി. കൊച്ചി രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന് വമ്പിച്ച സ്വീകരണം ഒരുക്കിയിരുന്നു. == സൂനഹദോസിന്റെ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ == [[പെന്തിക്കൊസ്തി|പെന്തക്കോസ്]] കഴിഞ്ഞു വന്ന മൂന്നാമത്തെ ഞായറാഴ്ച 1599 ജൂൺ 20-ന് സൂനഹദോസ് ആരംഭിച്ചു. ജൂൺ മാസത്തിലെ മൺസൂൺ മഴയെ അവഗണിച്ചാണ് ഇത് ആരംഭിച്ചത്. ദൂരെ നിന്നുള്ളവരെല്ലാം ദിവസങ്ങൾ മുന്നേ എത്തിച്ചേർന്നു. അവർക്കെല്ലാം താമസ സൗകര്യവും ഒരുക്കിയിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ കലഹം ഒഴിവാക്കാനും അങ്കമാലിക്കാരായ സൈന്യത്തെ ഒഴിവാക്കാനും കൂടിയായിരുന്നിരിക്കണം, മഴമൂലം യാത്ര ദുരിതമായ ജൂൺ മാസം തിരഞ്ഞെടുത്തത്. മെനസിസ് മെത്രാപ്പൊലീത്ത തന്നെയായിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. അദ്ദേഹത്തിനെ സഹായിക്കാൻ മെല്ക്കിയോർ ബ്രാസ്, ഫ്രാൻസിസ് റോസ് തുടങ്ങിയ അഞ്ച് വൈദികരുമുണ്ടായിരുന്നു. ഫ്രാൻസിസ് റോസ് മലയാള ഭാഷയിൽ നല്ല അറിവുള്ള ആളായിരുന്നു. ഇവരെ കൂടാതെ കേരളത്തിലെ വിവിധ പള്ളികളിൽ നിന്നുള്ള 153 കത്തനാർമാരും 660 അൽമായരും പങ്കെടുക്കാനായി എത്തിയിരുന്നു. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്ന് ഗായകരുടെ ഒരു സംഘവും സന്നിഹിതരായിരുന്നു. പോർട്ടുഗീസ് കപ്പിത്താനായ ആൻറണി ഡെ നോറോഞ്ഞയും ഈ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. == വിവിധ ദിവസങ്ങളിലെ നടപടികളും തീരുമാനങ്ങളും == {| class="wikitable" | align=right |- |align=center colspan=13 style="background:#ccf"| '''[[സുന്നഹദോസിൽ പങ്കെടുത്ത പള്ളികൾ]]''' |- ! style="background-color:#FFD700" | മലബാർ !! style="background-color:#FFD700" | കൊച്ചി !! style="background-color:#FFD700" | തിരുവിതാംകൂർ |- | valign="top" | [[കണ്ണൂർ]] | valign="top" | [[പള്ളിപ്പുറം]] | valign="top" | [[കോതമംഗലം]] |- | valign="top" | [[കോഴിക്കോട്]] | valign="top" | [[കോതമംഗലം]] | valign="top" | [[കല്ലൂർക്കാട്]] |- | valign="top" | [[കൊച്ചി രൂപതാ പള്ളി]] | valign="top" | [[കൊച്ചി സെന്റ് തോമസ് പള്ളി|കൊച്ചി സെ.തോമസ് പള്ളി]] | valign="top" | [[പാലാ]] |- | valign="top" | [[പട്ടമനപ്പറവൂർ]] | valign="top" | [[കടമ്പനാട്]] | valign="top" | [[ബൈക്വത്ത്]] |- | valign="top" | [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] | valign="top" | [[കല്ലട]] | valign="top" | [[കുടവെച്ചൂർ_പള്ളി|വൈക്കം]] |- | valign="top" | [[കോട്ടപ്പുറം]] | valign="top" | [[തിരുവാങ്കോട്]] | valign="top" | [[ചേന്ദമംഗലം]] |- | valign="top" | [[മാവേലിക്കര‍]] | valign="top" | [[അരുവിത്തറ]] | valign="top" | [[ചേന്ദമംഗലം തെക്കേപ്പള്ളി|ചേന്ദമംഗലം പള്ളി]] |- | valign="top" | [[ഉദയം‍പേരൂർ]] | valign="top" | [[പാലൂർ]] | valign="top" | [[തളിപ്പറമ്പ്]] |- | valign="top" | [[കാർത്തികപ്പള്ളി]] | valign="top" | [[തെക്കൻ‍കൂറ്റ്]] | valign="top" | തേവലക്കര മർത്തമറിയം പള്ളി |- | valign="top" | [[ഏനാമ്മാവ്]] | valign="top" | [[ആലങ്ങാട്]] | valign="top" | [[വെണ്മണി]] |- | valign="top" | [[മറ്റം]] | valign="top" | [[കടുത്തുരുത്തി]] | valign="top" | [[തെക്കൻ പറവൂർ]] |- | valign="top" | [[മലയാറ്റൂർ]] | valign="top" | [[കടുത്തുരുത്തി ചെറിയ പള്ളി|കടുത്തുരുത്തി ചെ.പള്ളി]] | valign="top" | [[നിരണം]] |- | valign="top" | [[വായിപ്പൂർ]] | valign="top" | [[ചെങ്ങണൂർ]] | valign="top" | [[മട്ടാഞ്ചേരി]] |- | valign="top" | [[മണർകാട്]] | valign="top" | [[തോടമല]] | valign="top" | [[ചൊവ്വര]] |- | valign="top" | [[തുമ്പമൺ]] | valign="top" | [[ചാട്ടുകുളങ്ങര]] | valign="top" | [[കാഞ്ഞൂർ]] |- | valign="top" | [[കല്ലൂപാറ]] | valign="top" | [[നാഗപ്പുഴ]] | valign="top" | [[തങ്കശ്ശേരി]] |- | valign="top" | [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]] | valign="top" | [[കല്ലൂച്ചേരി]] | valign="top" | [[വലിയകട]] |- | valign="top" | [[പുളിങ്കുന്ന്]] | valign="top" | [[ഭരണങ്ങാനം]] | valign="top" | [[കായംകുളം]] |- | valign="top" | [[പിറവം]] | valign="top" | [[പൂഞ്ഞാർ]] | valign="top" | [[മുളന്തുരുത്തി]] |- | valign="top" | [[വടകര]] | valign="top" | [[നെടിയശ്ശാല]] | valign="top" | [[മുട്ടുചിറ]] |- | valign="top" | [[ആരക്കുഴ]] | valign="top" | [[വടക്കാഞ്ചേരി]] | valign="top" | [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] |- | valign="top" | [[ചുങ്കം]] | valign="top" | [[കോതനെല്ലുര് പള്ളി|കോതനല്ലൂർ]] | valign="top" | [[പുറക്കാട്]] |- | valign="top" | [[മൈലാകൊമ്പ്]] | valign="top" | [[തുരുത്തിപ്പുറം]] | valign="top" | [[കുണ്ടറ]] |- | valign="top" | [[അമ്പഴക്കാട്]] | valign="top" | [[മുതലക്കോട്]] | valign="top" | [[ഇടപ്പള്ളി]] |- | valign="top" | [[കോട്ടയം]] | valign="top" | [[കോലഞ്ചേരി]] | valign="top" | [[കുറുപ്പം‍പടി]] |- | valign="top" | [[കുറവിലങ്ങാട്]] | valign="top" | [[എറണാകുളം]] | valign="top" | [[കടമറ്റം]] |- | valign="top" | [[പുത്തൻ‍ചിറ]] | valign="top" | [[കുടമാളൂർ]] | valign="top" | [[കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി|കോട്ടയം ചെ.പള്ളി]] |- | valign="top" | [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] | valign="top" | [[കൊരട്ടി]] | valign="top" | [[അതിരമ്പുഴ]] |- | valign="top" | [[വടയാർ]] | valign="top" | [[ചാലക്കുടി]] | valign="top" | [[പള്ളുരുത്തി]] |- | valign="top" | [[ഇലഞ്ഞി]] | valign="top" | [[വടക്കേ പുതുക്കാട്|വ.പുതുക്കാട്]] | valign="top" | [[അങ്കമാലൊ]] |- | valign="top" | [[വെച്ചൂർ]] | valign="top" | [[കാരക്കുന്നം]] | valign="top" | [[ആലപ്പുഴ]] |- | valign="top" | [[അങ്കമാലി ചെറിയ പള്ളി‌|അങ്കമാലി ചെ.പള്ളി]] | valign="top" | [[ചേപ്പുങ്കൽ]] | valign="top" | [[ചെമ്പിൽ]] |- | valign="top" | [[കൊട്ടേക്കാട്]] | valign="top" | [[അകപ്പറമ്പ്]] | valign="top" | [[മഞ്ഞപ്ര]] |- | valign="top" | [[മുഹമ്മ]] | valign="top" | [[മൂഴിക്കുളം]] | valign="top" | [[വെളിയനാട്]] |- | valign="top" | [[മുട്ടം]] | valign="top" | [[ഞാറയ്ക്കൽ]] | valign="top" | [[വെളിയനാട്]] |- |} === ഒന്നാം ദിവസം === സൂനഹദോസ് ആരംഭിച്ചത് [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ]] മുറപ്രകാരമുള്ള [[ദിവ്യബലി|ദിവ്യബലിയോടെയാണ്]]. ആദ്യം ദിവ്യബലി അർപ്പിച്ചത് മെനസിസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായിരുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാ വൈദികരോടും ദിവ്യബലി അർപ്പിക്കാനും പാപസങ്കീർത്തനം നടത്തി ആത്മശുദ്ധി പ്രാപിച്ചവർ ദിവ്യകാരുണ്യം സ്വീകരിക്കാനും അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു. തുടർന്ന് മെനസിസ് തന്നെ ക്ലെമൻറ് മാർപാപ്പ അയച്ചതാണ് എന്നു പറഞ്ഞു കൊണ്ടുള്ള പ്രസ്താവന പോർട്ടുഗീസ് ഭാഷയിൽ നടത്തി. അതിന്റെ സംക്ഷിപ്ത പരിഭാഷ ഇങ്ങനെയാണ് “അങ്കമാലിയിൽ മെത്രാൻ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടും ഈ രൂപത ഗോവൻ ആധിപത്യത്തിലായതു കൊണ്ടും ഗോവാ മെത്രാപ്പോലീത്ത എന്ന നിലയ്ക്ക് ഒരു സുന്നഹദോസ് നടത്താൻ എനിക്ക് അധികാരമുണ്ട്”. ഇത് മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് അന്ന് പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത് [[പള്ളുരുത്തി]] ഇടവകാംഗമായ യാക്കോബ് കത്തനാരായിരുന്നു.<ref> ഫാ. ജോൺ പള്ളത്ത്., ഡോ. അലക്സ് ഡെ മെനസിസും ഉദയം‍പേരൂർ സൂനഹദോസും. ഏട് 58, ഗുഡ് ഷെഫേർഡ് മൊണാസ്ട്രി. കോട്ടയം 1999. </ref> തർജ്ജമ ശരിയാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ ഫ്രാൻസിസ് റോസ്, ആന്തണി ടൊസ്കാനോ എന്നീ വൈദികന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ലത്തിൻ ഭാഷ അറിയാവുന്ന ആർക്കും സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ അവസരം നൽകിയിരുന്നു. സമ്മേളനം ആരംഭിക്കുന്ന സമയത്ത് നാട്ടുകാരായ ചില കത്തനാർമാർ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും പൊതുവേ കാര്യങ്ങൾ മെനസിസിന്റെ പദ്ധതിയനുസരിച്ച് തന്നെ നീങ്ങി. പിന്നീട് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യൽ ആയിരുന്നു. അതിനും പലരും എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും മെൻസിസിന്റെ നയവും ഭീക്ഷണിയും കൊണ്ട് മെനസിസ് എല്ലാം നിയന്ത്രിച്ചു നിർത്തി. === രണ്ടാം ദിവസം === രണ്ടാം ദിവസത്തെ പ്രമേയം വിശ്വാസ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു. അതിൽ [[നെസ്തോറിയൻ|നെസ്തോറിയനേയും]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങളേയും തള്ളിപ്പറയലായിരുന്നു മുഖ്യം. ആദ്യം വിശ്വാസ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയത് മെത്രാപ്പോലീത്തയായിരുന്നു. പിന്നീട് ആർച്ച്ഡീക്കൻ ഗീവർഗീസ് സ്വന്തം പേരിൽ പ്രഖ്യാപനം നടത്തി. പിന്നീട് എല്ലാ കത്തനാർമാരും മലയാളത്തിൽ വിശ്വാസപ്രഖ്യാപനം നടത്തി. <ref> “ദുഷ്ട പാഷാണ്ഡവേദക്കാരനായ നെസ്തോറിയസിനേയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അബദ്ധ സിദ്ധാന്തങ്ങളേയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികളേയും ഞാൻ ശപിക്കുന്നു. ഒന്നാം സുന്നഹദോസ് അനുസരിച്ച് ഞാൻ നമ്മുടെ കർത്താവായ ഈശോമിശിഹാ സത്യദൈവമായും സത്യമനുഷ്യനായും ഞാൻ വണങ്ങുന്നു. മാത്രമല്ല ക്രിസ്തുവിൽ രണ്ടു സ്വഭാവവും അതായത് മനുഷ്യ സ്വഭാവവും ദൈവ സ്വഭാവവും ഉണ്ടെന്നും, ഏക ദൈവിക ആൾ‍രൂപം മാത്രമേയുള്ളൂവെന്നും ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. എത്രയും ശുദ്ധമാക്കപ്പെട്ട കന്യകാ മറിയം ദൈവ മാതാവെന്നും വിളിക്കപ്പെടേണ്ടതാകുന്നുവെന്നും സത്യദൈവത്തിന്റെ അമ്മായാകുന്നുവെന്നും അനുസരിക്കുന്നു. ശുദ്ധ റോമാ സഭായെ എന്റെ മാതാവായും ഗുരുനാഥയായും മറ്റു എല്ലാപ്പള്ളികളുടേയും ശിരസ്സായും ഞാൻ അനുസരിക്കുന്നു. ഈ സഭയ്ക്ക് അനുസരിക്കുന്നു. ബാബിലോണിലെ പാത്രിയാർക്കീസിനോടു ഇനി മേലിൽ അന്യോന്യം സമ്പർക്കമുണ്ടാവില്ലെന്നും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു., വിശേഷിച്ച് ഈ രൂപതയിൽ അതതു കാലത്ത് റോമാ മാർപാപ്പയാൽ നിയമിക്കപ്പെടുന്ന മെത്രാന്മാരെയല്ലാതെ മറ്റു യാതൊരുത്തനേയും ഞാൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല എന്നു വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.“ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്: ഡോ. അലക്സ് ഡെ മെനസിസും ഉദയം‍പേരൂർ സൂനഹദോസും, ഫാ. ജോൺ പള്ളത്ത്; ഗുഡ് ഷെഫേർഡ് മൊണാസ്ട്രി. കോട്ടയം 1999. </ref> === മൂന്നാം ദിവസം === വിശ്വാസപ്രഖ്യാപനം കഴിഞ്ഞ് ജ്ഞാനസ്നാനം, സ്ഥൈര്യലേപനം എന്നീ കൂദാശാകളെപറ്റി ചർച്ചചെയ്യുകയും അവയെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. എല്ലാ ദിവസവും രണ്ടു സമ്മേളനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. രാവിലെ ഏഴു മണിമുതൽ പതിനൊന്നു വരെയും ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി മുതൽ വൈകീട്ട് ആറുമണി വരേയും ആയിരുന്നു അവ നടന്നിരുന്നത്. === നാലാം ദിവസം === [[ദിവ്യബലി|വിശുദ്ധ കുർബാന]] ഒരു ബലി എന്ന നിലയിലും ഒരു [[കൂദാശകൾ|കൂദാശ]] എന്ന നിലയിലും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു. പാപസങ്കീർത്തനം, ഒടുവിലത്തെ ഒപ്രുശീമ (അന്ത്യകൂദാശ), കുർബാനപ്പുസ്തക പരിഷ്കരണം മുതലായവ അന്ന് ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടവയിൽ പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ പശ്ചാത്യസഭകളിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന തരം പാപസങ്കീർത്തനം (auricular confession) അഥവാ [[കുമ്പസാരം]] കൂടാതെയാണ് പരിശുദ്ധ കുർബാന സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. വൈദികരോട് പാപം ഏറ്റുപറഞ്ഞു കുമ്പസാരിക്കുന്ന പതിവ് നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ അന്നുവരെ നിലനിന്നിരുന്നില്ല. പകരം, സഹോദര ഭാവേന പരസ്പരം തെറ്റുകൾ ഏറ്റുപറഞ്ഞ് രമ്യപ്പെടുന്ന പിഴമൂളൽ ആയിരുന്നു നടപ്പുണ്ടായിരുന്നത്. ഇതു മാത്രമല്ല, വിശുദ്ധ കുർബ്ബാന രോഗികൾക്ക് മാത്രമാണ് നൽകിയിരുന്നത്. പ്രസ്തുത കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ തിരുത്തുന്നതു സംബന്ധിച്ച പതിനഞ്ച് ഡിക്രികൾ ആണ് അന്ന് അംഗീകരിച്ചത്. === അഞ്ചാം ദിവസം === ജൂൺ 24-ന് [[സ്നാപകയോഹന്നാൻ|സ്നാപകയോഹന്നന്റെ]] തിരുനാൾ ആഘോഷിക്കാൻ പോർട്ടുഗീസുകാർ പോയ ദിവസം പുറത്തു നിന്നുള്ളവരെ മാറ്റി നിർത്തിയാണ് സൂനഹദോസ് സമ്മേളിച്ചത്. ത്രിത്വം, തിരുവവതാരം, കന്യാമറിയത്തിന്റെ ദിവ്യമാതൃത്വം, ആദിപാപം, ശുദ്ധീകരണസ്ഥലം, വിശുദ്ധരുടെ മാധ്യസ്ഥം, വിഗ്രഹങ്ങളുടെ വണക്കം, സഭയും അതിന്റെ സംഘടനകളും, വേദപുസ്തകങ്ങളിലെ അംഗീകൃത ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എന്നിവ അന്ന് പരിഗണിക്കപ്പെട്ടു. ഈ അവസരത്തിൽ നെസ്തോറിയൻ പാഷാണ്ഡതയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന പ്രതിജ്ഞ കത്തനാർമാരും നസ്രാണികളും നടത്തിയത് മുൻ രേഖകളിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു. സുറിയാനിയിലെ വേദ പുസ്തകം ലത്തീനിലുള്ളതിനുള്ളതിനോട് സമാനമാക്കി. ക്രിസ്തീയമല്ലാത്ത ആചാരങ്ങളോടും വിശ്വാസങ്ങളോടും ജാഗ്രത പുലർത്തണം എന്ന് ഉപദേശിച്ചു. [[വിധി]], [[ദേഹാന്തരപ്രാപ്തി]] എന്നീ കാര്യങ്ങളിൽ ഉള്ള വിശ്വാസം നിഷിദ്ധമാക്കി. വിഗ്രഹങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ മക്കളെ പഠിക്കാൻ അയക്കരുതെന്ന് വിലക്കി. കൽദായ പാത്രിയാക്കീസിനെ ശീശ്മക്കാരനായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. നെസ്തോറിയന്മാരായ നെസ്തോറിയസ്, മൊപ്സുവേസ്തിയായിലെ തിയഡോർ, താർസിസിലെ ദിയോദോറസ് മുതലായവരെ പ്രകീർത്തിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾ പ്രാർത്ഥനകളിൽ നിന്നു നീക്കം ചെയ്തു. ഇത്തരം പുസ്തകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാനും തീരുമാനമായി. === ആറാം ദിവസം === ഈ ദിവസം തിരുപട്ടം വിവാഹം എന്നീ കൂദാശകളാണ് പരിഗണിക്കപ്പെട്ടത്. വൈദികൻ വിവാഹം കഴിക്കരുതെന്നും വിവാഹം കഴിച്ചവർ ഭാര്യയും മക്കളുമായുള്ള ബന്ധം വിടർത്തണമെന്നും തീരുമാനമായി. ഇത് മിക്ക വൈദികർക്കും സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും ഭാര്യമാർക്ക് പള്ളി വക ജീവിത ചെലവുകൾ നൽകാം എന്നായപ്പോൾ അവർ മനസ്സില്ലാ മനസ്സോടെ സമ്മതിക്കുകയായിരുന്നു. വിവാഹത്തിനും മറ്റും വയസ് പരിധി നിശ്ചയിച്ചു തീരുമാനമാക്കുകയും ചെയ്തു. === ഏഴാം ദിവസം === അങ്കമാലിയുടെ സ്വാധീനശക്തി കുറക്കാനായിട്ടായിരിക്കണം മെനസിസ് ആ രൂപതയെ പല ഇടവകയായി മാറ്റാനുള്ള തീരുമാനമെടുത്തു. താഴ്ന്ന ജാതിയിൽ നിന്ന് മതം മാറി വരുന്നവർക്കായി പ്രത്യേകം പള്ളി വേണമെന്ന് കത്തനാർമാർ വാദിച്ചതിന്റെ ഫലമായി അതനുവദിച്ചെങ്കിലും അതുണ്ടാകുന്നതുവരെ അവർക്ക് ഏത് പള്ളിയിൽ നിന്നും കൂദാശ സ്വികരിക്കാമെന്ന് വിധിച്ചു. അവസാനദിവസം അസന്മാർഗ്ഗിക ആചാരങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചർച്ച നടത്തി. പാരമ്പര്യ സ്വത്തു തർക്കം, ദത്തെടുക്കൽ വസ്ത്രധാരണരീതി എന്നിവയും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു. മന്ത്രവാദം, ജ്യോതിഷം, അയിത്താചരണം, തുടങ്ങിയവ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് നിഷിദ്ധമാക്കി<ref> ''അന്നത്തെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ജാതിയിൽ നായന്മാരെ പോലെ പെരുമാറിയിരുന്നു. താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരുമായി അവരും മത്സരിച്ച് അയിത്താചരണം നടത്തി വന്നു. തീണ്ടപ്പെട്ടാൽ മുറിവുണ്ടാക്കി അതിൽ ഉപ്പ് തേയ്ക്കുക തുടങ്ങിയ ആചാരങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു'' </ref> == സൂനഹദോസിനു ശേഷം == സൂനഹദോസിനു ശേഷം [[അലെക്സൊ ഡെ മെനസിസ്|ആർച്ച് ബിഷപ്പ് മെനസിസ്]] പള്ളികൾ സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. സൂനഹദോസിന്റെ കാനോനകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുകയായിരുന്നു ഉദ്ദേശം. കേരളത്തിലെ മിക്ക പള്ളികളും അദ്ദേഹം സന്ദർശിച്ചു. മിക്ക സ്ഥലത്തും സുറിയാനി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കത്തിച്ചു കളഞ്ഞു. ഏറ്റവും അധികം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് അങ്കമാലിയിലാണ്. പറവൂർ വച്ച് സന്ദർശനം പൂർത്തിയാക്കി മെനസിസ് മടങ്ങിപ്പൊയി. പോകുന്നതിനു മുൻപ് അർക്കദിയാക്കോനെ മാർത്തോമ്മാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ താല്കാലിക ഭരണാധികാരിയായി വാഴിക്കാനും മറന്നില്ല. == ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു വിഷയങ്ങൾ == === അന്നത്തെ വസ്ത്രധാരണരീതി === അന്നത്തെകാലത്തെ വസ്ത്രധാരണരീതിയെ പറ്റി സൂനഹദോസിന്റെ രേഖകളിൽ നിന്ന് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. സൂനഹദോസിൽ പങ്കെടുത്ത ഇടവക പ്രമാണിമാർ ഒരു മുണ്ട് മാത്രം ഉടുത്തിരുന്നു, എല്ലാവർക്കും കുടുമയുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റു ജാതിക്കാരിൽ നിന്ന് അവരെ തിരിച്ചറിയണമെങ്കിൽ അവരുടെ കുടുമയുടെ അറ്റത്തെ കുരിശ് ദർശിക്കണം. എല്ലാവരും കാതിൽ കടുക്കനും സ്വർണ്ണ കങ്കണങ്ങളും ധരിച്ചിരുന്നു. ചിലർക്ക് അംഗരക്ഷകർ ഉണ്ടായിരുന്നു. മറ്റു ചിലർ വാൾ ധരിച്ചിരുന്നു. മഴക്കാലമായതിനാൽ ഓലക്കുടയും തൊപ്പിക്കുടയും ധരിച്ചിരുന്നു. ഉടുത്തിരുന്ന മുണ്ട് അഴിഞ്ഞു പോവാതിരിക്കാൻ അരയിൽ ചുവന്ന കച്ച കെട്ടിയിരുന്നതിലാണ് പണവും മറ്റും വച്ചിരുന്നത്. അരയിൽ തിരുകിയിരുന്ന കത്തിയുടെ അറ്റത്ത് വെള്ളിച്ചങ്ങലയിൽ വെറ്റില ചെല്ലം കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. വിരലുകളിൽ പഞ്ചലോഹ മോതിരങ്ങളും സ്വർണ്ണ, വെള്ളി ആഭരണങ്ങളും കനമുള്ള കർണ്ണാഭരണങ്ങളും കാണപ്പെട്ടു. == പാഷാണ്ഡത ആരോപിച്ച് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങൾ == ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു എന്നു പറയുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ: # പാർസിമാൻ # മാർഗസീശ # പിതാക്കന്മാരുടെ പുസ്തകം # പവിഴത്തിന്റെ പുസ്തകം # മാക്കമൊത്ത്‌ (പറുദീസ) # മിശിഹായുടേ തിരുബാല പുസ്തകം # സുന്നഹദോസുകളുടെ പുസ്തകം # സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും വന്ന കത്ത്‌ # കമീസിന്റെ പാട്ടുകൾ # നർസായുടേ പുസ്തകം # പ്രഹൻ പുസ്തകം. യൗസേപ്പിന്‌ മറിയത്തെ കല്യാണം കഴിക്കുന്നതിനു മുൻപ്‌ വേറേ ഭാര്യയും മക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നെന്നു ഈ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു. # യോഹന്നാൻ വരകൽദോസ- ഈശോ കർത്താവും ദൈവത്തിന്റെ പുത്രനും വെവ്വേറേയാണെന്നു പറയുന്ന പുസ്തകം. # വാവാകട്ടെ പുസ്തകം # നുഹറ # എംങ്കർത്താപുസ്തകം # കമ്മീസിന്റെ പാട്ടുകൾ # ഇദാറ # സുബാടേ നമസ്കാരം # അൻപത്‌ നൊയമ്പിന്റെ ഉദർ പ്രാർത്ഥന == സൂനഹദോസിന്റെ കാനോനകൾ == സൂനഹദോസിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ നിയമങ്ങളാക്കി ക്രോഡീകരിക്കുന്നതാണ് കാനോനകൾ. മിഷണറിമാരുടെയും മലയാളം പഠിച്ച വിദേശീയരുടേയും ഇടപെടലുകൾ നിമിത്തം ഗദ്യരൂപത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഈ കാനോനകളിൽ വൈദേശികമായ പല ഭാഷാ സ്വാധീനങ്ങളും കടന്നു കൂടിയിട്ടുണ്ട്. == സൂനഹദോസിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങൾ == കേരളത്തിലെ മാർത്തോമ്മാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന വഴിത്തിരിവായിരുന്നു ഈ സൂനഹദോസ്. അതിനു ശേഷം ഉണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ കേരളീയ ക്രൈസ്തവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ഇന്നും പ്രതിഫലിക്കുന്നു. അന്നു വരെ കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ സാമൂഹ്യ ജീവിതത്തിൽ ഇന്നാട്ടിലെ മറ്റു മതസമൂഹങ്ങളുടേതിൽ നിന്ന് ഒട്ടും വ്യത്യസ്തരല്ലായിരുന്നു. അവരുടെ സാമൂഹ്യജീവിതത്തേയും മത വിശ്വാസത്തേയും പാശ്ചാത്യ വത്കരിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു സുന്നഹദോസ് എന്നു പറയാം. സൂനഹദോസിന് മുമ്പ് മദ്ധ്യപൗരസ്ത്യ ദേശീയരായ [[കിഴക്കിന്റെ സഭ]]യുടെ മെത്രാന്മാർക്കായിരുന്നു നസ്രാണികളുടെ ‍ആത്മീയ നേതൃത്വം. എന്നാൽ സൂനഹദോസിന് ശേഷം ''ജെസ്യൂട്ടുകൾ'' എന്നും ''പൗലസ്ത്യർ'' എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[ഈശോസഭ]]യുടെ മെത്രാന്മാർ കേരളീയ സഭയുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുത്തു. മുൻപ് മെത്രാന്മാരുടെ അധികാരം ആത്മീയ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങി നിന്നു. മറ്റു കാര്യങ്ങളിൽ ഭരണം നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത് [[അർക്കദ്യാക്കോൻ]] അഥവാ ആർച്ച്ഡീക്കൻ എന്ന തദ്ദേശീയ പുരോഹിതനായിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Christians |title=Thomas Christians|last= |first= |date= |website= |publisher= e-GEDSH:Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|access-date= |quote=Although India was supplied with bishops from the Middle East, the effective control lay in the hands of the indigenous Archdeacon.}}</ref> അദ്ദേഹമായിരുന്നു മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ സാമുദായിക തലവൻ. എന്നാൽ സൂനഹദോസിനെ തുടർന്ന് അത്തരം അധികാരങ്ങളും മെത്രാന്മാരിൽ ചെന്നു ചേർന്നു. മാർത്തോമ്മാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ആരാധനാ ജീവിതത്തിലെ പൗരസ്ത്യവും തദ്ദേശീയവുമായ ഘടകങ്ങൾ അവർക്ക് അംഗീകരിക്കുവാനായില്ല. അതിനാൽ ലത്തീൻ ആരാധനാക്രമങ്ങൾ സുറിയാനി ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കാനും അത് അംഗീകരിപ്പിച്ചെടുക്കാനും അവർ ശ്രമം നടത്തി. അതതു ദേശത്തെ പട്ടക്കാരെ വൈദിക ശുശ്രൂഷയ്ക്കു നിയോഗിക്കുന്ന പതിവിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ഥമായി അന്യദേശക്കാരായ പട്ടക്കാരെ നിയമിച്ചു. പട്ടക്കാരുടെ ബ്രഹ്മചര്യം നിർബന്ധമാക്കിയത് മൂലം പല വൈദികർക്കും അവരുടെ കുടുംബങ്ങളെ വിട്ട് മാറി താമസിക്കേണ്ടി വന്നു. കേരളത്തിലെ പള്ളികളിൽ വലിയ തോതിൽ വിശുദ്ധന്മാരുടെ രൂപങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയതും രൂപങ്ങളുടെ വണക്കം തുടങ്ങിയതും ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിനു ശേഷമാണെന്ന് പറയാം. സൂനഹദോസിനും മുൻപ് ക്രൈസ്തവരും ഹിന്ദുക്കളും സൗഹാർദ്ദത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ അതിനുശേഷം മറ്റു ജാതിക്കാരെ അകറ്റി നിർത്തുന്ന സമീപനം ഉടലെടുത്തു. ക്രൈസ്തവ ദേവാലയങ്ങളും ഹിന്ദുദേവാലയങ്ങളും പെരുന്നാളുകൾക്കും ഉത്സവങ്ങൾക്കും മുത്തുക്കുട, നെറ്റിപ്പട്ടം എന്നിവ പരസ്പരം നൽകി സഹായിച്ചിരുന്നു. അത് വിലക്കുന്നതായിരുന്നു സൂനഹദോസിലെ ഒരു തീരുമാനം.<ref name="വസന്തൻ1">{{cite book |last= വസന്തൻ|first= എസ്. കെ|title=നമ്മൾ നടന്ന വഴികൾ: |date=2011|publisher=മലയാള പഠനഗവേഷണ കേന്ദ്രം |page=259|url=|language=മലയാളം"}}</ref> വിവാഹത്തിനു താലി പാടില്ല, പുരുഷന്മാർക്ക് കടുക്കനും കുടുമയും അരുത് എന്നും കല്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="വസന്തൻ1"/> എന്നാൽ എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് താലിയാവാം, അതിൽ കുരിശ് അങ്കിതമായിരിക്കണം എന്ന് വ്യവസ്ഥ ചെയ്യപ്പെട്ടു. അതുപോലെ ഒറ്റക്കാതിൽ കടുക്കനണിയണം കുടുമയിൽ കുരിശു ചൂടണം എന്നും ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തി.<ref name="വസന്തൻ1"/> എന്നാൽ പുരോഗമനകരമായ പല പരിഷ്കാരങ്ങളും ഈ സൂനഹദോസിനെത്തുടർന്ന് നടപ്പാക്കപ്പെട്ടു. മന്ത്രവാദം, കൂടോത്രം, ജാതകപ്പൊരുത്തം നോക്കൽ എന്നിവ വിലക്കിയത് അവയിൽപ്പെടും. ജാതിവ്യത്യാസം, തീണ്ടൽ തുടങ്ങിയ അനാചാരങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കണം എന്ന് സൂനഹദോസ് തീരുമാനങ്ങൾ കൽപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="വസന്തൻ1"/> ഒരു പക്ഷേ തീണ്ടൽ, തൊടീൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി നിയമം നടപ്പിലാക്കിയത് മെനസിസ് ആയിരിക്കാം. കേരള ക്രൈസ്തവരുടെ പിന്തുടർച്ചാവകാശക്രമത്തിൽ സുപ്രധാനമായ ഒരു പരിഷ്കാരം ഈ സൂനഹദോസ് നടപ്പിലാക്കുകയുണ്ടായി. ആൺമക്കളില്ലാത്ത കുടുംബങ്ങളിൽ പെൺമക്കളിലൂടെ പരമ്പര്യ സ്വത്ത് കൈമാറുന്നതിന്റെ നിയമവശങ്ങൾ അതിൽ എഴുതിച്ചേർക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ബാല്യകാല വിവാഹം നിർത്തലാക്കി. ആണിനും പെണ്ണിനും വിവാഹ വയസ്സ് നിശ്ചയിച്ചു. വാണിജ്യ രംഗത്തു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾ അന്യായ പലിശ വാങ്ങരുത് എന്ന് അനുശാസിച്ചു. ഇങ്ങനെയൊക്കെയാണെങ്കിലും സൂനഹദോസ് തീരുമാനങ്ങൾ അവസാനം ചെന്നെത്തിയത് നസ്രാണികളുടെ കടുത്ത എതിർപ്പിലേയ്ക്കും അതു വഴി കൂനൻ കുരിശ് സത്യത്തിലേക്കുമാണ്. === കൂനൻ കുരിശു സത്യം=== {{Main|കൂനൻ കുരിശു സത്യം}} സൂനഹദോസിൽ വച്ചുതന്നെ അതു വഴി അടിച്ചേല്പിച്ച മാറ്റങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതിന് നസ്രാണികൾക്കു കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും താമസിയാതെ തന്നെ, അവർക്കിടയിൽ പുതിയ മാറ്റങ്ങളോടുള്ള പ്രതിഷേധം വ്യാപകമാകാൻ തുടങ്ങി. തുടർച്ചയായ ലത്തീൻവത്കരണ ശ്രമങ്ങളിലൂടെ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ വളർന്ന് വന്ന കേരളത്തിലെ സഭ ഒരു "അധിനിവേശ സഭ"യായി മാറ്റപ്പെട്ടു.<ref name="എഴുത്തുപുരക്കൽ1">{{cite book |last= എഴുത്തുപുരക്കൽ കപ്പൂച്ചിൻ |first= ജോസഫ്|title=സിറോ-മലബാർ ആരാധനാക്രമവും ഫ്രാൻസിസ്കൻ ആദ്ധ്യാത്മികതയും |date=2016|publisher=മീഡിയഹൗസ് |page=80-81|url=|language=മലയാളം}}</ref> ആരാധനാക്രമഭാഷ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനിയായി തുടർന്നുവെന്നു മാത്രം.<ref name="എഴുത്തുപുരക്കൽ1"/> അങ്ങനെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ഭാഷയുടെ വേഷഭൂഷാദികളാൽ ആവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും ലത്തീൻ സഭയുടെ ആരാധനാക്രമത്തിന്റെ മനോഭാവത്തിൽ മാർത്തോമാ ക്രൈസ്തവരുടെ സഭാജീവിതം ചുറ്റിത്തിഞ്ഞു തുടങ്ങി.<ref name="എഴുത്തുപുരക്കൽ1"/> അവരുടെ പരമ്പരാഗതമായ ആരാധനക്രമം അപ്രധാനമാകുകയും അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ആരാധനാക്രമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും അല്ലാത്തതുമായ ഭക്താനുഷ്ഠാനുങ്ങൾ കടന്നു വരികയും ചെയ്തു. പോർട്ടുഗീസുകാർ വഴിയല്ലാതെ, ഏതെങ്കിലും പൗരസ്ത്യ സഭയിൽ നിന്നു ഒരു മെത്രാനെ കിട്ടാൻ [[മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] പല വഴിക്കും ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.<ref name="neil_onNeedofEastMetrans">{{cite book |last= നീൽ|first= സ്റ്റീഫൻ |title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707 |date=2004 |publisher=കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലാ പ്രസ്സ് |page=316 |url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC |language=en |quote=By this time Thomas had come to the conclusion that no remedy for the ills from which the Thomas Christians were suffering would be effective, other than the arrival of an Eastern bishop of the tradition to which they had been accustomed through the centuries}}</ref> എന്നാൽ കൊച്ചി തുറമുഖത്തിന്റെ മേൽ പോർട്ടുഗീസുകാർക്കുണ്ടായിരുന്ന നിയന്ത്രണം ഇതിന് ഒരു വലിയ ഒരു തടസ്സമായി നിന്നു. അങ്ങനെയിരിക്കെ 1652-ൽ [[അഹത്തള്ള|മാർ അഹത്തള്ള]] എന്നൊരു പൗരസ്ത്യ മെത്രാൻ കേരളത്തിലേക്കു വരുന്നു എന്നറിഞ്ഞ നസ്രാണികൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാനായി കൊച്ചിയിൽ ഒത്തു ചേർന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തെ കരക്കിറങ്ങാൻ പോർട്ടുഗീസുകാർ അനുവദിച്ചില്ല. എന്നു തന്നെയല്ല, [[അഹത്തള്ള|അഹത്തള്ളയെ]] പോർട്ടുഗീസുകാർ കടലിൽ കല്ല് കെട്ടി താഴ്ത്തി ഇട്ടു കൊന്നു എന്നൊരു കിംവദന്തിയും പരന്നു. വാർത്ത കേട്ടു പ്രതിഷേധിച്ച് ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന മാർത്തോമ ക്രിസ്ത്യാനികൾ, മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ പള്ളിയുടെ മുൻപിലെ കൽകുരിശിൽ കെട്ടിയ കയറിൽ പിടിച്ച് തങ്ങൾ ഇനി മേലിൽ ജസ്യൂട്ട് വൈദിക മേലധ്യക്ഷരെ അനുസരിക്കില്ല എന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. 1653 ജനുവരി 3-ന് നടന്ന ഈ സംഭവമാണ് [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. എന്തായിരുന്നു കൂനൻ കുരിശുസത്യത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച പൂർണ്ണമായ പ്രതിജ്ഞാവാചകം എന്നതിനെ പറ്റി വ്യത്യസ്ഥഭാഷ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name=Gazette_onOathVersions/> ചില ഭാഷ്യങ്ങൾ പ്രകാരം ഇത് പോർട്ടുഗീസുകാരോട് ഉള്ള എതിർപ്പാണ്, മറ്റ് ചിലവയനുസരിച്ച് ഇത് ജസ്യൂട്ട് വൈദിക മേലധ്യക്ഷന്മാരോടുമുള്ള എതിർപ്പാണ്, ഇനി മറ്റ് ചില ഭാഷ്യങ്ങൾ പ്രകാരം ഇത് റോമൻ കത്തോലിക്ക സഭയുടെ മേൽക്കോയ്മയോട് തന്നെയുള്ള എതിർപ്പാണ്.<ref name=Gazette_onOathVersions>{{cite book |first=.|last=India Census Division|title=Census of India (1961) :Kerala|date=1965 |publisher=Office of the Registrar General|url=https://www.google.co.in/books/edition/Kerala/0JCaAAAAIAAJ?hl=en|language=en|p=111|quote=There are various versions about the wording of swearing, one version being that it was directed against the Portugese, another that it was directed against Jesuits, yet another that it was directed against the authority of church of Rome }}</ref> ഈ കാലത്ത് അഹത്തള്ള മെത്രാൻ അയച്ചത് എന്ന പേരിൽ ചില കത്തുകൾ പ്രചരിച്ചു. 1653 ഫെബ്രുവരി 5-ന് ഇടപ്പള്ളിയിൽ കൂടിയ ഒരു സമ്മേളനത്തിൽ അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു കത്ത് വായിച്ചു. ആർച്ച്ഡീക്കന് തോമാക്ക് ആർച്ച്ബിഷപ്പിന്റേതായ ചില പദവികൾ അനുവദിച്ച് നൽകുന്നതായിരുന്നു അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം. ഇതേ തുടർന്ന് ആർച്ച്ഡീക്കൻ തോമായെ തങ്ങളുടെ സഭയുടെ ഗവർണറായി അംഗീകരിക്കുകയും നാലു മുതിർന്ന കത്തനാർമാരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. 1653 മേയ് 23-ന് ആലങ്ങാട്ട് കൂടിയ സമ്മേളനത്തിൽ അഹത്തള്ളയുടേതെന്ന പ്രസ്താവിച്ച മറ്റൊരു കത്ത് വായിച്ചു. അതിൽ തന്നെ കപ്പലിറങ്ങാനും മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രവർത്തിക്കാനും പോർട്ടുഗീസുകാർ അനുവദിച്ചില്ലെങ്കിൽ ആർച്ച്ഡീക്കൻ തോമായെ പന്ത്രണ്ടു വൈദികർ ചേർന്ന് മെത്രാനായി അഭിഷേകം നടത്തണം എന്നും എഴുതിയിരുന്നു. ഈ കത്തിന്റെ ആധികാരികതയെ കുറിച്ച് വ്യക്തതയില്ല. ആ കത്തിൻ പ്രകാരം ആർച്ച്ഡീക്കൻ തോമായെ, പന്ത്രണ്ട് വൈദികർ ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന് കൈവയ്പ്പു നൽകി ''മാർത്തോമ്മാ ഒന്നാമൻ'' എന്ന പേരിൽ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.<ref name="Frykenberg_on_ADasHighMetran">{{cite book |last= ഫ്രൈക്കൻബർഗ് |first= റോബർട്ട് എറിക്ക് |title=Christianity in India From Beginnings to the Present |date=2008 |publisher=ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് |page=368|url=https://www.google.co.in/books/edition/Christianity_in_India_From_Beginnings_to/sOrglHSX6rsC?hl=en |language=en |quote=Archdeacon Thomas, having been elevated to High Metran by the laying on of hands by twelve kattanars, took the title of Mar Thoma I.}}</ref><ref name="Neill320321">Neill, pp. 320–321.</ref> ===മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ഇടയിലെ ഭിന്നിപ്പ്=== ഈ സംഭവങ്ങൾക്ക് ശേഷം പോർട്ടുഗീസ് മിഷണറിമാർ മാർത്തോമ്മാ ഒന്നാമനെയും അനുയായികളെയും അനുനയിപ്പിക്കാൻ ഒരു ശ്രമം നടത്തിയെങ്കിലും അവർ മുന്നോട്ട് വെച്ച ഒത്തുതീർപ്പു ധാരണകൾക്ക് വഴങ്ങാൻ മാർത്തോമയും കൂട്ടരും തയ്യാറായില്ല. ഈ ഘട്ടത്തിൽ മാർപാപ്പ നേരിട്ട് ഇടപെട്ടു തുടങ്ങിയിരുന്നു.<ref name="Carmelites">{{cite book |last= നീൽ|first= സ്റ്റീഫൻ |title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707 |date=2004 |publisher=കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലാ പ്രസ്സ് |page=328 |url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC |language=en |quote=Then the pope decided to throw one more stone into the pool. Apparently following a suggestion made by some among the cattanars, he sent to India four discalced Carmelites - two Italians, one Fleming and one German.These Fathers had two advantages - they were not Portuguese and they were not Jesuits.39.}}</ref> മാർപ്പാപ്പ [[ഈശോസഭ|ഈശോസഭാ]] (ജെസ്യൂട്ട്) മിഷണറിമാർക്ക് പകരം കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാരെ കേരളത്തിലേക്കയക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.<ref name="Carmelites"/> അങ്ങനെ 1657-ൽ ഒരു സംഘം കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാർ കേരളത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. നസ്രാണികൾ പ്രധാനമായും വെറുത്തിരുന്നത് ഈശോ സഭക്കാരെയാണ്. അതിനാൽ കർമ്മലീത്താക്കാർക്കു നസ്രാണികളുമായി അനുരഞ്ജന ശ്രമങ്ങൾ നടത്താൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. ജോസഫ് സെബസ്ത്യാനി എന്ന വൈദികനായിരുന്നു അവരുടെ നേതാവ്. മാർത്തോമ്മാ മെത്രാന്റെ പദവിക്ക് കോട്ടം തട്ടാതെയുള്ള ഒത്തുതീർപ്പാണ് നസ്രാണികൾ ആഗ്രഹിച്ചത്. അതിൽ കുറഞ്ഞ ഒന്നിനും സാധ്യമല്ലാത്ത സ്ഥിതിയാണുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇതിനിടക്ക് റോമിലേയ്ക്ക് പോയ ജോസഫ് സെബസ്ത്യാനി മെത്രാനായാണ് തിരിച്ചു വന്നത്. മാർപാപ്പയിൽ നിന്ന് മാർത്തോമ്മാ ക്രിസ്ത്യാനികളെ ഭരിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക അനുമതിയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിരുന്നു. മാർത്തോമ ഒന്നാമൻ ശരിയായ കൈവെയ്പിനു ശേഷമല്ല പദവി സ്വീകരിച്ചത് അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിഷേകം സ്വീകാര്യമല്ല എന്നും പ്രചരിപ്പിച്ചു. ഇക്കാര്യങ്ങൾ ധരിപ്പിച്ച് മാർത്തോമാ മെത്രാന്റെ ഉപദേഷ്ടകരിൽ പെട്ട [[പറമ്പിൽ ചാണ്ടി മെത്രാൻ|പറമ്പിൽ ചാണ്ടി കത്തനാർ]], കടവിൽ ചാണ്ടി കത്തനാർ എന്നിവരെ പോലും സ്വന്തം വശത്താക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു. രാജാവിനെയും സ്വാധീനിച്ചു.<ref name="വസന്തൻ2"/> മുളന്തുരുത്തിപ്പള്ളി സൈന്യസഹായത്തോടെ ഉപരോധിച്ചുവെങ്കിലും മാർത്തോമാ ഒന്നാമൻ രക്ഷപെട്ടു.<ref name="വസന്തൻ2">{{cite book |last= വസന്തൻ|first= എസ്. കെ|title=നമ്മൾ നടന്ന വഴികൾ: |date=2011|publisher=മലയാള പഠനഗവേഷണ കേന്ദ്രം |page=49-50|url=|language=മലയാളം"}}</ref> എന്നാൽ മെത്രാഭിഷേകത്തിന്റെ സാധുത ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ മാർത്തോമാ ഒന്നാമന് തന്റെ അനുയായികളെ നഷ്ടപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആസ്ഥാനമാക്കി സഭാഭരണം ആരംഭിച്ച സെബസ്ത്യാനി മെത്രാൻ ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് 84 പള്ളികൾ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. 32 പള്ളികൾ മാത്രം തോമാ മെത്രാനൊപ്പം അവശേഷിച്ചു. അങ്ങനെ മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref> ഡോ. സ്കറിയ സക്കറിയ. എഡിറ്റർ: ഉദയമ്പേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ കാനോനകൾ, എ.ഡി. 1599; ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ക്രിസ്ത്യൻ സ്റ്റഡീസ്, ഓശാന മൗണ്ട്, ഇടമറ്റം 686588, കേരളം. 1994 </ref> 1663-ൽ ഡച്ചുകാർ കൊച്ചി കീഴടക്കിയതോട് കൂടി പോർട്ടുഗീസുകാർക്ക് കേരളം വിട്ട് പോകേണ്ടി വന്നു. അതിനു മുൻപായി സെബസ്ത്യാനി, പറമ്പിൽ ചാണ്ടി കത്തനാരെ റോമിന്റെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിച്ചിരുന്ന മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ മെത്രാനായി വാഴിച്ചു. മാർത്തോമ്മാ ഒന്നാമൻ തനിക്ക് ശരിയായ കൈവയ്പ് അഭിഷേകം ലഭിക്കാനായി പൗരസ്ത്യദേശങ്ങളിലേക്ക് എഴുത്തുകുത്തുകൾ നടത്തിവരികയായിരുന്നു. 1665-ൽ പാലസ്തീനിൽ നിന്ന് യെരുശലേമിന്റെ മെത്രാപ്പൊലിത്ത എന്ന പദവിയുള്ള മാർ ഗ്രിഗോറിയോസ് അബ്ദുൾ ജലീൽ എന്ന സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാൻ കേരളത്തിൽ വന്നു. അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും മാർത്തോമാ ഒന്നാമൻ തനിക്ക് വേണ്ടിയിരുന്ന കൈവെയ്പ് നേടുകയും അതുവഴി അന്ത്യോക്യയിലെ പാത്രിയർക്കീസിനൊപ്പം ചേരുകയുമുണ്ടായി. ഇതോടെ മാർത്തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ നെടുകെയുണ്ടായതായ പിളർപ്പ് പൂർണ്ണമായി. 1599-ലെ ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ് മുതൽ റോമിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ തുടർന്നവരും കൂനൻ കുരിശു സത്യത്തിനു ശേഷം ജോസഫ് സെബസ്ത്യാനിയുടെ കേരളത്തിലെ പ്രവർത്തനകാലത്ത് റോമിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ മടങ്ങിയെത്തിയവരും ''പഴയകൂറ്റുകാർ'' എന്നും, അന്ത്യോഖ്യൻ യാക്കോബായ പാത്രിയർക്കീസിന്റെ ആത്മീയ അധികാരപരിധിയിൽ ചെന്നെത്തിയവർ ''പുത്തൻകൂറ്റുകാർ'' എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="Mythic_on_oldNew">{{cite book |last= |first= |title=The Quarterly Journal of the Mythic Society. Vol.3 |date=1911 |publisher=മിത്തിക്ക് സൊസൈറ്റി |page=141 |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Quarterly_Journal_of_the_Mythic_Soci/4JtEAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=0 |language=en |quote=This incident marks an epoch in the history of the Syrian Church, and led to a separation of the community into parties, namely the Pazhayakuru (the Romo - Syrians) who adhered to the Church of Rome according to the Synod at Diamper ; and the Puttankuru , the Jacobite Syrians , who after the oath of the Coonan Cross got Mar Gregory from Antioch, acknowledged the spiritual supremacy thereof. The former owed its foundation to the Archbishop Menezes and the Synod at Diamper in 1599 and its reconciliation after the revolt to the Carmelite Bishop Father Joseph of St.Mary whom the Pope appointed in 1659.}}</ref>{{sfnp|Brock|2011}} മാർത്തോമ്മാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ പിന്നീടും സാംസ്കാരികവും വംശീയവുമായി ഒരു സമുദായമായി തന്നെ നിലകൊണ്ടെങ്കിലും സഭാപരവും അനുഷ്ഠാനപരവുമായ കാര്യങ്ങളിൽ വിഭിന്നരായി ഇവർ മാറി. പുത്തൻകൂർ വിഭാഗത്തിൽ പടിപടിയായി പാശ്ചാത്യസുറിയാനി ആരാധനക്രമവും ഭാഷയും അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുകയും 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപാദത്തിൽ അതു പൂർണ്ണമായി ഫലത്തിൽ വരികയും ചെയ്തു.<ref name="ബ്രോക്ക്1">{{cite encyclopedia |first=സെബാസ്റ്റ്യൻ പി. |last=ബ്രോക്ക് |title=Thomas Christians |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition |editor1=Sebastian P. Brock |editor2=Aaron M. Butts |editor3=George A. Kiraz |editor4=Lucas Van Rompay |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Christians |publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=14 June 2021|quote=''"In this way the W.-Syr. liturgical tradition (and script) was gradually introduced into Malabar, and seems to have been fully effected by the end of the first quarter of the 19th cent. (van der Ploeg 1983, 39)."''}}</ref> അതുപോലെ 1687-ൽ [[പറമ്പിൽ ചാണ്ടി മെത്രാൻ|മാർ ചാണ്ടി മെത്രാന്റെ]] മരണത്തെ തുടർന്ന് പഴയകൂർ വിഭാഗം വീണ്ടും ഒരു നീണ്ടകാലം വിദേശവൈദികനേതൃത്വത്തിന്റെ കീഴിലായി. ഇക്കാലയളവിൽ പഴയകൂർ കത്തോലിക്കർക്ക് അവരുടെ "പൗരസ്ത്യ" "സുറിയാനി" പാരമ്പര്യങ്ങളിലും, ആരാധനയിലും ഉണ്ടായ നഷ്ടവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുവാനായില്ല. അവരിലേറെ പേർക്കും പൂർണ്ണ സ്വയംഭരണാധികാരവും തദ്ദേശീയരായ മെത്രാന്മാരെയും പുരോഹിതരെയും ആണ് വേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref name="Frykenberg_on_pazhaya">{{cite book |last= ഫ്രൈക്കൻബർഗ് |first= റോബർട്ട് എറിക്ക് |title=Christianity in India From Beginnings to the Present |date=2008 |publisher=ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് |page=369 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Christianity_in_India_From_Beginnings_to/sOrglHSX6rsC?hl=en |language=en |quote=The Yet,those who were Catholic never became fully reconciled to the loss of their ‘Eastern’, ‘Malabar’, or ‘Syrian’ heritage, connection, or rite. Most of all they wanted their own fully autonomous and ethnically distinct bishops and clergy.}}</ref> എന്നാൽ ഭിന്നിപ്പുകൾ അവിടെയും അവസാനിച്ചില്ല. തുടർന്നുണ്ടായ ഭിന്നിപ്പുകൾ മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികളെ ഇന്നത്തെ ഏഴ് സുറിയാനി സഭകളാക്കി മാറ്റി. പരമ്പരാഗതമായ [[പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം |പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം]] പിന്തുടർന്ന പഴയകൂറ്റുകാർ [[സിറോ-മലബാർ സഭ]], [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] എന്നിവയായും [[പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം]] സ്വീകരിച്ച പുത്തൻകൂറ്റുകാർ [[യാക്കോബായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനി സഭ]], [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]], [[മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ]], [[മലങ്കര മാർത്തോമ്മാ സുറിയാനി സഭ]], [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]] എന്നിവയായും പരിണമിച്ചു.<ref name="ബ്രോക്ക്2">{{cite encyclopedia |first=സെബാസ്റ്റ്യൻ പി. |last=ബ്രോക്ക് |title=Thomas Christians |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition |editor1=Sebastian P. Brock |editor2=Aaron M. Butts |editor3=George A. Kiraz |editor4=Lucas Van Rompay |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Christians |publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=14 June 2021|quote="however, successive divisions have taken place, with the result that today in Kerala there are seven different Churches of Syriac tradition: those of the original E.-Syr. liturgical tradition are: the Malabar Catholic Church and the Chaldean Syrian Church (the latter belonging to the Ch. of E., and not the Chaldean Catholic Church); and of W.-Syr. liturgical tradition: the Malankara Syriac Orthodox Church, under the Patriarchate of Antioch; the independent Malankara Orthodox Syrian Church; the Malankara Catholic Church; the small Malabar Independent Syrian Church, and the reformed Mar Thoma Syrian Church."}}</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== ൧.{{Note_label|൧|൧|none}} പള്ളി അധികാരികളുടെ ഒരു സമിതിയാണ് ''സൂനഹദോസ്'' അഥവാ ''സുന്നഹദോസ്''.<ref> [http://www.thefreedictionary.com/synod സൗജന്യ ഓൺലൈൻ ഡിക്ഷണറിയിൽ 'സിനഡ്' എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം] </ref> ''സുൻ'', ''ഹോഡോസ്'' എന്നീ രണ്ട് ഗ്രീക്ക് പദങ്ങൾ ചേർന്നാണ് ഈ സുറിയാനി പദങ്ങളുണ്ടായത്. 'സൂനഹദോസ്' എന്നത് പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ശൈലിയും 'സുന്നഹദോസ്' എന്നത് പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ശൈലിയുമാണ്. 'കൂടിവരവ്', അഥവാ 'സംഗമം' എന്നാണ് ഇവയുടെ വാച്യാർത്ഥം. ആംഗലേയത്തിൽ ''സിനഡ്'' (Synod) എന്നും ലത്തീനിൽ ''സൈനോദോ'' (synodo) എന്നുമാണ് ഇതിന്റെ തത്തുല്യപദങ്ങൾ. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} {{commons category|Synod of Diamper}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ക്രൈസ്തവ സഭാചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:വിവാദ സൂനഹദോസുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] d8uj44y2wcpiw9mmmx9b3a5hlsoyv0d 0 15679 4611936 4604908 2026-04-04T05:05:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611936 wikitext text/x-wiki {{Otheruses4|'''അരുൺ''' എന്ന മലയാളചലച്ചിത്ര താരത്തെ പറ്റിയുള്ളതാണ്|ഇതേ പേരിലുള്ള മറ്റു കാര്യങ്ങൾക്ക്|അരുൺ (വിവക്ഷകൾ)}} {{Infobox person | name = അരുൺ | image = | caption = അരുൺ 2004 ൽ | birth_date = {{birth-date and age|2 March 1984 }} | birth_place = | othername = അരുൺ ബാല, അരുൺ ചെറുകാവിൽ | citizenship = {{ind}} | occupation = അഭിനേതാവ്, മോഡൽ | yearsactive = 2000–present | spouse = | children = }} ഒരു മലയാള ചലച്ചിത്രനടനാണ് '''അരുൺ'''. [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ [[ഏലൂർ]] ആണ് സ്വദേശം. [[2000-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക|2000]] ൽ ''[[ലൈഫ് ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ (മലയാള ചലച്ചിത്രം)|ലൈഫ് ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ]]''<ref>https://m3db.com/film/life-beautiful-malayalam-movie</ref> എന്ന ചിത്രത്തിൽ സൂരജ് എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച് മലയാള സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി<ref>https://www.themoviedb.org/person/541344-arun</ref>. 2004ൽ [[ജയരാജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[4 ദി പീപ്പിൾ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ രണ്ടാം വരവ് നടത്തിയ അരുണിന് തുടർന്ന് ശ്രദ്ധേയമായ പല വേഷങ്ങളും ലഭിച്ചു. <ref>{{Cite web |url=https://boolokam.com/sunil-waynz-write-about-for-the-people-movie/269879 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-11-20 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128021137/https://boolokam.com/sunil-waynz-write-about-for-the-people-movie/269879 |url-status=dead }}</ref> ==വ്യക്തി ജീവിതം== കളമശ്ശേരി സെന്റ് പോൾസ് കോളേജിൽ നിന്നും ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. <ref>{{Cite web |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/St._Paul%27s_College,_Kalamassery |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-11-30 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506045717/https://en.m.wikipedia.org/wiki/St._Paul%27s_College,_Kalamassery |url-status=dead }}</ref> ==അഭിനയജീവിതം== അരുൺ 2000ത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[ഫാസിൽ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ലൈഫ് ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ഈ ചിത്രത്തിൽ കൗമാരക്കാരനായ ഒരു പ്ലസ് ടൂ വിദ്യാർത്ഥിയുടെ കഥാപാത്രമാണ് ചെയ്തത്. പിന്നീട് നാല് വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ന്യൂ ജനറേഷൻ ഹിറ്റായി കണക്കാക്കുന്ന ''[[4 ദി പീപ്പിൾ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ വീണ്ടും എത്തി. അനീതിക്കെതിരെ പോരാട്ടത്തിന് ഇറങ്ങിത്തിരിച്ച യുവാക്കളുടെ കഥ പറഞ്ഞ ചിത്രത്തിൽ അരവിന്ദ് എന്ന കഥാപാത്രം പ്രേക്ഷകരുടെ അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്തു. ഇതേ വർഷം റിലീസ് ചെയ്ത ''[[കൊട്ടേഷൻ]]'', ''[[അമൃതം]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. പിന്നീട് നായകൻ, പ്രതിനായകൻ, സ്വഭാവനടൻ എന്നിങ്ങനെ പല വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. ഇടക്കാലത്ത് സിനിമയിൽ സജീവമല്ലാതിരുന്ന അരുൺ അടുത്തിടെ '' [[ഹണി ബീ 2 : സെലിബ്രേഷൻസ്|ഹണി ബീ 2]], [[അണ്ടർ വേൾഡ്]], [[ഡ്രൈവിംഗ് ലൈസൻസ്]], [[അഞ്ചാം പാതിര]] '' തുടങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് ശക്തമായ തിരിച്ചു വരവ് നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/interview/malayalam-actor-arun-long-interview-342443/|title=സിനിമ തന്ന ഭാഗ്യങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും: അരുണുമായി ദീർഘസംഭാഷണം|date=March 7, 2020}}</ref> ==അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം || ചലച്ചിത്രം || കഥാപാത്രം || കുറിപ്പുകൾ |- |2000 || ''[[ലൈഫ് ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ (മലയാള ചലച്ചിത്രം)|ലൈഫ് ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ]]'' <ref>https://m3db.com/film/life-beautiful-malayalam-movie</ref>|| സൂരജ് കിഷോർ ||അരങ്ങേറ്റ ചലച്ചിത്രം |- |2002 || ''[[യാത്രക്കാരുടെ ശ്രദ്ധയ്ക്ക്‌]]''|| ഗായകൻ||''വട്ടയില പന്തലിട്ട്'' എന്ന ഗാനത്തിൽ |- | rowspan="4" |2004 || ''[[4 ദി പീപ്പിൾ]]''<ref>https://malayalam.filmibeat.com/reviews/030104forthepeople.html</ref>|| അരവിന്ദ് സെബാസ്റ്റ്യൻ ||''"4 ദി സ്റ്റുഡന്റ്സ്"'' എന്ന പേരിൽ തമിഴിലും റീമേക്ക് ചെയ്തു. |- | ''[[ഈ സ്നേഹതീരത്ത്]]''<ref>https://m3db.com/film/2936</ref> || മുരുകൻ || |- | ''[[കൊട്ടേഷൻ]]'' || ദുർഗ്ഗ || |- | ''[[അമൃതം (ചലച്ചിത്രം)|അമൃതം]]''<ref>{{Cite web |url=http://movies.bizhat.com/review_amrutham.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-11-20 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128045409/http://movies.bizhat.com/review_amrutham.php |url-status=dead }}</ref> || ദിനേശൻ || |- |2005 || ''[[ബൈ ദി പീപ്പിൾ]]'' || അരവിന്ദ് സെബാസ്റ്റ്യൻ || |- | rowspan="4" |2006 || ''[[ബൽറാം v/s താരാദാസ്]]'' || സലിം സാഹിബ് || |- | ''[[നോട്ടം (ചലച്ചിത്രം)|നോട്ടം]]''<ref>{{Cite web |url=https://ratheesh.livejournal.com/308738.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-11-20 |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031005643/https://ratheesh.livejournal.com/308738.html |url-status=dead }}</ref>|| എബി ജോർജ്ജ് || |- | ''[[കളഭം (ചലച്ചിത്രം)|കളഭം]]'' || വെങ്കിടി || |- | ''[[പതാക (ചലച്ചിത്രം)|പതാക]]'' || അൻവർ || |- | rowspan="4" |2007 || ''[[ബെസ്റ്റ് ഫ്രണ്ട്സ്]]'' || സാജൻ || |- | ''[[ഒറ്റക്കൈയ്യൻ]]'' <ref>{{Cite web |url=https://www.indmovie.in/movies/1651-ottakkayyan-malayalam-movie |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-11-20 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128024015/https://www.indmovie.in/movies/1651-ottakkayyan-malayalam-movie |url-status=dead }}</ref> || മിസ്റ്റർ എ || |- | ''[[Nasrani (film)|നസ്രാണി]]'' || ബെന്നി പോൾ || |- | ''[[നവംബർ റെയ്ൻ]]'' || സത്യ || |- | rowspan="3" |2008 || ''[[ഓഫ് ദി പീപ്പിൾ]]'' || അരവിന്ദ് സെബാസ്റ്റ്യൻ || |- | ''[[അന്തിപ്പൊൻവെട്ടം]]'' || ജീവൻ || |- | ''[[തിരക്കഥ (ചലച്ചിത്രം)|തിരക്കഥ]]'' || നരേന്ദ്രൻ || |- | rowspan="5" |2009 || ''[[ബ്ലാക്ക് ഡാലിയ]]''|| വിവേക് അരവിന്ദാക്ഷൻ || |- | ''[[അനാമിക]]''|| ലൂയിസ് || |- | ''[[ഭൂമിമലയാളം]]'' || രാഹുൽ || |- | ''[[പറയാൻ മറന്നത്]]'' || മണികണ്ഠൻ || |- | ''[[മദ്ധ്യ വേനൽ]]'' || പ്രവീൺ || |- | rowspan="4" |2010 || ''[[പോക്കിരിരാജ]]'' || വരുൺ || |- | ''[[മമ്മി ആന്റ് മീ]]'' || ഫ്രെഡ്ഡി || |- | ''[[യുഗപുരുഷൻ]]'' || കൊച്ചുതമ്പുരാൻ || |- | ''[[ചാവേർപ്പട (ചലച്ചിത്രം)|ചാവേർപ്പട ]]'' || അഭിമന്യു || |- |2011 || ''[[ഭഗവതിപുരം (ചലച്ചിത്രം)|ഭഗവതിപുരം]]'' || വിശ്വനാഥൻ || |- | rowspan="6" |2012 || ''[[ഭൂമിയുടെ അവകാശികൾ (ചലച്ചിത്രം)|ഭൂമിയുടെ അവകാശികൾ]]'' || || |- | ''[[ഹീറോ (ചലച്ചിത്രം)|ഹീറോ]]'' || ഗൗതം മേനോൻ || |- | ''[[ട്രിവാൻഡ്രം ലോഡ്ജ്]]'' || സതീശൻ || |- | ''[[ബാങ്കിംഗ് അവേഴ്സ് 10 ടു 4]]'' || കവർച്ചക്കാരൻ || |- | ''[[വീണ്ടും കണ്ണൂർ]]'' || ഹസ്സൻകുട്ടി MLA || |- | ''[[പ്രഭുവിന്റെ മക്കൾ]]'' || രാജയോഗി സുഖദേവ് || |- | rowspan="7" |2013 || ''[[അന്നും ഇന്നും എന്നും]]'' || പ്ലംബർ നിയാസ് || |- | ''[[ഓഗസ്റ്റ് ക്ലബ്ബ്]]'' || കിഷോർ || |- | ''[[ഹോട്ടൽ കാലിഫോർണിയ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ഹോട്ടൽ കാലിഫോർണിയ]]'' || || |- | ''[[ബഡ്ഡി]]'' || ബിജു പട്ടാമ്പി || |- | ''[[ഡേവിഡ് & ഗോലിയാത്ത്]]'' || സണ്ണിയുടെ സുഹൃത്ത് || |- | ''[[ഡി കമ്പനി]]'' || റിപ്പോർട്ടർ വേണു || <small>(''ഗ്യാങ്സ് ഓഫ് വടക്കുംനാഥൻ'' segment)</small> |- | ''[[ഏഴ് സുന്ദര രാത്രികൾ]]'' || റോയ് || |- | rowspan="4" |2014 || ''[[1983 (ചലച്ചിത്രം)|1983]]'' || മഞ്ജുളയുടെ ഭർത്താവ് || |- | ''[[ആംഗ്രി ബേബീസ് ഇൻ ലവ്]]'' || ദീപക് || |- | ''[[അപ്പോത്തിക്കരി]]'' || ഡോക്ടർ റഹീം || |- | ''[[ദി ഡോൾഫിൻസ്]]'' || സലൂട്ടൻ || |- | rowspan="3" |2015 || ''[[ഒന്നും ഒന്നും മൂന്ന്]]'' || വിവേക് || |- | ''എന്റെ സിനിമ'' || സിനിമ നടൻ || |- | ''[[അനാർക്കലി (2015- ലെ ചലച്ചിത്രം)|അനാർക്കലി ]]'' || രാജീവ് || |- | rowspan="3" |2017 || ''[[ഹണി ബീ 2 : സെലിബ്രേഷൻസ്]]''<ref> https://newsable.asianetnews.com/entertainment/10-reasons-you-should-not-miss-this-movie-honey-bee-2</ref> || വിനീത് || |- | ''[[ഹണി ബീ 2.5]]'' || അരുൺ || |- | ''[[പുത്തൻപണം]]'' || ആർട്ടിസ്റ്റ് || |- | rowspan="2" |2018 || ''[[കമ്മാര സംഭവം]]''<ref>https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-review/kammara-sambhavam-malayalam-movie-review-and-rating/moviereview/63765106.cms</ref>|| മാധ്യമ പ്രവർത്തകൻ || |- | ''[[ഒരു കുപ്രസിദ്ധ പയ്യൻ]]'' || അൻവർ || |- | rowspan="4" |2019|| ''[[ഇളയരാജ (മലയാള ചലച്ചിത്രം)|ഇളയരാജ]]''<ref>https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/ilayaraja-malayalam-movie-review-ratinng-guinness-pakru-gokul-suresh/</ref>||തിരുമേനി|| |- | ''[[സത്യം പറഞ്ഞാ വിശ്വസിക്കുവോ ?]]''<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/sathyam-paranja-vishwasikuvo/movie-review/70189431.cms</ref> || ഗീതയുടെ സഹോദരൻ || |- | ''[[അണ്ടർ വേൾഡ്]]''<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/arunkumar-aravind-on-his-new-release-underworld/article29840766.ece</ref>|| സഖാവ് മുല്ലേപ്പള്ളി സദാശിവൻ|| |- | ''[[ഡ്രൈവിംഗ് ലൈസൻസ്]]''<ref>http://veeyen.com/film-reviews/driving-licence-2019-malayalam-movie-review-veeyen/</ref>|| സിനിമാ സംവിധായകൻ || |- |2020 || ''[[അഞ്ചാം പാതിര]]''<ref>https://www.manoramaonline.com/movies/movie-reviews/2020/01/10/anjaam-pathira-movie-review-midhun-manuel-thomas-kunchako-boban.html</ref>|| ഫാദർ ബെനറ്റ് ഫ്രാങ്കോ || |- |2021 || ''[[സുനാമി (മലയാള ചലച്ചിത്രം)|സുനാമി]]'' || സി.ഐ. ബെർണാഡ്|| |- |2022 |[[സുന്ദരി ഗാർഡൻസ്|''സുന്ദരി ഗാർഡൻസ്'']] |അജിത് | |} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{IMDb name|1668938|അരുൺ}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 2-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ചിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ ജനിച്ചവർ]] 3vqla0rfydg0cwpvz7y3qdsadw0o82l 0 29084 4611900 4611865 2026-04-03T15:18:35Z Symphonicallyu 155269 /* സ്വരങ്ങൾ */ 4611900 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = {{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}<span style="font-size:100%;line-height:1.65;"><br /><small>{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = Indo-Aryan languages grouped.png | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}). ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് [[ജമ്മു|ജമ്മുവിലാണ്‌]]. [[കാശ്മീർ]], വടക്കൻ [[പഞ്ചാബ്‌]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. <ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dgo</ref> == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}മ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}ന}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}ണ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}ഞ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}ങ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}പ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}ത}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}ട}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}ച}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}ക}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}ഫ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}ഥ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}ഠ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}ഛ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}ഖ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}ബ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}ദ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}ഡ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}ജ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}ഗ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}ഫ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}സ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}ശ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}ഖ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}സ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}ഗ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}ഹ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}ര}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}റ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}വ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}ല}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}യ}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |title=L2/15-234R: Proposal to encode the Dogra script in Unicode |first1=Anshuman |last1=Pandey |date=2015-11-04}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] 3pfp0y5if06iie3m5hms5u409t9sl3n 4611902 4611900 2026-04-03T16:15:47Z Symphonicallyu 155269 4611902 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}). ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് [[ജമ്മു|ജമ്മുവിലാണ്‌]]. [[കാശ്മീർ]], വടക്കൻ [[പഞ്ചാബ്‌]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. <ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dgo</ref> == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |title=L2/15-234R: Proposal to encode the Dogra script in Unicode |first1=Anshuman |last1=Pandey |date=2015-11-04}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#ffffff;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] 4j2g86ilxpbn852bdbp6oeyclxo9aq6 4611904 4611902 2026-04-03T16:57:54Z Symphonicallyu 155269 /* സ്വരങ്ങൾ */ 4611904 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}). ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് [[ജമ്മു|ജമ്മുവിലാണ്‌]]. [[കാശ്മീർ]], വടക്കൻ [[പഞ്ചാബ്‌]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. <ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dgo</ref> == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |title=L2/15-234R: Proposal to encode the Dogra script in Unicode |first1=Anshuman |last1=Pandey |date=2015-11-04}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Pandey2015">{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2015-11-04 |title=Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R) |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |publisher=Unicode Consortium}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]] തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠁|l=doi|s=Dogr|ch=𑠬|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠂|l=doi|s=Dogr|ch=𑠭|ml=ി|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠃|l=doi|s=Dogr|ch=𑠮|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠄|l=doi|s=Dogr|ch=𑠯|ml=ു|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠅|l=doi|s=Dogr|ch=𑠰|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠤|l=doi|s=Dogr|ch=𑠱|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠆|l=doi|s=Dogr|ch=𑠳|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠇|l=doi|s=Dogr|ch=𑠴|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠈|l=doi|s=Dogr|ch=𑠵|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠉|l=doi|s=Dogr|ch=𑠶|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=doi|s=Dogr|ch=𑠷|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=doi|s=Dogr|ch=𑠸|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=doi|s=Dogr|ch=𑠹|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] a6f6ux6os7oooifd8xdfghn0mf50rj7 4611905 4611904 2026-04-03T16:59:12Z Symphonicallyu 155269 /* വ്യഞ്ജനങ്ങൾ */ 4611905 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}). ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് [[ജമ്മു|ജമ്മുവിലാണ്‌]]. [[കാശ്മീർ]], വടക്കൻ [[പഞ്ചാബ്‌]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. <ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dgo</ref> == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |title=L2/15-234R: Proposal to encode the Dogra script in Unicode |first1=Anshuman |last1=Pandey |date=2015-11-04}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Pandey2015">{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2015-11-04 |title=Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R) |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |publisher=Unicode Consortium}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]] തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠁|l=doi|s=Dogr|ch=𑠬|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠂|l=doi|s=Dogr|ch=𑠭|ml=ി|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠃|l=doi|s=Dogr|ch=𑠮|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠄|l=doi|s=Dogr|ch=𑠯|ml=ു|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠅|l=doi|s=Dogr|ch=𑠰|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠤|l=doi|s=Dogr|ch=𑠱|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠆|l=doi|s=Dogr|ch=𑠳|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠇|l=doi|s=Dogr|ch=𑠴|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠈|l=doi|s=Dogr|ch=𑠵|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠉|l=doi|s=Dogr|ch=𑠶|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=doi|s=Dogr|ch=𑠷|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=doi|s=Dogr|ch=𑠸|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=doi|s=Dogr|ch=𑠹|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === ഡോഗ്ര അക്ഷരമാലയിൽ ആകെ 28 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] nyvn8l3edcbxpygug2i5rlm3ieh177k 4611906 4611905 2026-04-03T17:05:28Z Symphonicallyu 155269 /* ലിപി */ 4611906 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}). ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് [[ജമ്മു|ജമ്മുവിലാണ്‌]]. [[കാശ്മീർ]], വടക്കൻ [[പഞ്ചാബ്‌]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. <ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dgo</ref> == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[File:Dogra alphabet.jpg|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ അക്ഷരമാലാ ഘടന]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |title=L2/15-234R: Proposal to encode the Dogra script in Unicode |first1=Anshuman |last1=Pandey |date=2015-11-04}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Pandey2015">{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2015-11-04 |title=Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R) |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |publisher=Unicode Consortium}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]] തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠁|l=doi|s=Dogr|ch=𑠬|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠂|l=doi|s=Dogr|ch=𑠭|ml=ി|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠃|l=doi|s=Dogr|ch=𑠮|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠄|l=doi|s=Dogr|ch=𑠯|ml=ു|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠅|l=doi|s=Dogr|ch=𑠰|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠤|l=doi|s=Dogr|ch=𑠱|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠆|l=doi|s=Dogr|ch=𑠳|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠇|l=doi|s=Dogr|ch=𑠴|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠈|l=doi|s=Dogr|ch=𑠵|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠉|l=doi|s=Dogr|ch=𑠶|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=doi|s=Dogr|ch=𑠷|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=doi|s=Dogr|ch=𑠸|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=doi|s=Dogr|ch=𑠹|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === ഡോഗ്ര അക്ഷരമാലയിൽ ആകെ 28 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] 4kjgfrne1ianzkh27yaznnjknqgtqmt 4611907 4611906 2026-04-03T17:06:52Z Symphonicallyu 155269 /* ലിപി */ 4611907 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}). ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് [[ജമ്മു|ജമ്മുവിലാണ്‌]]. [[കാശ്മീർ]], വടക്കൻ [[പഞ്ചാബ്‌]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. <ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dgo</ref> == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[File:Dogra alphabet.jpg|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ അക്ഷരമാലാ ഘടന]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref name="Pandey2015">{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2015-11-04 |title=Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R) |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |publisher=Unicode Consortium}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]] തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠁|l=doi|s=Dogr|ch=𑠬|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠂|l=doi|s=Dogr|ch=𑠭|ml=ി|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠃|l=doi|s=Dogr|ch=𑠮|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠄|l=doi|s=Dogr|ch=𑠯|ml=ു|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠅|l=doi|s=Dogr|ch=𑠰|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠤|l=doi|s=Dogr|ch=𑠱|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠆|l=doi|s=Dogr|ch=𑠳|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠇|l=doi|s=Dogr|ch=𑠴|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠈|l=doi|s=Dogr|ch=𑠵|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠉|l=doi|s=Dogr|ch=𑠶|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=doi|s=Dogr|ch=𑠷|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=doi|s=Dogr|ch=𑠸|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=doi|s=Dogr|ch=𑠹|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === ഡോഗ്ര അക്ഷരമാലയിൽ ആകെ 28 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] hyz1zvtbsb5do4fy76sl1ew8dj0ut10 4611914 4611907 2026-04-03T17:52:32Z Symphonicallyu 155269 4611914 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]] [[ജമ്മു കശ്മീർ]] പ്രദേശത്തിലെ [[ഡുഗ്ഗർ മേഖല|ഡുഗ്ഗർ മേഖലയിലെ]] [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്ര ആൾക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ]] ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}).<ref name="book004">{{cite book|title=The Indo-Aryan Languages |first=Colin P.|last=Masica|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-29944-2|pages=427|url=https://books.google.com/books?id=Itp2twGR6tsC}}</ref> [[Jammu division|ജമ്മു ഡിവിഷനിലുള്ള]] ഡുഗ്ഗർ മേഖലയിൽ ഏകദേശം 26 ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന ഈ ഭാഷ, പശ്ചിമ പഹാരി വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, [[പാകിസ്താൻ]] ഭരണത്തിലുള്ള [[ആസാദ് കശ്മീർ]], പാകിസ്താനിലെ [[പഞ്ചാബ് (പാകിസ്താൻ)|പഞ്ചാബ്]] പ്രവിശ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയ തോതിൽ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=OjaTSuLMKx8C&q=Shakargarh |title=Cultural Forum |date=1970 |publisher=India (Republic) Ministry of Scientific Research and Cultural Affairs. |page=24}}</ref> [[Jammu division|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[Kathua district|കഠ്‌വ]], [[Jammu district|ജമ്മു]], [[Samba district|സാംബ]], [[Udhampur district|ഉധംപൂർ]] എന്നീ ജില്ലകളിലും, [[Reasi district|റിയാസി]] ജില്ലയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിലുമാണ് (പ്രധാനമായും റിയാസി, കത്ര, പൗനി തഹ്സിൽ) നിലവിൽ ഡോഗ്രി സംസാരിക്കുന്നത്.<ref name="census2011" /> ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മറ്റ് പശ്ചിമ പഹാരി ഭാഷകളെയും [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെയും]] പോലെ ഡോഗ്രിയും ഒരു നാദഭാഷയാണ്.<ref name="book005">{{cite book|title=Studies in Phonetics and Phonology: With Special Reference to Dogri|first=Ved Kumari|last=Ghai|publisher=Ariana Publishing House|year=1991|isbn=978-81-85347-20-2|url=https://books.google.com/books?id=VAMiAAAAMAAJ}}</ref> എൺപത് ശതമാനത്തിലധികം പദസമാനതകളുള്ള നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ ഈ ഭാഷയ്ക്കുണ്ട്.<ref>{{cite web|last1=Brightbill|first1=Jeremy D.|last2=Turner|first2=Scott B.|title=A Sociolinguistic Survey of the Dogri Language, Jammu and Kashmir|url=http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/27/43/132743635529526156448342546486105211675/silesr2007_017.pdf|publisher=SIL International|access-date=11 March 2016|date=2007}}</ref> 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം 26 ലക്ഷം ആളുകൾ ഡോഗ്രി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="census2011"/> 2003 മുതൽ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുടെ പട്ടികയിൽ]] ഡോഗ്രിയും ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നുകൂടിയാണിത്. == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[File:Dogra alphabet.jpg|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ അക്ഷരമാലാ ഘടന]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref name="Pandey2015">{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2015-11-04 |title=Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R) |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |publisher=Unicode Consortium}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]] തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠁|l=doi|s=Dogr|ch=𑠬|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠂|l=doi|s=Dogr|ch=𑠭|ml=ി|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠃|l=doi|s=Dogr|ch=𑠮|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠄|l=doi|s=Dogr|ch=𑠯|ml=ു|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠅|l=doi|s=Dogr|ch=𑠰|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠤|l=doi|s=Dogr|ch=𑠱|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠆|l=doi|s=Dogr|ch=𑠳|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠇|l=doi|s=Dogr|ch=𑠴|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠈|l=doi|s=Dogr|ch=𑠵|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠉|l=doi|s=Dogr|ch=𑠶|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=doi|s=Dogr|ch=𑠷|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=doi|s=Dogr|ch=𑠸|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=doi|s=Dogr|ch=𑠹|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === ഡോഗ്ര അക്ഷരമാലയിൽ ആകെ 28 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] f92sldu7ijwvttpcjvc41w4dwfs66lq 4611915 4611914 2026-04-03T17:57:47Z Symphonicallyu 155269 4611915 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dogri language}} {{short description|Indo-Aryan language spoken primarily in Jammu}} {{Infobox language | name = ഡോഗ്രി | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}}}}}<small>{{center|{{lang|dgo-deva|डोगरी}} • {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}} | image = {{Photomontage | photo2a = Shukla Dogri-HI.svg | photo1a = Shukla Dogri-D.svg | photo2b = DogriArabicScript.svg | spacing = 2 | position = center | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | imagecaption = <small><center>"ഡോഗ്രി" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി]], [[ഡോഗ്ര അഖർ|ഡോഗ്ര]], [[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ലിപികളിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | states = {{flatlist| *[[ഇന്ത്യ]] *[[പാകിസ്താൻ]]}} | region = *[[ജമ്മു ഡിവിഷൻ|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം]]. *പടിഞ്ഞാറൻ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> *[[പഞ്ചാബ്‌]] <ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> | speakers = ഇന്ത്യയിൽ {{sigfig|2.597|2}} ദശലക്ഷം പേർ | date = 2011 | ref = <ref name="census2011">{{cite web|title = C-16: Population by mother tongue, India – 2011| author = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India| url = https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191| access-date = 16 November 2022}}</ref> | speakers2 = | ethnicity = [[ഡോഗ്രക്കാർ]] | familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] | fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] | fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] | fam4 = [[ഉത്തര ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഉത്തര]] | fam5 = [[പടിഞ്ഞാറൻ പഹാരി]] | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]<ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | script = *[[ഡോഗ്ര അഖർ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[ദേവനാഗരി]] <small>(ഇപ്പോൾ)</small> *[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] *[[മഹാജനി ലിപി|മഹാജനി]] <small>(ചരിത്രപരം)</small> | iso2 = doi | iso3 = doi | lc1 = dgo | ld1 = <small>യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രി</small> | lc2 = xnr | ld2 = <small>[[കാംഗ്രി ഭാഷ|കാംഗ്രി]]</small> | glotto = indo1311 | glottorefname = | map = [[File:Indo-Aryan languages grouped.png|center]] | mapcaption = <center><small>പ്രധാന ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ: പഞ്ചാബിന് വടക്ക് കാണപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി ഭാഷ</small></center> | notice = IPA }} [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]] [[ജമ്മു കശ്മീർ]] പ്രദേശത്തിലെ [[ഡുഗ്ഗർ മേഖല|ഡുഗ്ഗർ മേഖലയിലെ]] [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്ര ആൾക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ]] ഒരു ഭാഷയാണ്‌ '''ഡോഗ്രി''' (<small>[[ഡോഗ്ര അഖർ]]:</small> {{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮}}, <small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|dgo-deva|डोगरी}}, <small>[[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]]:</small> {{lang|dgo-arab|{{nq|ڈوگری}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Ḍōgrī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|dgo|ɖoːɡ.ɾiː|}}).<ref name="book004">{{cite book|title=The Indo-Aryan Languages |first=Colin P.|last=Masica|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-29944-2|pages=427|url=https://books.google.com/books?id=Itp2twGR6tsC}}</ref> [[Jammu division|ജമ്മു ഡിവിഷനിലുള്ള]] ഡുഗ്ഗർ മേഖലയിൽ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന ഈ ഭാഷ, [[പശ്ചിമ പഹാരി ഭാഷകൾ|പശ്ചിമ പഹാരി]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, [[പാകിസ്താൻ]] ഭരണത്തിലുള്ള [[ആസാദ് കശ്മീർ]], പാകിസ്താനിലെ [[പഞ്ചാബ് (പാകിസ്താൻ)|പഞ്ചാബ്]] പ്രവിശ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയ തോതിൽ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Dogri |url=https://www.ethnologue.com/language/doi |access-date=2022-07-15 |website=Ethnologue |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=OjaTSuLMKx8C&q=Shakargarh |title=Cultural Forum |date=1970 |publisher=India (Republic) Ministry of Scientific Research and Cultural Affairs. |page=24}}</ref> [[Jammu division|ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ]] [[Kathua district|കഠ്‌വ]], [[Jammu district|ജമ്മു]], [[Samba district|സാംബ]], [[Udhampur district|ഉധംപൂർ]] എന്നീ ജില്ലകളിലും, [[Reasi district|റിയാസി]] ജില്ലയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിലുമാണ് (പ്രധാനമായും റിയാസി, കത്ര, പൗനി തഹ്സിൽ) നിലവിൽ ഡോഗ്രി സംസാരിക്കുന്നത്.<ref name="census2011" /> ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മറ്റ് പശ്ചിമ പഹാരി ഭാഷകളെയും [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെയും]] പോലെ ഡോഗ്രിയും ഒരു നാദഭാഷയാണ്.<ref name="book005">{{cite book|title=Studies in Phonetics and Phonology: With Special Reference to Dogri|first=Ved Kumari|last=Ghai|publisher=Ariana Publishing House|year=1991|isbn=978-81-85347-20-2|url=https://books.google.com/books?id=VAMiAAAAMAAJ}}</ref> എൺപത് ശതമാനത്തിലധികം പദസമാനതകളുള്ള നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ ഈ ഭാഷയ്ക്കുണ്ട്.<ref>{{cite web|last1=Brightbill|first1=Jeremy D.|last2=Turner|first2=Scott B.|title=A Sociolinguistic Survey of the Dogri Language, Jammu and Kashmir|url=http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/27/43/132743635529526156448342546486105211675/silesr2007_017.pdf|publisher=SIL International|access-date=11 March 2016|date=2007}}</ref> 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം 26 ലക്ഷം ആളുകൾ ഡോഗ്രി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="census2011"/> 2003 മുതൽ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുടെ പട്ടികയിൽ]] ഡോഗ്രിയും ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നുകൂടിയാണിത്. == പദോൽപ്പത്തി == 'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്: * '''ദ്വിഗർത്ത വാദം:''' [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[മാൻസർ തടാകം|മാൻസർ]], [[സുരിൻസർ തടാകം|സുരിൻസർ]] എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b1">{{cite book|title=Cultural Heritage of the Dogras|first=Jyoteeshwar|last=Pathik|publisher=Light & Life Publishers|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=O_-1AAAAIAAJ}}</ref> * '''ഡൂംഗർ വാദം:''' ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]], 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]] പദമായ ''ഡൂംഗർ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ''ഡുഗ്ഗർ'' ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="book0b2">{{cite book|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|first=Ujjal Singh|last=Bahri|publisher=Bahri Publications|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2sljAAAAMAAJ}}</ref> രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ). * '''ദുർഗര വാദം:''' [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[ചമ്പ|ചമ്പയിൽ]] നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''ഡോഗ്ര'' എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ''അജയ്യമായത്'' എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് [[ഡോഗ്രക്കാർ|ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ]] സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Antiquities of Chamba State|first=J. Ph.|last=Vogel|publisher=Archaeological Survey of India|year=1911|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/43280.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history|first=O. C.|last=Handa|publisher=Indus Publishing|year=2001|isbn=9788173871245}}</ref> * '''ഡുഗ്ഗഢ് വാദം:''' ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ''ഡുഗ്ഗഢ്'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.<ref name="book0b3">{{Cite journal|last=Prashant|first=Dharam Chand|title=Duggar Shabad di Vayakha|journal=Shiraza Dogri|date=April–May 1991}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കശ്മീർ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[പഞ്ചാബ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "[[ഡുഗ്ഗർ പ്രദേശം|ഡുഗ്ഗർ]]" ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹}}) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത [[ഉർദു]]-[[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയായിരുന്ന [[അമീർ ഖുസ്രൊ|അമീർ ഖുസ്രോയുടെ]] രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ''ഡുഗെർ'' ({{lang|dgo-Dogr|𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹}}) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: ''"സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ."''.<ref name="book0a2">{{cite book |title=Dogri Prose Writing before Independence (Translated) |first=Ram Nath |last=Shastri |publisher=Dogri Research Centre, Jammu University |year=1981}}</ref><ref name="book0a3">{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |isbn=9780836422832 |url=https://books.google.com/books?id=R89jAAAAMAAJ}}</ref> ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ജമ്മു-കശ്മീർ (നാട്ടുരാജ്യം)|ജമ്മുവിലെ]] ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്]]) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[File:Interview_of_Neelam_Khania_Dhramshala_citizen.webm|thumb|ഒരു ധർമ്മശാലാ നിവാസിയുടെ അഭിമുഖത്തിനിടെ ആലപിച്ച ഡോഗ്രി നാടൻ പാട്ട്]] 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.<ref name="book0c02">{{cite book|title=Dogra Legends of Art & Culture|first=Ashok|last=Jerath|publisher=Indus Publishing|year=1988|isbn=978-81-7387-082-8|url=https://books.google.com/books?id=ToONShWeEB0C|page=236}}</ref> 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.<ref name="book0c0">{{cite book|title=Līlāvatī (Dogri translation)|author=Bhāskarācārya|publisher=Vidya Vilas|location=Jammu|year=1873}}</ref><ref name="book0c01">{{cite book|title=Century-Old Printed Dogri Literature|first=B. P|last=Sharma|publisher=Jammu & Kashmir State Research Biannual}}</ref> ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്‌രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref name="book0c03">{{Cite book|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|first1=Suad|last1=Joseph|first2=Afsaneh|last2=Najmabadi|publisher=Brill|location= Leiden|year=2003|isbn=978-90-04-12821-7|pages=75|url=https://books.google.com/books?id=VluzAAAAIAAJ}}</ref> ==== സമീപകാല ചരിത്രം ==== 1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref name="book0c1">{{cite book|title=Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi|first=S.|last=Rao|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=9788126020607|url=https://books.google.com/books?id=12pjAAAAMAAJ}}</ref> തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.<ref name="book0c20">{{Cite news|title=Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages|newspaper=Daily Excelsior|location=Jammu and Kashmir|date=2003-12-23|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm}}</ref> റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Finally, a boost: Dogri literature now a click away|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=47004|publisher=Indian Express|date=19 May 2005}}</ref> == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.<ref>{{Citation |title=Languages with legal status in India |date=2025-03-20 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_legal_status_in_India |access-date=2025-04-08 |language=en}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ]] സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.<ref name="bahri2001">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി സ്വരപ്പട്ടിക ! !മുൻ സ്വരം !മദ്ധ്യ സ്വരം !പിൻ സ്വരം |- align="center" !സംവൃതസ്വരം |{{large|[[Close front unrounded vowel|iː]]{{·}}[[ഈ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠃}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ई}}) | |{{large|[[Close back rounded vowel|uː]]{{·}}[[ഊ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠅}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऊ}}) |- !അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം |{{large|[[Near-close near-front unrounded vowel|ɪ]]{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠂}}){{·}}({{lang|dgo-deva|इ}}) | |{{large|[[Near-close near-back rounded vowel|ʊ]]{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠄}}){{·}}({{lang|dgo-deva|उ}}) |- !അർദ്ധസംവൃത സ്വരം |{{large|[[Close-mid front unrounded vowel|eː]]{{·}}[[ഏ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠆}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ए}}) | rowspan="2" |{{large|[[Mid central vowel|ə]]{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠀}}){{·}}({{lang|dgo-deva|अ}}) |{{large|[[Close-mid back rounded vowel|oː]]{{·}}[[ഓ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠈}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ओ}}) |- !അർദ്ധവിവൃത സ്വരം |{{large|[[Open-mid front unrounded vowel|ɛː]]{{·}}[[ഐ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠇}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ऐ}}) |{{large|[[Open-mid back rounded vowel|ɔː]]{{·}}[[ഔ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠉}}){{·}}({{lang|dgo-deva|औ}}) |- align="center" !വിവൃതസ്വരം | | colspan="2" |{{large|[[Open central unrounded vowel|aː]]{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠁}}){{·}}({{lang|dgo-deva|आ}}) |} * /{{IPA|ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃}}/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Dogri|url=http://lisindia.ciil.org/Dogri/Dogri.html|access-date=2021-12-09|website=lisindia.ciil.org}}</ref> * പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /{{IPA|n}}/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. * /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /{{IPA|ʊ}}/-ന് [{{IPA|ʊᵛ}}] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം. * പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /{{IPA|aː}}/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([{{IPA|ɑː}}]), മധ്യ സ്വരമായോ ([{{IPA|äː}}]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0" /> === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ഡോഗ്രി വ്യഞ്ജനപ്പട്ടിക ! colspan="2" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br>[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" |അനുനാസികം |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠢}}){{·}}({{lang|dgo-deva|म}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠝}}){{·}}({{lang|dgo-deva|न}}) |{{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠘}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ण}}) |{{large|{{IPA link|ɲ}}{{·}}[[ഞ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠓}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ञ}}) |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠎}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ङ}}) | |- ! rowspan="3" |സ്പർശം/<br>ഘർഷം !<small>അഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠞}}){{·}}({{lang|dgo-deva|प}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠙}}){{·}}({{lang|dgo-deva|त}}) |{{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠔}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ट}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠏}}){{·}}({{lang|dgo-deva|च}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠊}}){{·}}({{lang|dgo-deva|क}}) | |- !<small>മഹാപ്രാണം</small> |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ}}) |{{large|{{IPA link|t̪}}{{IPA link|ʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠚}}){{·}}({{lang|dgo-deva|थ}}) |{{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠕}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ठ}}) |{{large|{{IPA link|t͡ʃʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠐}}){{·}}({{lang|dgo-deva|छ}}) |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠠}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ब}}) |{{large|{{IPA link|d̪}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠛}}){{·}}({{lang|dgo-deva|द}}) |{{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠖}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड}}) |{{large|{{IPA link|d͡ʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग}}) | |- ! rowspan="2" |ഊഷ്മാവ് !<small>അഘോഷം</small> |{{large|({{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠟𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|फ़}}) |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠩}}){{·}}({{lang|dgo-deva|स}}) | |{{large|{{IPA link|ʃ}}{{·}}[[ശ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠧}}){{·}}({{lang|dgo-deva|श}}) |{{large|({{IPA link|x}}){{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠋𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ख़}}) | |- !<small>സഘോഷം</small> | |{{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠑𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ज़}}) | | |{{large|({{IPA link|ɣ}}){{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠌𑠺}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ग़}}) |{{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠪}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ह}}) |- ! colspan="2" |ലുണ്ഠിതം | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠤}}){{·}}({{lang|dgo-deva|र}}) |{{large|{{IPA link|ɽ}}{{·}}[[റ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠫}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ड़}}) | | | |- ! colspan="2" |അന്തഃസ്ഥം |{{large|{{IPA link|ʋ}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠦}}){{·}}({{lang|dgo-deva|व}}) |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠥}}){{·}}({{lang|dgo-deva|ल}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|dgo-Dogr|𑠣}}){{·}}({{lang|dgo-deva|य}}) | | |} * /{{IPA|ɾ ɳ ɽ ʃ}}/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്. * മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/{{IPA|ɽ ɳ}}/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്. * പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /{{IPA|f z x ɣ}}/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /{{IPA|pʰ}}/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /{{IPA|f}}/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /{{IPA|ɾ}}/, [{{IPA|r}}] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്. * ചില പദങ്ങളിൽ /{{IPA|s}}/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [{{IPA|h}}] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [{{IPA|ɲ}}] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. * ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [{{IPA|ŋ}}] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bahri|first=Ujjal Singh|title=Dogri: Phonology and Grammatical Sketch|publisher=New Delhi: Bahri Publications|year=2001|location=Series in Indian Languages and Linguistics, 24}}</ref> === സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ === [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ]] ഡോഗ്രിയിലും, {{blockindent|ഘ (gʱə){{·}}झ (d͡ʒʱə){{·}}ढ (ɖʱə){{·}}ध (d̪ʱə){{·}}भ (bʱə){{·}}ढ़ (ɽʱə)}} എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- घ (kə̂)}} പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു; {{blockindent|'''ഉദാ:'''- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).}} * പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.}} * പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.}} ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി ({{hamza}}) ഉപയോഗിക്കുന്നു. {{blockindent|'''ഉദാ:'''- ल{{hamza}}त्त (lə̌tː)- കാൽ.}} * ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[ഡോഗ്ര അഖർ]] ![[ദേവനാഗരി]] ![[നസ്താലീക് ലിപി|നസ്താലീഖ്]] ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! സ്വരഭേദം ! മലയാളം അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠥𑠹𑠥}} |गल्ल |{{nastaliq|گلّ}} |[gəl.lə] |തുല്യം |കാര്യം / സംസാരം |- |{{Script|Dogr|𑠌{{hamza}}𑠥𑠹𑠥}} |ग{{hamza}}ल्ल |{{nastaliq|گ{{hamza}}لّ}} |[gə́l.lə] |ഉയരുന്നത് |കവിൾ |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠤}} |कर |{{nastaliq|کر}} |[kəɾ] |തുല്യം |ചെയ്യുക |- |{{Script|Dogr|𑠍𑠤}} |घर |{{nastaliq|گھر}} |[kə̀ɾ] |താഴുന്നത് |വീട് |} == ലിപി == {{main|ഡോഗ്ര ലിപി}} [[File:Dogra.png|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ മാതൃക|alt=]] [[File:Dogra alphabet.jpg|thumb|ഡോഗ്ര ലിപിയുടെ അക്ഷരമാലാ ഘടന]] [[താക്രി ലിപി|താക്രി ലിപിയുടെ]] വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.<ref name="Pandey2015">{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2015-11-04 |title=Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R) |url=https://www.unicode.org/L2/L2015/15234r-dogra.pdf |publisher=Unicode Consortium}}</ref> ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്|രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|title=NammeDograAkkhar|url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് [[ദേവനാഗരി |ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്]]. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്. === സ്വരങ്ങൾ === ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠀|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠁|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠂|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=doi|s=Dogr|ch=𑠃|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠄|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠅|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=doi|s=Dogr|ch=𑠆|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠇|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠈|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠉|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}} |} വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]] തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ഡോഗ്ര സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠁|l=doi|s=Dogr|ch=𑠬|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠂|l=doi|s=Dogr|ch=𑠭|ml=ി|ipa=/i/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠃|l=doi|s=Dogr|ch=𑠮|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠄|l=doi|s=Dogr|ch=𑠯|ml=ു|ipa=/u/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠅|l=doi|s=Dogr|ch=𑠰|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠤|l=doi|s=Dogr|ch=𑠱|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠆|l=doi|s=Dogr|ch=𑠳|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠇|l=doi|s=Dogr|ch=𑠴|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠈|l=doi|s=Dogr|ch=𑠵|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𑠉|l=doi|s=Dogr|ch=𑠶|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=doi|s=Dogr|ch=𑠷|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=doi|s=Dogr|ch=𑠸|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=doi|s=Dogr|ch=𑠹|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}} |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === ഡോഗ്ര അക്ഷരമാലയിൽ ആകെ 28 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Pandey2015" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; |+ ഡോഗ്ര വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=doi|s=Dogr|ch=𑠊|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=doi|s=Dogr|ch=𑠋|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=doi|s=Dogr|ch=𑠌|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠍|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠎|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=doi|s=Dogr|ch=𑠏|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠐|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=doi|s=Dogr|ch=𑠑|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠒|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠓|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=doi|s=Dogr|ch=𑠔|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠕|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=doi|s=Dogr|ch=𑠖|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠗|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=doi|s=Dogr|ch=𑠘|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=doi|s=Dogr|ch=𑠙|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠚|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=doi|s=Dogr|ch=𑠛|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=doi|s=Dogr|ch=𑠜|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=doi|s=Dogr|ch=𑠝|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=doi|s=Dogr|ch=𑠞|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠟|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=doi|s=Dogr|ch=𑠠|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=doi|s=Dogr|ch=𑠡|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=doi|s=Dogr|ch=𑠢|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=doi|s=Dogr|ch=𑠣|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=doi|s=Dogr|ch=𑠤|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=doi|s=Dogr|ch=𑠥|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=doi|s=Dogr|ch=𑠦|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}} | |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=doi|s=Dogr|ch=𑠧|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=doi|s=Dogr|ch=𑠨|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=doi|s=Dogr|ch=𑠩|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=doi|s=Dogr|ch=𑠪|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड़|l=doi|s=Dogr|ch=𑠫|ml=റ|ipa=/ɽə/|color=red}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്. ==== ഡോഗ്രി [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-Dogr|𑠩𑠬𑠤𑠳 𑠢𑠝𑠯𑠊𑠹𑠋 𑠢𑠴𑠪𑠹𑠢𑠬 𑠙𑠳 𑠀𑠜𑠭𑠊𑠬𑠤𑠳𑠷 𑠛𑠳 𑠠𑠭𑠧𑠳 𑠏 𑠑𑠝𑠢𑠴 𑠚𑠢𑠬𑠷 𑠩𑠯𑠙𑠴𑠷𑠙𑠤 𑠙𑠳 𑠠𑠤𑠵𑠠𑠤 𑠝। 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠠𑠯𑠛𑠹𑠜𑠮 𑠙𑠳 𑠑𑠢𑠮𑠤𑠴 𑠛𑠮 𑠛𑠳𑠝 𑠚𑠹𑠪𑠵𑠃 𑠇 𑠙𑠳 𑠄'𑠝𑠳𑠷𑠌𑠮 𑠁𑠞𑠰𑠷-𑠠𑠭𑠏𑠹𑠏𑠳𑠷 𑠡𑠬𑠃𑠏𑠬𑠤𑠳 𑠛𑠳 𑠡𑠬𑠦𑠴 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 𑠠𑠹𑠣𑠪𑠬𑠤 𑠊𑠤𑠝𑠬 𑠥𑠵𑠫𑠛𑠬 𑠇।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|dgo-deva|सारे मनुक्ख मैह्मा ते अधिकारें दे बिशे च जनमै थमां सुतैंतर ते बरोबर न। उ'नेंगी बुद्धी ते जमीरै दी देन थ्होई ऐ ते उ'नेंगी आपूं-बिच्चें भाईचारे दे भावै कन्नै ब्यहार करना लोड़दा ऐ।}}}} ==== ഡോഗ്രി [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ലിപിയിൽ ==== <div dir="rtl" style="text-align: right;">{{blockindent|{{lang|dgo|{{nq|سارے منکّھ میہما تے ادھکاریں دے بشے چ جنمے تھماں ستیںتر تے بروبر ن۔ ا'نیںگی بُدھِّی تے جمیرے دی دین تھہوئی اے تے ا'نیںگی آپوں-بچّیں بھائیچارے دے بھاوے کنّے بیہار کرنا لوڑدا اے۔}}}}}}</div> ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|dgo|ISO|Sārē manukkha maihmā tē adhikārēṁ dē biśē ca janmai thamāṁ sutaintar tē barōbar na. U'nēṁgī buddhī tē jamīrai dī dēn thhōī ai tē u'nēṁgī āpūṁ-biccēṁ bhāīcārē dē bhāvai kannai byahār karnā lōṛdā ai.|italic=no}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{IPA|[saː.ɾeː mə.nʊk.kʰə mɛ́ː.maː t̪eː ə.d̪ɪ̀.kaː.ɾẽː d̪eː bɪ.ʃeː t͡ʃə d͡ʒən.mɛː t̪ʰə.mãː sʊ.t̪ɛːn.t̪əɾ t̪eː bə.ɾoː.bəɾ nə ‖ ʊ́.nẽː.giː bʊd̪.d̪ìː t̪eː d͡ʒə.miː.ɾɛː d̪iː d̪eːn t̪ʰòː.iː ɛː t̪eː ʊ́.nẽː.giː aː.pũː.bɪt̪.t͡ʃẽː pàː.iː.t͡ʃaː.ɾeː d̪eː pàː.ʋɛː kən.nɛː bjə.àːɾ kəɾ.naː loːɽ.d̪aː ɛː ‖]}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} === ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ഡോഗ്ര അഖർ]] ! [[ദേവനാഗരി]] ! [[നസ്താലീക് ലിപി|പേർഷ്യൻ-അറബിൿ]] ! [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ! മലയാള അർത്ഥം |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠬𑠷}} | हां |{{nastaliq|ہاں}} |[ã̀ː] |അതെ |- |{{Script|Dogr|𑠝𑠳𑠃𑠷}} | नेईं |{{nastaliq|نیئِیں}} |[neː.ĩː] |ഇല്ല |- |{{Script|Dogr|𑠪𑠭𑠤𑠋}} | हिरख |{{nastaliq|ہِرکھ}} |[ɪ̀ɾkʰ] |സ്നേഹം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴}} | कन्नै |{{nastaliq|کنَّے}} |[kən.nɛː] |കൂടെ / ഒപ്പം |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠳𑠪𑠹 }} | केह् |{{nastaliq|کیہ}} |[kéː] |എന്ത് |- |{{Script|Dogr|𑠊𑠮}} | की |{{nastaliq|کی}} |[kiː] |എന്തുകൊണ്ട് |- |{{Script|Dogr|𑠌𑠬𑠩}} | गास |{{nastaliq|گاس}} |[gaːs] |ആകാശം |- |{{Script|Dogr|𑠠'𑠤𑠬}} |ब'रा |{{nastaliq|ب'را}} |[bə́.ɾaː] |വർഷം |} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * Gopal Haldar (2000). ''Languages of India''. New Delhi: National Book Trust == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Incubator|code= dgo}} {{Wikivoyage|Dogri phrasebook|Dogri|a phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20070513223558/http://www.duggartimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=128 The Dogri Language], article by [[Ved Kumari Ghai]] * [https://web.archive.org/web/20081202165131/http://www.dailyexcelsior.com/web1/03dec23/news.htm Dailyexcelsior.com], "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language. * [https://web.archive.org/web/20070701042428/http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06%28MDK%29.ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tones] * [https://web.archive.org/web/20081121102039/http://www.pahari.org/ Pahari.org], Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association) * [https://web.archive.org/web/20151104161836/http://ildc.in/Dogri/Dindex.aspx Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)] <br clear="all" /> {{Official_languages_of_India}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{Languages of South Asia|state=collapsed}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=expanded}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] gqaglajks7n3mstycwonihwwtn8czlp 0 30231 4611903 4611881 2026-04-03T16:29:43Z Symphonicallyu 155269 4611903 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Meitei language}} {{Short description|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷ}} {{നാനാർത്ഥം|മണിപ്പൂരി}} {{Hatnote|പ്രത്യേകമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഈ ലേഖനത്തിലെ മണിപ്പൂരി ഭാഷ [[മെയ്തേയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തേയ് മയേൿ ലിപിയിലാണ്]] എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}} {{Infobox language | name = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;text-align:center;">മെയ്തെയ്</span> | altname = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;"><center>{{lang|mni-Mtei|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ}} (മണിപ്പൂരി)</center></span> | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|mni-Mtei|ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ}}}}}}<small>{{center|{{lang|mni-Beng|মৈতৈলোন}} • {{transliteration|mni|ISO|Meiteilon}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|mni|meɪteɪ|}} | image = [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center]] | mapsize = 300px | imagecaption = <small><center>[[മെയ്തെയ് മയേക്|മെയ്തെയ് ലിപിയിലെഴുതിയ]] ''"മെയ്തെയ് ലോൻ"''</center></small> | states = [[ഇന്ത്യ]] • [[ബംഗ്ലാദേശ്]] | region = *[[മണിപ്പൂർ]] *[[ആസാം]] *[[ത്രിപുര]] | ethnicity = [[മെയ്തെയ് ജനത|മെയ്തെയ്]] | familycolor = സൈനോ-തിബെറ്റൻ | fam1 = [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] | fam2 = [[തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷകൾ|തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ]] | fam3 = [[മദ്ധ്യ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷകൾ|മദ്ധ്യ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ]] | speakers = {{sigfig|1.775000|2}} ദശലക്ഷം | date = 2003–2011 | ref = <ref>{{e28|mni}}</ref> | ancestor = [[മുതൽ-സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] | ancestor2 = [[മുതൽ-തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ]] | script = *[[മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തെയ് മയേൿ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[നൗരിയ ഫുലോ ലിപി|നൗരിയ ഫുലോ]] *[[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]] *[[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]] <small>(ഔദ്യോഗികമല്ല)</small> | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} <small>(ഔദ്യോഗിക പട്ടികഭാഷ)</small> *[[മണിപ്പൂർ]] <small>(പ്രധാന ഔദ്യോഗിക ഭാഷ)</small> *[[ആസാം]] <small>(അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷ)</small> | minority = {{Bulleted list|[[ത്രിപുര|ത്രിപുര, ഇന്ത്യ]]|[[ബംഗ്ലാദേശിലെ ഭാഷകൾ|ബംഗ്ലാദേശ്]]|[[മ്യാൻമറിലെ ഭാഷകൾ|മ്യാൻമർ]]}} | agency = [[ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് പ്ലാനിംഗ് ആൻഡ് ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ]], മണിപ്പൂർ * [[സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം (ഇന്ത്യ)|സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം]] * [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] * [[സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ്]] * [[ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് പ്ലാനിംഗ് ആൻഡ് ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ]] * [[മണിപ്പൂരി സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]] | iso2 = mni | lc1 = mni | ld1 = <small>മണിപ്പൂരി</small> | lc2 = omp | ld2 = <small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി</small> | glotto = mani1292 | glottoname = <small>മണിപ്പൂരി</small> | glotto2 = meit1246 | glottoname2 = <small>മെയ്തെയ്<br>(മാനക ഭാഷാഭേദം)</small> | glotto3 = pang1284 | glottoname3 = <small>പംഗൽ<br>(മുസ്ലീം ഭാഷാഭേദം)</small> | notice = IPA | notice2 = | dialects = *[[തൗഗലോൺ]] (രാജസഭകളിലെ ഭാഷാഭേദം) *[[അമൈലോൺ]] ([[ആരാധനാ ഭാഷ|ആരാധനാ ഭാഷാഭേദം]]) *[[ഖുമൻ (ഭാഷാശാസ്ത്രം)|ഖുമൻ]] (ചരിത്രപരം) *[[മൊയ്‌രംഗ് (ഭാഷാശാസ്ത്രം)|മൊയ്‌രംഗ്]] (ചരിത്രപരം) *[[ചക്പ ഭാഷ|ചക്പ/ലോയ്]] *മെയ്തെയ് പംഗൽ<ref name="ethnologue_mni">{{Cite web |title=Meitei {{!}} Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/ |access-date=3 May 2023 |website=[[Ethnologue]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724203234/https://www.ethnologue.com/language/mni/ |archive-date=24 July 2019 |language=en}}</ref> *[[ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ|ബംഗ്ലാദേശി മെയ്തെയ്]] | speakers2 = | map = [[File:Meitei language distribution.png|center]] | mapcaption = <small>{{legend|#014167|മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#076BA2|മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയല്ലെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#419ED5|മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയോ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഭാഷയോ അല്ലെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#79A9E3|മെയ്തെയ് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഔദ്യോഗികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ ഭാഷയല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#A6BBD5|മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്ന ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> }} {{Contains special characters | special = [[മണിപ്പൂരി ഭാഷ|മെയ്തെയ്]] | fix = സഹായം:മെയ്തെയ് ലിപി | characters = [[മെയ്തെയ് മയെക് ലിപി|മെയ്തെയ് മയേൿ]] | image = Meetei_Mayek_letter_I.svg }} [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[മണിപ്പൂർ]] സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷയാണ്‌ '''മണിപ്പൂരി ഭാഷ''' എന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്ന '''മെയ്തെയ് ലോൻ''' (<small>മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-Mtei|ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ}}, <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|mni|mejtej loːn|}} <ref>{{Cite OED|Meithei |access-date=14 October 2022}}</ref>).{{efn|ഇതു കൂടാതെ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽ‌പ്പെട്ട [[ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി ഭാഷ|ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി]] എന്നൊരു ഭാഷയും മണിപ്പൂരിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്‌.}} ഒരു [[തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷകൾ|തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷയാണ്]] മെയ്തെയ് അഥവാ മണിപ്പൂരി. [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലെ]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത്, [[ആസാം|ആസാമിലെ]] നാല് ജില്ലകളിൽ അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷ കൂടിയാണ്. 1992-ൽ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയ ഈ ഭാഷയെ, [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] ഉന്നത സാഹിത്യഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="britannica.com" /> ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] ഭാഷയാണിത്. വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ [[ആസ്സാമീസ്]], [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ് മെയ്തെയ്.<ref>{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14 |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |archive-date=14 November 2018 |url-status=live}}</ref> 2011-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 1,761,079 പേർ മെയ്തെയ് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും (1,522,132 പേർ) മണിപ്പൂരിലാണുള്ളത്. അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ ആസാം (168,133), [[ത്രിപുര]] (23,779), [[നാഗാലാ‌ൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] (9,511) എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയ സമൂഹങ്ങളുണ്ട്. കൂടാതെ, അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[മ്യാൻമർ|ബർമ്മ]],<ref>{{Cite web |title=Manipuris in Mandalay see ray of hope in Modi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Manipuris-in-Mandalay-see-ray-of-hope-in-Modi/articleshow/48059811.cms |last1=Sunil |first1=Oinam |date=14 July 2015 |website=The Times of India |language=en}}</ref> [[ബംഗ്ലാദേശ്]]<ref>{{e28|mni}}</ref> എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ ഭാഷ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=mni |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-04 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707190446/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=mni |url-status=dead }}</ref> ചരിത്രപരമായി [[നിങ്തൗജ രാജവംശം|നിങ്തൗജ]], [[ഖുമൻ രാജവംശം|ഖുമൻ]], [[മൊയ്‌റാംഗ്]], [[അംഗോം]], [[ലുവാങ്]], [[ചെങ്‌ലീ]], [[ഖാബ-ൻഗൻബ]] എന്നീ സ്വതന്ത്ര ഗോത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് മണിപ്പൂരി ഭാഷ. ഇവർക്ക് പ്രത്യേക ഭാഷാഭേദങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, പിന്നീട് നിങ്തൗജ രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഒന്നിക്കുകയും മെയ്തെയ് സമൂഹമായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ നിങ്തൗജ ഭാഷാഭേദം പ്രമുഖമാവുകയും, മറ്റ് ഗോത്രഭാഷകളെ സ്വാധീനിച്ച് ഇന്നത്തെ മെയ്തെയ് ഭാഷയായി രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=luwang+khuman+angom+language&pg=PA10 |title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization |date=1988 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-853-2 |page=10 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Miri |first=Mrinal |url=https://books.google.com/books?id=qfSz3UOAxM4C&dq=luwang+khuman+angom+language&pg=PA77 |title=Linguistic Situation in North-East India |date=2003 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-026-6 |page=77 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Chungkham Yashwanta |url=https://books.google.com/books?id=pCtkAAAAMAAJ |title=Manipuri Grammar |date=2000 |publisher=Rajesh Publications |isbn=978-81-85891-33-0 |pages=2, 202 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ayyappappanikkar |url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&dq=luwang+khuman+angom+language&pg=PA333 |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-0365-5 |page=333 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aspects of Manipuri language and its literary traditions By Ahanthem Homen |url=https://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=education.Aspects_of_Manipuri_language_and_its_literary_traditions_By_Ahanthem_Homen.html.. |access-date=2024-05-22 |website=e-pao.net}}</ref> മെയ്തെയ് ഒരു വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷയല്ല. ''[[എത്‌നോലോഗ്]]'' ഇതിനെ സുരക്ഷിതമായ (EGIDS ലെവൽ 2 "പ്രൊവിൻഷ്യൽ ലാംഗ്വേജ്") ഭാഷയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{e28|mni}}</ref> എങ്കിലും, [[യുനെസ്കോ]] ഇതിനെ ഒരു "ദുർബല" ഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{cite book |editor-last1=Moseley |editor-first1=C. |title=Atlas of the world's languages in danger (3rd ed) |date=2010 |publisher=UNESCO Publishing |location=Paris |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026 |pages=44{{ndash}}45 and elsewhere}}</ref> [[ഹിന്ദി]], [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ അതിവേഗം വളരുന്ന ഭാഷകളിൽ മെയ്തെയും [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തിയും]] സംയുക്തമായി മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ്.<ref>{{Cite news |last=R |first=Aishwaryaa |date=6 June 2019 |title=What census data reveals about use of Indian languages |url=https://www.deccanherald.com/india/what-census-data-reveals-about-use-of-indian-languages-738340.html |work=[[Deccan Herald]] |access-date=16 November 2023}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[എത്‌നോലോഗ്]] പ്രകാരം മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ മറ്റ് പേരുകൾ: ''കതേ'', ''കതി'', ''മണിപ്പൂരി'', ''മീത്തേ'', ''മീത്തേലോൻ'', ''മീതേലോൻ'', ''മീതേരോൻ'', ''മീതെ'', ''മീതെയ്'', ''മെനിപ്പൂരി'', ''മിതൈ'', ''മിതെ'', ''പൊന്ന'' എന്നിവയാണ്.<ref name="ethnologue_mni"/> പല മാതൃഭാഷാ സംസാരിക്കുന്നവരും ''മണിപ്പൂരി'' എന്നതിനേക്കാൾ ''മെയ്തെയ്'' അല്ലെങ്കിൽ ''മീത്തേ'' എന്ന പേരിനാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്.<ref name="Chelliah 1997: 2">Chelliah (1997: 2)</ref> ഈ പദം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ''മെയ്തെയ്‌രോൻ'' (മെയ്തെയ് + ലോൻ 'ഭാഷ') എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.<ref name="Chelliah 1997: 2"/><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=H. Surmangol |year=2006 |title=Learners' Manipuri-English dictionary. Meitei |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/sharma_query.py?qs=%EA%AF%83%EA%AF%A9%EA%AF%87%EA%AF%A9&searchhws=yes |access-date=30 July 2022 |website=dsal.uchicago.edu}}</ref> പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ കൂടുതലും ഈ പദമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Chelliah 1997: 2"/> [[മണിപ്പൂർ]] സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''മണിപ്പൂരി'' എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്.<ref name="Chelliah 1997: 2"/> ഇത് ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലും സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Chelliah 1997: 2"/> ''മണിപ്പൂരി'' എന്ന പദം [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലെ വിവിധ ഭാഷകളെയും]] ജനങ്ങളെയും മൊത്തത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. [[ബർമ്മീസ് ജനത]] മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരെ "കതേ" എന്നും, ആസാമിലെ കച്ചാറിലുള്ളവർ "മോഗ്‌ലീ" അല്ലെങ്കിൽ "മേഖ്‌ലീ" എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഷാൻ ജനത ഇവരെ "കാസെ" എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ബർമ്മയിൽ താമസിക്കുന്ന മെയ്തെയ് ജനതയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ബർമ്മക്കാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ് "പൊന്ന".<ref>{{Cite news |last=Gangte |first=Priyadarshini M. |url=http://www.thepeopleschronicle.in/daily/english/1781 |title=Evolution of Meetei state- Emergence of Nongda Lairen Pakhangba |work=The People's Chronicle |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119084314/http://www.thepeopleschronicle.in/daily/english/1781 |archive-date=19 January 2021 |access-date=21 March 2022}}</ref> == വർഗ്ഗീകരണം == മെയ്തെയ് [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] ഭാഷാ കുടുംബത്തിലെ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ശാഖയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Meitei {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/ |access-date=2023-11-18 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref><ref name="britannica.com">{{Cite web |title=Manipuri language |url=https://www.britannica.com/topic/Manipuri-language |access-date=2023-11-18 |website=Encyclopædia Britannica |date=15 August 2024 |language=en}}</ref> 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ വിവിധ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ വ്യത്യസ്ത ഗ്രൂപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]] (1903–1924) ഇതിനെ [[കുക്കി-ചിൻ ഭാഷകൾ|കുക്കി-ചിൻ വിഭാഗത്തിലും]], വോഗ്ലിൻ (1965) കുക്കി-ചിൻ-നാഗ വിഭാഗത്തിലും ഉൾപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ മെയ്തെയ് ഈ ഗ്രൂപ്പുകളിലൊന്നിലും ഉൾപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് [[റോബിൻസ് ബർലിംഗ്]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref name="iias">{{Cite web |title=A History of Manipuri Language |url=http://iias.ac.in/events/a-history-of-manipuri-language/ |access-date=2023-11-18 |website=[[Indian Institute of Advanced Study]] |language=en-US}}</ref> നിലവിലെ അക്കാദമിക് സമവായമനുസരിച്ച് [[ജെയിംസ് മാറ്റിസോഫ്]] മെയ്തെയെ കാമരൂപൻ ഗ്രൂപ്പിൻ്റെ സ്വന്തം ഉപവിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref name="britannica.com"/> എങ്കിലും ചിലർ ഇപ്പോഴും ഇതിനെ [[കുക്കി-ചിൻ-നാഗ ഭാഷകൾ|കുക്കി-ചിൻ-നാഗ ശാഖയിലെ]] അംഗമായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.8 – Manipuri |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/mani1292 |access-date=2023-11-18 |website=glottolog.org}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[File:Yumbanlol (Yumpanlol) - a 6th century Classical Meitei language copper manuscript text - in Meetei script - works on sensuality & relationship between husbands & wives and how to run a household in Ancient Kangleipak civilisation state.jpg|thumb|മെയ്തെയ് ലിപിയിൽ എഴുതിയ 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ "യുമൻലോൽ" എന്ന ചെമ്പ് ലിഖിതം.]] മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്ക് കുറഞ്ഞത് 2000 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്.<ref name="iias" /> ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യം|പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യത്തിന്]] 1500 മുതൽ 2000 വർഷം വരെ പഴക്കമുണ്ട്.<ref>{{Cite book |last=Chatterji |first=Suniti Kumar |author-link=Suniti Kumar Chatterji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32096/page/n187/mode/2up |title=Kirata-jana-krti |date=1951 |publisher=[[The Asiatic Society]], [[Digital Library of India]]; [[Internet Archive]] |location=Kolkata |publication-date=1951 |pages=157, 158 |language=en |quote=... The beginnings of this Old Manipuri literature (as in the case of Newari) may go back to 1500 years, or even 2000 years, from now. ...}}</ref> === ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പഴയ രചനകളിലൊന്ന് ''[[ഒഗ്രി]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯑꯧꯒ꯭ꯔꯤ}}) എന്ന ആചാരപരമായ ഗാനമാണ്. [[കാങ്‌ലെയ്‌പാക്ക്|കാങ്‌ലെയ്‌പാക്കിലെ]] മതപരമായ ചടങ്ങുകളിലും കിരീടധാരണ സമയത്തും ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇത് പൊതുവർഷത്തിന് മുൻപേ നിലനിന്നിരിക്കാം.<ref>{{Cite book |last=Ayyappappanikkar |url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&pg=PA329 |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |isbn=978-81-260-0086-9 |pages=326–329 |language=en |author-link=Ayyappa Paniker}}</ref> പകലിനെ രാത്രിയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വേർതിരിച്ചു എന്ന കഥ പറയുന്ന ''[[നുമിത് കാപ്പ]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-Mtei|ꯅꯨꯃꯤꯠ ꯀꯥꯞꯄ}} <small>പരിഭാഷ:</small> സൂര്യനെ അമ്പെയ്യൽ) എന്ന ഇതിഹാസം ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്.<ref>{{Cite book |last1=Kshetrimayum |first1=Jogendro |editor-last1=Wouters |editor-first1=Jelle J. P. |editor-last2=Subba |editor-first2=Tanka B. |chapter=Violence |title=The Routledge Companion to Northeast India |url=https://books.google.com/books?id=YseEEAAAQBAJ&q=Numit+Kappa+1st&pg=PT473 |year=2023 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-0-367-72566-2 |page=483 |language=en}}</ref> 3-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ''[[പോയ്‌റൈറ്റൺ ഖുന്തോക്]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯄꯣꯢꯔꯩꯇꯣꯟ ꯈꯨꯟꯊꯣꯛ}} <small>പരിഭാഷ:</small> പോയ്‌റൈറ്റൻ്റെ കുടിയേറ്റം) പാതാളദേവൻ്റെ സഹോദരനായ [[പോയ്‌റൈറ്റൺ|പോയ്‌റൈറ്റൻ്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കാങ്‌ലെയ്‌പാക്കിൽ ഒരു കോളനി സ്ഥാപിച്ചതിനെ വിവരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ningthoukhongjam Khelchandra |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.466183/page/n121/mode/2up?view=theater |title=History of Old Manipuri Literature |location=Imphal |publisher=Ningthoukhongjam Khelchandra Singh |pages=121, 122 |language=en, mni |chapter=Poireiton Khunthokpa}}</ref> 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലോ രചിക്കപ്പെട്ട ''യുമൻലോൽ'' എന്ന ചെമ്പ് ലിഖിതം [[ധർമ്മശാസ്ത്രം|ധർമ്മശാസ്ത്രവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട അപൂർവ്വ രചനയാണ്. ലൈംഗികത, ദമ്പതികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, വീട് എങ്ങനെ നടത്തണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |title=Vijñānanidhi: Manuscript Treasures of India |url=https://www.yumpu.com/en/document/read/34231921/manuscript-treasures-of-india-national-mission-for-manuscripts/88 |date=February 2007 |publisher=National Mission of Manuscripts |access-date=2024-04-29 |oclc=171288062 |pages=88, 89 |language=en}}</ref> 7-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ''ഖെഞ്ചോ'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯈꯦꯟꯆꯣ}}) ഒരു പുരാതന കവിതയാണ്. ഇന്നത്തെ മെയ്തെയ് ജനതയ്ക്ക് ഇത് മനസ്സിലാകുന്നില്ലെങ്കിലും, [[ലായ് ഹരാവോബ]] ഉത്സവത്തിൽ ഇത് ആലപിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ch Manihar |url=https://books.google.com/books?id=yiBkAAAAMAAJ |title=A History of Manipuri Literature |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1996 |isbn=978-81-260-0086-9 |location=India |pages=14, 15 |language=en, mni |chapter=The Early Period (Ritual Songs)}}</ref> ഏറ്റവും നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ലിഖിതങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഖോങ്‌ടെക്‌ച രാജാവിൻ്റെ കാലത്തെ ചെമ്പ് ഫലകം.<ref name="aponpath.com">{{Cite book |last=Devi |first=Yumlembam Gopi |url=https://books.google.com/books?id=gxqeDwAAQBAJ&q=8th%20century%20copper%20plate%20inscription%20manipur&pg=PA25 |title=Glimpses of Manipuri Culture |date=16 June 2019 |isbn=978-0-359-72919-7 |page=25 |publisher=LP |language=en}}</ref> ഇതേ കാലഘട്ടത്തിൽ അക്കോയ്ജം തോംബി രചിച്ച ''[[പാന്തോയ്ബി ഖോങ്ഗുൽ]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯄꯥꯟꯊꯣꯏꯄꯤ ꯈꯣꯡꯀꯨꯜ}}) [[പാന്തോയ്ബി രാജകുമാരി|പാന്തോയ്ബി രാജകുമാരിയുടെ]] പ്രണയകഥ വിവരിക്കുന്നു.<ref name=":Glimpses_Panthoibi_Khongul">{{Cite book |last=Devi |first=Dr Yumlembam Gopi |url=https://books.google.com/books?id=gxqeDwAAQBAJ&dq=panthoibi+khongul&pg=PA119 |title=Glimpses of Manipuri Culture |date=16 June 2019 |publisher=Lulu.com |isbn=978-0-359-72919-7 |page=119 |language=en}}</ref> === രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദം === [[File:The first page of Loyumba Silyen (Loiyumpa Silyel) - 11th-12th century Classical Meitei language Constitution of the then Kangleipak civilisation state - in traditional Meetei Mayek writing system (Manipur State Archives).jpg|thumb|11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മെയ്തെയ് ഭരണഘടനയായ 'ലോയുമ ഷിൻയെൻ'-ൻ്റെ ആദ്യ താൾ.]] പൊതുവർഷം 1100-ൽ [[ലോയുമ രാജാവ്|ലോയുമ രാജാവിൻ്റെ]] കാലത്ത് ''[[ലോയുമ ഷിൻയെൻ]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯂꯣꯏꯌꯨꯝꯄ ꯁꯤꯜꯌꯦꯜ}}) എന്ന ലിഖിത ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കി. ഇത് 429-ൽ നൗഫാംഗ്ബ രാജാവ് തയ്യാറാക്കിയ കരട് ഭരണഘടനയുടെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപമായിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=vO-vtI8NuxIC&dq=loyumba+shinyen+final+document&pg=PP2 |title=Manipur: Treatise & Documents |date=1993 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-399-3 |page=2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=9eYC4tjzyi4C&dq=loyumba+shinyen+written+constitution&pg=PA304 |title=Law and Society: Strategy for Public Choice, 2001 |date=1991 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-271-4 |page=304 |language=en}}</ref> 1675 വരെ മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ മറ്റ് ഭാഷകളുടെ കാര്യമായ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref name="iias" /> 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാനത്തോടെ ഹിന്ദു സ്വാധീനം വർദ്ധിക്കുകയും ഭാഷയുടെ [[Phonology|ശബ്ദശാസ്ത്രം]], [[രൂപവിജ്ഞാനം|വ്യാകരണം]] എന്നിവയിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. [[Gharib Niwaz (Manipur)|പാംഹെയ്ബ രാജാവിൻ്റെ]] കാലത്ത് മെയ്തെയ് ലിപിക്ക് പകരം [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപി]] ഉപയോഗിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു.<ref name="iias" /> [[File:ANDRO INSCRIBED STONE.jpg|thumb|1822-ൽ [[ഇംഫാൽ]] ഈസ്റ്റിലെ ആൻഡ്രോയിൽ സ്ഥാപിച്ച ശിലാശാസനം.]] 1725-ൽ പാംഹെയ്ബ രാജാവ് ''പരീക്ഷിത്'' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. ഇത് [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] [[പരീക്ഷിത്|പരീക്ഷിത് രാജാവിൻ്റെ]] കഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നു. ഇതാണ് മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ആദ്യത്തെ ഹിന്ദു സാഹിത്യകൃതിയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ch Manihar |url=https://books.google.com/books?id=yiBkAAAAMAAJ |title=A History of Manipuri Literature |date=1996 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |isbn=978-81-260-0086-9 |location=India |page=135 |language=en}}</ref> == സാഹിത്യം == {{Main|മെയ്തെയ് സാഹിത്യം|പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യം}} [[File:The classical Meitei epic of the "Numit Kappa", written in ancient Meitei language (in archaic Meitei script).jpg|thumb|മെയ്തെയ് ഇതിഹാസവും മതവിശ്വാസങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ക്ലാസിക്കൽ ഇതിഹാസകാവ്യമായ [[നുമിത് കപ്പ]] (Numit Kappa). പുരാതന മെയ്തെയ് ലിപിയിലുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതി.]] ഹിജാം അംഗാങ്‌ഹൽ സിംഗ് രചിച്ച് 1940-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 39,000 വരികളുള്ള ഒരു ബൃഹദ് കവിതയാണ് '''[[ഖംബ തോയ്ബി ഷെയ്റെങ്]]''' (<small>മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-Mtei|ꯈꯝꯕ ꯊꯣꯏꯕꯤ ꯁꯩꯔꯦꯡ}}).<ref>{{Cite book |last=George |first=K. M. |url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA29 |title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1992 |isbn=978-81-7201-324-0 |location=India |page=29 |language=en}}</ref> ഇതിനെ [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരികളുടെ]] [[ദേശീയ ഇതിഹാസം|ദേശീയ ഇതിഹാസമായി]] കണക്കാക്കുന്നു.<ref name="George 1992 258">{{Cite book |last=George |first=K. M. |url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA258 |title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems |date=1992 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |isbn=978-81-7201-324-0 |location=India |page=258 |language=en |quote=H. Anganghal Singh's Khamba Thoibi Sheireng (Poem on Khamba Thoibi, 1940) is a national epic of the Manipuris based on the story of Khamba and Thoibi of Moirang. The poet composes the whole epic in the Pena Saisak style of folk ballads sung by minstrels or bards popular in Manipur.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA1186 |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1988 |isbn=978-81-260-1194-0 |location=India |page=1186 |language=en}}</ref> [[മൊയ്‌റാംഗ്|മൊയ്‌റാംഗിലെ]] പുരാതനമായ ഒരു സാഹസിക പ്രണയകഥയെ ([[ഖംബയും തോയ്ബിയും]]) അടിസ്ഥാനമാക്കി മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ഇതിഹാസകാവ്യം, മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഇതിഹാസ കൃതിയായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.<ref name="Datta 1988 1573">{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA1573 |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1988 |isbn=978-81-260-1194-0 |location=India |page=1573 |language=en |quote=His best work, Khamba Thoibi sheireng, in 39,000 lines on the story of 'Khamba and Thoibi' was started in 1939 and the composition was completed in 1940.}}</ref><ref name=":Sisir">{{Cite book |last=Das |first=Sisir Kumar |url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA190 |title=A History of Indian Literature: 1911–1956, struggle for freedom: triumph and tragedy |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=2005 |isbn=978-81-7201-798-9 |page=190 |language=en |quote=His epic Singel Indu was published in 1938 which was followed by his magnum opus Khamba Thoibi Sheireng (1940), a poem of 39000 lines, considered to be the 'national' epic of the Manipuris, written in the Pena Saisak style of folk ballads.}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Sing |first=Damodar |title=The Epic of Manipur: Khamba Thoibi |url=https://books.google.com/books?id=gL_8DwAAQBAJ&dq=Khamba+Thoibi+Seireng&pg=PA1582 |magazine=Akashvani |volume=XL |issue=35 |date=31 August 1975 |publisher=All India Radio (AIR) |location=New Delhi |page=1582 |language=en}}</ref> മെയ്തെയ് ഭാഷയെ [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി|ഇന്ത്യയിലെ ശ്രേഷ്ഠഭാഷകളിൽ]] ഒന്നായി അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി 'മെയ്തെയ് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം' പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Government must take concrete step for recognition of Manipuri as classical language |url=https://www.ifp.co.in/manipur/government-must-take-concrete-step-for-recognition-of-manipuri-as-classical-language |website=Imphal Free Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=IANS |date=20 August 2016 |title=Classic language status for Manipuri demanded |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/classic-language-status-for-manipuri-demanded-116082000690_1.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 August 2019 |title=Manipur Govt Begins Efforts for Inclusion of Manipuri Among 'Classical' Languages |url=http://www.indiatodayne.in/breaking-news/story/manipur-govt-begins-efforts-inclusion-manipuri-among-classical-languages-397876-2019-08-21 |website=India Today NE |language=hi}}</ref> == വ്യാപനം == ഏകദേശം 1.5 ദശലക്ഷം മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവർ [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിൽ]] താമസിക്കുന്നു.<ref name="census">{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=15 February 2024 |year=2011}}</ref> മണിപ്പൂർ സർക്കാരിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണിത്.<ref name="britannica.com" /> [[File:Map of Barak Valley.jpg|thumb|അസമിലെ [[ബരാക് താഴ്‌വര|ബരാക് വാലി]] ജില്ലകൾ - മെയ്തെയ് ജനവിഭാഗങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ.]] [[ആസാം|ആസാമിൽ]] ഏകദേശം 1.7 ലക്ഷം മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്.<ref name="census"/> പ്രധാനമായും [[ബരാക് താഴ്‌വര|ബരാക് വാലിയിൽ]] [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]], [[ഹിന്ദി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാമത്തെ വലിയ ഭാഷയാണിത്.<ref>{{Cite journal |last=Mishra |first=Awadesh |date=1 January 1999 |title=The Manipuris in the Barak Valley: A Case Study of Language Maintenance' |url=https://www.academia.edu/1059019 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area}}</ref> നാഗാലാൻഡിലെ ദിമാപൂർ, കോഹിമ തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിലായി 9500-ഓളം പേർ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു.<ref name="ethnologue_mni"/><ref name="census"/> നാഗാ, കുക്കി-ചിൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ പലപ്പോഴും മെയ്തെയെ ഒരു രണ്ടാം ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.<ref name="ethnologue_mni"/> ബംഗ്ലാദേശിലെ സിൽഹെറ്റ് ഡിവിഷനിൽ ഏകദേശം 15,000 മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്. മുമ്പ് ധാക്ക, മൈമൻസിങ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇവരുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.<ref name=":Bangladesh">{{Cite web |title=Textile Bdesh Myanmar 3 |url=http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.Arts_and_Culture.Mutua_Bahadur_Art_Collection.Textile_Bdesh_Myanmar_3 |access-date=14 March 2023 |website=e-pao.net}}</ref> ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി ജനത മെയ്തെയെ രണ്ടാം ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="ethnologue_mni"/> മ്യാൻമറിലെ [[Kachin State|കച്ചിൻ]], [[ഷാൻ സംസ്ഥാനം|ഷാൻ]] സംസ്ഥാനങ്ങളിലും [[Yangon Region|യാങ്കൂൺ]], [[Sagaing Region|സാഗൈങ്]] തുടങ്ങിയ റീജിയണുകളിലും ഗണ്യമായ മെയ്തെയ് ജനസംഖ്യയുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Manipuri in Myanmar 1 |url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.Arts_and_Culture.Mutua_Bahadur_Art_Collection.Manipuri_in_Myanmar_1 |access-date=14 March 2023 |website=e-pao.net}}</ref> == ഭാഷാഭേദങ്ങൾ == മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ആശയവിനിമയ സൗകര്യങ്ങളും മിശ്രവിവാഹങ്ങളും കാരണം ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. എങ്കിലും ത്രിപുര, ബംഗ്ലാദേശ്, മ്യാൻമർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭാഷാഭേദങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാം.<ref>{{cite book |last1=Thoudam |first1=P. C. |title=Demographic and Ethnographic Information: Problems in the analysis of Manipuri language |date=2006 |publisher=Central Institute of Indian Language}}</ref> മെയ്തെയ് ഭാഷാഭേദങ്ങളുടെ കൃത്യമായ എണ്ണം അജ്ഞാതമാണ്.<ref>{{cite journal |last1=Haokip |first1=P. |date=April 2011 |title=The Languages of Manipur: A Case Study of the Kuki-Chin Languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=34 |issue=1 |pages=86–118}}</ref> പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ഇവയാണ്: മെയ്തെയ് പ്രോപ്പർ, ലോയ്, പംഗൽ. ഇതിൽ 'മെയ്തെയ് പ്രോപ്പർ' ആണ് നിലവാരമുള്ള രൂപമായി (standard variety) കണക്കാക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web |title=Meitei {{!}} Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/ |access-date=3 May 2023 |website=[[Ethnologue]] |language=en}}</ref> ചില വാക്കുകളുടെ താരതമ്യം താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" |- ! മാനക മെയ്തെയ് !! ലോയ് !! പംഗൽ !! അർത്ഥം |- | ചാബ || ചാപ്പ || ചാബ || കഴിക്കുക |- | കപ്പ || കാപ്മ || കപ്പ || കരയുക |- | സാബിബ || സാപിപ || സാബിബ || ഉണ്ടാക്കുക |} == ഔദ്യോഗിക പദവി == {{Further|മെയ്തേയ് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം|മെയ്തേയ് അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം}} മണിപ്പൂർ സർക്കാരിൻ്റെ ഏക ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ് മെയ്തെയ്. 1992 മുതൽ ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="britannica.com" /><ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |website=omniglot.com}}</ref> ചരിത്രപരമായ മണിപ്പൂർ രാജ്യത്തിലെ രാജസഭാ ഭാഷയായിരുന്നു മെയ്തെയ്.<ref name="Sanajaoba 1988 290">{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=manipuri+court+language&pg=PA290 |title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization |date=1988 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-853-2 |page=290 |language=en}}</ref> 1972-ൽ തന്നെ സാഹിത്യ അക്കാദമി മെയ്തെയെ ഒരു പ്രധാന ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. 1992-ൽ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതോടെയാണ് ഇതിന് പൂർണ്ണ ഔദ്യോഗിക പദവി ലഭിച്ചത്.<ref>{{Cite web |title=Manipuri language in 8th Schedule By Jeet Akoijam |url=http://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=MeiteiMayek.Manipuri_language_in_8th_Schedule_By_Jeet_Akoijam.html |access-date=2022-08-26 |website=e-pao.net}}</ref> 2024-ൽ അസമിലെ നാല് ജില്ലകളിൽ മെയ്തെയ് ഒരു അസോസിയേറ്റ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="hindu27Sep2020">{{Cite news |last=Laithangbam |first=Iboyaima |date=27 September 2020 |title=Assam to look into demand to include Manipuri in list of associate languages |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/minister-to-look-into-demand-to-include-manipuri-in-the-list-of-associate-languages-of-assam/article32707194.ece}}</ref> സിവിൽ സർവീസ്, പോലീസ് റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് പരീക്ഷകൾ നടത്താൻ ഇന്ത്യയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന 13 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് മെയ്തെയ്.<ref>{{Cite web |title=Union Minister Dr Jitendra Singh lauds SSC for deciding to conduct the Multi-Tasking (Non-Technical) Staff examination 2022 in 13 regional languages in addition to Hindi and English for the first time |url=https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1892439 |access-date=25 January 2023 |website=pib.gov.in |language=en}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == മണിപ്പൂരിലെ എല്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും മെയ്തെയ് ഒരു പ്രധാന ബോധനമാധ്യമമാണ്. [[Ministry of Education (India)|വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ]] കീഴിലുള്ള [[Central Board of Secondary Education|സി.ബി.എസ്.ഇ.]] അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള 40 ബോധനഭാഷകളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref>{{Cite web |title=CBSE {{!}} Academics Unit: Curriculum/Syllabus |url=https://cbseacademic.nic.in/curriculum.html |access-date=18 March 2023 |website=[[Central Board of Secondary Education|cbseacademic.nic.in]]}}</ref> [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാല]], [[ഡെൽഹി സർവകലാശാല|ഡൽഹി സർവകലാശാല]], [[Gauhati University|ഗുവാഹത്തി സർവകലാശാല]], [[University of North Bengal|നോർത്ത് ബംഗാൾ സർവകലാശാല]] എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യൻ സർവ്വകലാശാലകളിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദ തലം വരെ മെയ്തെയ് ഒരു വിഷയമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite journal |last1=Devi |first1=S. |date=May 2013 |title=Is Manipuri an Endangered Language? |url=http://www.languageinindia.com/may2013/rebikameitheiendangeredfinal.pdf |journal=Language in India |volume=13 |issue=5 |pages=520–533}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bareh |first=Hamlet |url=https://books.google.com/books?id=XScmdGvMf7IC&dq=Manipuri+national+language&pg=PA80 |title=Encyclopaedia of North-East India |date=2001 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-790-0 |page=80 |language=en}}</ref> ഇതിനുപുറമെ, [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂനിവേഴ്സിറ്റി|ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] ബിരുദതലത്തിലും മെയ്തെയ് പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Manipur: Meitei language to be introduced in IGNOU syllabus, says union minister |url=https://nenow.in/north-east-news/manipur/manipur-meitei-language-to-be-introduced-in-ignou-syllabus-says-union-minister.html |website=Northeast Now |access-date=18 February 2024 |date=21 August 2023}}</ref> === ആസാം === 1956 മുതൽ അസമിലെ ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലുള്ള പഠനം നൽകിവരുന്നു.<ref name="hindu27Sep2020" /> [[Board of Secondary Education, Assam|ആസാം ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ]] മണിപ്പൂരി ഭാഷയിൽ സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |date=17 March 2023 |title=Assam HSLC Exam Routine 2023 Revised: SEBA To Conduct All Class 10 Language Papers Including English On April 1 |url=https://www.india.com/education/assam-hslc-exam-routine-2023-revised-seba-to-conduct-all-class-10-language-paper-including-english-on-april-1-after-assamese-paper-leak-himanta-biswa-sarma-5950004/ |access-date=18 March 2023 |website=India.com |language=en |quote=In addition to Assamese, the other MIL subjects are Bengali, Bodo, Hindi, Manipuri, Hmar, Nepali, Mizo, Khasi, Garo, Karbi and Urdu.}}</ref> കൂടാതെ, [[Assam Higher Secondary Education Council|ആസാം ഹയർ സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ കൗൺസിൽ]] മെയ്തെയ് ഒരു ബോധനമാധ്യമമായും രണ്ടാം ഭാഷയായും പഠിക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അവസരം നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |title=AHSEC complete syllabus for HS 2nd year |url=https://ahsec.assam.gov.in/index.php/hs-2nd-year-syllabus/ |website=ahsec.assam.gov.in}}</ref> 2020 മുതൽ [[ആസാം സർക്കാർ]] [[Manipuri Sahitya Parishad|മണിപ്പൂരി സാഹിത്യ പരിഷത്തിന്]] വാർഷിക ഗ്രാന്റായി {{INR Convert|5|l|year=2020}} നൽകിവരുന്നു. മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ വികസനത്തിനായി ഒരു പ്രത്യേക കോർപ്പസ് രൂപീകരിക്കുന്നതിന് ₹6 കോടി നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="hindu27Sep2020" /> [[ആസാം യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ആസാം സർവകലാശാലയിലെ]] [[Department of Manipuri, Assam University|മണിപ്പൂരി വിഭാഗം]] മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പിഎച്ച്.ഡി. തലം വരെയുള്ള ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സൗകര്യങ്ങൾ നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Manipuri Department |url=http://www.aus.ac.in/manipuri-department/ |access-date=18 March 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=5 literary bodies bat for Manipuri language in Assam |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2020/8/3/5-literary-bodies-bat-for-Manipuri-language-in-Assam.amp.html |access-date=18 March 2023 |work=The Sangai Express |date=3 August 2020 |language=en |quote=Moreover, Manipuri in MA and PhD courses are offered at Assam University, Silchar.}}</ref><ref>{{Cite news |title=AAMSU demands Associate Official Language status to Manipuri language |url=https://www.time8.in/aamsu-demands-associate-official-language-status-to-manipuri-language/ |work=Time8 |date=22 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054218/https://www.time8.in/aamsu-demands-associate-official-language-status-to-manipuri-language/ |archive-date=2022-08-26 |quote=Several universities, notably Assam University and Silchar University, provide Manipuri language courses.}}</ref> === ത്രിപുര === 1998 മുതൽ [[Government of Tripura|ത്രിപുര സർക്കാർ]] സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള 24 പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ മെയ്തെയ് ഒരു ഒന്നാം ഭാഷയായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=MANIPURI {{!}} DIRECTORATE OF KOKBOROK & OTHER MINORITY LANGUAGES |url=https://kokborokoml.tripura.gov.in/manipuri#:~:text=The%20government%20of%20Tripura%20has,notified%20schools%20throughout%20the%20state. |access-date=18 March 2023 |website=kokborokoml.tripura.gov.in}}</ref> ജാപ്പനീസ്, കൊറിയൻ, നേപ്പാളി തുടങ്ങിയ ഭാഷകൾക്കൊപ്പം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലും ഡിപ്ലോമ കോഴ്‌സുകൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനായി 2021 ഡിസംബറിൽ [[Tripura University|ത്രിപുര സർവകലാശാല]], കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിനും [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ|യു.ജി.സി.ക്കും]] ശുപാർശ നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=23 December 2021 |title=Tripura University proposes introduction of diploma courses in Japanese, Korean, Nepali and Manipuri languages |url=http://www.indiatodayne.in/breaking-news/story/tripura-university-proposes-introduction-diploma-courses-japanese-korean-nepali-and-manipuri-languages-411046-2021-12-23 |access-date=18 March 2023 |website=India Today NE |language=hi}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷാക്കുടുംബത്തിൽ]] മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ കൃത്യമായ വർഗ്ഗീകരണം ഇപ്പോഴും അവ്യക്തമാണ്. ഇതിന് പദാവലിയിൽ [[കുക്കി ഭാഷ|കുക്കി]], [[തങ്ഖുൽ ഭാഷ|തങ്ഖുൽ]] എന്നീ ഭാഷകളുമായി സാമ്യമുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=Post |first1=Mark W. |last2=Burling |first2=Robbins |author2-link=Robbins Burling |year=2017 |orig-date=First published 2003 |chapter=The Tibeto-Burman Languages of Northeastern India |editor1-last=Thurgood |editor1-first=Graham |editor1-link=Graham Thurgood |editor2-last=LaPolla |editor2-first=Randy J. |editor2-link=Randy LaPolla |title=The Sino-Tibetan Languages |edition=2nd |publisher=Routledge |pages=23, 232–233 |isbn=978-1-138-78332-4}}</ref> === സ്വരഭേദം === മെയ്തെയ് ഒരു നാദഭാഷയാണ്. ഇതിൽ രണ്ട് സ്വരഭേദങ്ങളാണോ അതോ മൂന്നെണ്ണമാണോ ഉള്ളത് എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ട്.<ref name="ReferenceA">{{cite journal |last1=LaPolla |first1=Randy J. |author-link=Randy LaPolla |year=2000 |title=Book review: A grammar of Meitei, by S. L. Chelliah |journal=Lingua |publisher=Elsevier |volume=110 |issue=4 |pages=299–304 |doi=10.1016/s0024-3841(99)00037-6}}</ref> === വർണ്ണങ്ങൾ === മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന [[സ്വനിമം|സ്വനിമങ്ങളെ]] തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും:<ref>{{cite book |last1=Chelliah |first1=S. L. |title=Meitei Phonology |date=1997 |publisher=Mouton de Gruyter |pages=17–21}}</ref> '''സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ''' {|class="wikitable" style="text-align:center" |+ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ! ![[മുൻഭാഗം]] ![[മധ്യഭാഗം]] ![[പിൻഭാഗം]] |- ![[ഉച്ചം]] |{{large|{{IPA link|i}}{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯏ}}) | |{{large|{{IPA link|u}}{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯎ}}) |- ![[മധ്യം]] |{{large|{{IPA link|e}}{{·}}[[എ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑꯦ}}) |{{large|{{IPA link|ɐ}}{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑ}}) |{{large|{{IPA link|o}}{{·}}[[ഒ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑꯣ}}) |- ![[നിമം]] | |{{large|{{IPA link|a}}{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑꯥ}}) | |} പുതിയ ഭാഷാശാസ്ത്ര പഠനങ്ങളിൽ മധ്യസ്വരമായ /ɐ/-നെ <nowiki><ə></nowiki> എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്താറുള്ളത്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് [ə] എന്നല്ല, മറിച്ച് [ɐ] എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. ഈ സ്വരത്തിന് ശേഷം ഒരർദ്ധസ്വരം വന്നാൽ അവ തമ്മിൽ ലയിക്കും *'''ഉദാ:''' /ɐw/ = [ow], /ɐj/ = [ej]). '''വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ''' {|class="wikitable" style="text-align:center" |+ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ !colspan="3"| [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br />[[വർത്സ്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[കണ്ഠ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- !colspan="3"|[[അനുനാസികം]] |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯃ}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯅ}}) | |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯉ}}) | |- !rowspan="4"|[[സ്പർശം]] !rowspan="2"|{{small|അഘോഷം}} !{{small|[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯄ}}) |{{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯇ}}) |{{large|{{IPA link|tʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯆ}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯀ}}) |{{large|{{IPA link|ʔ}}{{·}}[[വിസർഗം|അഃ]] (ഃ)}}<br>{{noteTag|group=notes|name=glottal|മെയ്തെയ് ലിപിയിൽ കാകില്യ സ്ഫോടകത്തിന് മാത്രമായി പ്രത്യേക അക്ഷരമില്ല. വാക്കിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ 'അതിയ' ({{lang|mni-Mtei|ꯑ}}) എന്ന അക്ഷരം സ്വരങ്ങൾക്ക് ആധാരമായി വരുമ്പോഴാണ് ഈ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. വാക്കിൻ്റെ അവസാനം ചില്ലക്ഷരങ്ങൾക്ക് (ലോൺസം) സമാനമായ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഉച്ചാരണം പെട്ടെന്ന് നിർത്തുന്നതിലൂടെയും കാകില്യ സ്ഫോടനം സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്നു.}} |- !{{small|[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯐ}}) |{{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯊ}}) | |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯈ}}) | |- !rowspan="2"|{{small|ഘോഷം}} !{{small|[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯕ}}) |{{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯗ}}) |{{large|{{IPA link|dʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯖ}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯒ}}) | |- !{{small|[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯚ}}) |{{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯙ}}) | |{{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯘ}}) | |- !colspan="3"|[[Fricative|ഊഷ്മാവ്]] | |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯁ}}) | | |{{large|{{IPA link|h}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯍ}}) |- !rowspan="2"|[[Liquid consonant|ദ്രവം]] !colspan="2"|[[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]] | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯔ}}) | | | |- !colspan="2"|[[Lateral consonant|പാർശ്വികം]] | |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯂ}}) | | | |- !colspan="3"|[[അർദ്ധസ്വരം]] |{{large|{{IPA link|w}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯋ}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯌ}}) | | |} {{noteFoot|notes}} === ശബ്ദശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ === /k/ (ക്) എന്ന സ്വനിമത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന പദങ്ങളോട് '-lək' (-ലക്) എന്ന പ്രത്യയം ചേരുമ്പോൾ കണ്ഠ്യശബ്ദം ലോപിച്ചുപോകുന്നു.<ref name="ReferenceA"/> പുരാതന ഗ്രീക്ക്, [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതം]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ [[ഗ്രാസ്മാൻ്റെ നിയമം|ഗ്രാസ്മാൻ നിയമത്തിന്]] സമാനമായൊരു ശബ്ദമാറ്റം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലുമുണ്ട്. ഇതിൽ രണ്ട് മഹാപ്രാണാക്ഷരങ്ങൾ അടുപ്പിച്ചു വന്നാൽ രണ്ടാമത്തേത് അല്പപ്രാണമായി മാറും.<ref name="Chelliah1997">Chelliah (1997)</ref> അതായത്, ആദ്യ അക്ഷരത്തിൽ മഹാപ്രാണമോ ഊഷ്മാക്കളോ ({{IPA|/h/, /s/}}) വന്നാൽ തൊട്ടടുത്ത അക്ഷരത്തിലെ മഹാപ്രാണത്തിൻ്റെ കാഠിന്യം കുറയുന്നു. ഇങ്ങനെ മാറുന്ന അക്ഷരങ്ങൾ പിന്നീട് സൊണൊറന്റുകൾക്ക് (sonorants) ഇടയിൽ വരുമ്പോൾ ഘോഷമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടും.<ref name="Chelliah1997"/> {{interlinear|indent=3 |/tʰin-/ + /-kʰət/ → /tʰinɡət/ |''തിൻ''- {} ''-ഖത്'' {} ''തിൻഗത്'' |തുളയ്ക്കുക {} മുകളിലേക്ക് {} {മുകളിലേക്ക് തുളയ്ക്കുക} |}} {{interlinear|indent=3 |/səŋ/ + /kʰom/ → /səŋɡom/ |''സങ്'' {} ''ഖോം'' {} ''സങ്ഗോം'' |പശു {} അകിട് {} പാൽ |}} {{interlinear|indent=3 |/hi-/ + /-tʰok/ → /hidok/ |''ഹി-'' {} ''-ഥോക്'' {} ''ഹിദോക്'' |വെട്ടിമാറ്റുക {} പുറത്തേക്ക് {} {പുറത്തേക്ക് വെട്ടിമാറ്റുക} |}} == വ്യാകരണം == മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ മലയാളത്തിന് സമാനമായി [[Subject–object–verb|കർത്താവ്-കർമ്മം-ക്രിയ (SOV)]] എന്ന പദക്രമമാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ''എയ് ചാൿ ചായ്'' (<small>മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-mtei|ꯑꯩ ꯆꯥꯛ ꯆꯥꯢ}}) എന്ന വാക്യം ശ്രദ്ധിക്കുക. ഇതിൽ "എയ്" (ഞാൻ) കർത്താവും, "ചാൿ" (ചോറ്) കർമ്മവും, "ചായ്" (കഴിക്കുന്നു) ക്രിയയുമാണ്. === വചനം (ഏകവചനം/ബഹുവചനം) === മലയാളത്തിൽ നാമങ്ങളെ ബഹുവചനമാക്കാൻ 'അർ', 'മാർ', 'കൾ' എന്നീ പ്രത്യയങ്ങൾ ചേർക്കുന്നതുപോലെ, മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്: * '''-ഖോയ് (khoi):''' സർവ്വനാമങ്ങൾക്കും മനുഷ്യരെ കുറിക്കുന്ന നാമങ്ങൾക്കും ഒപ്പം ചേർക്കുന്നു (ഉദാ: ഞങ്ങൾ, അവർ). * '''-സിങ് (siṅ):''' മറ്റ് എല്ലാ നാമങ്ങൾക്കും ഒപ്പം ചേർക്കുന്നു (ഉദാ: മരങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ). മലയാളത്തിലെപ്പോലെ തന്നെ നാമങ്ങൾ ബഹുവചനമാകുമ്പോഴും അതിനൊപ്പമുള്ള ക്രിയയ്ക്ക് മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:<ref name="Singh 2013">{{cite journal |last=Singh |first=S. Indrakumar |date=November 2013 |title=Agreements in Manipuri |url=http://www.languageinindia.com/nov2013/indrakumaragreementsmanipurifinal.pdf |journal=Language in India |volume=13 |issue=11 |pages=216–231}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! നാമം (മെയ്തെയ്) !! മലയാളം അർത്ഥം !! വാക്യം (മെയ്തെയ്) !! പരിഭാഷ |- | {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡ}} (അങ്ആങ്) || കുഞ്ഞ് || {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡ ꯀꯞꯄꯤ}} (അങ്ആങ് കപ്പി) || കുഞ്ഞ് കരയുന്നു. |- | {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡꯁꯤꯡ}} (അങ്ആങ്സിങ്) || കുഞ്ഞുങ്ങൾ || {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡꯁꯤꯡ ꯀꯞꯄꯤ}} (അങ്ആങ്സിങ് കപ്പി) || കുഞ്ഞുങ്ങൾ കരയുന്നു. |} നാമങ്ങളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കാൻ നാമവിശേഷണങ്ങൾ (Adjectives) ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവ നാമത്തോട് ചേർത്തെഴുതുന്നില്ല. പകരം പ്രത്യേക പദങ്ങളായിത്തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നു:<ref name="Singh 2013" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! നാമവിശേഷണം !! മലയാളം അർത്ഥം !! വാക്യം (മെയ്തെയ്) !! പരിഭാഷ |- | {{lang|mni-mtei|ꯑꯃ}} (അമാ) || ഒരു / ഒന്ന് || {{lang|mni-mtei|ꯃꯤ ꯑꯃ ꯂꯥꯛꯏ}} (മീ അമാ ലാൿഈ) || ഒരാൾ വരുന്നു. |- | {{lang|mni-mtei|ꯈꯔ}} (ഖരാ) || ചില || {{lang|mni-mtei|ꯃꯤ ꯈꯔ ꯂꯥꯛꯏ}} (മീ ഖരാ ലാൿഈ) || ചിലർ വരുന്നു. |- | {{lang|mni-mtei|ꯃꯌꯥꯝ}} (മയാം) || പല / ധാരാളം || {{lang|mni-mtei|ꯃꯤ ꯃꯌꯥꯝ ꯂꯥꯛꯏ}} (മീ മയാം ലാൿഈ) || പലർ വരുന്നു. |} === സംയുക്ത ക്രിയകൾ === പ്രധാന ക്രിയാധാതുവിനോടൊപ്പം കാലമോ അവസ്ഥയോ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മറ്റ് പ്രത്യയങ്ങൾ ചേർത്താണ് മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ സംയുക്ത ക്രിയകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത് (മലയാളത്തിൽ 'വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു' എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ). ഇതിനായി പ്രധാനമായും രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്:<ref name="Devi 2014">{{cite journal |last1=Devi |first1=M. Bidyarani |date=May 2014 |title=Compound Verbs in Manipuri |url=http://www.languageinindia.com/may2014/bidyaranimanipuricompoundverbsfinal.pdf |journal=Language in India |volume=14 |issue=5 |pages=66–70}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! പ്രത്യയം !! മലയാളം അർത്ഥം |- | {{lang|mni-mtei|-ꯊꯣꯛ}} (-ഥോൿ) || പുറത്തുവരിക / വരിക (ദിശയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ) |- | {{lang|mni-mtei|-ꯅꯤꯡ}} (-നിങ്) || ആഗ്രഹിക്കുക / വേണം |} ക്രിയയുടെ പൂർണ്ണമായ രൂപം ലഭിക്കാൻ ഇവയോടൊപ്പം ആസ്പെക്ട് മാർക്കറുകൾ (ക്രിയയുടെ കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നവ) കൂടി ചേർക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഘടന: {{blockindent|[ക്രിയാധാതു] + [പ്രത്യയം] + [കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യയം]}} എന്നാണ്:<ref name="Devi 2014" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ക്രിയാധാതു !! പ്രത്യയം !! കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് !! സംയുക്തരൂപം (മെയ്തെയ്) !! പരിഭാഷ |- | {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝ}} (തും - ഉറങ്ങുക) || {{lang|mni-mtei|-ꯊꯣꯛ}} (-ഥോൿ) || {{lang|mni-mtei|-ꯂꯦ}} (-ലേ - പൂർണ്ണതയെ കുറിക്കുന്നു) || {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝꯊꯣꯛꯂꯦ}} (തുംഥോൿലേ) || ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങി |- | {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝ}} (തും - ഉറങ്ങുക) || {{lang|mni-mtei|-ꯅꯤꯡ}} (-നിങ്) || {{lang|mni-mtei|-ꯂꯦ}} (-ലേ - പൂർണ്ണതയെ കുറിക്കുന്നു) || {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝꯅꯤꯡꯂꯦ}} (തുംനിങ്‌ലേ) || ഉറക്കം വരുന്നു |} ആവശ്യമെങ്കിൽ ഈ രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേർത്തും സംയുക്ത ക്രിയകൾ ഉണ്ടാക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ''{{lang|mni-mtei|ꯄꯤꯊꯣꯛꯅꯤꯡꯂꯦ}}'' (പീഥോൿനിങ്‌ലേ) എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം "പുറത്തുകൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു" എന്നാണ്. == ലിപി == {{main|മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി}} [[File:Depiction of the Puya Mei Thaba (Burning of the Meitei texts) ordered by Meitei King Pamheiba (AKA Garib Niwaj or Gopal Singh) under the influence of Bengali Hindu missionary Shantidas Gosai (AKA Shantidas Goswami or Shantidas Adhikari).jpg|thumb|300px|മെയ്തെയ് ലിപിയിലെഴുതിയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കത്തിച്ചുകളഞ്ഞ ചരിത്രസംഭവത്തിൻ്റെ ചിത്രീകരണം.]] [[ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ|ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ലിപികളിൽ]] ഒന്നാണ് [[മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തെയ് ലിപി]] ({{lang|mni-Mtei|ꯃꯩꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ}}).<ref>{{Cite journal |last1=Khuman |first1=Yanglem Loijing Khomba |last2=Devi |first2=Salam Dickeeta |last3=Singh |first3=Ch. Ponykumar |last4=Devi |first4=H. Mamata |last5=Singh |first5=N. Ajith |date=1 December 2022 |title=A benchmark dataset for printed Meitei/Meetei script character recognition |journal=Data in Brief |language=en |volume=45 |article-number=108585 |doi=10.1016/j.dib.2022.108585 |pmid=36426059 |pmc=9679442 |bibcode=2022DIB....4508585K |issn=2352-3409}}</ref> കാങ്‌ലെയ് ലിപി ({{lang|mni-mtei|ꯀꯪꯂꯩ ꯃꯌꯦꯛ}})<ref>{{Cite book |last1=Noni |first1=Arambam |url=https://books.google.com/books?id=OzjbCgAAQBAJ&q=Kanglei+script+Meetei+Mayekuz8AhVlSWwGHeUtCqoQ6AF6BAgFEAM&pg=PA223 |title=Colonialism and Resistance: Society and State in Manipur |last2=Sanatomba |first2=Kangujam |year=2015 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-27066-9 |pages=223, 235, 237 |language=en}}</ref> എന്നും ഈ ലിപിയിലെ ആദ്യ മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി കോൿ സം ലായ് ലിപി ({{lang|mni-mtei|ꯀꯣꯛ ꯁꯝ ꯂꯥꯏ ꯃꯌꯦꯛ}})<ref>{{Cite web |script-title=mni:মণিপুরদা লোলয়ান চঙলকপা অমদি মীতৈ ইয়েক্না থোঙজিন্দা ৱারৌজনা লেপ্লরবদা ! |url=http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/06/17.02.2022-B5.pdf |website=Hueiyen Lanpao |language=mni}}</ref> എന്നും ഇതിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നാണയങ്ങളിലാണ് ഇത് ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി അറിയുന്നത്.<ref>{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&q=Manipur%208th%20century%20copper%20plate%20inscription%20Manipur&pg=PA142 |title=Encyclopaedia of Indian Literature |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1987 |isbn=978-81-260-1803-1 |page=142 |language=en}}</ref> പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് ഇതിന് പകരം [[ബംഗാളി ലിപി]] ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. എന്നാൽ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മെയ്തെയ് ലിപി വീണ്ടും വൻതോതിൽ പ്രചാരത്തിലായി.<ref>{{Cite news |last=Laithangbam |first=Iboyaima |date=23 September 2017 |title=Banished Manipuri script stages a comeback |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/banished-manipuri-script-stages-a-comeback/article19743482.ece |access-date=6 March 2023 |issn=0971-751X}}</ref> 2021-ൽ മണിപ്പൂരി ഭാഷ എഴുതുന്നതിനായി ബംഗാളി ലിപിക്കൊപ്പം മെയ്തെയ് മയേക്കും [[മണിപ്പൂർ സർക്കാർ]] ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. 2031 വരെ പത്തുവർഷത്തേക്ക് ബംഗാളി ലിപിയും കൂടെ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്.<ref>{{Cite web |title=GAZETTE TITLE: The Manipur Official Language (Amendment) Act, 2021 |url=http://manipurgovtpress.nic.in/en/details_gazzete/?gazette=658 |access-date=6 March 2023 |website=manipurgovtpress.nic.in}}</ref> {|class="wikitable letters-table" |+ മെയ്തെയ് മയേൿ അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ (മപുൽ ഇയേൿ) |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=കോൿ|tops=ꯀꯣꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯀ|ml=ക|ipa=/k/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=സം|tops=ꯁꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯁ|ml=സ|ipa=/s/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ലായ്|tops=ꯂꯥꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯂ|ml=ല|ipa=/l/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=മിത്|tops=ꯃꯤꯠ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯃ|ml=മ|ipa=/m/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=പാ|tops=ꯄꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯄ|ml=പ|ipa=/p/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=നാ|tops=ꯅꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯅ|ml=ന|ipa=/n/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ചിൽ|tops=ꯆꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯆ|ml=ച|ipa=/tʃ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=തിൽ|tops=ꯇꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯇ|ml=ത|ipa=/t/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഖൗ|tops=ꯈꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯈ|ml=ഖ|ipa=/kʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ങൗ|tops=ꯉꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯉ|ml=ങ|ipa=/ŋ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഥൗ|tops=ꯊꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯊ|ml=ഥ|ipa=/tʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=വായ്|tops=ꯋꯥꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯋ|ml=വ|ipa=/w/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=യാങ്|tops=ꯌꯥꯡ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯌ|ml=യ|ipa=/j/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഹുൿ|tops=ꯍꯨꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯍ|ml=ഹ|ipa=/h/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഉൻ|tops=ꯎꯟ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯎ|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഈ|tops=ꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯏ|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഫം|tops=ꯐꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯐ|ml=ഫ|ipa=/pʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=അതിയ|tops=ꯑꯇꯤꯌꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯑ|ml=അ|ipa=/ɐ/|color=red}} |} {|class="wikitable" |+ മെയ്തെയ് മയേൿ അധിക അക്ഷരങ്ങൾ |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഗോക|tops=ꯒꯣꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯒ|ml=ഗ|ipa=/ɡ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഘൗ|tops=ꯘꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯘ|ml=ഘ|ipa=/ɡʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഛ|tops=ꫢ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫢ|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ജിൽ|tops=ꯖꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯖ|ml=ജ|ipa=/d͡ʒ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഝം|tops=ꯓꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯓ|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഞ|tops=ꫣ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫣ|ml=ഞ|ipa=/ɲ/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ട്ട|tops=ꫤ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫤ|ml=ട്ട|ipa=/ʈ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഠ|tops=ꫥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫥ|ml=ഠ|ipa=/ʈʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഡ|tops=ꫦ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫦ|ml=ഡ|ipa=/ɖ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഢ|tops=ꫧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫧ|ml=ഢ|ipa=/ɖʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ണ|tops=ꫨ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫨ|ml=ണ|ipa=/ɳ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ദിൽ|tops=ꯗꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯗ|ml=ദ|ipa=/d/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ധൗ|tops=ꯙꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯙ|ml=ധ|ipa=/dʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ബാ|tops=ꯕꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯕ|ml=ബ|ipa=/b/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഭം|tops=ꯚꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯚ|ml=ഭ|ipa=/bʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=രായി|tops=ꯔꯥꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯔ|ml=ര|ipa=/ɾ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ശ|tops=ꫩ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫩ|ml=ശ|ipa=/ɕ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഷ|tops=ꫪ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫪ|ml=ഷ|ipa=/ʂ/|color=red}} |} മലയാളത്തിലെ [[മലയാളലിപി #ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ|ചില്ലക്ഷരങ്ങൾക്ക്]] സമാനമായി, മെയ്തെയ് മയേൿ ലിപിയിൽ വാക്കുകളുടെ അവസാനം സ്വരമില്ലാത്ത വ്യഞ്ജനങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രണ്ടാമതൊരു രൂപമാണ് ലോൺസം ({{lang|mni-Mtei|ꯂꯣꯟꯁꯨꯝ}}). 'ലോൺസം' എന്നാൽ 'അന്ത്യം' എന്നാണർത്ഥം; മലയാളത്തിൽ /ക/ എന്നത് /ക്/ (ൿ) ആയി മാറുന്നതുപോലെ, ഈ ലിപിയിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾക്കാണ് ഇത്തരത്തിൽ പ്രത്യേക ചില്ലക്ഷര രൂപങ്ങളുള്ളത്. {|class="wikitable" |+ മെയ്തെയ് മയേൿ ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ (ലോൺസം ഇയേൿ) |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ക|tops=ꯀ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯛ|ml=ൿ|ipa=/k/|color=red}}{{notetag|മലയാള ഭാഷയിൽ ഈ ശബ്ദത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനായി മുൻകാലങ്ങളിൽ 'ൿ' എന്ന ലിപിയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇത് 'ക്' എന്ന ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്.}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ങ|tops=ꯉ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯡ|ml=ങ്|ipa=/ŋ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ത|tops=ꯇ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯠ|ml=ത്|ipa=/t/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ന|tops=ꯅ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯟ|ml=ൻ|ipa=/n/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=പ|tops=ꯄ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯞ|ml=പ്|ipa=/p/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=മ|tops=ꯃ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯝ|ml=മ്|ipa=/m/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ല|tops=ꯂ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯜ|ml=ൽ|ipa=/l/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഇ|tops=ꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯢ|ml=ഇ (അന്ത്യം)|ipa=/i/|color=red}} |} {{noteFoot|മെയ്തെയ് മയേൿ ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ}} രണ്ടാം ഭാഷയായി അടിസ്ഥാന മെയ്തെയ് പഠിപ്പിക്കാൻ മണിപ്പൂർ ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ റോമൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news |date=25 January 2023 |title=Manipur HSLC Date Sheet 2023: BSEM Class 10 time table released, exam begins March 16 |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/manipur-hslc-date-sheet-2023-bsem-class-10-time-table-released-exam-begins-march-16/articleshow/97300318.cms?from=mdr |access-date=6 March 2023 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=SNS |date=10 January 2019 |title=Manipur Board Class 12 (HSC) and Class 10 (HSLC) Timetable 2019 available online at manipureducation.gov.in {{!}} Check now |url=https://www.thestatesman.com/india/manipur-board-class-12-hsc-and-class-10-hslc-timetable-2019-available-online-at-manipureducation-gov-in-check-now-1502723456.html |access-date=6 March 2023 |website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] |language=en-US}}</ref> ലാറ്റിൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിക്കുന്ന മണിപ്പൂരി പാഠപുസ്തകങ്ങൾ ഇനി പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുതെന്ന് ബോർഡ് അടുത്തിടെ ഒരു നിർദ്ദേശം പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=MEELAL lauds BSEM order: 04th feb24 ~ E-Pao! Headlines |url=https://e-pao.net/GP.asp?src=44..040224.feb24 |website=e-pao.net |access-date=15 February 2024}}</ref> മണിപ്പൂരിലെ [[മണിപ്പൂരിലെ ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] റോമൻ ലിപിയിലുള്ള മെയ്തെയ് ഭാഷാ ബൈബിളുകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=The Birth of Jesus Manipuri Roman Mayek CB |url=https://bibleforchildren.org/PDFs/manipuri_roman_mayek/36_The_Birth_of_Jesus_Manipuri_Roman_Mayek_CB.pdf |website=bibleforchildren.org}}</ref> ലൈനിംഘാൻ നൗരിയ ഫുലോ (1888-1941) കണ്ടുപിടിച്ച ഒരു [[നിർമ്മിത ലിപി|നിർമ്മിത ലിപിയാണ്]] [[നൗരിയ ഫുലോ ലിപി]]. ഇത് [[ദേവനാഗരി]], ബംഗാളി ലിപികളോട് വളരെയധികം സാമ്യം പുലർത്തുന്നു.<ref>{{Cite web |script-title=mni:নাওরিয়া ফুলো: ঋষি অমা - এলাংম দীনমনী |url=http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/06/12.11.2019-B7.pdf |work=Hueiyen Lanpao |language=mni |publication-place=India}}</ref> ഇത് [[അപോക്പ മരുപ്പ്]] പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഒരിക്കലും വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Wahengbam Ibohal |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.463276/page/n501/mode/2up?q=Naoriya+phullo |title=The History Of Manipur |publisher=[[Digital Library of India]] |others=[[Internet Archive]] |location=India |page=501 |language=en}}</ref> == സംഖ്യകൾ == മെയ്തെയ് സംഖ്യകൾ പാശ്ചാത്യ [[ദശാംശ സമ്പ്രദായം|ദശാംശ സമ്പ്രദായത്തിന്]] സമാനമായി പത്തിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെങ്കിലും, ഇതിൽ ഇരുപതിൻ്റെ ഗുണിതങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഴയൊരു രീതിയുടെ [[വിജെസിമൽ]] സ്വാധീനവും വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.<ref>{{Cite book |last=Chelliah |first=Shobhana L. |title=A Grammar of Meithei |publisher=Mouton de Gruyter |year=1997 |isbn=978-3110143218 |location=Berlin |page=35 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ മെയ്തെയ് സംഖ്യകൾ 0–9 |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=0|tops=ꯐꯨꯟ|l=mni|s=Mtei|ch=꯰|note=ഫുൻ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=1|tops=ꯑꯃꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=꯱|note=അമാ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=2|tops=ꯑꯅꯤ|l=mni|s=Mtei|ch=꯲|note=അനി|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=3|tops=ꯑꯍꯨꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=꯳|note=അഹും|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=4|tops=ꯃꯔꯤ|l=mni|s=Mtei|ch=꯴|note=മരി|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=5|tops=ꯃꯉꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=꯵|note=മങാ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=6|tops=ꯇꯔꯨꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=꯶|note=തരുൿ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=7|tops=ꯇꯔꯦꯠ|l=mni|s=Mtei|ch=꯷|note=തരെത്|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=8|tops=ꯅꯤꯄꯥꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=꯸|note=നിപാൽ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=9|tops=ꯃꯥꯄꯥꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=꯹|note=മപാൽ|color=red}} |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! സംഖ്യ !! പദം !! മലയാളം പരിഭാഷ !! മെയ്തെയ് ലിപി |- | 1 || അ-മാ ~ അ-മാ || ഒന്ന് || {{Script|Mtei|ꯑꯃꯥ}} |- | 2 || അ-നി || രണ്ട് || {{Script|Mtei|ꯑꯅꯤ}} |- | 3 || അ-ഹും || മൂന്ന് || {{Script|Mtei|ꯑꯍꯨꯝ}} |- | 4 || മ-രി || നാല് || {{Script|Mtei|ꯃꯔꯤ}} |- | 5 || മ-ങാ || അഞ്ച് || {{Script|Mtei|ꯃꯉꯥ}} |- | 6 || ത-രുക് || ആറ് || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯨꯛ}} |- | 7 || ത-രെത് || ഏഴ് || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯦꯠ}} |- | 8 || നി-പാൻ || 2 കുറവ് (എട്ട്) || {{Script|Mtei|ꯅꯤꯄꯥꯟ}} |- | 9 || മാ-പൻ || 1 കുറവ് (ഒൻപത്) || {{Script|Mtei|ꯃꯥꯄꯟ}} |- | 10 || ത-രാ || പത്ത് || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥ}} |- | 11 || തരാ-മാ-തോയ് || പത്ത് + 1 കൂടുതൽ || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯥꯊꯣꯏ}} |- | 12 || തരാ-നി-തോയ് || പത്ത് + 2 കൂടുതൽ || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯅꯤꯊꯣꯏ}} |- | 13 || തരാ-ഹും-ദോയ് || പത്ത് + 3 കൂടുതൽ || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯍꯨꯝꯗꯣꯏ}} |- | 14 || തരാ-മരി || പത്ത് + 4 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯔꯤ}} |- | 15 || തരാ-മങാ || പത്ത് + 5 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯉꯥ}} |- | 16 || തരാ-തരുക് || പത്ത് + 6 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯇꯔꯨꯛ}} |- | 17 || തരാ-തരെത് || പത്ത് + 7 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯇꯔꯦꯠ}} |- | 18 || തരാ-നിപാൻ || പത്ത് + 8 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯅꯤꯄꯥꯟ}} |- | 19 || തരാ-മാപൻ || പത്ത് + 9 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯥꯄꯟ}} |- | 20 || കുൻ ~ കുൽ || ഇരുപത് || {{Script|Mtei|ꯀꯨꯟ ~ ꯀꯨꯜ}} |- | 30 || *കുൻ-തരാ > കുൻ-ത്രാ || ഇരുപത് + പത്ത് || {{Script|Mtei|ꯀꯨꯟꯊ꯭ꯔꯥ}} |- | 40 || നി-ഫു || രണ്ട് ഇരുപതുകൾ || {{Script|Mtei|ꯅꯤꯐꯨ}} |- | 50 || യാങ്-ഖെയ് || നൂറിന്റെ പകുതി (അൻപത്) || {{Script|Mtei|ꯌꯥꯡꯈꯩ}} |- | 60 || ഹും-ഫു || മൂന്ന് ഇരുപതുകൾ || {{Script|Mtei|ꯍꯨꯝꯐꯨ}} |- | 70 || ഹും-ഫു-തരാ || മൂന്ന് ഇരുപതും പത്തും || {{Script|Mtei|ꯍꯨꯝꯐꯨꯇꯔꯥ}} |- | 80 || മരി-ഫു || നാല് ഇരുപതുകൾ || {{Script|Mtei|ꯃꯔꯤꯐꯨ}} |- | 90 || മരി-ഫു-തരാ || നാല് ഇരുപതും പത്തും || {{Script|Mtei|ꯃꯔꯤꯐꯨꯇꯔꯥ}} |- | 100 || ചാമാ || ഒരു നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯃ}} |- | 200 || ചാ-നി || രണ്ട് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯅꯤ}} |- | 300 || ചാ-ഹും || മൂന്ന് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯍꯨꯝ}} |- | 400 || ചാ-മ്രി || നാല് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯃ꯭ꯔꯤ}} |- | 500 || ചാ-മങാ || അഞ്ച് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯃꯉꯥ}} |- | 1,000 || ലിസിങ് അമാ || ഒരു ആയിരം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯁꯤꯡ}} |- | 10,000 || ലിസിങ്-തരാ || പത്ത് ആയിരം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯁꯤꯡꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,000 || ലിച്ചാ || ഒരു ലക്ഷം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯆꯥ}} |- | 10,00,000 || ലിച്ചാ-തരാ || പത്ത് ലക്ഷം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯆꯥꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,000 || ലീപുൻ || ഒരു കോടി || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯨꯟ}} |- | 10,00,00,000 || ലീപുൻ-തരാ || പത്ത് കോടി || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯨꯟꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,00,000 || ലീപോത് || ഒരു ബില്യൺ (നൂറ് കോടി) || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯣꯠ}} |- | 10,00,00,00,000 || ലീപോത്-തരാ || പത്ത് ബില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯣꯠꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,00,00,000 || ലീക്കെയ് || നൂറ് ബില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯀꯩ}} |- | 10,00,00,00,00,000 || ലീക്കെയ്-തരാ || ആയിരം ബില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯀꯩꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,00,00,00,000 || പു-അമാ || പത്ത് ട്രില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯄꯨ ꯑꯃꯥ}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=12 August 2022 |website=omniglot.com}}</ref>{{efn|അവലംബമായി നൽകിയ വെബ്സൈറ്റിലെ ഒന്നാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ മെയ്തെയ് പരിഭാഷയിൽ, 'അന്തസ്സ്', 'അവകാശം' എന്നിവയ്ക്കായി യഥാക്രമം {{lang|mni-mtei|ꯏꯖꯖꯠ}} (ഇജത് - ''iːdʒət''), {{lang|mni-mtei|ꯍꯛ}} (ഹൿ - ''hə́k'') എന്നീ വിദേശപദങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഇവയുടെ തനത് മെയ്തെയ് പദങ്ങൾ യഥാക്രമം {{lang|mni-mtei|ꯏꯀꯥꯏ ꯈꯨꯝꯅꯕ}} (ഇകായ് ഖുംനബ - ''í.kai kʰum.nə.bə''), {{lang|mni-mtei|ꯐꯪꯐꯝ ꯊꯣꯛꯄ}} (ഫങ്ഫം തോൿപ - ''pʰəŋ.pʰəm tʰok.pə'') എന്നിവയാണ്.}} ==== മെയ്തെയ് [[മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തെയ് മയേൿ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|mni-Mtei|ꯃꯤꯑꯣꯏꯕ ꯈꯨꯗꯤꯡꯃꯛ ꯄꯣꯛꯄ ꯃꯇꯝꯗ ꯅꯤꯡꯇꯝꯃꯤ, ꯑꯃꯗꯤ ꯏꯖꯖꯠ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯍꯛ ꯃꯥꯟꯅꯅ ꯂꯧꯖꯩ ꯫ ꯃꯈꯣꯏ ꯄꯨꯝꯅꯃꯛ ꯋꯥꯈꯜ ꯂꯧꯁꯤꯡ ꯁꯦꯡꯏ, ꯑꯐ ꯐꯠꯇ ꯈꯪꯏ, ꯑꯗꯨꯅ ꯑꯃꯅ ꯑꯃꯒ ꯂꯣꯏꯅꯕ ꯃꯇꯝꯗ ꯃꯆꯤꯟ ꯃꯅꯥꯎꯒꯨꯝꯅ ꯂꯣꯏꯅꯒꯗꯕꯅꯤ ꯫}}}} ==== മെയ്തെയ് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|mni-Beng|মিওইবা খুদিংমক পোকপা মতমদা নিংতম্মী, অমদি ইজ্জৎ অমসুং হক মান্ননা লৌজৈ । মখোই পুম্নমক ৱাখল লৌশিং শেঙই, অফ ফত্তা খঙই, অদুনা অমনা অমগা লোইনবদা মচীন মনাওগুম্না লোইনগদবনি ।}}}} ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|mni|ISO|Mioiba khudingmak pokpa matamda ningtammi amadi ijjat amasung hak mānnana leijei, makhoi pumnamak wākhal loushing shengi, apha phatta khangi, aduna amana amaga loinabada machin manāogumna loinagadabani.|italic=yes}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{lang|mni|{{IPA|míːójbə kʰud̯íŋmək pókpə mət̯ə̀md̯ə níːŋt̯ə̀mmi, əməd̯i iːdʒət əməʃùng hə́k màːnənə lɐ̀jdʒɐ̀j. məkʰój púmnəmək wakʰə̀l lə̀wʃiŋ ʃèŋi, əpʱə̀ pʱə́ːt̯ə kʰə́ŋi, əd̯unə əmənə əməgə lòjnəbəd̯ə mət͡ʃìn mənáwgùmnə lójnəgəd̯əbəni'}}}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} == വാർഷിക പരിപാടികൾ == മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ ഉന്നമനത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനുമായി ഇന്ത്യ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ലോകത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലുമായി വിവിധ വാർഷിക പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു: * '''[[മണിപ്പൂരി ഭാഷാ ദിനം]]''' ({{langx|mni|{{Script|Mtei|ꯂꯣꯟꯒꯤ ꯅꯨꯃꯤꯠ}}|Manipuri Lon-gi Numit}} - മണിപ്പൂരി ലോൻ-ഗി നുമിത്): 1992-ൽ മണിപ്പൂരി ഭാഷയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നായി അംഗീകരിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് 20-ന് ഈ ദിനം ആചരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last1=Coleman |first1=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=eu8cTROu4LcC&dq=meitei+language+day&pg=PA131 |title=Countering Displacements: The Creativity and Resilience of Indigenous and Refugee-ed Peoples |last2=Glanville |first2=Erin Goheen |last3=Hasan |first3=Wafaa |last4=Kramer-Hamstra |first4=Agnes |date=26 April 2012 |publisher=University of Alberta |isbn=978-0-88864-592-0 |page=131 |language=en}}</ref> * '''മണിപ്പൂരി കവിതാ ദിനം''' ({{langx|mni|{{Script|Mtei|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ ꯁꯩꯔꯦꯡꯒꯤ ꯅꯨꯃꯤꯠ}}|Manipuri Sheirenggi Numit}} - മണിപ്പൂരി ഷെയ്റെങ്‌ഗി നുമിത്): മെയ്തെയ് കവിതകളെയും [[മെയ്തെയ് സാഹിത്യം|മെയ്തെയ് സാഹിത്യ]] പാരമ്പര്യത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായുള്ള വാർഷിക സാഹിത്യ പരിപാടിയാണിത്.<ref>{{Cite web |title=St Joseph University, Nagaland observes Manipuri Poetry Day 2022 |url=https://www.ifp.co.in/poetry/st-joseph-university-nagaland-observes-manipuri-poetry-day-2022 |access-date=9 March 2023 |website=[[Imphal Free Press]] |date=14 October 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manipuri Poetry Day 2021 celebrated: 22nd oct21 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=14..221021.oct21 |access-date=9 March 2023 |website=e-pao.net}}</ref> [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലും]], കൂടാതെ [[വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിലുമാണ് പ്രധാനമായും ഈ പരിപാടി നടക്കാറുള്ളത്.<ref>{{Cite news |last=Ajit |first=Sh |title=Manipuri in Kolkata observes "Manipuri Poetry Day" |url=https://www.imphaltimes.com/news/item/15818-manipuri-in-kolkata-observes-manipuri-poetry-day |access-date=9 March 2023 |work=Imphal Times |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite news |title=Manipuri Poetry Day 2021 celebrated |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2021/10/21/IMPHAL-Oct-21Department-of-English-St-Joseph-University-Nagaland-in-collaboration-with-Fiction.html |access-date=9 March 2023 |work=The Sangai Express |date=21 October 2021 |language=en}}</ref> * '''മണിപ്പൂരി ഭാഷാ ഉത്സവം''' ({{langx|mni|{{Script|Mtei|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ ꯂꯣꯟꯒꯤ ꯀꯨꯝꯃꯩ}}|Manipuri Lon-gi Kummei}} - മണിപ്പൂരി ലോൻ-ഗി കുംമെയ്): ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ, ലിപി, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണവും വികസനവും ലക്ഷ്യമിട്ട് എല്ലാ വർഷവും സംഘടിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക പരിപാടിയാണിത്.<ref>{{Cite news |last=Paul |first=Jibon |date=14 May 2022 |script-title=bn:কমলগঞ্জে মণিপুরি ভাষা ও সংস্কৃতি উৎসব |url=https://dailyjalalabad.com/2022/05/186017/ |access-date=11 March 2023 |work=Daily Jalalabad |language=bn |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311211732/https://dailyjalalabad.com/2022/05/186017/ |archive-date=2023-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:কমলগঞ্জে মনিপুরী ভাষা উৎসব উদযাপিত |url=https://www.bangla-times.com/2023/03/10/%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE-%E0%A6%89%E0%A7%8E/ |access-date=12 March 2023 |website=bangla-times.com |date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311203440/https://bangla-times.com/2023/03/10/%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE-%E0%A6%89%E0%A7%8E/ |archive-date=2023-03-11 |language=bn}}</ref> == ഇവ കൂടി കാണുക == {{Portal bar|ഏഷ്യ|ബംഗ്ലാദേശ്|ഇന്ത്യ|ഭാഷകൾ|ഭാഷാശാസ്ത്രം|മ്യാൻമർ}} * [[States of India by Meitei speakers|ഇന്ത്യയിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] ** [[അസമിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] ** [[ത്രിപുരയിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] * [[ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] * [[മ്യാൻമറിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] * [[മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണമനുസരിച്ചുള്ള ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെ പട്ടിക]] * [[ഇന്ത്യൻ കവികളുടെ പട്ടിക#മണിപ്പൂരി|മെയ്തെയ് കവികളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ശാസനങ്ങൾ]] * [[മെയ്തെയ് സാഹിത്യം]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷാ ദിനം]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഇതിഹാസങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി വിവർത്തന പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള യുവ പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള ബാല സാഹിത്യ പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[വികാസ്‌പീഡിയ]] == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * 1. ''A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-I'', രചന: Chingtamlen, 2005. * 2. ''A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-II'', രചന: Chingtamlen, 2007. * 3. ''A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-III'', രചന: Chingtamlen, 2008. * 4. ''The Meetei and the Bishnupriya'', രചന: Chingtamlen, 2008. === സംസ്കാരം === * Brara, N. Vijaylakshmi. (1998). ''Politics, society, and cosmology in India's North East''. Delphi: [[Oxford University Press]]. * Budha, W. (1992). ''Indigenous games of the Meiteis''. Manipur: Wangkeimayum Publications. * Kshetrimayum, Otojit. (2014). ''Ritual, Politics and Power in North East India: Contexualising the Lai Haraoba of Manipur''. Delhi: Ruby Press & Co. * Singh, M. Kirti. (1988). ''Religion and culture of Manipur''. Delhi: Manas Publications. * Singh, M. Kirti. (1993). ''Folk culture of Manipur''. Delhi: Manas Publications. * Singh, Saikhom Gopal. (2014). ''The Meeteis of Manipur: A Study in Human Geography''. Delhi: Ruby Press & Co. === ഭാഷ === * Bhat, D. N. S.; & Ningomba, S. (1997). ''Manipuri grammar''. Munich: Lincom Europa. * [[Shobhana Chelliah|Chelliah, Shobhana L.]] (1990). Experiencer subjects in Manipuri. In V. M. Manindra & K. P. Mohanan (Eds.), ''Experiencer subjects in South Asian languages'' (pp.&nbsp;195–211). Stanford: The Center for the Study of Language and Information. * Chelliah, Shobhana L. (1992). Tone in Manipuri. In K. L. Adams & T. J. Hudak (Eds.), ''Papers from the first annual meeting of the Southeast Asian Linguistics Society 1991'' (pp.&nbsp;65–85). Tempe, AZ: [[Arizona State University]]. * Chelliah, Shobhana L. (1992). Bracketing paradoxes in Manipuri. In M. Aronoff (Ed.), ''Morphology now'' (pp.&nbsp;33–47). Albany: [[State University of New York Press]]. * Chelliah, Shobhana L. (1994). Morphological change and fast speech phenomena in the Manipuri verb. In K. L. Adams & T. J. Hudak (Eds.), ''Papers from the second annual meeting of the Southeast Asian Linguistics Society 1992'' (pp.&nbsp;121–134). Tempe, AZ: Arizona State University. * Chelliah, Shobhana L. (1997). ''A grammar of Meitei''. Berlin: Mouton de Gruyter. {{ISBN|0-19-564331-3}}. * Chelliah, Shobhana L. (2002). Early Meitei manuscripts. In C. I. Beckwith (Ed.), ''Medieval Tibeto-Burman languages: PIATS 2000: Tibetan studies: Proceedings of the ninth seminar of the International Association of Tibetan Studies, Leiden 2000'' (pp.&nbsp;59–71). Leiden, Netherlands: Brill. * Chelliah, Shobhana L. (2002). A glossary of 39 basic words in archaic and modern Meitei. In C. I. Beckwith (Ed.), ''Medieval Tibeto-Burman languages: PIATS 2000: Tibetan studies: Proceedings of the ninth seminar of the International Association of Tibetan Studies, Leiden 2000'' (pp.&nbsp;189–190). Leiden, Netherlands: Brill. * {{cite journal |last1=Chelliah |first1=Shobhana L. |date=January 2004 |title=Polysemy through metonymy: The case of Meitei ''pi'' 'grandmother' |journal=Studies in Language |volume=28 |issue=2 |pages=363–386 |doi=10.1075/sl.28.2.04che}} * {{cite journal |last1=Chelliah |first1=Shobhana L. |s2cid=130962163 |year=2015 |title=Is Manipur a linguistic area? |journal=Journal of South Asian Languages and Linguistics |volume=2 |issue=1 |pages=87–109 |doi=10.1515/jsall-2015-0004}} * Singh, Ningthoukhongjam Khelchandra. (1964). ''Manipuri to Manipuri & English dictionary''. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{Wiktionary|Meitei}} {{Wikibooks}} {{Wikivoyage}} {{Scholia|topic}} {{InterWiki|code=mni|Meitei}} {{Incubator|mni|Wikiquote}} {{Incubator|mni|Wikivoyage}} * {{Cite web |title=മെയ്തെയ് മയെക് |url=http://tabish.freeshell.org/eeyek/ |access-date=21 August 2022 |website=tabish.freeshell.org}} ** {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി/മെയ്തെയിലോൻ/മെയ്തെയ് |url=http://tabish.freeshell.org/eeyek/mani_intro.html |access-date=21 August 2022 |website=tabish.freeshell.org}} * {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി ഭാഷയും അക്ഷരമാലയും |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=21 August 2022 |website=omniglot.com}} * {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി സംസാരിക്കാൻ പഠിക്കാം |url=http://tabish.freeshell.org/manipuri/ |access-date=21 August 2022 |website=tabish.freeshell.org}} * {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി പഠിക്കാം |url=http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=education.Learn_Manipuri.html |access-date=21 August 2022 |website=www.e-pao.net}} * {{Cite web |title=മെയ്തെയ് മയെക് കീകൾ (Meetei Mayek keys) |url=http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=manipur.meetei_mayek_keys.html.. |access-date=21 August 2022 |website=www.e-pao.net}} * {{Cite web |title=മെയ്തെയ് മയെക് കവിതകൾ |url=http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=MeiteiMayek.meetei_mayek_Poems.html../ |access-date=21 August 2022 |website=www.e-pao.net}} {{Official_languages_of_India}} {{ഭാരതത്തിലെ ഭാഷകൾ|state="collapsed"}} {{Languages of Northeast India|state="collapsed"}} {{Languages of Bangladesh|state="collapsed"}} {{Languages of South Asia|state="collapsed"}} {{Sino-Tibetan branches|state="expanded"}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മണിപ്പൂരി]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗ്ലാദേശിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബർമ്മയിലെ ഭാഷകൾ]] 95fulpni5emy5ga4j7m1otyov0cc0uq 0 137498 4611957 3651388 2026-04-04T07:55:05Z ~2026-20854-25 216079 4611957 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ഡിസംബർ 2010}} [[പ്രമാണം:Idu.JPG|thumb|right|300px|ചെറുവത്തൂർ കൊവ്വലിൽ വീരഭദ്രക്ഷേത്രത്തിനു സമീപമുള്ള ഇഡു]] [[കാസർ‌ഗോഡ് ജില്ല|കാസർ‌ഗോഡ്]] ജില്ലയിൽ [[പയ്യന്നൂർ]] മുതൽ വടക്ക് [[മേൽപ്പറമ്പ്|മേൽ‌പ്പറമ്പുവരെയുള്ള]] പ്രദേശങ്ങൾക്കിടയിൽ ചില [[ആരാധനാലയങ്ങൾ|ദൈവസ്ഥാനങ്ങൾക്കടുത്തു]] കണ്ടുവരുന്ന കമാനാകൃതിയിലുള്ള ഉയർന്ന മൺ‌തിട്ടകളെയാണ്‌ '''ഇഡു''' എന്നു വിളിക്കുന്നത്. തീയർ സമുദായ ക്കാരുടെ അമ്പെയ്ത്ത് പരിശീലന കളരികൾ <ref name="ചരിത്രം">പുസ്തകം - കാസർ‌ഗോഡ്: ചരിത്രവും സമൂഹവും. - കാസർഗോഡ് ജില്ലാപഞ്ചായത്ത് പ്രസിദ്ധീകരണം</ref> ആണെങ്കിലും പലതരം മിത്തുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നതാണ്‌ ഇഡുവിന്റെ ചരിത്രം. ഇഡുവെന്ന [[തുളു]] വാക്കിനർത്ഥം '''ലക്ഷ്യം''' എന്നാണ്. ഒരുകാലത്ത് അമ്പെയ്ത്തു വിദ്യ പഠിക്കാനായി നിർമ്മിച്ച പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു ഇഡുക്കൾ. തെക്കൻ കർണാടകത്തിലെ [[ബില്ലവർ|ബില്ലവസമുദായം]] അയോധനവിദ്യ പഠിക്കാനായി സമാനമായ ഇഡുക്കൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref name="ചരിത്രം">പുസ്തകം - കാസർ‌ഗോഡ്: ചരിത്രവും സമൂഹവും. - കാസർഗോഡ് ജില്ലാപഞ്ചായത്ത് പ്രസിദ്ധീകരണം</ref> ==പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ== പഴയ [[തുളുനാട്|തുളുനാടിന്റെ]] പലഭാഗങ്ങളിലുമാണ് ഇഡു കണ്ടുവരുന്നത്. [[ചെറുവത്തൂർ]] കൊവ്വൽ, [[കുട്ടമത്ത്]], [[കാഞ്ഞങ്ങാട്|കോട്ടച്ചേരി]] കുന്നുമ്മൽ, [[പിലിക്കോട്]] രായമംഗലം ക്ഷേത്രസമീപമുള്ള കൊട്ടുമ്പുറം, ചെറുവത്തൂർ റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനു പടിഞ്ഞാറുള്ള കാരി, മേൽ‌പ്പറമ്പിനടുത്ത് ആലിൻ‌കീഴ്, [[തൃക്കരിപ്പൂർ]] മാണിക്കനാൽ, [[മാവുങ്കാൽ]], [[ബെള്ളിക്കോത്ത്|വെള്ളിക്കോത്തിനടുത്ത്]] ഇടുവിൻ‌കുന്ന് മുതലായ പ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ ഇന്നും ഇഡു നിലനിൽ‌ക്കുന്നത്. ചെറുവത്തൂരിടുത്ത് ഹൈവേ റോഡിനു സമീപം കൊവ്വൽ വീരഭദ്രക്ഷേത്രത്തിനു മുമ്പിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇഡുവാണ്‌ ഇന്നു കാണപ്പെടുന്ന ഇഡുകളിൽ ഏറ്റവും വലുത്. ==പദോല്പത്തി== ഇഡു എന്ന വാക്കിന്റെ ഉല്പത്തി [[തുളു ഭാഷ|തുളുവിൽ]] നിന്നാണെന്നു കരുതുന്നു. ഉത്തരകേരളത്തിലെ തെയ്യങ്ങളുടെ തൗളവ പശ്ചാത്തലം നോക്കുമ്പോൾ ഈ നിഗമനമാണ്‌ ശരിയെന്നു വിലയിരുത്തുന്നു. ഇഡുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പൂർ‌വചരിത്രത്തിലെ '''അമ്പെയ്‌ത്ത്''' എന്ന അനുഷ്‌ഠാനവും [[അമ്പെയ്‌ത്ത്|അമ്പെയ്‌ത്തും]] ലക്ഷ്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇഡുവിന്റെ തുളുബന്ധം അരക്കിട്ടുറപ്പിക്കുന്നു. ==പുരാവൃത്തങ്ങൾ== വിവിധ പുരാവൃത്തങ്ങളുമായി കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നതാണ് ഇഡുവിന്റെ പിന്നിലെ കഥകൾ. ===ഒറ്റക്കോലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥ=== പലതരത്തിലുള്ള [[പുരാവൃത്തം|പുരാവൃത്തങ്ങൾ]] ഇഡുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിലവിലുണ്ട്. അതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് [[നരസിംഹാവതാരം|നരസിംഹാവതാരവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്‌. [[ഹിരണ്യാക്ഷൻ|ഹിരണ്യവധാർ‌ത്ഥം]] സ്ഥംഭം പിളർ‌ന്ന് [[നരസിംഹം]] പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ അവതാരരൂപം കണ്ടു ഭയന്ന [[അഷ്‌ടദിക്‌പാലകർ]] ഓടി ഒളിച്ചുവത്രേ. എന്നാൽ [[അഗ്നിദേവൻ|അഗ്നി]] മാത്രം ഹിരണ്യന്റെ കോട്ടവാതിൽ‌ക്കൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. സുരനരപക്ഷിമൃഗാദികളാലും രാവും പകലും ആകാശത്തും ഭൂമിയിലും ആയുധങ്ങളാലും വധിക്കപ്പെടരുതെന്ന വരലബ്‌ധിയുള്ള ഹിരണ്യനെ അഗ്നി ദഹിപ്പിച്ചിരിക്കുമോ എന്ന സംശയത്താൽ നരസിംഹമൂർത്തി അഗ്നിക്കകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഹിരണ്യനെ അന്വേഷിച്ചത്രെ. ഈ ഒരു സംഭവം ഒറ്റക്കോലം കെട്ടിയാടുമ്പോൾ [[തെയ്യം]] തീയിൽ ചാടുന്ന ചടങ്ങിലൂടെ പുനരാവിഷ്‌ക്കരിക്കുന്നുണ്ട്. ഹിരണ്യന്റെ കോട്ടയെ സൂചിപ്പിക്കാനായി വിഷ്‌ണുമൂർത്തിയെ കെട്ടിയാടുന്ന ഇടങ്ങിളിലൊക്കെ ഇഡു കെട്ടിയതാവാം എന്നു കരുതുന്നു. ===ബാണാസുരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥ=== ചിലയിടങ്ങളിൽ ഇഡുവിനെ ബാണന്റെ കോട്ട എന്നു വിളിച്ചുവരുന്നു. വരബലത്താൽ ശിവൻ തന്റെ കോട്ടയുടെ കാവൽക്കാരനായി [[ബാണാസുരൻ|ബാണാസുരനെ]] നിയമിക്കുന്നു. ബാണാസുരന്റെ മകളായ ഉഷയുമായി ശ്രീകൃഷ്‌ണപൗത്രനായ [[അനിരുദ്ധൻ]] പ്രണയത്തിലാണ്. ഇതിൽ കുപിതനായ ബാണാസുരൻ ഒരിക്കൽ അനിരുദ്ധനെ പിടിച്ച് തടവിലിടുന്നു. പൗത്രനെ രക്ഷിക്കാനായി [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്‌ണൻ]] സൈന്യവുമായി എത്തിയപ്പോൾ ബാണൻ രക്ഷയ്‌ക്കായി [[ശിവൻ|ശിവനെ]] സമീപിക്കുന്നു. ബാണന്റെ രക്ഷകൻ എന്ന നിലയിൽ ശിവൻ വൈഷ്‌ണവാംശമായ ശ്രീകൃഷ്‌ണനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. യുദ്ധത്തിനിടയിൽ ശിവൻ '''ശിവജ്വരവും''' വിഷ്‌ണു '''വിഷ്‌ണുജ്വരവും''' ഉണ്ടാക്കുന്നു. അവസാനം വിഷ്‌ണുജ്വരം വിജയിക്കുന്നു. യുദ്ധം നടന്നത് ബാണന്റെ കോട്ടവാതിൽ‌ക്കലായതിനാൽ ഇഡുവും കോട്ടയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇവിടേയും അനാവൃതമാവുന്നു. അങ്ങനെ ബാണന്റെ കോട്ടയാണ്‌ ഇഡുവിലൂടെ സൂചിതമാകുന്നത് എന്നൊരു പുരാവൃത്തവും ചിലയിടങ്ങളിൽ കേട്ടുവരുന്നു. ==ചരിത്രം== ഇഡുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്രരേഖകൾ അധികം ലഭ്യമല്ല. ഇഡുവിനെപറ്റി കേരളം സന്ദർ‌ശിച്ച ഫൗസാറ്റ് തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇപ്രകാരം പരാമർ‌ശിക്കുന്നു."കുറുമ്പ്രനാടിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് ഒരു വിചിത്രമായ വിനോദം ഞാൻ കാണുകയുണ്ടായി. മധ്യഭാഗം ഏകദേശം രണ്ടടി ഉയർ‌ന്നതും രണ്ട് വശങ്ങളിലേക്കു ചരിവുള്ളതുമായ അർ‌ദ്ധവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഒരു മൺ‌തിട്ട അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനെത്തിയവർ എന്നു തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ചെറുപ്പക്കാർ ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ ഇടതു-വലതു ഭാഗങ്ങളിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചുവാര അകലെ തയ്യാറായി നിന്നിരുന്നു. ഓരോ കളിക്കാരനും ഏകദേശം പതിനെട്ട് ഇഞ്ച് നീളമുള്ള വില്ലും ഈർ‌ക്കിൽ കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ അമ്പും കൈയ്യിലേന്തിയിട്ടുണ്ട്. മൺ‌തിട്ടയുടെ ഒത്ത നടുവിൽ സ്ഥാപിച്ച വാഴത്തടയുടെ മേൽ കുത്തിനിർത്തിയ കുറ്റിയിൽ 'ലക്ഷ്യം' ഉറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പോരാളികൾ എയ്‌തുതുടങ്ങുന്നു. ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കൃത്യതയോടെ അമ്പെയ്തു കൊള്ളിക്കുന്നയാൾ നിലത്തുവീണ മറ്റ് അമ്പുകൾ വാരിയെടുക്കുന്നു. അട്ടഹാസങ്ങളുടേയും ആരവങ്ങളുടേയും അകമ്പടിയോടെ ഈ വിനോദം തുടർ‌ന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും." പഴമക്കരുടെ ഓർ‌മ്മകളിലും ഇന്നത്തെ ഇഡു കേന്ദ്രീകരിച്ച് അമ്പെയ്‌ത്തുമത്സരം നടന്നിരുന്നതായ് തെളിവുകളുണ്ട്. ==അനുഷ്‌ഠാനം== [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലായിരുന്നു]] ഇഡുവിൽ അമ്പെയ്‌ത്തു മത്സരങ്ങൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. ഒറ്റക്കോലത്തിനുള്ള ഏർ‌പ്പാടുകൾ തുടങ്ങുന്നതിനോടൊപ്പം തന്നെ അമ്പെയ്‌ത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങളും ചെയ്യുന്നു. മാസാരംഭത്തിൽ തന്നെ തിരിയോലകൾ [[മലയർ|മലയൻ‌പണിക്കരെ]] ഏൽ‌പ്പിക്കണം. മലയൻ‌പണിക്കരാണ്‌ ഇതിനെ അമ്പുകളാക്കി മാറ്റുന്നത്. ഇഡുവിൽ അത്തം നാൾ മുതൽ അമ്പെയ്‌ത്തു തുടങ്ങുന്നു. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ ഇഡുവിന്റെ വടക്കേചെരുവിൽ ലക്ഷ്യമായി [[അടക്ക|അടക്കയായിരുന്നുവത്രേ]] കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നത്. പിന്നീട് ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇഡുവിന്റെ മധ്യഭാഗത്തേക്കു മാണുന്നു. പൊതിച്ച [[തേങ്ങ]] [[വെള്ളം|വെള്ളത്തിൽ]] കുതിർ‌ത്ത് അതിന്റെ [[ചിരട്ട]] പൊട്ടിച്ചെടുക്കുന്ന കാമ്പ് ആയിരിക്കും അപ്പോൾ ലക്ഷ്യമായി വെയ്‌ക്കുന്നത്. തലേ ദിവസം രാത്രി തന്നെ നിശ്ചിതസ്ഥാനത്ത് ലക്ഷ്യം ഉറപ്പിച്ചിരിക്കും. അത്തം നാളിൽ സ്ഥനാധികാരിയായ '''അച്ഛൻ''' ഒരമ്പെടുത്ത് എയ്‌തുതുടങ്ങിയാൽ മത്സരം ആരഭിക്കുകയായി. സന്ധ്യയ്‌ക്ക് ദൈവസ്ഥാനത്ത് വിളക്കു വെയ്‌ക്കും വരെ ഇതു തുടരും. '''ഇരുന്നെയ്‌ത്ത്''', '''നടന്നെയ്‌ത്ത്''' എന്നിങ്ങനെ രണ്ടുതരം രീതികൾ ഈ വിനോദത്തിനുണ്ട്. ചെറുവത്തൂർ കൊവ്വലിൽ സമീപപ്രദേശങ്ങളായ ചന്തേര, പള്ളിക്കര, തൃക്കരിപ്പൂർ, [[നീലേശ്വരം]] തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ചെറുപ്പക്കാർ വന്ന് അമ്പെയ്‌ത്തു മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നുവത്രേ. വിവിധ ജനസമുദായങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്‌മയായിരുന്നു ഈ വിനോദത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. പ്രാചീനസമൂഹങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയും സഹകരണവുമാണ് ഇതിലൂടെ കാണാനാവുന്നത്. ആയോധനകലയ്‌ക്കും വീരാരാധനയ്‌ക്കും അന്നത്തെ [[സമൂഹം|സമൂഹത്തിലുണ്ടായിരുന്ന]] പ്രാധാന്യവും ഇതു കാണിച്ചു തരുന്നു. ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> പ്രമാണം:Narasimhavatharam.JPG|നരസിംഹമായി അവതരിക്കുന്ന വിഷ്ണുമൂർത്തി തെയ്യം പ്രമാണം:Hiranyavadam.JPG|ഹിരണ്യാസുരവധം നടത്തുന്ന വിഷ്ണുമൂർത്തി തെയ്യം - ഒറ്റക്കോലം പ്രമാണം:Vishnu Moorthi Theyyam.JPG|പരദേവത എന്നും വിഷ്‌ണുമൂർത്തി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന തെയ്യം 'ഉറയുന്ന' സമയത്ത് എടുത്ത ചിത്രം </gallery> ==അവലംബം== പുസ്‌തകം : കാസർഗോഡ് ചരിത്രവും സമൂഹവും [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാടൻകളികൾ]] dqtyzbqfeq4783215qampzklr36se4i 0 142782 4611924 3518947 2026-04-03T21:49:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611924 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Amalgam (chemistry)}} [[File:Amalgamprobe.jpg|thumb|150px|right|അമാൽഗം പരീക്ഷണം]] [[രസം]] (mercury) പ്രധാനഘടകമായുള്ള മിശ്രലോഹത്തെയാണ് '''അമാൽഗം''' എന്നുപരയുന്നത്. സിൽവർ അമാൽഗം, ഗോൾഡ് അമാൽഗം, സോഡിയം അമാൽഗം എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങൾ. [[വെള്ളി|വെള്ളിയുടെയും]] [[സ്വർണം|സ്വർണത്തിന്റെയും]] അമാൽഗങ്ങൾ ചെറിയ തോതിൽ [[പ്രകൃതി|പ്രകൃതിയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. ബവേറിയയിലെ ചില രസഖനികളിൽ 36 ശതമാനം വെള്ളിയും 46 ശതമാനം രസവും അടങ്ങുന്ന ക്രിസ്റ്റലാകൃതിയുള്ള സിൽവർ അമാൽഗം കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടിഷ്]] [[കൊളംബിയ|കൊളംബിയയിലെ]] [[പ്ലാറ്റിനം]] മേഖലകളിൽ ഗോൾഡ് അമാൽഗം കണ്ടുകിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. അമാൽഗങ്ങളെ കൃത്രിമമായി നിർമ്മിക്കാൻ നാലു പ്രധാന മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്. #[[ലോഹം|ലോഹത്തെയും]] [[രസം|രസത്തെയും]] ഗാഡസമ്പർക്കത്തിനു വിധേയമാക്കുക. സ്വർണം, വെള്ളി, [[ആർസനിക്]], [[കാഡ്മിയം]], [[സോഡിയം]] എന്നീ ലോഹങ്ങളുടെ അമാൽഗം ഇങ്ങനെ ലഭ്യമാക്കാം. #ലോഹത്തെ മെർക്കുറി ലവണലായനിയിൽ മുക്കിയിടുക. ചെമ്പ്, സ്വർണം, പ്ളാറ്റിനം എന്നിവയുടെ അമാൽഗം ഇപ്രകാരം നിർമ്മിക്കാം. #ലോഹത്തെ കാഥോഡ് ആക്കിവച്ച് മെർക്കുറി ലവണലായനിയെ വൈദ്യുത വിശ്ളേഷണ വിധേയമാക്കുക. #ലോഹലവണലായനിയെ രസവുമായി സമ്പർക്കത്തിലാക്കിവയ്ക്കുക. അമാൽഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ സാമാന്യേന താപീയവ്യതിയാനങ്ങൾ ഗണ്യമായ തോതിലുണ്ടാവുകയില്ല. എങ്കിലും [[സോഡിയം]], [[പൊട്ടാസ്യം]] എന്നിവയുടെ അമാൽഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ താപം ഉൻമുക്തമാകുന്നു; ബിസ്മത്ത്, ലെഡ് എന്നിങ്ങനെ ചില ലോഹങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ താപം അവശോഷിത (absorbed)മാകുന്നു. താപം വർധിപ്പിച്ചും മർദനത്തിനു വിധേയമാക്കിയും അമാൽഗങ്ങളിൽനിന്നും മെർക്കുറി നീക്കം ചെയ്യാം. രസത്തിന് സ്വർണത്തോടും വെള്ളിയോടും ബന്ധുത (affinity) കൂടുതലാണ്. ആകയാൽ അവയുടെ അമാൽഗങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ സവിശേഷതയുപയോഗിച്ച് ചരൽ, ശിലാശകലങ്ങൾ എന്നിവയിൽനിന്ന് സ്വർണം എളുപ്പത്തിൽ വീണ്ടെടുക്കാവുന്നതാണ്. സ്വർണനിഷ്കർഷണ വിദ്യകളിൽ അമാൽഗന പ്രക്രിയയും ഉൾപ്പെടുന്നു. സ്വർണത്തിന്റെ അമാൽഗം സ്വർണം പൂശലിനും വെള്ളിയുടെ അമാൽഗം വെള്ളി പൂശലിനും ഉപയോഗിക്കാം. കണ്ണാടിയിൽ രസം പൂശുന്നതിന് വെള്ളി അമാൽഗം പ്രാചീനകാലത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കേടുവന്ന പല്ലുകളുടെ പോട് അടയ്ക്കുന്നതിന് സിൽവർ, ടിൻ എന്നിവയുടെ അമാൽഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. [[മാംഗനീസ്]], [[ചെമ്പ്]], [[സിങ്ക്]] എന്നിവയൊഴിച്ചുള്ള ആദ്യവരി സംക്രമണമൂലകങ്ങളുടെ രസത്തിലെ ലേയത്വം വളരെ കുറവാണ്. [[ടാന്റലം]], [[പ്ലാറ്റിനം]] എന്നീ ലോഹങ്ങളുടെ ലേയത്വവും താരതമ്യേന കുറവാണ്. രസത്തിലെ ലേയത്വം വളരെ കുറവും, താപനിലക്കനുസരിച്ച് ലേയത്വത്തിനു വ്യതിയാനം വരാതെയുമുള്ള മൂലകമാണ് [[ഇരുമ്പ്]]. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പഴയകാലം മുതൽക്കേ ഇരുമ്പുകുപ്പികളിലാണ് രസത്തിന്റെ ക്രയവിക്രയം നടത്താറ്. ==അവലംബം== *[http://www.yourhealthbase.com/amalgams.html അമാൽഗം ഫില്ലിംഗ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623063033/http://www.yourhealthbase.com/amalgams.html |date=2011-06-23 }} *[http://www.thefreedictionary.com/amalgam അമാൽഗം] *[http://www.amalgam.org/ അമാൽഗം മെർക്കുറി ഫില്ലിംഗ്] {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}} [[വർഗ്ഗം:ലോഹസങ്കരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രസം (മൂലകം)]] tb15pgvj1ufpqepy90s9uxj1bl5fqp9 0 145780 4611928 4079965 2026-04-04T02:26:12Z CommonsDelinker 756 [[File:Sekou_Toure_usgov-83-08641.jpg]] നെ [[File:Ahmed_Sékou_Touré_usgov-83-08641.jpg]] കൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നു. (ചെയ്തത്:[[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] കാരണം: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 4611928 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ahmed Sekou Toure}} {{ Infobox President| | name= അഹമ്മദ് സെക്കൂ ടൂറെ <br> Ahmed Sékou Touré | nationality = Guinean | image = Ahmed Sékou Touré usgov-83-08641.jpg | width = 250px | caption = <font size=1>President Ahmed Sékou Touré of the<br/>Republic of Guinea arrives at [[Andrews Air Force Base|Andrews<br/>Air Force Base]] in [[Maryland]] during a visit<br/>to [[Washington DC]]. (June 1982) </font> | order = 1st [[President of Guinea]] | term_start = October 2, 1958 | term_end = March 26, 1984 | predecessor = ''None (position first established)'' | successor = [[Louis Lansana Beavogui]] | birth_date = {{birth date|1922|1|9|mf=y}} | birth_place = [[Faranah]], [[French Guinea]] | dead = yes | death_date = {{death date and age|1984|3|26|1922|1|9|mf=y}} | death_place = [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Ohio]],<br/>[[United States]] | spouse = | party = [[Democratic Party of Guinea]] | vicepresident = | religion = [[Muslim]] }} [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കൻ]] രാഷ്ട്രീയ നേതാവും [[ഗിനി]] റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റുമാണ് '''അഹമ്മദ് സെക്കൂ ടൂറെ''' (ജനുവരി 9, 1922 - മാർച്ച് 26, 1984). ==ജീവിതരേഖ== ഒരു കർഷകന്റെ പുത്രനായി 1922 ജനു. 9-ന് ഇദ്ദേഹം ഗിനിയിലെ ഫറനാ എന്ന സ്ഥലത്തു ജനിച്ചു. കൊനാക്രിയിലെ സ്കൂളുകളിലായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം ആദ്യകാല വിദ്യാഭ്യാസം നടത്തിയത്. ടെക്നിക്കൽ സ്കൂളിൽ പഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഭക്ഷ്യസമരത്തിനു നേതൃത്വം നൽകിയതിന്റെ പേരിൽ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്കൂളിൽനിന്നും പുറത്താക്കി. ഫ്രഞ്ച് കോളനി ഭരണകൂടത്തിന്റെ പോസ്റ്റ് ആൻഡ് ടെലികമ്യൂണിക്കേഷൻസ് വകുപ്പിൽ 1941-ൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ടൂറെ തൊഴിലാളി യൂണിയൻ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വ്യാപൃതനായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ തൊഴിലാളി നേതാവെന്ന നിലയിൽ അംഗീകാരം നേടുകയും 1945-ൽ പോസ്റ്റൽ ജീവനക്കാരുടെ സംഘടനയുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി സ്ഥാനത്തെത്തുകയും ചെയ്തു. ഇദ്ദേഹം 1946-ൽ ഗിനിയിലെ ട്രഷറി ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിൽ നിയമിതനായി. താമസിയാതെ ട്രഷറി ജീവനക്കാരുടെ സംഘടനയുടെ സെക്രട്ടറി ജനറലായി. ഈ കാലയളവിൽ ടൂറെയുടെ പ്രവർത്തനം രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തേയ്ക്കും വ്യാപിച്ചിരുന്നു. ആഫ്രിക്കൻ ഡെമോക്രാറ്റിക് റാലി എന്ന രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയുടെ സ്ഥാപകാംഗമായിരുന്ന ടൂറെയ്ക്ക് അതിന്റെ ഉപാദ്ധ്യക്ഷനാകാനും കഴിഞ്ഞു. രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ പേരിൽ ജോലിയിൽ നിന്നും പുറത്താക്കിക്കൊണ്ടു ഗവൺമെന്റ് ഇദ്ദേഹത്തെ നേരിട്ടു. ഇതോടെ ഇദ്ദേഹം മുഴുവൻസമയ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനും ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തകനുമായി മാറി. തുടർന്ന് ഗിനിയൻ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി എന്നൊരു രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ടൂറെ നേതൃത്വം നൽകി. 1950-ഓടുകൂടി ജനറൽ വർക്കേഴ്സ് ഫെഡറേഷൻ എന്ന സംഘടനയുടെ സെക്രട്ടറി ജനറൽ ആയ ടൂറെയ്ക്ക് 1952-ൽ ഗിനിയൻ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സെക്രട്ടറി ജനറൽ പദവിയിലേക്കുമുയരാൻ സാധിച്ചു. 1956-ൽ കൊനാക്രിയിലെ മേയറായും ഇതേവർഷംതന്നെ ഫ്രഞ്ച് നാഷണൽ അസംബ്ലിയിലേക്കുള്ള ഗിനിയുടെ പ്രതിനിധിയായും തെരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ ഇദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കുകയാണു ചെയ്തത്. 1957-ൽ ജനറൽ യൂണിയൻ ഒഫ് വർക്കേഴ്സ് ഒഫ് ബ്ലായ്ക്ക് ആഫ്രിക്ക എന്ന പ്രമുഖ തൊഴിലാളി സംഘടന രൂപവത്കരിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിരുന്ന ടൂറെയ്ക്ക് അതിന്റെ പ്രസിഡന്റാകാനും അവസരമുണ്ടായി. സ്വതന്ത്ര ഗിനി റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റായി ഇദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് 1958-ലായിരുന്നു. പിന്നീട് 1963-ലും 68-ലും 74-ലും 80-ലും ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സോവിയറ്റു പക്ഷത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും ഗിനി റിപ്പബ്ലിക്കിനുവേണ്ടി ഇദ്ദേഹം സഹായം സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. 1984 മാർച്ച്. 26-ന് ഒഹായോവിലെ ക്ലീവ് ലൻഡിൽ ഇദ്ദേഹം നിര്യാതനായി. 2021 ഒക്ടോബറിൽ, 1971 ഒക്ടോബർ കൂട്ടക്കൊലയുടെ 50-ാം വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച്, സാക്കോ ടൂറി ഭരണകൂടത്തിൻ കീഴിൽ വധിക്കപ്പെട്ട 70 ഗിനിയക്കാരുടെ ബന്ധുക്കൾ പ്രസിഡന്റ് മാമാടി ഡംബൗയയോട് പുനരധിവാസത്തിനും ഇരകൾക്ക് മാന്യമായ ശവസംസ്കാരത്തിനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ==അവലംബം== {{Reflist}} * Henry Louis Gates, Anthony Appiah (eds). Africana: The Encyclopedia of the African and African. '''Ahmed Sékou Touré'' pp1857–58. Basic Civitas Books (1999). ISBN 0465000711 * Molefi K. Asante, Ama Mazama. Encyclopedia of Black Studies. Sage Publications (2005) ISBN 076192762X * Ibrahima Baba Kake. Sékou Touré. Le Héros et le Tyran. Paris, 1987, JA Presses. Collection Jeune Afrique Livres. 254 p * Lansiné Kaba. From Colonialism to Autocracy: Guinea under Sékou Touré, 1957–1984; in Decolonization and African Independence, the Transfers of Power, 1960-1980. Prosser Gifford and William Roger Louis(eds). New Haven: Yale University Press, 1988. * Phineas Malinga. [http://www.webguinee.net/bibliotheque/histoire/malinga/pmalinga.html Ahmed Sékou Touré: An African Tragedy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022150925/http://www.webguinee.net/bibliotheque/histoire/malinga/pmalinga.html |date=2018-10-22 }} * Baruch Hirson. [http://www.marxists.org/archive/hirson/1989/clr-james.htm Communalism and Socialism in Africa: The Misdirection of C.L.R . James]. Communalism and Socialism in Africa, 1989. * John Leslie. [http://www.marxists.org/archive/sedgwick/1960/xx/africansoc.htm Towards an African socialism], [[International Socialism]] (1st series), No.1, Spring 1960, pp.&nbsp;15–19. * Alpha Mohamed Sow, ''Conflits ethnique dans un État révolutionnaire (Le cas Guinéen)'', in Les ethnies ont une histoire, Jean-Pierre Chrétien, Gérard Prunier (ed), pp.&nbsp;386–405, KARTHALA Editions (2003) ISBN 2845863896 * Parts of this article were translated from French Wikipedia's [[:fr:Ahmed Sékou Touré]]. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Portalbox|Guinea|Biography}} * [http://www.time.com/time/covers/0,16641,19590216,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827143647/http://www.time.com/time/covers/0,16641,19590216,00.html |date=2013-08-27 }} [[1959]] [[Time Magazine]] cover story about Sékou Touré * [http://www.webguinee.net/sekou_toure/index.html WebGuinee - Sekou Toure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318062044/http://www.webguinee.net/sekou_toure/index.html |date=2018-03-18 }} Publishes full text of books and articles as well photos of Sekou Toure * [http://www.campboiro.org Camp Boiro Memorial]. Extensive list of reports and articles on the notorious political prison where thousands of victims of the dictatorship of Sekou Toure disappeared between 1960 and 1984. * [http://www.sekoutoure.com More information about Ahmed Sékou Touré (French)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217051051/http://www.sekoutoure.com/ |date=2007-02-17 }} * [http://news.bbc.co.uk/olmedia/1495000/audio/_1496734_guinea_sekoutoure.ram BBC Radio: President Sekou Toure Defends One-Party Rule] (1959). * [http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?action=conflict_search&l=1&t=1&c_country=44 Conflict history: Guinea] {{Webarchive|url=https://archive.today/20070715112632/http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?action=conflict_search&l=1&t=1&c_country=44 |date=2007-07-15 }}, 11 May 2007. International Crisis Group {{Sarvavijnanakosam}} [[വർഗ്ഗം:1922-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1984-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 9-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 26-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഗിനിയുടെ പ്രസിഡണ്ടുമാർ]] {{Politician-stub}} 4o7gw38kooq32ncpdzthnbpbqy753yb 0 151202 4611929 4500981 2026-04-04T02:27:38Z CommonsDelinker 756 [[File:1989_CPA_6101.jpg]] നെ [[File:Kwame_Nkrumah_on_a_Soviet_stamp_(80th_anniversary_of_his_birth)_1989_CPA_6101.jpg]] കൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നു. (ചെയ്തത്:[[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] കാരണം: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 4611929 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kwame Nkrumah}} {{Infobox officeholder |name = Kwame Nkrumah |image = Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg |imagesize = 180px |caption = 1961ൽ |order = 3^rd |office = Chairman of the Organization of African Unity |term_start = 21 October 1965 |term_end = 24 February 1966 |predecessor = [[Gamal Abdel Nasser]] |successor = [[Joseph Arthur Ankrah]] |order2 = 1^st [[President of Ghana]] |term_start2 = 1 July 1960 |term_end2 = 24 February 1966 |predecessor2 = [[William Hare, 5th Earl of Listowel]]<br /><small>as [[Governor-General of Ghana|Governor-General]]</small> |successor2 = [[Joseph Arthur Ankrah]]<br /><small>as Chairman of the [[National Liberation Council]]</small> |order3 = 1^st |office3 = Prime Minister of Ghana |term_start3 = 6 March 1957 |term_end3 = 1 July 1960 |monarch3 = [[Elizabeth II]] |governor-general3=[[Charles Noble Arden-Clarke|Sir Charles Noble Arden-Clarke]]<small> until 24 June 1957</small><br /> [[William Hare, 5th Earl of Listowel|Lord Listowel]]<small> 24 June 1957 - 1 July 1960</small> |predecessor3 = ''Office Established'' |successor3 = Himself<br /> as [[President of Ghana]] |birth_date = {{Birth date|1909|9|21|df=y}} |birth_place = [[Nkroful]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]] |death_date = {{Death date and age|1972|04|27|1909|09|21|df=yes}} |death_place = [[Bucharest]], [[Socialist Republic of Romania|Romania]] |nationality = British, Ghanaian |party = [[Convention Peoples' Party]] |spouse = [[Fathia Nkrumah|Fathia Rizk]] |children = Francis, [[Gamal Nkrumah|Gamal]], Edward, [[Samia Nkrumah|Samia]] and Sekou |profession = [[Lecturer]] |religion = [[Roman Catholicism]] }} [[ഘാന|ഘാനയുടെ]] ആദ്യത്തെ പ്രസിഡണ്ടും പ്രധാനമന്ത്രിയും ആയിരുന്നു '''ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ''' ('''Kwame Nkrumah''' [[സെപ്റ്റംബർ 21]] 1909 - [[ഏപ്രിൽ 27]] 1972)<ref name="bio">{{cite book|last=E. Jessup|first=John|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996|pages=533}}</ref> [[ഓർഗനൈസേഷൻ ഒഫ് ആഫ്രിക്കൻ യൂണിറ്റി|ഓർഗനൈസേഷൻ ഒഫ് ആഫ്രിക്കൻ യൂണിറ്റിയുടെ]] സ്ഥാപകാംഗങ്ങളിലൊരാളായ അദ്ദേഹത്തിന് 1963 -ൽ [[Lenin Peace Prize|ലെനിൻ സമാധാനപുരസ്കാരം]] ലഭിട്ടിട്ടുണ്ട്. [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|നെഹ്രു]], [[ജോസിപ് ടിറ്റോ]], [[ഗമാൽ അബ്ദൽ നാസർ]], [[സുകർണോ]] എന്നിവരോടൊപ്പം ചേരിചേരാ നയം ഒരു രാഷ്ട്രാന്തര പ്രസ്ഥാനമായി രൂപവത്കരിക്കുന്നതിനു മുൻ‌കയ്യെടുത്ത നേതാവാണ് ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ. == ആദ്യകാല ജീവിതം == ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയായിരുന്ന ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിൽ (ഇപ്പോൾ [[ഘാന]])മാഡം നിയാനിബയുടെ പുത്രനായി 1909 [[സെപ്റ്റംബർ 21]] -ന് ജനിച്ച <ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexn2.html#nkrum|title=Rulers - Nkrumah, Kwame|accessdate=2007-03-24|work=Lists of heads of state and heads of government|publisher=Rulers.org}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/artikel.php?ID=100491|title=Nkrumah And The Big Six|accessdate=2007-04-30|author=Asante Fordjour|date=6 March 2006|work=Feature Article|publisher=Ghana Home Page}}</ref> <ref name="mother">{{cite book|last=Yaw Owusu|first=Robert|year=2005|title=Kwame Nkrumah's Liberation Thought: A Paradigm for Religious Advocacy in Contemporary Ghana|url=https://archive.org/details/kwamenkrumahslib0000owus|pages=[https://archive.org/details/kwamenkrumahslib0000owus/page/97 97]}}</ref> 1930-ൽ എൻ‌ക്രുമ ആക്രയിലെ അചിമോട സ്കൂളിൽ നിന്നും വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം ,<ref name="bio"/> ആക്സിമിലെ കാത്തലിക് സ്കൂളിൽ അധ്യാപകവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു. 1935-ൽ[[United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] [[പെൻസിൽവേനിയ|പെൻസിൽവേനിയയിലെ]] ലിങ്കൺ യൂണിവേർസിറ്റിയിൽ ചേർന്ന് 1939-ൽ ബി.എ ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി 1942-ൽ ബാചിലർ ഒഫ് സേക്രഡ് തിയോളജി ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി. 1945-ൽ ലണ്ടനിലെത്തിയ അദ്ദേഹം മാഞ്ചസ്റ്ററിൽ അഞ്ചാം പാൻ ആഫ്രിക്കൻ കോൺഗ്രസ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന് സഹായിച്ചു.പിന്നീട് ആഫ്രിക്കൻ കോളനികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കാനായി വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ നാഷനൽ സെക്രട്ടറിയേറ്റ് രൂപീകരിച്ചു. 1947-ൽ ജോസഫ് ബി. ഡാൻക്വയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുണൈറ്റഡ് ഗോൾഡ് കോസ്റ്റ് കൺ‌വെൻഷന്റെ(UGCC) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാകാൻ ക്ഷണം ലഭിച്ച അദ്ദേഹം ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. 1948 ഫിബ്രുവരിയിൽ വിലക്കയറ്റത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച ആഫ്രിക്കൻ വിമുക്തഭടന്മാരുടെ നേരെ പോലീസ് വെടിവെയ്‌പ് നടന്നു, ഇത് ആക്ര, കുമസ്ജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ കലാപങ്ങൾക്കിടയാക്കി.ഇതിൻ പിന്നിൽ ഗോൾഡ് കോസ്റ്റ് കൺ‌വെൻഷനാണെന്നു കരുതിയ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റ്, എൻക്രുമയെയും മറ്റു നേതാക്കളേയും തടവിലാക്കി. പിന്നീട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ ബ്രിട്ടീഷുകാർ തടവുകാരെ വിട്ടയച്ചു, കൊളോണിയൽ ഗവണ്മെന്റിന്റെ തടവുകാരനായിക്കഴിഞ്ഞ എൻ‌ക്രുമ1948-ൽ യുവജനപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവായി. പിന്നീട് രാജ്യം ചുറ്റിക്കണ്ട അദ്ദേഹം ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിന് സ്വയംഭരണാവകാശം വേണമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. കൊക്കോ ചെടികളെ ബാധിച്ചിരുന്ന രോഗത്തിനെ തടഞ്ഞുനിർത്താനെടുത്ത ബ്രിട്ടീഷ് നയത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച കർഷകർ എൻ‌ക്രുമയുടെ പിന്നിൽ അണിനിരന്നു. ആഫ്രിക്കയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ടവകാശം വ്യാപകമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം നടാത്താൻ എൻ‌ക്രുമ മുൻകൈയെടുത്തു. ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെയും പിൻതുണ ലഭിച്ച അദ്ദേഹം ഈ വിഭാഗങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ച് 1949-ൽ ദ് കൺവെൻഷനൽ പീപ്പ്‌ൾസ് പാർട്ടി എന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു. ഘാനക്ക് സ്വയംഭരണം നൽകാനുള്ള ആദ്യപടിയായി ഒരു പുതിയ ഭരണഘടന രൂപീകരിക്കാനായി, ബ്രിട്ടീഷുകാരാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പെട്ട മദ്ധ്യവർഗ്ഗആഫ്രിക്കക്കാരുടെ ഒരു കമ്മീഷൻ രൂപീകരിച്ചു. ഈ ഭരണഘടനയിൽ മതിയായ ശമ്പളം ലഭിക്കുന്നവരും സ്വത്തുള്ളവരുമായ ആഫ്രിക്കക്കാർക്കുമാത്രമേ വോട്ടവകാശം നൽകാൻ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എൻ‌ക്രുമ, കൺവെൻഷനൽ പീപ്പ്‌ൾസ് പാർട്ടി അംഗങ്ങൾ, യുവജനങ്ങൾ, വിമുക്തഭടന്മാർ, കർഷകർ എന്നിവരുടെ പീപ്പിൾസ് അസംബ്ലി എന്ന കൂട്ടായ്മ രൂപീകരിച്ച് എല്ലാവർക്കും വോട്ടവകാശം, 1931 വെസ്റ്റ് മിനിസ്റ്റർ സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ട് അനുസരിച്ചുള്ള സ്വയംഭരണാവകാശം എന്നിവ ഈ പുതിയ ഭരണഘടനയിൽ ചേർക്കാനായി വാദിച്ചെങ്കിലും കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടം ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നിരാകരിച്ചു. തുടർന്ന് 1950 ജനുവരിയിൽ നിസ്സഹകരണം, ബഹിഷ്കരണം, സമരങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട ''പോസിറ്റീവ് ആക്ഷൻ'' എന്ന സമരം സംഘടിപ്പിച്ചു, എൻക്രുമയെയും മറ്റു നേതാക്കളേയും അറസ്റ്റ് ചെയ്ത ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റ് അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവുശിക്ഷ നൽകി. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിഷേധങ്ങളും ആന്തരികസമരങ്ങളും നേരിടേണ്ടിവന്ന ബ്രിട്ടൻ, ഗോൾഡ് കോസ്റ്റ് വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രിട്ടൻ നടത്തിയതും 1951 ഫിബ്രവരി അഞ്ചിനും പത്തിനും ഇടയിൽ നടന്നതും എല്ലാവർക്കും വോട്ടവകാശമുണ്ടായിരുന്നതുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിലിൽ കഴിയുകയായിരുന്ന എൻക്രുമയെടെ [[കൺവെൻഷനൽ പീപ്പ്‌ൾസ് പാർട്ടി]] 38-ൽ 34 സീറ്റ് നേടി വൻവിജയം കരസ്ഥമാക്കി. ഫിബ്രുവരി 12-ന് ജയിലിൽ നിന്നും വിട്ടയക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിനോട് ഗവണ്മെന്റ് രൂപീകരിക്കന്നയി ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണ്ണറായിരുന്ന ചാൾസ് ആർഡൻ ക്ലാർക്ക് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എൻക്രുമ ഗവണ്മെന്റ് കാര്യങ്ങളുടെ നേതാവായും ഇമ്മനുവേൽ ചാൾസ് ക്വിസ്റ്റ് അസംബ്ലിയുടെ പ്രസിഡാണ്ടായും ഫിബ്രവരി 20-ന് പുതിയ അസംബ്ലി ചേരുകയുണ്ടായി. ഒരു വർഷത്തിനു ശേഷം 1952 മാർച്ച് 10-ന് പ്രധാനമന്ത്രിപദം ഉണ്ടാക്കാനായി ഭരണഘടന ഭേദഗതി വരുത്തി. തുടർന്ന് മാർച്ച് 21-ന് അസംബ്ലിയിൽ നടന്ന രഹസ്യ ബാലറ്റിൽ എൻക്രുമയെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി തെരഞ്ഞെടുത്തു. ആവശ്യമായ ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയാലുടൻ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രമേയം ജൂലായ് 10-ന് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. == സ്വാതന്ത്ര്യം == ഗവണ്മെന്റ് തലവനെന്ന നിലയിൽ എൻക്രുമക്ക് പല വെല്ലുവിളികളേയും നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഭരിക്കാൻ പഠിക്കുക, ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിലെ നാല് പ്രദേശങ്ങളുടെ ഏകീകരണം, ബ്രിട്ടനിൽനിന്നുമുള്ള പരിപൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തി എന്നീ വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിച്ച അദ്ദേഹം ജയിൽ വിമോചിതനായി ആറ് വർഷത്തിനകം ഒരു സ്വതന്ത്രരാജ്യത്തിന്റെ തലവനായി, 1957 [[മാർച്ച് 6]]-ന് 12:01ന് [[ഘാന]] സ്വതന്ത്രമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=177</ref> എൻക്രുമയെ റ്റ്വി ഭാഷയിൽ ''മോക്താവ്'' എന്നർഥമുള്ള ഒസാഗെയ്‌ഫോ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. 1960 മാർച്ച് ആറിന് ഘാന ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഭരണഘടന നിർമ്മിക്കാനുള്ള തീരുമാനം അറിയിച്ചു. <ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/04/23/opinion/edzimmerman.php |title=The ghost of Kwame Nkrumah |accessdate=2008-10-23 |last=Zimmerman |first=Jonathan |date=2008-10-23 |work=International Herald Tribune |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210130004/http://www.iht.com/articles/2008/04/23/opinion/edzimmerman.php |archivedate=2009-02-10 |url-status=live }}</ref> ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്ത് പ്രസിഡണ്ടിനെ തെരഞ്ഞെടുക്കനായി 1960 ഏപ്രിലിൽ നടന്ന വോട്ടെടുപ്പിൽ എതിർസ്ഥാനാർഥിയായ ജെ. ബി. ഡാൻഗുയയെ 1,24,623-ന് എതിരെ 10,16,076 വോട്ടുകൾ കരസ്ഥമാക്കി എൻക്രുമ പരാജയപ്പെടുത്തി. 1963-ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] അദ്ദേഹത്തിന് [[ലെനിൻ സമാധാന പുരസ്കാരം]] നൽകി. ആ വർഷം തന്നെ ഘാന ഓർഗനൈസേഷൻ ഒഫ് ആഫ്രിക്കൻ യൂണിറ്റിയുടെ ചാർട്ടർ അംഗമായി. == രാഷ്ട്രീയം == മുതലാളിത്തത്തിന്റെ തിക്തഫലങ്ങൾ ആഫ്രിക്കയിൽ വളരെക്കാലം അവശേഷിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ച അദ്ദേഹം [[ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം|ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിലും]] മാർക്സിസ്റ്റ് തത്ത്വങ്ങളിലും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. തന്റെ സമകാലീനർ പലരും [[ആഫ്രിക്കൻ സോഷ്യലിസം|ആഫ്രിക്കൻ സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ]] ആയിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹം ഈ ചിന്താഗതിയിൽനിന്നും വിട്ടുനിന്നു. ആഫ്രിക്കൻ മൂല്യങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താതെ മുതലാളിത്തം വരുത്തിവച്ച മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുവാൻ [[സോഷ്യലിസം]] ആണ് നല്ലതെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. == സാമ്പത്തികം == ഘാനയിൽ [[വ്യവസായവൽക്കരണം]] നടപ്പിലാക്കി സാമ്പത്തികപുരോഗതി കൈവരിക്കാൻ എൻക്രുമ ശ്രമിച്ചു. വിദേശത്തുനിന്നുമുള്ള മൂലധനം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറച്ചാൽ കൊളോണിയൻ വാണിജ്യവ്യവസ്ഥയിൽനിന്നും ഘാനക്ക് രക്ഷപ്പെടാമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. എന്നാൽ പദ്ധതികൾക്കായി അമിതമായി പണം ചെലവഴിച്ചത് ഘാനയെ കടത്തിലാക്കി, 1966-ൽ എൻക്രുമയെ പുറത്താക്കിയപ്പോഴേക്കും ഘാനയുടെ കടം നൂറു കോടി ഡോളറോളമായെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. == അധഃപതനം == 1954-ൽ കൊക്കോയുടെ വില മൂന്നിരട്ടിയായെങ്കിലും കർഷകർക്ക് നേട്ടമുണ്ടാക്കാൻ പറ്റാത്ത വിധത്തിൽ ഗവണ്മെന്റ് അധികനികുതി ചുമത്തുകയും അധിക വരുമാനം ഉപയോഗിച്ച് വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിനെ അധികാരത്തിലെത്തിക്കാൻ സഹായിച്ച മുഖ്യശക്തികളിലൊന്നായ കർഷകരെ അകറ്റിനിർത്തി. 1958-ൽ എൻക്രുമ അവതരിപ്പിച്ച ട്രേഡ് യൂണിയൻ ആക്റ്റ് സമരങ്ങൾ നിയമവിരുദ്ധമാക്കി. പാർലമെന്റിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിരാളികൾ തനിക്കെതിരേ അണിനിരക്കുന്നുണ്ടെന്ന് തോന്നിയ എൻക്രുമ, രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റം ചുമത്തി ആരെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനും വിചാരണ കൂടാതെ തടവിൽ വയ്ക്കാനുമുള്ള വ്യവസ്ഥകളോടുകൂടിയ പ്രിവന്റീവ് ഡിറ്റെൻഷൻ ആക്റ്റ് കൊണ്ടുവന്നു. [[പ്രമാണം:Nkrumah.JPG|thumb|left|225px|Nkrumah Hall at the [[University of Dar es Salaam]] in [[Dar es Salaam]], [[Tanzania]].]] 1961-ൽ റെയിൽവേ ജീവനക്കാർ പണിമുടക്കിയപ്പോൾ, 1958-ലെ ട്രേഡ് യൂണിയൻ ആക്റ്റ് പ്രകാരം നേതാക്കളേയും പ്രതിപക്ഷക്കാരേയും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പേ സമരങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്ന എൻക്രുമ, വ്യാവസായികവളർച്ച ത്വരിതപ്പെടുന്നതിനെ തടയുമെന്ന കാരണം പറഞ്ഞ് തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു. ഡിറ്റെൻഷൻ ആക്റ്റ് എൻക്രുമ ഗവണ്മെന്റിനെതിരെ വ്യാപകമായ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത അനുയായികൾ സ്വന്തം താൽപര്യം മുൻനിർത്തി നിരപരാധികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. എൻക്രുമയുടെ ഉപദേഷ്ടാക്കൾ പോലും തടവിലാക്കപ്പെടുമെന്ന ഭയം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മുതിർന്നില്ല. ആശുപത്രികളിൽ മരുന്നുകളുടെ ദൗർബല്യം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ അക്കാര്യം എൻക്രുമയുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്താൻ ആരും തയ്യാറായില്ല. പോലീസിനെ അവിശ്വസിച്ച എൻക്രുമ നാഷനൽ സെക്യൂരിറ്റി സർവീസിനും പ്രസിഡൻഷ്യൽ ഗാർഡുകൾക്കും പോലീസിന്റെ മിക്ക ചുമതലകളും കൈമാറി. പലപ്പോളായി നടന്ന വധശ്രമങ്ങളെ അതിജീവിച്ച അദ്ദേഹം പൊതുവേദികളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെയായി. 1964-ൽ ഘാനയെ ഒരു പാർട്ടി മാത്രമുള്ള ഭരണത്തിനായി ഭരണഘടനാഭേദഗതി വരുത്താൻ നടത്തിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 99% വോട്ടുകൾ ലഭിച്ചു, എൻക്രുമ നിയമപരമായ [[ഏകാധിപത്യം|ഏകാധിപതിയായി]]. അന്ന് റൊഡേഷ്യ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[സിംബാബ്‌വെ|സിംബാബ്‌വേയിലെ]] ഇയാൻ സ്മിത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലെ ഗവൺമെന്റിനെതിരായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. 1966 ഫിബ്രവരിയിൽ വിയറ്റ്‌നാമിലും ചൈനയിലും ഔദ്യോഗികസന്ദർശനം നടത്തുമ്പോൾ നാഷനൽ ലിബറേഷൻ കൗൺസിൽ നേതാവായ ഇമ്മാനുവേൽ ക്വാസി കൊടോകയുടെ നേതൃത്വത്തിൻ എൻക്രുമയുടെ ഗവണ്മെന്റിനെതിരെ പട്ടാള അട്ടിമറിനടന്നു.ഈ അട്ടിമറി സി.ഐ.എയുടെ സഹായത്തോടെയാണ് നടന്നതെന്ന് പലരും കരുതിയിരുന്നു..<ref name="coup">Botwe-Asamoah, Kwame. ''Kwame Nkrumah's Politico-Cultural Thought and Politics: An African-centered Paradigm for the Second Phase of the African Revolution.'' Page 16.</ref><ref name="coupdate">Carl Oglesby and Richard Shaull. ''Containment and Change.'' Page 105.</ref><ref>Interview with [[John Stockwell]] in ''[[Pandora's Box (television documentary series)|Pandora's Box]]: Black Power'' ([[Adam Curtis]], [[BBC Two]], 22 June 1992)</ref> == അവസാനകാലം == ഘാനയിലേക്ക് ഒരിക്കലും തിരിച്ചുവരാൻ സാധിക്കാതിരുന്ന എൻക്രുമ ഗിനിയയിലെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന അഹ്‌മദ് സികൊ ടൗരെയുടെ അതിഥിയായി കഴിഞ്ഞുകൊണ്ട് ആഫ്രിക്കൻ ഐക്യത്തിനുവേണ്ടി പരിശ്രമിച്ചു. 1971 ഓഗസ്റ്റിൽ ചികിൽക്കായി റൊമേനിയയിലെ ബുക്കാറസ്റ്റിലേക്ക് പോയി. 1972 ഏപ്രിലിൽ കാൻസർ നിമിത്തം അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജൻമസ്ഥലമായ എൻക്രോഫുലിൽ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ആക്രയിലെ സ്മാരകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു [[പ്രമാണം:Kwame nkruma memorial.jpg|thumb|left|250px|[[ആക്ര|ആക്രയിലെ]] എൻക്രുമ സ്മാരകം]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതകാലത്തിനിടയിൽ പെൻസിൽവാനിയ ലിങ്കൺ യൂണിവേർസിറ്റി, മോസ്കോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേർസിറ്റി, കയ്റോ യൂണിവേർസിറ്റി, പോളണ്ടിലെ ജാഗിയെല്ലോനിയാൻ യൂണിവേർസിറ്റി, കിഴക്കൻ ബെർലിനിലെ ഹംബോൾഡ് യൂണിവേർസിറ്റി എന്നിവ ഹോണററി ഡോക്റ്ററേറ്റ് ബിരുദം നൽകി ആദരിച്ചു. 2000-ത്തിൽ സഹസ്രാബ്ദത്തിലെ ആഫ്രിക്കക്കാരനായി ബി.ബി.സിയുടെ ശ്രോതാക്കൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/worldservice/people/highlights/000914_nkrumah.shtml Kwame Nkrumah's Vision of Africa] 14 September, 2000</ref> == കൃതികൾ == * നീഗ്രോ ഹിസ്റ്ററി യൂറോപ്പിയൻ ഗവണ്മെന്റ് ഇൻ ആഫ്രിക്ക "Negro History: European Government in Africa," ''The Lincolnian'', 12 April 1938, p.&nbsp;2 (Lincoln University, Pennsylvania) - see [http://www.lincoln.edu/library/project.html Special Collections and Archives, Lincoln University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817175003/http://www.lincoln.edu/library/project.html |date=2009-08-17 }} * ഘാന: ദ് ഓട്ടോബയോഗ്രാഫി ഒഫ് ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ ''Ghana: The Autobiography of Kwame Nkrumah'' (1957) ISBN 0-901787-60-4 * ആഫ്രിക്ക മസ്റ്റ് യുണൈറ്റ് ''Africa Must Unite'' (1963) ISBN 0-901787-13-2 * ആഫ്രിക്കൻ പേഴണാലിറ്റി ''African Personality'' (1963) * [http://www.marxists.org/subject/africa/nkrumah/neo-colonialism/index.htm ''Neo-Colonialism: the Last Stage of Imperialism''] (1965) ISBN 0-901787-23-X * ആക്സിയംസ് ഒഫ് ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ ''Axioms of Kwame Nkrumah'' (1967) ISBN 0-901787-54-X * ''[http://www.marxists.org/subject/africa/nkrumah/1967/african-socialism-revisited.htm African Socialism Revisited]'' (1967) * വോയ്സ് ഫ്രം കോണക്രി ''Voice From Conakry'' (1967) ISBN 90-17-87027-3 * ഡാർക് ഡേയ്സ് ഒഫ് ഘാന ''Dark Days in Ghana'' (1968) ISBN 0-7178-0046-6 * ഹാന്ഡ്ബുക് ഒഫ് റെവലൂഷണറി വാർഫെയർ ''Handbook of Revolutionary Warfare'' (1968) - first introduction of [[Pan-African pellet compass]] ISBN 0-7178-0226-4 * കൺഷ്യെൻസിസം ഫിലോസഫി ആന്ഡ് അൻഡിയോളജി ഫോർ ഡീ-കോളനൈസേഷൻ ''Consciencism: Philosophy and Ideology for De-Colonisation'' (1970) ISBN 0-901787-11-6 * ക്ലാസ് സ്റ്റഗ്ഗ്‌ൾ ഇൻ ആഫ്രിക്ക ''Class Struggle in Africa'' (1970) ISBN 0-901787-12-4 * ദ് സ്റ്റഗ്ഗ്‌ൾ കണ്ടിന്യൂസ് ''The Struggle Continues'' (1973) ISBN 0-901787-41-8 * ഐ സ്പീക്ക് ഒഫ് ഫ്രീഡം ''I Speak of Freedom'' (1973) ISBN 0-901787-14-0 * റവലൂഷണറി പാത്ത് ''Revolutionary Path'' (1973) ISBN 0-901787-22-1 == അവലംബം == {{reflist|2}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{Cite book |last=Birmingham |first=David |title=Kwame Nkrumah: The Father of African Nationalism |url=https://archive.org/details/kwamenkrumahfath0000birm |location=Athens |publisher=Ohio University Press |year=1998 |isbn=0-8214-1242-6 }} *{{Cite book |last=Tuchscherer |first=Konrad |chapter=Kwame Francis Nwia Kofie Nkrumah |title=Encyclopedia of Modern Dictators |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000unse_z3j7 |editor-first=Frank J. |editor-last=Coppa |location=New York |publisher=Peter Lang |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000unse_z3j7/page/n242 217]–220 |isbn=0-8204-5010-3 }} *{{Cite book |last=Davidson |first=Basil |title=Black Star: A View of the Life and Times of Kwame Nkrumah |publisher=James Currey |location=Oxford, UK |origyear=1973 |year=2007 |isbn=978-1-84701-010-0 }} *{{Cite book |last=Mwakikagile |first=Godfrey |title=Nyerere and Africa: End of an Era |edition=Third |location=Pretoria, South Africa |publisher=New Africa Press |year=2006 |chapter=Nyerere and Nkrumah: Towards African Unity |pages=347–355 |isbn=0-9802534-1-1 }} *{{Cite book |last=Poe |first=D. Zizwe |title=Kwame Nkrumah's Contribution to Pan-African Agency |location=New York |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0-203-50537-9 }} *{{Cite book |last=James |first=C. L. R. |title=Nkrumah and the Ghana Revolution |location=London |publisher=Allison & Busby |year=1977 |isbn=0-85031-461-5 }} *[[Defense Intelligence Agency]], "[http://www.governmentattic.org/docs/DIA_AnalysisKwameNkrumahOfGhana1966.pdf Supplement, Kwame Nkrumah, President of Ghana]", 12-January-1966. {{African Union chairpersons}} [[വർഗ്ഗം:ഘാനയുടെ പ്രസിഡണ്ടുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം]] [[വർഗ്ഗം:1909-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1972-ൽ മരിച്ചവർ]] qi1bath96b8p3viy7skoqvrbx9uf6rv 0 160437 4611927 3801133 2026-04-04T01:46:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611927 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|American Bulldog}} {{Infobox Dogbreed <!-- Put article text AFTER this infobox markup. See: --> <!-- Wikipedia:WikiProject Dog breeds/Templates for more info.--> | image = BUCKEYE_2010_ANCHOR_BULLY_RASCALZ.jpg | image_caption = An American Bulldog. | name = അമേരിക്കൻ ബുൾഡോഗ് | country = [[United States|U.S.A.]] | ukcgroup = Guardian Dogs, Working Dogs,non sporting (akc) bulldog | ukcstd = http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/AmericanBulldogRevisedOctober12009 | maleweight = 27-75 kg (70-140) lb)Bully type can greatly exceed this weight and Height. | femaleweight = | maleheight = 50-71 cm (20-27 in) | femaleheight = | coat = Short, harsh | color = Combinations of solid or degrees of white; all shades of brindle, brown, red, or tan | litter_size = 7-14 puppies | life_span = 10-15 വർഷം }} [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിൽ]] ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരിനം വളർത്തു [[നായ]] ആണ്. ഇവയെ കാവലിനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഹൈബ്രിഡ്, സ്റ്റാൻഡേർഡ്, ക്ലാസ്സിക്ക് എന്നിങ്ങനെ മുഖ്യമായും മൂന്ന് ഇനമാണ് ഇവയ്ക്കുള്ളത്. ==അവലംബം== # The American Bulldog Club(The ABC)[http://www.theamericanbulldogclub.com The American Bulldog Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202094638/http://theamericanbulldogclub.com/ |date=2011-02-02 }} # South African Canine Breed Registry [http://www.sacbr.co.za The American Bulldog Club of South Africa]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #http://nationalkennelclub.com/Breed-Standards/ab-standard.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018005437/http://www.nationalkennelclub.com/Breed-Standards/ab-standard.htm |date=2011-10-18 }} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category|American Bulldog}} *{{dmoz|Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Molosser_Group/American_Bulldog/|American Bulldog}} [[വർഗ്ഗം:നായ ജനുസ്സുകൾ]] 80s4ywpvw6ccpwjm5vjie8d1zpncpv8 0 208817 4611939 3623670 2026-04-04T05:27:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611939 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Alexandra Danilova}} {{PU|Alexandra Danilova}} [[File:Alexandra Danilova - VanVechten.jpg|thumb|250px|right|അലക്സാണ്ട്ര ഡാനിലോവ]] '''അലക്സാണ്ട്രാ ഡാനിലോവ''' ([[നവംബർ]] 20, 1903–[[ജൂലൈ]] 13, 1997) [[റഷ്യൻ]] - [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] [[ബാലെ]] നർത്തകിയും അധ്യാപികയുമായിരുന്നു. [[റഷ്യ|റഷ്യയിലെ]] പീറ്റർ ഹോഫിലായിരുന്നു [[ജനനം]]. 1912-ൽ [[സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ്ബർഗ്|സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ് ബർഗിലെ]] ഇംപീരിയൽ തിയെറ്റർ സ്കൂളിലെ ബാലെ വിഭാഗത്തിൽ പഠനമാരംഭിച്ചു. ബിരുദാനന്തരം റഷ്യയിലെ അഗ്രിപ്പിന വഗനോവ, അന്നാ ജോഹാൻസൻ എന്നിവരുടേയും [[പാരിസ്|പാരിസിലെ]] വെറാട്രിഫിലോവയുടേയും ശിക്ഷണത്തിൽ മികച്ച പരിശീലനമാർജിച്ചു. ==ശ്രദ്ധേയ നർത്തകി== റഷ്യയിലെ സ്റ്റേറ്റ് അക്കാദമിക് തിയെറ്റർ ഫോർ ഓപ്പറ ആൻഡ് ബാലെയുടെ കോർപ്സ് ഡി ബാലെയിലാണ് ആദ്യം അഭിനയിച്ചത്. പിന്നീട് ''ദ് സ്ലീപ്പിംഗ് ബ്യൂട്ടി'' എന്ന ബാലെയിലൂടെ ശ്രദ്ധേയ നർത്തകിയായി. 1922 മുതൽ 24 വരെ പെട്രോ ഗ്രാഡിലെ അവാന്ത് ഗാർഡ് നൃത്തപ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിച്ചു. അങ്ങനെ ജോർജ് ബലാൻചിനിന്റെ പരീക്ഷണാത്മക സൃഷ്ടികളിൽ പങ്കാളിയായി. 1924-ൽ ''പ്രിൻസിപ്പൽ ഡാൻസേഴ്സ് ഒഫ് ദ് റഷ്യൻ ബാലെ'' എന്ന സംഘത്തോടൊപ്പം [[ജർമനി]] സന്ദർശിച്ചു. സംഘാംഗങ്ങളെപ്പോലെ തന്നെ ഡാനിലോവയും അവിടെ നിന്നും [[പാരിസ്|പാരിസിലെത്തി]] സ്ഥിരതാമസമാരംഭിച്ചു. തുടർന്ന് ഡാനിലോവ സെർഗീഡയാഖിലോവിന്റെ ബാലെസംഘത്തിൽ ചേർന്നു. 1929 വരെ അവരോടൊപ്പം സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. അക്കാലയളവിൽ ഇവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ച ബാലെകൾ *ലെ പാസ് ഡി ഏഷ്യർ *ദ് ട്രൈംഫ് ഒഫ് നെപ്ട്യൂൺ *ദ് ഗോഡ്സ് ഗോ എ ബെഗ്ഗിങ് ലെബാൽ എന്നിവയാണ്. തുടർന്ന് 1929 മുതൽ 31 വരെ മോണ്ടി കാർലൊ ഓപ്പറ ബാലെയുമായി ചേർന്നു പ്രവർത്തിച്ചു. ==വിവാഹ ജീവിതം== 1932-ൽ [[വിവാഹം|വിവാഹിതയായെങ്കിലും]] 36-ൽ [[വിധവ|വിധവയായി]]. 1933 മുതൽ 38 വരെ കേണൽ വാസിലിയുടെ ബാലെ, റസ്സസ് ഡി മോണ്ടി-കാർലോയിൽ അഭിനേത്രിയായിരുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ മാസിൻ, ഡേവിഡ് ലിചിൻ എന്നിവരുടെ സൃഷ്ടികളിലൂടെ ഇവർ അഭിനയമികവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ദ് ഫയർബേഡ് സ്വാൻലേക്ക്, ലെബ്യൂ ഡാന്യൂബ് എന്നിവയാണ് അക്കൂട്ടത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ബാലെകൾ. അതിനു ശേഷം ഡെൻഹാം കമ്പനിയിൽ ചേർന്നു. ജിസെല്ലെ, ദ് നട്ട് ക്രാക്കർ, കോപ്പെലിയ ഗെയ്റ്റെ പരിസിയെന്നെ എന്നിവയാണ് അവർക്കു വേണ്ടി ചെയ്ത ബാലെകളിൽ പ്രധാനം. 1941-ൽ വീണ്ടും വിവാഹിതയായി. 1951-ൽ ഔപചാരികമായി ബാലെ അഭിനയത്തിൽ നിന്ന് വിടവാങ്ങിയെങ്കിലും തുടർന്ന് പലപ്പോഴും അതിഥി താരമായി അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തമായി ഒരു ബാലെ സംഘം രൂപീകരിച്ച് 1954 മുതൽ 56 വരെ ഇവർ നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. അവസാനം അഭിനയിച്ച ബാലെ റെയ് മോണ്ട (1957) ആണ്. 1958 മുതൽ ഒരു സംഘാടക എന്നനിലയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങി. 1964-ൽ സ്ക്കൂൾ ഒഫ് അമേരിക്കൻ ബാലെയിൽ അധ്യാപികയായി. അവിടത്തെ ശില്പശാലകൾക്കും വാർഷിക പരിപാടികൾക്കും പിന്നീട് ഏതാനും ബാലെകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. 1989-ൽ അവിടെ നിന്നും വിരമിച്ചു. ==അവാർഡുകൾ== 1958-ൽ കാപെഷ്യോ അവാർഡും 1984-ൽ ഡാൻസ് മാഗസിൻ അവാർഡും ലഭിച്ച ഡാനിലോവയെ 1989-ൽ കെന്നഡി സെന്റർ പുരസ്കാരം നൽകി ആദരിക്കുകയുമുണ്ടായി. 30-കളിലും 40-കളിലും പാശ്ചാത്യലോകത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തയായ ബാലെ നർത്തകിയായിരുന്നു ഇവർ. പ്രസാദാത്മകതയും ചടുലതയും ഡാനിലോവയുടെ നടനവിശേഷങ്ങളാണ്. നിരവധി ദുഃഖ കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇവരുടെ ഹാസ്യ വേഷങ്ങളായിരുന്നു ഏറെ ജനപ്രിയങ്ങളായത്. 1997 ജൂലൈ 13-ന് [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] അന്തരിച്ചു. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *http://www.ballerinagallery.com/danilova.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://michaelminn.net/andros/biographies/danilova_alexandra/ ==വീഡിയോ== *http://www.danceheritage.org/danilova.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206085844/http://www.danceheritage.org/danilova.html |date=2012-02-06 }} {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ഡാനിലോവ,_അലക്_സാണ്ട്ര_(1903_-_97)|ഡാനിലോവ, അലക് സാണ്ട്ര (1903 - 97)}} [[വർഗ്ഗം:ബാലെ നർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1903-ൽ ജനിച്ചവർ]] oqvg4xpljeifdcxws4k9gr3ryh7a85t 0 228242 4611963 4552341 2026-04-04T09:14:41Z Washing1 216081 /* സുരക്ഷിത ലൈംഗികബന്ധം */ അക്ഷരപിശക് തിരുത്തി 4611963 wikitext text/x-wiki {{PU|Fingering (sexual act)}} [[പ്രമാണം:Vaginal fingering in bed.jpg|ലഘുചിത്രം|സ്വന്തം യോനിയിൽ വിരലോടിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീ.]] [[File:Wiki-fingering.png|thumb|വിരലിടൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.]] കൈവിരലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് [[യോനി]], [[കൃസരി]], [[ഭഗം]] തുടങ്ങിയവയെ ലൈംഗികമായി ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിനെയാണ് '''വിരലിടൽ'''{{തെളിവ്}} എന്ന് പറയുന്നത്. ഇത് ചെയ്യുന്നത് സ്വയമോ ഒരു ലൈംഗികപങ്കാളിയോ ആകാം. [[ബാഹ്യകേളി|ബാഹ്യകേളിയുടെ]] ഭാഗമായും ഇത് ചെയ്യാറുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ബന്ധത്തിൽ സ്ത്രീകളെ ലൈംഗികമായി ഉണർത്തുന്നതിന് കൈവിരലുകളുപയോഗിച്ച് യോനി, കൃസരി എന്നിവയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കാവുന്നതാണെന്ന് കാമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങൾ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. വിരലുകൾ കൊണ്ട് ഈ ഭാഗങ്ങളെ മൃദുവായി ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നത് യോനിയിൽ നനവ് അഥവാ ലൂബ്രിക്കേഷൻ, വികാസം എന്നിവ നൽകുകയും സുഖകരമായ ലൈംഗികബന്ധത്തിന് സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മലദ്വാരത്തിൽ സ്പർശിച്ച വിരൽ വൃത്തിയായി കഴുകാതെ യോനിയുമായി സമ്പർക്കത്തിൽ വന്നാൽ അത് അണുബാധയ്ക്ക് കാരണമാകാറുണ്ട്. ==സുരക്ഷിത ലൈംഗികബന്ധം== [[പ്രമാണം:Vaginal fingering.ogv|ലഘുചിത്രം|വിരലിടുന്നതിന്റെ വീഡിയോ പ്രദർശനം.]] കൈകളിൽ ലാറ്റക്സ് കൈയുറകൾ അണിയുകയാണെങ്കിൽ വിരലിടൽ ഒരു സുരക്ഷിത ലൈംഗികരീതിയായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{cite pmid|10616355}}</ref> വിരലിടുമ്പോൾ നഖങ്ങൾ വെട്ടി വൃത്തിയാക്കിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ മുറിവുണ്ടാകാനും അതിൽ നിന്ന് അണുബാധയുണ്ടാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൈകളിൽ മുറിവോ അണുബാധയോ ഉണ്ടെങ്കിൽ വിരലിടുന്ന സമയത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇത് ചെയ്തതിനുശേഷം രോഗാണുക്കൾ പകരാതിരിക്കാൻ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുന്നതിനുമുമ്പ് സോപ്പും ചൂടുവെള്ളവുമുപയോഗിച്ച് കൈകൾ നന്നായി വൃത്തിയാക്കണം. യോനിയിലും മലദ്വാരത്തിലും വിരലിടുകയാണെങ്കിൽ രണ്ടിനും വേറെവേറെ കൈയുറകളുപയോഗിക്കണം. മലദ്വാരത്തിലും യോനിയിലും ഒരേ വിരൽ കൊണ്ട് സ്പർശിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് യോനിയിൽ രോഗാണുബാധ പടരാൻ കാരണമാകും. ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Commonscat|Fingering (sex)}} {{Sex|expanded}} [[Category:ലൈംഗികത]] rzlom51uv9kyj9hlb61z9yh9mrmkeyw 0 269576 4611923 4611632 2026-04-03T21:43:49Z Symphonicallyu 155269 4611923 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Awadhi language}} {{Infobox language |name = <span style="font-size:100%;line-height:1.65;">അവധി</span> |altname = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;text-align:center;">{{lang|awa-kthi|𑂌𑂡𑂲}} • {{lang|awa-Deva|औधी}} <small>(ഔധി)</small></span> |nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;text-align:center;">{{large|{{lang|awa-Deva|अवधी}}}} • {{large|{{lang|awa-Kthi|𑂃𑂫𑂡𑂲}}}} • {{lang|awa|{{nq|اودهي}}}}</span> | image = [[File:Awadhi language.svg|center]] | imagecaption = <center><small>"അവധി" എന്ന് [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | pronunciation = {{IPA|awa|əʋ.d̪ʱi|}} |states = [[ഇന്ത്യ]] , [[നേപ്പാൾ]] |region = ഇന്ത്യയുടെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ *[[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിലെ]] **[[അവധ്]] **[[ദൊവാബ്|ലോവർ ദൊവാബ്]] മേഖലകൾ *[[മധ്യപ്രദേശ്]] *[[ബീഹാർ]] *[[ഡെൽഹി]] നേപ്പാളിലെ [[തെരായി|തെരായി സമതലം]]. *[[ലൂംബിനി മേഖല]] **[[കപിലവസ്തു ജില്ല]] *[[ഭേരി മേഖല]] **[[ബാങ്കെ ജില്ല]] **[[ബർദിയ ജില്ല]] [[ഫിജി|ഫിജിയിൽ]] ദ്വീപിൽ [[ഫിജി ഹിന്ദി]] എന്ന രൂപത്തിൽ. [[കരീബിയൻ]] ദ്വീപസമൂഹ രാജ്യങ്ങളിലെ [[ഇൻഡോ-കരീബിയൻ ജനത]] സംസാരിക്കുന്ന പൊതുഭാഷ. *[[സുരിനാം]] *[[ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ]] *[[ഗയാന]] [[മൗറീഷ്യസ്|മൗറീഷ്യസിൽ]] [[മൗറീഷ്യൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] എന്ന രൂപത്തിൽ. [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ]] [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] എന്ന രൂപത്തിൽ. |speakers = {{sigfig|3.850906|3}} കോടി |date = 2011 |ref = <ref>{{cite web |url= https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-slow-death-of-bhojpuri-and-awadhi-2122062|title=The Slow Death of Awadhi and Bhojpuri}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.omniglot.com/writing/awadhi.htm|title=Omniglot — Awadhi (अवधी)}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.bignewsnetwork.com/news/270676192/awadhi-language-is-grouped-as-mother-tongue-under-hindi|title='Awadhi language is grouped as mother tongue under Hindi' says Minister of State for Home Affairs |work=Big News Network.com }}</ref> | ethnicity = [[അവധി ജനത]] |familycolor = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] |fam2 = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] |fam3 = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] |fam4 = [[ഹിന്ദി ഭാഷകൾ|മധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ]] |fam5 = [[കിഴക്കൻ ഹിന്ദി]] |dia1 = [[ഫിജി ഹിന്ദി]] |dia2 = [[ഗംഗാപാരീ]] |dia3 = മിർസാപുരി |dia4 = പർദേശി |dia5 = ഉത്തരി |dia6 = പ്രതാപ്ഗഢി |dia7 = താരുഹാട്ട് |dia8 = [[കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] |dia9 = [[മൗറീഷ്യൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] |dia10 = [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] | ancestor = [[അർദ്ധമാഗധി പ്രാകൃതം]] | ancestor2 = [[അപഭ്രംശം|അർദ്ധമാഗധി അപഭ്രംശം]] |script = {{unbulleted list |[[ദേവനാഗരി]] (ഇപ്പോൾ) |[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]] (ചരിത്രപരം) |[[പേർഷ്യൻ ലിപി|പേർഷ്യൻ]] |[[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]] }} | nation = {{flag|ഫിജി}} {{small|([[ഫിജി ഹിന്ദി]] എന്ന രൂപത്തിൽ)}} | iso2 = awa | iso3 = awa | glotto = awad1243 | glottorefname = <small>അവധി</small> | lingua = 59-AAF-ra | glotto2 = gang1265 | glottoname2 = <small>ഗംഗാപാരീ</small> | glotto3 = mirz1238 | glottoname3 = <small>മിർസാപുരി</small> | glotto4 = utta1238 | glottoname4 = <small>ഉത്തരി</small> | map2 = [[File:Awadh region.jpg|center]] | mapsize = 300px | mapcaption2 = <center><small>ഉത്തർപ്രദേശിലെ അവധി ഭാഷാ അതിർത്തികൾ</center></small> | notice = IPA }} [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയാണ് [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിന്റെ]] മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ള ഒരു പ്രദേശമായ [[അവധ്|അവധിൽ]] സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഷയായ '''അവധി''' (<small>[[ദേവനാഗരി]]:</small> {{lang|awa-deva|{{bo-textonly|अवधी}}}}, <small>[[കൈത്തി]]:</small> {{lang|awa-kthi|{{bo-textonly|𑂃𑂫𑂡𑂲}}}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Avadhī'', <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|awa|əʋ.d̪ʱi}}).<ref>{{cite book |last=Oldenburg |first=Veena Talwar |author-link= |date= |title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877 |url= |location= |publisher=Princeton University Press|page=5|isbn=}}</ref> ഹിന്ദിയുടെ പൂർവീ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു ഉപഭാഷയാണിത്.<ref name="fulllangdatacensus 2011">{{cite web |last=Kawoosa |first=Vijdan Mohammad |date=22 November 2018 |title=How languages intersect in India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015014438/https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |archive-date=15 October 2022 |publisher=Hindustan Times}}</ref> ഉത്തർപ്രദേശിലെ [[അവധ്]], [[ദൊവാബ്|ലോവർ ദൊവാബ്]], [[മധ്യപ്രദേശ്‌]], [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]], [[ഡെൽഹി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെ]] [[ലുംബിനി പ്രവിശ്യ|ലുംബിനി]], [[രാപ്തി]], [[ഭേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇത് സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=":5">{{Cite web|last=Meaning |first=Nepali|date=12 August 2023|title=Origin, Structure, Development, and Situation of Awadhi Language in Nepal - Nepali Meaning|url=https://nepalimeaning.com/origin-structure-development-and-situation-of-awadhi-language-in-nepal/|access-date=4 February 2024 |website=nepalimeaning.com|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=1}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=1}}</ref> ലോകത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകളിൽ 29-ാം സ്ഥാനമാണിതിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത്]] [[Indian indenture system|കരാർ തൊഴിലാളികളായി]] കുടിയേറിയവരുടെ പിൻഗാമികൾക്കിടയിൽ [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പൂരിക്കൊപ്പം]] അവധിയും ഇന്നും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഹിന്ദി]] പ്രബലമാകുന്നതുവരെ, [[ബ്രജ് ഭാഷ|ബ്രജ് ഭാഷയ്ക്കൊപ്പം]] അവധിയും പ്രധാന സാഹിത്യഭാഷയായിരുന്നു. മാനക ഹിന്ദിയിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും, മധ്യ-കിഴക്കൻ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിൽ]] ഈ ഭാഷ അതിന്റെ തനതുരൂപത്തിൽത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name=":2">{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=6}}</ref> അവധിയെ [[കിഴക്കൻ ഹിന്ദി ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഹിന്ദി ഭാഷകളുടെ]] കീഴിലുള്ള മാതൃഭാഷയായാണ് [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ]] കണക്കാക്കുന്നത്. ഈ മേഖലയിലെ [[സമ്പർക്കഭാഷ|സമ്പർക്കഭാഷയും]] വിദ്യാഭ്യാസ-ഔദ്യോഗിക ഭാഷയും [[ഹിന്ദുസ്താനി ഭാഷ|മാനക ഹിന്ദിയാണ്]].<ref name="fulllangdatacensus 2011">{{cite web |last=Kawoosa |first=Vijdan Mohammad |date=22 November 2018 |title=How languages intersect in India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015014438/https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |archive-date=15 October 2022 |publisher=Hindustan Times}}</ref> അതിനാൽ, അവധിയിലെ സാഹിത്യരചനകളെയും [[Hindi literature|ഹിന്ദി സാഹിത്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്.<ref>{{Harvcoltxt|Masica|1993|p=9}}- A vast central portion of the subcontinent, consisting of the Indian states of Uttar Pradesh, Bihar, Madhya Pradesh, Rajasthan, Haryana, and Himachal Pradesh, plus the Union Territory of Delhi, is known as the "HINDI area", because the official and general written language, that is to say, that of administration, press, school instruction, and modern literature, is Hindi, sometimes called MODERN STANDARD HINDI, and the whole area is heir to the "Hindi literary tradition" – Hindi being used here in a different and wider sense, to refer to pre-modern literature in Braj and Awadhi, and often to those languages proper to Rajasthan and Bihar as well</ref> ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[തുളസീദാസ്|ഗോസ്വാമി തുളസീദാസ്]] രചിച്ച [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിത് മാനസ്]] (തുളസീദാസ് രാമായണം), [[ഹനുമാൻ ചാലിസ]] എന്നീ കൃതികൾ ഈ ഭാഷയിലാണ് രചിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. == പദോൽപ്പത്തി == ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[അവധ്]] എന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് 'അവധി' എന്ന പദം രൂപപ്പെട്ടത്.<ref>{{Cite book|last=Saksena|first=Baburam |title=Evolution of Awadhi (a Branch of Hindi)|publisher=Indian Press|year=1937|pages=1-2}}</ref> പുരാതന [[കോസല സാമ്രാജ്യം|കോസല രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന "[[അയോദ്ധ്യ]]" എന്ന [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]] നാമത്തിൽ നിന്നാണ് ''അവധ്'' എന്ന പേരുണ്ടായത്. സംസ്കൃതത്തിൽ "അയോദ്ധ്യ" എന്ന പദത്തിനർത്ഥം ''കീഴടക്കാനാവാത്തത്'' അഥവാ ''യുദ്ധം ചെയ്ത് തോൽപ്പിക്കാനാവാത്തത്'' എന്നാണ്.<ref name=":1">{{Harvcoltxt|Grierson|1904|pp=9–10}}</ref> ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിൽ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷയായതിനാലാണ് ഇതിന് ''അവധി'' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. [[ബൈസ്വാര]] പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നുള്ള '''ബൈസ്വാരി''',<ref>{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=10}}</ref> 'കിഴക്കൻ' എന്നർത്ഥമുള്ള '''പൂർബി''' (ഈ പദം പലപ്പോഴും അവ്യക്തമായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്) എന്നിവയാണ് അവധി ഭാഷയുടെ മറ്റ് പേരുകൾ.<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |title=The Indo-Aryan Languages |publisher=Cambridge University Press |year=1991 |isbn=978-0-521-29944-2 |page=12}}</ref> == വർഗ്ഗീകരണം == [[ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ]] ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] ഉപവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] ഭാഷയാണ് അവധി. ഇന്തോ-ആര്യൻ [[ഭാഷാതുടർച്ച|ഭാഷാതുടർച്ചയിൽ]], ഇത് മധ്യ-കിഴക്കൻ മേഖലയിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇതിനെ പലപ്പോഴും 'കിഴക്കൻ ഹിന്ദി' എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. [[ശൗരസേനി ഭാഷ|ശൗരസേനിയുമായും]] [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതവുമായും]] ഭാഗികമായി സാമ്യമുള്ള [[അർദ്ധമാഗധി പ്രാകൃതം|അർദ്ധമാഗധിയുടെ]] ഒരു പുരാതന രൂപത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാം അവധി രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="auto">{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=2}}</ref> അവധി ഭാഷയോട് ഏറ്റവും അടുത്ത സാമ്യമുള്ളത് [[ബഘേലീ ഭാഷ|ബഘേലീ]] ഭാഷയ്ക്കാണ്; വംശാവലിപരമായി ഇവ രണ്ടും ഒരേ 'അർദ്ധമാഗധി' രൂപത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. ആദ്യകാല ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ബഗേലിയെ 'അവധിയുടെ തെക്കൻ രൂപം' മാത്രമായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. എന്നാൽ, പുതിയ പഠനങ്ങൾ ബഗേലിയെ അവധിയുടെ ഒരു ഉപഭാഷയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് അതിനോട് തുല്യമായ ഒരു പ്രത്യേക ഭാഷയായിട്ടാണ് അംഗീകരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=__DaXf3XedoC|title=Patterns of Regional Geography: Indian perspective|last=Mandal|first=R. B.|date=1990|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-291-0|pages=127–129|language=en}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == അവധി ഭാഷയുടെ ഉത്ഭവവും വികാസവും മധ്യകാല ഇന്ത്യയിലെ സാംസ്കാരിക മാറ്റങ്ങളുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇത് ഒരു സവിശേഷ ഭാഷാരൂപമായി രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. പുരാതന [[കോസല രാജ്യം|കോസല രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്ന ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ [[അവധ്]] മേഖലയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ഈ ഭാഷ വളർന്നുവന്നത്. ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെയും പിന്നീട് [[അവധ് നവാബുമാർ|അവധ് നവാബുമാരുടെയും]] ഭരണകാലത്ത് പേർഷ്യൻ ഭാഷയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക പദവി ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, സാധാരണ ജനങ്ങളുടെയും വ്യാപാരികളുടെയും ഇടയിൽ ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള പ്രധാന മാധ്യമമായി അവധി നിലകൊണ്ടു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടോടെ സൂഫി കവികൾ തങ്ങളുടെ ദർശനങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഈ ഭാഷയെ ഒരു പ്രധാന ഉപകരണമായി സ്വീകരിച്ചു. ഇത് ഭാഷയുടെ ജനപ്രീതി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നതിനും കാരണമായി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ നിന്നും [[ഫിജി]], [[മൗറീഷ്യസ്]], [[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് തൊഴിലാളികൾ കുടിയേറിയതോടെ അവധി ഭാഷ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഈ കുടിയേറ്റം കരീബിയൻ ദ്വീപുകളിലും പസഫിക് മേഖലയിലും [[ഫിജി ഹിന്ദി]] പോലുള്ള പുതിയ ഭാഷാഭേദങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിന് അടിസ്ഥാനമായി. ഇന്നും ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർക്കിടയിൽ അവധി ഭാഷയുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. == സാഹിത്യം == === മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനവും ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ തുടക്കവും === ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉത്തരേന്ത്യയിലെ [[ഇതിഹാസ കവിത|ഇതിഹാസ കവിതകളുടെ]] പ്രധാന മാധ്യമമായി അവധി ഭാഷ മാറി.<ref>{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=13}}</ref> അവധി സാഹിത്യത്തെ പ്രധാനമായും ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ എന്നും പ്രേമാഖ്യാനങ്ങൾ (പ്രണയകഥകൾ) എന്നും രണ്ടായി തിരിക്കാം. ==== ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ ==== ആധുനിക [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിലെ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതികളിലൊന്നായി കരുതപ്പെടുന്നത് കവിശ്രേഷ്ഠനായ [[തുളസീദാസ്]] രചിച്ച [[രാമചരിതമാനസം]] (എ.ഡി. 1575) ആണ്. [[ദോഹ (കവിത)|ദോഹ]]-[[ചൗപായ്]] വൃത്തങ്ങളിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഇതിന്റെ അർത്ഥം "രാമന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ തടാകം" എന്നാണ്. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലെ]] [[വാത്മീകി|വാത്മീകി]] [[രാമായണം|രാമായണത്തെയോ]] [[അധ്യാത്മരാമായണം|അധ്യാത്മരാമായണത്തെയോ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Harvcoltxt|Saxena|1971|pp=11–12}}</ref> ഭക്തിസാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ഗ്രന്ഥമായി [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി]] രാമചരിതമാനസത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ നിരീക്ഷകർ ഇതിനെ "[[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയുടെ]] ബൈബിൾ" എന്നും വിളിക്കുന്നു.<ref>{{Harvcoltxt|Lutgendorf|1991|p=1}}</ref> 'തുളസീദാസ് രാമായണം' എന്നോ വെറുതെ 'രാമായണം' എന്നോ ഇത് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Harvcoltxt|Lutgendorf|1991|p=12}}</ref> {{multiple image | align = right | header_background = #FDF5E6 | header = [[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിതമാനസത്തിലെ]] ചിത്രീകരണങ്ങൾ | direction = vertical | footer_align = center | image_style = border:none; | total_width = 280 | image1 = 5_Illustration_from_the_Ramcharitmanas_of_Tulsidas_(1532–1623)_Jodhpur,_c._1775;_62.7_x_134.5_cm_Mehrangarh_Museum_Trust.jpg | image2 = 7 Rama's Army reaches Lanka from the Ram Charit Artist Unknown, ca. 1780, 63x125.8cm Mehrangarh Museum Trust.jpg | footer = (a) ബാലിവധം: [[രാമൻ|രാമനും]] [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] മഴക്കാലം തീരാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു, (b) രാമന്റെ സൈന്യം സമുദ്രം കടന്ന് ലങ്കയിലേക്ക് പോകുന്നു. | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} [[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] കൃതികളായ ''[[ഹനുമാൻ ചാലിസ]]'',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MX1SDwAAQBAJ&q=awadhi&pg=PT151|title=Hanuman Chalisa: Verse by Verse Description|last=Padam|first=Sandeep|date=21 March 2018|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-611-6|language=hi}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UFE4DwAAQBAJ&q=hanuman+chalisa+awadhi&pg=PA42|title=Lucknow Poetica|last=Shamim|first=Dr Rupali Saran Mirza Dr and Amna|date=14 November 2016|publisher=Idea Publishing|page=42|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tlduDwAAQBAJ&q=hanuman+chalisa+awadhi&pg=PA11|title=Sri Hanuman Chalisa: Commentary on the Praises to the Eternal Servant|last=Vishwananda|first=Paramahamsa Sri Swami|date=13 March 2018|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-3-96343-015-2|page=11|language=en}}</ref> ''പാർവ്വതീ മംഗൾ'', ''ജാനകീ മംഗൾ'' എന്നിവയും അവധിയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.<ref name="Saxena 1971 12">{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=12}}</ref> {{Verse translation|lang=awa|अंडकोस प्रति प्रति निज रूपा। देखेउँ जिनस अनेक अनूपा॥ <u>अवधपुरी</u> प्रति भुअन निनारी। <u>सरजू</u> भिन्न भिन्न नर नारी॥|ഓരോ പ്രപഞ്ചത്തിലും ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ കണ്ടു, അതുപോലെ സമാനതകളില്ലാത്ത പല വസ്തുക്കളും; ഓരോ പ്രപഞ്ചത്തിനും അതിന്റേതായ <u>അയോധ്യയുണ്ടായിരുന്നു</u>, അതിന്റേതായ <u>സരയൂ</u> നദിയും, അതിന്റേതായ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും.|italicsoff=y|attr1=[[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിതമാനസത്തിലെ]] 7.81.3 ചൗപായ്|attr2=വിവർത്തനം: ആർ.സി. പ്രസാദ്<ref>{{Harvcoltxt|Tulasīdāsa|1999|p=747}}</ref>}} {{Verse translation|lang=awa|सिंधु तीर एक भूधर सुंदर। कौतुक कूदि चढ़ेउ ता-ऊपर॥ बार-बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ <u>पवनतनय</u> बल भारी॥|കടൽത്തീരത്ത് മനോഹരമായ ഒരു പർവ്വതമുണ്ടായിരുന്നു, അവൻ കളിയായി അതിന്റെ കൊടുമുടിയിലേക്ക് ചാടിക്കയറി; വീണ്ടും വീണ്ടും അവൻ ഭഗവാനെ സ്മരിച്ചു, അങ്ങനെ <u>വായുപുത്രൻ</u> അതിയായ ശക്തിയോടെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞു.|italicsoff=y|attr1=[[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിതമാനസത്തിലെ]] 5.1.3 ചൗപായ്|attr2=വിവർത്തനം<ref>{{Cite journal|last=Rao|first=I. Panduranga|date=1998|title=Review of The Beautiful Verses (Ram-Charit Manas, "Sunder-Kand" and Hanuman Chalisa of Goswami Tulsidas rendered into English verse)|journal=Indian Literature|volume=41|issue=1 (183)|pages=240–241|issn=0019-5804|jstor=23341337}}</ref>}} [[ഭഗവതപുരാണം|ഭഗവതപുരാണത്തിലെ]] 'ദശമസ്കന്ധത്തിന്' ഹിന്ദി പ്രാദേശികഭാഷയിലുണ്ടായ ആദ്യത്തെ സ്വതന്ത്ര ആവിഷ്കാരം ലാലാച്ദാസ് രചിച്ച "ഹരിചരിത്" (എ.ഡി. 1530) ആണ്. ഹസ്തിഗ്രാം (ഇന്നത്തെ [[റായ്ബറേലി ജില്ല|റായ്ബറേലിക്ക്]] അടുത്തുള്ള ഹത്ഗാവ്) സ്വദേശിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഈ കൃതി ദീർഘകാലം വ്യാപകമായി പ്രചരിക്കുകയും, ഇതിന്റെ നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശ്, [[ബീഹാർ]], [[മാൾവ]], [[ഗുജറാത്ത്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[ കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി ലിപിയിലാണ്]] ഇവയെല്ലാം രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.<ref>{{Harvcoltxt|Orsini|2014|p=200}}</ref> [[സിക്കന്ദർ ലോധി|സിക്കന്ദർ ലോധിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് ഡൽഹിയിലെ ഈശ്വർദാസ് രചിച്ച 'സത്യവതി' (ഏകദേശം എ.ഡി. 1501), ലാലാദാസിന്റെ 'അവധവിലാസം' (എ.ഡി. 1700) എന്നിവയും അവധി ഭാഷയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. വിവിധ പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ മിശ്രിതമായ 'പഞ്ച്‌മേൽ ഖിച്ചഡി' (pancmel khicṛī) ശൈലി പിന്തുടർന്നിരുന്ന [[കബീർ|കബീറിനെപ്പോലുള്ള]] ഭക്തകവികളുടെ കൃതികളിലെ പ്രധാന ഘടകവും അവധി ഭാഷയായിരുന്നു.<ref>{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=260}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=264}}</ref> കബീറിന്റെ പ്രധാന കൃതിയായ [[ബിജക്|ബിജകിലെ]] ഭാഷാശൈലി പ്രാഥമികമായി അവധിയാണ്.<ref>{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=260}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=259}}</ref> ==== പ്രേമാഖ്യാനങ്ങൾ ==== {{multiple image | total_width = 200 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | image_style = border:none; | image1 = Queen Nagamati talks to her parrot, Padmavat, c1750.jpg | caption1 = രാജ്ഞി നാഗമതി തന്റെ തത്തയോട് സംസാരിക്കുന്നു, [[പത്മാവത്]], എ.ഡി 1750. | image2 = Meister des Madhu-Malati-Manuskripts 001.jpg | caption2 = കാമുകീകാമുകന്മാർ കാട്ടിൽ വെച്ച് ഒരു കടുവയ്ക്ക് നേരെ അമ്പെയ്യുന്നു. [[സൂഫി]] കാവ്യമായ [[മധുമാലതി|മധുമാലതിയിൽ]] നിന്നുള്ള ചിത്രം. | alt1 = | header = അവധി [[സൂഫി]] കൃതികളിലെ ചിത്രീകരണങ്ങൾ | header_background = #FDF5E6 }} 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ കിഴക്കൻ സൂഫികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സാഹിത്യഭാഷയായി അവധി മാറി. പേർഷ്യൻ ''[[മസ്നവി]]'' ശൈലിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും, സൂഫി [[മിസ്റ്റിസിസം|മിസ്റ്റിസിസത്തിൽ]] വേരൂന്നിയതും, എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും ഇന്ത്യൻ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ളതുമായ 'പ്രേമാഖ്യാനങ്ങളുടെ' (പ്രണയകഥകൾ) ഭാഷയായി ഇത് മാറുകയായിരുന്നു. ഭാരതീയ ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് കടമെടുത്ത നിരവധി [[ആഖ്യാനശൈലി|കഥാതന്തുക്കൾ]] ഇവയിലുണ്ടായിരുന്നു. അവധി ഭാഷയിലെ അത്തരം ആദ്യത്തെ പ്രേമാഖ്യാനമായിരുന്നു മൗലാനാ ദാവൂദിന്റെ [[ചന്ദായൻ (കാവ്യം)|ചന്ദായൻ]] (എ.ഡി. 1379).<ref>{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=263}}</ref> പ്രശസ്ത ഭരണാധികാരിയായ [[ഷേർഷാ സൂരി|ഷേർഷാ സൂരിയുടെ]] കാലത്ത് തന്റെ വിശിഷ്ടകൃതിയായ [[പത്മാവത്]] (എ.ഡി. 1540) രചിച്ചുകൊണ്ട് [[മാലിക് മുഹമ്മദ് ജായസി|ജായസി]] ഈ പാരമ്പര്യം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. [[അരാക്കൻ]] മുതൽ [[ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമി|ഡെക്കാൻ]] വരെ വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ച ഈ കൃതി, [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യനിലേക്കും]] മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്കും വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref>{{Harvcoltxt|Orsini|2014|p=213}}</ref> ജായസിയുടെ മറ്റ് പ്രധാന കൃതികളായ കാൻഹാവത്,<ref>{{Citation|last=Hawley|first=John Stratton|title=Did Surdas Perform the Bhāgavata-purāṇa?|date=2015|work=Tellings and Texts|page=212|editor-last=Orsini|editor-first=Francesca|series=Music, Literature and Performance in North India|edition=1|publisher=Open Book Publishers|isbn=978-1-78374-102-1|quote=Then there are the Ahirs whose performances of the Krishna story fascinated Malik Muhammad Jayasi, as he tells us in his Kanhavat of 1540;...|editor2-last=Schofield|editor2-first=Katherine Butler|jstor=j.ctt17rw4vj.15}}</ref> അഖ്രാവത്<ref name="Saxena 1971 12"/>, ആഖ്‌രി കലാം<ref>{{Cite journal|last=Singh|first=Virendra|date=2009|title=An Avadhi language account of an earthquake in medieval North India circa AD 1500|url=https://www.researchgate.net/publication/296774084|journal=Current Science|volume=96|pages=1648–1649}}</ref> എന്നിവയും അവധിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. {{Rquote|centre|എന്റെ മഹത്തായ നഗരമായ, എക്കാലവും മനോഹരമായ ജായസിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.<br /> ''[[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിൽ]]'' അതൊരു പുണ്യസ്ഥലമായിരുന്നു, അന്ന് അത് "പൂന്തോട്ടങ്ങളുടെ നഗരം" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു.<br /> പിന്നെ ''[[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗം]]'' കടന്നുപോയി, ''[[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗം]]'' വന്നപ്പോൾ, അവിടെ ''ഭുഞ്ജരാജൻ'' എന്ന മഹാനായ ഒരു ഋഷിയുണ്ടായിരുന്നു.<br /> 88,000 ഋഷിമാർ അന്ന് അവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നു, കൂടാതെ ഇടതൂർന്ന... എൺപത്തിനാല് കുളങ്ങളും.<br /> അവർ ഇഷ്ടികകൾ ചുട്ടെടുത്ത് ഉറപ്പുള്ള ഘാട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും എൺപത്തിനാല് കിണറുകൾ കുഴിക്കുകയും ചെയ്തു.<br /> അവർ അവിടെയും ഇവിടെയുമായി മനോഹരമായ കോട്ടകൾ പണിതു, രാത്രിയിൽ അവ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നിപ്പിച്ചു.<br /> മുകളിൽ ക്ഷേത്രങ്ങളുള്ള നിരവധി പഴത്തോട്ടങ്ങളും അവർ വെച്ചുപിടിപ്പിച്ചു.<br /><br /> ദോഹ: ആ മാനുഷിക ''അവതാരങ്ങളെല്ലാം'' അവിടെയിരുന്ന് തപസ്സുചെയ്തു. രാവും പകലും ''ഹോമങ്ങളും'' ''ജപങ്ങളും'' ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ ഈ ലോകത്തെ മുറിച്ചുകടന്നു.|[[മാലിക് മുഹമ്മദ് ജായസി|ജായസി]]|Kanhavat, ed. Pathak (8), 7–8.<ref>{{Harvcoltxt|Orsini|2014|p=209}}</ref>}} [[ജോൻപൂർ ജില്ല|ജോൻപൂരിലെ]] സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ ഷാ ശർഖിയുടെ പ്രവാസ രാജസദസ്സുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന വിദഗ്ദ്ധനും കഥാകാരനുമായിരുന്ന ഷെയ്ഖ് 'കുത്ബൻ' സുഹ്രവർദിയാണ് മിരിഗാവതി (ഏകദേശം എ.ഡി. 1503) അഥവാ ''"മാന്ത്രിക ഹരിണി"'' എന്ന അവധി പ്രണയകാവ്യം രചിച്ചത്.<ref>{{Harvcoltxt|Kutban|2012|p=9}}</ref><ref name=":4">{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=15}}</ref> കവി സയ്യിദ് മഞ്ജൻ രാജ്ഗിരി രചിച്ച [[മധുമാലതി]] അഥവാ ''"രാത്രി വിരിയുന്ന മുല്ല"'' എന്ന മറ്റൊരു പ്രണയകാവ്യം എ.ഡി. 1545-ൽ എഴുതപ്പെട്ടതാണ്.<ref>{{Harvcoltxt|Manjhan|2001|p=xi}} —"Manjhan's birthplace Rajgir is in the present-day state of Bihar, not far away from Patna in northern India, and the poem itself is written in Awadhi or eastern Hindavi".</ref> [[അമീർ ഖുസ്രോ]] (മരണം: എ.ഡി. 1379) അവധിയിൽ ചില കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടുള്ളതായും പറയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Jafri|first=Saiyid Zaheer Husain|date=2016|title=Sectional President's Address: 'MAKING' OF THE COMPOSITE CULTURE IN PRE-NAWABI AWADH|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=77|page=148|issn=2249-1937|jstor=26552634}}</ref> === ആധുനിക ഇന്ത്യ === ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ അവധി സാഹിത്യത്തിന് ഏറ്റവും മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകിയത് [[രമൈ കാക്കാ]] (എ.ഡി 1915–1982), 'പധീസ്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബൽഭദ്ര പ്രസാദ് ദീക്ഷിത് (എ.ഡി 1898–1943), വൻഷീധർ ശുക്ല (എ.ഡി 1904–1980) തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരാണ്. [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരകാലത്ത്]] ജയിലിൽ കിടക്കുമ്പോൾ ദ്വാരകാ പ്രസാദ് മിശ്ര രചിച്ച ഒരു പ്രധാന അവധി ഇതിഹാസ കാവ്യമാണ് 'കൃഷ്ണായൻ' (എ.ഡി 1942). അവധി സാഹിത്യത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് 2022-ൽ ഡോ. [[വിദ്യാ വിന്ദു സിംഗിന്|വിദ്യാ വിന്ദു സിംഗിനെ]] [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.{{clear}} == വ്യാപനം == === ഇന്ത്യയിൽ === [[File:Awadhi regions of Uttar Pradesh.jpg|thumb|അവധി സംസാരിക്കുന്ന ഉത്തർപ്രദേശിലെ ജില്ലകൾ]] അവധി പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത് [[ഗംഗാനദി|ഗംഗാ]]-[[യമുന]] [[doab|ദോവാബിന്റെ]] (നദീതടം) താഴത്തെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മധ്യ-കിഴക്കൻ [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[അവധ്]] പ്രദേശത്താണ്.<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Harvcoltxt|Grierson|1904|pp=9–10}}</ref> ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയും (പ്രത്യേകിച്ച് [[കനൗജി ഭാഷ|കനൗജിയും]] [[ബുന്ദേലി ഭാഷ|ബുന്ദേലിയും]]), കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]] ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരിയുമാണ്]] സംസാരിക്കുന്നത്.<ref name=":6">{{Cite book |last=Saksena |first=Baburam |url=https://books.google.com/books?id=WfkWvgqk5c4C&dq=Awadhi+east+bhojpuri+language&pg=PA5 |title=Evolution of Awadhi (a Branch of Hindi). |date=1971 |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |isbn=978-81-208-0855-3 |language=en|pages=}}</ref><ref>{{Cite book |last=Verbeke |first=Saartje |url=https://books.google.com/books?id=63iC56LeJ_MC&dq=Hindi+is+central+indo+aryan+bhojpuri+eastern+indo+aryan&pg=PA67 |title=Alignment and Ergativity in New Indo-Aryan Languages |date=22 March 2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-029267-1 |language=en}}</ref> വടക്ക് [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളും]] തെക്ക് അവധിയുമായി വലിയ സാമ്യമുള്ള [[ബഘേലി ഭാഷ|ബഘേലിയുമാണ്]] അതിരുകൾ.<ref>{{Harvcoltxt|Saxena|1971|pp=2–5}}</ref> വടക്കൻ, മധ്യ യു.പിയിലെ താഴെ പറയുന്ന ജില്ലകളിൽ അവധി സംസാരിക്കുന്നു: * [[Lakhimpur Kheri district|ലഖിംപൂർ ഖേരി]] ([[Kannauji language|കനൗജിക്കൊപ്പം]]) * [[Sitapur district|സീതാപൂർ]] ([[Kannauji language|കനൗജിക്കൊപ്പം]]) * [[Unnao district|ഉന്നാവോ]] * [[Fatehpur district|ഫത്തേപൂർ]] * [[Barabanki district|ബാരാബങ്കി]] * [[Lucknow district|ലഖ്‌നൗ]] * [[Raebareli district|റായ്ബറേലി]] * [[Amethi district|അമേഠി]] * [[Bahraich district|ബഹ്റൈച്ച്]] * [[Shrawasti district|ശ്രാവസ്തി]] * [[Kanpur Nagar district|കാൺപൂർ]] യു.പിയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അവധി ഭാഷാരൂപം മാറി "കിഴക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് അവധി" എന്ന പ്രത്യേക ഭാഷാഭേദമായി മാറുന്നു. ഈ പ്രദേശം പൂർവാഞ്ചലിലെ [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]] സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് ഉൾപ്പെടുന്ന ജില്ലകൾ ഇവയാണ്: * [[Ayodhya district|അയോധ്യ]] * [[Ambedkar Nagar district|അംബേദ്കർ നഗർ]] * [[Prayagraj district|പ്രയാഗ്‌രാജ്]] * [[Mirzapur district|മിർസാപൂർ]] * [[Jaunpur district|ജോൻപൂർ]] (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ) * [[Bhadohi district|ഭദോഹി]] * [[Sultanpur district|സുൽത്താൻപൂർ]] * [[Pratapgarh, Uttar Pradesh|പ്രതാപ്ഗഢ്]] * [[Gonda district|ഗോണ്ട]] * [[Balrampur district, Uttar Pradesh|ബലറാംപൂർ]] * [[Basti district|ബസ്തി]] (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ) * [[Siddharthnagar district|സിദ്ധാർത്ഥനഗർ]] (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ) * [[Kaushambi district|കൗശാംബി]] === നേപ്പാളിൽ === നേപ്പാളിലെ [[Language Commission (Nepal)|ഭാഷാ കമ്മീഷൻ]] ലുംബിനി പ്രവിശ്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളായി [[തരു ഭാഷ|തരു]], അവധി എന്നിവയെ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |archive-date=6 September 2021 |access-date=28 October 2021 |website=Language Commission}}</ref> നേപ്പാളിലെ രണ്ട് പ്രവിശ്യകളിലാണ് അവധി സംസാരിക്കുന്നത്: * [[ലുംബിനി മേഖല]] ** [[ബാംങ്കെ ജില്ല]] ** [[ബർദിയ ജില്ല]] ** [[ഡാങ് ജില്ല]] ** [[കപിൽവസ്തു ജില്ല]] * [[സുദുർപശ്ചിം പ്രവിശ്യ]] ** [[കൈലാലി ജില്ല]] ** [[കാഞ്ചൻപൂർ ജില്ല]] === ദക്ഷിണേഷ്യയ്ക്ക് പുറത്ത് === {{further|ഫിജി ഹിന്ദി|കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി}} അവധിയുടെയും (കൂടാതെ മറ്റ് ഭാഷകളുടെയും) സ്വാധീനമുള്ള ഒരു ഭാഷ [[Fiji|ഫിജിയിലെ]] [[Indo-Fijians|ഇന്ത്യാക്കാർക്കിടയിൽ]] ഒരു വ്യവഹാരഭാഷയായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ഫിജിയൻ ഹിന്ദി ([[ഫിജി ഹിന്ദി]]) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ''[[എത്‌നോലോഗ്]]'' പ്രകാരം, ഇത് ഭോജ്പുരിയുടെ സ്വാധീനമുള്ള ഒരു തരം അവധിയാണ്, കൂടാതെ ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയായും തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{e25|hif|Fiji Hindi}}</ref> [[സുരിനാം]], [[ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ]], [[ഗയാന]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ [[Indo-Caribbeans|ഇന്ത്യാക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്ഥാനി ([[കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി]]) ഭോജ്പുരിയെയും ഭാഗികമായി അവധിയെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ]] സംസാരിക്കുന്ന ഹിന്ദുസ്ഥാനിയും<ref>{{Cite book|last=Mesthrie|first=Rajend|url=https://books.google.com/books?id=aIivedw-oZYC&q=awadhi|title=Language and Social History: Studies in South African Sociolinguistics|date=1995|publisher=New Africa Books|isbn=978-0-86486-280-8|language=en}}</ref> [[മൗറീഷ്യസ്|മൗറീഷ്യസിൽ]] സംസാരിക്കുന്ന ഭോജ്പുരിയും<ref>{{cite web|title=Awadhi language|url=https://omniglot.com/writing/awadhi.htm|access-date=17 December 2020|website=omniglot.com}}</ref> ഭാഗികമായി അവധിയുടെ സ്വാധീനമുള്ളവയാണ്. == ഭാഷാഭേദങ്ങൾ == അവധി ഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായ നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ സഹായകക്രിയയായി /ഹൈ/ (/hʌiː/) എന്ന് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, മധ്യ-കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അത് /അഹൈ/ (/ʌhʌiː/) എന്നാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബാബുറാം സക്സേനയുടെ ''"എവല്യൂഷൻ ഓഫ് അവധി"'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ് താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന ഉദാഹരണങ്ങൾ. പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന ബദൽ രൂപങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. {| style="margin:auto;" class="wikitable" |- !style="background:#ffdead;"| മലയാളം !style="background:#ffdead;"| അവധി ([[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]) !style="background:#ffdead;"| അവധി ([[Devanagari|ദേവനാഗരി]]) |- style="background:#ffe;" | rowspan="2"|'''ആരായിരുന്നു അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്?''' ||{{IPA|ɦʊãː koː (kəʊn) ɾəɦəĩ}} ||{{lang|awa|हुआँ को (कउन) रहें?}} |- style="background:#ffe;" ||'''''(പകരം)'''' {{IPA|ɦʊãː keː/kəʊn ɾəɦəin}} ||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|हुआँ के/कउन रहेन?}} |- style="background:#ffe;" | rowspan="2"|'''കാണാനും കേൾക്കാനും ഈ കുട്ടിക്ക് കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല.''' ||{{IPA|ɪʊ lʌɾɪkaː d̪eːkʰʌiː sʊnʌiː mə ʈʰiːk hʌiː}} ||{{lang|awa|इउ लरिका देखई सुनई म ठीक है।}} |- style="background:#ffe;" ||'''''(പകരം)''''' {{IPA|ɪ lʌɾɪkaː d̪eːkʰʌiː sʊnʌiː mə ʈʰiːk ʌhʌiː}} ||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|इ लरिका देखई सुनई म ठीक अहै।}} |- style="background:#ffe;" | rowspan="2"|'''(അവൾ) പറഞ്ഞു, (ഞാൻ) കുറച്ച് കഴിക്കട്ടെ, കുറച്ച് ഇവനും കൊടുക്കാം.''' || {{IPA|kʌɦɪn laːoː t̪ʰoːɽaː kʰaːɪ leːiː t̪ʰoːɽaː jʌhu kɘ d̪ʌɪ d̪eːiː}} || {{lang|awa|कहिन, लाओ थोड़ा खाई लेई, थोड़ा यहु का दै देई।}} |- style="background:#ffe;" ||'''''(പകരം)''''' {{IPA|kʌɦɪn lyaːvː t̪ʰoːɽaː kʰaːɪ leːiː raːçi keː jʌnhu kɘ d̪ʌɪ d̪eːiː}} ||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|कहिन, ल्याव थोड़ा खाई लेई, रचि के एन्हुं के दै देई।}} |- style="background:#ffe;" | rowspan="2"|'''പോകുന്നവർക്ക് അടി കിട്ടും.''' || {{IPA|d͡ʒoː d͡ʒʌɪɦʌĩ soː maːrʊ̥ kʰʌɪɦʌĩ}} || {{lang|awa|जो जइहैं सो मारउ खइहैं।}} |- style="background:#ffe;" ||'''''(പകരം)'''''. {{IPA|d͡ʒèː d͡ʒʌɪɦʌĩ soː maːr kʰʌɪɦʌĩ}} ||'''''(പകരം)''.''' {{lang|awa|जे जइहैं सो मार खइहैं।}} |- style="background:#ffe;" | rowspan="2"|'''പക്ഷികൾക്ക് നേരെ വെടിയുതിർക്കരുത്.''' ||{{IPA|cɪɾʌɪjʌn pʌɾ chʌrːaː nə cʌlaːoː}} ||{{lang|awa|चिरइयन पर छर्रा न चलाओ।}} |- style="background:#ffe;" ||'''''(പകരം)'''''. {{IPA|cɪɾʌɪjʌn peː chʌrːaː jin cʌlaːwː}} ||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|चिरइयन पे छर्रा जिन चलाव।}} |} == ഔദ്യോഗിക പദവി == ഇന്ത്യയിൽ അവധി ഭാഷയ്ക്ക് നിലവിൽ സ്വതന്ത്രമായ ഔദ്യോഗിക പദവികളൊന്നുമില്ല. ഭരണഘടനാപരമായി ഇതിനെ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദി ഭാഷയുടെ]] ഒരു വകഭേദം മാത്രമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. എങ്കിലും, കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന അവധി ഭാഷയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഔദ്യോഗിക പദവി നൽകണമെന്ന ആവശ്യവുമായി നിരവധി ഭാഷാ സ്നേഹികളും സാംസ്കാരിക സംഘടനകളും പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite news |title=Awadhi demands its rightful place |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/awadhi-demands-its-rightful-place/article24578147.ece |work=The Hindu |date=2018-08-01}}</ref> എന്നാൽ അയൽരാജ്യമായ [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിൽ]] അവധി ഭാഷയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരമുണ്ട്. 2015-ലെ നേപ്പാൾ ഭരണഘടന പ്രകാരം, രാജ്യത്ത് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്ന മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകൾക്കൊപ്പം അവധിക്കും ഒരു ദേശീയ ഭാഷയെന്ന (National language) പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Constitution of Nepal |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |website=Nepal Law Commission |publisher=Government of Nepal |page=13}}</ref> കൂടാതെ, [[ഫിജി|ഫിജിയിലെ]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിലൊന്നായ [[ഫിജി ഹിന്ദി|ഫിജി ഹിന്ദിയിൽ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതും അവധി, ഭോജ്പുരി എന്നീ ഭാഷകളാണ്.<ref>{{Cite book |last=Siegel |first=Jeff |title=Language Contact in a Plantation Environment: A Sociolinguistic History of Fiji |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=978-0521106160 |page=139}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == === സ്വരങ്ങൾ === അവധിയിൽ സഘോഷവും അഘോഷ സ്വരങ്ങളുണ്ട്.</br> സഘോഷ സ്വരങ്ങൾ ഇവയാണ്: {{blockindent| /ə/, /ʌ/, /aː/, /ɪ/, /iː/, /ʊ/, /uː/, /e/, /eː/, /o/, /oː/. <ref>{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=23}}</ref>}} അഘോഷ സ്വരങ്ങൾ അഥവാ "മന്ത്രിക്കുന്ന സ്വരങ്ങൾ" ഇവയാണ്: {{blockindent| /i̥/, /ʊ̥/, /e̥/. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/onlanguageselect0000gree|url-access=registration|quote=awadhi.|title=On Language: Selected Writings of Joseph H. Greenberg|last1=Greenberg|first1=Joseph Harold|last2=Kemmer|first2=Suzanne|date=1990|publisher=Stanford University Press|isbn=9780804716130|pages=[https://archive.org/details/onlanguageselect0000gree/page/85 85]|language=en}}</ref>}} അഘോഷ സ്വരങ്ങൾ ഒരു പദത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ മാത്രമാണ് വരുന്നത്.<ref name=":6" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+അവധിയിലെ സ്വരങ്ങൾ<ref name=":6" /> ! ! [[Front vowel|മുൻസ്വരം]] ! [[Central vowel|മധ്യസ്വരം]] ! [[Back vowel|പിൻസ്വരം]] |- ! [[Close vowel|സംവൃതസ്വരം]] | iː i̥ ɪ | | uː ʊ ʊ̥ |- ! [[Close-mid vowel|അർദ്ധസംവൃതസ്വരം]] | e eː e̥ | | o oː |- ! [[Mid vowel|മധ്യസ്വരം]] | | ə | |- ! [[Open-mid vowel|അർദ്ധവിവൃതസ്വരം]] | | ʌ | |- ! [[Open vowel|വിവൃതസ്വരം]] | | | aː |} ==== സ്വരസംയുക്തങ്ങൾ ==== {{mw-datatable}} {| class="wikitable mw-datatable" |+ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ! rowspan="2" style="text-align: center;" |സംയുക്തം ! colspan="2" style="text-align: center;" |ഉദാഹരണം ! rowspan="2" style="text-align: center;" |അർത്ഥം |- ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]] ![[ISO 15919|ലിപ്യന്തരണം]] |- style="text-align: center;" ||/ɪaː/ ||/d͡ʒɪaː/ ||jiā ||"മൂത്ത സഹോദരി" (ചേച്ചി) |- style="text-align: center;" ||/ɪeː/ ||/d͡ʒɪeː/ ||jiē ||"ജീവൻവച്ചു" |- style="text-align: center;" ||/ʌiː/ ||/nʌiː/ ||naī ||"പുതിയ" |- style="text-align: center;" ||/ʌɪ/ ||/bʰʌɪ/ ||bhai ||"ആയിത്തീർന്നു" |- style="text-align: center;" ||/ʌeː/ ||/gʌeː/ ||gaē ||"(അവർ) പോയി" |- style="text-align: center;" ||/ʌʊ/ ||/t̪ʌʊ/ ||tau ||"അപ്പോൾ" / "പിന്നെ" |- style="text-align: center;" ||/ʌuː/ ||/gʌuː/ ||gaū ||"പശു" |- style="text-align: center;" ||/ʊʌ/ ||/kʊ̃ʌn/ ||kũan ||"കിണറുകൾ (തിര്യക് രൂപം)" |- style="text-align: center;" ||/ʊiː/ ||/d̪ʊiː/ ||duī ||"രണ്ട്" |- style="text-align: center;" ||/ʊaː/ ||/bʊaː/ ||buā ||"അച്ഛന്റെ സഹോദരി" |- style="text-align: center;" ||/uːiː/ ||/ruːiː/ ||rūī ||"പരുത്തി" |- style="text-align: center;" ||/aːoː/ ||/aːoː/ ||āō ||"വരൂ" |- style="text-align: center;" ||/aːeː/ ||/kʰaːeː/ ||khāē ||"കഴിച്ചു" |- style="text-align: center;" ||/aːiː/ ||/aːiː/ ||āī ||"വന്നു" |- style="text-align: center;" ||/aːuː/ ||/naːuː/ ||nāū ||"ക്ഷുരകൻ" |- style="text-align: center;" ||/eːiː/ ||/d̪eːiː/ ||dēī ||"നൽകും" |- style="text-align: center;" ||/eːʊ/ ||/d̪eːʊ/ ||dēu ||"നൽകൂ" |- style="text-align: center;" ||/oːɪ/ ||/hoːɪ/ ||hōi ||"ആയിരിക്കാം" |- style="text-align: center;" ||/oʊ/ ||/hoʊ/ ||hōu ||"ആകുക" |} {| class="wikitable mw-datatable" |+ത്രിസ്വരങ്ങൾ ! rowspan="2" style="text-align: center;" |സംയുക്തം ! colspan="2" style="text-align: center;" |ഉദാഹരണം ! rowspan="2" style="text-align: center;" |അർത്ഥം |- ![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] ![[ISO 15919|ലിപ്യന്തരണം]] |- style="text-align: center;" ||/ɪeʊ/ ||/pɪeʊ/ ||pieu ||"(നീ) കുടിച്ചു" |- style="text-align: center;" ||/ʊɪaː/ ||/gʰʊ̃ɪaː/ ||ghũiā ||"ചേമ്പിന്റെ കിഴങ്ങ്" |- style="text-align: center;" ||/aːeʊ/ ||/kʰaːeʊ/ ||khāeu ||"(നീ) കഴിച്ചു" |- style="text-align: center;" ||/ʌɪaː/ ||/bʰʌɪaː/ ||bhaiā ||"സഹോദരൻ" |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+അവധി ഭാഷയിലെ വ്യഞ്ജന സ്വനിമങ്ങൾ ! colspan="3" |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br />[[വർത്സ്യം]] ![[മൂർദ്ധന്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[മൃദുതാലവ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- ! colspan="2" rowspan="2" |[[Nasal consonant|അനുനാസികം]] !<small>അല്പപ്രാണം</small> |{{IPA link|m}} |{{IPA link|n}} |({{IPA link|ɳ}}) |({{IPA link|ɲ}}) |({{IPA link|ŋ}}) | |- !<small>[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]</small> |{{IPA link|m}}{{IPA link|ʱ}} |{{IPA link|n}}{{IPA link|ʱ}} | | | | |- ! rowspan="4" |[[Plosive|സ്പർശം]]/<br />[[Affricate|ഘർഷി]] ! rowspan="2" |<small>[[Voicelessness|അഘോഷം]]</small> !<small>അല്പപ്രാണം</small> |{{IPA link|p}} |{{IPA link|t̪|t}} |{{IPA link|ʈ}} |{{IPA link|tʃ}} |{{IPA link|k}} | |- !<small>[[Aspirated consonant|മഹാപ്രാണം]]</small> |{{IPA link|pʰ}} |{{IPA link|tʰ}} |{{IPA link|ʈʰ}} |{{IPA link|tʃʰ}} |{{IPA link|kʰ}} | |- ! rowspan="2" |<small>[[Voice (phonetics)|സഘോഷം]]</small> !<small>അല്പപ്രാണം</small> |{{IPA link|b}} |{{IPA link|d̪|d}} |{{IPA link|ɖ}} |{{IPA link|dʒ}} |{{IPA link|ɡ}} | |- !<small>[[Aspirated consonant|മഹാപ്രാണം]]</small> |{{IPA link|bʱ}} |{{IPA link|dʱ}} |{{IPA link|ɖʱ}} |{{IPA link|dʒʱ}} |{{IPA link|ɡʱ}} | |- ! rowspan="1" colspan="3" |[[Fricative|ഊഷ്മാവ്]] | |{{IPA link|s}} | | | |{{IPA link|h}}~{{IPA link|ɦ}} {{efn| [{{IPA link|h}}] പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലും [{{IPA link|ɦ}}] പദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും വരുന്നു.}}<ref name=":6" /> |- ! rowspan="4" |[[Liquid consonant|ദ്രവം]] ! rowspan="2" |<small>[[Rhotic consonant|ലുണ്ഠിതം]]</small> !<small>അല്പപ്രാണം</small> | |{{IPA link|r}} |{{IPA link|ɽ}} | | | |- !<small>[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]</small> | |{{IPA link|r}}{{IPA link|ʱ}} |{{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}} | | | |- ! rowspan="2" |<small>[[Lateral consonant|പാർശ്വികം]]</small> !<small>അല്പപ്രാണം</small> | |{{IPA link|l}} | | | | |- !<small>[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]</small> | |{{IPA link|l}}{{IPA link|ʱ}} | | | | |- ! colspan="3" |[[Approximant|അർദ്ധസ്വരം]] |{{IPA link|ʋ}} | | |{{IPA link|j}} | | |} == വ്യാകരണം == === താരതമ്യ വ്യാകരണം === അയൽ ഭാഷകളായ [[പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദി ഭാഷകൾ|പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദി]], [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]] എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവധിയെ വേർതിരിക്കുന്ന നിരവധി സവിശേഷതകളുണ്ട്. അവധിയിൽ നാമങ്ങൾക്ക് ഹ്രസ്വവും ദീർഘവുമായ രൂപങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ കൂടുതലായും ഹ്രസ്വരൂപങ്ങളും ബിഹാറിയിൽ ദീർഘരൂപങ്ങളുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയെ അപേക്ഷിച്ച് അവധിയിൽ ലിംഗഭേദ നിയമങ്ങൾ അത്ര കർശനമല്ലെങ്കിലും വലിയൊരളവിൽ പാലിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ബിഹാറിയിൽ ലിംഗഭേദ രീതികൾ തീരെ ദുർബലമാണ്. കർതൃപ്രത്യയത്തിന്റെ അഭാവം അവധിയെ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുകയും ബിഹാറിയോട് കൂടുതൽ സാമ്യമുള്ളതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവധിയിലെ ദ്വിതീയാ-ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിപ്രത്യയങ്ങൾ /കാ/ (/kaː/) അല്ലെങ്കിൽ /ക/ (/kə/) ആണ്. എന്നാൽ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ ഇത് /കോ/ (/koː/) അല്ലെങ്കിൽ /കൗ/ (/kɔː/) എന്നും, ബിഹാറിയിൽ /കേ/ (/keː/) എന്നുമാണ്. അതുപോലെ, ബിഹാറിയിലും പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിലും സപ്തമീ വിഭക്തിപ്രത്യയം /മേം/ (/mẽː/) ആയിരിക്കുമ്പോൾ അവധിയിലത് /മാ/ (/maː/) ആണ്. സർവ്വനാമങ്ങളിൽ പുരുഷവാചക ഷഷ്ഠീവിഭക്തിയായി അവധിയിൽ /തോർ/ (/toːɾ-/), /മോർ/ (/moːɾ-/) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ അത് /തേർ/ (/teːɾ-/), /മേർ/ (/meːɾ-/) എന്നിവയാണ്. /ഹമാർ/ (/ɦəmaːɾ/) എന്ന പദത്തിന്റെ തിര്യഗ്‌രൂപം അവധിയിൽ /ഹമ്രേ/ (/ɦəmɾeː/) എന്നാണ്. പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ ഇത് /ഹമാരേ/ (/ɦəmaːɾeː/) എന്നും ബിഹാറിയിൽ /ഹമ്രൻ'കൈ/ (/ɦəmrən'kæ/) എന്നുമാണ്.<ref name=":3" /> /ദിഹിസ്/ (/dɪɦɪs/), /മാരിസ്/ (/maːɾɪs/) തുടങ്ങിയ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന /-ഇസ്/ (/-ɪs/) എന്ന പ്രത്യയം അവധിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷതയാണ്. വർത്തമാനകാലത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന /ലാ/ (/laː/) എന്ന ആശ്രിതപദം, ഭൂതകാലത്തിലെ /-ൽ/ (/-l/), ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിപ്രത്യയമായ /-ലാ/ (/-laː/) എന്നിവ അയൽഭാഷയായ ഭോജ്പുരിയെ അവധിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു.<ref name="auto"/> === സർവ്വനാമങ്ങൾ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+അവധിയിലെ ഉത്തമപുരുഷ സർവ്വനാമങ്ങൾ<ref>{{Harvcoltxt|Masica|1993|p=252}}</ref><ref name=":3" /> ! ! colspan="5" |ഏകവചനം</br><small>ഞാൻ / എന്നെ /എന്റെ</small> ! colspan="5" |ബഹുവചനം</br><small>ഞങ്ങൾ / ഞങ്ങളെ / ഞങ്ങളുടെ</small> |- ! !പ്രഥമ !കർതൃ !തിര്യക് !ചതുർത്ഥി !ഷഷ്ഠി !പ്രഥമ !കർതൃ !തിര്യക് !ചതുർത്ഥി !ഷഷ്ഠി |- ! [[ഹിന്ദി|ആധുനിക മാനക ഹിന്ദി]] | മൈം</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मैं )}}}}}} | മൈനെ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मैंने )}}}}}} | മുഝ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मुझ )}}}}}} | മുഝേ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मुझे )}}}}}} | മേരാ^*</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मेरा )}}}}}} | ഹമ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हम )}}}}}} | ഹമനെ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हमने )}}}}}} | ഹമ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हम )}}}}}} | ഹമേം</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हमें )}}}}}} | ഹമാരാ^*</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हमारा )}}}}}} |- ! അവധി | മൈ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( मै )}}}} | – | മഹി</br>{{large|{{lang|awa-deva|( महि )}}}} | – | മോര{{ref|asterisk|*}}</br>{{large|{{lang|awa-deva|( मोर )}}}} | ഹമ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( हम )}}}} | – | ഹമ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( हम )}}}} | ഹമൈ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( हमै )}}}} | ഹമാര{{ref|asterisk|*}}</br>{{large|{{lang|awa-deva|( हमार )}}}} |- !<small>(അവധിയിലെ മറ്റു പകരരൂപങ്ങൾ)</small> |<nowiki>-</nowiki> | – | മോ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( मो )}}}} | മയികാ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( मइका )}}}}</br> മോകാ </br>{{large|{{lang|awa-deva|( मोका )}}}} | – | – | – | – | ഹമകാ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( हमका )}}}} | – |} {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+അവധിയിലെ മധ്യമപുരുഷ സർവ്വനാമങ്ങൾ<ref name=":3">{{Cite book|url=http://archive.org/details/rosettaproject_awa_morsyn-1|title=Linguistic Survey of India|last=Grierson|first=G. A.|date=1967|publisher=Motilal Banarsidass|others=The Long Now Foundation}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=169}}</ref> ! ! colspan="6" |ഏകവചനം</br><small>നീ / നിന്നെ / നിന്റെ</small> ! colspan="6" |ബഹുവചനം</br><small>നിങ്ങൾ / നിങ്ങളെ / നിങ്ങളുടെ</small> |- ! !പ്രഥമ !കർതൃ !തിര്യക് !ചതുർത്ഥി !ഷഷ്ഠി !ആദരസൂചകം !പ്രഥമ !കർതൃ !തിര്യക് !ചതുർത്ഥി !ഷഷ്ഠി !ആദരസൂചകം |- ! [[ഹിന്ദി|ആധുനിക മാനക ഹിന്ദി]] | തൂ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तू )}}}}}} | തൂനേ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तूने )}}}}}} | തുഝ്</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुझ )}}}}}} | തുഝേ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुझे )}}}}}} | തേരാ^*</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तेरा )}}}}}} | – | തും</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम )}}}}}} | തുംനേ</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुमने )}}}}}} | തും</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम )}}}}}} | തുമ്ഹേം</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम्हें )}}}}}} | തുമ്ഹാരാ^*</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम्हारा )}}}}}} | ആപ്</br>{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( आप )}}}}}} |- ! അവധി | തൂ, തുയി (തോയി), തൈം (തയം)</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तू, तुइ (तोइ), तैं (तयँ) )}}}} | – | തു(ഹി)</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तु(हि) )}}}} | – | തോര{{ref|asterisk|*}}</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तोर )}}}} | ആപു</br>{{large|{{lang|awa-deva|( आपु )}}}} | തും</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तुम )}}}} | – | തും</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तुम )}}}} | തുമൈ, തോഹൈം (തോഹയം)</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तुमै, तोहैं (तोहयँ) )}}}} | തുമാര{{ref|asterisk|*}} / തോഹാര{{ref|asterisk|*}}</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तुमार / तोहार )}}}} | ആപ്</br>{{large|{{lang|awa-deva|( आप )}}}} |- !<small>(അവധിയിലെ മറ്റു പകരരൂപങ്ങൾ)</small> |<nowiki>-</nowiki> | – | തോ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तो )}}}} | തുഇകാ, തോകാ (തോംഹ്കാ)</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तुइका, तोका (तोंहका) )}}}} | – | – | – | – | – | തുംകാ</br>{{large|{{lang|awa-deva|( तुमका )}}}} |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |} ;<nowiki>കുറിപ്പുകൾ:</nowiki> :{{note|asterisk|*}} ലിംഗം, വചനം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് രൂപവ്യത്യാസം വരുന്നവ: :# മോർ {{lang|awa-deva|(मोर)}} → ''മോരാ'' {{lang|awa-deva|(मोरा)}} <small>(പുല്ലിംഗം)</small>, ''മോരീ'' {{lang|awa-deva|(मोरी)}} <small>(സ്ത്രീലിംഗം)</small>, ''മോരേ'' {{lang|awa-deva|(मोरे)}} <small>(ബഹുവചനം)</small> :# ഹമാർ {{lang|awa-deva|(हमार)}} → ''ഹമ്രാ'' {{lang|awa-deva|(हमरा)}} <small>(പുല്ലിംഗം)</small>, ''ഹമ്രീ'' {{lang|awa-deva|(हमरी)}} <small>(സ്ത്രീലിംഗം)</small>, ''ഹമ്രേ'' {{lang|awa-deva|(हमरे)}} <small>(ബഹുവചനം)</small> :# തോർ {{lang|awa-deva|(तोर)}} → ''തോരാ'' {{lang|awa-deva|(तोरा)}} <small>(പുല്ലിംഗം)</small>, ''തോരീ'' {{lang|awa-deva|(तोरी)}} <small>(സ്ത്രീലിംഗം)</small>, ''തോരേ'' {{lang|awa-deva|(तोरे)}} <small>(ബഹുവചനം)</small> :# തുമർ {{lang|awa-deva|(तुमर)}} → ''തുമ്രാ'' {{lang|awa-deva|(तुमरा)}} <small>(പുല്ലിംഗം)</small>, ''തുമ്രീ'' {{lang|awa-deva|(तुमरी)}} <small>(സ്ത്രീലിംഗം)</small>, ''തുമ്രേ'' {{lang|awa-deva|(तुमरे)}} <small>(ബഹുവചനം)</small> :# തോഹാർ {{lang|awa-deva|(तोहार)}} → ''തോഹ്രാ'' {{lang|awa-deva|(तोहरा)}} <small>(പുല്ലിംഗം)</small>, ''തോഹ്രീ'' {{lang|awa-deva|(तोहरी)}} <small>(സ്ത്രീലിംഗം)</small>, ''തോഹ്രേ'' {{lang|awa-deva|(तोहरे)}} <small>(ബഹുവചനം)</small> == പദരൂപീകരണം == അവധി ഭാഷയിലെ പദരൂപീകരണ പ്രക്രിയകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: '''പ്രത്യയം ചേർക്കൽ''' ഒരു വാക്കിന്റെ അർത്ഥമോ രൂപമോ മാറ്റുന്നതിനായി ഒരു പ്രത്യയം (affix) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു ഉപസർഗ്ഗമോ (prefix) പരപ്രത്യയമോ (suffix) ആകാം. * ഉദാഹരണം: 'സരം' (saram) എന്ന ധാതുവിന് മുൻപായി 'ബേ-' (bē–) എന്ന ഉപസർഗ്ഗം ചേരുമ്പോൾ "നാണമില്ലാത്തവൻ" (shameless) എന്ന അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു, അതുപോലെ 'അപ്നാ' (apna) എന്നതിന് ശേഷം '-പൻ' (–pan) ചേരുമ്പോൾ "സ്വന്തം" (belonging-ness) എന്ന അർത്ഥം വരുന്നു. '''സമാസം''' രണ്ടോ അതിലധികമോ പദങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ പദമായി മാറുന്ന പ്രക്രിയ. * ഉദാഹരണം: 'നീലകണ്ഠ്' (nīlkanṭh) എന്നാൽ "നീല പക്ഷി" എന്നും 'ബൻമാനുസ്' (banmānus) എന്നാൽ "കാട്ടുമനുഷ്യൻ" അഥവാ "ചിമ്പാൻസി" എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു. '''ആമ്രേഡിതം / പദാവർത്തനം''' ചില പദരൂപങ്ങളുടെ ആവർത്തനമാണ് ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇത് പൂർണ്ണമോ, ഭാഗികമോ, ഇടവിട്ടുള്ളതോ ആകാം. # '''പൂർണ്ണ പദാവർത്തനം:''' ഇത് ഒരു പ്രവൃത്തിയുടെ തുടർച്ചയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. #* ഉദാഹരണം: "പൊയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ജാത്-ജാത്' (jāt-jāt). # '''ഭാഗിക പദാവർത്തനം:''' ഇത് ഒരു വസ്തുവിന് മറ്റൊരു വസ്തുവിനോടുള്ള സാമ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. #* ഉദാഹരണം: "കിതപ്പ്" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഹാംപട്-ദാംപട്' (hãpaṭ-dãpaṭ). # '''ഇടവിട്ടുള്ള പദാവർത്തനം:''' ഇത് വരാനിരിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയുടെ തൽക്ഷണ അവസ്ഥയെ ഊന്നിപ്പറയുകയും ഒന്നിന്റെ സമൃദ്ധിയെ പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. #* ഉദാഹരണം: "പാടങ്ങൾക്കിടയിൽ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഖേതഈ ഖേത്' (khētaī khēt); "വളരെ ചൂടുള്ള" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഗർമഈ ഗരം' (garmaī garam). == ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ == === വിനോദം === 1961-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഗംഗ ജമുന]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ അവധി ഭാഷയുടെ ഒരു മിതമായ രൂപം സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. 1975-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഷോലെ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ഗബ്ബർ സിംഗ് (കഥാപാത്രം)|ഗബ്ബർ സിംഗിന്റെ]] സംഭാഷണങ്ങൾ [[Kauravi dialect|ഖരിബോലിയും]] അവധിയും കലർന്നതായിരുന്നു; ഇത് ''ഗംഗ ജമുന'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ദിലീപ് കുമാർ]] അവതരിപ്പിച്ച ഗംഗ എന്ന കൊള്ളക്കാരനിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടതാണ്.<ref name="Chopra">{{Cite web|last=Chopra|first=Anupama|author-link=Anupama Chopra|date=11 August 2015|title=Shatrughan Sinha as Jai, Pran as Thakur and Danny as Gabbar? What 'Sholay' could have been|url=https://scroll.in/article/745687/shatrughan-sinha-as-jai-pran-as-thakur-and-danny-as-gabbar-what-sholay-could-have-been|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108092131/http://scroll.in/article/745687/shatrughan-sinha-as-jai-pran-as-thakur-and-danny-as-gabbar-what-sholay-could-have-been|archive-date=8 November 2015|access-date=|website=[[Scroll.in]]}}</ref> 2001-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ലഗാൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ, പ്രേക്ഷകർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ എളുപ്പമാകുന്നതിനായി അവധി ഭാഷയുടെ മിതമായ രൂപമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2000/feb/21aamir1.htm|title=rediff.com, Movies: Exclusive!!! Aamir Khan on the sets of Lagaan|website=www.rediff.com|access-date=16 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Lagaan-Just-perfect/articleshow/2134618786.cms|title='Lagaan: Just perfect' – Times of India|work=The Times of India|access-date=16 September 2018}}</ref> 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ദേവ്.ഡി]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[അമിത് ത്രിവേദി]] സംഗീതം നൽകിയ "പായലിയ" എന്ന അവധി ഗാനമുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jul/21amit.htm|title=Making music, from Aamir to Dev D|website=www.rediff.com|access-date=5 September 2018}}</ref> ''[[യുദ്ധ് (ടിവി പരമ്പര)|യുദ്ധ്]]'' എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ [[അമിതാഭ് ബച്ചൻ]] തന്റെ ചില സംഭാഷണങ്ങൾ അവധിയിൽ സംസാരിച്ചിരുന്നു; ഇത് ''[[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസിന്റെ]]'' നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/television/yudh-review-amitabh-bachchan-s-show-limps-back-to-sluggish-pace/article1-1241418.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140802030602/https://www.hindustantimes.com/entertainment/television/yudh-review-amitabh-bachchan-s-show-limps-back-to-sluggish-pace/article1-1241418.aspx|archive-date=2 August 2014|title=Yudh review: Amitabh Bachchan's show limps back to sluggish pace – Hindustan Times|date=2 August 2014|url-status=dead|access-date=16 September 2018}}</ref> രാമാനന്ദ് സാഗറിന്റെ 1987-ലെ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ ''[[രാമായൺ (1987 ടിവി പരമ്പര)|രാമായണത്തിലും]]'' [[അയോധ്യ|അയോധ്യയിലെ]] നിവാസികളും മറ്റ് ചെറിയ കഥാപാത്രങ്ങളും സംസാരിക്കുന്നത് അവധിയാണ്. അമിതാഭ് ബച്ചനും [[രേഖ|രേഖയും]] അഭിനയിച്ച ''[[സിൽസില (1981 ചലച്ചിത്രം)|സിൽസില]]'' എന്ന സിനിമയിലെ "[[രംഗ് ബർസെ ഭീഗേ ചുനാർ വാലി|രംഗ് ബർസെ ഭീഗേ ചുനാർ വാലി]]" എന്ന ഗാനത്തിന്റെ വരികൾ അവധി ഭാഷാഭേദത്തിലാണ്. 2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഹിന്ദി ഫീച്ചർ ഫിലിമായ ''[[വിക്രം വേദ (2022 ചലച്ചിത്രം)|വിക്രം വേദയിൽ]]'' [[ഹൃതിക് റോഷൻ]] അവതരിപ്പിച്ച വേദാ ബേതാൽ എന്ന കഥാപാത്രവും അവധി ഭാഷാഭേദത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ''"മേരെ അംഗനേ മേം തുംഹാരാ ക്യാ കാം ഹേ"'' എന്ന അവധി നാടോടിഗാനം ബോളിവുഡിൽ വളരെ ജനപ്രിയമായിട്ടുണ്ട്. അമിതാഭ് ബച്ചൻ അഭിനയിച്ച് 1981-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ലവാരിസ് (1981 ചലച്ചിത്രം)|ലവാരിസ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലും, 1970-ലെ ''[[ബോംബെ ടാക്കീസ്]]'', 1975-ലെ ''മസ്സേ ലേ ലോ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും ഇതിന്റെ ഒരു മിതമായ പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ 2020-ൽ [[നേഹ കക്കർ]] ഇത് ഒരു സിംഗിളായി പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=https://www.bobbytalkscinema.com/recentpost/the-curious-case-of-mere-angn-2137/ |title=The curious case of |access-date=20 April 2022 |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528082456/https://www.bobbytalkscinema.com/recentpost/The-curious-case-of-Mere-Angn-2137 |url-status=dead }}</ref> ബോളിവുഡിലൂടെ ജനപ്രിയമായ മറ്റൊരു അവധി നാടോടിഗാനമാണ് "ഹോളി ഖേലേ രഘുവീര"; അമിതാഭ് ബച്ചനും [[ഹേമമാലിനി|ഹേമമാലിനിയും]] അഭിനയിച്ച് 2003-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ബാഗ്ബാൻ (2003 ചലച്ചിത്രം)|ബാഗ്ബാൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി അമിതാഭ് ബച്ചൻ തന്നെ ഇതിന്റെ മിതമായ രൂപം ആലപിച്ചു. 1982-ലെ ''[[നദിയാ കേ പാർ (1982 ചലച്ചിത്രം)|നദിയാ കേ പാർ]]'' എന്ന ചിത്രം അവധി ഭാഷയിലായിരുന്നു (അതേ സംവിധായകൻ തന്നെ സംവിധാനം ചെയ്ത ഇതിന്റെ 1994-ലെ റീമേക്ക് ആയ ''[[ഹം ആപ്‌കേ ഹേ കൗൻ..!]]'' ഹിന്ദിയിലായിരുന്നു.)<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sooraj-barjatya-didnt-want-to-direct-hum-aapke-hain-koun-had-two-ecgs-due-to-stress-why-would-i-do-a-remake-9653087/lite/ | title=Sooraj Barjatya didn't want to direct Hum Aapke Hain Koun, had two ECGs 'due to stress': 'Why would I do a remake?' | date=4 November 2024 }}</ref> === നാടോടിഗാനങ്ങൾ === അവധിൽ പാടിവരുന്ന നാടോടിഗാനങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളിൽ സരിയ, ബ്യാഹ്, സുഹാഗ്, ഗാരി, നക്ത, ബൻറ (ബന്ന-ബന്നി), അൽഹ, സാവൻ, ജൂല, ഹോരി, ബാരഹ്മാസ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Harvcoltxt|Pandey|2011|p=31}}</ref> == ഉദാഹരണ വാക്യങ്ങൾ == === സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം === അവധിയിൽ എഴുതിയ [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ]] വകുപ്പ് 1 ആണ് ഇനിപ്പറയുന്ന വാചകം: <ref name="UDHR_Awadhi">{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights: Awadhi |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/awa.pdf|trans-title=मनइन के अधिकारन कै जगतबियापी ऐलान|url-status=live|archive-date=8 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808123935/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/awa.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|language=awa|page=1|access-date=16 January 2026}}</ref> ==== അവധി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ==== {{Block indent|{{lang|awa|{{Script|deva|'''अनुच्छेद १''' - सब मनइन कां गउरव औ अधिकारन के मामिला मां जनमजात आजादी औ बरोबरी मिली बा। वन्हैं बुद्धी औ अन्तरात्मा कै देन मिली बा औ आपस मां यक दुसरे के साथे भाईचारा के भाव से बरताव करै कां चाही।}}}}}} ==== അവധി [[കൈത്തി]] ലിപിയിൽ ==== {{Block indent|{{lang|awa|{{Script|kthi|'''𑂃𑂢𑂳𑂒𑂹𑂓𑂵𑂠 १''' - 𑂮𑂥 𑂧𑂢𑂅𑂢 𑂍𑂰𑂁 𑂏𑂇𑂩𑂫 𑂌 𑂃𑂡𑂱𑂍𑂰𑂩𑂢 𑂍𑂵 𑂧𑂰𑂧𑂱𑂪𑂰 𑂧𑂰𑂁 𑂔𑂢𑂧𑂔𑂰𑂞 𑂄𑂔𑂰𑂠𑂲 𑂌 𑂥𑂩𑂷𑂥𑂩𑂲 𑂧𑂱𑂪𑂲 𑂥𑂰𑃀 𑂫𑂢𑂹𑂯𑂶𑂁 𑂥𑂳𑂠𑂹𑂡𑂲 𑂌 𑂃𑂢𑂹𑂞𑂩𑂰𑂞𑂹𑂧𑂰 𑂍𑂶 𑂠𑂵𑂢 𑂧𑂱𑂪𑂲 𑂥𑂰 𑂌 𑂄𑂣𑂮 𑂧𑂰𑂁 𑂨𑂍 𑂠𑂳𑂮𑂩𑂵 𑂍𑂵 𑂮𑂰𑂟𑂵 𑂦𑂰𑂆𑂒𑂰𑂩𑂰 𑂍𑂵 𑂦𑂰𑂫 𑂮𑂵 𑂥𑂩𑂞𑂰𑂫 𑂍𑂩𑂶 𑂍𑂰𑂁 𑂒𑂰𑂯𑂲 𑃀}}}}}} ==== ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{Block indent|{{translit|awa|ISO|anucchēda 1 - saba mana:ina kāṁ ga:urava au adhikārana kē māmilā māṁ janamajāta ājādī au barōbarī milī bā. vanhaiṁ buddhī au antarātmā kai dēna milī bā au āpasa māṁ yaka dusarē kē sāthē bhāīcārā kē bhāva sē baratāva karai kāṁ cāhī.}}}} ==== മലയാള വൽക്കരണം ==== ''{{Block indent|{{lang|awa|{{Script|mlym|അനുച്ഛേദ് 1 - സബ മനഇന കാം ഗഉരവ ഔ അധികാരന കേ മാമിലാ മാം ജനമജാത ആജാദീ ഔ ബരോബരീ മിലീ ബാ. വൻഹൈം ബുദ്ധീ ഔ അന്തരാത്മാ കൈ ദേന മിലീ ബാ ഔ ആപസ മാം യക ദുസരേ കേ സാഥേ ഭാഈചാരാ കേ ഭാവ സേ ബരതാവ കരൈ കാം ചാഹീ.}}}}}}'' ==== മലയാളം ==== {{Block indent|'''വകുപ്പ് ൧:''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്‌. അന്യോന്യം ഭ്രാതൃഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ്‌ മനുഷ്യന് വിവേകബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്‌.}} == ഭാഷാവൃക്ഷം == {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}} == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist|colwidth=30em}} == സ്രോതസ്സുകൾ == {{refbegin|indent=yes|3}} * {{Cite book|last=Saxena|first=Baburam|date=1971|url=https://books.google.com/books?id=WfkWvgqk5c4C&pg=PP1|title=Evolution of Awadhi|publisher=Motilal Banarsidass Publication|isbn=9788120808553|location=Allahabad}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32106|title=Linguistic survey of India, Vol. 6, Mediate Group|last=Grierson|first=George Abraham|publisher=Office of the Superintendent of Government Printing|year=1904|location=India}} * {{Citation|last=Singh|first=Ravindra Pratap|title=Nature, Climate and Self: Reading select texts of Awadhi Baramasa|url=https://www.rjoe.org.in/Files/vol4issue2/new/RJOE-luknow%20sir%20-2(26-34).pdf|work=Research Journal of English|volume=4|issue=2|date=2019|issn=2456-2696}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wT5v79lMmzEC|title=Awadhi Granthavali Volume 5|last=Pandey|first=Jagdish Prasad|publisher=Vani Prakashan|year=2011|isbn=978-81-8143-905-5|location=India|language=hi}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VV7leonJ8aQC|title=Sri Ramacaritamanasa|last=Tulasīdāsa|date=1999|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0762-4|page=747|language=en}} * {{Citation|last=Orsini|first=Francesca|title=Inflected Kathas: Sufis and Krishna Bhaktas in Awadh|date=2014|url=https://eprints.soas.ac.uk/19887/|work=Religious Interactions in Mughal India|pages=195–232|editor-last=Dalmia|editor-first=Vasudha|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-808167-8|editor2-last=Faruqui|editor2-first=Munis}} * {{Cite journal|last=Vaudeville|first=Charlotte|date=1990|title=Kabīr's language and languages, Hinduī as the language of non-conformity|journal=Indo-Iranian Journal|volume=33|issue=4|pages=259–266|doi=10.1163/000000090790083572|issn=0019-7246}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kA7HB8s621cC|title=The Magic Doe: Qutban Suhravardi's Mirigavati|last=Kutban|date=2012|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-984292-6|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3iHIOwV3mYC|title=Madhumalati: An Indian Sufi Romance|last=Manjhan|date=2001|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-160625-0|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=19zvfkwXyzUC|title=The Life of a Text: Performing the Rāmcaritmānas of Tulsidas|last=Lutgendorf|first=Philip|date=1991|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-06690-8|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&q=central+portion |title=The Indo-Aryan languages|last=Masica|first =Colin P.|date=1993|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-23420-4|location=Cambridge|oclc=18947567}} {{refend}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/loves-subtle-magic-9780195146707?cc=in&lang=en&|title=Love's Subtle Magic: An Indian Islamic Literary Tradition, 1379-1545|date=29 November 2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514670-7|editor-last=Behl|editor-first=Aditya|location=Oxford, New York|editor2-last=Doniger|editor2-first=Wendy}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.7679/page/n3|title=Evolution of Awadhi: A Branch of Hindi|last=Saksena|first=Baburam|publisher=Indian Press; Allahabad|year=1938|isbn=|location=}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{InterWiki|code=awa}} {{wiktionarycat|type=Awadhi|category=Awadhi language}} * [[:iso639-3:awa|Entry for Awadhi at SIL International]] * [https://www.digitallibrary.io/awa Awadhi Books] {{Languages_of_India}} {{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അവധ്]] [[വർഗ്ഗം:ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]] mijznzzmlhnjai99u30nj7j3asjirqa 0 280180 4611926 4525138 2026-04-03T23:18:36Z ~2026-20691-73 216070 4611926 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Gautham Menon}} {{Infobox person | bgcolour = | name = ഗൗതം മേനോൻ | image= Gautham Menon.jpg | imageise = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|02|25}} | birth_place = [[ഒറ്റപ്പാലം]], കേരളം | occupation = സംവിധായകൻ, നിർമ്മാതാവ് | years_active = 2001–മുതൽ | nationality = ഇന്ത്യൻ | spouse = പ്രീതി മേനോൻ | children = }} ഒരു [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും നിർമ്മാതാവുമാണ് '''ഗൗതം വാസുദേവ് മേനോൻ''' (ജനനം 25 ഫെബ്രുവരി 1973). ==ജീവിതരേഖ== 1973 ഫെബ്രുവരി 25ന് [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്ത്]] ഒരു മലയാളി നായർ കുടംബത്തിൽ ജനിച്ചു. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] തിരുച്ചിയിലാണ് വളർന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://popcorn.oneindia.in/artist-biography/2749/3/gautham-menon.html|title=BIOGRAPHY|publisher=oneindia.in|accessdate=26 August 2011|archive-date=2012-07-14|archive-url=https://archive.today/20120714103152/http://popcorn.oneindia.in/artist-biography/2749/3/gautham-menon.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jointscene.com/artists/Kollywood/Gautham_Menon/321|title=Gautham Vasudev Menon|publisher=jointscene.com|accessdate=26 August 2011|archive-date=2011-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127013325/http://www.jointscene.com/artists/Kollywood/Gautham_Menon/321|url-status=dead}}</ref> തിരുച്ചിയിലെ മൂകാംബിക കോളേജിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പാസായി.<ref>{{cite web|url=http://tamilchill.com/cinema-news/gautham-menon-speaks-about-his-family/|title=Gautam Menon speaks about his family|publisher=tamilchill.com|accessdate=26 August 2011|archive-date=2012-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402090734/http://tamilchill.com/cinema-news/gautham-menon-speaks-about-his-family/|url-status=dead}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.newsofap.com/newsofap-23562-35-goutham-menons-wife-doesnt-like-these-things-newsofap.html|title=Goutham Menon's wife doesn't like these things!|publisher=newsofap.com|date=26 August 2010|accessdate=26 August 2011|archive-date=2012-09-10|archive-url=https://archive.today/20120910010239/http://www.newsofap.com/newsofap-23562-35-goutham-menons-wife-doesnt-like-these-things-newsofap.html|url-status=dead}}</ref> ==കരിയർ== തന്റെ അമ്മയുടെ നിർബന്ധപ്രകാരമാണ് ഗൗതം സിനിമാരംഗത്തെത്തിയത്. രാജീവ് മേനോന്റെ കീഴിലായിരുന്നു ആദ്യം. ==സിനിമകൾ== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ഇങ്ങനെ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ റിലീസ് ചെയ്തിട്ടില്ല |} ===സംവിധായകനായി=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="width:100%;" |+ ഗൗതം മേനോൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ |- ! scope="col" | വർഷം ! scope="col" | ചിത്രം ! scope="col" | ഭാഷ(കൾ) ! scope="col" style="width:85px;" | നിർമാതാവ് ! scope="col" style="width:85px;" | കഥാകൃത് ! scope="col" style="width:85px;" | അഭിനേതാവ് ! scope="col" | മറ്റു നിലയിൽ |- | style="text-align:center;" | 2001 ! scope="row" | ''[[മിന്നലേ]]'' | style="text-align:center;" | [[തമിഴ്]] | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | പൂക്കാരൻ | |- | style="text-align:center;" | 2001 ! scope="row" | ''[[രഹനാ ഹൈ തേരേ ദിൽ മെയിൻ]]'' | style="text-align:center;" | [[ഹിന്ദി]] | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | മാഡിസ് ബോസ്സ് | |- | style="text-align:center;" | 2003 ! scope="row" | ''[[കഖാ കഖാ]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥാനായി | style="text-align:center;" | ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആയി നടൻ ജീവന് |- | style="text-align:center;" | 2004 ! scope="row" | ''[[ഘർഷണ]]'' | style="text-align:center;" | [[തെലുങ്ക്]] | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | |- | style="text-align:center;" | 2006 ! scope="row" | ''[[വേട്ടയാട് വിളയാട്]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | നർത്തകൻ | |- | style="text-align:center;" | 2007 ! scope="row" | ''[[പച്ചയ്ക്കിളി മുതുചരം]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | ബസ് യാത്രികൻ | style="text-align:center;" | ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റ് |- | style="text-align:center;" | 2008 ! scope="row" | ''[[വാരണം ആയിരം]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{Yes}} | style="text-align:center;" | ഇൻഫോർമർ | |- | style="text-align:center;" | 2010 ! scope="row" | ''[[വിണ്ണൈത്താണ്ടി വരുവായ]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | സ്വയം | |- | style="text-align:center;" | 2010 ! scope="row" | ''[[യെ മായ ചെസവേ]]'' | style="text-align:center;" | തെലുങ്ക് | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | നടൻ | |- | style="text-align:center;" | 2011 ! scope="row" | ''[[നടുനിസി നായങ്ങൾ]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | |- | style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''[[ഏക് ദിവാനാ ധാ]]'' | style="text-align:center;" | ഹിന്ദി | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | |- | style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''[[നീതാനെ എൻ പൊൻവസന്തം]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | |- | style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''[[ഏതോ വെള്ളിപോയിന്തി മനസ്]]'' | style="text-align:center;" | തെലുങ്ക് | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | |- | style="text-align:center;" | 2015 ! scope="row" | ''[[എന്നൈ അറിന്താൽ]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{No}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്‌ഥൻ | |- | style="text-align:center;" | 2016 ! scope="row" | ''[[അച്ചം എന്പത് മടമയിടാ]]'' | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{Yes}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്‌ഥൻ | |- | style="text-align:center;" | 2016 ! scope="row" | ''[[സാഹസം സ്വസക സകിപോ]]'' | style="text-align:center;" | തെലുങ്ക് | {{Yes}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്‌ഥൻ | |- | style="text-align:center;" | 2018 ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''[[എന്നെ നോക്കി പായും തോട്ട (ചലച്ചിത്രം) |എനൈ നോക്കി പായും തോട്ട]]'' {{dagger|alt=Film yet to release}} | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | |- | style="text-align:center;" | 2018 ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''[[ധ്രുവ നച്ചത്തിരം]]'' {{dagger|alt=Film yet to release}} | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{Yes}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | TBA | |- | style="text-align:center;" | TBA ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''വിണ്ണൈത്താണ്ടി വരുവായ 2'' {{dagger|alt=Film yet to release}} | style="text-align:center;" | തമിഴ് | {{TBA}} | {{Yes}} | style="text-align:center;" | TBA |- |} ===നിർമ്മാതാവായി=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! വർഷം !! ചിത്രം !! സംവിധാനം !! അഭിനേതാക്കൾ !! കുറിപ്പുകൾ |- | rowspan="2"| 2011 || ''[[നടുനിസി നായങ്ങൾ]]'' || ഗൗതം മേനോൻ || [[വീര]], [[സമീറ റെഡ്‌ഡി]] || |- | ''[[വെപ്പം]]'' || അജ്ഞന അലി ഖാൻ || [[നാനി]], [[കാർത്തിക് കുമാർ]], [[നിത്യ മേനോൻ]], [[ബിന്ദു മാധവി]] || |- | rowspan="2"| 2012 || ''[[ഏക് ദീവാനാ ധാ]]'' || ഗൗതം മേനോൻ || [[പ്രതേയ്ക് ബബ്ബർ]], [[എമി ജാക്സൺ]] || |- | ''[[നീതാനെ എൻ പൊൻവസന്തം]]'' || ഗൗതം മേനോൻ || [[ജീവ]], [[സാമന്ത]] || |- || 2013 || ''[[തങ്ക മീങ്കൽ]]'' || [[റാം]] || റാം || |- | rowspan="3"| 2014 || ''[[തമിഴ്‌സെൽവാനും തനിയാർ അഞ്ചാളും]]'' || rowspan="2"|പ്രേം സായി || [[ജയ്]], [[യാമി ഗൗതം]], [[സന്താനം]] || Filming<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-12-03/gautham-menon-neethane-en-ponvasantham-16-04-12.html|title=Gautham Menon's next two |publisher=Behindwoods |accessdate=17 April 2012}}</ref> |- | ''[[കൊറിയർ ബോയ് കല്യാൺ]]'' || [[നിതിൻ]], [[യാമി ഗൗതം]] || |- | ''[[നാനും റൗഡി താൻ]]'' || വിഘ്‌നേശ് ശിവൻ || [[ഗൗതം കാർത്തിക്]], [[ലാവണ്യ തൃപതി]] || |} ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *വിജയ് അവാർഡ് (വാരണം ആയിരം) *മികച്ച തമിഴ് ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം (2008-വാരണം ആയിരം) ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb name|id=1069826}} [[വർഗ്ഗം:1973-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]] i2gwyvoayxzlcr10rtc2bxb02057d17 0 282944 4611956 4610800 2026-04-04T07:53:38Z Symphonicallyu 155269 4611956 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bhojpuri language}} {{Infobox language | name = <span style="font-size:100%;line-height:1.65;">ഭോജ്പൂരി</span> | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.55;">{{center|{{huge|{{lang|bho-kthi|𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲}}}}}}{{center|<small>{{lang|bho-Deva|भोजपुरी}} • {{lang|bho|{{nq|بھوجپوری}}}}}}</small></span> |image=Shukla Bhojpuri.svg |imagesize=180px |imagecaption = <small>"ഭോജ്‌പുരി" എന്ന വാക്ക് [[കൈതി ലിപി|കൈതി]] ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</small> |states=[[India]], [[Nepal]], [[Mauritius]], [[Suriname]] <br>[[Moribund language|moribund]] in [[Guyana]] and [[Trinidad and Tobago]] |region=[[Bihar]], [[Uttar Pradesh]], [[Jharkhand]] |speakers=40 million |pronunciation = {{IPA|en|boʊdʒˈpʊəri|}} <ref>[http://www.oxforddictionaries.com/us/pronounce/american_english/Bhojpuri Pronunciation] Oxford Dictionaries, Oxford University Press</ref> |date=2001 census |ref=e17 |speakers2=Census results conflate some speakers with Hindi.<ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx Language Demographics] Census, Government of India (2001)</ref> |nation = {{flag|നേപ്പാൾ}} *[[Madhesh]] |familycolor=[[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]] |fam2=[[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] |fam3=[[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] |fam4=[[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]] |fam5=[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]] |dia1=[[കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] (including Sarnami Hindi) |dia2=[[മൗറീഷ്യൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] |dia3=Northern (Gorakhpuri, Sarawaria, Basti) |dia4=Western (Purbi, Benarsi) |dia5=Southern (Kharwari) |dia6=Tharu Bhojpuri |dia7=Madhesi |dia8=Domra |dia9=Musahari |script=[[Devanagari]] (present) & [[Kaithi]] (Historical)<ref name=eth2009>[[:ethnologue:bho|Bhojpuri Ethnologue]] World Languages (2009)</ref> |iso2=bho |iso3=bho |lc1=hns |ld1=Caribbean Hindustani |lingua=59-AAF-sa |glotto=bhoj1246 |glottorefname=Bhojpuric |notice=IPA }} [[വടക്കേന്ത്യ]]യിലും [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലും]] സംസാരിക്കുന്ന ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ് '''ഭോജ്പൂരി'''. [[ബീഹാർ|ബീഹാറിലും]] [[ഉത്തർ പ്രദേശ്‌|ഉത്തർ പ്രദേശിലും]] [[ജാർഖണ്ഡ്|ജാർഖണ്ഡിലുമാണ്]] ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്. ==എഴുത്തുരീതി== കൈതി ലിപിയിലാണ് ഇത് എഴുതുന്നത്. എന്നാൽ 1894ൽ ദേവനാഗരിയെ പ്രാഥമിക ലിപിയായി സ്വീകരിച്ചു. 16-ആം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ 20-ആം നൂറ്റാണ്ടു വരെ ഭോജ്പുരി, അവാധി, മൈഥിലി, ഉറുദു, മഗതി, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകൾ എഴുതാനാണ് കൈതി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. 1960ൽ സർക്കാർ കൈതി ഇപ്പോൾ ബീഹാറിലെ കുറച്ചു ജില്ലകളിലേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ എന്ന് കണ്ടെത്തി. ==ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ== {| class="wikitable" |- ! മലയാള വാചകങ്ങൾ ! ഭോജ്പുരി പരിഭാഷ |- | നിന്റെ പേരെന്താണ്? | Tohaar naa (/naam) kaa ha? |- | ഇവിടെ വരൂ. | Hiyan aava.(yehar aava) |- | എന്താണ് നീ ചെയ്യുന്നത്? | Tu kaa karat hava? |- | ആ മനുഷ്യൻ പോവുകയാണ്. | Ooh marda jaat haan/ Ooh marda jaat aa. |- | സുഖമാണോ? | Kaa haal-chaal ba?/Kaisan bada? |- | എനിക്ക് സുഖമാണ്. | Hum theek haiin/baani. |- | എനിക്കറിയില്ല. | Hum naikhi jaanat./ Hamke naikhe maalum/Humra Naikhe Maaloom |- | അവൻ എന്റെ മകനാണ്. | Eeh hamaar chhaura(/laika) ha. |- | അവൾ എന്റെ മകളാണ്. | Eeh hamaar chhauri(/laiki) hiya. |- | ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? | Hum kaa kari?/ Hamke kaa kare ke chahi? |- | അവർ എന്തു ചെയ്യും? | Ohni ke kaa karla san? |- | നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കഴിച്ചോ? | Tuhni sab khaila san? |- | അവൻ ആപ്പിൾ കഴിക്കുകയാണ്. | Ooh ago sev khaat haan/ Ooh ago sev khaat aa. |} ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{InterWiki|code=bh|ഭോജ്പൂരി}} *[[:iarchive:rosettaproject bho undec-1|The Universal Declaration of Human Rights in Bhojpuri]], United Nations Information Centre, India (1998) *[http://dsal.uchicago.edu/lsi/6968AK Listen to a recording in Bhojpuri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101536/http://dsal.uchicago.edu/lsi/6968AK |date=2016-03-04 }}, ''Parable of the prodigal son in Bhojpuri'', Recorded on May 16, 1920, Linguistic Survey of India, Archives of University of Chicago, USA {{Indo-Aryan languages|state=collapsed}} {{Bihari languages|state=expanded}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബിഹാറി ഭാഷകൾ]] eazqe3rduc9up4gvwd3lnups969aocy 2 355544 4611897 4611886 2026-04-03T14:39:23Z Vijayanrajapuram 21314 /* ഞാൻ */ 4611897 wikitext text/x-wiki <center class="usermessage plainlinks" >'''[http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk:Vijayanrajapuram&action=edit&section=new എന്നോട് സം‌വദിക്കാം] | [http://ml.wikipedia.org/wiki/Special:Emailuser/Vijayanrajapuram എനിക്ക് ഇ-സന്ദേശമയക്കാം]'''</center> ==ഞാൻ== [[File:Jimmy Wales and Vijayanrajapuram 2026.jpg|thumb|With Jimmy Wales at KLF 2026]] <br>Rtd. Headmaster, Dept. of Education, Govt. of Kerala <br> (കാര്യനിർവാഹകൻ - [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]] {{ഉദ്ധരണി| എരിയേണം ദീപനാളം പോൽ</br> വിരിയേണം പ്രഭയെന്നുമേ</br> ചൊരിയേണമറിവിന്നഗ്നി; കനൽ-</br> ച്ചിരിനാളമായതു നിൽക്കണം.</br> --------- വിജയൻ രാജപുരം }} ==എന്റെ സംഭാവനകൾ== * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles?limit=3000&user=Vijayanrajapuram വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ ചേർത്ത ചിത്രങ്ങൾ] * [https://tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=Vijayanrajapuram&lang=ml&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=none&limit=1000 മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ആരംഭിച്ച താളുകൾ] *[https://xtools.wmflabs.org/ec/ml.wikipedia.org/Vijayanrajapuram തിരുത്തലുകൾ] [https://xtools.wmflabs.org/adminstats/ml.wikipedia.org/2020-11-01/2021-07-27 അഡ്മിൻ തിരുത്തലുകൾ] [https://pageviews.toolforge.org/userviews/?project=ml.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&namespace=0&redirects=0&range=latest-2000&sort=views&direction=1&view=list&user=Vijayanrajapuram Reading Counter] *[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram/ചിത്രഗാലറി|ചിത്രഗാലറി]] *'''[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram/പണിപ്പെട്ടി|പണിപ്പെട്ടി]]''' *[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram/സ്ലേറ്റ്|സ്ലേറ്റ്]] <br> {{Usertalkback|you=watched|me=watched|small=no|runon=no|icon=lang}} ==താരകം== {{award2| border=#d13b06| color=#defe92| image=Barnstar Ente gramam.svg| size=150px| topic=എന്റെ ഗ്രാമം 2024| text= 2024 ഡിസംബർ മാസത്തിൽ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:EG2024| എന്റെ ഗ്രാമം 2024]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത് ഗ്രാമങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് താരകം സമ്മാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ ഈ ചെറിയ ഉപഹാരം പ്രചോദനമാവട്ടെ എന്നാശംസിക്കുന്നു. :--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:39, 18 ജനുവരി 2025 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Wikipedia Asian Month Logo.svg| size=150px| topic=ഏഷ്യൻ മാസം താരകം 2021| text= 2021 നവംബർ 1 മുതൽ നവംബർ 30 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WAM2021| ഏഷ്യൻ മാസം 2021]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ ഈ ചെറിയ ഉപഹാരം പ്രചോദനമാവട്ടെ എന്നാശംസിക്കുന്നു. :----[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:23, 1 ഡിസംബർ 2021 (UTC) }} {| style="background-color:#fdffe7; border: 1px solid #1e90ff;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |<font color=darkgreen> '''കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള താരകം'''</font> |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |കാര്യനിർവാഹകനെന്ന നിലയിൽ വിക്കീപീഡിയയിൽ താങ്കൾ നടത്തുന്ന അക്ഷീണ യത്നങ്ങൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും ഒരു താരകം --[[ഉപയോക്താവ്:Wikiking666|<span style="color:red;font-size:16px;"> '''Wikiking666'''</span>]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Wikiking666|<span style="color:Skyblue;font-size:16px;">[Talk]</span>]] 13:33, 21 ജൂലൈ 2022 (UTC) |} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Classical Barnstar.png | size=180px| topic=സംഗീതത്തെ ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്നതിന്. 2021| text= ആരും എഴുതാൻ മടിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് ഒരു താരകം! [[User:Challiyan|'''<span style="color:red">Challiovsky</span> ''']] [[User talk:Challiyan|^{<b>Talkies ♫♫} </b>]] 09:12, 18 ജൂലൈ 2021 (UTC) }} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള താരകം''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | കാര്യനിർവാഹകനെന്ന നിലയിൽ വിക്കീപീഡിയയിൽ താങ്കൾ നടത്തുന്ന അക്ഷീണ യത്നങ്ങൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും ഒരു താരകം :) നന്ദി .. [[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 08:53, 31 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC) |} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Flower pot (7965479110).jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ആശംസകൾ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | പുതിയ കാര്യനിർവാഹകന് ഹൃദയംഗമമായ ആശംസകൾ :-) --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:48, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) |} {{award2| border=#1e90ff| color=#e9e6f2| image=Wiki Loves Women South Asia 2020-ml.svg | size=180px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2020| text= 2020 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ മാർച്ച് 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WLW20|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020ൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 06:41, 11 ഏപ്രിൽ 2020 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Wikipedia Asian Month Logo.svg| size=150px| topic=ഏഷ്യൻ മാസം താരകം 2019| text= 2019 നവംബർ 1 മുതൽ ഡിസംബർ 7 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WAM2019| ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ ഈ ചെറിയ ഉപഹാരം പ്രചോദനമാവട്ടെ എന്നാശംസിക്കുന്നു. :--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:39, 8 ഡിസംബർ 2019 (UTC)}} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Wiki Loves Women logo.svg| size=180px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2019| text= 2019 ഫെബ്രുവരി 10 മുതൽ മാർച്ച് 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WLW19|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019ൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:23, 1 ഏപ്രിൽ 2019 (UTC) }} ==[[WP:TIGER| പ്രോജക്റ്റ് ടൈഗർ എഡിറ്റത്തോൺ 2018]]ലെ മികച്ച പ്രകടനത്തിന് അഭിനന്ദനങ്ങൾ!== {{award2| border=red| color=gold | Barnstar for Project Tiger Ediatathon 2018 Malayalam 02.png| size=200px| topic='''വിക്കിപ്പുലി താരകം - 2018'''| text=[[WP:TIGER|പ്രോജക്റ്റ് ടൈഗർ ലേഖനനിർമ്മാണയജ്ഞം 2018]]നു വേണ്ടി മികച്ച ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കിയതിനു് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. : [[ഉപയോക്താവ്:Kaitha Poo Manam|കൈതപ്പൂമണം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kaitha Poo Manam|സംവാദം]]) 20:07, 21 ജൂൺ 2018 (UTC)}} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Marie Curie c1920.jpg| size=150px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2018| text= 2018 മാർച്ച് 1 മുതൽ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN18|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 02:32, 5 ഏപ്രിൽ 2018 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Diwali lamp.jpg| size=180px| topic=ആയിരം വിക്കി ദീപങ്ങൾ താരകം 2018| text= 2017 ഡിസംബർ 1 മുതൽ 2018 ജനുവരി 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:TWL| ആയിരം വിക്കിദീപങ്ങൾ]]''' പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. :--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:03, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC) എന്റ്റേയും ചെറിയൊരു കൈയ്യൊപ്പ് ..! :--[[ഉപയോക്താവ്:Kaitha Poo Manam|Kaitha Poo Manam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kaitha Poo Manam|സംവാദം]]) 08:08, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC)~ }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Sun_Wiki.svg| size=150px| topic=ഏഷ്യൻ മാസം താരകം 2017| text= 2017 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WAM2017| ഏഷ്യൻ മാസം 2017]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. :---[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:27, 2 ഡിസംബർ 2017 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Women_in_Red_logo.svg| size=150px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2017| text= 2017 മാർച്ച് 1 മുതൽ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN17|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:02, 1 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) :ആശംസകൾ മാഷെ --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ്‌ .കെ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|സംവാദം]]) 21:02, 4 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) }} {{award2| border=#1E90FF| color=#fdffe7| image=Ecologia.jpg| size=80px| topic=ലോക പരിസ്ഥിതിദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017| text= 2017 ജൂൺ 1 മുതൽ 30 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WED17|ലോക പരിസ്ഥിതിദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017]]'''ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. ഈ താരകം ഭാവിയിലേക്കുള്ള സംഭാവനകൾക്ക് ഒരു പ്രചോദനമായിത്തീരട്ടെയെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു. സ്നേഹമോടെ --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 01:56, 1 ജൂലൈ 2017 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Logo Wikipedia en el aula.png| size=150px| topic=വിദ്യാഭ്യാസ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017 താരകം| text= 2017 ആഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ ഒക്ടോബർ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:EDU17| വിദ്യാഭ്യാസ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. :---[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:11, 1 നവംബർ 2017 (UTC) }} #തിരിച്ചുവിടുക [[വിക്കിപീഡിയ:TWA/ബാഡ്ജ്/7ഫലകം2]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ കാര്യനിർവാഹകർ]] orvz34oat2t6kz97wnhn2c4srbfo5gm 4611898 4611897 2026-04-03T14:39:49Z Vijayanrajapuram 21314 /* ഞാൻ */ 4611898 wikitext text/x-wiki <center class="usermessage plainlinks" >'''[http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk:Vijayanrajapuram&action=edit&section=new എന്നോട് സം‌വദിക്കാം] | [http://ml.wikipedia.org/wiki/Special:Emailuser/Vijayanrajapuram എനിക്ക് ഇ-സന്ദേശമയക്കാം]'''</center> ==ഞാൻ== [[File:Jimmy Wales and Vijayanrajapuram 2026.jpg|thumb|With Jimmy Wales at KLF 2026]] Rtd. Headmaster, Dept. of Education, Govt. of Kerala <br> (കാര്യനിർവാഹകൻ - [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]]{{ഉദ്ധരണി| എരിയേണം ദീപനാളം പോൽ</br> വിരിയേണം പ്രഭയെന്നുമേ</br> ചൊരിയേണമറിവിന്നഗ്നി; കനൽ-</br> ച്ചിരിനാളമായതു നിൽക്കണം.</br> --------- വിജയൻ രാജപുരം }} ==എന്റെ സംഭാവനകൾ== * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles?limit=3000&user=Vijayanrajapuram വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ ചേർത്ത ചിത്രങ്ങൾ] * [https://tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=Vijayanrajapuram&lang=ml&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=none&limit=1000 മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ആരംഭിച്ച താളുകൾ] *[https://xtools.wmflabs.org/ec/ml.wikipedia.org/Vijayanrajapuram തിരുത്തലുകൾ] [https://xtools.wmflabs.org/adminstats/ml.wikipedia.org/2020-11-01/2021-07-27 അഡ്മിൻ തിരുത്തലുകൾ] [https://pageviews.toolforge.org/userviews/?project=ml.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&namespace=0&redirects=0&range=latest-2000&sort=views&direction=1&view=list&user=Vijayanrajapuram Reading Counter] *[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram/ചിത്രഗാലറി|ചിത്രഗാലറി]] *'''[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram/പണിപ്പെട്ടി|പണിപ്പെട്ടി]]''' *[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram/സ്ലേറ്റ്|സ്ലേറ്റ്]] <br> {{Usertalkback|you=watched|me=watched|small=no|runon=no|icon=lang}} ==താരകം== {{award2| border=#d13b06| color=#defe92| image=Barnstar Ente gramam.svg| size=150px| topic=എന്റെ ഗ്രാമം 2024| text= 2024 ഡിസംബർ മാസത്തിൽ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:EG2024| എന്റെ ഗ്രാമം 2024]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത് ഗ്രാമങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് താരകം സമ്മാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ ഈ ചെറിയ ഉപഹാരം പ്രചോദനമാവട്ടെ എന്നാശംസിക്കുന്നു. :--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:39, 18 ജനുവരി 2025 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Wikipedia Asian Month Logo.svg| size=150px| topic=ഏഷ്യൻ മാസം താരകം 2021| text= 2021 നവംബർ 1 മുതൽ നവംബർ 30 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WAM2021| ഏഷ്യൻ മാസം 2021]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ ഈ ചെറിയ ഉപഹാരം പ്രചോദനമാവട്ടെ എന്നാശംസിക്കുന്നു. :----[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:23, 1 ഡിസംബർ 2021 (UTC) }} {| style="background-color:#fdffe7; border: 1px solid #1e90ff;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |<font color=darkgreen> '''കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള താരകം'''</font> |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |കാര്യനിർവാഹകനെന്ന നിലയിൽ വിക്കീപീഡിയയിൽ താങ്കൾ നടത്തുന്ന അക്ഷീണ യത്നങ്ങൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും ഒരു താരകം --[[ഉപയോക്താവ്:Wikiking666|<span style="color:red;font-size:16px;"> '''Wikiking666'''</span>]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Wikiking666|<span style="color:Skyblue;font-size:16px;">[Talk]</span>]] 13:33, 21 ജൂലൈ 2022 (UTC) |} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Classical Barnstar.png | size=180px| topic=സംഗീതത്തെ ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്നതിന്. 2021| text= ആരും എഴുതാൻ മടിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് ഒരു താരകം! [[User:Challiyan|'''<span style="color:red">Challiovsky</span> ''']] [[User talk:Challiyan|^{<b>Talkies ♫♫} </b>]] 09:12, 18 ജൂലൈ 2021 (UTC) }} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള താരകം''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | കാര്യനിർവാഹകനെന്ന നിലയിൽ വിക്കീപീഡിയയിൽ താങ്കൾ നടത്തുന്ന അക്ഷീണ യത്നങ്ങൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും ഒരു താരകം :) നന്ദി .. [[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 08:53, 31 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC) |} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Flower pot (7965479110).jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ആശംസകൾ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | പുതിയ കാര്യനിർവാഹകന് ഹൃദയംഗമമായ ആശംസകൾ :-) --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:48, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC) |} {{award2| border=#1e90ff| color=#e9e6f2| image=Wiki Loves Women South Asia 2020-ml.svg | size=180px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2020| text= 2020 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ മാർച്ച് 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WLW20|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020ൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 06:41, 11 ഏപ്രിൽ 2020 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Wikipedia Asian Month Logo.svg| size=150px| topic=ഏഷ്യൻ മാസം താരകം 2019| text= 2019 നവംബർ 1 മുതൽ ഡിസംബർ 7 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WAM2019| ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാൻ ഈ ചെറിയ ഉപഹാരം പ്രചോദനമാവട്ടെ എന്നാശംസിക്കുന്നു. :--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:39, 8 ഡിസംബർ 2019 (UTC)}} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Wiki Loves Women logo.svg| size=180px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2019| text= 2019 ഫെബ്രുവരി 10 മുതൽ മാർച്ച് 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WLW19|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019ൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:23, 1 ഏപ്രിൽ 2019 (UTC) }} ==[[WP:TIGER| പ്രോജക്റ്റ് ടൈഗർ എഡിറ്റത്തോൺ 2018]]ലെ മികച്ച പ്രകടനത്തിന് അഭിനന്ദനങ്ങൾ!== {{award2| border=red| color=gold | Barnstar for Project Tiger Ediatathon 2018 Malayalam 02.png| size=200px| topic='''വിക്കിപ്പുലി താരകം - 2018'''| text=[[WP:TIGER|പ്രോജക്റ്റ് ടൈഗർ ലേഖനനിർമ്മാണയജ്ഞം 2018]]നു വേണ്ടി മികച്ച ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കിയതിനു് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. : [[ഉപയോക്താവ്:Kaitha Poo Manam|കൈതപ്പൂമണം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kaitha Poo Manam|സംവാദം]]) 20:07, 21 ജൂൺ 2018 (UTC)}} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Marie Curie c1920.jpg| size=150px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2018| text= 2018 മാർച്ച് 1 മുതൽ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN18|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 02:32, 5 ഏപ്രിൽ 2018 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Diwali lamp.jpg| size=180px| topic=ആയിരം വിക്കി ദീപങ്ങൾ താരകം 2018| text= 2017 ഡിസംബർ 1 മുതൽ 2018 ജനുവരി 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:TWL| ആയിരം വിക്കിദീപങ്ങൾ]]''' പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. :--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:03, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC) എന്റ്റേയും ചെറിയൊരു കൈയ്യൊപ്പ് ..! :--[[ഉപയോക്താവ്:Kaitha Poo Manam|Kaitha Poo Manam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kaitha Poo Manam|സംവാദം]]) 08:08, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC)~ }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Sun_Wiki.svg| size=150px| topic=ഏഷ്യൻ മാസം താരകം 2017| text= 2017 നവംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WAM2017| ഏഷ്യൻ മാസം 2017]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. :---[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:27, 2 ഡിസംബർ 2017 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Women_in_Red_logo.svg| size=150px| topic=വനിതാദിന പുരസ്കാരം 2017| text= 2017 മാർച്ച് 1 മുതൽ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN17|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ]]''' പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:02, 1 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) :ആശംസകൾ മാഷെ --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ്‌ .കെ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|സംവാദം]]) 21:02, 4 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC) }} {{award2| border=#1E90FF| color=#fdffe7| image=Ecologia.jpg| size=80px| topic=ലോക പരിസ്ഥിതിദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017| text= 2017 ജൂൺ 1 മുതൽ 30 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WED17|ലോക പരിസ്ഥിതിദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017]]'''ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിക്കുന്നു. ഈ താരകം ഭാവിയിലേക്കുള്ള സംഭാവനകൾക്ക് ഒരു പ്രചോദനമായിത്തീരട്ടെയെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു. സ്നേഹമോടെ --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 01:56, 1 ജൂലൈ 2017 (UTC) }} {{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Logo Wikipedia en el aula.png| size=150px| topic=വിദ്യാഭ്യാസ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017 താരകം| text= 2017 ആഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ ഒക്ടോബർ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:EDU17| വിദ്യാഭ്യാസ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന് എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു. :---[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:11, 1 നവംബർ 2017 (UTC) }} #തിരിച്ചുവിടുക [[വിക്കിപീഡിയ:TWA/ബാഡ്ജ്/7ഫലകം2]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ കാര്യനിർവാഹകർ]] jeu0fucdfh7fenf6hjw97cz5lskastw 0 371695 4611964 4545979 2026-04-04T10:45:27Z ~2026-14495-54 216085 4611964 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{infobox politician | name = അഡ്വ.ടി.സിദ്ദിഖ് ശവം തൂക്കി | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1974|06|01|df=yes}} | birth_place = [[കാസർഗോഡ്]] | residence = [[കോഴിക്കോട്]] | death_date = | death_place = | office = [[നിയമസഭ|നിയമസഭാംഗം]] | term = 2021-തുടരുന്നു | constituency = [[കല്പറ്റ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൽപ്പറ്റ]] | predecessor = സി.കെ.ശശീന്ദ്രൻ | successor = | office2 = യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്, സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറ് | term2 = 2006-2009 | predecessor2 = കെ.പി.അനിൽകുമാർ | successor2 = അഡ്വ.എം.ലിജു | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇൻഡ്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (ഐ.എൻ.സി)]] | spouse = നസീമ (വിവാഹമോചനം), ഷറഫുന്നീസ | children = ആദിൽ, ആഷിഖ് | date = 14 ഡിസംബർ | year = 2021 | source = }} 2021 മെയ് 3 മുതൽ [[കൽപ്പറ്റ]] മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള [[നിയമസഭ|നിയമസഭാംഗവും]] [[കേരള പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി|കെ.പി.സി.സിയുടെ]] വർക്കിംഗ് പ്രസിഡൻറുമായ [[കോഴിക്കോട് ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] നേതാവാണ് ''തൂവക്കോട് സിദ്ദിഖ് '' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' അഡ്വ.ടി.സിദ്ദിഖ് ''' '''(ജനനം : 01 ജൂൺ 1974)''' 2006 മുതൽ 2009 വരെ [[യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്]] സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായിരുന്ന സിദ്ദിഖ് 2016 മുതൽ 2020 വരെ [[കോഴിക്കോട്]] ഡി.സി.സി പ്രസിഡൻ്റ്, 2019 മുതൽ 2021 വരെ [[കേരള പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി|കെ.പി.സി.സി]] വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ് എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>"ടി സിദ്ദിഖ്: പ്രായം, കുടുംബം, ജീവചരിത്രം, ഭാര്യ, രാഷ്ട്രീയജീവിതം, വിദ്യാഭ്യാസം, നേട്ടങ്ങൾ, സമ്പത്ത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ - Malayalam Oneindia" https://malayalam.oneindia.com/politicians/t-siddique-33920.html</ref><ref>"ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയെ തള്ളി രാഷ്ട്രീയമില്ല: സിദ്ദിഖ് | T Siddique | Manorama News" https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/09/01/t-siddique-visits-oommen-chandy.html</ref><ref>"കെ.വി.തോമസിനെ മാറ്റി; പി.ടി.തോമസും ടി.സിദ്ദിഖും വർക്കിങ് പ്രസിഡന്റുമാർ | KPCC | Manorama News" https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/06/08/pt-thomas-t-siddique-new-kpcc-working-presidents.html</ref> == ജീവിതരേഖ == കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പന്തീരങ്കാവ് സ്വദേശിയും കെ.എസ്.ഇ.ബി ജീവനക്കാരനുമായിരുന്ന തൂവക്കോട് കാസിമിൻ്റെയും നഫീസയുടേയും മകനായി 1974 ജൂൺ ഒന്നിന് കാസർഗോഡ് ജനിച്ചു. പന്തീരങ്കാവ് ഹൈ സ്കൂളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ സിദ്ദിഖ് ഗുരുവായൂരപ്പൻ കോളേജിൽ നിന്ന് പ്രീ-ഡിഗ്രിയും സെൻറ് ജോസഫ് ദേവഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് കോഴിക്കോട് ഗവ.ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി.<ref>"UDF wins two seats in Wayanad; LDF retains one - The Hindu" https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udf-wins-two-seats-in-wayanad-ldf-retains-one/article34468166.ece/ </ref> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == 1993-ൽ കോഴിക്കോട് സെൻ്റ് ജോസഫ് ദേവഗിരി കോളേജിൽ പഠിക്കുന്ന സമയത്ത് കെ.എസ്.യു വഴിയാണ് പൊതുരംഗ പ്രവേശനം. 1993-1994 കാലത്ത് കെ.എസ്.യുവിൻ്റെ യൂണിറ്റ് പ്രസിഡൻറായി പ്രവർത്തിച്ച സിദ്ദിഖ് 1994 മുതൽ 1997 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ പെരുമണ്ണ മണ്ഡലം വൈസ് പ്രസിഡൻ്റായും 1997 മുതൽ 2000 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ പെരുവയൽ മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയുമായിരുന്നു. 2002 മുതൽ 2006 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായിരുന്നു. യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറായിരുന്ന കെ.പി.അനിൽകുമാർ സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞപ്പോൾ 2006-ൽ സംഘടനയുടെ സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറായി സ്ഥാനമേറ്റു. 2009 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറായിരുന്നു ടി. സിദ്ദിഖ്. 2008 മുതൽ കെ.പി.സി.സി അംഗമായി തുടരുന്ന സിദ്ദിഖ് 2012 മുതൽ 2016 വരെ കെ.പി.സി.സി യുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായും 2016 മുതൽ 2020 വരെ കോഴിക്കോട് ഡി.സി.സി പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു. 2019 മുതൽ 2021 വരെ കെ.പി.സി.സിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡൻറായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സിദ്ദിഖ് 2021 മുതൽ കെ.പി.സി.സിയുടെ വർക്കിംഗ് പ്രസിഡൻറായി തുടരുന്നു. 2009-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കാസർഗോഡ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് മത്സരിച്ചെങ്കിലും സി.പി.എമ്മിലെ പി.കരുണാകരനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. 2016-ൽ കുന്നമംഗലത്ത് നിന്ന് നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും ഇടത് സ്വതന്ത്രനായിരുന്ന പി.ടി.എ.റഹീമിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. 2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൽപ്പറ്റയിൽ നിന്ന് മത്സരിച്ച സിദ്ദിഖ് എൽ.ജെ.ഡി സ്ഥാനാർത്ഥിയായിരുന്ന എം.വി.ശ്രേയാംസ് കുമാറിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>"‘ഇടർച്ചയില്ല; ഉള്ളത് വൈകാരിക ബന്ധം’: ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയെ കണ്ട് ടി.സിദ്ദീഖ് |T. Siddiqe| |Oommen Chandy| |INC| |Manorama News|" https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/09/01/sidique-paid-visit-to-oommenchandy-house.html</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/indepth/assembly-elections-2021/kerala-wayanad/2021/05/02/wayand-election-results.html</ref> <ref>"ടി സിദ്ദിഖ് അനുയായികളുടെ യോഗത്തിനെത്തിയ മാധ്യമപ്രവർത്തകരെ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ മർദ്ദിച്ചു | T Siddique mla | Journalists attacked | Congress leaders attack | Politics | Congress A group" https://www.mathrubhumi.com/mobile/videos/news/news-in-videos/media-persons-were-attacked-by-congress-workers-1.6174568{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ == {| class="wikitable sortable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-19 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}</ref> !വർഷം!!മണ്ഡലം|| വിജയി!!പാർട്ടി!!മുഖ്യ എതിരാളി!!പാർട്ടി |- |2014 || [[കാസർഗോഡ് ലോകസഭാമണ്ഡലം]] ||[[പി. കരുണാകരൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[ടി. സിദ്ദിഖ്]] ||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] |- |2016 |കുന്ദമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം |പി ടി എ റഹീം |[[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] |[[ടി. സിദ്ദിഖ്]] |[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] |- |} ==വിവാദങ്ങൾ== ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയ്ക്ക് എത്തിയ അർബുദ രോഗിയായ മുൻ ഭാര്യയെ സിദ്ദിഖ് മർദ്ദിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു എന്ന് ആരോപിച്ചുകൊണ്ട് മുൻ ഭാര്യ രംഗത്ത് എത്തിയിരുന്നു.വിവാഹസമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന സ്വർണവും പണവും തിരികെ വേണമെന്നും ജീവനാംശം വേണമെന്നും കാട്ടി സിദ്ദിഖിനെതിരെ നസീമ പരാതി നൽകിയിരുന്നു<ref>"https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/ex-wife-complaint-cpm-against-t-siddique-134183.html</ref> ചിത്രകാരിയായ ജസ്‌ന സലിം എന്ന യുവതി നൽകിയ ഒരു പീഡന പരാതി അട്ടിമറിക്കാൻ ടി. സിദ്ദിഖ് ഇടപെട്ടു എന്നാരോപിച്ച് യുവതി വാർത്താസമ്മേളനം നടത്തിയിരുന്നു<ref>"https://www.youtube.com/watch?v=mCxStZn-PP8</ref> == അവലംബം == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:സിദ്ദിഖ്}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]] blz39zs6hmjcq30d4gmp9673h9wyjqd 4611968 4611964 2026-04-04T11:33:02Z Irshadpp 10433 [[Special:Contributions/~2026-14495-54|~2026-14495-54]] ([[User talk:~2026-14495-54|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:KiranBOT|KiranBOT]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ് 4545979 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{infobox politician | name = അഡ്വ.ടി.സിദ്ദിഖ് | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1974|06|01|df=yes}} | birth_place = [[കാസർഗോഡ്]] | residence = [[കോഴിക്കോട്]] | death_date = | death_place = | office = [[നിയമസഭ|നിയമസഭാംഗം]] | term = 2021-തുടരുന്നു | constituency = [[കല്പറ്റ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൽപ്പറ്റ]] | predecessor = സി.കെ.ശശീന്ദ്രൻ | successor = | office2 = യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്, സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറ് | term2 = 2006-2009 | predecessor2 = കെ.പി.അനിൽകുമാർ | successor2 = അഡ്വ.എം.ലിജു | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇൻഡ്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (ഐ.എൻ.സി)]] | spouse = നസീമ (വിവാഹമോചനം), ഷറഫുന്നീസ | children = ആദിൽ, ആഷിഖ് | date = 14 ഡിസംബർ | year = 2021 | source = }} 2021 മെയ് 3 മുതൽ [[കൽപ്പറ്റ]] മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള [[നിയമസഭ|നിയമസഭാംഗവും]] [[കേരള പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി|കെ.പി.സി.സിയുടെ]] വർക്കിംഗ് പ്രസിഡൻറുമായ [[കോഴിക്കോട് ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] നേതാവാണ് ''തൂവക്കോട് സിദ്ദിഖ് '' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' അഡ്വ.ടി.സിദ്ദിഖ് ''' '''(ജനനം : 01 ജൂൺ 1974)''' 2006 മുതൽ 2009 വരെ [[യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്]] സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായിരുന്ന സിദ്ദിഖ് 2016 മുതൽ 2020 വരെ [[കോഴിക്കോട്]] ഡി.സി.സി പ്രസിഡൻ്റ്, 2019 മുതൽ 2021 വരെ [[കേരള പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി|കെ.പി.സി.സി]] വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ് എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>"ടി സിദ്ദിഖ്: പ്രായം, കുടുംബം, ജീവചരിത്രം, ഭാര്യ, രാഷ്ട്രീയജീവിതം, വിദ്യാഭ്യാസം, നേട്ടങ്ങൾ, സമ്പത്ത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ - Malayalam Oneindia" https://malayalam.oneindia.com/politicians/t-siddique-33920.html</ref><ref>"ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയെ തള്ളി രാഷ്ട്രീയമില്ല: സിദ്ദിഖ് | T Siddique | Manorama News" https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/09/01/t-siddique-visits-oommen-chandy.html</ref><ref>"കെ.വി.തോമസിനെ മാറ്റി; പി.ടി.തോമസും ടി.സിദ്ദിഖും വർക്കിങ് പ്രസിഡന്റുമാർ | KPCC | Manorama News" https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/06/08/pt-thomas-t-siddique-new-kpcc-working-presidents.html</ref> == ജീവിതരേഖ == കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പന്തീരങ്കാവ് സ്വദേശിയും കെ.എസ്.ഇ.ബി ജീവനക്കാരനുമായിരുന്ന തൂവക്കോട് കാസിമിൻ്റെയും നഫീസയുടേയും മകനായി 1974 ജൂൺ ഒന്നിന് കാസർഗോഡ് ജനിച്ചു. പന്തീരങ്കാവ് ഹൈ സ്കൂളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ സിദ്ദിഖ് ഗുരുവായൂരപ്പൻ കോളേജിൽ നിന്ന് പ്രീ-ഡിഗ്രിയും സെൻറ് ജോസഫ് ദേവഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് കോഴിക്കോട് ഗവ.ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി.<ref>"UDF wins two seats in Wayanad; LDF retains one - The Hindu" https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udf-wins-two-seats-in-wayanad-ldf-retains-one/article34468166.ece/ </ref> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == 1993-ൽ കോഴിക്കോട് സെൻ്റ് ജോസഫ് ദേവഗിരി കോളേജിൽ പഠിക്കുന്ന സമയത്ത് കെ.എസ്.യു വഴിയാണ് പൊതുരംഗ പ്രവേശനം. 1993-1994 കാലത്ത് കെ.എസ്.യുവിൻ്റെ യൂണിറ്റ് പ്രസിഡൻറായി പ്രവർത്തിച്ച സിദ്ദിഖ് 1994 മുതൽ 1997 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ പെരുമണ്ണ മണ്ഡലം വൈസ് പ്രസിഡൻ്റായും 1997 മുതൽ 2000 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ പെരുവയൽ മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയുമായിരുന്നു. 2002 മുതൽ 2006 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായിരുന്നു. യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറായിരുന്ന കെ.പി.അനിൽകുമാർ സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞപ്പോൾ 2006-ൽ സംഘടനയുടെ സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറായി സ്ഥാനമേറ്റു. 2009 വരെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻറായിരുന്നു ടി. സിദ്ദിഖ്. 2008 മുതൽ കെ.പി.സി.സി അംഗമായി തുടരുന്ന സിദ്ദിഖ് 2012 മുതൽ 2016 വരെ കെ.പി.സി.സി യുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായും 2016 മുതൽ 2020 വരെ കോഴിക്കോട് ഡി.സി.സി പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു. 2019 മുതൽ 2021 വരെ കെ.പി.സി.സിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡൻറായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സിദ്ദിഖ് 2021 മുതൽ കെ.പി.സി.സിയുടെ വർക്കിംഗ് പ്രസിഡൻറായി തുടരുന്നു. 2009-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കാസർഗോഡ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് മത്സരിച്ചെങ്കിലും സി.പി.എമ്മിലെ പി.കരുണാകരനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. 2016-ൽ കുന്നമംഗലത്ത് നിന്ന് നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും ഇടത് സ്വതന്ത്രനായിരുന്ന പി.ടി.എ.റഹീമിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. 2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൽപ്പറ്റയിൽ നിന്ന് മത്സരിച്ച സിദ്ദിഖ് എൽ.ജെ.ഡി സ്ഥാനാർത്ഥിയായിരുന്ന എം.വി.ശ്രേയാംസ് കുമാറിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>"‘ഇടർച്ചയില്ല; ഉള്ളത് വൈകാരിക ബന്ധം’: ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയെ കണ്ട് ടി.സിദ്ദീഖ് |T. Siddiqe| |Oommen Chandy| |INC| |Manorama News|" https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/09/01/sidique-paid-visit-to-oommenchandy-house.html</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/indepth/assembly-elections-2021/kerala-wayanad/2021/05/02/wayand-election-results.html</ref> <ref>"ടി സിദ്ദിഖ് അനുയായികളുടെ യോഗത്തിനെത്തിയ മാധ്യമപ്രവർത്തകരെ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ മർദ്ദിച്ചു | T Siddique mla | Journalists attacked | Congress leaders attack | Politics | Congress A group" https://www.mathrubhumi.com/mobile/videos/news/news-in-videos/media-persons-were-attacked-by-congress-workers-1.6174568{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ == {| class="wikitable sortable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-19 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}</ref> !വർഷം!!മണ്ഡലം|| വിജയി!!പാർട്ടി!!മുഖ്യ എതിരാളി!!പാർട്ടി |- |2014 || [[കാസർഗോഡ് ലോകസഭാമണ്ഡലം]] ||[[പി. കരുണാകരൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[ടി. സിദ്ദിഖ്]] ||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] |- |2016 |കുന്ദമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം |പി ടി എ റഹീം |[[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] |[[ടി. സിദ്ദിഖ്]] |[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] |- |} ==വിവാദങ്ങൾ== ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയ്ക്ക് എത്തിയ അർബുദ രോഗിയായ മുൻ ഭാര്യയെ സിദ്ദിഖ് മർദ്ദിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു എന്ന് ആരോപിച്ചുകൊണ്ട് മുൻ ഭാര്യ രംഗത്ത് എത്തിയിരുന്നു.വിവാഹസമയത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന സ്വർണവും പണവും തിരികെ വേണമെന്നും ജീവനാംശം വേണമെന്നും കാട്ടി സിദ്ദിഖിനെതിരെ നസീമ പരാതി നൽകിയിരുന്നു<ref>"https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/ex-wife-complaint-cpm-against-t-siddique-134183.html</ref> ചിത്രകാരിയായ ജസ്‌ന സലിം എന്ന യുവതി നൽകിയ ഒരു പീഡന പരാതി അട്ടിമറിക്കാൻ ടി. സിദ്ദിഖ് ഇടപെട്ടു എന്നാരോപിച്ച് യുവതി വാർത്താസമ്മേളനം നടത്തിയിരുന്നു<ref>"https://www.youtube.com/watch?v=mCxStZn-PP8</ref> == അവലംബം == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:സിദ്ദിഖ്}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]] 4n97y8mdb39sd2rvbq9u0zzsthwkz4m 0 436063 4611931 3337266 2026-04-04T03:19:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611931 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ammannia}} {{taxobox |image = Ammannia coccinea NRCS-1.jpg |image_caption = ''[[Ammannia coccinea]]'' |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Myrtales]] |familia = [[Lythraceae]] |genus = ''[[Ammannia]]'' |taxon = Ammannia |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''അമ്മാന്നിയ''' <ref>[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5029,5030 Jepson Manual Treatment]</ref><ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMMAN |title=USDA Plants Profile |access-date=2018-08-02 |archive-date=2021-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927122013/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMMAN |url-status=dead }}</ref><ref>{{ITIS |id=27090 |taxon=''Ammannia''}}</ref> [[അമേരിക്ക]], [[ആഫ്രിക്ക]], [[ഏഷ്യ]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] [[യൂറോപ്പ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഈർപ്പമുളള പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്ത [[ലൈത്രേസി]] സസ്യകുടുംബത്തിലെ നൂറോളം ഇനം സസ്യങ്ങളുടെ ഒരു ജനുസ്സാണ്. <ref name=powo/><ref name=jp1993/><ref name=itis/><ref name=usda/> പലപ്പോഴും ഇതിനെ '''റെഡ്സ്റ്റംസ്''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അക്വേറിയത്തിൽ ഇതിന്റെ അനേകം സ്പീഷീസുകൾ അലങ്കാര സസ്യങ്ങളായി വളരുന്നു. == തിരഞ്ഞെടുത്ത ഇനം: == * ''[[Ammannia arnhemica]]'' * ''[[Ammannia auriculata]]'' - eared redstem * ''[[Ammannia baccifera]]'' - monarch redstem, blistering ammannia * ''[[Ammannia coccinea]]'' - valley redstem, purple ammannia * ''[[Ammannia crinipes]]'' * ''[[Ammannia fitzgeraldii]]'' * ''[[Ammannia gracilis]]'' * ''[[Ammannia latifolia]]'' - pink redstem * ''[[Ammannia muelleri]]'' * ''[[Ammannia multiflora]]'' * ''[[Ammannia robusta]]'' - grand redstem, scarlet ammannia * ''[[Ammannia senegalensis]]'' - red ammannia * ''[[Ammannia striatiflora]]'' * ''[[Ammannia verticillata]]'' ==അവലംബം== {{Reflist|refs= <ref name=itis>{{ITIS |id=27090 |taxon=''Ammannia''}}</ref> <ref name=jp1993>[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5029,5030 Jepson Manual Treatment]</ref> <ref name=powo>{{cite web |title=''Ammannia'' L. |url=http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002041-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |accessdate=31 December 2019}}</ref> <ref name=usda>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMMAN |title=USDA Plants Profile |access-date=2018-08-02 |archive-date=2021-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927122013/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMMAN |url-status=dead }}</ref> }} [[വർഗ്ഗം:ലൈത്രേസി]] [[വർഗ്ഗം:സസ്യജനുസുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] 2op06dhznfygp9s2abo3qok73gt20y3 0 504015 4611891 4604938 2026-04-03T12:57:04Z Sansanker 207767 അക്ഷരപ്പിശക് തിരുത്തി, ക്രമീകരണം നടത്തി. 4611891 wikitext text/x-wiki {{ആധികാരികത}} [[പ്രമാണം:Kottadi_Amman_Kovil.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊട്ടടി അമ്മൻ കോവിൽ]] ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ പാണാവള്ളിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മുത്താരമ്മ പ്രധാന പ്രതിഷ്ട ആയിട്ടുള്ള വെള്ളാള സമുദായത്തിന്റെ മൂല ക്ഷേത്രമാണ് കൊട്ടടി അമ്മൻ കോവിൽ. [[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജ ഭരണ കാലത്തു തെക്കൻ തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നിന്നും രാജാവിന്റെ കൽപ്പന പ്രകാരം കേരളത്തിലേക്കു കുടിയേറി പാർത്ത വിഭാഗം ആണ് നാഞ്ചിനാട്ട് പിള്ളമാർ ([[വെള്ളാളർ]]). വെള്ളാളരുടെ വരവോടു കൂടി അവരുടെ പരദേവതമാരായ, മുത്താരമ്മ, ഉജ്ജയിനി കാളി, മാരിയമ്മ, കിണ്ടിമഹാകാളി, മാടസ്വാമി, ഭൈരവൻ, വെള്ളാരമ്മ തുടങ്ങീ മൂർത്തികളെ യഥാവിധി കേരളത്തിൽ അങ്ങോളമിങ്ങോളം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. അത്തരത്തിൽ പ്രതിഷ്ട ചെയ്യപ്പെട്ട അതി പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് പാണാവള്ളിയിലെ കൊട്ടടി അമ്മൻ കോവിൽ. ==പ്രധാന ആചാരങ്ങൾ== * വില്ല് പാട്ട് * ഗന്ധർവ്വൻ പാട്ട് * പടുക്ക വഴിപാട് * സർപ്പങ്ങൾക്ക് കളമെഴുത്തും പാട്ടും * മാവിളക്ക് * അമ്മൻ കൊട * പൊങ്കാല ==മൂർത്തികൾ== * മുത്താരമ്മ * മാരിയമ്മ * വെള്ളാരമ്മ (കിണ്ടി മഹാകാളി) * മാടൻ * [[കാലഭൈരവൻ]] * കാരണവർ * [[ഗണപതി]] * [[ശാസ്താവ്]] * ഗന്ധർവ്വൻ * [[യക്ഷി]] * ബ്രഹ്മ രക്ഷസ് * അറുകൊല * [[നാഗ ദൈവങ്ങൾ]] * ഈഴനും യശക്കിയും * ചോരി മക്കാർ ==അമ്മൻ കൊട മഹോത്സവം== വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ [[തിരുവോണം]] നക്ഷത്രത്തിൽ ഉത്സവം അവസാനിക്കുന്ന രീതിയിൽ ആണ് പ്രതിഷ്ട്ടാ വാർഷികം കൊണ്ടാടുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും (പ്രത്യേകിച്ച് തെക്കൻ തിരുവിതാംകൂർ), ഉത്സവ സമയത് ധാരാളം ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു. സാധാരണയായി അഞ്ചു ദിവസത്തെ ഉത്സവം നാഗ ദൈവങ്ങൾക്ക് കളമെഴുത്തും പാട്ടുമായി ആരംഭിച്ച്, ശാസ്ത്രം പാട്ട്, ഗന്ധർവ്വൻ പാട്ട്, വില്ലു പാട്ട് തുടങ്ങീ ആചാരങ്ങളോട് കൂടി തിരുവോണം നക്ഷതത്തിൽ കലശത്തോടു കൂടി സമാപിക്കുന്നു. എല്ലാ മലയാള മാസവും ആദ്യത്തെ ചൊവ്വാഴ്ച ആണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജ നടക്കുന്നത്. പൂജ നടത്തുന്ന ഭക്തർ മുൻകൂട്ടി ക്ഷേത്രം ഭാരവാഹികളെ അറിയിക്കുന്നു. ==ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള വഴി== [[ചേർത്തല]] അരൂക്കുറ്റി റൂട്ടിൽ കുഞ്ജരം സ്റ്റോപ്പ്. ഏകദേശം ചേർത്തലയിൽ നിന്നും പതിനാറു കിലോമീറ്റര് ദൂരം. കുഞ്ജരം സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് മീറ്റർ വലതു വശത്തായി ക്ഷേത്രം കുടികൊള്ളുന്നു. [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] hzcp7kudljd0keslcqtdxwq5ob4d0q2 0 533663 4611937 4550559 2026-04-04T05:17:31Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611937 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = അറ്റലാന്റ | image = AtalantaBC.svg | image_size = 150px | fullname = Atalanta Bergamasca Calcio [[Società per azioni|S.p.A.]] | nickname = ''La Dea'' (The [[Atalanta|Goddess]])<br/>''Gli [[Bergamasque Alps|Orobici]]''<br/>''I Nerazzurri'' (The Black and Blues) | founded = {{start date and years ago|df=yes|1907|10|17}} | ground = [[Stadio Atleti Azzurri d'Italia|Gewiss Stadium]] | capacity = 21,300<ref>{{cite web|url=http://www.calciogoal.it/completati-i-lavori-allo-stadio-dellatalanta-impianto-senza-barriere-gioiello-architettonico-foto/|title=COMPLETATI I LAVORI ALLO STADIO DELL'ATALANTA, IMPIANTO SENZA BARRIERE GIOIELLO ARCHITETTONICO – (FOTO)|date=31 August 2015}}</ref> | chrtitle = President<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/teams/atalanta|title=The Club – ATALANTA Lega Serie A|website=Legaseriea.it|publisher=Lega Serie A|access-date=26 August 2017|archive-date=2017-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220044504/http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/teams/atalanta|url-status=dead}}</ref> | chairman = [[Antonio Percassi]] | mgrtitle = Head coach | manager = [[Gian Piero Gasperini]] | league = {{Italian football updater|Atalanta}} | season = {{Italian football updater|Atalanta2}} | position = {{Italian football updater|Atalanta3}} | current = 2020–21 Atalanta B.C. season | website = https://www.atalanta.it | pattern_la1 = _atalanta2021C | pattern_b1 = _atalanta2021C | pattern_ra1 = _atalanta2021C | pattern_sh1 = _atalanta2021C | pattern_so1 = _atalanta2021C | leftarm1 = 000000 | body1 = 141414 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _atalanta2021A | pattern_b2 = _atalanta2021A | pattern_ra2 = _atalanta2021A | pattern_sh2 = _atalanta2021A | pattern_so2 = _atalanta2021A | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _atalanta2021T | pattern_b3 = _atalanta2021T | pattern_ra3 = _atalanta2021T | pattern_sh3 = _atalanta2021T | pattern_so3 = _atalanta2021T | leftarm3 = 4c6e98 | body3 = 4c6e98 | rightarm3 = 4c6e98 | shorts3 = 4c6e98 | socks3 = 4c6e98 }} [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] ലോംബാർഡിയിലെ ബെർഗാമോ ആസ്ഥാനമായുള്ള ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബാണ് '''അറ്റലാന്റ ബെർഗമാസ്ക കാൽസിയോ'''. 2010–11ൽ സീരി ബിയിൽ നിന്ന് പ്രമോഷൻ നേടിയ ക്ലബ്ബ് ഇപ്പോൾ ഇറ്റാലിയൻ ഫുട്ബോളിലെ പ്രഥമ ലീഗായ [[സീരി എ|സീരി അ]] യിൽ കളിക്കുന്നു. 1907 ൽ ബെർഗമോയിലെ ലൈസിയോ ക്ലാസിക്കോ പൗലോ സർപി എന്ന ഹൈസ്കൂളിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾ ചേർന്നാണ് അറ്റലാന്റ ക്ലബ്ബിനു രൂപംനൽകിയത്. ലാ ഡിയ, നെരാസുരി, ഒറോബിസി എന്നും ഇതിനു വിളിപ്പേരുകളുണ്ട്. നീലയും കറുപ്പും ലംബമായി വരയുള്ള ഷർട്ടുകൾ, കറുത്ത ഷോർട്ട്സ്, കറുത്ത സോക്സ് എന്നിവയടങ്ങുന്ന കിറ്റിൽ ആണ് ക്ലബ് കളിക്കുന്നത്. 21,300 സീറ്റുകളുള്ള ഗെവിസ് സ്റ്റേഡിയത്തിലാണ് ക്ലബ്ബ് ഹോം മത്സരങ്ങൾ കളിക്കുന്നത്. ഇറ്റലിയിൽ, അറ്റലാന്റയെ ചിലപ്പോൾ റെജീന ഡെല്ലെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ (പ്രൊവിൻഷ്യൽ ക്ലബ്ബുകളുടെ രാജ്ഞി) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. തലസ്ഥാനത്ത് അധിഷ്ഠിതമല്ലാത്ത ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബുകളിൽ ഏറ്റവും സ്ഥിരത പുലർത്തുന്നുവെന്നതിന്റെ അടയാളമായാണ് ഇത്. സീരി അ യിൽ 60 സീസണുകളും സീരി ബി യിൽ 28 സീസണുകളും സീരി സി യിൽ ഒരു സീസണും അറ്റലാന്റ കളിച്ചു. സമീപത്തുള്ള ക്ലബ് ബ്രെസിയയാണ് അറ്റലാന്റയുടെ ചിരകാല വൈരി. യൂറോപ്പിലെ മികച്ച ലീഗുകളിൽ കളിച്ച നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ പ്രതിഭകളെ സൃഷ്ടിച്ച യൂത്ത് അക്കാദമി എന്ന നിലയിലിലും അറ്റലാന്റ പ്രശസ്തമാണ്. <ref name="youth">{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2682063-how-ac-milan-and-others-have-benefitted-from-atalantas-production-line|title=How AC Milan and Others Have Benefitted from Atalanta's Production Line|access-date=31 January 2021|date=16 December 2016|website=bleacherreport.com}}</ref> സീരി ബി യിൽ മത്സരിക്കുമ്പോൾ 1963 ൽ കോപ്പ ഇറ്റാലിയ നേടുകയും 1988 ൽ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പിന്റെ സെമി ഫൈനലിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രധാന യുവേഫ മത്സരത്തിൽ ആദ്യ ഡിവിഷനിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത ഒരു ക്ലബ്ബിന്റെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച പ്രകടനമാണിത് (കാർഡിഫ് സിറ്റിക്കൊപ്പം). നാല് തവണ [[യുവേഫ യൂറോപ്പ ലീഗ്|യുവേഫ യൂറോപ്പ ലീഗിൽ]] (മുമ്പ് യുവേഫ കപ്പ് എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന) മത്സരിച്ച അറ്റലാന്റ 1990–91 സീസണിൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലെത്തി. 2018–19 സീസണിൽ സീരി അ യിൽ ക്ലബ് മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി അതിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെക്കുകയും, ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി 2019–20 [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലേക്ക്]] യോഗ്യത നേടുകയും ചെയ്തു. അടുത്ത സീസണിലും തുടർച്ചയായ രണ്ടാം തവണ മൂന്നാം സ്ഥാനം നേടുകയും യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ എത്തുകയും ചെയ്തു. == കളിക്കാർ == === നിലവിലെ സ്ക്വാഡ് === {{updated|1 February 2021}}<ref>{{cite web |title=Rosa |url=https://www.atalanta.it/rosa/ |website=atalanta.it |publisher=Atalanta Bergamasca Calcio |access-date=10 September 2020 |archive-date=2023-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210120415/https://www.atalanta.it/rosa/ |url-status=dead }}</ref><ref name=legarosa>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/en/serie-a/teams/atalanta/team |title=Squad - ATALANTA |publisher=Lega Serie A |website=legaseriea.it |access-date=13 December 2020 |archive-date=2022-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320150737/https://www.legaseriea.it/en/serie-a/teams/atalanta/team |url-status=dead }}</ref> <!-- Please include only players whose bid were confirmed by official announcements from the club (http://www.atalanta.it) --> {{Fs start}} {{Fs player|no=1 |nat=SRB|pos=GK|name=[[Boris Radunović]]}} {{Fs player|no=2 |nat=ITA|pos=DF|name=[[Rafael Tolói]]|other=[[Captain (association football)|captain]]}}<ref name=captains>{{cite web |url=https://www.football-italia.net/163726/gasperini-atalanta-have-many-captains |title=Gasperini: 'Atalanta have many captains' |date=19 December 2020 |website=Football Italia |access-date=19 December 2020}}</ref> {{Fs player|no=3 |nat=DEN|pos=DF|name=[[Joakim Mæhle]]}} {{Fs player|no=4 |nat=CRO|pos=DF|name=[[Boško Šutalo]]}} {{Fs player|no=6 |nat=ARG|pos=DF|name=[[José Luis Palomino]]}} {{Fs player|no=7 |nat=NED|pos=FW|name=[[Sam Lammers]]}} {{Fs player|no=8 |nat=GER|pos=DF|name=[[Robin Gosens]]}} {{Fs player|no=9 |nat=COL|pos=FW|name=[[Luis Muriel]]}} {{Fs player|no=11|nat=SUI|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|other=[[Vice-captain (association football)|vice-captain]]}}<ref name=captains/> {{Fs player|no=13|nat=ITA|pos=DF|name=[[Mattia Caldara]]|other=on loan from [[A.C. Milan|Milan]]}} {{Fs player|no=15|nat=NED|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|other=[[Vice-captain (association football)|3rd captain]]}}<ref name=captains/> {{Fs player|no=17|nat=ARG|pos=DF|name=[[Cristian Romero (footballer, born 1998)|Cristian Romero]]|other=on loan from [[Juventus F.C.|Juventus]]}} {{Fs player|no=18|nat=UKR|pos=MF|name=[[Ruslan Malinovskyi]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|nat=ALB|pos=DF|name=[[Berat Djimsiti]]}} {{Fs player|no=20|nat=UKR|pos=MF|name=[[Viktor Kovalenko (footballer)|Viktor Kovalenko]]}} {{Fs player|no=31|nat=ITA|pos=GK|name=[[Francesco Rossi (footballer, born 1991)|Francesco Rossi]]}} {{Fs player|no=32|nat=ITA|pos=MF|name=[[Matteo Pessina]]}} {{Fs player|no=33|nat=NED|pos=DF|name=[[Hans Hateboer]]}} {{Fs player|no=40|nat=ITA|pos=DF|name=[[Matteo Ruggeri]]}} {{Fs player|no=57|nat=ITA|pos=GK|name=[[Marco Sportiello]]}} {{Fs player|no=59|nat=RUS|pos=MF|name=[[Aleksei Miranchuk]]}} {{Fs player|no=72|nat=SVN|pos=FW|name=[[Josip Iličić]]}} {{Fs player|no=88|nat=CRO|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]}} {{Fs player|no=91|nat=COL|pos=FW|name=[[Duván Zapata]]}} {{Fs player|no=95|nat=ITA|pos=GK|name=[[Pierluigi Gollini]]}} {{Fs end}} === കരാർ പ്രകാരം ഉള്ള മറ്റ് കളിക്കാർ === {{updated|1 February 2021}} <!-- to be sorted by 1) Role 2) Surname 3) Name --> {{Fs start}} {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=GK|name=Alessandro Pavan}} {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Fabio Eguelfi]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=—|nat=CIV|pos=MF|name=Willy Braciano Ta Bi}} {{Fs end}} === വായ്പക്ക് കൊടുത്ത കളിക്കാർ === {{updated|1 February 2021}} <!-- to be sorted by 1) Role 2) Surname 3) Name --> {{Fs start}} {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=GK|name=[[Lorenzo Babbi]]|other=at [[Piacenza Calcio 1919|Piacenza]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/ufficiale-piacenza-arriva-lorenzo-babbi-in-prestito-secco-dall-atalanta-1425989</ref> {{Fs player|no=–|nat=ITA|pos=GK|name=[[Marco Carnesecchi]]|other=at [[U.S. Cremonese|Cremonese]] until 30 June 2021}}<ref>{{cite web |url=https://www.calcioatalanta.it/2021/01/05/ufficiale-carnesecchi-e-un-nuovo-giocatore-della-cremonese/ |title=Ufficiale – Carnesecchi è un nuovo giocatore della Cremonese |website=calcioatalanta.it |date=5 January 2021 |language=it |access-date=2021-02-21 |archive-date=2021-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622132642/https://www.calcioatalanta.it/2021/01/05/ufficiale-carnesecchi-e-un-nuovo-giocatore-della-cremonese/ |url-status=dead }}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=GK|name=[[Stefano Mazzini]]|other=at [[Carrarese Calcio|Carrarese]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/atalanta/?action=read&idnet=dHV0dG9hdGFsYW50YS5jb20tNTAyNzk</ref> {{Fs player | no=—| nat=SEN |pos=GK | name=[[Khadim Ndiaye]]|other=at [[Vis Pesaro]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-fermana-preso-il-centrocampista-graziano-1481048</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=GK|name=[[Alessandro Santopadre]]|other=at [[Potenza Calcio|Potenza]] until 30 June 2021}}<ref>{{cite web|publisher=Atalanta|url=https://www.atalanta.it/news/il-riepilogo-dei-trasferimenti-al-27-9/|title=IL RIEPILOGO DEI TRASFERIMENTI AL 27/9|date=27 September 2020|language=it}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Alberto Alari]]|other=at [[Ravenna F.C.|Ravenna]] until 30 June 2021}}<ref name="tuttomercatoweb.com">https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-albinoleffe-ceduto-rasi-alla-vibonese-1427100</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Raoul Bellanova]]|other=at [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-atalanta-ceduti-in-prestito-al-pescara-i-giovani-bellanova-e-capone-1436538</ref> {{Fs player | no= | nat=ITA | pos=DF | name=[[Federico Bergonzi]]|other=at [[Feralpisalò]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-feralpisalo-dall-atalanta-arriva-bergonzi-1429507</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Davide Bettella]]|other=at [[A.C. Monza|Monza]] until 30 June 2022}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-monza-colpo-bettella-in-difesa-arriva-in-prestito-biennale-dall-atalanta-1431189</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Giorgio Brogni]]|other=at [[Feralpisalò]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/atalanta/?action=read&idtmw=1426224</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Riccardo Burgio]]|other=at [[A.C. Renate|Renate]] until 30 June 2021}}<ref>{{Cite web |url=http://www.primativvu.it/ufficiale-riccardo-burgio-passa-al-renate/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-02-21 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127151035/http://www.primativvu.it/ufficiale-riccardo-burgio-passa-al-renate/ |url-status=dead }}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Nicolò Cambiaghi]]|other=at [[A.C. Reggiana 1919|Reggiana]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-reggiana-colpo-sulla-fascia-dall-atalanta-arriva-cambiaghi-1422216</ref> {{Fs player|no=—|nat=GER|pos=DF|name=[[Lennart Czyborra]]|other=at [[Genoa C.F.C.|Genoa]] until 30 June 2022}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/atalanta/?action=read&idtmw=1430587</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Alessio Girgi]]|other=at [[F.C. Legnago Salus|Legnago]] until 30 June 2021}}<ref>{{cite web|publisher=Tutto Atalanta|url=https://www.tuttoatalanta.com/calciomercato/ta24-mercato-il-terzino-girgi-passa-al-legnago-in-prestito-50234|title=TA24 MERCATO - Il terzino Girgi passa al Legnago in prestito|date=28 August 2020|language=it}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=BRA|pos=DF|name=[[Rodrigo Guth]]|other=at [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-pescara-in-difesa-arriva-il-brasiliano-guth-dall-atalanta-1441916</ref> {{Fs player|no=—|nat=CZE|pos=DF|name=[[David Heidenreich (footballer)|David Heidenreich]]|other=at {{flagicon|CZE}} [[FK Teplice]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-atalanta-heidenreich-fa-ritorno-al-teplice-1416562</ref> {{Fs player|no=—|nat=BRA|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|other=at [[A.S. Roma|Roma]] until 30 June 2021}}<ref>{{cite web|publisher=[[A.S. Roma|Roma]]|url=https://www.asroma.com/en/news/2020/1/roma-complete-ibanez-addition|title=ROMA COMPLETE IBANEZ ADDITION|date=27 January 2020|access-date=2021-02-21|archive-date=2020-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316040646/https://www.asroma.com/en/news/2020/1/roma-complete-ibanez-addition|url-status=dead}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=CRO|pos=DF|name=[[Anton Krešić]]|other=at [[Calcio Padova|Padova]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/ufficiale-padova-rinnovato-il-prestito-di-kresic-dall-atalanta-1425330</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Federico Mattiello]]|other=at [[Spezia Calcio|Spezia]] until 30 June 2021}}<ref name="ReferenceA">https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-spezia-doppio-colpo-presi-mattiello-e-piccoli-dall-atalanta-1432656</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Christian Mora]]|other=at [[U.S. Alessandria Calcio 1912|Alessandria]] until 30 June 2022}}<ref>{{cite web|publisher=[[U.S. Alessandria Calcio 1912|Alessandria]]|url=http://www.alessandriacalcio.it/grigi-arriva-christian-mora/|title=GRIGI: ARRIVA CHRISTIAN MORA.|date=24 September 2020|language=it}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Caleb Okoli]]|other=at [[S.P.A.L.]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.atalanta.it/news/caleb-okoli-alla-spal/</ref> {{Fs player|no=—|nat=POL|pos=DF|name=[[Arkadiusz Reca]]|other=at [[F.C. Crotone|Crotone]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-reca-e-un-nuovo-calciatore-del-crotone-arriva-dall-atalanta-1436995</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Matteo Salvi (footballer)|Matteo Salvi]]|other=at [[U.S. Pistoiese 1921|Pistoiese]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/ufficiale-pistoiese-arriva-matteo-salvi-in-prestito-secco-dall-atalanta-1424945</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Marco Varnier]]|other=at [[A.C. Pisa 1909|Pisa]] until 30 June 2021}}<ref name="ReferenceB">https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-pisa-due-graditi-ritorni-confermati-i-prestiti-di-varnier-e-vido-dall-atalanta-1430901</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Eyob Zambataro]]|other=at [[S.S. Monopoli 1966|Monopoli]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/ufficiale-monopoli-dall-atalanta-arriva-il-laterale-zambataro-in-prestito-1424505</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Enrico Zanoni]]|other=at [[Ravenna F.C.|Ravenna]] until 30 June 2021}}<ref name="tuttomercatoweb.com"/> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=DF|name=[[Nadir Zortea]]|other=at [[U.S. Cremonese|Cremonese]] until 30 June 2021}}<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-cremonese-arriva-il-difensore-zortea-dall-atalanta-1274637|title=UFFICIALE: Cremonese, arriva il difensore Zortea dall'Atalanta - TUTTOmercatoWEB.com|website=Tuttomercatoweb.com}}</ref> {{Fs mid}} {{Fs player|no=—|nat=ALB|pos=MF|name=[[Isnik Alimi]]|other=at {{flagicon|CRO}} [[HNK Šibenik|Sibenik]] until 30 June 2021}}<ref>{{Cite web |url=https://www.sibenik.in/nogomet/iz-talijanske-atalante-na-jednogodisnju-posudbu-na-subicevac-stize-isnik-alimi/127335.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-02-21 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519221914/https://www.sibenik.in/nogomet/iz-talijanske-atalante-na-jednogodisnju-posudbu-na-subicevac-stize-isnik-alimi/127335.html |url-status=dead }}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Thomas Bolis]]|other=at [[Ravenna F.C.|Ravenna]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-casertana-anche-zito-risolve-il-contratto-1438192</ref> {{Fs player|no=—|nat=ECU|pos=MF|name=[[Bryan Cabezas]]|other=at {{flagicon|ECU}} [[Club Sport Emelec|Emelec]] until 30 June 2021}}<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-atalanta-nuovo-prestito-per-cabezas-va-al-club-sport-emelec-1201366|title=UFFICIALE: Atalanta, nuovo prestito per Cabezas: va al Club Sport Emelec - TUTTOmercatoWEB.com}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Marco Carraro]]|other=at [[Frosinone Calcio|Frosinone]] until 30 June 2022}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-frosinone-arriva-il-centrocampista-carraro-dall-atalanta-1441907</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Andrea Colpani]]|other=at [[A.C. Monza|Monza]] until 30 June 2022}}<ref>{{Cite web|title=Nuovo innesto a centrocampo: ecco Andrea Colpani - Associazione Calcio Monza S.p.A.|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1910/|access-date=22 August 2020|website=www.monzacalcio.com|language=it|archive-date=2020-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200822140450/https://www.monzacalcio.com/it/news/1910/|url-status=dead}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Jacopo Da Riva]]|other=at [[Vicenza Calcio|Vicenza]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-vicenza-dall-atalanta-arriva-il-centrocampista-da-riva-1441925</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Enrico Del Prato]]|other=at [[Reggina 1914|Reggina]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-reggina-arriva-in-prestito-delprato-dall-atalanta-1431296</ref> {{Fs player | no= | nat=ITA | pos=MF | name=[[Sebastiano Finardi]]|other=at [[A.S. Giana Erminio|Giana Erminio]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-finardi-alla-giana-per-jelenic-biennale-a-padova-1429507</ref> {{Fs player|no=—|nat=SUI|pos=MF|name=[[Nicolas Haas]]|other=at [[Empoli F.C.|Empoli]] until 30 June 2021}}<ref>{{Cite web |url=https://empolifc.com/nicolas-haas-e-un-nuovo-calciatore-dellempoli/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-02-21 |archive-date=2020-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125022905/https://empolifc.com/nicolas-haas-e-un-nuovo-calciatore-dellempoli/ |url-status=dead }}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ALB|pos=MF|name=[[Erdis Kraja]]|other=at [[U.S. Grosseto 1912|Grosseto]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-novara-peralta-passa-alla-ternana-1429507</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Alessandro Mallamo]]|other=at [[Pordenone Calcio|Pordenone]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-pordenone-dall-atalanta-arriva-mallamo-in-prestito-1428608</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Filippo Melegoni]]|other=at [[Genoa C.F.C.|Genoa]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-filippo-melegoni-riparte-dal-genoa-depositato-il-contratto-del-classe-99-1433181</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Simone Muratore]]|other=at [[A.C. Reggiana 1919|Reggiana]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-reggiana-arriva-simone-muratore-in-prestito-dall-atalanta-1428051</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Matteo Pedrini]]|other=at [[A.S. Bisceglie Calcio 1913|Bisceglie]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttocalciopuglia.com/bisceglie/ufficiale-bisceglie-dall-atalanta-arriva-il-giovane-pedrini-44780</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Lorenzo Peli]]|other=at [[Como 1907|Como]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-reggina-addio-anticipato-con-peli-il-classe-2000-torna-al-como-1479090</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=MF|name=[[Luca Valzania]]|other=at [[U.S. Cremonese|Cremonese]] until 30 June 2021}}<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-cremonese-ritorna-valzania-in-prestito-dall-atalanta-1428929|title=UFFICIALE: Cremonese, ritorna Valzania in prestito dall'Atalanta}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=GAM|pos=FW|name=[[Musa Barrow]]|other=at [[Bologna F.C. 1909|Bologna]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.calcioefinanza.it/2020/01/17/musa-barrow-stipendio-bologna/</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=FW|name=[[Christian Capone]]|other=at [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-atalanta-ceduti-in-prestito-al-pescara-i-giovani-bellanova-e-capone-1436538</ref> {{Fs player|no=—|nat=GAM|pos=FW|name=[[Ebrima Colley]]|other=at [[Hellas Verona]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-hellas-verona-preso-ebrima-colley-dall-atalanta-in-prestito-con-diritto-di-riscatto-1436191</ref> {{Fs player|no=—|nat=DEN|pos=FW|name=[[Andreas Cornelius]]|other=at [[Parma Calcio 1913|Parma]] until 30 June 2021}}<ref name="UFFICIALE: Parma, presi Cornelius e">{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-parma-presi-cornelius-e-kulusevski-dall-atalanta-1270279|access-date=18 July 2019|title=UFFICIALE: Parma, presi Cornelius e Kulusevski dall'Atalanta}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=FW|name=[[Salvatore Elia]]|other=at [[A.C. Perugia Calcio|Perugia]] until 30 June 2021}}<ref>{{Cite web |url=https://www.acperugiacalcio.com/elia-e-biancorosso/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-02-21 |archive-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325212453/https://www.acperugiacalcio.com/elia-e-biancorosso/ |url-status=dead }}</ref> {{Fs player|no=—|nat=CIV|pos=FW|name=[[Emmanuel Latte Lath]]|other=at [[Aurora Pro Patria 1919|Pro Patria]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/live-tmw-serie-c-le-ufficialita-di-oggi-pro-patria-dall-atalanta-arriva-latte-lath-1429507</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=FW|name=[[Gabriel Lunetta]]|other=at [[A.C. Reggiana 1919|Reggiana]] until 30 June 2021}}<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-reggiana-rinnovato-il-prestito-di-gabriel-lunetta-con-l-atalanta-1426903</ref> {{Fs player|no=|nat=ITA|pos=FW|name=[[Roberto Piccoli]]|other=at [[Spezia Calcio|Spezia]] until 30 June 2021}}<ref name="ReferenceA"/> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=FW|name=[[Marco Tumminello]]|other=at [[S.P.A.L.]] until 30 June 2021}}<ref name=tumminello-spal>{{Cite web|last=|first=|date=2021-01-22|title=Marco Tumminello è un nuovo giocatore della SPAL|trans-title=Marco Tumminello is a new player for SPAL|url=https://www.spalferrara.it/marco-tumminello-e-un-nuovo-giocatore-della-spal/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122121727/https://www.spalferrara.it/marco-tumminello-e-un-nuovo-giocatore-della-spal/|archive-date=2021-01-22|access-date=2021-01-22|website=S.P.A.L. Official Website|language=it-IT}}</ref> {{Fs player|no=—|nat=ITA|pos=FW|name=[[Luca Vido]]|other=at [[A.C. Pisa 1909|Pisa]] until 30 June 2021}}<ref name="ReferenceB"/> {{Fs end}} == ബഹുമതികൾ == === ആഭ്യന്തര ബഹുമതികൾ === * '''കോപ്പ ഇറ്റാലിയ''' : '''വിജയികൾ:''' 1962–63 : ''റണ്ണേഴ്സ് അപ്പ് (3):'' ''1986–87'', ''1995–96'', ''2018–19'' * '''സീരി ബി''' : '''വിജയികൾ (6): <ref>(Italian record shared with [[Genoa C.F.C.]])</ref>''' 1927–28, 1939–40, 1958–59, 1983–84, 2005–06, 2010–11 : ''രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ (4):'' ''1936–37'', ''1970–71'', ''1976–77'', ''1999–2000'' * '''സീരി സി 1 നോർത്ത്''' : '''വിജയികൾ:''' 1981–82 === യൂറോപ്പ് === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !Series!!Years!!Last!!Promotions!!Relegations |- |align=center|'''[[Serie A|A]]''' |'''60'''||[[2020–21 Serie A|2020–21]]|| - ||{{decrease}} 12 ([[1928–29 Divisione Nazionale|1929]], [[1937–38 Serie A|1938]], [[1957–58 Serie A|1958]], [[1968–69 Serie A|1969]], [[1972–73 Serie A|1973]], [[1978–79 Serie A|1979]], [[1986–87 Serie A|1987]], [[1993–94 Serie A|1994]], [[1997–98 Serie A|1998]], [[2002–03 Serie A|2003]], [[2004–05 Serie A|2005]], [[2009–10 Serie A|2010]]) |- |align=center|'''[[Serie B|B]]''' |'''28'''||[[2010–11 Serie B|2010–11]]||{{increase}} 13 ([[1927–28 Prima Divisione|1928]], [[1936–37 Serie B|1937]], [[1939-40 Serie B|1940]], [[1958–59 Serie B|1959]], [[1970–71 Serie B|1971]], [[1976–77 Serie B|1977]], [[1983–84 Serie B|1984]], [[1987–88 Serie B|1988]], [[1994–95 Serie B|1995]], [[1999–2000 Serie B|2000]], [[2003–04 Serie B|2004]], [[2005–06 Serie B|2006]], [[2010–11 Serie B|2011]])||{{decrease}} 1 ([[1980–81 Serie B|1981]]) |- |align=center|'''[[Serie C|C]]''' |'''1'''||[[1981–82 Serie C1|1981–82]]||{{increase}} 1 ([[1981–82 Serie C1|1982]])||never |- !colspan=5|89 years of professional football in Italy since 1929 |} == കിറ്റ് വിതരണക്കാരും ഷർട്ട് സ്പോൺസർമാരും == {| class="wikitable" style="text-align: center" !കാലയളവ് ! കിറ്റ് നിർമ്മാതാവ് ! ഷർട്ട് സ്പോൺസർ |- | 1976–80 | അംബ്രോ | ''ഒന്നുമില്ല'' |- | 1980–81 | ലെ കോക്ക് സ്പോർട്ടിഫ് | മനിഫത്തുറ സെബീന |- | 1981–84 | പ്യൂമ | rowspan="4" | ഇരിക്കുക |- | 1984–86 | NR |- | 1986–87 | N2 |- | 1987–89 | ലതാസ് |- | 1989–91 | NR | rowspan="3" | തമോയിൽ |- | 1991–94 | ലോട്ടോ |- | 1994-95 | rowspan="6" | അസിക്സ് |- | 1995–00 | ചിലത് |- | 2000–02 | ഓർട്ടോബെൽ |- | 2002–05 | പ്രൊമാടെക് |- | 2005–06 | സിറ്റ്-ഇൻ സ്പോർട്ട് - എലെസൈറ്റ് |- | 2006–07 | rowspan="2" | സിറ്റ്-ഇൻ സ്പോർട്ട് - ഡൈഹത്‌സു |- | 2007-10 | rowspan="3" | പിശക് |- | 2010–11 | AXA - ഡൈഹത്‌സു |- | 2011–14 | AXA - കൊണിക്ക മിനോൾട്ട |- | 2014–<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ഫെബ്രുവരി 2017 | rowspan="2" | നൈക്ക് | സ്യൂസെഗാസ് - കൊണിക്ക മിനോൾട്ട / സ്റ്റോൺ സിറ്റി / മോഡസ് എഫ്എം - എലെട്രോകനാലി (തിരികെ) |- | ഫെബ്രുവരി–<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ജൂൺ 2017 | ടിഡബ്ല്യുഎസ് - മോഡസ് എഫ്എം - എലെട്രോകനാലി (പിന്നിലേക്ക്) |- | 2017–18 | rowspan="4" | ജോമ | വെരാറ്റൂർ - മോഡസ് എഫ്എം - എലെട്രോകനാലി (പിന്നിൽ) - റാഡിസി ഗ്രൂപ്പ് (യൂറോപ്പ ലീഗ് കിറ്റുകൾ) |- | 2018–19 | റാഡിസി ഗ്രൂപ്പ് - യുപവർ - എലെട്രോകനാലി (പിന്നിൽ) - ഓട്ടോമ (സ്ലീവ്) |- | 2019–20 | റാഡിസി ഗ്രൂപ്പ് - യുപവർ - {{Illm|Gewiss|it}} (പിന്നിലേക്ക്) - ഓട്ടോമ (സ്ലീവ്) |- | 2020– | Plus500 <ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/plus500-is-atalanta-b-c-main-sponsor/|title=Plus500 is Atalanta's new main sponsor|date=19 August 2020|publisher=atalanta.it}}</ref> - റാഡിസി ഗ്രൂപ്പ് - ഗെവിസ് (പിന്നിലേക്ക്) - ഓട്ടോമ (സ്ലീവ്) |} == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്|http://www.atalanta.it/}} {{In lang|it}} * [http://www.atalantini.online/ Fans ദ്യോഗിക ആരാധക സൈറ്റ്] {{In lang|it}} * [http://www.tuttoatalanta.com/ ''ടുട്ടോ അറ്റലാന്റ'' : അറ്റലാന്റ ന്യൂസും ഗോസിപ്പും] {{In lang|it}} * [http://atalanta-calcio.ru/ റഷ്യൻ ആരാധകരുടെ സൈറ്റ്] {{In lang|ru}} oc3r9tj7oexe47cknbfafo9lfovdsyt 4 538675 4611893 4611553 2026-04-03T13:07:41Z ListeriaBot 105900 Wikidata list updated [V2] 4611893 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE {?item wdt:P31 wd:Q5; wdt:P106 wd:Q39631. ?item wdt:P27 wd:Q668.} |section= |columns=label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item:wikidata item,?linkcount:site links |thumb=128 |min_section=2 |update=manual }} {| class='wikitable sortable' ! name ! ചിത്രം ! description ! പൗരത്വം ! ജനിച്ച തീയതി ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! മരിച്ച സ്ഥലം ! wikidata item ! site links |- | ''[[:d:Q55704|കേദാർ ജോഷി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55704|Q55704]] | |- | [[ദീപക് ചോപ്ര]] | [[പ്രമാണം:Deepak Chopra.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1946-10-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q318506|Q318506]] | |- | ''[[:d:Q2335520|അരൂപ് ചാറ്റർജി]]'' | [[പ്രമാണം:Aroup Chatterjee.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-06-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2335520|Q2335520]] | |- | [[സുനേത്ര ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Kulldorff gupta bhattacharya (Sunetra Gupta cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നോവലിസ്റ്റും എപ്പിഡെമിയോളജിസ്റ്റും | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2366381|Q2366381]] | |- | [[റീത ഫാരിയ]] | [[പ്രമാണം:Reita Faria in Africa (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും സൌന്ദര്യമത്സര വിജയിയും | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1943-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2273463|Q2273463]] | |- | [[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]] | [[പ്രമാണം:Farooq Abdullah addressing at the presentation ceremony of the Cash Prizes to the best performing Regional Rural Banks and Certificates for extending loans for SPV home lighting systems during 2009-10, in New Delhi (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937-10-21 | | ''[[:d:Q1506029|ശ്രീനഗർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q3517911|Q3517911]] | |- | [[രമൺ സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:The former Chief Minister of Chhattisgarh, Dr. Raman Singh.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-10-15 | | ''[[:d:Q1929610|Kawardha]]'' | | [[:d:Q3521181|Q3521181]] | |- | [[ആർക്കോട്ട് ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ|എ. ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ]] | [[പ്രമാണം:A. Lakshmanaswami Mudaliar.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1887-10-14 | 1974-04-15 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3531827|Q3531827]] | |- | [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മി സഹ്ഗൾ]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Sahgal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമിയിലെ ഇന്ത്യൻ സൈനാധിപ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-10-24 | 2012-07-23 | [[ചെന്നൈ]] | [[കാൺപൂർ]] | [[:d:Q465051|Q465051]] | |- | [[ബിനായക് സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Binayak Sen.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-01-04 | | | | [[:d:Q863536|Q863536]] | |- | [[സാകിർ നായിക്|സാകിർ നായ്ക്ക്]] | [[പ്രമാണം:Dr Zakir Naik.jpg|center|128px]] | ഒരു എഴുത്തുകാരനും പ്രഭാഷകനും മത താരതമ്യ പണ്ഡിതനുമാണ് സാകിർ അബ്ദുൽ കരീം നായിക് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[സൗദി അറേബ്യ]] | 1965-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q932829|Q932829]] | |- | [[ഹനുമപ്പ സുദർശൻ]] | [[പ്രമാണം:H Sudarshan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-12-30 | | ''[[:d:Q8052060|Yemalur]]'' | | [[:d:Q1243958|Q1243958]] | |- | ''[[:d:Q2652239|അട്രജ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2652239|Q2652239]] | |- | [[ബി.സി. റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Dr. Bidhan Chandra Roy in 1943 (cropped).jpg|center|128px]] | പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു ഡോ.ബി.സി. റോയ് | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1882-07-01 | 1962-07-01 | ''[[:d:Q3181037|Bankipore]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q2901773|Q2901773]] | |- | [[ബാലായ് ചന്ദ് മുഖോപാധ്യായ]] | [[പ്രമാണം:Balai Chand Mukhopadhyay 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] | ബംഗാളി ഭാഷാ നോവലിസ്റ്റും ചെറുകഥാകൃത്തും നാടകകൃത്തും കവിയും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1899-07-19 | 1979-02-09 | ''[[:d:Q2453339|Manihari]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q3349545|Q3349545]] | |- | [[അനുകുൽചന്ദ്ര ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Anukul as a boy.jpg|center|128px]] | ആത്മീയ നേതാവും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1888-09-14 | 1969-01-27 | ''[[:d:Q5711201|Hemayetpur]]'' | [[ദേവ്ഘർ]] | [[:d:Q3349646|Q3349646]] | |- | [[ആമി ബേരാ]] | [[പ്രമാണം:Ami Bera official photo.jpg|center|128px]] | അമേരിക്കൻ ഫിസിഷ്യനും രാഷ്ട്രീയക്കാരനും | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-02 | | [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ്]] | | [[:d:Q3389105|Q3389105]] | |- | ''[[:d:Q4690369|അഫ്സർ മൗദൂദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1874-03-03 | 1948-12-24 | | | [[:d:Q4690369|Q4690369]] | |- | ''[[:d:Q4699812|Ajit Varki]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952 | | | | [[:d:Q4699812|Q4699812]] | |- | [[അജ്മൽ അമീർ]] | [[പ്രമാണം:Ajmal Ameer at Launch of Provoke Lifestyle Magazine.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-03-02 | | [[ആലുവ]] | | [[:d:Q4699893|Q4699893]] | |- | ''[[:d:Q4746535|അമീർ ചന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1889 | 1970 | | | [[:d:Q4746535|Q4746535]] | |- | ''[[:d:Q4751307|Ananda Prasad]]'' | [[പ്രമാണം:Ananda Prasad 2011b.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1928 | 2022-02-05 | ''[[:d:Q861160|Buxar]]'' | [[പാലക്കാട്]] | [[:d:Q4751307|Q4751307]] | |- | [[കേതയൂൺ അർദേശിർ ദിൻ‌ഷോ]] | [[പ്രമാണം:Kadinshaw.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1943-11-16 | 2011-08-26 | | | [[:d:Q4793608|Q4793608]] | |- | [[ഗുരുബായ് കർമാർക്കർ]] | [[പ്രമാണം:Gurubal Karmarkar, a 1892 graduate of Woman's Medical College of Pennsylvania (1).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 19th century | 1932 | | | [[:d:Q4793879|Q4793879]] | |- | [[എസ്.ഐ. പത്മാവതി|എസ്. ഐ. പദ്മാവതി]] | [[പ്രമാണം:Si-padmavati.webp|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കാർഡിയോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1917-06-20 | 2020-08-29 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q4794109|Q4794109]] | |- | [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Muthulakshmi Reddy (ca 1912).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും നിയമസഭാംഗവും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1886-07-30 | 1968-07-22 | ''[[:d:Q3535371|Pudukkottai State]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4794148|Q4794148]] | |- | [[പ്രതാപ് ചന്ദ്ര റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Prathap C. Reddy (1).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-02-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4243548|Q4243548]] | |- | ''[[:d:Q4307084|വിമൽ മുണ്ട]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-08-15 | 2012-03-22 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q4307084|Q4307084]] | |- | [[എ. ജി. കെ. ഗോഖലെ]] | [[പ്രമാണം:Dr agk gokhale.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-10-02 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4647788|Q4647788]] | |- | [[എ.ആർ. മേനോൻ]] | | കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1886-04-06 | 1960-10-09 | | | [[:d:Q4648296|Q4648296]] | |- | ''[[:d:Q4805068|ആഷിക ഡേവിഡ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1862 | | | | [[:d:Q4805068|Q4805068]] | |- | [[ബി. രമണ റാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q4834177|Q4834177]] | |- | [[ബി.എസ്. മൂൺജെ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1872-12-12 | 1948-03-03 | | | [[:d:Q4834200|Q4834200]] | |- | [[ബാനൂ ജഹാൻഗീർ കോയാജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1918-08-22 | 2004-07-15 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q4857029|Q4857029]] | |- | ''[[:d:Q5559835|Gieve Patel]]'' | [[പ്രമാണം:Gieve Patel.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940-08-18 | 2023-11-03 | [[മുംബൈ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q5559835|Q5559835]] | |- | ''[[:d:Q5269812|ധ്രുബജ്യൊതി ബോറ]]'' | | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-11-27 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q5269812|Q5269812]] | |- | ''[[:d:Q5276806|Dilip Mahalanabis]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-11-12 | 2022 | ''[[:d:Q2875992|Kishoreganj]]''<br/>[[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q5276806|Q5276806]] | |- | ''[[:d:Q5358597|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കട്ാട് നീലകണ്ഠൻ മൂസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1904 | 1997 | [[ഒല്ലൂർ]] | [[ഒല്ലൂർ]] | [[:d:Q5358597|Q5358597]] | |- | [[ഡി. ബിജു]] | [[പ്രമാണം:Dr. Biju.jpg|center|128px]] | മലയാളം ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-05-31 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q4907282|Q4907282]] | |- | [[സുശീല നയ്യാർ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sushila Nayyar, 1947.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത വനിത | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-12-26 | 2001-01-03 | ''[[:d:Q6444811|Kunjah]]'' | [[സേവാഗ്രാം]] | [[:d:Q4969032|Q4969032]] | |- | ''[[:d:Q5071372|ചന്ദ്രകാന്ത് ഷാ]]'' | | | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936-04-07 | | ''[[:d:Q2087583|Nandurbar]]'' | | [[:d:Q5071372|Q5071372]] | |- | ''[[:d:Q5076920|Charles Donovan]]'' | [[പ്രമാണം:Charles Donovan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1863-09-19 | 1951-10-29 | [[കൊൽക്കത്ത]] | ''[[:d:Q895264|Bourton-on-the-Water]]'' | [[:d:Q5076920|Q5076920]] | |- | ''[[:d:Q6323647|K. N. Kesari]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1875 | 1953-06-08 | ''[[:d:Q15690270|Inamanamellur]]'' | | [[:d:Q6323647|Q6323647]] | |- | ''[[:d:Q6334699|Nirodbaran]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1903-11-17 | 2006-07-17 | | [[പുതുച്ചേരി നഗരം]] | [[:d:Q6334699|Q6334699]] | |- | [[കാകർല സുബ്ബറാവു|കകർല സുബ്ബറാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-01-25 | 2021-04-16 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[സെക്കന്ദ്രാബാദ്]] | [[:d:Q6349273|Q6349273]] | |- | ''[[:d:Q6394895|Kesava Reddy]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.Keshavareddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1946-03-10 | 2015-02-13 | ''[[:d:Q7709526|Thalupulapalle]]'' | [[നിസാമാബാദ്]] | [[:d:Q6394895|Q6394895]] | |- | [[ഖദീജ മുംതാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.khadeeja mumtaz.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955 | | [[കാട്ടൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q6398859|Q6398859]] | |- | ''[[:d:Q6407615|കില്ലി കൃപ റാണി]]'' | [[പ്രമാണം:Kruparani Killi (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-11-19 | | ''[[:d:Q671757|Srikakulam]]'' | | [[:d:Q6407615|Q6407615]] | |- | ''[[:d:Q5640460|ഹക്കീം അബ്ദുൽ അസീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Hakim Abdul Aziz.jpeg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1855 | 1911 | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q5640460|Q5640460]] | |- | [[ഇന്ദിര ഹിന്ദുജ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1250069|Shikarpur]]'' | | [[:d:Q6025009|Q6025009]] | |- | ''[[:d:Q6114669|ജാക്ക് പ്രെഗെർ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Jack Preger, founder of Calcutta Rescue.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1930-07-25 | | | | [[:d:Q6114669|Q6114669]] | |- | ''[[:d:Q6319421|ജ്യോതി പാണ്ഡ്യ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6319421|Q6319421]] | |- | ''[[:d:Q6712223|എം. എൽ. കുൽക്കർണി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-09-08 | | | | [[:d:Q6712223|Q6712223]] | |- | [[എം.കെ. മുനീർ]] | [[പ്രമാണം:M K Muneer.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-08-26 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q6712766|Q6712766]] | |- | ''[[:d:Q6713018|എം. ആർ. ഗുരുസാമി മുദലിയാർ]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1880 | 1958 | ''[[:d:Q2340194|Nelamangala]]'' | [[കീഴ്പാക്കം]] | [[:d:Q6713018|Q6713018]] | |- | [[എം.എസ്. വല്യത്താൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr.M.S.Valiathan.jpg|center|128px]] | കാർഡിയാക് സർജൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-05-24 | 2024-07-17 | [[മാവേലിക്കര]] | [[മണിപ്പാൽ]] | [[:d:Q6713130|Q6713130]] | |- | ''[[:d:Q6733131|മഹൻകാളി സീതാരാമ റാവു]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1906 | 1977 | | | [[:d:Q6733131|Q6733131]] | |- | ''[[:d:Q6933432|മുകേഷ് ഹൈക്കർവാൾ]]'' | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1960-12-28 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6933432|Q6933432]] | |- | ''[[:d:Q6962817|നാൻസി ലോൺസ്‌ഡോർഫ്]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q6962817|Q6962817]] | |- | [[നരേന്ദ്ര ധാബോൽക്കർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-11-01 | 2013-08-20 | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[പൂണെ]] | [[:d:Q6965776|Q6965776]] | |- | ''[[:d:Q7117146|P. Brahmayya Sastry]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1913-05-24 | 1993-05-28 | ''[[:d:Q59018|Kakinada]]'' | | [[:d:Q7117146|Q7117146]] | |- | [[പി.കെ. വാരിയർ|പി. കെ. വാരിയർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1921-06-05 | 2021-07-10 | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[:d:Q7117375|Q7117375]] | |- | [[പദ്മാവതി ബന്ദോപാദ്ധ്യായ്]] | [[പ്രമാണം:Padma Bandopadhyay.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-11-04 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q7123872|Q7123872]] | |- | [[എസ്. പിനകപാണി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1913-08-03 | 2013-03-11 | ''[[:d:Q7246454|Priyagraharam]]'' | [[കർനൂൽ]] | [[:d:Q7124235|Q7124235]] | |- | ''[[:d:Q7143137|പശുപതി ബോസ്]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1907-11-01 | 1979 | | | [[:d:Q7143137|Q7143137]] | |- | [[ആർ. കേശവൻ നായർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1910 | 2005 | | | [[:d:Q7273787|Q7273787]] | |- | ''[[:d:Q7288445|രാം ചന്ദ്ര ഡോം]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-02-08 | | ''[[:d:Q2088440|ബിർഭും ജില്ല]]'' | | [[:d:Q7288445|Q7288445]] | |- | [[വി. ശാന്ത]] | [[പ്രമാണം:Dr. V. Shanta, in New Delhi on March 20, 2006 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927-03-11 | 2021-01-19 | ''[[:d:Q1646915|Mylapore]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7907747|Q7907747]] | |- | ''[[:d:Q7399608|സാഹിബ് സിംഗ് സോഖെ]]'' | [[പ്രമാണം:Sahib Singh Sokhey 1948 Wellcome V0028080 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1887-12-15 | 1971-10-23 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q7399608|Q7399608]] | |- | ''[[:d:Q7461261|ഷാ ഫൈസൽ]]'' | [[പ്രമാണം:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh congratulating Dr. Shah Faisal, the Civil Services topper for 2010 from Jammu & Kashmir, in New Delhi on May 26, 2010.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-17 | | ''[[:d:Q6668869|Lolab Valley]]'' | | [[:d:Q7461261|Q7461261]] | |- | [[ഷീല ബാലകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7493001|Q7493001]] | |- | ''[[:d:Q7530461|സിർക്കഴി ജി. ശിവചിദംബരം]]'' | [[പ്രമാണം:சீர்காழி சிவசிதம்பரம்.JPG|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കർണാടക ഗായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-06-08 | | | | [[:d:Q7530461|Q7530461]] | |- | ''[[:d:Q7547563|സ്നേഹ ആനി ഫിലിപ്പ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1969-10-07 | 2001-09-11 | [[കേരളം]] | [[ലോക വ്യാപാര കേന്ദ്രം]] | [[:d:Q7547563|Q7547563]] | |- | ''[[:d:Q7654042|സ്വാതി പിരമൽ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Swati Piramal.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-03-28 | | | | [[:d:Q7654042|Q7654042]] | |- | [[ടി.എസ്.എസ്. രാജൻ]] | [[പ്രമാണം:TSSRajan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1880 | 1953 | [[ശ്രീരംഗം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668680|Q7668680]] | |- | ''[[:d:Q7686934|തരുൺ മണ്ഡൽ]]'' | [[പ്രമാണം:TMondal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-01-20 | | ''[[:d:Q2330643|Jaynagar Majilpur]]'' | | [[:d:Q7686934|Q7686934]] | |- | [[വന്ദന ജെയിൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914349|Q7914349]] | |- | ''[[:d:Q8045744|Y. G. Parameshwara]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | 2004 | | | [[:d:Q8045744|Q8045744]] | |- | [[സി.കെ. ലക്ഷ്മണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1898-04-05 | 1970-10-03 | | | [[:d:Q11689979|Q11689979]] | |- | [[രാമചന്ദ്ര ദത്താത്രയ ലെലെ|രാമചന്ദ്ര ദതത്രയ ലെലെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928-01-16 | 2022 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q12449609|Q12449609]] | |- | [[ഹേംലത ഗുപ്ത|ഹേമലത ഗുപ്ത]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | 2006-05-13 | [[ഇന്ത്യ]] | ''[[:d:Q6373016|Karol Bagh Lok Sabha constituency]]'' | [[:d:Q12460836|Q12460836]] | |- | ''[[:d:Q12995370|Raja Rao Garikapati]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1915-02-05 | 1963-09-08 | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12995370|Q12995370]] | |- | ''[[:d:Q14076389|Kanwaljeet S. Anand]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q14076389|Q14076389]] | |- | ''[[:d:Q15132653|വൈ.രാധാകൃഷ്ണമൂർത്തി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2013-10-19 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15132653|Q15132653]] | |- | ''[[:d:Q15689653|Achanta Lakshmipathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1880-03-03 | 1962-08-06 | | | [[:d:Q15689653|Q15689653]] | |- | ''[[:d:Q16097828|Mabelle Arole]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-12-26 | 1999 | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q16097828|Q16097828]] | |- | [[എളേടത്ത് തൈക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-10-02 | 2020-08-05 | [[ഒല്ലൂർ]] | | [[:d:Q16106737|Q16106737]] | |- | ''[[:d:Q16190122|പുലിൻ ബിഹാരി ബാസ്‌കെ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-04-25 | | ''[[:d:Q5221114|Dantan Vidhan Sabha constituency]]'' | | [[:d:Q16190122|Q16190122]] | |- | [[ശശി വാധ്വ]] | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-07-20 | | | | [[:d:Q15972942|Q15972942]] | |- | ''[[:d:Q16019193|Benjamin Pulimood]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2011-02-05 | | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q16019193|Q16019193]] | |- | ''[[:d:Q16208488|Nikhil Dhurandhar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16208488|Q16208488]] | |- | ''[[:d:Q16317426|P. Sridevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | 1961 | | | [[:d:Q16317426|Q16317426]] | |- | ''[[:d:Q16345836|ഫനിന്ദ്ര കൃഷ്ണ ഗുപ്ത]]'' | [[പ്രമാണം:Phanindra Krishna Gupta.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1883 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16345836|Q16345836]] | |- | ''[[:d:Q16514386|Abhay Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abhay Bang with breath counter.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-09-23 | | | | [[:d:Q16514386|Q16514386]] | |- | ''[[:d:Q16734859|അസ്മ റഹീം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16734859|Q16734859]] | |- | ''[[:d:Q16844432|മനോജ് കെ ജെയിൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Manoj Jain, infectious disease physician, manojkjain.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-09-16 | | ''[[:d:Q2283203|Dr. Ambedkar Nagar]]'' | | [[:d:Q16844432|Q16844432]] | |- | ''[[:d:Q16901297|ഉമാ സാരെൻ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-05-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16901297|Q16901297]] | |- | [[കെ. ശ്രീനാഥ് റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:K Srinath Reddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17083021|Q17083021]] | |- | ''[[:d:Q17199281|ഘാനശ്യാമ മിശ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922-10-10 | 2014-06-01 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q17199281|Q17199281]] | |- | [[എം. ആർ. രാജഗോപാൽ]] | [[പ്രമാണം:Dr. M. R Rajagopal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-09-23 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q17306215|Q17306215]] | |- | [[നീലം ക്ലേർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q17411238|Q17411238]] | |- | [[സുബ്രത് കുമാർ ആചാര്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-11-01 | | ''[[:d:Q2022279|ബലസോർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q18000280|Q18000280]] | |- | ''[[:d:Q18029936|നിലീം കുമാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Nilim Kumar, poet.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1962 | | ''[[:d:Q2571402|Pathsala]]'' | | [[:d:Q18029936|Q18029936]] | |- | [[ഭാൽചന്ദ്ര ബാബാജി ദീക്ഷിത്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1902-09-07 | 1977 | [[അമരാവതി, മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q18111875|Q18111875]] | |- | [[ഗുൽ‌ഷൻ റായ് ഖത്രി|ഗുൽഷൻ റായ് ഖത്രി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Gulshan Rai Khatri, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 20, 2013.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-07-10 | 2020-07-16 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18347568|Q18347568]] | |- | [[കിരിത്കുമാർ മൻസുഖ്‌ലാൽ ആചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Dr. Kiritkumar Mansukhlal Acharya, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18421890|Q18421890]] | |- | [[കെ. കെ. അഗർവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-09-05 | 2021-05-17 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18683826|Q18683826]] | |- | [[പവൻ രാജ് ഗോയൽ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. (Dr.) Pawan Raj Goyal, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-02 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q18686437|Q18686437]] | |- | [[ജിതേന്ദ്ര നാഥ് പാണ്ഡെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1941-06-14 | 2020-05-23 | ''[[:d:Q2717915|Shikohabad]]'' | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18688035|Q18688035]] | |- | ''[[:d:Q18977847|Ritam Chowdhury]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18977847|Q18977847]] | |- | [[സാരൂബം ബിമോല കുമാരി ദേവി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Sarungbam Bimola Kumari Devi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 08, 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മണിപ്പൂർ]] | | [[:d:Q19560351|Q19560351]] | |- | [[രാജേഷ് കൊട്ടേച്ച]] | [[പ്രമാണം:Vaidya Rajesh Kotecha.jpg|center|128px]] | He is presently the Vice Chancellor of Gujarat Ayurved University, Jamnagar, India | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-07-18 | | | | [[:d:Q19561084|Q19561084]] | |- | [[രൺദീപ് ഗുലേരിയ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Randeep Guleria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-04-05 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19612523|Q19612523]] | |- | [[ഓം പ്രകാശ് ഉപാധ്യായ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19664597|Q19664597]] | |- | [[രാജഗോപാലൻ കൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-11-17 | 2015-01-10 | [[കൊല്ലം]] | [[കൊല്ലം]] | [[:d:Q19666231|Q19666231]] | |- | [[ശ്രീനിവാസ് എസ്. വൈശ്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947-01-07 | | [[മഥുര]] | | [[:d:Q19666874|Q19666874]] | |- | ''[[:d:Q19852450|Basuhua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912-03-01 | 1986-10-12 | ''[[:d:Q3350679|Bikrampur]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q19852450|Q19852450]] | |- | ''[[:d:Q19892441|Kanithi Viswanatham]]'' | [[പ്രമാണം:విశ్వనాదం.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2023 | | | [[:d:Q19892441|Q19892441]] | |- | [[അമർ പ്രസാദ് റേ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1913 | 1996-09-24 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19895800|Q19895800]] | |- | [[ഐസക് സാന്ദ്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (1892–1968) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892-11-03 | 1968-08-29 | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | [[:d:Q19896133|Q19896133]] | |- | ''[[:d:Q20058801|Chintala Sita Devi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1929-04-21 | 2009-03-06 | | | [[:d:Q20058801|Q20058801]] | |- | [[സുന്ദരി മോഹൻദാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.Sundarimohan Das.jpg|center|128px]] | സ്വാതന്ത്ര്യസേനാനി, ഭിഷഗ്വരൻ, സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1857-12-17 | 1950-04-04 | [[സിൽഹെറ്റ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21176925|Q21176925]] | |- | ''[[:d:Q21481665|രാധ ചരൺ പാണ്ട]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1898-04-24 | 1974-10-29 | | | [[:d:Q21481665|Q21481665]] | |- | ''[[:d:Q21597809|ജഗദീഷ് ചതുർവേദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-08-15 | 2015 | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | | [[:d:Q21597809|Q21597809]] | |- | ''[[:d:Q20671987|ലിയോ മുത്തു]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-04-02 | 2015-07-10 | ''[[:d:Q2716554|Thiruthuraipoondi]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q20671987|Q20671987]] | |- | [[ജാംഷെഡ് നൗറോജി വസിഫ്ദാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2000 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687489|Q20687489]] | |- | [[സുനിതി സോളമൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938 | 2015-07-28 | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20738697|Q20738697]] | |- | [[സൗമ്യ സ്വാമിനാഥൻ]] | [[പ്രമാണം:The Director General, ICMR and Secretary, DHR, Dr. Soumya Swaminathan, in New Delhi on January 19, 2016.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-05-02 | | [[ജർമ്മനി]] | | [[:d:Q21062285|Q21062285]] | |- | [[പി.ആർ. കൃഷ്ണകുമാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-10-23 | 2020-09-16 | [[ഷൊർണൂർ]] | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | [[:d:Q23304286|Q23304286]] | |- | [[ജെ. എസ്. ഗുലേറിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | 2026-01-22 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q21686034|Q21686034]] | |- | [[കെ.എ. എബ്രഹാം|കെ. എ. അബ്രഹാം]] | [[പ്രമാണം:Padmashri Dr K A Abraham.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021-10-22 | [[കേരളം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q21798148|Q21798148]] | |- | ''[[:d:Q21981198|മോഹിത് ഭണ്ഡാരി]]'' | [[പ്രമാണം:Mohit Bhandari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q21981198|Q21981198]] | |- | [[പോൾ കലാനിധി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1977-04-01 | 2015-03-09 | ''[[:d:Q928168|Bronxville]]'' | | [[:d:Q22087287|Q22087287]] | |- | [[തനികാചലം സദഗോപൻ|തനികാചലം സഡഗോപൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-10-23 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q23038239|Q23038239]] | |- | ''[[:d:Q24718543|ഫുൾചന്ദ് പൃഥ്വി രാജ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-09-13 | 2016-02-27 | | | [[:d:Q24718543|Q24718543]] | |- | [[രുഖ്മബായി]] | [[പ്രമാണം:Rukhmabai.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1864-11-22 | 1955-09-25<br/>1955-12-25 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q24939367|Q24939367]] | |- | ''[[:d:Q27901993|വഖാർ അഹ്മദ് ഷാ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-07-06 | 2018-04-15 | ''[[:d:Q638621|Bahraich]]'' | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q27901993|Q27901993]] | |- | ''[[:d:Q27917316|മദൻ കതാരിയ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Madan Kataria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27917316|Q27917316]] | |- | ''[[:d:Q27970605|Dhiren Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1904 | 1978-01-08 | | | [[:d:Q27970605|Q27970605]] | |- | [[രാം ഹർഷ് സിംഗ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942-01-10 | | | | [[:d:Q26251714|Q26251714]] | |- | [[രഞ്ജന ശ്രീവാസ്തവ]] | [[പ്രമാണം:Ranjana Srivastava.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഓസ്ട്രേലിയ]] | 1974 | | [[കാൻബറ]] | | [[:d:Q26702925|Q26702925]] | |- | ''[[:d:Q28744857|സരോജിനി_സരന്ഗി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28744857|Q28744857]] | |- | ''[[:d:Q28869394|സോണിയ നിത്യാനന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-09-06 | | | | [[:d:Q28869394|Q28869394]] | |- | ''[[:d:Q29018652|പങ്കജ് നരം]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Pankaj Naram.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-05-04 | 2020-02-19 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q29018652|Q29018652]] | |- | [[സന്ദീപ് ബസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-09-29 | | | | [[:d:Q29168828|Q29168828]] | |- | ''[[:d:Q30314375|Chittaranjan Yajnik]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Yajnik (13 February 2020).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30314375|Q30314375]] | |- | [[ഷേർളി വാസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958 | 2025 | | | [[:d:Q31704451|Q31704451]] | |- | ''[[:d:Q34837913|ദിലീപ് ഝാവേരി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q34837913|Q34837913]] | |- | ''[[:d:Q37830946|ടീന ചോപ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q37830946|Q37830946]] | |- | ''[[:d:Q37994923|ജസ്വീന്ദർ കെ ഗംഭീർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q37994923|Q37994923]] | |- | [[ഐശ്വര്യ ലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Lekshmi.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-26 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q39058709|Q39058709]] | |- | ''[[:d:Q40741315|Rani Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Rani Bang (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-09-17 | | | | [[:d:Q40741315|Q40741315]] | |- | ''[[:d:Q41816046|Preeti Shanbag]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q41816046|Q41816046]] | |- | ''[[:d:Q42298380|കാർത്തിക് ചന്ദ്രബോസ്]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1873 | 1955 | | | [[:d:Q42298380|Q42298380]] | |- | ''[[:d:Q42413325|ഹൃദയാനന്ദ പട്നായിക്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1946-06-03 | | | | [[:d:Q42413325|Q42413325]] | |- | ''[[:d:Q42589695|K. Ranga Rama Krishnan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1956-04-22 | | | | [[:d:Q42589695|Q42589695]] | |- | ''[[:d:Q43999837|ദിപ്തൻഷു ദാസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Diptanshu Das 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-04-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q43999837|Q43999837]] | |- | ''[[:d:Q57320813|Venkatachalam Raveenthiran]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q57320813|Q57320813]] | |- | [[ഡോസിബായ് പട്ടേൽ]] | [[പ്രമാണം:Dossibai Patell.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ പ്രസവചികിത്സകയും ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റും | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1881-10-16 | 1960-02-04 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q57955102|Q57955102]] | |- | ''[[:d:Q58885226|Harjit Pal Bhattoa]]'' | | | [[ഹംഗറി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1973-04-21 | | No/unknown value | | [[:d:Q58885226|Q58885226]] | |- | ''[[:d:Q59209385|അഭിഷേക് പല്ലവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-02 | | | | [[:d:Q59209385|Q59209385]] | |- | ''[[:d:Q54861287|Vasanth Ravi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q54861287|Q54861287]] | |- | ''[[:d:Q55434761|Shikha Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55434761|Q55434761]] | |- | ''[[:d:Q56027719|Digumarti Raghunadharao]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. D. Raghunadha Rao (cropped).JPG|center|128px]] | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56027719|Q56027719]] | |- | ''[[:d:Q56284934|ഹ്രിഷിക്കെസ് സെൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Hrishikes 2017.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-05-15 | | | | [[:d:Q56284934|Q56284934]] | |- | ''[[:d:Q47009777|ഗോവിന്ദ് അപ്പാജി ഫഡ്കെ]]'' | [[പ്രമാണം:G.A.phadke.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1907 | | ''[[:d:Q583818|Ichalkaranji]]'' | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[:d:Q47009777|Q47009777]] | |- | ''[[:d:Q47026934|ഐറിസ് ജി. ആർ. പോൾ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2025-10-13 | | | [[:d:Q47026934|Q47026934]] | |- | ''[[:d:Q47483386|ആശാലത രാധാകൃഷ്ണൻ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-05-13 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q47483386|Q47483386]] | |- | [[സവിത അംബേദ്കർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Savita Ambedkar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1909-01-27 | 2003-05-29 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q48645361|Q48645361]] | |- | ''[[:d:Q48975802|നബകുമാർ ബാസു]]'' | [[പ്രമാണം:Nabakumar Basu - Kolkata 2015-10-10 5134.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-12-10 | | | | [[:d:Q48975802|Q48975802]] | |- | [[ആശ കസ്‌ലിവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49833929|Q49833929]] | |- | ''[[:d:Q60023782|രാജേശ്വരി ദലബെഹെര]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1933 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q60023782|Q60023782]] | |- | [[അശോക് ലക്ഷ്മൺറാവു കുക്കാഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61054384|Q61054384]] | |- | [[മാമൻ ചാണ്ടി|മാമ്മൻ ചാണ്ടി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61478244|Q61478244]] | |- | [[അളക കേശവ് ദേശ്പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61686207|Q61686207]] | |- | ''[[:d:Q61823039|സുമന്ത് മേത്ത]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1877-07-01 | 1968-12-15 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q61823039|Q61823039]] | |- | ''[[:d:Q61945548|കാസി പിച്ച്ചായ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61945548|Q61945548]] | |- | ''[[:d:Q63430821|ബിജോയ് മൊണ്ടാൽ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-12-01 | | ''[[:d:Q16251190|Andharthaul]]'' | | [[:d:Q63430821|Q63430821]] | |- | ''[[:d:Q64859106|Nikhil Kumar Banerjee]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1949 | 2017 | | | [[:d:Q64859106|Q64859106]] | |- | ''[[:d:Q64006847|Jayanta Kumar Roy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-13 | | ''[[:d:Q15241808|Lataguri]]'' | | [[:d:Q64006847|Q64006847]] | |- | ''[[:d:Q64148463|Sayantan Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64148463|Q64148463]] | |- | ''[[:d:Q64438206|Inder Anand]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | [[:d:Q64438206|Q64438206]] | |- | ''[[:d:Q64509748|സ്വരൂപ് സർക്കാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Swarup Sarkar (স্বরূপ সরকার).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | | | | [[:d:Q64509748|Q64509748]] | |- | ''[[:d:Q64840916|സഞ്ജയ് സത്പതി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64840916|Q64840916]] | |- | ''[[:d:Q69932454|K. Rajender Reddy]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1949 | | | | [[:d:Q69932454|Q69932454]] | |- | [[ഷിംന അസീസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q65321596|Q65321596]] | |- | [[കെ. ഹേമലത]] | [[പ്രമാണം:K Hemalata at Workers’ Mahapadav in 2017.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q61434|നെല്ലൂർ]]'' | | [[:d:Q66022787|Q66022787]] | |- | ''[[:d:Q66499274|Abul Hasnat]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955 | 2019-06-11 | | | [[:d:Q66499274|Q66499274]] | |- | [[നത ഹുസൈൻ]] | [[പ്രമാണം:Netha Hussain-070A3987.jpg|center|128px]] | ഒരു ഇന്ത്യൻ-സ്വീഡിഷ് മെഡിക്കൽ ഡോക്ടറും ക്ലിനിക്കൽ ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റും ബ്ലോഗറും വിക്കിപീഡിയനും ഗവേഷകയും | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-11 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q66580063|Q66580063]] | |- | ''[[:d:Q66725242|Mortaza Hossain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66725242|Q66725242]] | |- | ''[[:d:Q67427117|Anupam Sen]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1925 | 2015-09-07 | | | [[:d:Q67427117|Q67427117]] | |- | ''[[:d:Q68225148|സോഹൻ ലാൽ ഭാട്ടിയ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1891 | 1981-07-16 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q68225148|Q68225148]] | |- | ''[[:d:Q69356075|തേജസ്വിനി മനോഗ്ന]]'' | [[പ്രമാണം:Tejaswini Manogna - Miss Diva 2017 contestants at Yamaha music video launch (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും മോഡലും | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-05-19 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q69356075|Q69356075]] | |- | ''[[:d:Q97666703|Pashupati Bhattacharya]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1891-11-15 | 1978-01-27 | | | [[:d:Q97666703|Q97666703]] | |- | ''[[:d:Q97681815|Guduru Gopal Rao]]'' | [[പ്രമാണം:Guduru Gopal Rao.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1954 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q97681815|Q97681815]] | |- | [[രവി കണ്ണൻ ആർ]] | [[പ്രമാണം:Ravi Kannan R Padma cropped.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98907700|Q98907700]] | |- | ''[[:d:Q99472554|Dhiman Barua]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1920-10-19 | 2020-09-19 | [[യംഗോൺ]] | | [[:d:Q99472554|Q99472554]] | |- | [[സുശോവൻ ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085021|Q86085021]] | |- | [[ദിഗംബർ ബെഹെറ|ദിഗാംബർ ബെഹെര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085705|Q86085705]] | |- | ''[[:d:Q88058242|Kamala Dhall]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q88058242|Q88058242]] | |- | ''[[:d:Q88867162|Mrinmoy Das]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-01 | | | | [[:d:Q88867162|Q88867162]] | |- | ''[[:d:Q89018323|Bindu Kulshreshtha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89018323|Q89018323]] | |- | ''[[:d:Q89745295|Umesh Kapil]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89745295|Q89745295]] | |- | ''[[:d:Q91294983|Aakash Pandita]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q91294983|Q91294983]] | |- | ''[[:d:Q92761911|Prerna S Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q92761911|Q92761911]] | |- | ''[[:d:Q94503372|അനിത ഭരദ്വാജ്]]'' | [[പ്രമാണം:Anita Bharadwaj (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q94503372|Q94503372]] | |- | [[സുജാത മോഹൻ (ഡോക്ടർ)|സുജാത മോഹൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sujatha Mohan (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q95099143|Q95099143]] | |- | ''[[:d:Q95220255|സതീഷ് നല്ലം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95220255|Q95220255]] | |- | ''[[:d:Q97247074|Banbihari Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1885 | 1965-07-05 | ''[[:d:Q1653485|Garalgachha]]'' | | [[:d:Q97247074|Q97247074]] | |- | ''[[:d:Q72146155|ഗോർധന്ദാസ് ഭഗവന്ദാസ് നരോട്ടംദാസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1887 | 1975 | | | [[:d:Q72146155|Q72146155]] | |- | ''[[:d:Q72753935|പരംദീപ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q72753935|Q72753935]] | |- | [[എം.സി. അൽബുക്കർക്ക്]] | [[പ്രമാണം:MCAlbuquerqueColchester1918.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q76349299|Q76349299]] | |- | ''[[:d:Q81780908|Subas Chandra Rout]]'' | [[പ്രമാണം:Subas Chandra Rout 02.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1944-07-29 | 2026-03-10 | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q81780908|Q81780908]] | |- | ''[[:d:Q82023862|അംബ്രിഷ് വിജയകർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q82023862|Q82023862]] | |- | [[ശാന്തി റോയ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q83685218|Q83685218]] | |- | [[രതിൻ ദത്ത]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2020-01-27 | ''[[:d:Q2308247|Mangaldoi]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q83841843|Q83841843]] | |- | ''[[:d:Q84496211|രാജേന്ദ്ര പ്രകാശ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2020-02-05 | | | [[:d:Q84496211|Q84496211]] | |- | ''[[:d:Q84562100|ബോമിറെഡ്ഡി സുന്ദര രാമി റെഡ്ഡി]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.SundraRamiReddy.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-10-17 | 2020-02-06 | | | [[:d:Q84562100|Q84562100]] | |- | ''[[:d:Q108754507|Balaraman Vijayayraghavan Neelamegam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-11-12 | 2015-01-29 | | | [[:d:Q108754507|Q108754507]] | |- | ''[[:d:Q99927321|Pallavi Maharathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99927321|Q99927321]] | |- | [[സുശീല അനിത ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 1920-09 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ലാഹോർ]] | [[:d:Q100387268|Q100387268]] | |- | [[വിജയലക്ഷ്മി രമണൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ഭിഷഗ്വര, ആർമി ഓഫീസർ | [[ഇന്ത്യ]] | 1924 | 2020 | | | [[:d:Q100706299|Q100706299]] | |- | [[കെ.എം. ചാക്കോ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1910-10-24 | 1983-04-10 | | | [[:d:Q101168707|Q101168707]] | |- | ''[[:d:Q102207701|Dinabandhu Sahoo]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102207701|Q102207701]] | |- | [[ലക്ഷ്മീഭായി രാജ്വാദേ]] | [[പ്രമാണം:Rani Lakshmibai Rajwade.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1887 | 1984 | | | [[:d:Q102434863|Q102434863]] | |- | ''[[:d:Q103151287|ఆమంచర్ల శేషాచలపతిరావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q103151287|Q103151287]] | |- | ''[[:d:Q108888276|Beoncy Laishram]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1822188|ഇംഫാൽ വെസ്റ്റ് ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108888276|Q108888276]] | |- | ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021-04-28 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[:d:Q106734360|Q106734360]] | |- | ''[[:d:Q107222599|Ranoj Pegu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranoj Pegu 1.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-02-12 | | | | [[:d:Q107222599|Q107222599]] | |- | ''[[:d:Q107301280|Meharban Singh]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Meharban Singh (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937 | | ''[[:d:Q2385925|presidencies and provinces of British India]]'' | | [[:d:Q107301280|Q107301280]] | |- | ''[[:d:Q107387933|Goru Krishna Babu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | ''[[:d:Q2352168|Jeypore]]'' | | [[:d:Q107387933|Q107387933]] | |- | ''[[:d:Q107453532|Gella Venkata Satyanarayana Murty]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | | 1959 | | | [[:d:Q107453532|Q107453532]] | |- | ''[[:d:Q107610257|Ayyagari Mythili]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107610257|Q107610257]] | |- | ''[[:d:Q107647347|Malladi Umadevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647347|Q107647347]] | |- | ''[[:d:Q107647765|Vipperla Sujatha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647765|Q107647765]] | |- | ''[[:d:Q107648988|Vipperla Satyanarayana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1937-12-15 | 2020-06-13 | | | [[:d:Q107648988|Q107648988]] | |- | ''[[:d:Q107658445|Garuda Butchi Raju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107658445|Q107658445]] | |- | ''[[:d:Q108101243|Joyti Prokash Bose]]'' | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1894 | 1968 | | | [[:d:Q108101243|Q108101243]] | |- | ''[[:d:Q108405658|Kumudshankar Roy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892-09-07 | 1950-10-24 | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q108405658|Q108405658]] | |- | ''[[:d:Q108405711|Hemendranath Ghosh]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1890-11-16 | 1965-12-12 | ''[[:d:Q1429697|ചാന്ദ്പുർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108405711|Q108405711]] | |- | ''[[:d:Q105080301|Dilip Kumar Singh]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (b. 1926) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-06-26 | | | | [[:d:Q105080301|Q105080301]] | |- | ''[[:d:Q105870899|కాళిదాసు వెంకటసుబ్బాశాస్త్రి]]'' | [[പ്രമാണം:Kalidasu Venkata Subbasastry.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1883 | 1953 | | | [[:d:Q105870899|Q105870899]] | |- | ''[[:d:Q105948168|Jags Krishnan]]'' | [[പ്രമാണം:Jags Krishnan 1.jpg|center|128px]] | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1972-04-23 | | [[കോട്ടഗിരി]] | | [[:d:Q105948168|Q105948168]] | |- | [[ദിവ്യ എസ്. അയ്യർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg|center|128px]] | കേരളത്തിലെ ഐ.എ.എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥ | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-16 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q105988314|Q105988314]] | |- | ''[[:d:Q106248428|Gauri Tendulkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q106248428|Q106248428]] | |- | ''[[:d:Q115556299|Anshita Aggarwal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115556299|Q115556299]] | |- | ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-10-13 | 2021-04-27 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | [[:d:Q110191163|Q110191163]] | |- | ''[[:d:Q110566464|Alulru Vijayalakshmi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110566464|Q110566464]] | |- | ''[[:d:Q110581483|Dhaniram Baruah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1972 | | | | [[:d:Q110581483|Q110581483]] | |- | ''[[:d:Q110597809|Dr. K. M. Saifullah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-09-12 | | ''[[:d:Q1925191|Samastipur]]'' | | [[:d:Q110597809|Q110597809]] | |- | ''[[:d:Q110662406|Paul Harris Daniel]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Paul Harris Daniel JEG6621.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1910 | 2003 | | | [[:d:Q110662406|Q110662406]] | |- | ''[[:d:Q110771548|Bharath Shetty Y]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-09-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q110771548|Q110771548]] | |- | ''[[:d:Q111334760|Narendra Prasad Misra]]'' | [[പ്രമാണം:Narendra Prasad Misra portrait.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932-07-10 | 2021 | | | [[:d:Q111334760|Q111334760]] | |- | ''[[:d:Q113627276|Julião Menezes]]'' | [[പ്രമാണം:Memorial inducted names including Ram Manohar Lohia and Juliao Menezes.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1909-08-07 | 1980-07-02 | | | [[:d:Q113627276|Q113627276]] | |- | ''[[:d:Q113682272|Vivek Parameswara Sarma]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113682272|Q113682272]] | |- | ''[[:d:Q111606292|Dasari Ramakrishna Prasad]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111606292|Q111606292]] | |- | ''[[:d:Q112119155|Ranjan Pai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-11-11 | | | | [[:d:Q112119155|Q112119155]] | |- | ''[[:d:Q112971735|Gurpreet Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[പെഹോവ, ഹരിയാന]] | | [[:d:Q112971735|Q112971735]] | |- | ''[[:d:Q121032307|Amrit K. Patnaik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121032307|Q121032307]] | |- | ''[[:d:Q121864614|Trinetra Haldar Gummaraju]]'' | [[പ്രമാണം:Trinetra At Bandstand.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-17 | | | | [[:d:Q121864614|Q121864614]] | |- | ''[[:d:Q121989274|Surajit Giri]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-04 | | | | [[:d:Q121989274|Q121989274]] | |- | ''[[:d:Q122583797|Otilia Mascarenhas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122583797|Q122583797]] | |- | ''[[:d:Q116516777|Bindu Menon]]'' | [[പ്രമാണം:Bindu Menon.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q116516777|Q116516777]] | |- | ''[[:d:Q118115305|কালিদাস বৈদ্য]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2010-10-25 | ''[[:d:Q609190|പിരോജ്പൂർ ജില്ല]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115305|Q118115305]] | |- | ''[[:d:Q118220150|Vijay Viswanathan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q118220150|Q118220150]] | |- | ''[[:d:Q118610627|Khrielie-ü Kire]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1918-01-12 | 2013-09-11 | | | [[:d:Q118610627|Q118610627]] | |- | ''[[:d:Q119727113|Edmond Fernandes]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Edmond after his address at the UN University in Japan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-03 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q119727113|Q119727113]] | |- | ''[[:d:Q125758743|Usha Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125758743|Q125758743]] | |- | ''[[:d:Q125824960|Jatindranath Ghosal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1878-09-02 | 1968-04-25 | ''[[:d:Q712504|Baranagar]]'' | | [[:d:Q125824960|Q125824960]] | |- | ''[[:d:Q125885349|Naga Madhuri]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Naga Madhuri 02.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125885349|Q125885349]] | |- | ''[[:d:Q126010684|ఎరవెల్లి చంద్రశేఖర్‌రావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-02-12 | | ''[[:d:Q6943191|Mustabad mandal]]'' | | [[:d:Q126010684|Q126010684]] | |- | ''[[:d:Q122809349|Lalit Kumar Barua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1890 | 1960 | ''[[:d:Q11938328|Nagaon]]'' | | [[:d:Q122809349|Q122809349]] | |- | ''[[:d:Q122853736|Prashant Madanmohan]]'' | [[പ്രമാണം:2023-09-28 22 16 04-Window.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-31 | | [[തഞ്ചാവൂർ]] | | [[:d:Q122853736|Q122853736]] | |- | ''[[:d:Q122899983|Savitha Devi Yelamanchi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q122899983|Q122899983]] | |- | ''[[:d:Q123113595|Sthabir Dasgupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-01-18 | 2023-09-05 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q123113595|Q123113595]] | |- | ''[[:d:Q123122836|Subba Rao Bhavaraju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1942 | | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | | [[:d:Q123122836|Q123122836]] | |- | ''[[:d:Q123123188|Satyavaraprasad Kadali]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-06-10 | | | | [[:d:Q123123188|Q123123188]] | |- | ''[[:d:Q123226038|Satyanarayana Gavarasana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2020 | | | [[:d:Q123226038|Q123226038]] | |- | ''[[:d:Q123335093|Raghvendra Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123335093|Q123335093]] | |- | ''[[:d:Q123338244|Katayun Virkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1918-08-04 | 2011-07-28 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123338244|Q123338244]] | |- | ''[[:d:Q123487647|Anjali Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1931 | 1983-11-17 | ''[[:d:Q2036954|Ranaghat]]'' | | [[:d:Q123487647|Q123487647]] | |- | ''[[:d:Q123492569|Dr. Mohana Rao Patibandla]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-20 | | [[പ്രകാസം ജില്ല|പ്രകാശം ജില്ല]] | | [[:d:Q123492569|Q123492569]] | |- | ''[[:d:Q123553817|Nayanjyoti Sarma]]'' | [[പ്രമാണം:Nayan Jyoti Sharma (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-03 | | | | [[:d:Q123553817|Q123553817]] | |- | ''[[:d:Q123691897|വസന്ത മുത്തുസ്വാമി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-07-12 | 2023-02-21 | | | [[:d:Q123691897|Q123691897]] | |- | ''[[:d:Q124608485|Shyam Krishnasamy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q124608485|Q124608485]] | |- | ''[[:d:Q124610941|Aqsa Shaikh]]'' | [[പ്രമാണം:Aqsa Shaikh at Vax centres.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q2724879|Islampura]]'' | | [[:d:Q124610941|Q124610941]] | |- | ''[[:d:Q124727043|Parvati Soren]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124727043|Q124727043]] | |- | ''[[:d:Q124736989|Bijayalaxmi Biswal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124736989|Q124736989]] | |- | ''[[:d:Q124759868|Gannavarapu Varaha Narasimha Murthy]]'' | [[പ്രമാണം:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1951-07-16 | | ''[[:d:Q3426021|Srungavarapukota]]'' | | [[:d:Q124759868|Q124759868]] | |- | ''[[:d:Q124829884|Sesh Kamal Sunkara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q124829884|Q124829884]] | |- | ''[[:d:Q124967301|Praneeta Malipeddi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q124967301|Q124967301]] | |- | ''[[:d:Q124967365|Malipeddi Bhaskara Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124967365|Q124967365]] | |- | ''[[:d:Q124985179|Malipeddi Krishna Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124985179|Q124985179]] | |- | ''[[:d:Q125023325|Indubhushan Basu]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1892-12-18 | 1975-12-26 | | | [[:d:Q125023325|Q125023325]] | |- | ''[[:d:Q125029329|G. Ram Gopal Naik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q125029329|Q125029329]] | |- | ''[[:d:Q126364985|Kalyan Vaijinathrao Kale]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-07-19 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q126364985|Q126364985]] | |- | ''[[:d:Q126365069|Kadiyam Kavya]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q126365069|Q126365069]] | |- | ''[[:d:Q126365605|Sharmila Sarkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126365605|Q126365605]] | |- | ''[[:d:Q126371681|Rani Srikumar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126371681|Q126371681]] | |- | ''[[:d:Q127424806|కొడాలి వీరయ్య]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1928-08-20 | 2000-12-12 | ''[[:d:Q13007149|Moparru]]'' | | [[:d:Q127424806|Q127424806]] | |- | ''[[:d:Q127691439|G. Vijaya Rama Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-06-02 | | ''[[:d:Q65317725|Velair Mandal]]'' | | [[:d:Q127691439|Q127691439]] | |- | ''[[:d:Q127745948|Nirmala Prabhavathy Moillakalva]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q127745948|Q127745948]] | |- | ''[[:d:Q129215269|P.D. Sinha]]'' | [[പ്രമാണം:Dr P.D. Sinha (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | 1992 | ''[[:d:Q7802954|Tilouthu]]'' | | [[:d:Q129215269|Q129215269]] | |- | ''[[:d:Q130229563|H. Girijamma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021 | ''[[:d:Q1708108|Harihar]]'' | [[ദാവൺഗരെ]] | [[:d:Q130229563|Q130229563]] | |- | ''[[:d:Q130235905|കെ എൻ പിഷാരടി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1892-08-22 | 1972-06-08 | [[ചൊവ്വര]] | [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] | [[:d:Q130235905|Q130235905]] | |- | ''[[:d:Q130282828|Abhaya]]'' | [[പ്രമാണം:Protest against Kolkata rape-murder.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993<br/>1992 | 2024-08-09 | No/unknown value | [[ആർ. ജി. കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] | [[:d:Q130282828|Q130282828]] | |- | ''[[:d:Q130989476|Nalini Parthasarathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130989476|Q130989476]] | |- | ''[[:d:Q131125923|Dr. Syed Ashique Hussain]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1917 | 1980-04-07 | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | [[:d:Q131125923|Q131125923]] | |- | ''[[:d:Q131308670|Abdul Jaleel Faridi]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1913 | 1974-05-19 | | | [[:d:Q131308670|Q131308670]] | |- | ''[[:d:Q131342365|B. D. Chaurasia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1937-10-01 | 1985-05-05 | ''[[:d:Q712625|Barigarh]]'' | | [[:d:Q131342365|Q131342365]] | |- | ''[[:d:Q131584064|Sundaram Krishnamurthy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1919-09-12 | 2010-07-02 | | | [[:d:Q131584064|Q131584064]] | |- | [[സുചിത്ര എല്ല|Q131912917]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | | ''[[:d:Q1557417|തിരുട്ടണി]]'' | | [[:d:Q131912917|Q131912917]] | |- | ''[[:d:Q131924124|G. Nachiar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1940-09-15 | | ''[[:d:Q16311342|Vadamalapuram]]'' | | [[:d:Q131924124|Q131924124]] | |- | ''[[:d:Q132130716|प्रेमा धनराज]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-06-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q132130716|Q132130716]] | |- | ''[[:d:Q138750427|Shashikant Thacker]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q138750427|Q138750427]] | |- | ''[[:d:Q133307845|Harinath Mukherjee]]'' | [[പ്രമാണം:Harinath Mukherjee.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-11-15 | | | | [[:d:Q133307845|Q133307845]] | |- | ''[[:d:Q133835157|Kamal Kumar Mallik]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | No/unknown value | | | [[:d:Q133835157|Q133835157]] | |- | ''[[:d:Q134358077|Narendranath Datta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1884-09-21 | 1949-04-06 | ''[[:d:Q3347783|Muradnagar Upazila]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q134358077|Q134358077]] | |- | ''[[:d:Q134485163|Mohammed Idrees Habban]]'' | [[പ്രമാണം:Habibul Ummat Hazrat Moulana Dr Hakeem Mohammed Idrees Habban Raheemi.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q766888|Charthaval]]'' | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q134485163|Q134485163]] | |- | ''[[:d:Q134561917|Kolli S. Chalam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134561917|Q134561917]] | |- | ''[[:d:Q135006390|డా. మానిక్యమ్మ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135006390|Q135006390]] | |- | ''[[:d:Q135045436|G Nachiyar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1940-09-15 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q135045436|Q135045436]] | |- | ''[[:d:Q135087245|డా. మంజుల అనంతకృష్ణన్ (AICTE సభ్యురాలు, విద్యావేత్త)]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135087245|Q135087245]] | |- | ''[[:d:Q135184523|சுதா சேஷய்யன்]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-09-25 | | | | [[:d:Q135184523|Q135184523]] | |- | ''[[:d:Q135273140|தி. சா. ராஜு]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1926-08-15 | | ''[[:d:Q23737657|Thillaisthanam Gram Panchayat]]''<br/>[[തഞ്ചാവൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q135273140|Q135273140]] | |- | ''[[:d:Q135422663|Girish Tiwari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Girish Tiwari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135422663|Q135422663]] | |- | ''[[:d:Q135450466|Shruti Hegde]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q135450466|Q135450466]] | |- | ''[[:d:Q135935085|Rajib Kumar Sarmah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135935085|Q135935085]] | |- | ''[[:d:Q135935634|Athira Sarasa]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊല്ലം]] | | [[:d:Q135935634|Q135935634]] | |- | ''[[:d:Q136337365|Ankita Dave]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q136337365|Q136337365]] | |- | ''[[:d:Q136358953|Ali Mohammad Jan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1914-09-03 | 1988-10-31 | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q136358953|Q136358953]] | |- | ''[[:d:Q136514490|Dr. Niket Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-27 | | [[ആനന്ദ്, ഗുജറാത്ത്]] | | [[:d:Q136514490|Q136514490]] | |- | ''[[:d:Q136905080|Dr. Arpit Chopra Jain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-23 | | ''[[:d:Q113485010|ഖൈരഗഡ്-ചുയിഖദൻ-ഗണ്ഡായി ജില്ല]]'' | | [[:d:Q136905080|Q136905080]] | |} {{Wikidata list end}} mj6kl1y8pkmcylt07u731jclkoecghs 0 542334 4611930 4543496 2026-04-04T03:00:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611930 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} ഒരു നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധനും [[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡിഗഡിലെ]] [[പോസ്റ്റ്ഗ്രാജുവേറ്റ്ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച്|പി‌ജി‌ഐ‌എമ്മറിലെ]] അഡ്വാൻസ്ഡ് ഐ സെന്ററിലെ ഡീൻ-ഉം ആണ് '''ഡോ. അമോദ് ഗുപ്ത'''.<ref>http://pgimer.edu.in/PGIMER_PORTAL/PGIMERPORTAL/GlobalPages/JSP/Page_Data.jsp?dep_id=113</ref> . [[നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്|നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിലെ]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോ ആയ അദ്ദേഹത്തിന്, <ref name="List of Fellows - NAMS">{{Cite web|url=http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf|title=List of Fellows - NAMS|access-date=19 March 2016|date=2016|publisher=National Academy of Medical Sciences}}</ref> 2014 ൽ ഇന്ത്യയിലെ നാലാമത്തെ വലിയ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മശ്രീ|പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു]] <ref name="TOI">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/After-decade-PGI-doctor-conferred-Padma-Shri/articleshow/29378284.cms|title=After decade, PGI doctor conferred Padma Shri|access-date=8 June 2014|date=26 Jan 2014|publisher=Times of India}}</ref> റൊത്തക്ക് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ അദ്ദേഹം [[Post Graduate Institute of Medical Education & Research, Chandigarh|PGIMER, ചണ്ഡിഗഡിൽ]] നിന്ന് ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. അമോദ് ഗുപ്ത സമർത്ഥനായ ഒരു അദ്ധ്യാപകനും 1989 മുതൽ [[PGIMER, Chandigarh|പി‌ജി‌ഐ ചണ്ഡിഗഡിലെ]] [[ഒഫ്താൽമോളജി]] വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനും ആണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.sehat.com/dr-amod-gupta-eye-doctor-chandigarh |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-05-23 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022150225/https://www.sehat.com/dr-amod-gupta-eye-doctor-chandigarh |url-status=dead }}</ref> ==ഗവേഷണ പ്രബന്ധങ്ങൾ== * Intraocular tuberculosis—an update * Pattern of uveitis in a referral eye clinic in north India * Presumed tubercular serpiginouslike choroiditis: clinical presentations and management * Fibrin glue versus N-butyl-2-cyanoacrylate in corneal perforations * Retinopathy of prematurity in Asian Indian babies weighing greater than 1250 grams at birth: ten year data from a tertiary care center in a developing country * Lipid-lowering drug atorvastatin as an adjunct in the management of diabetic macular edema <ref>https://scholar.google.co.in/citations?user=qJYILfsAAAAJ&hl=en</ref> == അവലംബം == {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * https://www.aao.org/2020-year-of-the-eye/unsung-hero/amod-gupta {{Padma Shri Award Recipients in Medicine}} [[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] i63ov3iar3sfojevh1a9c90g33rt8ay 0 582127 4611932 4559267 2026-04-04T03:26:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611932 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = അയാം ഗോറെംഗ് | image = Ayam goreng in Jakarta.JPG | image_size = 272px | caption =''അയാം ഗോറെംഗ് കലാസൻ'', ''ക്രീംസ്'' ക്രിസ്പി ഗ്രാന്യൂളുകൾക്കൊപ്പം വിളമ്പുന്നു | alternate_name = | national_cuisine = [[Indonesian cuisine|Indonesia]],<ref name="ASIAN_TOP"/> [[Bruneian cuisine|Brunei]], [[Malaysian cuisine|Malaysia]],<ref name="ASIAN_TOP">{{Cite web|url=http://asiantoprecipes.weebly.com/ayam-goreng-indonesian-fried-chicken.html|title=Ayam Goreng (Indonesian Fried Chicken)|website=Asian Top 10 Recipes|author=Ferdie|language=en|access-date=2020-04-01}}</ref> [[Singaporean cuisine|Singapore]] | creator = | course = [[പ്രധാന കോഴ്സ്]] | served = ചൂടോടെ | main_ingredient =ചിക്കൻ, മഞ്ഞൾ, വെളുത്തുള്ളി, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ മറ്റ് മസാലകളും ചേർത്ത് ആഴത്തിൽ വറുത്തത് | variations = | calories = | other = }} മലേഷ്യയിലും ഇന്തോനേഷ്യയിലും ഉത്ഭവിച്ച ഒരു എണ്ണയിൽ വറുത്ത ചിക്കൻ വിഭവമാണ് '''അയം ഗോറെംഗ്.''' [[മലയ് ഭാഷ|മലായ്]], [[ഇന്തോനേഷ്യൻ ഭാഷ|ഇന്തോനേഷ്യൻ]] , കൂടാതെ [[ജാവനീസ് ഭാഷ|ജാവനീസ്]] പോലെയുള്ള പല ഇന്തോനേഷ്യൻ പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലും ''അയം ഗോറെംഗ്'' എന്നതിൻ്റെ അർത്ഥം "വറുത്ത ചിക്കൻ " എന്നാണ്. ഇത് 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു. ചെറുപ്പക്കാർക്കിടയിൽ ജനപ്രിയമായ അയാം ഗോറെംഗിനെ ഫാസ്റ്റ് ഫുഡായി കണക്കാക്കുന്നു, കൂടാതെ തെരുവ് പാചകക്കാർ ഇന്ന് പ്രശസ്തരായ KFC റെസ്റ്റോറന്റ് ശൃംഖല പോലുള്ള അമേരിക്കൻ നിർമ്മാതാക്കൾ ചിക്കൻ വറക്കുന്ന രീതികളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. == മാരിനേഷൻ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Ayam_goreng_(2).JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''അയാം ഗോറെങ്'' ഫ്രൈയിംഗ്]] ''അയാം ഗോറെംഗിന്റെ'' ചില പതിപ്പുകൾ മാവിൽ പൊതിഞ്ഞിട്ടില്ല പാകം ചെയ്യുന്നത്. പക്ഷേ വിവിധ തരം [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം|സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] ഉപയോഗിച്ച് അത് ആദ്യം നന്നായി പാകം ചെയ്യുന്നു. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8judBAAAQBAJ&q=Indonesian+fried+chicken&pg=PT189|title=Fried Chicken: Recipes for the Crispy, Crunchy, Comfort-Food Classic [A Cookbook]|last=Lang|first=Rebecca|date=2015-05-26|publisher=Potter/Ten Speed/Harmony/Rodale|isbn=978-1-60774-725-3|language=en}}</ref> സുഗന്ധവ്യഞ്ജന മിശ്രിതം പ്രദേശങ്ങൾക്കിടയിൽ വ്യത്യാസപ്പെടാം, പക്ഷേ സാധാരണയായി അതിൽ അരച്ച [[ചുവന്നുള്ളി]], വെളുത്തുള്ളി, ഇന്ത്യൻ വയന ഇലകൾ, [[മഞ്ഞൾ]], ചെറുനാരങ്ങ, [[പുളി (മരം)|പുളി]] ജ്യൂസ്, ഒരുതരം വാൾനട്ട് (ക്യാൻഡിൽ നട്ട്) , ഗ്യാലങ്കൽ, ഉപ്പ്, പഞ്ചസാര എന്നിവയുടെ സംയോജനമാണ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. മറ്റ് വറുത്ത ചിക്കൻ റെസിപ്പികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, അയം ഗോറെംഗ് മാരിനേറ്റ് ചെയ്യുക മാത്രമല്ല, മസാലകൾ ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ പേസ്റ്റ് ഉപയോഗിച്ച് സമൃദ്ധമായി തയ്യാറാക്കിയ ചാറിൽ ഇത് മുൻകൂട്ടി പാകം ചെയ്യുന്നു, (മസാലകൾ ചേർത്ത ചാറിൽ ചിക്കൻ പാകം ചെയ്യുന്നതിനുപകരം, ചിക്കൻ മസാലകൾ ചേർത്ത തേങ്ങാപ്പാലിൽ മുൻകൂട്ടി പാകം ചെയ്യാവുന്നതാണ്.) അതിൽ വെള്ള കുരുമുളക്, വയന ഇല, നാരങ്ങാപ്പുല്ല് എന്നിവ ചേർക്കുന്നു. ചെറുപയർ, വെളുത്തുള്ളി, ഗ്യാലങ്കൽ, മഞ്ഞൾ, മല്ലിയില, പഞ്ചസാര, പുളി പേസ്റ്റ് തുടങ്ങിയ പുതിയ ചേരുവകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് പേസ്റ്റ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. ഈ ചേരുവകൾ ഉപയോഗിച്ച് പാചകം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, കോഴിയുടെ തൊലിക്ക് മനോഹരമായ മഞ്ഞ നിറം കൈവരുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തെ ഉങ്ങ്കെപ് (ungkep) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ചാറിൽ ഇട്ട് 2 തവണ ചെയ്യുന്ന പാചകം ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടും, പിന്നെ  അത് വറുക്കുന്നത് കൊണ്ടും കോഴിയുടെ മാംസത്തിന് ഒരു ക്രഞ്ചിനെസ്സും ഒരു പ്രത്യേക മൃദുത്വവും നൽകുന്നു. ചിക്കൻ പിന്നീട് ധാരാളം ചൂടുള്ള പാചക എണ്ണയിൽ, [[പാമോയിൽ]] അല്ലെങ്കിൽ [[വെളിച്ചെണ്ണ|വെളിച്ചെണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്നു]] . സ്വർണ്ണ മഞ്ഞ നിറം ആകുന്നതു വരെ ചിക്കൻ നന്നായി വറുക്കും. ജാവനീസ് ''അയാം ഗോറെങ് ക്രീംസ്'' പോലുള്ള ചില വകഭേദങ്ങളിൽ വറുത്ത സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ചേർത്ത മാവ് ക്രിസ്പി ഗ്രാന്യൂളുകളായി ചേർത്തേക്കാം. മറ്റ് പാചകക്കുറിപ്പുകളിൽ, ഈ രുചികരമായ തരികൾ വറുത്ത ഗാലങ്കൽ അല്ലെങ്കിൽ തേങ്ങയിൽ നിന്ന് ( ''സെറുണ്ടെംഗ്'' ) ഉണ്ടാക്കുന്നതായിരിക്കും. ''അയാം ഗോറെങ്ങ്'' സാധാരണയായി ആവിയിൽ വേവിച്ച ചോറ്, ''സാമ്പൽ തെരാസി'' ( ചെമ്മീൻ പേസ്റ്റോടുകൂടിയ മുളക്) അല്ലെങ്കിൽ ''സാമ്പൽ കെകാപ്പ്'' (സ്വീറ്റ് സോയ സോസിൽ അരിഞ്ഞ മുളക്, ചെറിയഉള്ളി എന്നിവ) മുക്കി കഴിക്കുവാനുള്ള സോസ് ആയോ ഒപ്പം അലങ്കാരത്തിനായി [[വെള്ളരി|വെള്ളരിക്കയുടെയും]] തക്കാളിയുടെയും കഷ്ണങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പമാണ് വിളമ്പുന്നത്. വറുത്ത ടെമ്പെയും ടോഫുവും സൈഡ് ഡിഷുകളായി ചേർത്തേക്കാം. == വകഭേദങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Nasi_bungkus_ayam_goreng.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| പഡാങ് ശൈലിയിലുള്ള ''അയാം'' ''ഗോറെംഗിനൊപ്പം നാസി ബങ്കസ് പഡാങ്'' .]] ''അയാം ഗോറെംഗിന്റെ'' നിരവധി പാചകക്കുറിപ്പുകൾ ഉണ്ട്, ജനപ്രിയമായവയിൽ ഇവയാണ്: * ''അയാം ഗോറെങ് ലെങ്കുവാസ്'' : ഗലാംഗൽ വറുത്ത ചിക്കൻ. <ref name="tasty">{{Cite web|url=http://tasty-indonesian-food.com/indonesian-food-recipes/poultry/ayam-goreng-lengkuas/|title=Ayam Goreng Lengkuas|access-date=11 August 2013|website=Tasty Indonesian Food.com|publisher=Tasty Indonesian Food.com}}</ref> ''ഹയാം ഗോറെംഗ് ബന്ദൂംഗ്'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു: സുന്ദനീസ് [[ബന്ദുങ്ങ്|ബന്ദൂംഗ്]] ശൈലി അയാം ''ഗോറെംഗ്'' . * ''അയാം ഗോറെങ് പടാങ്'' : പഡാങ് സ്റ്റൈൽ അയാം ''ഗോറെംഗ്'', പടാങ് ഫ്രൈഡ് ചിക്കന്റെ നിരവധി വകഭേദങ്ങളുണ്ട്. ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ളത് ഗാലങ്കൽ ഫ്രൈഡ് ചിക്കനോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://cookpad.com/id/cari/ayam%20goreng%20padang|title=92 resep ayam goreng padang enak dan sederhana|access-date=11 November 2017|website=Cookpad|language=id}}</ref> * ''അയം പോപ്പ്'' : പാടാങ് സ്റ്റൈൽ തൊലിയില്ലാത്ത ഇളം വറുത്ത ചിക്കൻ, വ്യത്യസ്തമായ സാമ്പാലിനൊപ്പം വിളമ്പുന്നു. * ''അയം ഗോറെംഗ് ബലാഡോ'' : പഡാങ് അല്ലെങ്കിൽ മിനാങ് സ്റ്റൈൽ വറുത്ത ചിക്കൻ. വറുത്ത ചിക്കൻ കഷണങ്ങൾ എരിവുള്ള ''ബലാഡോ'' ചില്ലി പേസ്റ്റ് കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞതാണ്. * ''അയാം ഗോറെംഗ് ലഡോ ഇജോ'' : ''പച്ചമുളക്'' ഉപയോഗിച്ച് മിനാങ് ശൈലിയിലുള്ള അയാം ഗോറെംഗ് ബലാഡോയുടെ ഒരു വകഭേദം. * ''അയം ഗോറെംഗ് ജക്കാർത്ത'' : [[ജക്കാർത്ത]] സ്റ്റൈൽ അയാം ''ഗോറെംഗ്'' . <ref>{{Cite web|url=http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|title=Resep Membuat Ayam Goreng jakarta|access-date=11 November 2017|last=nufus|first=Hayatun|website=resepmakananindonesia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112131719/http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|archive-date=12 November 2017}}</ref> * ''അയാം ഗോറെംഗ് കലാസൻ'' : യോഗ്യകാർത്തയിലെ കലാസൻ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള ജാവനീസ് ഫ്രൈഡ് ചിക്കൻ. <ref>{{Cite web|url=https://id.tastemade.com/videos/ayam-goreng-kalasan|title=Ayam Goreng Kalasan ~ Resep|access-date=11 November 2017|last=Inc.|first=Tastemade|website=Tastemade|language=id}}</ref> * ''അയാം ഗോറെംഗ് ക്രീംസ്'' : ക്രീംസ് ''ക്രിസ്പി'' ഗ്രാന്യൂളുകളുള്ള ജാവനീസ് വറുത്ത ചിക്കൻ. * ''Ayam goreng serundeng'' : serundeng ചുരണ്ടിയ ''തേങ്ങയോടൊപ്പം'' ജാവനീസ് വറുത്ത ചിക്കൻ. <ref>{{Cite web|url=https://www.vemale.com/resep-makanan/102028-resep-ayam-goreng-serundeng.html|title=Resep Ayam Goreng Serundeng|access-date=11 November 2017|last=Vemale.com|website=vemale.com|archive-date=2017-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112074005/https://www.vemale.com/resep-makanan/102028-resep-ayam-goreng-serundeng.html|url-status=dead}}</ref> * ''പെസെൽ അയം'' : ഈസ്റ്റ് ജാവനീസ് ''ആയം ഗോറെംഗ് സാമ്പാലിനൊപ്പം'' ''വിളമ്പുന്നു'' . * ''അയാം ഗെപ്രെക്'' : യോഗ്യക്കാർത്ത ക്രിസ്പി തല്ലിയ ''അയം'' ഗോറെംഗ് ചതച്ച് ചൂടുള്ളതും എരിവുള്ളതുമായ ''സാമ്പാലുമായി'' കലർത്തിയിരിക്കുന്നു. <ref name="JP-Ayam-Geprek">{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2018/05/12/three-places-to-enjoy-fiery-hot-ayam-geprek.html|title=Three places to enjoy fiery hot 'ayam geprek'|access-date=2019-12-30|website=The Jakarta Post|language=en}}</ref> * ''അയം പെന്യെത്'' [[കുഴവി|:]] ''പെന്യെറ്റ്'' എന്നത് "ഞെക്കി" എന്നതിന്റെ [[ജാവനീസ് ഭാഷ|ജാവനീസ്]] പദമാണ്, കാരണം വറുത്ത ചിക്കൻ ''സാമ്പാലിൽ'' മൺപാത്രത്തിൽ വിളമ്പുകയും [[കുഴവി|സാമ്പാലുമായി]] കലർത്താൻ പെസ്റ്റൽ ഉപയോഗിച്ച് പിഴിഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. * ''അയാം ഗോറെംഗ് ബെറെംപാ'' : മലായ് വറുത്ത ചിക്കൻ, മൊരിഞ്ഞ മാവ് കഷ്ണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സ്വർണ്ണനിറം വരെ വറുത്തത് - വിഭവത്തിന്റെ ഒപ്പ്. * ''അയം ഗോറെങ് കുന്നിത്'' : മഞ്ഞൾ കോട്ട് ഉപയോഗിച്ച് വറുത്ത മലായ് ക്യൂബ്ഡ് ചിക്കൻ ബിറ്റുകൾ. ഇന്തോനേഷ്യയിലും മലേഷ്യയിലും വിദേശ ശൈലികളിൽ വറുത്ത കോഴിയിറച്ചിയെ പലപ്പോഴും ''അയം ഗോറെംഗ്'' എന്നും വിളിക്കുന്നു. സാധാരണ തെക്കൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് വറുത്ത കോഴിയെ പലപ്പോഴും അയം ഗോറെംഗ് ''ടെപ്പുങ്'' അല്ലെങ്കിൽ മൈദയിൽ കുഴച്ച് അല്ലെങ്കിൽ ബ്രെഡ് ക്രംബ്സിൽ മുക്കി വറുത്തെടുത്ത ഫ്രൈഡ് ചിക്കൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സാധാരണ [[മക്ഡൊണാൾഡ്സ്|മക്ഡൊണാൾഡിന്റെ]] വറുത്ത ചിക്കൻ മലേഷ്യയിൽ "അയാം ഗോറെംഗ് മക്ഡി" എന്ന പേരിൽ വിപണനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.mcdonalds.com.my/ayamgorengmcdparty|title=Ayam Goreng MCD Mcdonald's Malaysia|access-date=22 January 2019|publisher=[[McDonald's]]|archive-date=2022-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203044540/https://www.mcdonalds.com.my/ayamgorengmcdparty|url-status=dead}}</ref><gallery class="center" mode="packed" caption="അയാം ഗോറെംഗ് വകഭേദങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Ayam bumbu Aie Badarun.JPG|<small>''അയാം'' ബംബു, തനഹ് ദാതറിലെ ഐ ബദരുൺ റെസ്റ്റോറന്റിലെ മിനാങ് ഫ്രൈഡ് ചിക്കൻ.</small> പ്രമാണം:Ayam goreng lado hijau.JPG|<small>''അയാം ഗോറെങ് ലഡോ ഇജോ'', മിനാങ് പച്ചമുളക് ചേർത്ത് വറുത്ത ചിക്കൻ</small> പ്രമാണം:Javanese fried chicken.JPG|<small>''അയം ഗോറെംഗ് ജാവ'', ജാവനീസ് ഫ്രൈഡ് ചിക്കൻ</small> പ്രമാണം:Ayam goreng Kalasan (ayam kampung) Ayam Goreng Prambanan Bali.JPG|<small>''അയാം ഗോറെംഗ്'' , ചോറിനും സാമ്പാലിനും ഒപ്പം വിളമ്പിയത്.</small> പ്രമാണം:Ayam goreng kalasan.JPG|<small>''അയാം ഗോറെംഗ് കലാസൻ''</small> </gallery>{{കവാടം|Food|Indonesia|Malaysia|Singapore}} == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist|30em}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Indonesian cuisine}}{{Bruneian cuisine}}{{Malaysian cuisine}} [[വർഗ്ഗം:എണ്ണപ്പലഹാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലേഷ്യ]] [[വർഗ്ഗം:സിംഗപ്പൂർ]] g6zjbv29i40sg6tj8buykagcd9weabe 0 582284 4611933 3825864 2026-04-04T03:46:09Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4611933 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Automatic taxobox |image = Aralia elata en fleur4081.jpg |image_caption = ''[[Aralia elata]]'' |taxon = Aralia |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = Species |subdivision = |synonyms = *''Acanthophora'' <small>[[Elmer Drew Merrill|Merr.]]</small> *''Coemansia'' <small>[[Élie Marchal|Marchal]]</small> *''Coudenbergia'' <small>[[Élie Marchal|Marchal]]</small> *''Cwangayana'' <small>[[Stephan Rauschert|Rauschert]]</small> *''Dimorphanthus'' <small>[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small> *''Neoacanthophora'' <small>[[Sigamony Stephen Richard Bennet|Bennet]]</small> *''Parapentapanax'' <small>[[Hutch.]]</small> *''Pentapanax'' <small>[[Berthold Carl Seemann|Seem.]]</small> (probably) |type_species = ''[[Aralia racemosa]]'' }} [[അരേലിയേസീ|അരാലിയേസി]] കുടുംബത്തിലെ ഒരു ജനുസ്സാണ് '''അരളിയ''' /əˈreɪliə/,<ref>''Sunset Western Garden Book,'' 1995:606–607</ref> അല്ലെങ്കിൽ സ്പൈക്കനാർഡ്. അതിൽ 68 അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സ്പീഷീസുകളിൽ [[ഇലപൊഴിയുന്ന വരണ്ട കാടുകൾ|ഇലപൊഴിയും]] അല്ലെങ്കിൽ [[നിത്യഹരിതവനം|നിത്യഹരിത മരങ്ങളും]] [[കുറ്റിച്ചെടി|കുറ്റിച്ചെടികളും]] റൈസോമാറ്റസ് ഹെർബേഷ്യസ് വാർഷിക സസ്യങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ ജനുസ്സിന്റെ ജന്മദേശം [[ഏഷ്യ]]യിലും [[അമേരിക്ക]]യിലും ആണ്. മിക്ക സ്പീഷീസുകളും പർവത വനപ്രദേശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അരാലിയ സസ്യങ്ങൾ വലുപ്പത്തിൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചില ഔഷധസസ്യങ്ങൾ 50 സെന്റീമീറ്റർ (20 ഇഞ്ച്) ഉയരത്തിൽ എത്തുന്നു. ചിലത് 20 മീറ്റർ (66 അടി) ഉയരത്തിൽ വളരുന്ന മരങ്ങളാണ്. അരളിയചെടികൾക്ക് വലിയ ബൈപിനേറ്റ് (doubly compound) ഇലകൾ അവയുടെ തണ്ടുകളുടെയോ ശാഖകളുടെയോ അറ്റത്ത് കൂട്ടമായി കാണപ്പെടുന്നു. ചില ഇനങ്ങളിൽ ഇലകൾ കുറ്റിരോമങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അരാലിയ സ്‌പിനോസയിലെന്നപോലെ ചില വുഡി സ്പീഷിസുകളുടെ കാണ്ഡം വളരെ മുള്ളുള്ളവയാണ്. പൂക്കൾ വെളുത്തതോ പച്ചകലർന്നതോ ആയ പാനിക്കിളുകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഗോളാകൃതിയിലുള്ള ഇരുണ്ട പർപ്പിൾ ബെറി പോലുള്ള പഴങ്ങൾ പക്ഷികൾക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. ==Notes== {{Reflist}} ==അവലംബം== *Frodin, D. G. and R. Govaerts. 2003. World Checklist and Bibliography of Araliaceae. Kew, UK: The Royal Botanic Gardens, Kew. *Wen, J. 2004. Systematics and biogeography of ''Aralia'' L. sect. ''Dimorphanthus'' (Miq.) Miq. (Araliaceae). ''Cathaya'' 15-16: 1–187. ==External links== {{Commons}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARALI ''Aralia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104202925/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARALI |date=2008-11-04 }} *[http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Aralia.html Sorting ''Aralia'' names] {{Taxonbar|from=Q132636}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ സസ്യജാലം]] 1i73z8ssblxr1wd0zj50fqavd7848jr 0 595280 4611949 4438104 2026-04-04T06:45:20Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611949 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese | jurisdiction = മെത്രാസനം | name = പാർസ് | latin = ബേഥ് പാർസായെ | local = | image = യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റിലെ ഉമ്മുൽ ഖുവൈനിലെ സിനിയ ദ്വീപിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ആശ്രമം.jpg | image_size = frameless | image_alt = | caption = യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റിലെ ഉമ്മുൽ ഖുവൈനിലെ സിനിയ ദ്വീപിൽ നിന്ന് 2022ൽ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട ക്രൈസ്തവ ആശ്രമത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകൾ | country = | territory = | province = [[ഫാർസ് പ്രവിശ്യ]] | metropolitan = റെവ് അർദാശിർ | archdeaconries = | deaneries = | subdivisions = | coordinates = | area_km2 = | area_sqmi = | population = | population_as_of = | catholics = | catholics_percent = | parishes = | churches = | congregations = | members = | denomination = [[കിഴക്കിന്റെ സഭ]] | rite = [[കൽദായ സഭാപാരമ്പര്യം|കൽദായ ആചാരക്രമം]] | established = | cathedral = | patron = | patron_title = | priests = | patriarch = [[പൗരസ്ത്യ കാതോലിക്കോസ്]] | major_archbishop = | bishop = | bishop_title = | metro_archbishop = റെവ് അർദാശിറിന്റെ മെത്രാപ്പോലീത്ത | coadjutor = | map =ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ, രൂപതകൾ.jpg | map_alt = | map_caption =ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ, രൂപതകൾ, സുമുദ്രാന്തര പാതകളിലെ മറ്റ് കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ|suffragan_dioceses='''ബേഥ് പാർസായെ'''<br>അർദാശിർ ഖുറാഹ് (ശിറാഫ്),<br> ദാറബ്ഗർദ്,<br> ഇശ്താഖ്ർ,<br> കസ്സ്റുൻ (ബിഹ് ശാപൂർ),<br>ഖീശ്,<br>ശിറാസ്സ്,<br>കർമാൺ,<br>മർമാദിത്,<br>'''ബേഥ് ഖത്റായെ''' (ക്രി. വ. 676വരെ)<br>ദയറിൻ,<br> മശ്മാഹിഗ്, <br>ഹാഗർ, <br>ഹത്താ <br>ബേഥ് മാസ്സുനായെ (ഒമാൻ),<br>'''[[ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസനം)|ബേഥ് ഹെന്ദായെ]]''' (7ാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ),<br>സൊക്കോത്ര,<br>ഖാലാ}} [[കിഴക്കിന്റെ സഭ|കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ]] ഒരു സഭാ പ്രവിശ്യയായിരുന്നു '''പാർസ്''' അഥവാ ''ബേഥ് പാർസായെ''. പേർഷ്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ കളിത്തൊട്ടിലായ ഇന്നത്തെ [[ഫാർസ് പ്രവിശ്യ]]യിലെ [[റെവ് അർദാശിർ]] എന്ന പൗരാണിക നഗരം കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ഈ മെത്രാസനം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്.{{sfnp|Walker|2011}} ==ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം== ===ഉൽഭവം=== [[File:ES Exterior Provinces.jpg|thumb|കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രേഷിത പ്രവർത്തന മേഖല]] പാരമ്പര്യം അനുസരിച്ച് പാർസ് പ്രവിശ്യയിലേക്ക് ({{lang-syr|ܒܝܬ ܦܪܣܝܐ}}, ''ബേഥ് പാർസായെ'') ക്രിസ്തുമതം എത്തിച്ചത് [[യേശുക്രിസ്തു|യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ]] ശിഷ്യനായ [[തോമാശ്ലീഹാ|മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായാണ്]].{{sfnp|Mingana|1926|p=32}} [[എദേസ്സ|എദേസ്സയിൽ]] [[മാർ അദ്ദായി|മാർ അദ്ദായിയുടെ]] ശിഷ്യരായിത്തീർന്ന പേർഷ്യൻ വ്യാപാരികൾ ഇവിടെ ക്രിസ്തുമതം പ്രചരിപ്പിച്ചെന്ന പാരമ്പര്യവും നിലവിലുണ്ട്. ''[[മാർ മാറിയുടെ നടപടികൾ]]'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ പാരമ്പര്യമാണ് പരാമർശിക്കുന്നത്.{{sfnp|Walker|2011}} [[സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യം|സസ്സാനിയൻ ചക്രവർത്തിമാരായ]] [[ശാപൂർ ഒന്നാമൻ|ശാപൂർ 1ാമനും]] (ഭരണം. 240–72) അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ [[ശാപൂർ രണ്ടാമൻ|ശാപൂർ 2ാമനും]] (ഭരണം. 309–79) [[റോമാ സാമ്രാജ്യം|റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] സിറിയ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കിയശേഷം അവിടെനിന്നും കടത്തിക്കൊണ്ടു വന്ന പ്രവാസികളിൽ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ഉൾപ്പെടെ ഉള്ളവർ ഈ മേഖലയിൽ പുനരധിവസിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ തങ്ങളുടെ മതവിശ്വാസം നിലനിർത്തികൊണ്ട് തന്നെ തദ്ദേശീയ പേർഷ്യക്കാരുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങി.{{sfnp|Walker|2011}} ഇതും പേർഷ്യയിലെ ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽഭവത്തിന് പിന്നിലെ കാരണമാണ്.{{sfnp|F. Jullien|C. Jullien|2002|p=153–87}} [[സീർത്തിന്റെ നാളാഗമം|''സീർത്തിന്റെ നാളാഗമം'']] നൽകുന്ന ഒരു വിവരണത്തിൽ പാർസിലെ ക്രൈസ്തവ സമൂഹം സുറിയാനിയിലും [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്കിലും]] ആരാധന നടത്തിയിരുന്നു എന്ന് പരമർശിക്കുന്നുണ്ട്. കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ ആന്തരിക പ്രവിശ്യകളുടെ ഉൽഭവത്തിന് കാരണമായെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന [[സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോൺ|സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലെ]] [[മാർ മാറി]] നടത്തിയ പ്രവർത്തനത്തെ അപ്രധാനമായാണ് പാർസിൽ ഉള്ളവർ കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. കിഴക്കിന്റെ സഭയിലെ സിറിയൻ, പേർഷ്യൻ അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അനൈക്യത്തിന്റെ ഉദാഹരണമായി ഇത് ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. [[കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ്|സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലെ പാത്രിയർക്കീസുമാർക്ക്]] പലപ്പോഴും പാർസ് പ്രവിശ്യയുടെ ഭരണമേൽനോട്ടം ദുഷ്കരമായിരുന്നു.{{sfnp|Walker|2011}}{{sfnp|Platt|2017|p=118}} [[File:Church of the East provinces 10 c.svg|thumb|centre|320px| പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ മദ്ധ്യപൂർവദേശത്തെ വ്യാപ്തിയും അതിൽ പാർസിന്റെ (9) സ്ഥാനവും]] ===വളർച്ച=== 424ൽ മർകബ്തായിൽ [[ദാദീശോ|മാർ ദാദീശോയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ചേർന്ന [[മർകബ്താ സൂനഹദോസ്|സൂനഹദോസിന്റെ]] നടപടികളിൽ അന്നത്തെ അഞ്ച് ആന്തരിക സഭാ പ്രവിശ്യകളുടെയും മെത്രാപ്പോലീത്തമാരുടേയും സാമന്ത രൂപതകളുടെ ആപ്പിസ്കോപ്പമാരുടെയും ഇടയിൽ [[റെവ് അർദാശിർ|റെവ് അർദാശിറിന്റെ]] മേലദ്ധ്യക്ഷന്റെ ഒപ്പും കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. അപ്പോഴേക്കും പാർസിനെ കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ ആറാമത്തെ മെത്രാസന പ്രവിശ്യയായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു എന്ന സൂചന ഇതിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്നു.{{sfnp|J. Fiey|1969|p=178–9}} [[സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോൺ സൂനഹദോസ് (410)|410ലെ ഇസഹാഖ് കാതോലിക്കോസിന്റെ സൂനഹദോസിൽ]] പേർഷ്യയിലെ പ്രധാന ഭദ്രാസനമായ റെവ് അർദാശിർ സഭയുടെ കേന്ദ്ര പ്രവിശ്യകൾക്ക് വെളിയിലായാണ് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടത്. 420ലെ യാഹ്ബല്ലാഹാ കാതോലിക്കോസിന്റെ സൂനഹദോസോടെ മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പദവിയിലേക്ക് ഉയർന്ന റെവ് അർദാശിർ സഭയുടെ വിദൂര പ്രവിശ്യകളുടെ ഗണത്തിൽ എണ്ണപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. എന്നാൽ 554ലെ കാതോലിക്കോസ് യൗസേപ്പിന്റെ സൂനഹദോസ് റെവ് അർദാശിറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാർസ് പ്രവിശ്യയെ സഭയുടെ കേന്ദ്ര പ്രവിശ്യകളിൽ ഒന്നായി അംഗീകരിച്ചു. കാതോലിക്കോസ് തിമോത്തിയോസ് ഒന്നാമന്റെ കാലത്താണ് ഇതിന് മാറ്റമുണ്ടാകുന്നത്.{{sfnp|Platt|2017|p=114}} അദ്ദേഹം പാർസ്, മെർവ് എന്നീ പ്രവിശ്യകളെ കേന്ദ്ര പ്രവിശ്യാ പദവിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി വിദൂര പ്രവിശ്യകളായി തരംതിരിച്ചു.{{sfnp|Platt|2017|p=115}} ഇത്തരം പ്രവിശ്യകൾക്ക് ചില സവിശേഷ ആനുകൂല്യങ്ങൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ദൂരവും യാത്രാബുദ്ധിമുട്ടും കണക്കിലെടുത്ത് ഇവയ്ക്ക് സഭയുടെ സൂനഹദോസുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഒഴിവ് അനുവദിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ പ്രവിശ്യയിലെ സാമന്ത ഭദ്രാസനങ്ങളുടെ അപ്പിസ്കോപ്പമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും കാതോലിക്കോസിന്റെ സ്ഥിരീകരണം വാങ്ങിയശേഷം അവരെ വാഴിക്കാനും അനുവാദം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfnp|Platt|2017|p=119–121}} ===അധികാരത്തർക്കവും 676ലെ ദയറിൻ സൂനഹദോസും=== അവസാന സസ്സാനിയൻ, ആദ്യകാല ഇസ്ലാമിക കാലഘട്ടത്തിൽ പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ കാതോലിക്കോസുമാരുമായി ഭരണപരമായ തർക്കത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=43}} [[ഈശോയാബ് 2ാമൻ]] (ഭരണകാലം 628–645), [[ഈശോയാബ് 3ാമൻ]] (ഭരണകാലം 649–659), [[ഗീവർഗ്ഗീസ് 1ാമൻ]] (ഭരണകാലം 661–680) എന്നീ കാതോലിക്കോസുമാരുടെ കാലത്ത് ഈ തർക്കം രൂക്ഷമായിരുന്നു.{{sfnp|Platt|2017|p=118}}{{sfnp|Mingana|1926|p=29-31}} കാതോലിക്കോസ് [[തിമോത്തെയോസ് ഒന്നാമൻ|തിമോത്തിയോസ് 1ാമൻ]] (ഭരണകാലം 780–823) ഈ തർക്കം ശാശ്വതമായി പരിഹരിക്കുന്നത് വരെ ഇത് വലിയ വിവാദമായി തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Platt|2017|p=119}}{{sfnp|Mingana|1926|p=32}}{{sfnp|Hoyland|1997|p=178}} കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ യഥാർത്ഥ കേന്ദ്രം തങ്ങളുടേതാണെന്ന് പാർസ് മെത്രാസനത്തിലുള്ളവർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് പലകാലത്തും സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലെ കാതോലിക്കോസിന് എതിരായി അധികാരത്തർക്കത്തിൽ അവർ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.{{sfnp|Hoyland|1997|p=178}} 497ൽ കാതോലിക്കോസ് [[ബാവായി|ബാവായിയുടെ]] അദ്ധ്യക്ഷതയിൽ നടന്ന സൂനഹദോസിൽ നിന്ന് പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്ത ആയിരുന്ന യാസ്സ്ദാദ് വിട്ടുനിന്നിരുന്നു. പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്ത ഗ്രിഗോറിയോസും പ്രവിശ്യയിലെ ബിഷപ്പുമാരും 586ലെ ഈശോയാബ് 2ാമന്റെ സൂനഹദോസ് ബഹിഷ്കരിച്ചു. ദറാബ്ഗർദിലെ ബിഷപ്പായിരുന്ന മൽക്കയോട് കാതോലിക്കോസ് [[യൗസേപ്പ് ഒന്നാമൻ|യൗസേപ്പ് 1ാമൻ]] പരുഷമായി പെരുമാറിയത് പാർസിലെ സഭാംഗങ്ങളുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള പ്രതിഷേധത്തിന് ഇടവരുത്തി. അവർ കാതോലിക്കോസിന്റെ പേര് പ്രാർത്ഥനാക്രമത്തിലെ [[ഡിപ്റ്റിക്സ്|ഡിപ്റ്റിക്സിൽ]] നിന്ന് വെട്ടി.{{sfnp|Hoyland|1997|p=178–182}} 554ലെ സൂനഹദോസ് മുതൽ എങ്കിലും പാർസിന്റെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ അധികാരത്തിൻ കീഴിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന [[ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസനം)|ഇന്ത്യൻ ഭദ്രാസനത്തെ]] പുതിയ പ്രവിശ്യയായി കാതോലിക്കോസ് ഉയർത്തിയത് പ്രശ്നങ്ങളെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കി.{{sfnp|Platt|2017|p=118}}{{sfnp|Dauvilliers|1983|p=269}} ഈശോയാബ് 2ാമനോ ഈശോയാബ് 3ാമനോ ആകാം ഈ നടപടി എടുത്തത്.{{sfnp|Platt|2017|p=118}}{{sfnp|Mingana|1926|p=31-32}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=53–54}} ഈശോയാബ് 3ാമന്റെ കാലത്ത് സഭയുടെ കേന്ദ്ര നേതൃത്വവും പാർസ് മെത്രാസനവും തമ്മിലുള്ള കലഹം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.{{sfnp|Hoyland|1997|p=178–182}} പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയും പ്രവിശ്യയിലെ മറ്റ് ബിഷപ്പുമാരും ഓരോരുത്തരായി തന്റെ സ്ഥിരീകരണം വാങ്ങണം എന്ന് അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു. ഈ തീരുമാനം അനുസരിക്കാൻ പാർസിലെ റെവ് അർദാശിറിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായ [[റെവ് അർദാശിറിലെ ശിമയോൻ|ശിമയോൻ]] കൂട്ടാക്കിയില്ല. ശിമയോൻ അടക്കമുള്ള പാർസിലെ ഇരുപതിലധികം ബിഷപ്പുമാർ കാതോലിക്കോസിന്റെ സ്ഥിരീകരണം മുമ്പ് വാങ്ങിയിരുന്നില്ല.{{sfnp|Wilmshurst|2011|p=104–105}} ബേഥ് ഖത്റായെ, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭദ്രാസനങ്ങൾ റെവ് അർദാശിറിലെ പ്രവിശ്യാ നേതൃത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അസംതൃപ്തരായിരുന്നു. അവർ കാതോലിക്കോസിനോട് പരാതിപ്പെടുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം മെത്രാപ്പോലീത്തയോടുള്ള വിധേയത്വം അവസാനിപ്പിച്ച് കാതോലിക്കോസിനോട് നേരിട്ട് ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രവിശ്യയുടെ ഭരണകാര്യങ്ങളിലെ അപാകതകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഈശോയാബ് 3ാമൻ ശിമയോൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയ്ക്ക് അയച്ച കത്തിലെ ഒരു ഭാഗം ഇങ്ങനെയാണ്: {{quote|ഇവയോടൊപ്പം ഓർക്കുക, നമ്മുടെ ദൈവസ്‌നേഹിയായ സഹോദരാ, ഇന്ത്യയിലെ നിരവധി ജനതകളുടെ മുമ്പിൽ എപ്പിസ്കോപ്പൽ സ്ഥാനാരോഹണത്തിന്റെ വാതിൽ താങ്കൾ അടച്ചു കളയുകയും ശരീരത്തിന്റെ അഭിനിവേശങ്ങളെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്ന നശ്വരമായ നേട്ടങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ദൈവത്തിന്റെ ദാനത്തെ താങ്കൾ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതുപോലെ നമ്മുടെ മുൻഗാമികളും താങ്കളുടെ ആത്മീയ ആവശ്യങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ ദൈവത്തിന്റെ ദാനത്തിന്റെ വാതിൽ അടച്ചു... എന്തെന്നാൽ ഈ ദാനം കാനോനികമായി പകർന്നു നൽകപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും, നൽകപ്പെടുന്നതും, അങ്ങനെ, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ ലോകം മുഴുവൻ അസംഖ്യം ബിഷപ്പുമാരും വൈദികരും വിശ്വാസികളും ഉണ്ടായി, ഇപ്പോഴും അനുദിനം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. താങ്കളുടെ പ്രവിശ്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സഭാപരമായ നിയമങ്ങൾക്കെതിരെ താങ്കൾ എതിർപ്പ് കാണിച്ച കാലം മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ എപ്പിസ്കോപ്പൽ പിന്തുടർച്ച തടസ്സപ്പെട്ടിരിക്കുകയും, ഈ രാജ്യം അന്നുമുതൽ ശരിയായ ബിഷപ്പുമാർ മുഖേനയുള്ള ദൈവികമായ പ്രബോധനത്തിന്റേ വെളിച്ചത്തിൽ നിന്ന് അകലെ അന്ധകാരത്തിൽ ഇരിക്കുകയും ആണ്. പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ മുതൽ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന ഇന്ത്യ മാത്രമല്ല, ആയിരത്തി ഇരുന്നൂറ് പാറസംഗങ്ങൾ ദൂരമുള്ള ഖാലാഹ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന നാട്ടിലേക്കും, എന്തിന് നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം പാർസ് പോലും.|source=കാതോലിക്കോസ് ഈശോയാബ് മൂന്നാമൻ പാർസിലെ ശിമയോന് അയച്ച കത്ത്}} ഇന്ത്യയും ബേഥ് ഖത്റായെയും പുതിയ പ്രവിശ്യകളായി ഈശോയാബ് 3ാമൻ ഉയർത്തി.{{sfnp|Hoyland|1997|p=180}} ഇത് പാർസിലെ ശിമയോൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ശക്തമായ പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായി. അതുകൊണ്ട് ആ തീരുമാനം നടപ്പാക്കാൻ കാതോലിക്കോസിന് സാധിച്ചില്ല. ഇതേത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നേരിട്ട് പാർസിൽ അജപാലന സന്ദർശനം നടത്തുകയും ശിമയോനുമായി ഒത്തുതീർപ്പിൽ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Hoyland|1997|p=180}} പിന്നീട് ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനുശേഷം തിമോത്തിയോസ് 1ാമനാണ് ഇന്ത്യയെ സ്വതന്ത്ര മെത്രാസനമായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ഈ തീരുമാനം പൂർണമായി നടപ്പിൽ വരുത്തിയത് എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Mingana|1926|p=29-32}} 676ൽ കാതോലിക്കോസ് ഗീവർഗീസ് 1ാമൻ ബഹ്റൈനിന് അടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദയിറിൻ ദ്വീപിൽ ഒരു സൂനഹദോസ് വിളിച്ചുചേർത്തു. സൂനഹദോസിൽ വെച്ച് ''ബേഥ് ഖത്റായെ'' ഒരു മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യയായി ഉയർത്താനും പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ അധികാരപരിധിയിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താനും തീരുമാനമുണ്ടായി.{{sfnp|Rompay|2011}}{{sfnp|Walker|2011}} ബേഥ് ഖത്റായെയുടെ ആദ്യ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി മാർ തോമാ എന്ന പുരോഹിതൻ നിയമിതനായി.{{sfnp|Bonnéric}} കാതോലിക്കോസ് [[സ്ലീവാ-സ്സ്ഖാ]] (ഭരണകാലം 714-728) ഇന്ത്യ, [[ചൈന]], [[ഹെറാത്ത്|ഹേറാത്ത്]], [[സമർഖണ്ഡ്]] എന്നിവയ്ക്കായി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ സ്ഥാപിച്ച് അവിടങ്ങളിലേക്ക് മെത്രാപ്പോലീത്തമാരെ നിയമിച്ചയച്ചു എന്ന് [[നിസിബിസിലെ അവ്ദീശോ]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|editor-last=Mai|editor-first=Angelo|title= Scriptorum Veterum Nova Collectio|volume=x|location=141}}</ref> എന്നാൽ ഇതുകൊണ്ടൊന്നും പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ കലാപക്കൊടി താഴ്ത്തിയില്ല. തിമോത്തിയോസ് 1ാമൻ കാതോലിക്കോസിന്റെ കാലം വരെ അവർ തങ്ങളുടെ വിമത നിലപാട് തുടർന്നുകൊണ്ടുപോയി. യാക്കോബായ ചരിത്രകാരനായ [[ഗ്രിഗോറിയോസ് ബർ എബ്രായാ|ബർ എബ്രായാ]] നൽകുന്ന വിവരണം ഇപ്രകാരമാണ്: {{quote|തിമോത്തിയോസിന്റെ കാലത്ത് പാർസ് പ്രദേശത്തെ ബിഷപ്പുമാർ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിക്കുകയും ഇതരമത പുരോഹിതരെപ്പോലെ മാംസം ഭക്ഷിക്കുകയും വിവാഹം കഴിക്കുകയും, "ഞങ്ങൾ മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ ശിഷ്യന്മാരാണ് ഞങ്ങൾക്ക് മാറിയുടെ സിംഹാസനവുമായി യാതൊന്നും ചെയ്യാനില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലെ കാതോലിക്കോസിന് കീഴ്പ്പെടാൻ വിസമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.|source={{harvnb|ഗ്രിഗോറിയോസ് ബർ എബ്രായാ||loc=col. 170–171}}{{sfnp|Platt|2017|p=118}}}} പാർസിലെ സഭാനേതൃത്വത്തിന്റെ വിമത നിലപാടിനെ ശക്തമായ രീതിയിൽ അടിച്ചമർത്താനാണ് മാർ തിമോത്തിയോസ് ശ്രമിച്ചത്. വിമത പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം കൊടുത്തിരുന്ന റെവ് അർദാശിറിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായ മാർ ബാവായിയെ അദ്ദേഹം മുടക്കുകയും പകരം ശിമയോൻ എന്ന വൈദികനെ പുതിയ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഭാഗീയത അവസാനിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സഭയുടെ കേന്ദ്ര പ്രവിശ്യകളിൽ ഒന്ന് എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറ്റി പാർസിനെ ഒരു വിദൂര പ്രവിശ്യയായി അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതിലൂടെ പാർസിലെ സഭയ്ക്ക് പ്രാദേശികമായി കൂടുതൽ പ്രവർത്തന സ്വതന്ത്ര്യം കരഗതമായി. അതേസമയം കാതോലിക്കോസ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുന്ന സൂനഹദോസുകളിൽ പാർസിലെ ബിഷപ്പുമാരുടെ സാന്നിധ്യം ഈ നടപടിയോടെ അപ്രസക്തമായി തീരുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Platt|2017|p=119}} {{quote|തിമോത്തിയോസ് അവരുമായി അനുരഞ്ജനപ്പെടുകയും അവരെ തന്നോട് പുനരൈക്യപ്പെടുത്തുകയും മാംസം ഭക്ഷിക്കുകയോ വിവാഹം ചെയ്യുകയോ കമ്പിളി അല്ലാത്തപക്ഷം വെളുത്തത് ധരിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ച് അവർക്കായി ശിമയോൻ എന്ന് പേരായ ഒരു മെത്രാപ്പോലീത്തയെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് നൽകുകയും ചെയ്തു. ബിഷപ്പുമാരെ അഭിഷേകം ചെയ്യുമ്പോൾ, മറ്റ് ഭദ്രാസനങ്ങളിലെ ബിഷപ്പുമാരെപ്പോലെ സ്ഥിരീകരണത്തിനായി കാതോലിക്കോസിന്റെ മുമ്പാകെ വരാതെ സ്വയമേവ അവരെ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം അദ്ദേഹത്തെ അനുവദിച്ചു. ഇങ്ങനെയാണ് ഇന്നുവരെയുള്ള പതിവ്|source={{cite book|author=ഗ്രിഗോറിയോസ് ബർ എബ്രായാ|title= സഭാ നാളാഗമം|editor1-last=അബെലൂസ് |editor2-last=ലാമി|author-link=ഗ്രിഗോറിയോസ് ബർ എബ്രായാ|page= col. 172}}}} ===ഇസ്ലാമിക കാലഘട്ടവും പ്രവിശ്യയുടെ പതനവും=== [[File:Jubail Church.jpg|thumb|സൗദി അറേബ്യയിലെ ജുബെയിലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന പള്ളിയുടെ അവശേഷിപ്പുകൾ]] അറബ് അധിനിവേശത്തിന് ശേഷം പാർസും അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിന്റെ വടക്കൻ മേഖലയും തീവ്രമായ ഇസ്ലാമികവത്കരണത്തിന് വിധേയമായിത്തീർന്നു. സസ്സാനിദ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം അതിന്റെ മുൻ ഭരണമേഖലകളിൽ ക്രിസ്തുമതം ഏറ്റവും ദ്രുതഗതിയിൽ ഇല്ലാതായ മേഖലകൾ ഇവയായിരുന്നു. റെവ് അർദാശിറിലെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട അവസാന മെത്രാപ്പോലീത്ത 1138ൽ കാതോലിക്കോസ് [[അബ്ദീശോ മൂന്നാമൻ|അവ്ദീശോ 3ാമന്റെ]] സ്ഥാനോരോഹണച്ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്ത [[പേർഷ്യയിലെ മാർ അബ്ദീശോ|മാർ അവ്ദീശോ]] ആണ്. ദാറബ്ഗർദിലെ മാലെക്, ബിഹ് ശാപൂറിലെ ഗബ്രിയേൽ എന്നിവർ 963ൽ പാത്രിയർക്കീസ് [[അബ്ദീശോ ഒന്നാമൻ|അബ്ദീശോ 1ാമന്റെ]] സ്ഥാനാരോഹണത്തിന് പങ്കെടുത്തു. 1220ൽ [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം|മംഗോളിയർ]] പേർഷ്യ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ചെറുത്തുനിൽപ്പില്ലാതെ കീഴടങ്ങിയ പാർസിലെ ജനങ്ങളെ വെറുതെ വിട്ടിരുന്നു. എങ്കിലും അപ്പോഴേക്കും അവിടത്തെ ക്രൈസ്തവ സാന്നിധ്യം ദുർബലമായി കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നിൽ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമൂസിൽ]] ഒരു പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സമൂഹം നിലനിന്നിരുന്നു. അറേബ്യൻ മേഖലയിലെ രൂപതകളിൽ മശ്മാഹിഗ് 650ലും ദയറിൻ, ഒമാൻ (ബേഥ് മാസ്സുനായെ), ഹാഗർ, ഹത്താ എന്നിവ 676ലുമാണ് അവസാനമായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നത്. [[മർഗായിലെ തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് അനുസരിച്ച് യെമനിലെ സനായിൽ പത്രോസ് എന്ന ഒരു ബിഷപ്പ് [[അബ്രഹാം രണ്ടാമൻ|അബ്രാഹം 2ാമൻ]] പാത്രിയർക്കീസിന്റെ (837–50) കാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മുൻപ് ചൈനയിലായിരുന്നു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. ഇതിനുശേഷം ഈ രൂപത മറ്റൊരിടത്തും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നാൽ സൊക്കോത്രയിൽ ശക്തമായ ഒരു ക്രൈസ്തവ സമൂഹം നിലനിന്നു. 1281ൽ പാത്രിയർക്കീസ് [[യാഹ്ബല്ലാഹാ മൂന്നാമൻ|യാഹ്ബല്ലാഹാ 3ാമന്റെ]] സ്ഥാനാരോഹണത്തിൽ അവിടത്തെ ബിഷപ്പ് പങ്കെടുത്തു. 1280കളിൽ സൊകോത്ര സന്ദർശിച്ച വെനീഷ്യൻ സഞ്ചാരിയായ [[മാർക്കോ പോളോ]] അവിടെ ഒരു പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി [[ആർക്കെപ്പിസ്കോപ്പ]] ഉണ്ടായിരുന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. സമീപത്തുള്ള മാലിസ് ദ്വീപിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു സാമന്ത ആപ്പിസ്കോപ്പ ഉള്ളതായും മാർക്കോ പോളോ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ അറേബിക്കടലിലെ ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു ക്രൈസ്തവ തുരുത്ത് ആയി സൊക്കോത്ര നിലകൊണ്ടു.{{sfnp|Walker|2011}} ==പ്രവിശ്യയും ഭദ്രാസനങ്ങളും== [[File:Church of the East in the Persian Gulf.jpg|thumb]] അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ പാർസിലും [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിന്റെ]] വടക്കൻ മേഖലയിലുമായി ({{lang-syr|ܒܝܬ ܩܛܪܝܐ}}, ''ബേഥ് ഖത്റായെ'') നിരവധി രൂപതകൾ നിലനിന്നിരുന്നു. എങ്കിലും [[സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോൺ സൂനഹദോസ് (410)|410ലെ സൂനഹദോസ്]] ഇവയെ ഒരു മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യയായി ക്രമീകരിച്ചിരുന്നില്ല. [[ഇസഹാഖ് കാതോലിക്കോസ്|മാർ ഇസഹാഖിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന ആ സൂനഹദോസ് മെസപ്പൊട്ടാമിയയിലെ അഞ്ച് കേന്ദ്ര മെത്രാസന പ്രവിശ്യകളെ രൂപീകരിച്ചിരുന്നു. സൂനഹദോസിന്റെ 21ാം കാനോൻ 'പാർസ്, ദ്വീപുകൾ, ബേഥ് മദായെ, ബേഥ് റാസിഖായെ, അബ്രശഹർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ കൂടുതൽ വിദൂരത്തുള്ള രൂപതകളുടെ [[എപ്പിസ്കോപ്പ|ആപ്പിസ്കോപ്പമാർ]] ഈ സൂനഹദോസ് നിർണ്ണയിച്ച തീരുമാനം പിന്നീട് അംഗീകരിക്കണം' എന്ന് മാത്രം പരാമർശിച്ചു.{{sfnp|Wilmshurst|2011|p=104–105}} പാർസിലും [[പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്|പേർഷ്യൻ ഗൾഫിലെയും]] പരിസരത്തെയും ദ്വീപുകളിലുമായി അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ എട്ടിലധികം രൂപതകൾ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. സസ്സാനിയൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനമായപ്പോഴേക്കും പതിനൊന്നിലധികമായി അവ വർദ്ധിച്ചിരുന്നു. പാർസിൽ ആസ്ഥാന അതിരൂപതയായ റെവ് അർദാശിർ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട് കാണുന്നത് [[യാഹ്ബല്ലാഹാ ഒന്നാമൻ|മാർ യാഹ്ബല്ലാഹാ 1ാമൻ]] പാത്രിയർക്കീസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 420ൽ നടന്ന സൂനഹദോസിന്റെ രേഖകളിലാണ്. 540ഓടെ റെവ് അർദാശിറിലെ സഭാ മേലദ്ധ്യക്ഷൻ പാർസ്, അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ് എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിൽ അധികാരമുള്ള [[മെത്രാപ്പോലീത്ത|മെത്രാപ്പോലീത്തയായി]] ഗണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അർദാശിർ ഖുറാഹ്, ദാറബ്ഗർദ്, ഇശ്താഖ്ർ, കസ്സ്റുൻ (ബിഹ് ശാപൂർ) എന്നീ രൂപതകൾ 424ലെ സൂനഹദോസിലും ഖീശ് രൂപത 540ലും ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|J. Fiey|1969|p=202–3}} പേർഷ്യൻ ഗൾഫിന്റെ അറേബ്യൻ തീരത്ത് ദയറിൻ, മശ്മാഹിഗ് ([[ബഹ്റൈൻ]]) രൂപതകൾ 410ലേയും ബേഥ് മാസ്സുനായെ ([[ഒമാൻ]]) 424ലേയും സൂനഹദോസ് രേഖകളിൽ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ടു.{{sfnp|Kozah|Abu-Husayn|2014|p=24}}{{sfnp|Hellyer|2011|p=88}} ഹാഗർ രൂപത 576ലും ഹത്താ 676ലും ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹത്താ രൂപത മുമ്പ് ഹാഗർ രൂപതയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. പാത്രിയർക്കീസ് [[ഗീവർഗീസ് ഒന്നാമൻ|ഗീവർഗീസ് 1ാമൻ]] പേർഷ്യൻ ഗൾഫിലെ ദയിറിൻ ദ്വീപിൽ വിളിച്ചുചേർത്ത പ്രദേശിക സൂനഹദോസിലാണ് ഈ രൂപത സ്ഥാപിതമായത്.{{sfnp|Bonnéric}} 890ൽ ശിറാസ്സ്, ഇശ്താഖ്ർ, ശാപൂർ (ബിഹ് ശാപൂർ അഥവാ കസ്സ്റുൻ ആയിരിക്കാം), കർമാൺ, ദാറബ്ഗർദ്, ശിറാഫ് (അർദാശിർ ഖുറാഹ്), മർമാദിത്, സൊക്കോത്ര എന്നീ സാമന്ത രൂപതകൾ സ്ഥാനക്രമത്തിൽ ദമാസ്കസിലെ ഏലിയാ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==പാഹ്ലവി ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം== {{main|പാഹ്ലവി സങ്കീർത്തനഗ്രന്ഥം}} [[പ്രമാണം:പാഹ്ലവി സങ്കീർത്തനം (കൈയ്യെത്തുപ്രതി).jpg|thumb|ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പാഹ്ലവി സങ്കീർത്തനത്തിന്റെ കൈയ്യെത്തുപ്രതി]] കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ മറ്റ് സഭാ പ്രവിശ്യകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടത്തെ മേൽപ്പട്ടക്കാരുടെ പേരുകൾ ഭൂരിഭാഗവും സുറിയാനി, ഗ്രീക്ക് എന്നിവയ്ക്ക് പകരം [[പാഹ്ലവി ഭാഷ|പാഹ്ലവി]] ഭാഷയിലേതാണ്. സുറിയാനിയിൽ നിന്ന് പാഹ്ലവിയിലേക്ക് [[ബൈബിൾ]] ഭാഗങ്ങളും മറ്റ് മതഗ്രന്ഥങ്ങളും തർജ്ജമ ചെയ്യുന്നതിലും ഇവിടത്തെ ക്രൈസ്തവർ ശ്രദ്ധേയമായ താത്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bible-iv|title=BIBLE: Middle Persian Translations|last=Shaked|first=Shaul|publisher=Encyclopædia Iranica|volume=IV, Fasc. 2|pages=206-207}}</ref> ഇത് തദ്ദേശീയരായ പേർഷ്യൻ ജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ സഭ ഉണ്ടാക്കിയ വേരോട്ടത്തിന്റേയും സജീവമായ മതപ്രചരണത്തിന്റേയും സൂചനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ''സീർത്തിന്റെ നാളാഗമത്തിലെ'' പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഉദ്ധരണിയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ പാർസിന്റെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായ [[മാനാ]] പള്ളികളിൽ ചൊല്ലപ്പെടേണ്ടതിന് പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ എഴുതിയ (പാഹ്ലവിയിൽ) കീർത്തനങ്ങളും, പ്രഭാഷണങ്ങളും, മറുപടികളും അതോടൊപ്പം [[താർസൂസിലെ ദിയദോറസ്|ദിയദോറിന്റേയും]] [[മോപ്സുവേസ്ത്യായിലെ തിയദോർ|തിയദോറിന്റേയും]] ഗ്രീക്കിൽ നിന്ന് സുറിയാനിയിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്യപ്പെട്ട കൃതികളും കടൽത്തീര ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും (''ബേഥ് ഖത്റായെ'') ഇന്ത്യയിലേക്കും വിതരണം ചെയ്തതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.{{sfnp|Walker|2011}}{{sfnp|Mingana|1926|p=25}} {{Multiple image|total_width = 300 | align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background as a 'hex triplet' web color prefixed by # e.g. #33CC00 --> | width = 100 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- border:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!--image 1--> | image1 =Pahlavi inscribed processional cross of Herat1.jpg | width1 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above --> | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = ഹെറാത്തിലെ പാഹ്ലവി ആലേഖിത പ്രദക്ഷിണ കുരിശ് <!--image 2--> | image2 = Pahlavi inscribed processional cross of Herat2.jpg | width2 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above --> | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = മറുപുറം <!-- and so on, to a maximum of 10 images (image10) --> <!-- Footer --> | footer_background = <!-- footer background as a 'hex triplet' web color prefixed by # e.g. #33CC00 --> | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = <!-- footer text --> }} ഇസ്ലാമിക കാലഘട്ടം വരെ പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ സംസ്കാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി പാർസ് നിലകൊണ്ടു. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇവിടെ രചിക്കപ്പെട്ട ക്രൈസ്തവ കൃതികൾ പേർഷ്യയിലെ ക്രിസ്തവരുടെ സസ്സാനിയൻ സാംസ്കാരിക അനുരൂപണത്തിന് തെളിവാണ്. അവരുടെ ഇടയിൽ സസ്സാനിയൻ വിവാഹിക ശൈലികളുടെ സ്വീകാര്യതയും അത്തരം 'മാഗിയൻ' ([[സൊറോസ്ട്രിയൻ മതം|സൊറോവാസ്ട്രിയൻ]]) ശീലങ്ങൾ അവരുടെ ഇടയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാൻ പുരോഹിതർ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങളും ഇവയിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|R. Payne|2010|p=191–241}}{{sfnp|Walker|2011}} [[File:Seventh century Kottayam Persian Cross.jpg|thumb|കോട്ടയത്തെ പാഹ്ലവി ആലേഖിത കൽക്കുരിശ്]] ==ഇന്ത്യയും മാർത്തോമാ നസ്രാണികളും== {{main|ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)}} [[ഇന്ത്യാമഹാസമുദ്രം|ഇന്ത്യാ മഹാസമുദ്രം]] ഉടനീളം വ്യാപിച്ചു കിടന്ന സമുദ്രാന്തര വർത്തക സമൂഹങ്ങൾക്ക് പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്ത മേലദ്ധ്യക്ഷന്മാരെയും പുരോഹിതരെയും വാഴിച്ചു കൊടുത്തിരുന്നു. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പാത്രിയർക്കീസ് [[മഹാനായ മാർ ആബാ|മാർ ആബായുടെ]] ശിഷ്യനും പണ്ഡിതനും [[കുരുമുളക്]] വ്യാപാരിയുമായ [[കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ലൂസ്റ്റിസ്|കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റെസ്]] നൽകുന്ന വിവരണത്തിൽ [[സൊകോത്ര|സൊക്കോത്രാ]] ദ്വീപിലും തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ കല്ല്യാണയിലും കുരുമുളക് വിളയുന്ന മാലിയിലും തപ്രൊബാനെയിലും ([[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലും]]) പേർഷ്യക്കാരായ മെത്രാന്മാരും പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് നിയമിക്കപ്പെടുന്ന പുരോഹിതരും ക്രൈസ്തവ സമൂഹങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>Christian Topography’ 3.65</ref>{{sfnp|D. Weerakkody|1997| p=237 and 244}}{{sfnp|Mingana|1926| p=26–29}} ഇന്ത്യയിലെ [[മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ|മാർത്തോമാ നസ്രാണികളേക്കുറിച്ച്]] ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ ആധികാരിക വിവരണം ഇതാണ്. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ]] നിന്നും ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നും പാഹ്ലവി ആലേഖിതമായ കൽക്കുരിശുകൾ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടതും കൊല്ലം [[തരിസാ പള്ളി|തരിസാപ്പള്ളി]] [[തരിസാപ്പള്ളി ശാസനങ്ങൾ|ശാസനത്തിൽ]] പാഹ്ലവി, സുറിയാനി ക്രൈസ്തവരുടെ പേരുകൾ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും ഇവരുടെ പേർഷ്യൻ ബന്ധത്തിന്റെ മറ്റ് തെളിവുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018| p=662–674}}{{sfnp|Mingana|1926| p=70–73}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=53–58}} [[File:Quilon Syrian copper plates - vertical plate (9th century AD)..jpg|thumb|കൊല്ലം തരിസാപ്പള്ളി ശാസനത്തിലെ കുഫിക്, പാഹ്ലവി, യഹൂദ-പേർഷ്യൻ കൈയ്യൊപ്പുകൾ]] ==പുരാവസ്തു ശേഷിപ്പുകൾ== [[File:ഖർക്ക് ദ്വീപിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആശ്രമം.jpg|thumb|ഖാർഗ് ദ്വീപിലെ ആശ്രമത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകൾ]] ഫാർസ് മേഖലയിലെ ക്രൈസ്തവ സാന്നിധ്യത്തേക്കുറിച്ച് നിരവധി ചരിത്ര രേഖകൾ ലഭ്യമാണെങ്കിലും [[ഇറാൻ|ഇറാനിയൻ]] തീര മേഖലയിലെ പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ കാര്യമായ പുരാവസ്തു തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ ഇതുവരെയും വിജയിച്ചിട്ടില്ല. ഇത് പ്രധാനമായും ഗവേഷണത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന പക്ഷപാതപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും അപാകതയുമാണ്.{{sfnp|Walker|2011}} അതേസമയം അറേബ്യൻ തീരത്ത് നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഇതിനോടകം കുറഞ്ഞത് എട്ടിടത്ത് എങ്കിലും ക്രൈസ്തവ പള്ളികളുടെ അവശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|Walker|2011}} [[കരട്:ഖാർഗ് ദ്വീപ്|ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ]] നടത്തിയ ഉത്ഖനനത്തിൽ ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിശാലമായ (123 x 88 മീറ്റർ) ഒരു ആശ്രവും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഫാർസിലെ പഴയ റെവ് അർദാർശിറിൽ നിന്ന് 50 കിലോമീറ്റർ ദൂരം മാത്രമാണ് ഇവിടേക്ക് ഉള്ളത്.{{sfnp|R. A. Carter|2008|p=97–8}}{{sfnp|M.-J. Steve|2003|p=85–154}}{{sfnp|Walker|2011}}{{sfnp|Bonnéric}} തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പാഹ്ലവി ലിഖിതങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്യപ്പെട്ട കൽക്കുരിശുകൾ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്ക് ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പത്താം നൂറ്റാണ്ടുവരെ പഴക്കം ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിൽ [[കോട്ടയം]], ആലങ്ങാട്, മുട്ടുച്ചിറ, കടമറ്റം എന്നിവിടങ്ങളിലും തമിഴ്നാട്ടിലെ [[മൈലാപ്പൂർ പള്ളി|മൈലാപ്പൂരിലും]] [[ഗോവ|ഗോവയിലെ]] പീലാറിലും ആണ് ഇവ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടത്. ശ്രീലങ്കയിലെ [[അനുരാധപുരം (നഗരം)|അനുരാധപുരയിലും]] കേരളത്തിലെ [[കോതനെല്ലൂർ|കോതനല്ലൂരിലും]] പാഹ്ലവി ലിഖിതം ഇല്ലാത്ത സമാനമായ കുരിശുകൾ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പ്രദേശത്തെ ക്രൈസ്തവ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ പുരാവസ്തു ശേഷിപ്പാണ് ''[[മാർത്തോമാ സ്ലീവാ|മാർത്തോമാ സ്ലീവാകൾ]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കൽക്കുരിശുകൾ.{{sfnp|Mingana|1926| p=71–74}}{{sfnp|Perczel|2018| p=671–674}} ==അവലംബം== ===സൂചിക=== {{reflist}} ===സ്രോതസ്സുകൾ=== *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=krSAAgAAQBAJ&newbks=0&hl=en|title=The Church of the East: A Concise History|last=Baum|first=Wilhelm|last2=Winkler|first2=Dietmar W.|year=2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-43018-5|language=en}} *{{Cite web|url=https://mafkf.hypotheses.org/1286|title=Christianity in the Arab-Persian Gulf: an ancient but still obscure history|access-date=2023-03-31|last=Bonnéric|first=Julie|language=en}} *{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/491680717|title=Les provinces chaldéennes "de l'Extérieur" au Moyen-Age|series=Mélanges Cavallera |first=Jean|last=Dauvilliers|year=1948|language=fr|publisher =Toulouse}} **{{Cite book|url=|title=Les provinces chaldéennes "de l'Extérieur" au Moyen-Age|series=Histoire et Institutions des Eglises Orientales au Moyen Age|first=Jean|last=Dauvilliers|year=1983|language=fr|publisher =Variorum Reprints|location=London}} *{{Cite journal|title=Nestorian Christianity in the Pre-Islamic UAE and Southeastern Arabia|journal=Journal of Social Affairs| volume=18, number 72, winter |year=2011|editor-first=Peter|editor-last=Hellyer|pages=88|url=http://www.adias-uae.com/publications/hellyer01b.pdf}} *{{Cite book|last1=Kozah|first1=Mario|last2= Abu-Husayn|first2=Abdulrahim |year=2014|title= The Syriac Writers of Qatar in the Seventh Century|publisher=Gorgias Press, LLC |ISBN=978-1-4632-0355-9}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jie7DwAAQBAJ&newbks=0&hl=en|title=Christianity in Oman: Ibadism, Religious Freedom, and the Church|last=Thompson|first=Andrew David|date=2019-10-31|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-030-30398-3|language=en}} *{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Seeing_Islam_as_Others_Saw_It_A_Survey_a/sEbHAgAAQBAJ?hl=en|title=Seeing Islam As Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam|last=Hoyland|first=Robert G.|year=1997|isbn=9781618131317}} *{{cite book|url=https://www.academia.edu/173150/Christianity_in_the_Gulf_during_the_first_centuries_of_Islam|last=R. A.  Carter|title= ‘Christianity in the Gulf during the first centuries of Islam’, Arabian Archaeology and Epigraphy |year=2008|page=71–108}} *{{cite journal|last=J.  Fiey|title=Diocèses syriens orientaux du Golfe persique|journal= Mémorial Mgr Gabriel Khouri-Sarkis |year=1969|page=177–219}} *{{cite book|last1=F. Jullien|last2= C. Jullien|title=Apôtres des confins: Processus missionnaires chrétiens dans l’empire iranien |year=2002|isbn=9782950826695}} *{{Cite journal|year=1926|url=|journal=The Bulletin of the John Ryland's Library|title=The Early Spread of Christianity in India|last=Mingana|first=Alphonse|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-61719-590-7|language=en|pages=|date=|origyear=|edition=2010}} *{{cite book|last=R.  Payne|title= Christianity and Iranian society in Late Antiquity, ca. 500–700 CE (Ph.D. Diss., Princeton Univ. |year=2010}} *{{Cite book|year=2018|url=|series=The Syriac World|last=Perczel|first=István|publisher=Gorgias Press|isbn=|editor-last=King|editor-first=Daniel|language=en|title=Syriac Christianity in India|pages=|date=|origyear=|edition=|isbn=9781138899018}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=81lXswEACAAJ&newbks=0&hl=en|title=The Church of the East at Three Critical Points in Its History|last=Platt|first=Andrew|date=2017|publisher=Catholic University of America|language=en}} *{{cite book|last=M.-J. Steve|title= L’île de Kharg: Une page de l’histoire du Golfe Persique et du monachisme oriental |year=2003|isbn=9782940032037}} *{{Cite work|last=Metselaar-Jongens|first= M. |year=2016 |title=Defining Christ: The Church of the East and Nascent Islam|pages=243–257|url=https://books.google.com/books/about/Defining_Christ.html?id=u-WyEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=kp_read_button&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&gboemv=1&ovdme=1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|isbn=9789042938069|publisher=Peeters}} *{{cite encyclopedia|first=Lucas Van |last=Rompay |title=Beth Qaṭraye|editor1=Sebastian P. Brock, |editor2=Aaron M. Butts|editor3=George A. Kiraz |url= https://gedsh.bethmardutho.org/Beth-Qatraye|encyclopedia=Gorgias Encyclopedia of Syriac Heritage|publisher=Gorgias Press|year=2011}} *{{Cite book|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Fars|title=Fars|last=Walker|first=Joel T.|publisher=Gorgias Press|year=2011|editor-last=Sebastian P. Brock|editor-last2=Aaron M. Butts|editor-last3=George A. Kiraz|editor-last4=Lucas Van Rompay}} *{{cite book|last=D. Weerakkody|title=Taprobanê: Ancient Sri Lanka as known to Greeks and Romans |year=1997 |isbn=9782503505527}} *{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/759006513|title=The martyred church : a history of the Church of the East|last=Wilmshurst|first=David|date=2011|publisher=East & West Publishing Ltd|isbn=978-1-907318-04-7|location=London|oclc=759006513}} *{{cite journal|last=J. Wiesehöfer|title= Fars: History in the pre-Islamic Period|url=https://www.iranicaonline.org/articles/fars-ii|journal= Encyclopædia Iranica , vol.9 |year=1999 |page=333–7}} ===അനുബന്ധ കണ്ണികൾ=== *{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/culture-magazine/6-th-century-christian-city-discovered-in-uae-bkg-rrv2a8|title=യുഎഇയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്രിസ്തീയ നഗരം; മുത്ത് വ്യാപാരത്തിന് പേര് കേട്ട നഗരമെന്ന് പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ|access-date=2023-04-01|website=asianetnews in|language=ml}} [[വർഗ്ഗം:പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ]] 56ghtarb0p8d65d5g76vg25smvsc1sn 3 651878 4611894 4472770 2026-04-03T13:22:35Z Neriah 149242 Neriah എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:REDACTED403]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Quadrupletime]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/REDACTED403|REDACTED403]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Quadrupletime|Quadrupletime]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4472770 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: REDACTED403 | REDACTED403 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:29, 21 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) fjodd4z37b3boviie27087ur4ol4q3b 0 652306 4611942 4608991 2026-04-04T06:04:28Z MiniJayan 216074 /* നാടക അവതരണങ്ങൾ */ 4611942 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jayachandran Thakazhikaran}} [[പ്രമാണം:Jayachandran Thakazhikaran Madan moksham.jpg|ലഘുചിത്രം|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിലെ വേഷത്തിൽ]] [[പ്രമാണം:Madanmoksham drama 1.jpg|ലഘുചിത്രം|മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിൽ [[ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരനും]] [[പ്രമോദ് വെളിയനാട്|പ്രമോദ് വെളിയനാടും]]- കൊല്ലം പ്രകാശ് കലാ കേന്ദ്രത്തിൽ നടന്ന അവതരണത്തിൽ നിന്ന്]] നാടക പ്രവർത്തകനും നാടക സിനിമ അഭിനേതാവുമാണ് '''ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ'''. മുപ്പതു വർഷത്തിലധികമായി നാടകം, നാടൻപാട്ട്, വഞ്ചിപ്പാട്ട് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സജീവമാണ്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] നാടക മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം ലഭിച്ച നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (നാടകം)|ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ]] എന്ന ജയചന്ദ്രൻ അവതരിപ്പിച്ച നാടകത്തിന് കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[നീലവെളിച്ചം (ചലച്ചിത്രം)|നീലവെളിച്ചം]], [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]] , പേട്ടറാപ്പ് (തമിഴ്) കുമ്മാട്ടിക്കളി തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== 1975 മെയ് 1 ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തകഴിയിൽ ജനനം. ഇപ്പോൾ എറണാകുളം ജില്ലയിൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം മാമ്പുഴയിൽ സ്ഥിരതാമസം. [[ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂൾ തകഴി|തകഴി ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂളിലും]] ദേവസ്വം ബോർഡ് ഹൈസ്‌കൂളിലുമാണ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് എടത്വാ സെന്റ് അലോഷ്യസ് കോളേജിൽ പഠിച്ചു.കൊച്ചി ലോകധർമ്മിയുടെ കാളിനാടകം, ഛായാചിത്രം മായാ ചിത്രം തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. 5 തവണ ഇറ്റ് ഫോക്കിലും, 5 തവണ ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിലും (ഡൽഹി)നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഫെസ്റ്റിവൽ',രംഗായന ഫെസ്റ്റിവൽ ബാംഗ്ലൂർ 2 തവണ, കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ 25 വർഷങ്ങളായി ജോസഫിൻ്റെ റേഡിയോ എന്ന ഏകപാത്ര നാടകം ഏകദേശം 2600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും അവതരണം തുടരുന്നു. ECG എന്ന നാടകം 11 വർഷം കൊണ്ട് 600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും കളിക്കുന്നു. 13 വർഷം സി.ജെ.കുട്ടപ്പന്റെ 'ഡയനാമിക് ആക്ഷൻ സംഘ'ത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.പി.ആർ. രമേഷിന്റെ 'കരിന്തലക്കൂട്ട'വുമായി ഇപ്പോഴും സഹകരിക്കുന്നു. 'വരമൊഴിക്കൂട്ടം'തിരുവല്ല,'തനിമ'പാലക്കാട്,'വായ്ത്താരി'കൂറ്റനാട്, 'കണ്ണകി'ആലപ്പുഴ,'ദേശത്തനിമ'മാരാരിക്കുളം എന്നീ സമിതികളുമായും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>https://www.madhyamam.com/literature/literature-news/joseph-thadikaran-kerala-news/2018/mar/27/455136</ref> മിനി ആണ് ഭാര്യ.മകൻ ഗൗതം. ==നാടക അവതരണങ്ങൾ== * ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2000 Number of performances : more than 2500 stages * ഇ സി ജി (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2012 Number of performances : more than 750 * തുപ്പൽമത്സ്യം Script & Direction: K R Ramesh , Kottayam Production: Swaralaya Samskarika Vedi, Mukhathala, Kollam Year:2012 Number of Performances : 16 * [[ മത്തി ]] Script & Direction Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2013 Number of performances : 36 * [[കാണി ]] Script & Direction: Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2014 Number of Performances : 3 * [[കാളി നാടകം ]] Script : Sajitha Madathil Direction: Prof.Chandradasan Production:Lokadharmi Nadaka veedu, kochi Year: 2016 Number of Performances : 16 * [[മാടൻമോക്ഷം (നാടകം)|മാടൻമോക്ഷം]] Novel : 'Madan Moksham' Written by Jayamohan Script : Based on novel 'Madan Moksham' by Rajmohan Neeleswaram Direction: Job Madathil Production: Marutham Theatre Group, Alappuzha Year: 2025 Number of performances : more than 75 stages ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * കേരള ഫോക് ലോർ അക്കാദമി അവാർഡ് * അരളി അവാർഡ് * മലയാള പുരസ്കാരം * ഭരത് പി.ജെ. ആന്റണി മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ് * അക്ഷരപ്പെയ്ത്ത് അവാർഡ് * കലാഭവൻ മണിഫൗണ്ടേഷൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ പ്രഥമ ഓടപ്പഴം അവാർഡ് ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:നാടകനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമിയുടെ പുരസ്‌കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ ജനിച്ചവർ]] 0i2kqer3631b2s3jx6n7j44ri13ocyq 4611946 4611942 2026-04-04T06:20:45Z MiniJayan 216074 /* നാടക അവതരണങ്ങൾ */ 4611946 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jayachandran Thakazhikaran}} [[പ്രമാണം:Jayachandran Thakazhikaran Madan moksham.jpg|ലഘുചിത്രം|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിലെ വേഷത്തിൽ]] [[പ്രമാണം:Madanmoksham drama 1.jpg|ലഘുചിത്രം|മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിൽ [[ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരനും]] [[പ്രമോദ് വെളിയനാട്|പ്രമോദ് വെളിയനാടും]]- കൊല്ലം പ്രകാശ് കലാ കേന്ദ്രത്തിൽ നടന്ന അവതരണത്തിൽ നിന്ന്]] നാടക പ്രവർത്തകനും നാടക സിനിമ അഭിനേതാവുമാണ് '''ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ'''. മുപ്പതു വർഷത്തിലധികമായി നാടകം, നാടൻപാട്ട്, വഞ്ചിപ്പാട്ട് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സജീവമാണ്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] നാടക മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം ലഭിച്ച നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (നാടകം)|ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ]] എന്ന ജയചന്ദ്രൻ അവതരിപ്പിച്ച നാടകത്തിന് കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[നീലവെളിച്ചം (ചലച്ചിത്രം)|നീലവെളിച്ചം]], [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]] , പേട്ടറാപ്പ് (തമിഴ്) കുമ്മാട്ടിക്കളി തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== 1975 മെയ് 1 ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തകഴിയിൽ ജനനം. ഇപ്പോൾ എറണാകുളം ജില്ലയിൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം മാമ്പുഴയിൽ സ്ഥിരതാമസം. [[ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂൾ തകഴി|തകഴി ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂളിലും]] ദേവസ്വം ബോർഡ് ഹൈസ്‌കൂളിലുമാണ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് എടത്വാ സെന്റ് അലോഷ്യസ് കോളേജിൽ പഠിച്ചു.കൊച്ചി ലോകധർമ്മിയുടെ കാളിനാടകം, ഛായാചിത്രം മായാ ചിത്രം തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. 5 തവണ ഇറ്റ് ഫോക്കിലും, 5 തവണ ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിലും (ഡൽഹി)നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഫെസ്റ്റിവൽ',രംഗായന ഫെസ്റ്റിവൽ ബാംഗ്ലൂർ 2 തവണ, കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ 25 വർഷങ്ങളായി ജോസഫിൻ്റെ റേഡിയോ എന്ന ഏകപാത്ര നാടകം ഏകദേശം 2600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും അവതരണം തുടരുന്നു. ECG എന്ന നാടകം 11 വർഷം കൊണ്ട് 600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും കളിക്കുന്നു. 13 വർഷം സി.ജെ.കുട്ടപ്പന്റെ 'ഡയനാമിക് ആക്ഷൻ സംഘ'ത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.പി.ആർ. രമേഷിന്റെ 'കരിന്തലക്കൂട്ട'വുമായി ഇപ്പോഴും സഹകരിക്കുന്നു. 'വരമൊഴിക്കൂട്ടം'തിരുവല്ല,'തനിമ'പാലക്കാട്,'വായ്ത്താരി'കൂറ്റനാട്, 'കണ്ണകി'ആലപ്പുഴ,'ദേശത്തനിമ'മാരാരിക്കുളം എന്നീ സമിതികളുമായും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>https://www.madhyamam.com/literature/literature-news/joseph-thadikaran-kerala-news/2018/mar/27/455136</ref> മിനി ആണ് ഭാര്യ.മകൻ ഗൗതം. ==നാടക അവതരണങ്ങൾ== * ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2000 Number of performances : more than 2500 stages * ഇ സി ജി (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2012 Number of performances : more than 750 * തുപ്പൽമത്സ്യം Script & Direction: K R Ramesh , Kottayam Production: Swaralaya Samskarika Vedi, Mukhathala, Kollam Year:2012 Number of Performances : 16 * [[ മത്തി ]] Script & Direction Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2013 Number of performances : 36 * [[കാണി ]] Script & Direction: Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2014 Number of Performances : 3 * [[കാളി നാടകം ]] Script : Sajitha Madathil Direction: Prof.Chandradasan Production:Lokadharmi Nadaka veedu, kochi Year: 2016 Number of Performances : 16 * ഛായചിത്രം മായാചിത്രം Script : Dr. Jebin Jesmis Direction : Prof. Chandradasan Production: Lakadharmi Kochi Year : 2023 Number of stages : 6 * [[മാടൻമോക്ഷം (നാടകം)|മാടൻമോക്ഷം]] Novel : 'Madan Moksham' Written by Jayamohan Script : Based on novel 'Madan Moksham' by Rajmohan Neeleswaram Direction: Job Madathil Production: Marutham Theatre Group, Alappuzha Year: 2025 Number of performances : more than 75 stages ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * കേരള ഫോക് ലോർ അക്കാദമി അവാർഡ് * അരളി അവാർഡ് * മലയാള പുരസ്കാരം * ഭരത് പി.ജെ. ആന്റണി മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ് * അക്ഷരപ്പെയ്ത്ത് അവാർഡ് * കലാഭവൻ മണിഫൗണ്ടേഷൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ പ്രഥമ ഓടപ്പഴം അവാർഡ് ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:നാടകനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമിയുടെ പുരസ്‌കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ ജനിച്ചവർ]] oc2almqub99c1nzorpvv83smglcc1o2 4611947 4611946 2026-04-04T06:30:07Z MiniJayan 216074 /* അവലംബം */ 4611947 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jayachandran Thakazhikaran}} [[പ്രമാണം:Jayachandran Thakazhikaran Madan moksham.jpg|ലഘുചിത്രം|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിലെ വേഷത്തിൽ]] [[പ്രമാണം:Madanmoksham drama 1.jpg|ലഘുചിത്രം|മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിൽ [[ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരനും]] [[പ്രമോദ് വെളിയനാട്|പ്രമോദ് വെളിയനാടും]]- കൊല്ലം പ്രകാശ് കലാ കേന്ദ്രത്തിൽ നടന്ന അവതരണത്തിൽ നിന്ന്]] നാടക പ്രവർത്തകനും നാടക സിനിമ അഭിനേതാവുമാണ് '''ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ'''. മുപ്പതു വർഷത്തിലധികമായി നാടകം, നാടൻപാട്ട്, വഞ്ചിപ്പാട്ട് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സജീവമാണ്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] നാടക മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം ലഭിച്ച നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (നാടകം)|ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ]] എന്ന ജയചന്ദ്രൻ അവതരിപ്പിച്ച നാടകത്തിന് കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[നീലവെളിച്ചം (ചലച്ചിത്രം)|നീലവെളിച്ചം]], [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]] , പേട്ടറാപ്പ് (തമിഴ്) കുമ്മാട്ടിക്കളി തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== 1975 മെയ് 1 ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തകഴിയിൽ ജനനം. ഇപ്പോൾ എറണാകുളം ജില്ലയിൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം മാമ്പുഴയിൽ സ്ഥിരതാമസം. [[ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂൾ തകഴി|തകഴി ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂളിലും]] ദേവസ്വം ബോർഡ് ഹൈസ്‌കൂളിലുമാണ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് എടത്വാ സെന്റ് അലോഷ്യസ് കോളേജിൽ പഠിച്ചു.കൊച്ചി ലോകധർമ്മിയുടെ കാളിനാടകം, ഛായാചിത്രം മായാ ചിത്രം തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. 5 തവണ ഇറ്റ് ഫോക്കിലും, 5 തവണ ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിലും (ഡൽഹി)നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഫെസ്റ്റിവൽ',രംഗായന ഫെസ്റ്റിവൽ ബാംഗ്ലൂർ 2 തവണ, കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ 25 വർഷങ്ങളായി ജോസഫിൻ്റെ റേഡിയോ എന്ന ഏകപാത്ര നാടകം ഏകദേശം 2600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും അവതരണം തുടരുന്നു. ECG എന്ന നാടകം 11 വർഷം കൊണ്ട് 600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും കളിക്കുന്നു. 13 വർഷം സി.ജെ.കുട്ടപ്പന്റെ 'ഡയനാമിക് ആക്ഷൻ സംഘ'ത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.പി.ആർ. രമേഷിന്റെ 'കരിന്തലക്കൂട്ട'വുമായി ഇപ്പോഴും സഹകരിക്കുന്നു. 'വരമൊഴിക്കൂട്ടം'തിരുവല്ല,'തനിമ'പാലക്കാട്,'വായ്ത്താരി'കൂറ്റനാട്, 'കണ്ണകി'ആലപ്പുഴ,'ദേശത്തനിമ'മാരാരിക്കുളം എന്നീ സമിതികളുമായും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>https://www.madhyamam.com/literature/literature-news/joseph-thadikaran-kerala-news/2018/mar/27/455136</ref> മിനി ആണ് ഭാര്യ.മകൻ ഗൗതം. ==നാടക അവതരണങ്ങൾ== * ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2000 Number of performances : more than 2500 stages * ഇ സി ജി (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2012 Number of performances : more than 750 * തുപ്പൽമത്സ്യം Script & Direction: K R Ramesh , Kottayam Production: Swaralaya Samskarika Vedi, Mukhathala, Kollam Year:2012 Number of Performances : 16 * [[ മത്തി ]] Script & Direction Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2013 Number of performances : 36 * [[കാണി ]] Script & Direction: Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2014 Number of Performances : 3 * [[കാളി നാടകം ]] Script : Sajitha Madathil Direction: Prof.Chandradasan Production:Lokadharmi Nadaka veedu, kochi Year: 2016 Number of Performances : 16 * ഛായചിത്രം മായാചിത്രം Script : Dr. Jebin Jesmis Direction : Prof. Chandradasan Production: Lakadharmi Kochi Year : 2023 Number of stages : 6 * [[മാടൻമോക്ഷം (നാടകം)|മാടൻമോക്ഷം]] Novel : 'Madan Moksham' Written by Jayamohan Script : Based on novel 'Madan Moksham' by Rajmohan Neeleswaram Direction: Job Madathil Production: Marutham Theatre Group, Alappuzha Year: 2025 Number of performances : more than 75 stages ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * കേരള ഫോക് ലോർ അക്കാദമി അവാർഡ് * അരളി അവാർഡ് * മലയാള പുരസ്കാരം * ഭരത് പി.ജെ. ആന്റണി മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ് * അക്ഷരപ്പെയ്ത്ത് അവാർഡ് * കലാഭവൻ മണിഫൗണ്ടേഷൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ പ്രഥമ ഓടപ്പഴം അവാർഡ് ==അവലംബം== https://www.keralatourism.org/onam-celebration-2013.pdf <references/> [[വർഗ്ഗം:നാടകനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമിയുടെ പുരസ്‌കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ ജനിച്ചവർ]] bhgzhlyv3p9klwovm06zhr4heowfhx7 4611948 4611947 2026-04-04T06:40:00Z MiniJayan 216074 /* അവലംബം */ 4611948 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jayachandran Thakazhikaran}} [[പ്രമാണം:Jayachandran Thakazhikaran Madan moksham.jpg|ലഘുചിത്രം|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിലെ വേഷത്തിൽ]] [[പ്രമാണം:Madanmoksham drama 1.jpg|ലഘുചിത്രം|മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിൽ [[ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരനും]] [[പ്രമോദ് വെളിയനാട്|പ്രമോദ് വെളിയനാടും]]- കൊല്ലം പ്രകാശ് കലാ കേന്ദ്രത്തിൽ നടന്ന അവതരണത്തിൽ നിന്ന്]] നാടക പ്രവർത്തകനും നാടക സിനിമ അഭിനേതാവുമാണ് '''ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ'''. മുപ്പതു വർഷത്തിലധികമായി നാടകം, നാടൻപാട്ട്, വഞ്ചിപ്പാട്ട് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സജീവമാണ്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] നാടക മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം ലഭിച്ച നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (നാടകം)|ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ]] എന്ന ജയചന്ദ്രൻ അവതരിപ്പിച്ച നാടകത്തിന് കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[നീലവെളിച്ചം (ചലച്ചിത്രം)|നീലവെളിച്ചം]], [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]] , പേട്ടറാപ്പ് (തമിഴ്) കുമ്മാട്ടിക്കളി തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== 1975 മെയ് 1 ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തകഴിയിൽ ജനനം. ഇപ്പോൾ എറണാകുളം ജില്ലയിൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം മാമ്പുഴയിൽ സ്ഥിരതാമസം. [[ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂൾ തകഴി|തകഴി ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂളിലും]] ദേവസ്വം ബോർഡ് ഹൈസ്‌കൂളിലുമാണ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് എടത്വാ സെന്റ് അലോഷ്യസ് കോളേജിൽ പഠിച്ചു.കൊച്ചി ലോകധർമ്മിയുടെ കാളിനാടകം, ഛായാചിത്രം മായാ ചിത്രം തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. 5 തവണ ഇറ്റ് ഫോക്കിലും, 5 തവണ ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിലും (ഡൽഹി)നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഫെസ്റ്റിവൽ',രംഗായന ഫെസ്റ്റിവൽ ബാംഗ്ലൂർ 2 തവണ, കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ 25 വർഷങ്ങളായി ജോസഫിൻ്റെ റേഡിയോ എന്ന ഏകപാത്ര നാടകം ഏകദേശം 2600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും അവതരണം തുടരുന്നു. ECG എന്ന നാടകം 11 വർഷം കൊണ്ട് 600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും കളിക്കുന്നു. 13 വർഷം സി.ജെ.കുട്ടപ്പന്റെ 'ഡയനാമിക് ആക്ഷൻ സംഘ'ത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.പി.ആർ. രമേഷിന്റെ 'കരിന്തലക്കൂട്ട'വുമായി ഇപ്പോഴും സഹകരിക്കുന്നു. 'വരമൊഴിക്കൂട്ടം'തിരുവല്ല,'തനിമ'പാലക്കാട്,'വായ്ത്താരി'കൂറ്റനാട്, 'കണ്ണകി'ആലപ്പുഴ,'ദേശത്തനിമ'മാരാരിക്കുളം എന്നീ സമിതികളുമായും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>https://www.madhyamam.com/literature/literature-news/joseph-thadikaran-kerala-news/2018/mar/27/455136</ref> മിനി ആണ് ഭാര്യ.മകൻ ഗൗതം. ==നാടക അവതരണങ്ങൾ== * ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2000 Number of performances : more than 2500 stages * ഇ സി ജി (ഒറ്റയാൾ നാടകം) Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2012 Number of performances : more than 750 * തുപ്പൽമത്സ്യം Script & Direction: K R Ramesh , Kottayam Production: Swaralaya Samskarika Vedi, Mukhathala, Kollam Year:2012 Number of Performances : 16 * [[ മത്തി ]] Script & Direction Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2013 Number of performances : 36 * [[കാണി ]] Script & Direction: Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2014 Number of Performances : 3 * [[കാളി നാടകം ]] Script : Sajitha Madathil Direction: Prof.Chandradasan Production:Lokadharmi Nadaka veedu, kochi Year: 2016 Number of Performances : 16 * ഛായചിത്രം മായാചിത്രം Script : Dr. Jebin Jesmis Direction : Prof. Chandradasan Production: Lakadharmi Kochi Year : 2023 Number of stages : 6 * [[മാടൻമോക്ഷം (നാടകം)|മാടൻമോക്ഷം]] Novel : 'Madan Moksham' Written by Jayamohan Script : Based on novel 'Madan Moksham' by Rajmohan Neeleswaram Direction: Job Madathil Production: Marutham Theatre Group, Alappuzha Year: 2025 Number of performances : more than 75 stages ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * കേരള ഫോക് ലോർ അക്കാദമി അവാർഡ് * അരളി അവാർഡ് * മലയാള പുരസ്കാരം * ഭരത് പി.ജെ. ആന്റണി മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ് * അക്ഷരപ്പെയ്ത്ത് അവാർഡ് * കലാഭവൻ മണിഫൗണ്ടേഷൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ പ്രഥമ ഓടപ്പഴം അവാർഡ് ==അവലംബം== <references/> 2. https://www.keralatourism.org/onam-celebration-2013.pdf 3.https://video.webindia123.com/p_discover_india/theatre/theruvarangu 4.https://www.facebook.com/share/p/1CuhWQPR2v/ 5.https://www.facebook.com/share/p/1DXgWweiVW/ [[വർഗ്ഗം:നാടകനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമിയുടെ പുരസ്‌കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ ജനിച്ചവർ]] 52u36e0g04d6nrn9zo452j66etunbuw 4611953 4611948 2026-04-04T06:55:28Z MiniJayan 216074 /* നാടക അവതരണങ്ങൾ */ 4611953 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jayachandran Thakazhikaran}} [[പ്രമാണം:Jayachandran Thakazhikaran Madan moksham.jpg|ലഘുചിത്രം|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിലെ വേഷത്തിൽ]] [[പ്രമാണം:Madanmoksham drama 1.jpg|ലഘുചിത്രം|മാടൻമോക്ഷം നാടകത്തിൽ [[ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ|ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരനും]] [[പ്രമോദ് വെളിയനാട്|പ്രമോദ് വെളിയനാടും]]- കൊല്ലം പ്രകാശ് കലാ കേന്ദ്രത്തിൽ നടന്ന അവതരണത്തിൽ നിന്ന്]] നാടക പ്രവർത്തകനും നാടക സിനിമ അഭിനേതാവുമാണ് '''ജയചന്ദ്രൻ തകഴിക്കാരൻ'''. മുപ്പതു വർഷത്തിലധികമായി നാടകം, നാടൻപാട്ട്, വഞ്ചിപ്പാട്ട് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സജീവമാണ്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] നാടക മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം ലഭിച്ച നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (നാടകം)|ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ]] എന്ന ജയചന്ദ്രൻ അവതരിപ്പിച്ച നാടകത്തിന് കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[നീലവെളിച്ചം (ചലച്ചിത്രം)|നീലവെളിച്ചം]], [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]] , പേട്ടറാപ്പ് (തമിഴ്) കുമ്മാട്ടിക്കളി തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== 1975 മെയ് 1 ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തകഴിയിൽ ജനനം. ഇപ്പോൾ എറണാകുളം ജില്ലയിൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം മാമ്പുഴയിൽ സ്ഥിരതാമസം. [[ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂൾ തകഴി|തകഴി ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്‌കൂളിലും]] ദേവസ്വം ബോർഡ് ഹൈസ്‌കൂളിലുമാണ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് എടത്വാ സെന്റ് അലോഷ്യസ് കോളേജിൽ പഠിച്ചു.കൊച്ചി ലോകധർമ്മിയുടെ കാളിനാടകം, ഛായാചിത്രം മായാ ചിത്രം തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. 5 തവണ ഇറ്റ് ഫോക്കിലും, 5 തവണ ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിലും (ഡൽഹി)നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഫെസ്റ്റിവൽ',രംഗായന ഫെസ്റ്റിവൽ ബാംഗ്ലൂർ 2 തവണ, കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ 25 വർഷങ്ങളായി ജോസഫിൻ്റെ റേഡിയോ എന്ന ഏകപാത്ര നാടകം ഏകദേശം 2600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും അവതരണം തുടരുന്നു. ECG എന്ന നാടകം 11 വർഷം കൊണ്ട് 600 ൽ അധികം വേദികൾ പിന്നിട്ട് ഇപ്പോഴും കളിക്കുന്നു. 13 വർഷം സി.ജെ.കുട്ടപ്പന്റെ 'ഡയനാമിക് ആക്ഷൻ സംഘ'ത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.പി.ആർ. രമേഷിന്റെ 'കരിന്തലക്കൂട്ട'വുമായി ഇപ്പോഴും സഹകരിക്കുന്നു. 'വരമൊഴിക്കൂട്ടം'തിരുവല്ല,'തനിമ'പാലക്കാട്,'വായ്ത്താരി'കൂറ്റനാട്, 'കണ്ണകി'ആലപ്പുഴ,'ദേശത്തനിമ'മാരാരിക്കുളം എന്നീ സമിതികളുമായും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>https://www.madhyamam.com/literature/literature-news/joseph-thadikaran-kerala-news/2018/mar/27/455136</ref> മിനി ആണ് ഭാര്യ.മകൻ ഗൗതം. ==നാടക അവതരണങ്ങൾ== * [[ജോസഫിന്റെ റേഡിയോ (ഒറ്റയാൾ നാടകം) ]] Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2000 Number of performances : more than 2500 stages *[[ ഇ സി ജി (ഒറ്റയാൾ നാടകം)]] Script & Direction: K R Ramesh Kottayam Production : Thespiyan Theate,Thakazhy, Alappuzha Year : 2012 Number of performances : more than 750 * [[തുപ്പൽമത്സ്യം ]] Script & Direction: K R Ramesh , Kottayam Production: Swaralaya Samskarika Vedi, Mukhathala, Kollam Year:2012 Number of Performances : 16 * [[ മത്തി ]] Script & Direction Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2013 Number of performances : 36 * [[കാണി ]] Script & Direction: Jino Joseph Production: Malayala Kalanilayam Koothuparambu,Kannur Year: 2014 Number of Performances : 3 * [[കാളി നാടകം ]] Script : Sajitha Madathil Direction: Prof.Chandradasan Production:Lokadharmi Nadaka veedu, kochi Year: 2016 Number of Performances : 16 * ഛായചിത്രം മായാചിത്രം Script : Dr. Jebin Jesmis Direction : Prof. Chandradasan Production: Lakadharmi Kochi Year : 2023 Number of stages : 6 * [[മാടൻമോക്ഷം (നാടകം)|മാടൻമോക്ഷം]] Novel : 'Madan Moksham' Written by Jayamohan Script : Based on novel 'Madan Moksham' by Rajmohan Neeleswaram Direction: Job Madathil Production: Marutham Theatre Group, Alappuzha Year: 2025 Number of performances : more than 75 stages ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * കേരള ഫോക് ലോർ അക്കാദമി അവാർഡ് * അരളി അവാർഡ് * മലയാള പുരസ്കാരം * ഭരത് പി.ജെ. ആന്റണി മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ് * അക്ഷരപ്പെയ്ത്ത് അവാർഡ് * കലാഭവൻ മണിഫൗണ്ടേഷൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ പ്രഥമ ഓടപ്പഴം അവാർഡ് ==അവലംബം== <references/> 2. https://www.keralatourism.org/onam-celebration-2013.pdf 3.https://video.webindia123.com/p_discover_india/theatre/theruvarangu 4.https://www.facebook.com/share/p/1CuhWQPR2v/ 5.https://www.facebook.com/share/p/1DXgWweiVW/ [[വർഗ്ഗം:നാടകനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമിയുടെ പുരസ്‌കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ ജനിച്ചവർ]] 57jtqcn40gn31b8vxxiot3h8ytemfke 0 664528 4611955 4605971 2026-04-04T07:49:33Z ~2026-20839-12 216078 4611955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hollywood cartoon |name=ആശകൾ ആയിരം |image= |caption=തിയേറ്റർ റിലീസ് പോസ്റ്റർ |alt= |director=ജി. പ്രജിത്ത് |producer=ഗോകുലം ഗോപാലൻ<br>കൃഷ്ണമൂർത്തി |studio=ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസ് |distributor=ഡ്രീം ബിഗ് ഫിലിംസ് |runtime= |country=ഇന്ത്യ |language=മലയാളം }} [[ജി. പ്രജിത്]] സംവിധാനം ചെയ്ത് ജൂഡ് ആന്റണി ജോസഫ്, അരവിന്ദ് രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവർ തിരക്കഥയെഴുതി 2026-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു [[Malayalam cinema|മലയാള]] ഫാമിലി ഡ്രാമ ചലച്ചിത്രമാണ് '''''ആശകൾ ആയിരം'''''. ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസിന്റെ ബാനറിൽ ഗോകുലം ഗോപാലനും കൃഷ്ണമൂർത്തിയും ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|date=8 July 2025|title=Jayaram, son Kalidas to share screen space after 22 years with 'Ashakal Aayiram'|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/07/08/jayaram-kalidas-ashakal-aayiram-title-poster-g-prajith-father-son-movie.html|access-date=15 February 2026|work=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jul/07/jayaram-and-kalidas-to-headline-ashakal-aayiram-first-look-out|title=Jayaram and Kalidas to headline Ashakal Aayiram, first look out|access-date=2026-02-15|date=7 July 2025|website=Cinema Express|language=en}}</ref> [[ജയറാം]] നായകനായ ചിത്രത്തിൽ [[Kalidas Jayaram|കാളിദാസ് ജയറാം]], [[ആശ ശരത്|ആശ ശരത്ത്]], [[Sharaf U Dheen|ഷറഫുദ്ദീൻ]], ഇഷാനി കൃഷ്ണ എന്നിവരും അഭിനയിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=13 January 2026|title=Jayaram-Kalidas starrer Ashakal Aayiram gets a release date, first glimpse unveiled|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2026/Jan/13/malayalamnews2026jan13jayaram-kalidas-starrer-ashakal-aayiram-gets-a-release-date-first-glimpse-unveiled-2533111.html|access-date=5 February 2026|work=The New Indian Express}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മാർച്ച് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|title=Ashakal Aayiram trailer: Kalidas-Jayaram film explores father-son dynamics|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ashakal-aayiram-trailer-kalidas-jayaram-film-explores-father-son-dynamics-with-lots-of-comedy-fun-and-emotions/articleshow/127814789.cms|access-date=5 February 2026|work=The Times of India}}</ref> == ഇതിവൃത്തം == അച്ഛനും മകനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ കഥയാണ് ''ആശകൾ ആയിരം'' പറയുന്നത്. ജയറാമും കാളിദാസും അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകളും സ്വപ്നങ്ങളും അനുരഞ്ജനവുമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം. നർമ്മത്തിനും വൈകാരിക മുഹൂർത്തങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു കുടുംബചിത്രമാണിതെന്ന് ട്രെയിലർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news |date=31 January 2026 |title=Ashakal Aayiram trailer: Jayaram-Kalidas film promises a relatable father-son relationship drama |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jan/31/ashakal-aayiram-trailer-jayaram-kalidas-film-promises-a-relatable-father-son-relationship-drama-28962.html |access-date=5 February 2026 |work=Cinema Express }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മാർച്ച് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=ianslive>{{Cite news |date=1 February 2026 |title=Jayaram, Kalidas Jayaram's Ashakal Aayiram cleared for release with 'U' certificate |url=https://www.ianslive.in/jayaram-kalidas-jayarams-ashakal-aayiram-cleared-for-release-with-u-certificate--20260201163955 |access-date=5 February 2026 |work=IANS}}</ref> == അഭിനേതാക്കൾ == * [[Jayaram|ജയറാം]] - ഹരിഹരൻ * [[Kalidas Jayaram|കാളിദാസ് ജയറാം]] - അജീഷ് ഹരിഹരൻ * [[Asha Sharath|ആശ ശരത്ത്]] - ആശ * [[Sharaf U Dheen|ഷറഫുദ്ദീൻ]] - സുമിത് രാഘവൻ * ഇഷാനി കൃഷ്ണ - റിയ * ആനന്ദ് മന്മഥൻ * അഖിൽ എൻ.ആർ.ഡി. * [[Ramesh Pisharody|രമേഷ് പിഷാരടി]] * ദിലീപ് മേനോൻ * ജിൻസ് ഷാൻ == നിർമ്മാണം == 2025 പകുതിയോടെയാണ് ചിത്രം ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. പരമ്പരാഗത പൂജാ ചടങ്ങുകളോടെ [[Kochi|കൊച്ചിയിലായിരുന്നു]] ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചത്.<ref>{{Cite news |date=18 August 2025 |title=Jayaram and Kalidas Jayaram's Ashakal Aayiram begins |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Aug/18/malayalamnews2025aug18jayaram-and-kalidas-jayarams-ashakal-aayiram-begins |access-date=15 February 2026 |work=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 August 2025 |title=Actor Jayaram, son Kalidas Jayaram reunite after 22 years for film 'Ashakal Aayiram'; shooting begins |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/actor-jayaram-son-kalidas-jayaram-reunite-after-22-years-for-film-ashakal-aayiram-shooting-begins/articleshow/123392518.cms |access-date=15 February 2026 |work=The Times of India}}</ref> '[[Kochu Kochu Santhoshangal|കൊച്ചു കൊച്ചു സന്തോഷങ്ങൾ]]', '[[Ente Veedu Appuvinteyum|എന്റെ വീട് അപ്പൂന്റേം]]' എന്നീ ചിത്രങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജയറാമും മകൻ കാളിദാസും ഒന്നിക്കുന്ന നാലാമത്തെ ചിത്രമാണ് ''ആശകൾ ആയിരം''.<ref>{{Cite news |date=18 August 2025 |title=Jayaram and Kalidas Jayaram's Ashakal Aayiram begins |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Aug/18/jayaram-and-kalidas-jayarams-ashakal-aayiram-begins-27641.html |access-date=5 February 2026 |work=Cinema Express }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മാർച്ച് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == സംഗീതം == സനൽ ദേവ് ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീതവും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2001-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ '[[Sharjah to Sharjah|ഷാർജ ടു ഷാർജ]]' എന്ന ചിത്രത്തിലെ "പതിനാലാം രാവിന്റെ" എന്ന ഗാനത്തിന്റെ റീമിക്സ് പതിപ്പ് ഈ ചിത്രത്തിലുണ്ട്.<ref>{{Cite news |title=‘Ashakal Aayiram’ makers revives ‘Pathinalam Ravinte’ song, netizens say MG Sreekumar remains unbeatable|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ashakal-aayiram-revives-pathinalam-ravinte-song-netizens-say-mg-sreekumar-remains-unbeatable/articleshow/128240652.cms |access-date=15 February 2026 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news |title=Ashakal Aayiram Movie First Glimpse Video Out |url=https://www.keralatv.in/ashakal-aayiram-movie-first-glimpse-video/ |access-date=5 February 2026 |website=Kerala TV}}</ref> == റിലീസ് == 2026 ഫെബ്രുവരി 6-നാണ് ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്തത്.<ref>{{Cite web |title=Ashakal Ayiram release date: Jayaram-Kalidas film to clash with Sharaf U Dheen's Madhuvidhu |url=https://www.ottplay.com/amp/news/ashakal-ayiram-release-date-jayaram-kalidas-film-to-hit-the-big-screen-with-sharaf-u-dheens-madhuvidhu/29ab412f4c887 |access-date=2026-01-14 |website=www.ottplay.com}}</ref> സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് ഫിലിം സർട്ടിഫിക്കേഷനിൽ നിന്ന് ചിത്രത്തിന് ക്ലീൻ യു (U) സർട്ടിഫിക്കറ്റാണ് ലഭിച്ചത്.<ref>{{Cite web |title=Jayaram, Kalidas Jayaram's 'Ashakal Aayiram' cleared for release with 'U' certificate |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jayaram-kalidas-jayarams-ashakal-aayiram-cleared-for-release-with-u-certificate/articleshow/127841226.cms |access-date=2026-02-15 |website=The Times of India}}</ref> == നിരൂപണം == നിരൂപകരിൽ നിന്ന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ചിത്രത്തിന് ലഭിച്ചത്. [[The Times of India|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] ചിത്രത്തിന് 5-ൽ 3 സ്റ്റാർ നൽകി. "ശരാശരി നിലവാരം പുലർത്തുന്ന ഈ കുടുംബചിത്രത്തെ ജയറാമിന്റെ പ്രകടനം മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു" എന്ന് അവർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/ashakal-aayiram/movie-review/128020502.cms |title=Ashakal Aayiram Movie Review: Jayaram's performance carries an otherwise uneven family drama |website=The Times of India |access-date=15 February 2026}}</ref> [[The Hindu|ദ ഹിന്ദു]] ചിത്രത്തെ "കണ്ടുനീങ്ങാവുന്ന ഫീൽ-ഗുഡ് ഡ്രാമ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ജയറാം മികച്ച ഫോമിലാണെന്നും എന്നാൽ ക്ലൈമാക്സിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ ചിത്രം പതറുന്നുണ്ടെന്നും അവർ കുറിച്ചു.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ashakal-aayiram-movie-review-jayaram-in-form-in-this-breezy-feel-good-drama-that-falters-in-the-end/article70607351.ece |title=Ashakal Aayiram movie review: Jayaram in form in this breezy feel-good drama that falters in the end |website=The Hindu |access-date=15 February 2026}}</ref> മെലോഡ്രാമ കൂടിയത് ചിത്രത്തിന് തിരിച്ചടിയായെന്ന് [[The Indian Express|ദ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു (റേറ്റിംഗ്: 2.5/5).<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ashakal-aayiram-movie-review-jayaram-kalidas-jayaram-starrer-is-undone-by-melodrama-10518382/ |title=Ashakal Aayiram movie review: Jayaram, Kalidas Jayaram starrer is undone by melodrama |website=The Indian Express |access-date=15 February 2026}}</ref> സിനിമയ്ക്കും കുടുംബത്തിനുമുള്ള ഫീൽ ഗുഡ് സമർപ്പണമാണ് ഈ ചിത്രമെന്ന് ഒ.ടി.ടി പ്ലേ (OTTPlay) അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web |url=https://www.ottplay.com/review/ashakal-aayiram-review-jayaram-and-kalidas-feel-good-love-letter-to-cinema-and-family-hits-home/3d8c0e3611457 |title=Ashakal Aayiram Review: Jayaram and Kalidas’ feel-good love letter to cinema and family hits home |website=OTTplay |access-date=15 February 2026}}</ref> ഇന്ത്യാ ടുഡേ, ഓൺമനോരമ, ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളും ചിത്രത്തിലെ ജയറാം-കാളിദാസ് കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും തിരക്കഥയിലെ പോരായ്മകളെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/ashakal-aayiram-review-jayaram-kalidas-family-drama-passion-ego-2864406-2026-02-06 |title=Ashakal Aayiram review: Jayaram-Kalidas shine, but film falls short of greatness|website=India Today |access-date=15 February 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2026/02/06/ashakal-aayiram-movie-review-jayaram-kalidas-malayalam-film.html |title=Ashakal Aayiram Movie Review:Nostalgia does the heavy lifting in Jayaram and Kalidas's reunion |website=Onmanorama |access-date=15 February 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2026/Feb/06/malayalamreview2026feb06ashakal-aayiram-movie-review-jayaram-anchors-an-uneven-film-that-plays-it-safe |title=Ashakal Aayiram movie review: Jayaram anchors an uneven film that plays it safe |website=The New Indian Express |access-date=15 February 2026}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|tt37537155}} [[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 6ju5eam7z093kmjl8hniwnuyvwplg44 10 664963 4611911 4608584 2026-04-03T17:24:23Z Aby John Vannilam 13754 ചെറിയ തിരുത്തൽ 4611911 wikitext text/x-wiki == 2026 മാർച്ച് വാർത്താ നാൾവഴി == {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 1}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 2}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 3}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 4}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 5}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 6}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 7}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 8}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 9}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 10}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 11}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 12}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 13}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 14}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 15}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 16}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 17}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 18}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 19}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 20}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 21}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 22}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 23}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 24}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 25}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 26}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 27}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 28}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 29}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 30}} {{കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 31}} == 2026 മാർച്ചിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ == {{ഫലകം:വാർത്താ ഫലകം}} [[കവാടം:Current events/ഫെബ്രുവരി 2026]] [[ഫലകം:കാലാനുക്രമണിക 2026]] == അവലംബം == 2yhd4u1g1l07xrtrpm35cbxq3t4ot81 100 665091 4611913 4605854 2026-04-03T17:25:16Z Aby John Vannilam 13754 ചെറിയ തിരുത്തൽ 4611913 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഫലകം:2026/ഫെബ്രുവരി]] 90r96wzge14y2r4cnoqw9rvrsdmrb30 100 665560 4611951 4608549 2026-04-04T06:53:09Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611951 wikitext text/x-wiki ===== 2026 മാർച്ച് 15 ===== * നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തേക്കുമുള്ള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തീയതികൾ ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ആസാം|അസം]], [[കേരളം]], [[പുതുച്ചേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഏപ്രിൽ 9 ന് ഒറ്റ ഘട്ടമായി വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] ഏപ്രിൽ 23 ന് വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ]] ഏപ്രിൽ 23 നും ഏപ്രിൽ 29 നും രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായി വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും . നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും 824 നിയമസഭാ സീറ്റുകളിലേക്കുള്ള വോട്ടെണ്ണൽ മെയ് 4 ന് നടത്തുമെന്ന് [[ഗ്യാനേഷ് കുമാർ]] പറഞ്ഞു. * എട്ട് നിയമസഭാ സീറ്റുകളിലേക്കുള്ള ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഏപ്രിൽ 9, 23, മെയ് 4 എന്നീ തീയതികളിൽ. * സംസ്ഥാനത്തെ വിവിധ മണ്ഡലങ്ങളിൽ റോഡ് ഷോ ഉൾപ്പെടെ പ്രചാരണം തുടങ്ങി സിപിഎം സ്ഥാനാർത്ഥികൾ. * സ്ഥാനാർത്ഥി പ്രഖ്യാപനം 24 മണിക്കൂറിനകമെന്ന് [[വി.ഡി. സതീശൻ|വി ഡി സതീശൻ]] * 86 സീറ്റിൽ സിപിഎം മത്സരിക്കും. സിപിഎം സ്ഥാനാർത്ഥി പ്രഖ്യാപനവുമായി എംവി ഗോവിന്ദന്റെ പത്രസമ്മേളനം * 25 ഇടങ്ങളിൽ സിപിഐ സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കും. ബിനോയ് വിശ്വത്തിന്റെ പത്രസമ്മേളനം. * കേരളത്തിൽ ഏപ്രിൽ 9 ന് വോട്ടെടുപ്പ്, വോട്ടെണ്ണൽ മെയ് 4 ന്. സംസ്ഥാനത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പെരുമാറ്റച്ചട്ടം നിലവിൽ. കേരളത്തിൽ 4.24 ലക്ഷം പുതിയ വോട്ടർമാരെന്ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ. എല്ലാ പോളിംഗ് സ്റ്റേഷനുകളിലും 100% വെബ്കാസ്റ്റിംഗ് സാധ്യമാക്കുമെന്ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ * ഉയർന്ന താപനില: സംസ്ഥാനത്ത് ഒമ്പത് ജില്ലകളിൽ യെല്ലോ അലർട്ട്. * കശ്മീരിലെ ഉറിയിൽ നുഴഞ്ഞുകയറ്റ ശ്രമം; ഒരു ഭീകരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു * ഇസ്രായേലിന് നേരെ ഇറാൻ മിസൈലുകൾ പ്രയോഗിച്ചതായി ഐഡിഎഫ് * കാണ്ഡഹാറിലെ താലിബാൻ സൈനിക താവളങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ട് പാകിസ്ഥാൻ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. * പൊള്ളും ചൂടിന് ആശ്വാസം; ഡൽഹിയിൽ മഴ, ഉത്തരേന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മുന്നറിയിപ്പ് * ആകാശ എയർ ഇന്ന് മുതൽ വിമാന ടിക്കറ്റുകൾക്ക് 199 രൂപ മുതൽ 1300 രൂപ വരെ ഇന്ധന സർചാർജ് ഏർപ്പെടുത്തി. * ഇറാഖിലെ ലാനാസ് റിഫൈനറിയിൽ ഡ്രോൺ ആക്രമണം; തീ നിയന്ത്രണവിധേയമായെങ്കിലും പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർത്തിവച്ചു * ഇറാനിലെ [[ഖാർഗ് ദ്വീപ്|ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ]] വീണ്ടും ബോംബാക്രമണം ഉണ്ടായേക്കാം, പുതിയ ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് സൂചന നൽകി ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്. വാഷിംഗ്ടൺ ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ ആക്രമണം നടത്തിയതിന് പിന്നാലെ യുഎഇയിലെയും ബഹ്‌റൈനിലെയും യുഎസ് താവളങ്ങൾ ഇറാൻ ആക്രമിച്ചു. * പശ്ചിമേഷ്യയിൽ എത്രയുംവേഗം വെടിനിർത്തൽ സാധ്യമാക്കണമെന്നും ചർച്ചകളിലൂടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കു പരിഹാരം കാണണമെന്നും റോമായുടെ [[ലിയോ പതിനാലാമൻ|പതിനാലാം ലിയോ മാർപാപ്പ]]അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അക്രമം ഒരിക്കലും നീതിയിലേക്കോ സമാധാനത്തിലേക്കോ നയിക്കില്ലെന്നും 2026 മാർച്ച് 15 സെൻറ് പീറ്റേഴ്സ് ചത്വരത്തിൽ ത്രികാല പ്രാർഥനയ്ക്കുശേഷം തീർഥാടകരെ അഭിസംബോധന ചെയ്യവേ മാർപാപ്പ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.<ref>[https://www.deepika.com/international/pope-calls-for-ceasefire-in-middle-east-88754 തീയണയട്ടെ, സംഭാഷണത്തിൻറെ പാതകൾ വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടട്ടെ]</ref> '''ദിനമൊഴി''' * “മധ്യേഷ്യയിലെ ക്രൈസ്തവരുടെയും എല്ലാ സന്മനസുള്ള സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും പേരിൽ ഈ സംഘർഷത്തിന് ഉത്തരവാദികളായവരോട് ഞാൻ അഭ്യർഥിക്കുന്നു: തീയണയട്ടെ, സംഭാഷണത്തിൻറെ പാതകൾ വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടട്ടെ”-റോമാ സഭയുടെ [[ലിയോ പതിനാലാമൻ|പതിനാലാം ലിയോ മാർപാപ്പ]]. {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 15}} da76rmjo2znsnf1fu7p6r25cusdjjlc 4611952 4611951 2026-04-04T06:54:27Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611952 wikitext text/x-wiki ===== 2026 മാർച്ച് 15 ===== * നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തേക്കുമുള്ള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തീയതികൾ ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ആസാം|അസം]], [[കേരളം]], [[പുതുച്ചേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഏപ്രിൽ 9 ന് ഒറ്റ ഘട്ടമായി വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] ഏപ്രിൽ 23 ന് വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ]] ഏപ്രിൽ 23 നും ഏപ്രിൽ 29 നും രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായി വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും . നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും 824 നിയമസഭാ സീറ്റുകളിലേക്കുള്ള വോട്ടെണ്ണൽ മെയ് 4 ന് നടത്തുമെന്ന് [[ഗ്യാനേഷ് കുമാർ]] പറഞ്ഞു. * എട്ട് നിയമസഭാ സീറ്റുകളിലേക്കുള്ള ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഏപ്രിൽ 9, 23, മെയ് 4 എന്നീ തീയതികളിൽ. * സംസ്ഥാനത്തെ വിവിധ മണ്ഡലങ്ങളിൽ റോഡ് ഷോ ഉൾപ്പെടെ പ്രചാരണം തുടങ്ങി സിപിഎം സ്ഥാനാർത്ഥികൾ. * സ്ഥാനാർത്ഥി പ്രഖ്യാപനം 24 മണിക്കൂറിനകമെന്ന് [[വി.ഡി. സതീശൻ|വി ഡി സതീശൻ]] * 86 സീറ്റിൽ സിപിഎം മത്സരിക്കും. സിപിഎം സ്ഥാനാർത്ഥി പ്രഖ്യാപനവുമായി എംവി ഗോവിന്ദന്റെ പത്രസമ്മേളനം * 25 ഇടങ്ങളിൽ സിപിഐ സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കും. ബിനോയ് വിശ്വത്തിന്റെ പത്രസമ്മേളനം. * കേരളത്തിൽ ഏപ്രിൽ 9 ന് വോട്ടെടുപ്പ്, വോട്ടെണ്ണൽ മെയ് 4 ന്. സംസ്ഥാനത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പെരുമാറ്റച്ചട്ടം നിലവിൽ. കേരളത്തിൽ 4.24 ലക്ഷം പുതിയ വോട്ടർമാരെന്ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ. എല്ലാ പോളിംഗ് സ്റ്റേഷനുകളിലും 100% വെബ്കാസ്റ്റിംഗ് സാധ്യമാക്കുമെന്ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ * ഉയർന്ന താപനില: സംസ്ഥാനത്ത് ഒമ്പത് ജില്ലകളിൽ യെല്ലോ അലർട്ട്. * കശ്മീരിലെ ഉറിയിൽ നുഴഞ്ഞുകയറ്റ ശ്രമം; ഒരു ഭീകരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു * ഇസ്രായേലിന് നേരെ ഇറാൻ മിസൈലുകൾ പ്രയോഗിച്ചതായി ഐഡിഎഫ് * കാണ്ഡഹാറിലെ താലിബാൻ സൈനിക താവളങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ട് പാകിസ്ഥാൻ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. * പൊള്ളും ചൂടിന് ആശ്വാസം; ഡൽഹിയിൽ മഴ, ഉത്തരേന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മുന്നറിയിപ്പ് * ആകാശ എയർ ഇന്ന് മുതൽ വിമാന ടിക്കറ്റുകൾക്ക് 199 രൂപ മുതൽ 1300 രൂപ വരെ ഇന്ധന സർചാർജ് ഏർപ്പെടുത്തി. * ഇറാഖിലെ ലാനാസ് റിഫൈനറിയിൽ ഡ്രോൺ ആക്രമണം; തീ നിയന്ത്രണവിധേയമായെങ്കിലും പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർത്തിവച്ചു * ഇറാനിലെ [[ഖാർഗ് ദ്വീപ്|ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ]] വീണ്ടും ബോംബാക്രമണം ഉണ്ടായേക്കാം, പുതിയ ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് സൂചന നൽകി ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്. വാഷിംഗ്ടൺ ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ ആക്രമണം നടത്തിയതിന് പിന്നാലെ യുഎഇയിലെയും ബഹ്‌റൈനിലെയും യുഎസ് താവളങ്ങൾ ഇറാൻ ആക്രമിച്ചു. * പശ്ചിമേഷ്യയിൽ എത്രയുംവേഗം വെടിനിർത്തൽ സാധ്യമാക്കണമെന്നും ചർച്ചകളിലൂടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കു പരിഹാരം കാണണമെന്നും റോമായുടെ [[ലിയോ പതിനാലാമൻ|പതിനാലാം ലിയോ മാർപാപ്പ]]അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അക്രമം ഒരിക്കലും നീതിയിലേക്കോ സമാധാനത്തിലേക്കോ നയിക്കില്ലെന്നും 2026 മാർച്ച് 15 സെൻറ് പീറ്റേഴ്സ് ചത്വരത്തിൽ ത്രികാല പ്രാർഥനയ്ക്കുശേഷം തീർഥാടകരെ അഭിസംബോധന ചെയ്യവേ മാർപാപ്പ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.<ref>[https://www.deepika.com/international/pope-calls-for-ceasefire-in-middle-east-88754 തീയണയട്ടെ, സംഭാഷണത്തിൻറെ പാതകൾ വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടട്ടെ]</ref> '''ദിനമൊഴി''' * “മധ്യേഷ്യയിലെ ക്രൈസ്തവരുടെയും എല്ലാ സന്മനസുള്ള സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും പേരിൽ ഈ സംഘർഷത്തിന് ഉത്തരവാദികളായവരോട് ഞാൻ അഭ്യർഥിക്കുന്നു: തീയണയട്ടെ, സംഭാഷണത്തിൻറെ പാതകൾ വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടട്ടെ”-റോമാ സഭയുടെ [[ലിയോ പതിനാലാമൻ|പതിനാലാം ലിയോ മാർപാപ്പ]]. == അവലംബം == {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 15}} g3q9ozl7cmmm02roq3fg6mxiac7f9k6 4611954 4611952 2026-04-04T06:56:12Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611954 wikitext text/x-wiki ===== 2026 മാർച്ച് 15 ===== * നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തേക്കുമുള്ള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തീയതികൾ ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ആസാം|അസം]], [[കേരളം]], [[പുതുച്ചേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഏപ്രിൽ 9 ന് ഒറ്റ ഘട്ടമായി വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] ഏപ്രിൽ 23 ന് വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ]] ഏപ്രിൽ 23 നും ഏപ്രിൽ 29 നും രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായി വോട്ടെടുപ്പ് നടക്കും . നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും 824 നിയമസഭാ സീറ്റുകളിലേക്കുള്ള വോട്ടെണ്ണൽ മെയ് 4 ന് നടത്തുമെന്ന് [[ഗ്യാനേഷ് കുമാർ]] പറഞ്ഞു. * എട്ട് നിയമസഭാ സീറ്റുകളിലേക്കുള്ള ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഏപ്രിൽ 9, 23, മെയ് 4 എന്നീ തീയതികളിൽ. * സംസ്ഥാനത്തെ വിവിധ മണ്ഡലങ്ങളിൽ റോഡ് ഷോ ഉൾപ്പെടെ പ്രചാരണം തുടങ്ങി സിപിഎം സ്ഥാനാർത്ഥികൾ. * സ്ഥാനാർത്ഥി പ്രഖ്യാപനം 24 മണിക്കൂറിനകമെന്ന് [[വി.ഡി. സതീശൻ|വി ഡി സതീശൻ]] * 86 സീറ്റിൽ സിപിഎം മത്സരിക്കും. സിപിഎം സ്ഥാനാർത്ഥി പ്രഖ്യാപനവുമായി എംവി ഗോവിന്ദന്റെ പത്രസമ്മേളനം * 25 ഇടങ്ങളിൽ സിപിഐ സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കും. ബിനോയ് വിശ്വത്തിന്റെ പത്രസമ്മേളനം. * കേരളത്തിൽ ഏപ്രിൽ 9 ന് വോട്ടെടുപ്പ്, വോട്ടെണ്ണൽ മെയ് 4 ന്. സംസ്ഥാനത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പെരുമാറ്റച്ചട്ടം നിലവിൽ. കേരളത്തിൽ 4.24 ലക്ഷം പുതിയ വോട്ടർമാരെന്ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ. എല്ലാ പോളിംഗ് സ്റ്റേഷനുകളിലും 100% വെബ്കാസ്റ്റിംഗ് സാധ്യമാക്കുമെന്ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ * ഉയർന്ന താപനില: സംസ്ഥാനത്ത് ഒമ്പത് ജില്ലകളിൽ യെല്ലോ അലർട്ട്. * കശ്മീരിലെ ഉറിയിൽ നുഴഞ്ഞുകയറ്റ ശ്രമം; ഒരു ഭീകരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു * ഇസ്രായേലിന് നേരെ ഇറാൻ മിസൈലുകൾ പ്രയോഗിച്ചതായി ഐഡിഎഫ് * കാണ്ഡഹാറിലെ താലിബാൻ സൈനിക താവളങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ട് പാകിസ്ഥാൻ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. * പൊള്ളും ചൂടിന് ആശ്വാസം; ഡൽഹിയിൽ മഴ, ഉത്തരേന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മുന്നറിയിപ്പ് * ആകാശ എയർ ഇന്ന് മുതൽ വിമാന ടിക്കറ്റുകൾക്ക് 199 രൂപ മുതൽ 1300 രൂപ വരെ ഇന്ധന സർചാർജ് ഏർപ്പെടുത്തി. * ഇറാഖിലെ ലാനാസ് റിഫൈനറിയിൽ ഡ്രോൺ ആക്രമണം; തീ നിയന്ത്രണവിധേയമായെങ്കിലും പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർത്തിവച്ചു * ഇറാനിലെ [[ഖാർഗ് ദ്വീപ്|ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ]] വീണ്ടും ബോംബാക്രമണം ഉണ്ടായേക്കാം, പുതിയ ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് സൂചന നൽകി ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്. വാഷിംഗ്ടൺ ഖാർഗ് ദ്വീപിൽ ആക്രമണം നടത്തിയതിന് പിന്നാലെ യുഎഇയിലെയും ബഹ്‌റൈനിലെയും യുഎസ് താവളങ്ങൾ ഇറാൻ ആക്രമിച്ചു. * പശ്ചിമേഷ്യയിൽ എത്രയുംവേഗം വെടിനിർത്തൽ സാധ്യമാക്കണമെന്നും ചർച്ചകളിലൂടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കു പരിഹാരം കാണണമെന്നും റോമായുടെ [[ലിയോ പതിനാലാമൻ|പതിനാലാം ലിയോ മാർപാപ്പ]]അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അക്രമം ഒരിക്കലും നീതിയിലേക്കോ സമാധാനത്തിലേക്കോ നയിക്കില്ലെന്നും 2026 മാർച്ച് 15 സെൻറ് പീറ്റേഴ്സ് ചത്വരത്തിൽ ത്രികാല പ്രാർഥനയ്ക്കുശേഷം തീർഥാടകരെ അഭിസംബോധന ചെയ്യവേ മാർപാപ്പ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.<ref>[https://www.deepika.com/international/pope-calls-for-ceasefire-in-middle-east-88754 തീയണയട്ടെ, സംഭാഷണത്തിൻറെ പാതകൾ വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടട്ടെ]</ref> '''ദിനമൊഴി''' * “മധ്യേഷ്യയിലെ ക്രൈസ്തവരുടെയും എല്ലാ സന്മനസുള്ള സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും പേരിൽ ഈ സംഘർഷത്തിന് ഉത്തരവാദികളായവരോട് ഞാൻ അഭ്യർഥിക്കുന്നു: തീയണയട്ടെ, സംഭാഷണത്തിൻറെ പാതകൾ വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടട്ടെ”-റോമാ സഭയുടെ [[ലിയോ പതിനാലാമൻ|പതിനാലാം ലിയോ മാർപാപ്പ]]. {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 15}} nz2d4qacavqtjgjzlkvtr4od0m5rbre 4 665761 4611920 4609304 2026-04-03T19:28:42Z Irshadpp 10433 /* സജി ജോസഫ് */ മറുപടി 4611920 wikitext text/x-wiki ===[[:സജി ജോസഫ്]]=== {{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|?}} :{{la|സജി ജോസഫ്}} – (<includeonly>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സജി ജോസഫ്|View AfD]]</includeonly><noinclude>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/മാർച്ച് 2026#{{anchorencode:സജി ജോസഫ്}}|View log]]</noinclude>{{int:dot-separator}} <span class="plainlinks">[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/%E0%B4%B8%E0%B4%9C%E0%B4%BF_%E0%B4%9C%E0%B5%8B%E0%B4%B8%E0%B4%AB%E0%B5%8D Stats]</span>) നിലവിൽ ഈ വ്യക്തിക്ക് ശ്രദ്ധേയത കാണുന്നില്ല. നീക്കം ചെയ്യാം. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 09:48, 22 മാർച്ച് 2026 (UTC) :മായ്ക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 19:28, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 6qtzktfm7b246iawqedyyaclmcyzpi8 4 665936 4611919 4610175 2026-04-03T19:25:04Z Irshadpp 10433 /* Sanjay krishnan mt */ മറുപടി 4611919 wikitext text/x-wiki ===[[:Sanjay krishnan mt]]=== {{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|B}} :{{la|Sanjay krishnan mt}} – (<includeonly>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Sanjay krishnan mt|View AfD]]</includeonly><noinclude>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/മാർച്ച് 2026#{{anchorencode:Sanjay krishnan mt}}|View log]]</noinclude>{{int:dot-separator}} <span class="plainlinks">[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/Sanjay_krishnan_mt Stats]</span>) ശ്രദ്ധേയതയില്ലാത്ത വ്യക്തി [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:52, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) :ശ്രദ്ധേയതയില്ല. ഒഴിവാക്കാം.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 19:25, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) kms289p66uawcg6qwpkkntxsle8xqv8 100 665955 4611945 4611816 2026-04-04T06:19:54Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611945 wikitext text/x-wiki ===== 2026 മാർച്ച് 25 ===== * യു.എസ്. എഫ്-18 യുദ്ധവിമാനത്തിന് നേരെ ഇറാൻ ആക്രമണം * സ്വർണ്ണത്തിന് 6,000 രൂപയും വെള്ളിക്ക് 14,000 രൂപയും വില ഉയർന്നു * കേരളത്തിൽ ബിജെപി അക്കൗണ്ട് തുറക്കില്ലെന്ന് കെ സി വേണുഗോപാൽ * കേരളത്തിൽ മത്സരം യുഡിഎഫും എൽഡിഎഫും തമ്മിൽ': ശശി തരൂർ * ഇസ്രായേൽ യുദ്ധവിമാനത്തിന് നേരെ മിസൈൽ പ്രയോഗിച്ചതായി ഹിസ്ബുൾ * ഇറാഖിൽ വൻ ആക്രമണം: വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 2 സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു, 20 പേർക്ക് പരിക്ക് * റഷ്യൻ ആക്രമണം യുക്രെയ്നിലെ ചെർണിഹിവിലെ ഊർജ്ജ കേന്ദ്രത്തിന് കേടുപാടുകൾ വരുത്തി * യുഎസ് താവളങ്ങൾ അടച്ചുപൂട്ടണം, ഹോർമുസ് ഗതാഗതത്തിന് ഫീസ്: വെടിനിർത്തലിന് ഇറാൻ കർശന നിബന്ധനകൾ ഏർപ്പെടുത്തി * ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഇറാൻ വൻ ആക്രമണം നടത്തി, ടെൽ അവീവ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ മിസൈൽ-ഡ്രോൺ ആക്രമണം. * ആം ആദ്മി പാർട്ടി എംഎൽഎ ഹർമീത് സിംഗ് പത്തൻമജ്രയും മൂന്ന് കൂട്ടാളികളും അറസ്റ്റിൽ * ടെൽ അവീവ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി നഗരങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിട്ട് മിസൈൽ, ഡ്രോൺ ആക്രമണങ്ങൾ * 24 അക്ബർ റോഡിലെ മുൻ ആസ്ഥാനം ഒഴിയാൻ കോൺഗ്രസിന് അന്തിമ നോട്ടീസ് * ആദ്യമായി കാസ്പിയൻ കടലിലേക്ക് മിസൈലുകൾ വിക്ഷേപിച്ചതായി ഇസ്രായേൽ * കുവൈറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഡ്രോൺ ആക്രമണം; ഇന്ധന ടാങ്കിന് തീപിടിച്ചു * ഇറാനിലെ ഇസ്ഫഹാനിലുള്ള ആയുധ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ വ്യോമാക്രമണം * മെറ്റയ്ക്ക് 3100 കോടി രൂപ പിഴ ചുമത്തി അമേരിക്കൻ കോടതി * പശ്ചിമേഷ്യൻ സാഹചര്യം ചർച്ച ചെയ്യാൻ ഇന്ന് ഡൽഹിയിൽ സർവ്വകക്ഷി യോഗം * ഇസ്രായേലിൽ ഇറാന്റെ ക്ലസ്റ്റർ മിസൈൽ ആക്രമണം; 12 പേർക്ക് പരിക്ക് * യുക്രെയ്നിലുടനീളം ഡ്രോൺ ആക്രമണം തുടർന്ന് റഷ്യ * ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ ആദ്യ വനിതാ മേധാവി. കാന്റർബറി ആർച്ച്ബിഷപ്പായി സാറ മുലാലി അഭിഷിക്തയായി. {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മാർച്ച് 25}} qhblo800cu20jadfrsekjuddnhi9t4g 4 666115 4611918 4611051 2026-04-03T19:22:43Z Irshadpp 10433 /* സുധീർ മമ്പാട് */ 4611918 wikitext text/x-wiki ===[[:സുധീർ മമ്പാട്]]=== {{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|B}} :{{la|സുധീർ മമ്പാട്}} – (<includeonly>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സുധീർ മമ്പാട്|View AfD]]</includeonly><noinclude>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/മാർച്ച് 2026#{{anchorencode:സുധീർ മമ്പാട്}}|View log]]</noinclude>{{int:dot-separator}} <span class="plainlinks">[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/%E0%B4%B8%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B5%80%E0%B5%BC_%E0%B4%AE%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D Stats]</span>) ശ്രദ്ധേയതയില്ലാത്ത വ്യക്തി [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:51, 31 മാർച്ച് 2026 (UTC) :ശ്രദ്ധേയത ഇല്ല. ഒഴിവാക്കാം.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 19:22, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) eaiagg4g3044n9uo3rla36q7t5awiqm 100 666220 4611943 4611781 2026-04-04T06:07:40Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611943 wikitext text/x-wiki === 2026 ഏപ്രിൽ 1 === '''ലോകം''' * പൊതുഗതാഗതം ഉപയോഗിക്കാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് [[ഓസ്ട്രേലിയ]] * [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമുസ്]] സ്വതന്ത്രമാകുന്നതുവരെ ടെഹ്‌റാനിൽ ആക്രമണം തുടരുമെന്ന് ട്രംപ് * ഹോർമുസിൽ ഇറാനെതിരായ ആക്രമണങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുമെന്ന് യുഎഇ * ഇറാൻ ഡ്രോൺ ആക്രമണം; ബഹ്‌റൈനിലെ ആമസോൺ ഡാറ്റ സെൻ്ററിൻ്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ബാധിച്ചു * ഇറാൻ യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാൻ നിലവിൽ യാതൊരു കരാറിൻറെയും ആവശ്യമില്ലെന്ന് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് * പശ്ചിമേഷ്യൻ യുദ്ധം; ഇറാനിലെ ഷിയ പള്ളിക്ക് നേരെ ഇസ്രായേൽ ആക്രമണം, 3 മരണം * ലെബനൻ തലസ്ഥാനമായ ബെയ്റൂട്ടിൽ ഇസ്രയേലിൻറെ ശക്തമായ ബോംബാക്രമണം തുടരുന്നു. ബെയ്‌റൂട്ടിൽ ഹിസ്ബുള്ള കമാൻഡർ ഹാഷിം കൊല്ലപ്പെട്ടതായി ഇസ്രായേൽ. തെക്കൻ ലെബനനിൽ ഇസ്രായേൽ വ്യോമസേനയുടെ ഡ്രോൺ വെടിവെച്ചിട്ട് ഹിസ്ബുള്ള. '''ഇന്ത്യ''' * പ്രതിപക്ഷ പ്രതിഷേധം ശക്തമായതോടെ വിദേശ സംഭാവന നിയന്ത്രണ ഭേദഗതി ((എഫ്സിആർഎ) ) ബിൽ തൽക്കാലത്തേക്ക് മാറ്റിവച്ചു. * 2026 ലെ സെൻട്രൽ ആംഡ് പോലീസ് ഫോഴ്‌സ് (റെഗുലേഷൻ) ബിൽ രാജ്യസഭ പാസാക്കി. സിഎപിഎഫ് നിയന്ത്രണ ബിൽ പ്രതിപക്ഷം വോട്ടെടുപ്പിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു. * ആന്ധ്രാപ്രദേശിന്റെ തലസ്ഥാനമായി [[അമരാവതി|അമരാവതിയെ]] ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള ബില്ല് ലോക്‌സഭയിൽ പാസാക്കി. കോൺഗ്രസും ബിജെപിയും ടിഡിപിയും ബില്ലിന് പിന്തുണ അറിയിച്ചതോടെ ബില്ല് ശബ്‌ദവോട്ടിലൂടെ പാസാക്കി * [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ]] [[മാൾഡ|മാൾഡയിലെ]] വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് പേരുകൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചവർ മൂന്ന് വനിതാ ജഡ്ജിമാർ അടക്കം ഏഴ് ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസർമാരെ ഉപരോധിച്ചു. സ്‌പെഷ്യൽ ഇന്റൻസീവ് റിവിഷന്റെ (എസ്.ഐ.ആർ) ഭാഗമായി എത്തിയ ഇവരെ ബ്ലോക്ക് ഡെവലപ്മെന്റ് ഓഫീസിൽ വൈകുന്നേരം 4 മണി മുതൽ മണിക്കൂറുകളോളം തടഞ്ഞുവെച്ച. മാൾഡയിലെ കാളിയാചക് 2 ബ്ലോക്ക് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഓഫീസിൽ (B.D.O.) ബുധനാഴ്ച വൈകുന്നേരം 4 മണിയോടെയാണ് പ്രതിഷേധം ആരംഭിച്ചത്. വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് വൻതോതിൽ പേരുകൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച ജനക്കൂട്ടം ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായി കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് അനുമതി തേടിയെങ്കിലും അത് നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് പ്രതിഷേധക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഘരാവോ ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ഒമ്പത് മണിക്കൂറോളം നീണ്ട ഉപരോധത്തിനൊടുവിൽ രാത്രി വൈകി പോലീസ് സംഘം എത്തിയാണ് ഇവരെ മോചിപ്പിച്ചത്. ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഒഴിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പോലീസ് വാഹനങ്ങൾക്ക് നേരെ കല്ലേറുണ്ടാവുകയും വാഹനങ്ങളുടെ ചില്ലുകൾ തകരുകയും ചെയ്തു. * പ്രീമിയം പെട്രോൾ വില വർദ്ധിപ്പിച്ച് ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപറേഷൻ * വാണിജ്യ പാചകവാതക സിലിണ്ടറിന് 195.5 രൂപ വർദ്ധിപ്പിച്ചു * ലൈംഗികാതിക്രമ കേസിൽ സംവിധായകൻ [[രഞ്ജിത്ത്|രഞ്ജിത്തിനെ]] റിമാൻഡ് ചെയ്തു {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 1}} 9efmj8m3eap0t050rcsilnt4h96tx83 100 666233 4611941 4611876 2026-04-04T05:55:53Z Aby john vannilam 586 പുതിയത് 4611941 wikitext text/x-wiki ===== 2026 ഏപ്രിൽ 2 ===== * [[ആർട്ടെമിസ് 2]] മിഷൻ വിക്ഷേപിച്ചു; [[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രനെ]] വലംവെക്കാൻ 4 ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾ യാത്ര തിരിച്ചു. [[നാസ|നാസയുടെ]] ചരിത്രദൗത്യമായ [[ആർട്ടെമിസ് 2]] (Artemis II) വിക്ഷേപിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സമയം പുലർച്ചെ 4.30ഓടെയാണ് കെന്നഡി സ്പേസ് സെന്ററിൽ നിന്ന് ആർട്ടെമിസ് കുതിച്ചത്. നാലുപേരടങ്ങുന്ന സംഘവുമായാണ് ആർട്ടമിസ് II ചന്ദ്രനിലേക്ക് തിരിച്ചത്. റീഡ് വൈസ്മാൻ, വിക്ടർ ഗ്ലോവർ, ക്രിസ്റ്റീന കോച്ച് എന്നീ നാസയുടെ ബഹിരാകാശയാത്രികരും കനേഡിയൻ സ്പേസ് ഏജൻസിയുടെ ബഹിരാകാശയാത്രികനായ ജെറമി ഹാൻസനുമാണ് യാത്രാ സംഘത്തിലുള്ളത്. ചന്ദ്രനിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ പങ്കാളിയാകുന്ന ആദ്യ വനിതയാണ് ക്രിസ്റ്റീന. പത്ത് ദിവസം നീണ്ട ദൗത്യത്തിൽ യാത്രികർ ചന്ദ്രനിൽ ഇറങ്ങില്ല, പകരം ജീവൻരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളടക്കം പരീക്ഷിക്കുന്നതിനായി ചന്ദ്രനെ വലംവെച്ച ശേഷം സുരക്ഷിതമായി ഭൂമിയിലേക്ക് മടങ്ങും. * [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] ഞങ്ങളുടെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞുവെന്ന് [[ഡോണൾഡ് ട്രംപ്|ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്]]. തെറ്റായ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഇറാന് ശിക്ഷ ലഭിച്ചുവെന്നും ഓപ്പറേഷൻ എപ്പിക് ഫ്യൂറി മികച്ച രീതിയിൽ മുന്നോട്ട് പോകുന്നുവെന്നും ട്രംപ് അവകാശപ്പെട്ടു. * [[ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ|ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലെ]] യുഎസ് ബന്ധമുള്ള സ്റ്റീൽ, അലുമിനിയം പ്ലാന്റുകൾ ഇറാൻ ആക്രമിച്ചു. * ഇറാന്റെ പുതിയ ആക്രമണം; [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യു.എസ്.]] , [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേൽ]] കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് നേരെ സ്ട്രൈക്ക്. * യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ ആക്രമണങ്ങളിൽ ഇറാനിയൻ ഐ.ആർ.ജി.സി. പ്രത്യേക യൂണിറ്റിലെ മുതിർന്ന കമാൻഡർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. * ഇറാന്റെ ചാർജ് ഡി അഫയേഴ്‌സിനെ [[അർജന്റീന]] രാജ്യത്ത് നിന്ന് പുറത്താക്കി. * [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമുസിൽ]] നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് ഉടൻ ഫീസ് ഈടാക്കുമെന്ന് ഇറാൻ മന്ത്രി * ഇറാനിൽ യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ ആക്രമണം: ബി1 പാലം തകർന്നു, നിരവധി മേഖലകളിൽ വൈദ്യുതി തടസ്സം.'അധികം വൈകും മുമ്പ് ഡീലുണ്ടാക്കൂ'; ബി 1 പാലം തകർത്തതിന് പിന്നാലെ ഭീഷണിയുമായി ട്രംപ് * ഹോർമുസ് വീണ്ടും തുറക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് ഇന്ത്യയെ ക്ഷണിച്ച് യു.കെ. * ഹോർമുസ് വഴി ടാങ്കറുകൾക്ക് നാവികസേന അകമ്പടി സേവിക്കുകയാണെന്ന് രാജ്‌നാഥ് സിംഗ് * [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി|ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ]] രാജ്യസഭാ ഉപനേതാവ് സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് രാഘവ് ഛദ്ദയെ നീക്കി * [[വനിതാ സംവരണ ബില്ല്|വനിതാ സംവരണ ബില്ലിന്]] തീയതി നിശ്ചയിച്ച് സർക്കാർ; പാർലമെന്റിന്റെ ബജറ്റ് സമ്മേളനം നീട്ടി.[[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|പാർലമെന്റ്]] ഏപ്രിൽ 16 ന് വീണ്ടും സമ്മേളനം ആരംഭിക്കും. ഏപ്രിൽ 17 നും നടപടികൾ തുടരും. ഈ മൂന്ന് പാർലമെന്റ് സമ്മേളനങ്ങളിലും, വനിതാ സംവരണം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി ബിൽ സർക്കാർ പാസാക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്തെ ഈ നീക്കം മാതൃകാ പെരുമാറ്റച്ചട്ടത്തിന്റെ ലംഘനമാണെന്ന് കോൺഗ്രസ് ചീഫ് വിപ്പ് [[ജയറാം രമേശ്]]. * [[നിതീഷ് കുമാർ]] ഏപ്രിൽ 10 ന് രാജ്യസഭാ എംപിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യും. നിതീഷ് കുമാറിന് ഇസഡ്-പ്ലസ് കാറ്റഗറി സുരക്ഷ ലഭിക്കും; [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]] സർക്കാർ വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചു * [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ]] [[മാൾഡ|മാൾഡയിൽ]] വോട്ടർ പട്ടിക പുതുക്കൽ നടപടികൾക്കെത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഏപ്രിൽ1നു തടഞ്ഞുവെച്ച സംഭവത്തിൽ സംസ്ഥാന സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെതിരെ രൂക്ഷവിമർശനവുമായി സുപ്രീം കോടതി. മാൾഡ സംഭവം ബംഗാളിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് കളങ്കം സംഭവിച്ചുവെന്ന് മമത. * എൽ.ഡി.എഫിന്റെയും യുഡിഎഫിന്റെയും വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന ദുർഭരണം കേരളത്തെ പിന്നോട്ടടിച്ചു': [[നരേന്ദ്ര മോദി|മോദിയുടെ]] എക്സ് പോസ്റ്റ് * എൽ.ഡി.എഫിന്റെ പ്രകടന പത്രിക മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ പ്രകാശനം ചെയ്തു * യുഡിഎഫിൻ്റെ പ്രകടന പത്രിക തെലങ്കാന മുഖ്യമന്ത്രി രേവന്ത് റെഢി പ്രകാശനം ചെയ്തു {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 2}} quap00ucjxns45o8kjvnbyb5uu0wgwu 4611960 4611941 2026-04-04T08:22:29Z Aby john vannilam 586 ചെറിയതിരുത്ത് 4611960 wikitext text/x-wiki ===== 2026 ഏപ്രിൽ 2 ===== * [[ആർട്ടെമിസ് 2]] മിഷൻ വിക്ഷേപിച്ചു; [[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രനെ]] വലംവെക്കാൻ 4 ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾ യാത്ര തിരിച്ചു. [[നാസ|നാസയുടെ]] ചരിത്രദൗത്യമായ [[ആർട്ടെമിസ് 2]] (Artemis II) വിക്ഷേപിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സമയം പുലർച്ചെ 4.30ഓടെയാണ് കെന്നഡി സ്പേസ് സെന്ററിൽ നിന്ന് ആർട്ടെമിസ് കുതിച്ചത്. നാലുപേരടങ്ങുന്ന സംഘവുമായാണ് ആർട്ടമിസ് II ചന്ദ്രനിലേക്ക് തിരിച്ചത്. റീഡ് വൈസ്മാൻ, വിക്ടർ ഗ്ലോവർ, ക്രിസ്റ്റീന കോച്ച് എന്നീ നാസയുടെ ബഹിരാകാശയാത്രികരും കനേഡിയൻ സ്പേസ് ഏജൻസിയുടെ ബഹിരാകാശയാത്രികനായ ജെറമി ഹാൻസനുമാണ് യാത്രാ സംഘത്തിലുള്ളത്. ചന്ദ്രനിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ പങ്കാളിയാകുന്ന ആദ്യ വനിതയാണ് ക്രിസ്റ്റീന. പത്ത് ദിവസം നീണ്ട ദൗത്യത്തിൽ യാത്രികർ ചന്ദ്രനിൽ ഇറങ്ങില്ല, പകരം ജീവൻരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളടക്കം പരീക്ഷിക്കുന്നതിനായി ചന്ദ്രനെ വലംവെച്ച ശേഷം സുരക്ഷിതമായി ഭൂമിയിലേക്ക് മടങ്ങും. * [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] ഞങ്ങളുടെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞുവെന്ന് [[ഡോണൾഡ് ട്രംപ്|ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്]]. തെറ്റായ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഇറാന് ശിക്ഷ ലഭിച്ചുവെന്നും ഓപ്പറേഷൻ എപ്പിക് ഫ്യൂറി മികച്ച രീതിയിൽ മുന്നോട്ട് പോകുന്നുവെന്നും ട്രംപ് അവകാശപ്പെട്ടു. * [[ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ|ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലെ]] യുഎസ് ബന്ധമുള്ള സ്റ്റീൽ, അലുമിനിയം പ്ലാന്റുകൾ ഇറാൻ ആക്രമിച്ചു. * ഇറാന്റെ പുതിയ ആക്രമണം; [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യു.എസ്.]] , [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേൽ]] കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് നേരെ സ്ട്രൈക്ക്. * യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ ആക്രമണങ്ങളിൽ ഇറാനിയൻ ഐ.ആർ.ജി.സി. പ്രത്യേക യൂണിറ്റിലെ മുതിർന്ന കമാൻഡർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. * ഇറാന്റെ ചാർജ് ഡി അഫയേഴ്‌സിനെ [[അർജന്റീന]] രാജ്യത്ത് നിന്ന് പുറത്താക്കി. * [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമുസിൽ]] നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് ഉടൻ ഫീസ് ഈടാക്കുമെന്ന് ഇറാൻ മന്ത്രി * ഇറാനിൽ യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ ആക്രമണം: ബി1 പാലം തകർന്നു, നിരവധി മേഖലകളിൽ വൈദ്യുതി തടസ്സം.'അധികം വൈകും മുമ്പ് ഡീലുണ്ടാക്കൂ'; ബി 1 പാലം തകർത്തതിന് പിന്നാലെ ഭീഷണിയുമായി ട്രംപ് * ഹോർമുസ് വീണ്ടും തുറക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് ഇന്ത്യയെ ക്ഷണിച്ച് യു.കെ. * ഹോർമുസ് വഴി ടാങ്കറുകൾക്ക് നാവികസേന അകമ്പടി സേവിക്കുകയാണെന്ന് രാജ്‌നാഥ് സിംഗ് * [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി|ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ]] രാജ്യസഭാ ഉപനേതാവ് സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് രാഘവ് ഛദ്ദയെ നീക്കി * [[വനിതാ സംവരണ ബില്ല്|വനിതാ സംവരണ ബില്ലിന്]] തീയതി നിശ്ചയിച്ച് സർക്കാർ; പാർലമെന്റിന്റെ ബജറ്റ് സമ്മേളനം നീട്ടി.[[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|പാർലമെന്റ്]] ഏപ്രിൽ 16 ന് വീണ്ടും സമ്മേളനം ആരംഭിക്കും. ഏപ്രിൽ 17 നും നടപടികൾ തുടരും. ഈ മൂന്ന് പാർലമെന്റ് സമ്മേളനങ്ങളിലും, വനിതാ സംവരണം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി ബിൽ സർക്കാർ പാസാക്കും. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്തെ ഈ നീക്കം മാതൃകാ പെരുമാറ്റച്ചട്ടത്തിന്റെ ലംഘനമാണെന്ന് കോൺഗ്രസ് ചീഫ് വിപ്പ് [[ജയറാം രമേശ്]]. * [[നിതീഷ് കുമാർ]] ഏപ്രിൽ 10 ന് രാജ്യസഭാ എംപിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യും. നിതീഷ് കുമാറിന് ഇസഡ്-പ്ലസ് കാറ്റഗറി സുരക്ഷ ലഭിക്കും; [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]] സർക്കാർ വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചു * [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ]] [[മാൾഡ|മാൾഡയിൽ]] വോട്ടർ പട്ടിക പുതുക്കൽ നടപടികൾക്കെത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഏപ്രിൽ1നു തടഞ്ഞുവെച്ച സംഭവത്തിൽ സംസ്ഥാന സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെതിരെ രൂക്ഷവിമർശനവുമായി സുപ്രീം കോടതി. മാൾഡ സംഭവം ബംഗാളിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് കളങ്കം സംഭവിച്ചുവെന്ന് മമത. * എൽ.ഡി.എഫിന്റെയും യുഡിഎഫിന്റെയും വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന ദുർഭരണം കേരളത്തെ പിന്നോട്ടടിച്ചു': [[നരേന്ദ്ര മോദി|മോദിയുടെ]] എക്സ് പോസ്റ്റ് * എൽ.ഡി.എഫിന്റെ പ്രകടന പത്രിക മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ പ്രകാശനം ചെയ്തു * യുഡിഎഫിൻ്റെ പ്രകടന പത്രിക തെലങ്കാന മുഖ്യമന്ത്രി രേവന്ത് റെഢി പ്രകാശനം ചെയ്തു '''മരണം'''- ക്രാസ്തവ ഭക്തിഗാന രചയിതാവ് [[ജസ്റ്റിൻ പനയ്ക്കൽ| ഫാ. ജസ്റ്റിൻ പനയ്ക്കൽ]] അന്തരിച്ചു {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 2}} budqg66v70789bumx75727a8lap9508 3 666245 4611890 2026-04-03T12:54:11Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611890 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Arml66 | Arml66 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:54, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 89cxlur4lnf14qqu8wv152pj85norjh 3 666246 4611892 2026-04-03T12:58:20Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611892 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Ubaid5531 | Ubaid5531 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:58, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) k9mm04rousc4icxe96iaorr3j101cor 3 666247 4611895 2026-04-03T13:22:35Z Neriah 149242 Neriah എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:REDACTED403]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Quadrupletime]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/REDACTED403|REDACTED403]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Quadrupletime|Quadrupletime]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4611895 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Quadrupletime]] ooff1aylr8cgrowzwgxi93v8mlztggp 3 666248 4611896 2026-04-03T13:57:41Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611896 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Shervinthomas007 | Shervinthomas007 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:57, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) rp34fdgc1x18qmbj6hwqc01xtmurb3g 3 666249 4611899 2026-04-03T15:12:20Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611899 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Thebaali | Thebaali | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:12, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) cvpjxclvup8zay0yush0l2p8sao0y2k 100 666250 4611909 2026-04-03T17:14:59Z Aby John Vannilam 13754 ചെറിയ തിരുത്തൽ 4611909 wikitext text/x-wiki ===== 2026 ഏപ്രിൽ 3 ===== '''ലോകം''' * കുളമ്പുരോഗം വ്യപാച്ചതോടെ [[ചൈന]] അതിർത്തി നിയന്ത്രണങ്ങൾ കർശനമാക്കി * യു.എസ്.കരസേനാ മേധാവി റാൻഡി ജോർജിനോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് യുഎസ് പ്രതിരോധ സെക്രട്ടറി * ബോംബിട്ടു നാഗരികതകളെ നശിപ്പിക്കാനാവില്ല; ട്രംപിന് മറുപടിയുമായി ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് പെസഷ്കിയാൻ. സിവിലിയൻ കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിക്കുന്നതിലൂടെ, യുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിൻറെ സൂചനയാണ് യുഎസ് നൽകുന്നതെന്ന് ഇറാൻ. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാലത്തിന് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണത്തിൽ 8 സാധാരണക്കാർ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു , 95 പേർക്ക് പരിക്കേറ്റിരുന്നു. * ടെഹ്‌റാനുമായുള്ള ചർച്ച പരാജയപ്പെട്ടാൽ ഇറാനിലെ വൈദ്യുത നിലയങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിടുമെന്ന് ട്രംപ്  * വടക്കൻ ഇസ്രായേലി നഗരമായ ഹൈഫയിൽ ഇറാനിയൻ മിസൈൽ ആക്രമണം. * എഫ്-35 ജെറ്റ് തകർത്തതായി ഇറാൻ അവകാശപ്പെടുന്നു. * ബഹ്‌റൈനിൽ സ്ഫോടനം; സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾ അതീവ ജാഗ്രതയിൽ * ആഗോള എണ്ണവില കുതിച്ചുയരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ധന വില 55% വരെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഡീസൽ ലിറ്ററിന് 520.35 രൂപയായി '''ഇന്ത്യ''' * എഎപിയിലെ നേതൃമാറ്റം: എന്റെ മൗനത്തെ പരാജയമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുതെന്ന് രാഘവ് ഛദ്ദ. രാഘവ് ഛദ്ദയ്ക്കെതിരെ ആം ആദ്മി പാർട്ടി രംഗത്ത്.  * സ്വർണ്ണവിലയിൽ വൻ ചാഞ്ചാട്ടം; പവന് 1440 രൂപ വർദ്ധിച്ചു {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 3}} iuvo109av478ypdlha7jxjkb96ru7kh 10 666251 4611910 2026-04-03T17:22:34Z Aby John Vannilam 13754 പുതിയത് 4611910 wikitext text/x-wiki കാലാനുക്രമണിക 2026 * [[ഫലകം:2026/ജനുവരി]] * [[ഫലകം:2026/ഫെബ്രുവരി]] * [[ഫലകം:2026/മാർച്ച്]] * [[ഫലകം:2026/ഏപ്രിൽ]] * [[ഫലകം:2026/മേയ്]] * [[ഫലകം:2026/ജൂൺ]] * [[ഫലകം:2026/ജൂലൈ]] * [[ഫലകം:2026/ആഗസ്റ്റ്]] * [[ഫലകം:2026/സെപ്റ്റംബർ]] * [[ഫലകം:2026/ഒക്ടോബർ]] * [[ഫലകം:2026/നവംബർ]] * [[ഫലകം:2026/ഡിസംബർ]] == അവലംബം == {{തിരുത്തുക|ഫലകം:കാലാനുക്രമണിക 2026}} jz9d4haihurzmzrbmbe323hwpiuwspq 4611916 4611910 2026-04-03T18:04:50Z Aby John Vannilam 13754 ചെറിയ തിരുത്തൽ 4611916 wikitext text/x-wiki === കാലാനുക്രമണിക 2026 === * [[ഫലകം:2026/ജനുവരി|2026/ജനുവരി]] * [[ഫലകം:2026/ഫെബ്രുവരി|2026/ഫെബ്രുവരി]] * [[ഫലകം:2026/മാർച്ച്|2026/മാർച്ച്]] * [[ഫലകം:2026/ഏപ്രിൽ|2026/ഏപ്രിൽ]] * [[ഫലകം:2026/മേയ്]] * [[ഫലകം:2026/ജൂൺ]] * [[ഫലകം:2026/ജൂലൈ]] * [[ഫലകം:2026/ആഗസ്റ്റ്]] * [[ഫലകം:2026/സെപ്റ്റംബർ]] * [[ഫലകം:2026/ഒക്ടോബർ]] * [[ഫലകം:2026/നവംബർ]] * [[ഫലകം:2026/ഡിസംബർ]] == അവലംബം == {{തിരുത്തുക|ഫലകം:കാലാനുക്രമണിക 2026}} ck2tx0rqct7elm3xc4c014ypz4kklko 4611944 4611916 2026-04-04T06:17:57Z Aby john vannilam 586 പുതിയത് 4611944 wikitext text/x-wiki === കാലാനുക്രമണിക 2026 === * [[ഫലകം:2026/ജനുവരി|2026/ജനുവരി]] * [[ഫലകം:2026/ഫെബ്രുവരി|2026/ഫെബ്രുവരി]] * [[ഫലകം:2026/മാർച്ച്|2026/മാർച്ച്]] * [[ഫലകം:2026/ഏപ്രിൽ|2026/ഏപ്രിൽ]] * [[ഫലകം:2026/മേയ്|2026/മേയ്]] * [[ഫലകം:2026/ജൂൺ|2026/ജൂൺ]] * [[ഫലകം:2026/ജൂലൈ|2026/ജൂലൈ]] * [[ഫലകം:2026/ആഗസ്റ്റ്|2026/ആഗസ്റ്റ്]] * [[ഫലകം:2026/സെപ്റ്റംബർ|2026/സെപ്റ്റംബർ]] * [[ഫലകം:2026/ഒക്ടോബർ|2026/ഒക്ടോബർ]] * [[ഫലകം:2026/നവംബർ|2026/നവംബർ]] * [[ഫലകം:2026/ഡിസംബർ|2026/ഡിസംബർ]] {{തിരുത്തുക|ഫലകം:കാലാനുക്രമണിക 2026}} b0tsa3h98c1ejh8uo1ecfr5xc2ba617 10 666252 4611912 2026-04-03T17:25:04Z Aby John Vannilam 13754 '==== കാലാനുക്രമണിക 2026 ഫെബ്രുവരി ==== [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേലും]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയും]] [[ഇറാൻ|ഇറാനെതിരെ]] ആക്രമണമാരംഭിച്ചു (2026 ഫെബ്രുവരി 28 ) == അവലംബം == {{തിരുത്ത...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4611912 wikitext text/x-wiki ==== കാലാനുക്രമണിക 2026 ഫെബ്രുവരി ==== [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേലും]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയും]] [[ഇറാൻ|ഇറാനെതിരെ]] ആക്രമണമാരംഭിച്ചു (2026 ഫെബ്രുവരി 28 ) == അവലംബം == {{തിരുത്തുക|ഫലകം:2026/ഫെബ്രുവരി}} {{കാലാനുക്രമണിക 2026}} h5nbznredttbzqpykgj4d064s4zjdn7 10 666253 4611921 2026-04-03T19:36:32Z Symphonicallyu 155269 '<div class="infobox" style="margin: 0 auto; float: none; text-align: center; font-size: 90%; padding: 10px; overflow-x: auto; max-width: 100%; box-sizing: border-box;"> {{familytree/start}} {{familytree| | | | | |IE| | | | |IE=[[ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ]] |boxstyle_IE=background-color: #BDB76B;}} {{familytree| | | | | |!| | | | |}} {{familytree| |...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4611921 wikitext text/x-wiki <div class="infobox" style="margin: 0 auto; float: none; text-align: center; font-size: 90%; padding: 10px; overflow-x: auto; max-width: 100%; box-sizing: border-box;"> {{familytree/start}} {{familytree| | | | | |IE| | | | |IE=[[ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ]] |boxstyle_IE=background-color: #BDB76B;}} {{familytree| | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | | | |II| | | | |II=[[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] |boxstyle_II=background-color: #D3D3D3;}} {{familytree| | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | | | |IA| | | | |IA=[[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] |boxstyle_IA=background-color: #F0E68C;}} {{familytree| | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | | | |OIA| | | | |OIA=[[പഴയ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]<br>(''[[സംസ്കൃതം]]'') |boxstyle_OIA=background-color: #FFDAB9;}} {{familytree| | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | | | |MIA| | | | |MIA=[[മധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|മധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]<br>(''[[പ്രാകൃതം|പ്രാകൃത ഭാഷകൾ]]'') |boxstyle_MIA=background-color: #E6E6FA;}} {{familytree| |,|-|v|-|+|-|.| | |}} {{familytree|SHA| |ARD| |MAG| |MAH|SHA=[[ശൗരസേനി പ്രാകൃതം|ശൗരസേനി]]|ARD=[[അർദ്ധമാഗധി]]|MAG=[[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി]]|MAH=[[മഹാരാഷ്ട്രി പ്രാകൃതം|മഹാരാഷ്ട്രി]] |boxstyle_SHA=background-color: #ADD8E6; |boxstyle_ARD=background-color: #ADD8E6; |boxstyle_MAG=background-color: #ADD8E6; |boxstyle_MAH=background-color: #ADD8E6;}} {{familytree| |!| | |!| | |!| | |!|}} {{familytree|HIN| |AWA| |BEN| |MAR|HIN=''[[ഹിന്ദി]]''|AWA=''[[അവധി ഭാഷ|അവധി]]''|BEN=''[[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]''|MAR=''[[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]]'' |boxstyle_HIN=background-color: #98FB98; |boxstyle_AWA=background-color: #98FB98; |boxstyle_BEN=background-color: #98FB98; |boxstyle_MAR=background-color: #98FB98;}} {{familytree| |!| | |!| | |!| | | |}} {{familytree|GUJ| |CHH| |ODI| | | |GUJ=''[[ഗുജറാത്തി]]''|CHH=''[[ഛത്തീസ്ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]]''|ODI=''[[ഒഡിയ ഭാഷ|ഒഡിയ]]'' |boxstyle_GUJ=background-color: #98FB98; |boxstyle_CHH=background-color: #98FB98; |boxstyle_ODI=background-color: #98FB98;}} {{familytree| |!| | | | | |!| | | |}} {{familytree|PUN| | | | |ASM| | | |PUN=''[[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി]]''|ASM=''[[ആസാമീസ് ഭാഷ|ആസാമീസ്]]'' |boxstyle_PUN=background-color: #98FB98; |boxstyle_ASM=background-color: #98FB98;}} {{familytree/end}} <div style="padding:0.8em 0.2em 0.2em; line-height:1.4em; word-wrap:break-word; white-space:normal; text-align:center;"> ഈ രേഖാചിത്രം ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിന്റെ പൊതുവായ ഉത്ഭവവും, പ്രാകൃത ഭാഷകളിൽ നിന്നുള്ള പ്രധാന ആധുനിക ഭാഷകളുടെ വികാസവും വ്യക്തമാക്കുന്ന വംശാവലിയെ നിരൂപിക്കുന്നു. (ചിത്രീകരണ സൗകര്യത്തിനായി പ്രധാന ഭാഷകൾ മാത്രമാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്). </div> </div> k8yi69mwgjqgnkfxi9ebnbagy17z8z9 4611922 4611921 2026-04-03T21:31:50Z Symphonicallyu 155269 4611922 wikitext text/x-wiki <div class="infobox" style="margin: 0 auto; float: none; text-align: center; font-size: 90%; padding: 15px; overflow-x: auto; width: 100%; box-sizing: border-box; background-color: #fdfdfd; border: 1px solid #ddd;"> <div style="min-width: 900px; margin: 0 auto;"> {{familytree/start}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | |II|II='''[[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]''' |boxstyle_II=background-color:#c9ffd9; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center;}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | |IR| |IA|IR='''[[ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇറാനിയൻ]]'''|IA='''[[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]''' |boxstyle_IR=background-color:#d6ffdf; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center; |boxstyle_IA=background-color:#d6ffdf; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center;}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | |!}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |VS|VS='''[[വൈദികസംസ്‌കൃതം]]''' |boxstyle_VS=background-color:#e0ffe5; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center;}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | |SK| |PK|SK='''[[സംസ്കൃതം]]'''|PK='''[[പ്രാകൃതം|പ്രാകൃത ഭാഷകൾ]]''' |boxstyle_SK=background-color:#ebffef; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center; |boxstyle_PK=background-color:#ebffef; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center;}} {{familytree| | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{familytree| | | |MH| | | | | |GN| | | | | |SH| | | | | | | | | |MG|MH='''[[മഹാരാഷ്ട്രി പ്രാകൃതം|മഹാരാഷ്ട്രി]]'''|GN='''[[ഗാന്ധാരി ഭാഷ|ഗാന്ധാരി]]'''|SH='''[[ശൗരസേനി പ്രാകൃതം|ശൗരസേനി]]'''|MG='''[[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി]]''' |boxstyle_MH=background-color:#f5fff7; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center; |boxstyle_GN=background-color:#f5fff7; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center; |boxstyle_SH=background-color:#f5fff7; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center; |boxstyle_MG=background-color:#f5fff7; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; text-align:center;}} {{familytree| | |,|-|^|-|.| | | | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| | | | |,|-|-|-|-|+|-|-|-|.}} {{familytree| |IN| |MHL| | | |GNL| | | |WI| |CI| | | |OD| |GK| |BHR|IN='''ഇൻസുലാർ'''<hr style="margin:4px 0;" />[[സിംഹള ഭാഷ|സിംഹള]]<br/>[[ദിവെഹി ഭാഷ|ദിവെഹി]]|MHL='''ദക്ഷിണ'''<hr style="margin:4px 0;" />[[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]]<br/>[[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]]|GNL='''[[ദാർദിക് ഭാഷകൾ|ദാർഡിക്]]'''<hr style="margin:4px 0;" />[[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]]<br/>[[ഷിനാ ഭാഷ|ഷിനാ]]|WI='''പശ്ചിമ'''<hr style="margin:4px 0;" />[[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തി]]<br/>[[രാജസ്ഥാനി ഭാഷ|രാജസ്ഥാനി]]<br/>[[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]]<br/>[[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി]]|CI='''മധ്യ / വടക്കൻ'''<hr style="margin:4px 0;" />[[ഹിന്ദി]]<br/>[[ഉർദു]]<br/>[[അവധി ഭാഷ|അവധി]]<br/>[[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]]|OD='''[[ഒഡിയ]]'''<hr style="margin:4px 0;" />[[സംബൽപുരി ഭാഷ|സംബൽപുരി]]<br/>[[കുപ്പിയ ഭാഷ|കുപ്പിയ]]|GK='''[[ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ഭാഷ|ഗൗഡ-കാമരൂപിൿ]]'''<hr style="margin:4px 0;" />[[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]<br/>[[ആസ്സാമീസ്]]|BHR='''[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാരി]]'''<hr style="margin:4px 0;" />[[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പൂരി]]<br/>[[മഗാഹി ഭാഷ|മഗാഹി]]<br/>[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]] |boxstyle_IN=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_MHL=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_GNL=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_WI=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_CI=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_OD=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_GK=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center; |boxstyle_BHR=background-color:#ffffff; border:1px solid #888; padding:0.6em; border-radius:4px; vertical-align:middle; text-align:center;}} {{familytree/end}} </div> <div style="padding:1.5em 0.5em 0.5em; line-height:1.5em; word-wrap:break-word; white-space:normal; text-align:center; color:#444;"> ഈ രേഖാചിത്രം ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും, പ്രാകൃത ഭാഷകളിൽ നിന്നുള്ള പ്രധാന ആധുനിക ഭാഷകളുടെ വികാസവും വ്യക്തമാക്കുന്ന വംശാവലിയെ നിരൂപിക്കുന്നു. </div> </div> b7yuh10inn0v3mryj6h0zg7r5wdnuyl 3 666254 4611925 2026-04-03T22:19:27Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611925 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: פרוגנתודון | פרוגנתודון | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 22:19, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 0dqg7cu9zai3cp8ulmnjq6gyr81b0t2 3 666255 4611935 2026-04-04T04:50:54Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611935 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Frodar | Frodar | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:50, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) entopqk1xu3xhkieiwo9x1ke54k0vbo 3 666256 4611938 2026-04-04T05:19:18Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611938 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: MiniJayan | MiniJayan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:19, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) lmp7ejv377go7or8i1gvezzlfyegn7l 3 666257 4611940 2026-04-04T05:35:20Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611940 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Service delivery manager | Service delivery manager | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:35, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) byo9o6dn4kkvkn9ua4em2rpxygroqe8 3 666258 4611950 2026-04-04T06:47:03Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611950 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: മരതാലൊരിഅൻ | മരതാലൊരിഅൻ | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:47, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 137c402r8q5kcd6vopdw6v0ddj8kk6r 10 666259 4611958 2026-04-04T07:59:19Z Symphonicallyu 155269 '<includeonly>{{Cite web | url = {{#if:{{{1|}}}|https://www.ethnologue.com/language/{{{1}}}|https://www.ethnologue.com/}} | title = {{#if:{{{1|}}}|{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}|Ethnologue: Languages of the World}} | editor-last1 = Eberhard | editor-first1 = David M. | editor-last2 = Simons | editor-first2 = Gary F. | editor-last3 = Fennig | editor-first3 = Charles D. | website = [[എത്‌നോലോഗ്|Ethnologue]]...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4611958 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Cite web | url = {{#if:{{{1|}}}|https://www.ethnologue.com/language/{{{1}}}|https://www.ethnologue.com/}} | title = {{#if:{{{1|}}}|{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}|Ethnologue: Languages of the World}} | editor-last1 = Eberhard | editor-first1 = David M. | editor-last2 = Simons | editor-first2 = Gary F. | editor-last3 = Fennig | editor-first3 = Charles D. | website = [[എത്‌നോലോഗ്|Ethnologue]] | edition = 28-ാം | publisher = SIL International | location = ഡാളസ്, ടെക്സാസ് | year = 2025 | access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} | ref = {{{ref|}}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|content= ഈ ഫലകം ഭാഷകളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങളിൽ അവലംബമായി '''എത്‌നോലോഗിന്റെ (Ethnologue) 28-ാം പതിപ്പിനെ (2025)''' ചേർക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ <code>Template:E28</code> അല്ലെങ്കിൽ <code>Template:Ethnologue28</code> എന്ന ഫലകത്തിന് സമാനമായാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. == ഉപയോഗിക്കേണ്ട വിധം == * <code><nowiki>{{E28|ISO 639-3 കോഡ്}}</nowiki></code> (ഉദാഹരണത്തിന്: <code><nowiki>{{E28|mal}}</nowiki></code>) * <code><nowiki>{{E28|ISO 639-3 കോഡ്|ഭാഷയുടെ പേര്}}</nowiki></code> (ഉദാഹരണത്തിന്: <code><nowiki>{{E28|mal|മലയാളം}}</nowiki></code>) == ഉദാഹരണങ്ങൾ == * <code><nowiki>{{E28|doi|ഡോഗ്രി}}</nowiki></code> എന്നെഴുതിയാൽ താഴെ കാണുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകും: {{Cite web | url = https://www.ethnologue.com/language/doi | title = ഡോഗ്രി | editor-last1 = Eberhard | editor-first1 = David M. | editor-last2 = Simons | editor-first2 = Gary F. | editor-last3 = Fennig | editor-first3 = Charles D. | website = [[എത്‌നോലോഗ്|Ethnologue]] | edition = 28-ാം | publisher = SIL International | location = ഡാളസ്, ടെക്സാസ് | year = 2025 }} [[വർഗ്ഗം:ഭാഷാ ഫലകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അവലംബം ഫലകങ്ങൾ]] }} </noinclude> f22v9by1cfzojo8yzoazu2d4dvhd7wt 100 666260 4611959 2026-04-04T08:17:45Z Aby john vannilam 586 പുതിയത് 4611959 wikitext text/x-wiki === 2026 ഏപ്രിൽ 4 ശനി === * [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലുണ്ടായ]] 5.9 തീവ്രത രേഖപ്പെടുത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ വീട് തകർന്ന് എട്ട് മരണം * വാഷിംഗ്ടണിന്റെ യഥാർത്ഥ മുഖം ലോകം കാണട്ടെ'; [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയ്ക്കെതിരെ]] ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് * [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] പാലത്തിന് നേരെയുണ്ടായ യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ ആക്രമണത്തിൽ മരിച്ചവരുടെ എണ്ണം 13 ആയി ഉയർന്നു * പേർഷ്യൻ ഗൾഫ് മേഖലയിൽ രണ്ടാമത്തെ യുഎസ് യുദ്ധവിമാനം തകർന്നു; പൈലറ്റിനെ രക്ഷപ്പെടുത്തി * പ്രധാനമന്ത്രി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] കേരളത്തിൽ {{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 4}} opjxt75mpzgj33nzm6htvw83udq35h4 3 666261 4611961 2026-04-04T08:28:31Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611961 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Washing1 | Washing1 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 08:28, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 1zqy9rpa5a0019kszzykfvrfednzqrb 3 666262 4611962 2026-04-04T09:11:27Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611962 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: MightyLebowski | MightyLebowski | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:11, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 54w25fglpijuoqth2a338y7010dcs7h 0 666263 4611967 2026-04-04T11:24:00Z Wiki user KL 202319 'മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4611967 wikitext text/x-wiki മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്. jdmba38z57k9eyfdlopw92d359fd8c4 4611969 4611967 2026-04-04T11:44:05Z Wiki user KL 202319 4611969 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്. 2k7f19bs7vn6kqecrtk1om9o5gxkfj2 4611970 4611969 2026-04-04T11:45:21Z Wiki user KL 202319 4611970 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== ==പുറം കണ്ണികൾ== khuh4a16db68l6efq5akcuc4ghrxiiv 4611971 4611970 2026-04-04T11:46:47Z Wiki user KL 202319 4611971 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== ==പുറം കണ്ണികൾ== hs0h4uopblxpowpbnvr9siar4ep5e2y 4611972 4611971 2026-04-04T11:47:42Z Wiki user KL 202319 4611972 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അവലംബം== ==പുറം കണ്ണികൾ== 6c85orcjkm7ez6dxxwy8ca5bac0b9ak 4611973 4611972 2026-04-04T11:50:40Z Wiki user KL 202319 4611973 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും. ==അവലംബം== ==പുറം കണ്ണികൾ== cio166wa6k91idjkmsf28ei0jhahz2e 4611974 4611973 2026-04-04T11:52:15Z Wiki user KL 202319 4611974 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അവലംബം== ==പുറം കണ്ണികൾ== bqio148ibyeq9c84d6vbxusrnoz6vqx 4611975 4611974 2026-04-04T11:53:33Z Wiki user KL 202319 /* അവലംബം */ 4611975 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} മഹേഷ് നാരായണൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ ഫഹദ് ഫാസിൽ, കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നയൻതാര, രേവതി എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== ltg9ksjb3vfmbfqsqdaikzl7k73b0hj 4611977 4611975 2026-04-04T11:55:29Z Wiki user KL 202319 4611977 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[Mammootty]] * [[Mohanlal]] * [[Fahadh Faasil]] * [[Kunchacko Boban]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== k15ukwohfvzvkfrc1v8gb1fud4k2v8u 3 666264 4611976 2026-04-04T11:54:04Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4611976 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Narainps | Narainps | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:54, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) pimx2j29ol1cyagq9xnfnri6sc2zunu