മോഹൻലാൽ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ml">
  <siteinfo>
    <sitename>വിക്കിപീഡിയ</sitename>
    <dbname>mlwiki</dbname>
    <base>https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">മീഡിയ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">പ്രത്യേകം</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">സംവാദം</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ഉപയോക്താവ്</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">പ്രമാണം</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി സംവാദം</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ഫലകം</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">സഹായം</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">സഹായത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">വർഗ്ഗം</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">കവാടം</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">കവാടത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">കരട്</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">കരട് സംവാദം</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ഘടകം</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>മോഹൻലാൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1377</id>
    <revision>
      <id>4612068</id>
      <parentid>4610386</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <origin>4612068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138477" sha1="thrm1dql1nqsx9pifw5yaztolsac8g9" xml:space="preserve">{{featured}}{{Prettyurl|Mohanlal}}
{{Infobox actor
| name                    = മോഹൻലാൽ
| image                   = Super Star Mohanlal BNC.jpg
| caption                 = 
| birthname               = മോഹൻലാൽ വിശ്വനാഥൻ&lt;!--&quot;നായർ&quot; പേരിനൊപ്പം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഉൾപെടുത്താൻ പാടുള്ളതല്ല. അവലംബം വായിക്കുക.--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നൽകാൻ ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷൻ ലാൽ, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹൻലാൽ|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|website=The Cue|accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2022|language=ml|date=25 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=President of India|accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2022|language=en|date=22 March 2019}}&lt;/ref&gt;
|birth_date               = {{Birth date and age|df=yes|1960|5|21}}
| birthplace              = [[പത്തനംതിട്ട]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| yearsactive   = 1978 - ഇതുവരെ
| height        = 
| deathdate               = 
| deathplace              = 
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| othername               = 
| occupation              = ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്, നിർമ്മാതാവ്, സംവിധായകൻ, ചലച്ചിത്രവിതരണം, വ്യവസായി, അംബാസഡർ, പിന്നണിഗായകൻ
|yearsactive             = 1978 - ഇതുവരെ
| spouse                  = സുചിത്ര (1988 - ഇതുവരെ)
| partner                 = 
| children                = [[പ്രണവ് മോഹൻലാൽ]], വിസ്മയ
| parents                 = വിശ്വനാഥൻ നായർ, ശാന്തകുമാരി
| influences              = 
| influenced              = 
| website                 = http://www.thecompleteactor.com
| amg_id                 = P146889
| imdb_id                 = 0482320
| academyawards     = 
| afiawards               = 
| arielaward              = 
| baftaawards             = 
| cesarawards             = 
| emmyawards              = 
| geminiawards            = 
| goldenglobeawards       = 
| goldenraspberryawards   = 
| goyaawards              = 
| grammyawards            = 
| iftaawards              = 
| laurenceolivierawards   = 
| naacpimageawards        = 
| nationalfilmawards      = 
| othername     = ലാൽ
| total films   = 290 , അഭിനയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു
| filmfareawards= '''മികച്ച തമിഴ് നടൻ'''&lt;br&gt;''ഇരുവർ'' (1997)&lt;br&gt;'''മികച്ച നടൻ''' &lt;br/&gt; 1986 ''സന്മനസുള്ളവർക്ക് സമാധാനം '' &lt;br/&gt;1988 ''പാദമുദ്ര''&lt;br/&gt;1993 ''ദേവാസുരം''&lt;br/&gt;1994 ''പവിത്രം''&lt;br/&gt;1995 ''സ്ഫടികം&lt;br/&gt;1999 ''വാനപ്രസ്ഥം''&lt;br/&gt;2005 ''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]''&lt;br/&gt;2007''പരദേശി''
| nationalfilmawards= '''മികച്ച നടൻ''' &lt;br /&gt; 1991 ''ഭരതം'' &lt;br /&gt; 1999 ''വാനപ്രസ്ഥം''&lt;br /&gt;'''മികച്ച ചിത്രം'''&lt;br /&gt; 1999 ''വാനപ്രസ്ഥം''&lt;br /&gt;'''സ്പെഷ്യൽ ജൂറി പുരസ്ക്കാരം'''&lt;br /&gt; 1990 ''കിരീടം''
| awards = '''[[കേരളസംസ്ഥാന പുരസ്കാരങ്ങൾ]]'''&lt;br/&gt; 1986 ''[[T.P. ബാലഗോപാലൻ M.A.]]''&lt;br/&gt;1988 സ്പെഷ്യൻ ജൂറി പുരസ്കാരം &lt;br&gt; ''പാദമുദ്ര, [[ചിത്രം]], ഉത്സവപിറ്റേന്ന്, ആര്യൻ, വെള്ളാനകളുടെ നാട്'' &lt;br/&gt;1991 ''ഉള്ളടക്കം, [[കിലുക്കം]], അഭിമന്യു ''&lt;br/&gt;1995 ''കാ‍ലാപാനി, [[സ്ഫടികം]]''  &lt;br/&gt;1999 ''[[വാനപ്രസ്ഥം]]''&lt;br/&gt;2005 ''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]''&lt;br/&gt;2007 [[പരദേശി]]&lt;br/&gt;'''[[IIFA പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ]]''' &lt;br/&gt; 2003 [[IIFA Best Supporting Actor Award|മികച്ച സഹനടൻ]] &lt;br/&gt; ''[[Company (film)|കമ്പനി]]'' &lt;br&gt; '''[[സ്റ്റാർ സ്ക്രീൻ പുരസ്കാരം]]''' &lt;br/&gt; 2003 [[Star Screen Award Best Supporting Actor|മികച്ച സഹനടൻ]] &lt;br/&gt; ''[[Company (film)|കമ്പനി]]''
| sagawards               = 
| tonyawards              = 
| awards                  = 
}}
[[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത്]] നാല് പതിറ്റാണ്ടുകളായി സജീവമായി അഭിനയിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നടനാണ് '''മോഹൻലാൽ''' (പൂർണ്ണനാമം: മോഹൻലാൽ വിശ്വനാഥൻ നായർ, ജനനം: മേയ് 21, 1960).&lt;ref name=name1&gt;{{cite web|title=മോഹൻലാൽ ലഘുജീവചരിത്രം|url=http://www.digipaper.fi/ekonomi/9348/index.php?pgnumb=6|publisher=മോഹൻലാൽ.ഓർഗ്|accessdate=2013 സെപ്തംബർ 26|archive-date=2013-04-29|archive-url=https://archive.today/20130429163437/http://www.digipaper.fi/ekonomi/9348/index.php?pgnumb=6|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; രണ്ടു തവണ മികച്ച നടനുള്ളതടക്കം അഞ്ച് [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ]] നേടിയ മോഹൻലാൽ സ്വാഭാവികമായ നടന ശൈലിക്കു പ്രശസ്തനാണ്‌. മലയാളത്തിനു പുറമേ [[തമിഴ്]], [[ഹിന്ദി]], [[തെലുഗു]], [[കന്നഡ]] തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിലുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും ലാൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അഭിനയത്തിനു പുറമേ ഏതാനും ചിത്രങ്ങളിൽ പിന്നണി ഗായകനായും അദ്ദേഹം തിളങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾക്ക് നൽകിയ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് 2001-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് രാജ്യത്തെ നാലാമത്തെ ഉയർന്ന സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരവും 2019 ൽ&lt;ref name=&quot;Padmabhushan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|access-date=2019-01-25|date=2019-01-25|website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; രാജ്യത്തെ മൂന്നാമത്തെ ഉയർന്ന സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മഭൂഷൺ]] ബഹുമതിയും നൽകി ഭാരത സർക്കാർ ആദരിച്ചു. 2009-ൽ ഇന്ത്യൻ ടെറിട്ടോറിയൽ ആർമിയിൽ ലഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ പദവി നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;LtCol1&quot;&gt;{{cite web|title=മോഹൻലാലിന് ലെഫ്ടനന്റ് കേണൽ പദവി|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=50047|publisher=പ്രസ്സ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോ|accessdate=2013 സെപ്തംബർ 26|quote=മലയാള നടൻ മോഹൻലാലിന് ലെഫ്ടനന്റ് കേണൽ പദവി|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://archive.today/20130926035710/http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=50047|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ചലച്ചിത്ര ലോകത്തിനും സംസ്കൃത നാടകത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് [[കാലടി]] [[ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർവകലാശാല|ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാല]] ഡോക്ടറേറ്റ് നൽകിയും &lt;ref name=rediff&gt;{{cite web 
| url = http://sports.rediff.com/report/2009/nov/04/mohanlal-mammotty-to-don-sports-cap-kerala.htm
| title = Mammootty, Mohanlal to don sports cap for Kerala
| accessdate = 2009 ഡിസംബർ 22
| format = html
| publisher = Rediff
| language = en
| quote = Mohanlal was recently made the honorary Lt Colonel of the Indian Territorial Army and conferred an honorary D.Lit degree by the Kalady Sri Sankara Sanskrit university.
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.indiaedunews.net/Kerala/Honorary_degrees_for_Mohanlal,_Resul_Pookutty_and_Sastrikal_9254/print.asp{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; മോഹൻലാലിനെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര രംഗത്തിന് നൽകിയ സമഗ്ര സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് മോഹൻലാലിന് 2023-ലെ ദാദാ സാഹിബ് ഫാൽക്കെ അവാർഡ് ലഭിച്ചു. 2025 സെപ്റ്റംബർ 23ന് അവാർഡ് മോഹൻലാൽ ഏറ്റുവാങ്ങി .&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2025/09/20/mohanlal-won-dada-saheb-phalke-award.html&lt;/ref&gt;


1980, 90 ദശകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്ര വേഷങ്ങളിലൂടെയാണ്‌ മോഹൻലാൽ ശ്രദ്ധേയനായി മാറിയത്. ''[[നമുക്കു പാർക്കാൻ മുന്തിരിത്തോപ്പുകൾ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ സോളമൻ, ''[[നാടോടിക്കാറ്റ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ദാസൻ, ''[[തൂവാനത്തുമ്പികൾ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ജയകൃഷ്ണൻ, ''മണിച്ചിത്രത്താഴ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഡോക്ടടർ സണ്ണി, ''[[ചിത്രം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ വിഷ്ണു, ''ദശരഥം'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ രാജീവ് മേനോൻ,''[[കിരീടം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|കിരീടം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ സേതുമാധവൻ, ''[[ഭരതം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗോപി, ''[[ദേവാസുരം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ മംഗലശ്ശേരി നീലകണ്ഠൻ, ''[[ഇരുവർ]]''  എന്ന ചിത്രത്തിലെ ആനന്ദൻ, ''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ, ''[[സ്ഫടികം (ചലച്ചിത്രം)|സ്ഫടികം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ആടുതോമ, ''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ രമേശൻ നായർ, ''[[പരദേശി]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ വലിയകത്തു മൂസ, ''[[ഭ്രമരം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ശിവൻ കുട്ടി  തുടങ്ങിയവ മോഹൻലാലിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ചലച്ചിത്ര വേഷങ്ങളാണ്‌.

==ജീവിതരേഖ==
=== ജനനം ===
സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന
വിശ്വനാഥൻ നായരുടേയും ശാന്താകുമാരിയുടേയും രണ്ടാമത്തെ പുത്രനായി
[[ഇടവം|ഇടവ മാസത്തിലെ]]
[[രേവതി]] നക്ഷത്രത്തിൽ 1960 [[മേയ് 21]]-നു [[പത്തനംതിട്ട (ജില്ല)|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[ഇലന്തൂർ|ഇലന്തൂരിൽ]] ജനനം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mohanlal.org/myself.htm |title=mohanlal.org എന്ന വെബ്സൈറ്റിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്. |access-date=2009-07-10 |archive-date=2010-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309230331/http://www.mohanlal.org/myself.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മോഹൻലാലിന്റെ അച്ഛൻ കേരള സെക്രട്ടേറിയേറ്റിലെ നിയമ വകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുള്ള]] ''മുടവൻമുകൾ'' എന്ന സ്ഥലത്തെ തറവാട്ടു വീട്ടിലായിരുന്നു മോഹൻലാലിന്റെ കുട്ടിക്കാലം. മുടവൻമുകളിലുള്ള ഒരു ചെറിയ സ്കൂളിലാണ് മോഹൻലാൽ തന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കുന്നത്. [[പ്രിയദർശൻ]], [[എം.ജി. ശ്രീകുമാർ]] തുടങ്ങിയവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹപാഠികൾ ആയിരുന്നു. ഈ സൗഹൃദം അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാടു സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[കിളിക്കൊഞ്ചൽ|കിളിക്കൊഞ്ചൽ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ള പ്യാരേലാൽ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ  2000 ൽ മരണമടഞ്ഞിരുന്നു.

=== വിദ്യാഭ്യാസം ===
[[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] മോഡൽ സ്കൂളിലാണ് മോഹൻലാൽ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. മോഹൻലാൽ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ കാലത്തുതന്നെ നാടകങ്ങളിലും മറ്റും അഭിനയിക്കുമായിരുന്നു. ആറാം ക്ലാസിലായിരുന്നപ്പോൾ മോഹൻലാൽ സ്കൂളിലെ മികച്ച നടനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതു സാധാരണ സ്കൂളിലെ മുതിർന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്കു ലഭിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരസ്കാരമായിരുന്നു. മോഹൻലാലിന്റെ ഉപരിപഠനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] [[എം.ജി കോളേജ്|എം.ജി കോളേജിൽ]] ആയിരുന്നു. ബി,കോം ബിരുദധാരിയാണ്. കോളേജിൽ ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്ന പലരും, പ്രത്യേകിച്ചു [[പ്രിയദർശൻ]], [[മണിയൻപിള്ള രാജു]] തുടങ്ങിയവർ മോഹൻലാലിന്റെ അഭിനയ ജീവിതത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചതിനൊപ്പം മലയാള സിനിമയിൽ സ്വന്തമായ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചവരുമാണ്‌.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം==
===ആദ്യകാലം (1978-1985)===

മോഹൻലാൽ ആദ്യമായി അഭിനയിച്ച സിനിമ [[തിരനോട്ടം (1978-ലെ ചലച്ചിത്രം)|തിരനോട്ടം]] ആയിരുന്നു. ലാലിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ തന്നെ നിർമ്മാണ സംരംഭമായ ''ഭാരത് സിനി ഗ്രൂപ്പ്'' ആണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;jtpac.org&quot;&gt;http://www.jtpac.org/showdetails.php?id=16{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; മോഹൻലാൽ ഈ ചിത്രത്തിൽ ഒരു ഹാസ്യ കഥാപാത്രത്തെയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. സെൻസർ ബോർഡുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില തടസ്സങ്ങൾ മൂലം ഈ ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയില്ല. മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച്, പ്രേക്ഷകരുടെ മുന്നിലെത്തിയ ആദ്യത്തെ സിനിമ [[മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾ]] (1980) ആയിരുന്നു. ആദ്യചിത്രം പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ മോഹൻലാലിന് 20 വയസ്സായിരുന്നു പ്രായം. ആ ചിത്രത്തിൽ വില്ലൻ വേഷമായിരുന്നു മോഹൻലാലിന്. [[ശങ്കർ (ചലച്ചിത്രനടൻ)|ശങ്കർ‍]] ആയിരുന്നു മോഹൻലാലിന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിൽ നായക കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. സം‌വിധാനം ചെയ്തത് [[ഫാസിൽ|ഫാസിലും]]. മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കളിനു ശേഷം മോഹൻലാലിന് ധാരാളം അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. 1983-ൽ 25-ഓളം ചിത്രങ്ങളിൽ മോഹൻലാൽ അഭിനയിക്കുകയുണ്ടായി.  [[മാളിയംപുരക്കൽ കുടുബം|മാളിയംപുരക്കൽ]] ചാക്കോ പുന്നൂസ് ( [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] ) സം‌വിധാനം ചെയ്ത മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച ''എന്റെ മാമാട്ടിക്കുട്ടിയമ്മക്ക്'' എന്ന ചിത്രം വളരെ അധികം ജനശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ മോഹൻലാലിന്റെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട മറ്റൊരു ചിത്രമായിരുന്നു ''ഉയരങ്ങളിൽ'', [[ഐ.വി. ശശി]] സം‌വിധാനം നിർവ്വഹിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന്റെ തിരക്കഥ എഴുതിയത് പ്രശസ്ത സാഹിത്യകാരൻ [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ|എം.ടി വാസുദേവൻ നായരായിരുന്നു]]. സാവധാനം, പ്രതിനായക വേഷങ്ങളിൽ നിന്നു നായക വേഷങ്ങളിലേക്ക് മാറിയ ലാൽ, തുടർന്ന് കാമ്പുള്ളതും ഹാസ്യംകലർന്നതുമായ നായകവേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുവാൻ തുടങ്ങി. ഇത്തരം മോഹൻലാൽ ചിത്രങ്ങൾ കൂടുതലായും സം‌വിധാനം ചെയ്തതു പ്രശസ്ത സം‌വിധായകനും മോഹൻലാലിന്റെ സുഹൃത്തുമായ [[പ്രിയദർശൻ|പ്രിയദർശനായിരുന്നു]]. പ്രിയദർശന്റെ ആദ്യചിത്രമായ ''പൂച്ചക്കൊരു മൂക്കുത്തി'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മോഹൻലാൽ ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[ചിത്രം (ചലച്ചിത്രം)|ചിത്രം]]  [[കിലുക്കം]], [[മിന്നാരം]], [[തേന്മാവിൻ കൊമ്പത്ത്]], തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ മോഹൻലാൽ, പ്രിയദർശൻ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ വിജയചിത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനങ്ങളാണ്.&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/malayalamcinemanews/photos/a.640869782613648.1073741826.496375967063031/1149907551709866/?type=3&amp;theater&lt;/ref&gt;[[പ്രിയദർശൻ]] കഥയും, തിരക്കഥയും നിർവഹിച്ച് [[എം.മണി]] സംവിധാനം ചെയ്ത് 1983 ൽ പുറത്ത് ഇറങ്ങിയ [[എങ്ങനെ നീ മറക്കും]] എന്ന ചിത്രത്തിലുടെ എൺപതുകളിൽ ലാൽ തന്റെ ആദ്യ ചിത്രം മുതൽ വില്ലൻ വേഷം മാത്രം ലഭിച്ചപ്പോൾ ഈ ചിത്രത്തിലെ മികച്ച അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ലാലിന് നായക പദവി ലഭിച്ചു തുടങ്ങിയത്.

=== സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം (1986-1995)===

1986 മുതൽ 1995 വരെയുള്ള കാലഘട്ടം മലയാള സിനിമയുടെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് നല്ല തിരക്കഥയും, സം‌വിധാനവും, അഭിനയവും കൂടി ചേർന്ന നല്ല ചലച്ചിത്രങ്ങൾ കൂടുതലായും പിറവിയെടുത്തത്&lt;ref name=goldenphase&gt;{{Cite web |url=http://www.malayalamcinema.com/php/showContent.php?linkid=4 |title=മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ ചരിത്രം |access-date=2009-02-13 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228033110/http://www.malayalamcinema.com/php/showContent.php?linkid=4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മോഹൻലാലിന്റെ അഭിനയ മികവ് പ്രകടമാക്കുന്ന നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ധാരാളമായി പുറത്തിറങ്ങിയത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മികച്ച സം‌വിധായകരോടൊപ്പവും, മികച്ച തിരക്കഥാകൃത്തുക്കളോടൊപ്പവും പ്രവർത്തിക്കാൻ മോഹൻലാലിന് സാധിച്ചു.

മലയാള ചലച്ചിത്ര വേദിയിൽ മോഹൻലാലിന്റെ മികച്ച വർഷങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് 1986. ഈ വർഷത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ടി.പി. ബാലഗോപാലൻ എം.എ.]]'' എന്ന [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മോഹൻലാലിന് ആദ്യമായി മികച്ച നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന സർക്കാർ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. പിന്നീട് പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[രാജാവിന്റെ മകൻ]]‍'' എന്ന ചിത്രം മോഹൻലാലിന് ധാരാളം ആരാധകരെ നേടിക്കൊടുത്തു. ഈ ചിത്രവും വൻ വിജയമായിരുന്നു. ഈ ചിത്രം മൂലം മോഹൻലാൽ മലയാള സിനിമയിലെ സൂപ്പർ സ്റ്റാർ പദവിയിലേക്കുയർന്നു. മോഹൻലാൽ ഒരു അധോലോക നായകന്റെ വേഷം കൈകാര്യം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം സം‌വിധാനം ചെയ്തത് [[തമ്പി കണ്ണന്താനം]] ആയിരുന്നു. ഇതേ വർഷത്തിലാണ് ''[[താളവട്ടം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മോഹൻലാൽ അഭിനയിക്കുന്നത്. [[പ്രിയദർശൻ]] സം‌വിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മാനസിക നില തെറ്റിയ ഒരു യുവാവിന്റെ വേഷമായിരുന്നു മോഹൻലാലിന്. വാടകക്കാർ മൂലം ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു വീട്ടുടമസ്ഥന്റെ വേഷം ചെയ്ത ''[[സന്മനസ്സുള്ളവർക്ക് സമാധാനം]]'' എന്ന ചിത്രവും, ഒരു പത്ര പ്രവർത്തകനായി അഭിനയിച്ച ''[[പഞ്ചാഗ്നി]]'' എന്ന ചിത്രവും, മുന്തിരിത്തോട്ടം മുതലാളിയുടെ വേഷം ചെയ്ത ''[[നമുക്കു പാർക്കാൻ മുന്തിരിത്തോപ്പുകൾ]]'' എന്ന ചിത്രവും, ഒരു ഗൂർഖയായി വേഷമിട്ട ''ഗാന്ധി നഗർ സെക്കൻറ് സ്ട്രീറ്റ്'' എന്ന ചിത്രവും, ആ കാലഘട്ടത്തിലെ വമ്പിച്ച വിജയം നേടിയ ചലച്ചിത്രങ്ങളാണ്. വില്ലൻ വേഷങ്ങളിലാണ് വന്നതെങ്കിലും പിന്നീട് നായക വേഷങ്ങൾ നന്നായി ചെയ്തു തുടങ്ങിയതു മുതൽ അദ്ദേഹം മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ ചിരപ്രതിഷ്ഠ നേടി.

രചന - സംവിധാന ജോഡിയായ [[ലോഹിതദാസ്]]-[[സിബി മലയിൽ]] കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ മോഹൻലാലിന്റെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലെ മികച്ച കഥാപാത്രങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''[[കിരീടം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|കിരീടം]]''  എന്ന ചിത്രത്തിലെ സേതുമാധവൻ എന്ന കഥാപാത്രം ഇതിലൊന്നാണ്. ഒരു പോലീസുകാരനാവാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും പിന്നീട് സാഹചര്യങ്ങൾ മൂലം ഒരു കുറ്റവാളി ആയിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു കഥാപാത്രമാണ് സേതുമാധവൻ. 1989-ൽ [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര]] ജൂറിയുടെ പ്രത്യേക പരാമർശം ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് ലാലിന് ലഭിച്ചിരുന്നു. ''[[ഭരതം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗോപി എന്ന കഥാപാത്രവും ഇക്കാലത്തെ  മികച്ച ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഒരു ശാസ്ത്രീയ സംഗീതജ്ഞനായ ഗോപിയുടെയും തന്റെ ഉയർച്ചയിൽ അസൂയ കാരണം വീടുവിട്ടു പോകുകയും മരണമടയുകയും  ചെയ്യുന്ന സഹോദരന്റേയും കഥയാണ് ഭരതം. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള പുരസ്കാരം ലാലിന് നേടിക്കൊടുത്തു.

രചന- സംവിധാന ജോഡിയായ [[ശ്രീനിവാസൻ]], [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] എന്നിവരുടെ കൂടെ സാമൂഹിക പ്രാധാന്യമുള്ള ''[[വരവേൽപ്പ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലും മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ചു. [[ഗൾഫ്|ഗൾഫിൽ]] നിന്ന് തിരിച്ചു വരുന്ന ഒരു യുവാവിന്റെ  വേഷമാണ് ഇതിൽ ലാൽ അഭിനയിച്ചത്. പിന്നീട് [[പ്രിയദർശൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങളിൽ ഒരു സാധാരണ കാമുക നായക വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിലെ എക്കാല ഹിറ്റുകളിൽ ഒന്നായ ''[[ചിത്രം (ചലച്ചിത്രം)|ചിത്രം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ലാലിന്റെ അഭിനയം വളരെ ശ്രദ്ധേയമായി. ഈ ചിത്രം [[എറണാകുളം]], [[തിരുവനന്തപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ 365 ദിവസത്തിലധികം തുടർച്ചയായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രിയദർശൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[രഞ്ജിനി]] ആയിരുന്നു നായിക.

1993-ൽ [[ഐ.വി. ശശി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ദേവാസുരം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ നായകനായി അഭിനയിച്ചു. ഇത് സാമ്പത്തികമായി വിജയിക്കുകയും, ധാരാളം ജനശ്രദ്ധ നേടുകയും ചെയ്ത ഒരു ചിത്രമായിരുന്നു. മലയാളത്തിലെ മികച്ച എഴുത്തുകാരായ [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]],  [[പത്മരാജൻ]] എന്നിവരുടെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ചലച്ചിത്രാവിഷ്കാരത്തിൽ ലാൽ നായകനായിട്ടുണ്ട്. ''അമൃതം‌ ഗമയ'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഡോക്ടറുടെ കഥാപാത്രം ഇതിലൊന്നാണ്.

1993-ൽ അഭിനയിച്ച മറ്റൊരു ചിത്രമായ ''[[മണിച്ചിത്രത്താഴ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ശോഭന]] എന്നിവരോടൊപ്പം അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രം ജനപ്രീതി നേടിയ ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം നേടുകയുണ്ടായി. 90-കളിൽ പിന്നീട് ധാരാളം ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ ലാൽ ചെയ്തു. ''[[ഹിസ് ഹൈനസ്സ് അബ്ദുള്ള]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു മുസ്ലീം ഒരു നമ്പൂതിരിയായി മാറി വരുന്ന ഒരു കഥാപാത്രമായി അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ചില ശ്രദ്ധേയമായ അക്കാലത്തെ ചിത്രങ്ങൾ ''മിഥുനം'', ''മിന്നാരം'', ''തേന്മാവിൻ കൊമ്പത്ത്'' എന്നിവയായിരുന്നു. ഇതെല്ലാം വ്യാവസായികമായി വിജയിച്ച ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു.

===പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങൾ (1996-ഇതുവരെ)===
&lt;imagemap&gt;
Image:Mohanlal_and_Madhu.jpg|thumb|

poly 11 305 13 272 19 241 41 205 75 186 100 173 117 169 118 137 124 95 182 88 204 87 219 112 221 130 221 176 214 196 234 208 256 232 266 274 270 325 260 357 279 367 277 393 263 416 232 419 218 404 212 420 226 436 228 442 132 447 7 447 -1 435 0 386 17 337 [[മോഹൻലാൽ]]
poly 347 433 630 415 617 396 646 362 646 263 609 179 516 144 507 128 498 126 505 109 491 58 447 36 417 46 406 60 407 72 399 99 409 117 407 130 409 137 412 157 412 164 387 175 368 197 353 221 336 249 331 246 324 222 329 209 327 199 316 197 308 187 265 164 258 174 280 188 271 206 266 216 267 222 285 232 291 241 294 285 302 308 327 327 352 323 374 311 377 307 371 352 372 376 371 388 367 397 352 417 [[മധു (ചലച്ചിത്രനടൻ)|മധു]]

desc bottom-left
&lt;/imagemap&gt;

1996-മുതൽ പിന്നീട് ഇങ്ങോട്ടുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ മോഹൻലാലിന്റെ പ്രശസ്തിയും നായകപദവിയും ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് നിർമ്മാതാക്കളും, സംവിധായകരും ലാലിനു വേണ്ടി ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. ഇതിൽ പലതും ലാലിനെ ഒരു അസാമാന്യ നായകപദവി കൊടുത്തു കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ചിത്രങ്ങൾ ആയിരുന്നു. ''[[ആറാം തമ്പുരാൻ]]'', ''[[ഉസ്താദ് (ചലച്ചിത്രം)|ഉസ്താദ്]]'', ''[[നരസിംഹം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|നരസിംഹം]]'', ''[[പ്രജ (ചലച്ചിത്രം)|പ്രജ]]'', ''[[നരൻ]]'' എന്നിവ ഇങ്ങനെയുള്ള ചിത്രങ്ങളാണ്. ഒരു സൂപ്പർസ്റ്റാർ എന്ന പദവി പൂർണ്ണമായും പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു ഇവ. ഈ നിരയിലെ ആദ്യ ചില ചിത്രങ്ങൾ വിജയിച്ചെങ്കിലും പിന്നീട് പല ചിത്രങ്ങളും പരാജയപ്പെടുകയും ധാരാളം വിമർശനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാവുകയും ചെയ്തു. 90-കളുടെ അവസാനത്തിൽ പ്രിയദർശൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[കാലാപാനി (മലയാളചലച്ചിത്രം)|കാലാപാനി]]''  എന്ന ചിത്രം ഇതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വിജയിച്ചു. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് രാജവംശം [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ|ആൻ‌ഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപിലെ]] [[ജയിൽ|ജയിലിൽ]] അടക്കുന്ന പോരാളികളുടെ കഥ പറയുന്ന ഈ ചിത്രം ദേശീയ തലത്തിലും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ചിത്രമായിരുന്നു. 1997-ൽ മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു ചിത്രമാണ് ''[[ഗുരു (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരു]]''. വർഗ്ഗീയ ലഹളയേയും, ആത്മീയതയേയും ചർച്ച ചെയ്ത ഈ ചിത്രം. [[ഓസ്കാർ അവാർഡ്|ഓസ്കാർ അവാർഡിനു]] വേണ്ടിയുള്ള വിദേശ ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിരുന്നു. [[രാജീവ് അഞ്ചൽ]] ആയിരുന്നു ഈ ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തത്. ഇതേ വർഷത്തിൽ തന്നെ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയോടൊപ്പം]] തുല്യ നായക പ്രാധാന്യമുള്ള  [[ഹരികൃഷ്ണൻസ്]] എന്ന ചിത്രത്തിലും ലാൽ അഭിനയിച്ചു. [[ഫാസിൽ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം നല്ല വിജയം കൈവരിച്ചു. കൂടാതെ ആ സമയത്ത് തന്നെ [[ലോഹിതദാസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[കന്മദം (ചലച്ചിത്രം)|കന്മദം]]'' എന്ന ചിത്രവും കഥയിലെ വ്യത്യസ്തത കൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയമായി. 
[[പ്രമാണം:Bachan mohanlal.jpg|right|thumb|അമിതാബ് ബച്ചനോടൊപ്പം (2010-ലെ ചിത്രം)]]
1999-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഇൻ‌ഡോ-ഫ്രഞ്ച് ചലച്ചിത്ര സംരംഭമായ [[വാനപ്രസ്ഥം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]] വിഖ്യാതമായ [[കാൻ ചലച്ചിത്രമേള|കാൻ ചലച്ചിത്ര മേളയിൽ]] പ്രദർശിപ്പിക്കുകയുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. വിദേശത്തും ഈ ചിത്രത്തിന് വളരെയധികം അഭിനന്ദനങ്ങൾ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;http://movies.nytimes.com/movie/180033/Vanaprastham-the-Last-Dance/overview&lt;/ref&gt;. മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ അവാർഡ് രണ്ടാം തവണ മോഹൻലാലിന്‌ ഈ ചിത്രം നേടിക്കൊടുത്തു. 2006-ലെ  ''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' എന്ന ചിത്രത്തിന്‌ മികച്ച നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[പരദേശി]] എന്ന ചിത്രം സാമ്പത്തികമായി പരാജയം ആയിരുന്നു എങ്കിലും, മികച്ച നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരവും, ഫിലിം ഫെയർ പുരസ്കാരവും, ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡും ലാലിന് നേടിക്കൊടുത്തു. 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[ഭ്രമരം (ചലച്ചിത്രം)|ഭ്രമരം]] എന്ന ചിത്രം ധാരാളം ജനശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുകയും, വ്യാവസായികമായി വിജയിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു ചിത്രമായിരുന്നു. ബ്ലെസ്സി സംവിധാനം ചെയ്ത രണ്ടാമത്തെ മോഹൻലാൽ ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്.

===മറ്റു ഭാഷകളിൽ===

1997-ലാണ് മോഹൻലാൽ, [[മണിരത്നം]] സംവിധാനം ചെയ്ത ‘[[ഇരുവർ]]’ എന്ന തമിഴ് ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നത്. [[ലോകസുന്ദരി|ലോകസുന്ദരി ആയിരുന്ന]] [[ഐശ്വര്യ റായ്]] ആയിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിലെ നായിക. ഈ ചിത്രത്തിൽ [[എം.ജി.ആർ|എം.ജി.ആറിന്റെ]] വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. ഐശ്വര്യ റായുടെ ആദ്യ ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്.  ഇതിനു ശേഷമാണ് മോഹൻലാൽ മലയാള ഭാഷേതര ചിത്രങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്.  [[ബോളിവുഡ്]] ചിത്രമായ ''[[കമ്പനി (ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രം)|കമ്പനി]]''  എന്ന ചിത്രത്തിൽ 2002-ൽ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.idlebrain.com/mumbai/reviews/mr-company.html&lt;/ref&gt;  ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് ഇന്റർനാഷനൽ ഇന്ത്യൻ ഫിലിം അക്കാഡമിയുടെ (IIFAA) നല്ല സഹ നടനുള്ള അവാർഡ് ലഭിച്ചു. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മറ്റൊരു ഹിന്ദി ചിത്രമായ [[രാം ഗോപാൽ വർമ്മ|രാം ഗോപാൽ വർമ്മയുടെ]] [[ഷോലെ|ഷോലെയുടെ]] പുതിയ പതിപ്പായ [http://www.imdb.com/title/tt0473310/ രാം ഗോപാൽ വർമ്മാ കി ആഗിലെ] ഒരു പ്രധാന കഥാപാത്രമായി അഭിനയിച്ചതും മോഹൻ‌ലാലാണ്. എന്നാൽ ഈ ചിത്രം സാമ്പത്തികമായും നിരൂപകരുടെ ഇടയിലും പരാജയമായിരുന്നു. മോഹൻലാലും വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. 2009-ൽ വിഖ്യാത നടൻ [[കമലഹാസൻ|കമലഹാസനോടൊപ്പം]] [[തമിഴ്|തമിഴിൽ]], ''ഉന്നൈ പോൽ ഒരുവൻ''‍  എന്ന ചിത്രത്തിലും ലാൽ അഭിനയിച്ചു. ഒരു ഹിന്ദി ചിത്രമായ ''എ വെനസ്ഡേ'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ തമിഴ് പതിപ്പായിരുന്നു ഈ ചിത്രം. തമിഴിൽ മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച കഥാപാത്രം [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിൽ]] [[അനുപം ഖേർ]] ആണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ തമിഴ് ചലച്ചിത്രം [[ജില്ല]]യിൽ [[വിജയ്]]ക്ക് ഒപ്പം നായക തുല്യമായ വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/mohanlalvijay-team-up-for-tamil-film-jilla-to-be-directed-by-nesan/377813-71-180.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-07-23 |archive-date=2013-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130315121454/http://ibnlive.in.com/news/mohanlalvijay-team-up-for-tamil-film-jilla-to-be-directed-by-nesan/377813-71-180.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ ==
*
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+മോഹൻലാൽ സിനിമകളുടെ പട്ടിക
!വർഷം
!ചലച്ചിത്രം
!കഥാപാത്രം
!കുറിപ്പുകൾ
!&lt;abbr&gt;റഫ.&lt;/abbr&gt;
|-
|1980
!''[[മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾ]]''
|നരേന്ദ്രൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |1981
!''[[സഞ്ചാരി]]''
|ഡോ. ശേഖർ
|
|
|-
!''[[തകിലുകൊട്ടാമ്പുറം]]''
|അഡ്വക്കേറ്റ് പോൾ
|
|
|-
!''[[ധന്യ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ധന്യ]]''
|മോഹൻലാൽ
|
|
|-
!''[[ധ്രുവസംഗമം]]''
|ശങ്കരൻകുട്ടി
|
|
|-
!''[[അട്ടിമറി (ചലച്ചിത്രം)|അട്ടിമറി]]''
|ഷാൻ
|
|
|-
!''[[ഊതിക്കാച്ചിയ പൊന്ന്]]''
|നന്ദൻ
|
|
|-
!''[[തേനും വയമ്പും]]''
|വർമ്മ
|
|
|-
!''[[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]]''
|മോഹൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |1982
![[മദ്രാസിലെ മോൻ|''മദ്രാസിലെ'' ''മോൻ'']]
|മോഹൻലാൽ
|
|
|-
!''[[ഫുട്ബോൾ (ചലച്ചിത്രം)|ഫുട്ബോൾ]]''
|ബാലകൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''[[കേൾക്കാത്ത ശബ്ദം]]''
|ബാബു
|
|
|-
!''പടയോട്ടം''
|കണ്ണൻ
|
|
|-
!''എനിയ്ക്കും ഒരു ദിവസം''
|ബാബു
|
|
|-
!''ആക്രോശം''
|മോഹനചന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''എന്തിനോ പൂക്കുന്ന പൂക്കൾ''
|സുരേന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''സിന്ദൂര സന്ധ്യക്കു മൗനം''
|കിഷോർ
|
|
|-
!''എന്റെ മോഹങ്ങൾ പൂവണിഞ്ഞു''
|ജയൻ
|
|
|-
!''ഞാൻ ഒന്ന് പറയട്ടെ''
|ശേഖരൻകുട്ടി
|
|
|-
!''ആ ദിവസം''
|ബോസ്
|
|
|-
!''കാളിയമർദനം''
|ജോണി
|
|
|-
!''ശ്രീ അയ്യപ്പനും വാവരും''
|കടുത്ത
|കാമിയോ
|
|-
!''കുറുക്കന്റെ കല്യാണം''
|സൈനബയുടെ ഭർത്താവ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;26&quot; |1983
!''വിസ''
|വെയിൽ
|
|
|-
!''ഹലോ മദ്രാസ് ഗേൾ''
|ലാൽ
|
|
|-
!''എന്റെ കഥ''
|രമേശ്
|
|
|-
!''ഭൂകമ്പം''
|രഘു
|
|
|-
!''ഗുരുദക്ഷിണ''
|മന്ത്രി പ്രഭാകരൻ
|
|
|-
!''നസീമ''
|സൈതാലി
|
|
|-
!''കൊലക്കൊമ്പൻ''
|ഗോപി
|
|
|-
!''കുയിലിനെ തേടി''
|തമ്പുരാൻ കുട്ടി
|
|
|-
!''ഹിമവാഹിനി''
|പാപ്പി
|
|
|-
!''അറബിക്കടൽ''
|രവി
|
|
|-
!''ശേഷം കാഴ്ചയിൽ''
|പോലീസ് ഇൻസ്പെക്ടർ
|
|
|-
!''മറക്കില്ലോരിക്കലും''
|മുരളി
|
|
|-
!''സന്ധ്യക്കു വിരിഞ്ഞ പൂവ്''
|രാമു
|
|
|-
!''താവളം''
|രാജപ്പൻ
|
|
|-
!''ആധിപത്യം''
|മോഹൻ
|
|
|-
!''ചക്രവാളം ചുവന്നപ്പോൾ''
|സുരേഷ്
|
|
|-
!''എങ്ങനെ നീ മറക്കും''
|ശംബു
|
|
|-
!''ഇനിയെങ്കിലും''
|രവി
|
|
|-
!''ആട്ടക്കലാശം''
|സന്തോഷ് ബാബു
|
|
|-
!''കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട്''
|ഉണ്ണി കൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''അസ്ത്രം''
|ദാസ്
|
|
|-
!''ചങ്ങാത്തം''
|സെന്റ് ഡാനിയേൽ
|
|
|-
!''ഒരു മുഖം പല മുഖം''
|സുകുമാരൻ തമ്പി
|
|
|-
!''നാണയം''
|ബാബു
|
|
|-
!''എന്റെ മാമാട്ടിക്കുട്ടിയമ്മക്ക്''
|അലക്സ്
|
|
|-
!''പിൻനിലാവ്''
|രഘു
|
|
|-
| rowspan=&quot;25&quot; |1984
!''അക്കരെ''
|സുധാകരൻ
|
|
|-
!''ഒന്നാണു നമ്മൾ''
|നന്ദഗോപാൽ
|
|
|-
!''സ്വന്തമെവിടെ ബന്ധമേവിടെ''
|രാജേന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''വനിതാ പോലീസ്''
|അച്യുതൻ
|
|
|-
!''അപ്പുണ്ണി''
|മേനോൻ മാഷ്
|
|
|-
!''അതിരാത്രം''
|പ്രസാദ്
|
|
|-
!''ഉണരൂ''
|രാമു
|
|
|-
!''കളിയിൽ അൽപം കാര്യം''
|വിനയൻ
|
|
|-
!''പൂച്ചക്കൊരു മൂക്കുത്തി''
|ഗോപാലകൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''പാവം പൂർണിമ''
|അണ്ണൻ തമ്പുരാൻ
|
|
|-
!''ലക്ഷ്മണരേഖ''
|സുധാകരൻ നായർ
|
|
|-
!''ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ തനിയെ''
|അനിൽ കുമാർ
|
|
|-
! '' വേട്ട ''
|ബാലൻ
|
|
|-
!''ഇവിടെ തുടങ്ങുന്നു''
|കൃഷ്ണകുമാർ
|
|
|-
!''കുരിശുയുദ്ധം''
|ജോണി
|
|
|-
!''മനസറിയാതെ''
|മമ്മൂട്ടി
|
|
|-
!''തിരകൾ''
|ജെയിംസ് ജോർജ്
|
|
|-
!''കിളിക്കൊഞ്ചൽ''
|രതീഷ്
|
|
|-
!''ഇതാ ഇന്നു മുതൽ''
|
|അതിഥി വേഷം
|
|-
!''ശ്രീകൃഷ്ണ പരുന്ത്''
|കുമാരൻ
|
|
|-
!''അടുത്തടുത്ത്''
|വിഷ്ണു മോഹൻ
|
|
|-
!''അറിയാത്ത വീഥികൾ''
|ബാലൻ
|
|
|-
!''ഉയരങ്ങളിൽ''
|പി.കെ. ജയരാജൻ
|
|
|-
!''അടിയൊഴുക്കുകൾ''
|ഗോപി
|
|
|-
!''ഒരു കൊച്ചു സ്വപ്നം''
|ഗിൽബെർട്ട്
|
|
|-
| rowspan=&quot;25&quot; |1985
!''അവിടത്തെ പോലെ ഇവിടെയും ''
|സുകുമാരൻ
|
|
|-
!''നോക്കെത്താ ദൂരത്ത് കണ്ണും നാട്ട്''
|ശ്രീകുമാർ
|
|
|-
!''ഓമനിക്കാൻ ഓർമ്മിക്കാൻ''
|ദേവ കുമാർ
|
|
|-
!''അരം + അരം = കിന്നരം''
|നാരായണൻ കുട്ടി
|
|
|-
!''നായകൻ''
|കൃഷ്ണദാസ്
|
|
|-
!''ഞാൻ പിറന്ന നാട്ടിൽ''
|ഇൻസ്പെക്ടർ രാജശേഖരൻ
|
|
|-
!''ഒന്നാം കുന്നിൽ ഒരടി കുന്നിൽ''
|നിതിൻ
|
|
|-
!''അനുബന്ധം''
|ഭാസ്കരൻ
|
|
|-
!''മുളമൂട്ടിൽ അടിമ''
|അടിമാകന്നെ
|
|
|-
!''വസന്തസേന''
|ദേവൻ
|
|
|-
!''ഗുരുജി ഒരു വാക്ക്''
|സുധാകരൻ നായർ
|
|
|-
!''പറയാനും വയ്യ പറയാതിരിക്കാനും വയ്യ ''
|കറന്റ് ഹംസ
|
|
|-
!''അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്''
|ബാബു
|
|
|-
!''കൂടും തേടി''
|പീറ്റർ
|
|
|-
!''ജീവൻ്റെ ജീവൻ
|ജയൻ
|
|
|-
!''അധ്യായം ഒന്ന് മുതൽ''
|വിഷ്ണു
|
|
|-
!''അഴിയാത്ത ബന്ധങ്ങൾ''
|ബാലകൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''ബോയിംഗ് ബോയിംഗ്''
|ശ്യാം
|
|
|-
!''കരിമ്പൂവിനക്കരെ''
|ഭദ്രൻ
|
|
|-
!''ഉയരും ഞാൻ നാടാകെ''
|ദാരപ്പൻ
|
|
|-
!''ഇടനിലങ്ങൾ''
|ബാലൻ
|
|
|-
!''പത്താമുദയം''
|ജയമോഹനും വിക്രമനും
|
|
|-
!''രംഗം''
|അപ്പുണ്ണി
|
|
|-
!''ഏഴു മുതൽ ഒൻപതു വരെ''
|ആനന്ദ്
|
|
|-
!''കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു''
|കൃഷ്ണൻ ഉണ്ണി
|
|
|-
| rowspan=&quot;34&quot; |1986
!''നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം''
|ശ്രീകുമാർ
|100-ാമത്തെ ചിത്രം
|
|-
!''പപ്പൻ പ്രിയപ്പെട്ട പപ്പൻ''
|ഇൻസ്പെക്ടർ ദേവദാസ്
|
|
|-
!''ഒപ്പം ഒപ്പത്തിനൊപ്പം''
|കൃഷ്ണൻ കുട്ടി
|
|
|-
!''മഴ പെയ്യുന്നു മദ്ദളം കൊട്ടുന്നു''
|ശംബു
|
|
|-
!''പഞ്ചാഗ്നി''
|റഷീദ്
|
|
|-
!''കരിയിലക്കാറ്റ് പോലെ ''
|ഇൻസ്പെക്ടർ അച്യുതൻകുട്ടി
|
|
|-
!''അഭയം തേടി''
|അപ്പു
|
|
|-
!''വാർത്ത''
|പരോൾ വാസു
|
|
|-
!''ഗീതം''
|ജഗദീഷ് നായർ
|
|
|-
!''ഹലോ മൈഡിയർ റോങ്ങ് നമ്പർ''
|വേണുഗോപാൽ
|
|
|-
!''നേരം പുലരുമ്പോൾ''
|ദൈവരഹിതം
|
|
|-
!''ഇനിയും കുരുക്ഷേത്രം''
|സുരേഷ് ബാബു
|
|
|-
!''കാവേരി''
|ബാലചന്ദ്രൻ നായർ
|
|
|-
!''മിഴിനീർപ്പൂവുകൾ''
|റിച്ചാർഡ്
|
|
|-
!''പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്''
|പോളി
|
|
|-
!''നിമിഷങ്ങൾ''
|മുരളി
|
|
|-
!''ദൂരെ ദൂരെ ഒരു കൂടു കൂട്ടാം''
|ദിവാകരൻ
|
|
|-
!''യുവജനോത്സവം''
|ജയൻ
|
|
|-
!''ശോഭരാജ്''
|ശോഭരാജും ധർമ്മരാജും
|
|
|-
!''ഒന്ന് മുതൽ പൂജ്യം വരെ''
|ടെലിഫോൺ അങ്കിൾ
|
|
|-
!''എന്റെ എന്റെ മാത്രം''
|മിസ്റ്റർ മേനോൻ
|
|
|-
!''പടയണി''
|രമേശ്
|
|
|-
!''മനസ്സില്ലൊരു മണിമുത്ത്''
|മോഹൻ
|
|
|-
!''സന്മനസ്സുള്ളവർക്കു സമാധാനം''
|ഗോപാലകൃഷ്ണ പണിക്കർ
|
|
|-
!''അടിവേരുകൾ''
|ബാലകൃഷ്ണൻ
|നിർമ്മാതാവും
|
|-
!''ദേശാടനക്കിളി കരയാറില്ല''
|ഹരിശങ്കർ
|
|
|-
!''രേവതിക്കൊരു പാവക്കുട്ടി''
|ഡോ. മാധവൻകുട്ടി
|
|
|-
!''കുഞ്ഞാറ്റക്കിളികൾ''
|ബാലകൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''ടി.പി.ബാലഗോപാലൻ എം.എ.''
|ബാലഗോപാലൻ
|മികച്ച നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്
|
|-
!''ഗാന്ധിനഗർ സെക്കന്റ് സ്ട്രീറ്റ്''
|സേതു / രാം സിംഗ്
|നിർമ്മാതാവും
|
|-
!''രാജാവിന്റെ മകൻ''
|വിൻസെന്റ് ഗോമസ്
|
|
|-
!''നമുക്ക് പാർക്കാൻ മുന്തിരിത്തോപ്പുകൾ''
|സോളമൻ
|
|
|-
!''സുഖമോ ദേവി''
|വെയിൽ
|
|
|-
!''താളവട്ടം''
|വിനോദ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |1987
!''ജനുവരി ഒരു ഓർമ്മ''
|രാജു
|
|
|-
!''അമൃതം ഗമയ''
|ഡോ. പി.കെ. ഹരിദാസ്
|
|
|-
!''അടിമകൾ ഉടമകൾ''
|മോഹൻ ചെറിയാൻ
|
|
|-
!''സർവകലാശാല''
|ലാൽ
|
|
|-
!''ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട്''
|സാഗർ അലിയാസ് ജാക്കി
|
|
|-
!''ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ''
|രാജ മഹീന്ദ്ര വർമ്മ
|
|
|-
!''ഉണ്ണികളേ ഒരു കഥ പറയാം''
|അബി
|നിർമ്മാതാവും
|
|-
!''തൂവാനത്തുമ്പികൾ''
|മണ്ണാറത്തൊടി ജയകൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''കൈയേത്തും ദൂരത്ത്''
|വിനോദ്
|
|
|-
!''വഴിയോരക്കാഴ്ചകൾ''
|രാഘവൻ / ആന്റണി ഐസക്
|
|
|-
!''ചെപ്പ്''
|രാമചന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''നാടോടിക്കാറ്റ്''
|ദാസൻ
|നിർമ്മാതാവും
|
|-
!''ഇവിടെ എല്ലാവർക്കും സുഖം''
|അപ്പു
|
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |1988
!''മുകുന്ദേട്ടാ സുമിത്ര വിളിക്കുന്നു''
|മുകുന്ദൻ കെ. കർത്ത
|
|
|-
!''ആയിത്തം''
|ശങ്കരൻ
|
|
|-
!''മനു അങ്കിൾ''
|
|അതിഥി വേഷം
|
|-
!''ഓർക്കാപ്പുറത്ത്''
|ഫ്രെഡി നിക്കോളാസ്
|
|
|-
!''പാദമുദ്ര''
|മാത്തു പണ്ടാരവും സോപ്പ് കുട്ടപ്പനും
|
|
|-
!''പട്ടണപ്രവേശം''
|സിഐഡി രാംദാസ് / ദാസൻ
|
|
|-
!''അനുരാഗി''
|സാമു
|
|
|-
!''ആര്യൻ''
|ദേവനാരായണൻ
|
|
|-
!''മൂന്നാം മുറ''
|അലി ഇമ്രാൻ
|
|
|-
!''വെള്ളാനകളുടെ നാട്''
|സി.പവിത്രൻ &quot;സി.പി&quot; നായർ
|
|
|-
!''ഉത്സവ പിറ്റേന്ന്''
|അനിയൻകുട്ടൻ
|
|
|-
!''ചിത്രം''
|വിഷ്ണു
|
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1989
!''ലാൽ അമേരിക്കയിൽ''
|വിനോദ്
|
|
|-
!''ദൗത്യം''
|ക്യാപ്റ്റൻ റോയ് ജേക്കബ് തോമസ്
|
|
|-
!''സീസൺ''
|ജീവൻ
|
|
|-
!''വരവേൽപ്പ്''
|മുരളീധരൻ
|
|
|-
! ''നാടുവാഴികൾ''
|അർജുൻ
|
|
|-
! ''പെരുവണ്ണാപുരത്തെ വിശേഷങ്ങൾ''
|അച്യുതക്കുറുപ്പ്
|കാമിയോ
|
|-
!''കീരീടം''
|സേതുമാധവൻ
|ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകളിൽ പ്രത്യേക പരാമർശം
|
|-
!''വന്ദനം''
|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''അധിപൻ''
|അഡ്വ. ശ്യാം പ്രകാശ്
|
|
|-
!''ദശരഥം''
|രാജീവ് മേനോൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |1990
!''ഏയ് ഓട്ടോ''
|സുധി
|
|
|-
!''അക്കരെ അക്കരെ അക്കരെ''
|സിഐഡി രാംദാസ്/ദാസൻ
|
|
|-
!''നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ''
|ടോണി കുരിശിങ്കൽ
|
|
|-
!''ഹിസ് ഹൈനസ് അബ്ദുള്ള''
|അബ്ദുല്ല / ആനന്ദൻ നമ്പൂതിരി
|
|
|-
!''മുഖം''
|ഹരിപ്രസാദ്
|
|
|-
!''കടത്തനാടൻ അമ്പാടി''
|കടത്തനാടൻ അമ്പാടി
|
|
|-
!''താഴ്‌വാരം''
|ബാലൻ
|
|
|-
!''അർഹത''
|ദേവരാജ്
|
|
|-
!''ഇന്ദ്രജാലം''
|കണ്ണൻ നായർ
|
|
|-
!''അപ്പു''
|അപ്പു
|
|
|-
!''ലാൽ സലാം''
|നെട്ടൂർ സ്റ്റീഫൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1991
!''ധനം''
|ശിവശങ്കരൻ
|
|
|-
!''ഗോപുര വാസലീലെ''
|അക്കോർഡിയനിസ്റ്റ്
|തമിഴ് സിനിമ; &quot;കേളടി എൻ പാവായേ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ പ്രത്യേക വേഷം.
|
|-
!''ഭരതം''
|കല്ലൂർ ഗോപിനാഥൻ
|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം
|
|-
!''വാസ്തുഹാര''
|വേണുഗോപാൽ
|
|
|-
!''വിഷ്ണുലോകം''
|ശങ്കു
|
|
|-
!''അങ്കിൾ ബൺ''
|ചാർളി ചാക്കോ
|
|
|-
!''കിലുക്കം''
|ജോജി
|
|
|-
!''ഉള്ളടക്കം''
|ഡോ. സണ്ണി
|
|
|-
!''കിഴക്കുണരും പക്ഷി''
|അനന്ത് മൂർത്തി
|
|
|-
!''അഭിമന്യു''
|ഹരികൃഷ്ണൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |1992
!''സദയം''
|സത്യനാഥൻ
|
|
|-
!''കമലദളം''
|നന്ദഗോപൻ
|
|
|-
!''അഹം''
|സിദ്ധാർത്ഥൻ
|
|
|-
!''രാജശിൽപി''
|ശംഭു
|
|
|-
!''യോദ്ധ''
|തൈപ്പറമ്പിൽ അശോകൻ
|
|
|-
!''അദ്വൈതം''
|ശിവപ്രസാദ്
|
|
|-
!''സൂര്യഗായത്രി''
|ഡോ. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യം
|
|
|-
!''നാടോടി''
|സച്ചിദാനന്ദൻ, ബാലകൃഷ്ണൻ ഭാഗവതർ
|
|
|-
!''വിയറ്റ്നാം കോളനി''
|ജി. കൃഷ്ണമൂർത്തി
|
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |1993
!''മിഥുനം''
|സേദുമാധവൻ
|
|
|-
!''ദേവാസുരം''
|മംഗലശ്ശേരി നീലകണ്ഠൻ
|200-ാമത്തെ ചിത്രം
|
|-
!''ബട്ടർഫ്ലൈസ്''
|രാജകുമാരൻ
|
|
|-
!''മായാമയൂരം''
|കൃഷ്ണൻ ഉണ്ണിയും നരേന്ദ്രനും
|
|
|-
!''ഗാന്ധർവ്വം''
|സാമുവൽ അലക്സാണ്ടർ
|
|
|-
!''ചെങ്കോൽ''
|സേതുമാധവൻ
|
|
|-
!''കളിപ്പാട്ടം''
|വേണു
|
|
|-
!''മണിച്ചിത്രത്താഴ്''
|ഡോ. സണ്ണി ജോസഫ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1994
!''പവിത്രം''
|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''തേന്മാവിൻ കൊമ്പത്ത്''
|മാണിക്യൻ
|
|
|-
!''പിൻഗാമി''
|ക്യാപ്റ്റൻ വിജയ് മേനോൻ
|
|
|-
!''ഗണ്ഡീവം''
|ക്യാപ്റ്റൻ
|തെലുങ്ക് സിനിമ; &quot;ഗൊരുവാങ്ക വലഗനേ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ പ്രത്യേക വേഷം.
|
|-
!''പക്ഷേ''
|ബാലചന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''മിന്നാരം''
|ബോബി
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1995
!''നിർണയം''
|ഡോ. റോയ് അലക്സ്
|
|
|-
!''സ്ഫടികം
|തോമസ് &quot;ആടുതോമ&quot; ചാക്കോ
|
|
|-
!''തച്ചോളി വർഗീസ് ചേകവർ''
|തച്ചോളി വർഗീസ് ചേകവർ
|
|
|-
!''മാന്ത്രികം''
|സ്റ്റീഫൻ റൊണാൾഡ് / ആൽബി റോമിയോ ഹിഗ്വിറ്റ
|
|
|-
!''അഗ്നിദേവൻ''
|അനിയൻകുട്ടൻ / രവിവർമ്മ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
!''കാലാപാനി''
|ഡോ. ഗോവർദ്ധൻ മേനോൻ
|
|
|-
!''ദി പ്രിൻസ്''
|ജീവ
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1997
!''ഇരുവർ''
|ആനന്ദൻ
|തമിഴ് സിനിമ
|
|-
!''വർണപകിട്ട്''
|സണ്ണി പാലമറ്റം
|
|
|-
!''ഒരു യാത്രാമൊഴി''
|ഗോവിന്ദൻകുട്ടി
|
|
|-
!''ചന്ദ്രലേഖ''
|അപ്പുക്കുട്ടൻ / ആൽഫി
|
|
|-
!''ഗുരു''
|രഘുരാമൻ
|
|
|-
!''ആറാം തമ്പുരാൻ''
|ജഗന്നാഥൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1998
!''കന്മദം''
|വിശ്വനാഥൻ
|
|
|-
!''ഹരികൃഷ്ണൻസ്''
|അഡ്വ. കൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''രക്തസാക്ഷികൾ സിന്ദാബാദ്''
|ശിവ സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ
|
|
|-
!''അയാൾ കഥ എഴുതുകയാണ് ''
|സാഗർ കോട്ടപ്പുറം / വിദ്യാസാഗർ
|
|
|-
!''സമ്മർ ഇൻ ബത്ലേഹം''
|നിരഞ്ജൻ
|കാമിയോ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1999
!''ഉസ്താദ്''
|പരമേശ്വരൻ / ഉസ്താദ്
|
|
|-
!''ഒളിമ്പിയൻ ആന്തോണി ആദം''
|എസ്പി ആൻ്റണി ചക്കുംമൂട്ടിൽ വർഗീസ് ഐപിഎസ്
|
|
|-
!''വാനപ്രസ്ഥം''
|കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ
|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2000 വർഷം
!''നരസിംഹം''
|പൂവള്ളി ഇന്ദ്രചൂഡൻ
|
|
|-
!'' ലൈഫ് ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ''
|വിനയ ചന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''ശ്രദ്ധ''
|ഗംഗാപ്രസാദ് ഐ.പി.എസ്.
|
|
|-
!''ദേവദൂതൻ''
|വിശാൽ കൃഷ്ണമൂർത്തി
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2001
!''കാക്കക്കുയിൽ''
|ശിവരാമൻ
|
|
|-
!''രാവണപ്രഭു''
|മംഗലശ്ശേരി നീലകണ്ഠനും കാർത്തികേയനും
|
|
|-
!''പ്രജ''
|സാക്കിർ അലി ഹുസൈൻ
|
|
|-
!''ഉന്നതങ്ങളിൽ''
|വിവേക്
| rowspan=&quot;2&quot; |കാമിയോ
|
|-
!'' അച്ഛനെയാണെനിക്കിഷ്ടം''
|മഹാദേവൻ
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2002
!''കമ്പനി''
|ഐജി വീരപ്പള്ളി ശ്രീനിവാസൻ ഐപിഎസ്
|ഹിന്ദി സിനിമ
|
|-
!''ഒന്നാമൻ''
|രവിശങ്കർ
|
|
|-
!''താണ്ഡവം''
|കാശിനാഥൻ
|
|
|-
!''ചതുരംഗം''
|ആറ്റിപ്രാക്കൽ ജിമ്മി ജേക്കബ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2003
!''പോപ്പ് കോൺ''
|വിക്രമാദിത്യൻ
|തമിഴ് സിനിമ
|
|-
!''മിസ്റ്റർ ബ്രഹ്മചാരി''
|അനന്തൻ തമ്പി
|
|
|-
!''കിളിച്ചുണ്ടൻ മാമ്പഴം''
|അബ്ദുൾ ഖാദർ
|
|
|-
!''ബാലേട്ടൻ''
|അത്താണിപ്പറമ്പിൽ ബാലചന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''ഹരിഹരൻ പിള്ള ഹാപ്പിയാണ്''
|ഹരിഹരൻ പിള്ള
|
|
|-
!''തിരനോട്ടം''
|കുട്ടപ്പൻ
|വൈകിയ റിലീസ്
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2004
!''വാമനപുരം ബസ് റൂട്ട്''
|ലിവർ ജോണി
|
|
|-
!''വിസ്മയതുമ്പത്ത്''
|ശ്രീകുമാർ
|
|
|-
!''സ്നേഹം''
|മോഹൻ നായർ
|കന്നഡ സിനിമ; അതിഥി വേഷം
|
|-
!''വാണ്ടഡ്''
|നാരായണ സ്വാമി ഐപിഎസ്
|
|
|-
!''നാട്ടുരാജാവ്''
|പുലിക്കാട്ടിൽ ചാർളി
|
|
|-
!''മാമ്പഴക്കാലം''
|പുരമനയിൽ ചന്ദ്രൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
!''ഉദയനാണു താരം''
|ഉദയഭാനു
|
|
|-
!''ചന്ദ്രോൽസവം''
|ചിറക്കൽ ശ്രീഹരി
|
|
|-
!''ഉടയോൻ''
|ശൂരനാട് പാപ്പോയി, ശൂരനാട് കുഞ്ഞ്
|
|
|-
!''നരൻ''
|മുള്ളൻകൊല്ലി വേലായുധൻ
|
|
|-
!''തന്മാത്ര''
|രമേശൻ നായർ
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2006
!''കിലുക്കം കിലുകിലുക്കം''
|ജോജി
|കാമിയോ
|
|-
!''രസതന്ത്രം''
|പ്രേമചന്ദ്രൻ
|
|
|-
!''വടക്കുംനാഥൻ''
|ഇരിങ്ങണ്ണൂർ ഭരത പിഷാരടി
|
|
|-
!''കീർത്തി ചക്ര''
|മേജർ മഹാദേവൻ
|
|
|-
!''മഹാസമുദ്രം''
|ഇസഹാക്ക് വേളാങ്കണ്ണി
|
|
|-
!''ഫോട്ടോഗ്രാഫർ''
|ഡിജോ ജോണും ജോയ് ജോണും
|
|
|-
!''ബാബ കല്യാണി''
|ബാബ കല്യാണി ഐപിഎസ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2007
!''ഛോട്ടാ മുംബൈ''
|വാസ്കോ &quot;തല&quot; 
|
|
|-
!''ഹലോ''
|ശിവരാമൻ
|
|
|-
!''അലിഭായ്''
|അൻവർ അലി &quot;അലി ഭായ്&quot; 
|
|
|-
!''രാം ഗോപാൽ വർമ്മ കി ആഗ്''
|ഇൻസ്പെക്ടർ നരസിംഹ
|ഹിന്ദി സിനിമ
|
|-
!''പരദേശി''
|വലിയകത്ത് മൂസ
|
|
|-
!''റോക്ക് ആൻഡ് റോൾ''
|ചന്ദ്രമൗലി
|
|
|-
!''ഫ്ലാഷ്''
|ഡോ. മിഥുൻ മാധവ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2008
!''ഹല്ലാ ബോൾ''
|അവൻ തന്നെ
|ഹിന്ദി സിനിമ; അതിഥി വേഷം
|
|-
!''കോളേജ് കുമാരൻ''
|ക്യാപ്റ്റൻ ശ്രീകുമാർ/ കാൻ്റീന് കുമാരൻ/ കോളേജ് കുമാരൻ
|
|
|-
!''ഇന്നത്തെ ചിന്താവിഷയം''
|ഗോപകുമാർ &quot;ജി കെ&quot;
|
|
|-
!''മിഴികൾ സാക്ഷി''
|പ്രൊഫസർ സയീദ് അഹമ്മദ്
|
|
|-
!''മാടമ്പി''
|പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ ഗോപാലകൃഷ്ണപിള്ള
|
|
|-
!''ആകാശ ഗോപുരം''
|ആൽബർട്ട് സാംസൺ
|
|
|-
!''കുരുക്ഷേത്ര''
|കേണൽ മഹാദേവൻ
|
|
|-
!''ട്വൻറി 20''
|ദേവരാജ പ്രതാപ വർമ്മ
|
|
|-
!''പകൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ''
|സിദ്ധാർത്ഥൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2009
! റെഡ് ചില്ലിസ്
|ഒയ്യാരത്തു മടത്തിൽ രാമനാഥൻ
|
|
|-
!''സാഗർ അലിയാസ് ജാക്കി റീലോഡഡ്''
|സാഗർ അലിയാസ് ജാക്കി
|
|
|-
!''ഭഗവാൻ''
|ഡോ. ബാലഗോപാലൻ
|
|
|-
!''ഭ്രമരം''
|ശിവൻകുട്ടി
|
|
|-
!''ഉന്നൈപോൾ ഒരുവൻ''
|ഡിജിപി ഗോവിന്ദ രാഘവൻ മാരാർ ഐപിഎസ്
|തമിഴ് സിനിമ
|
|-
!''ഏഞ്ചൽ ജോൺ''
|ഏഞ്ചൽ ജോൺ
|
|
|-
!''ഇവിടം സ്വർഗമാണ് ''
|മാത്യൂസ് ജെറമിയാസ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2010
!''ജനകൻ''
|അഡ്വ. സൂര്യ നാരായണൻ
|
|
|-
!''അലക്സാണ്ടർ ദി ഗ്രേറ്റ്''
|അലക്സാണ്ടർ വർമ്മ
|
|
|-
!''ഒരു നാൾ വരും''
|കുളപ്പുള്ളി സുകുമാരൻ / ഡി വൈ എസ് പി നന്ദകുമാർ
|
|
|-
!''ശിക്കാർ''
|ബലരാമൻ
|
|
|-
!''കാണ്ഡഹാർ''
|മേജർ മഹാദേവൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2011
!''ക്രിസ്ത്യൻ ബ്രദേഴ്സ്''
|ഷെർസൺ എന്ന ക്രിസ്റ്റി വർഗീസ് മാപ്പിള
|
|
|-
!''ചൈന ടൗൺ''
|മാത്തുക്കുട്ടിയും സേവ്യറും
|
|
|-
!''പ്രണയം''
|മാത്യൂസ്
|
|
|-
!''സ്നേഹവീട്''
|അജയൻ മേനോൻ
|300-ാമത്തെ ചിത്രം
|
|-
!''അറബിയും ഒട്ടകവും പി.മാധവൻ നായരും'' ''ഒരു മരുഭൂമിക്കഥ''
|പി. മാധവൻ നായർ
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2012
!''കാസനോവ''
|കാസനോവ
|
|
|-
!''ടെസ്''
|ശിവൻ മേനോൻ
|ഹിന്ദി സിനിമ; കാമിയോ
|
|-
!''ഗ്രാൻഡ്മാസ്റ്റർ''
|ഐജി ചന്ദ്രശേഖർ ഐപിഎസ്
|
|
|-
!''സ്പിരിറ്റ്''
|രഘു നന്ദൻ
|
|
|-
!''റൺ ബേബി റൺ''
|വേണു
|
|
|-
!''കർമ്മയോദ്ധ''
|ഡിസിപി മാധവ &quot;മാഡ് മാഡി&quot; മേനോൻ ഐപിഎസ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2013
!''ലോക്പാൽ''
|നന്ദഗോപാൽ / ലോക്പാൽ
|
|
|-
!''റെഡ് വൈൻ''
|എസിപി രതീഷ് വാസുദേവൻ ഐപിഎസ്
|
|
|-
!''ലേഡീസ് &amp; ജൻ്റിൽമെൻ''
|ചന്ദ്രബോസ്
|
|
|-
!''കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി''
|
|കാമിയോ വേഷം
|
|-
!''ഗീതാഞ്ജലി''
|ഡോ. സണ്ണി ജോസഫ്
|
|
|-
!''ദൃശ്യം''
|ജോർജ്ജ്കുട്ടി
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2014
!''ജില്ല''
|ശിവൻ
|തമിഴ് സിനിമ
|
|-
!''മിസ്റ്റർ ഫ്രോഡ്''
|ഭായ് ജി / ജോൺ ക്ലിഫ് / ശിവറാം
|
|
|-
!''കൂതറ''
|ഉസ്താദ് സാലി
|
|
|-
!''പെരുച്ചാഴി''
|ജഗന്നാഥൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2015
!''രസം''
|അവൻ തന്നെ
|അതിഥി വേഷം
|
|-
!''മൈത്രി''
|മഹാദേവ് ഗോഡ്കെ
|കന്നഡ സിനിമ; കാമിയോ; ''മൈ ഹീറോ മൈത്രി'' എന്ന പേരിൽ ഭാഗികമായി മലയാളത്തിൽ റീഷോട്ട് ചെയ്തു
|
|-
!''എന്നും എപ്പൊഴും''
|വിനീത് എൻ. പിള്ള
|
|
|-
!''ലൈലാ ഓ ലൈലാ''
|ജയ് മോഹൻ
|
|
|-
!''ലോഹം''
|രാജീവ് &quot;രാജു&quot; സത്യമൂർത്തി
|
|
|-
!''കനൽ''
|ജോൺ ഡേവിഡ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2016
!''മനമന്ത''
|സായി റാം
|തെലുങ്ക് സിനിമ; ''വിസ്മയം'' എന്ന പേരിൽ ഭാഗികമായി മലയാളത്തിൽ റീഷോട്ട് ചെയ്തു
|
|-
!''ജനതാ ഗാരേജ്''
|സത്യം
|തെലുങ്ക് സിനിമ
|
|-
!''ഒപ്പം''
|ജയരാമൻ
|
|
|-
!''പുലിമുരുകൻ''
|മുരുകൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2017
!''മുന്തിരിവള്ളികൾ തളിർക്കുമ്പോൾ''
|ഉലഹന്നാൻ &quot;ഉണ്ണച്ചൻ&quot;
|
|
|-
!''1971: ബിയോണ്ട് ബോർഡേഴ്സ്''
|കേണൽ മഹാദേവനും മേജർ സഹദേവനും
|
|
|-
!''വെളിപാടിന്റെ പുസ്തകം''
|മൈക്കൽ 
|
|
|-
!''വില്ലൻ''
|എഡിജിപി മാത്യു മാഞ്ഞൂരാൻ ഐപിഎസ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2018
!''ആദി''
|അവൻ തന്നെ
|കാമിയോ വേഷം
|
|-
!''നീരാളി''
|സണ്ണി ജോർജ്
|
|
|-
!''കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി''
|ഇത്തിക്കര പക്കി
|എക്സ്റ്റൻഡഡ് കാമിയോ
|
|-
!''ഡ്രാമ''
|രാജഗോപാൽ
|
|
|-
!''ഒടിയൻ''
|ഒടിയൻ മാണിക്യൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2019
!''ലൂസിഫർ''
|സ്റ്റീഫൻ നെടുമ്പള്ളി / ഖുറേഷി അബ്‌റാം
|
|
|-
!''ഇട്ടിമാണി''
|ഇട്ടിമാണിയും ഇട്ടിമാതനും
|
|
|-
!''കാപ്പാൻ''
|പി.എം. ചന്ദ്രകാന്ത് വർമ്മ
|തമിഴ് സിനിമ
|
|-
|2020
!''ബിഗ് ബ്രദർ''
|സച്ചിദാനന്ദൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
!''ദൃശ്യം 2''
|ജോർജ്ജ്കുട്ടി
|
|
|-
!''മരക്കാർ: അറബിക്കടലിൻ്റെ സിംഹം''
|കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2022
!''ബ്രോ ഡാഡി''
|ജോൺ ചാക്കോ കട്ടടി
|
|
|-
!''ആറാട്ട്''
|ഗാനഭൂഷണം നെയ്യാറ്റിൻകര ഗോപൻ / കേണൽ സൂര്യചന്ദ്രലാൽ / ഏജൻ്റ് എക്സ്
|
|
|-
!''ട്വൽത്ത് മാൻ''
|ഡിവൈഎസ്പി ചന്ദ്രശേഖർ
|
|
|-
!''മോൺസ്റ്റർ''
|ലക്കി സിംഗ് / ശിവദേവ് സുബ്രഹ്മണ്യം ഐപിഎസ്
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2023
!''എലോൺ''
|കാളിദാസ്
|
|
|-
!''ജയിലർ''
|മാത്യു
|തമിഴ് സിനിമ; കാമിയോ
|
|-
!''നേര്''
|അഡ്വ. വിജയമോഹൻ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
!''മലൈക്കോട്ടൈ വാലിബൻ''
|മലൈക്കോട്ടൈ വാലിബൻ / മലൈക്കോട്ടൈ മലയൻ
|
|
|-
!''ബറോസ് 3D''
|ബാരോസ്
|സംവിധായകൻ കൂടി
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2025
!''L2: എമ്പുരാൻ''
|ഖുറേഷി അബ്രാം / സ്റ്റീഫൻ നെടുമ്പള്ളി
|
|
|-
!''തുടരും''
|ഷൺമുഖം &quot;ബെൻസ്&quot;
|
|
|-
!''കണ്ണപ്പ''
|കിരാത
|തെലുങ്ക് സിനിമ; കാമിയോ
|
|-
!''ഹൃദയപൂർവ്വം''
|സന്ദീപ് ബാലകൃഷ്ണൻ
|
|
|-
!''ഭാ. ഭാ. ബാ.''
|ഗില്ലി ബാല
|വിപുലീകൃത അതിഥി വേഷം
|
|-
!''വൃഷഭ''
|രാജാ വിജയേന്ദ്ര വൃഷഭ / ആദി ദേവ
|തെലുങ്ക്-മലയാളം ദ്വിഭാഷാ ചിത്രം
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|''ദൃശ്യം 3'' &lt;abbr&gt;†&lt;/abbr&gt;
|ജോർജ്ജ്കുട്ടി
| മെയ് 21 റിലീസ്
|
|-
|''[[പേട്രിയറ്റ്]]'' &lt;abbr&gt;†&lt;/abbr&gt;
|&lt;abbr&gt;ടി.ബി.എ.&lt;/abbr&gt;
|ചിത്രീകരണം
|
|-
|''ഖലീഫ'' &lt;abbr&gt;†&lt;/abbr&gt;
|മമ്പറക്കൽ അഹമ്മദ് അലി
|കാമിയോ വേഷം
|
|-
|}
*

==പ്രശസ്തി==
താൻ കൈകാര്യം ചെയ്ത വേഷങ്ങൾ, ലളിതവും സ്വാഭാവികവുമായുള്ള അഭിനയ രീതി തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളാണ്‌ 1980-കളിൽ മോഹൻലാലിനെ മലയാളികൾക്കിടയിൽ പ്രിയങ്കരനാക്കിയത്. ''ലാൽ'' അല്ലെങ്കിൽ ''ലാലേട്ടൻ'' എന്നായിരുന്നു മോഹൻലാൽ പൊതുവെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ, 80-കളിലെ മോഹൻലാലിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പൊതുവെ ബഡ്ജറ്റിനകത്ത് നിൽക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളായതു കൊണ്ടും, അവയുടെ തിരക്കഥ തികച്ചും മലയാളികൾക്കു മാത്രമായതിനാലും ഈ ചിത്രങ്ങൾ കേരളത്തിനു പുറത്ത് അധികം ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നില്ല. പിന്നീട് 2000-നു ശേഷം, ചില മലയാളേതര ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയവും കേരളത്തിനു പുറത്തെ മലയാളികളുടെ വളർച്ചയും അദ്ദേഹത്തെ [[തമിഴ്|തമിഴിലും]], [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിലും]] പ്രശസ്തനാക്കി. തന്റെ 30 വർഷത്തിലധികം നീണ്ട അഭിനയ ജീ‍വിതത്തിൽ മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ടു അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു നടനാണ് ലാൽ. പുതിയ നായക നടന്മാർ മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് ഉയർന്നു വന്നെങ്കിലും ഒരു മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിലെ സൂപ്പർസ്റ്റാർ എന്ന പദവി നില നിർത്താൻ ലാലിനു കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ നികുതി വെട്ടിപ്പ് നടത്തി രാജ്യത്തെയും ആരാധകരെയും വഞ്ചിച്ചു എന്ന വാർത്തകൾ പ്രചരിച്ചതോടെ ലാലിന്റെ ജനസമ്മതി കുറഞ്ഞു എന്ന് പറയുന്നവരും ഉണ്ട്. മലയാള സിനിമയിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന നടൻ കൂടിയാണ് മോഹൻലാൽ.&lt;ref name=highest-paid-actor&gt;[http://1.bp.blogspot.com/_zlh03mK1KGM/R4jQ-Bx2RnI/AAAAAAAAAR4/SQ2YTNOjKqE/s1600-h/superstars-2007_Page_1.jpg &quot;Mohanlal the highest paid actor&quot;.].&lt;/ref&gt;

==നാടക രംഗത്ത്==
മറ്റ് ധാരാളം മലയാള നടീ നടന്മാരെപ്പോലെ ലാലിന് ഒരു [[നാടകം|നാടക]] അഭിനയ ചരിത്രമില്ല. പക്ഷേ, അദ്ദേഹം ചില സുപ്രധാന നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലാൽ തന്റെ ആദ്യ നാടകത്തിൽ അഭിനയിച്ചത് ''കർണ്ണഭാരം'' എന്ന നാടകത്തിൽ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] കഥാപാത്രമായ [[കർണ്ണൻ|കർണ്ണന്റെ]] വേഷത്തിലാണ്. [[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] ആധുനിക നാടക വേദിയെ നവീകരിച്ച നാടകാചാര്യനായ [[കാവാലം നാരായണപണിക്കർ]] ആയിരുന്നു ഈ നാടകത്തിന്റെ സംവിധായകൻ. [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] പ്രഥമ പ്രദർശനം നടത്തിയ ഈ നാടകം ദേശീയ നാടക ഉത്സവത്തിലും അവതരിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് ചലച്ചിത്ര-നാടക സംവിധായകനായ [[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]]‍ സംവിധാനം ചെയ്ത ''കഥയാട്ടം'' എന്ന നാടക രൂപാന്തരത്തിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;jtpac.org&quot;/&gt; ഇതിൽ മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ പത്ത് സുപ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെയാണ് മോഹൻലാൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. തുടർന്ന് ''ഛായാമുഖി'' എന്ന നാടകത്തിലും മോഹൻലാൽ അഭിനയിക്കുകയുണ്ടായി. മഹാഭാരതത്തിലെ തന്നെ കഥാപാത്രങ്ങളായ ഭീമന്റെയും, കീചകന്റെയും കഥയാണ് ഛായാമുഖി. ഇതിൽ ഭീമനായി, മോഹൻലാലും, കീചകനായി പ്രശസ്ത നടൻ [[മുകേഷ് (ചലച്ചിത്രനടൻ)|മുകേഷും]] വേഷമിട്ടു. ഈ നാടകം നിർ‍മ്മിച്ചത് മോഹൻലാലിന്റെയും മുകേഷിന്റെയും സൗഹൃദ സംരംഭമായ ''കാളിദാസ വിഷ്വൽ മാജിക്'' ആണ്.&lt;ref name=&quot;jtpac.org&quot;/&gt;. ഛായാമുഖി എഴുതി, സംവിധാനം ചെയ്തത് പ്രശാന്ത് നാരായണൻ ആയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;jtpac.org&quot;/&gt; ഛായാമുഖി നല്ല രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ഏകദേശം 60 ദിവസം മോഹൻലാലും, മുകേഷും അടങ്ങുന്ന സംഘം പരിശീലനം നടത്തുകയുണ്ടായി.

==കുടുംബം==
അന്തരിച്ച [[തമിഴ്]] നടനും, നിർമ്മാതാവുമായ [[കെ. ബാലാജി|കെ. ബാലാജിയുടെ]] മകൾ സുചിത്രയെയാണ്‌ മോഹൻലാൽ വിവാഹം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഇവർക്ക് രണ്ടു മക്കളുണ്ട് : പ്രണവ്, വിസ്മയ. [[പ്രണവ്‌ മോഹൻലാൽ|പ്രണവ്]] ബാലതാരമായി ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരുന്നു. മോഹൻലാൽ തന്നെ നായകനായി അഭിനയിച്ച ''ഒന്നാമൻ'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മോഹൻ‍ലാലിന്റെ ബാല്യകാലമാണ് ആദ്യമായി പ്രണവ് അഭിനയിച്ചത്. ''പുനർജ്ജനി'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന്‌ സംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ മികച്ച ബാലതാരത്തിനുള്ള അവാർഡ് പ്രണവിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== നിർമ്മാണ രംഗത്ത് ==
ഒരു അഭിനേതാവ് എന്നതിനു പുറമേ മോഹൻലാൽ ഒരു ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് കൂടിയാണ്‌. ചലച്ചിത്ര താരങ്ങളായ [[സീമ]], [[മമ്മൂട്ടി]] എന്നിവർക്കൊപ്പം കാസിനോ എന്ന സിനിമാ നിർമ്മാണ കമ്പനിയിൽ അദ്ദേഹം പങ്കാളിയായിരുന്നു. പിന്നീടാണ് [[പ്രണവം ആർട്ട്സ്]] എന്ന പേരിൽ സ്വന്തമായി ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണക്കമ്പനി തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് ''ആശീർവാദ് സിനിമാസ്'' എന്ന പേരിൽ മോഹൻലാലിന്റെ സുഹൃത്തും, ബിസിനസ്സ് പങ്കാളിയുമായ [[ആന്റണി പെരുമ്പാവൂർ|ആന്റണി പെരുമ്പാവൂരുമായി]] പുതിയൊരു സംരംഭം തുടങ്ങി. തുടർന്ന് 2009-ൽ ''മക്സ്ലബ് എന്റർ‍ടൈൻമെന്റ്സ്'' എന്ന പേരിൽ ഒരു നിർമ്മാണ വിതരണ കമ്പനി ആരംഭിച്ചു. ഇതിൽ ആന്റണി പെരുമ്പാവൂരും, വ്യവസായിയായ കെ.സി. ബാബുവും, [[ഏഷ്യാനെറ്റ്]] ചാനലിന്റെ ചെയർമാനുമായ കെ. മാധവനുമാണ് പങ്കാളികൾ. മോഹൻലാലിന്റെ ചലച്ചിത്ര സംബന്ധിയായ മറ്റൊരു സ്ഥാപനമാണ്‌ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുള്ള]] [[വിസ്മയ ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോ]].

===പ്രണവം ആർട്ട്സ്===
മോഹൻലാൽ സ്വന്തമായി ആരംഭിച്ച നിർമ്മാണ കമ്പനിയാണ് പ്രണവം ആർട്ട്സ്. മോഹൻലാൽ തന്നെ നായകനായി അഭിനയിച്ച ''ഹിസ് ഹൈനസ് അബ്ദുള്ള'' എന്ന ചലച്ചിത്രമാണ് പ്രണവം ആർട്ട്സിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ ആദ്യം പുറത്തിറങ്ങിയത്. മോഹൻലാലിന്റെ മകനായ പ്രണവിന്റെ പേരിൽ തുടങ്ങിയ ഈ കമ്പനി ധാരാളം വ്യാവസായിക വിജയം കൈവരിച്ചതും, കലാമൂല്ല്യവുമുള്ളതുമായ ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. നിർമ്മിച്ച എല്ലാ ചിത്രങ്ങളിലും നായകൻ മോഹൻലാൽ തന്നെയായിരുന്നു. വാനപ്രസ്ഥം എന്ന ചിത്രം നിർമ്മിച്ചതിനു ശേഷം പ്രണവം ആർട്ട്സ് കാണ്ഡഹാറിലൂടെ വീണ്ടും മടങ്ങി വന്നു.

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; width=100%
|+ പ്രണവം ആർട്ട്സിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ ഇറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ
! ക്രമം !!ചലച്ചിത്രം !! സഹ അഭിനേതാക്കൾ!! സംവിധായകൻ !! കഥാപാത്രം !! പുരസ്കാരങ്ങളും, മറ്റും.
|-
| 1|| ഹിസ് ഹൈനസ് അബ്ദുള്ള || [[ഗൗതമി]], [[നെടുമുടി വേണു]] || [[സിബി മലയിൽ]] || അബ്ദുള്ള/അനന്ദൻ നമ്പൂതിരി || മികച്ച പിന്നണിഗായകനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം - [[എം.ജി. ശ്രീകുമാർ]]&lt;br&gt;മികച്ച സഹനടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം - [[നെടുമുടി വേണു]]
|-
| 2|| ഭരതം || [[ഉർവ്വശി (നടി)|ഉർവ്വശി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[നെടുമുടി വേണു]] || [[സിബി മലയിൽ]] || കല്ലിയൂർ ഗോപിനാഥൻ || മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം - മോഹൻലാൽ&lt;br&gt;മികച്ച പിന്നണിഗായകനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം - [[യേശുദാസ്]]&lt;br&gt;ദേശീയപുരസ്കാരം (പ്രത്യേക ജൂറി പുരസ്കാരം), മികച്ച സംഗീതസംവിധായകനുൾല കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാർ പുരസ്കാരം -[[രവീന്ദ്രൻ]]&lt;br&gt;കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ചിത്രത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം&lt;br&gt;കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ മികച്ച നടിക്കുള്ള പുരസ്കാരം - [[ഉർവ്വശി (നടി)|ഉർവ്വശി]]&lt;br&gt;കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പ്രത്യേക ജൂറി പുരസ്കാരം - [[നെടുമുടി വേണു]]
|-
| 3|| കമലദളം || [[മോനിഷ ഉണ്ണി]], [[വിനീത് (ചലച്ചിത്രനടൻ)|വിനീത്]] || [[സിബി മലയിൽ]] || നന്ദഗോപാൽ
|-
| 4|| മിഥുനം || [[ഉർവ്വശി (നടി)|ഉർവ്വശി]] || [[പ്രിയദർശൻ]] || സേതുമാധവൻ ||
|-
| 5|| പിൻഗാമി || [[കനക]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] || ക്യാപ്റ്റൻ വിജയ് മേനോൻ || 
|-
| 6||  കാലാപാനി || [[തബു]] || [[പ്രിയദർശൻ]]|| ഡോ. ഗോവർദ്ധൻ/ഉണ്ണി ||മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം, മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - [[സന്തോഷ് ശിവൻ]]&lt;br&gt;മികച്ച കലാസംവിധായകനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം, മികച്ച കലാസംവിധായകനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - [[സാബു സിറിൾ]]&lt;br&gt;മികച്ച ശബ്ദലേഖകനുള്ള ദേശിയപുരസ്കാരം - ദീപൻ ചാറ്റർജി&lt;br&gt;മികച്ച സ്പെഷൽ എഫക്ട്സിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം - വെങ്കി&lt;br&gt;മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം&lt;br&gt;മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - മോഹൻലാൽ&lt;br&gt;മികച്ച സംഗീതസംവിധായകനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - [[ഇളയരാജ|Dr. ഇളയരാജ]]&lt;br&gt;മികച്ച പ്രൊസസ്സിംഗ് ലാബിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - ജെമിനി കളർ ലാബ്&lt;br&gt;മികച്ച വസ്ത്രാലങ്കാരത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - സജിൻ രാഘവൻ
|-
| 7|| കന്മദം || [[മഞ്ജു വാര്യർ]] || [[ലോഹിതദാസ്]]|| വിശ്വനാഥൻ|| 
|-
| 8|| ഹരികൃഷ്ണൻസ് || [[മമ്മൂട്ടി]], [[ജൂഹി ചാവ്ല]] || [[ഫാസിൽ]] || കൃഷണൻ|| 
|-
| 9|| ഒളിമ്പ്യൻ അന്തോണി ആദം|| [[മീന]] || [[ഭദ്രൻ]] || വർഗീസ് ആന്റണി ഐ.പി.എസ്.||
|-
| 10||[[വാനപ്രസ്ഥം]] || [[സുഹാസിനി]] || [[ഷാജി എൻ കരുൺ]]||കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ||മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം&lt;br&gt;മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം, മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം, മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം, ക്രിട്ടിക്സ് പുരസ്കാരം, മികച്ച നടനുള്ള [[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|മാതൃഭൂമി]] പുരസ്കാരം - മോഹൻലാൽ&lt;br&gt;മികച്ച എഡിറ്റിംഗിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം, മികച്ച എഡിറ്റിംഗിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം  - എ. ശ്രീകർ പ്രസാദ്, ജോസഫ് ഗ്യുൻവർച്ച്&lt;br&gt;മികച്ച സംവിധായകനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - ഷാജി എൻ കരുൺ&lt;br&gt;മികച്ച ശബ്ദമിശ്രണത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - ലക്ഷ്മി നാരായണ, ബ്രൂണോ തരീരേ&lt;br&gt;മികച്ച പ്രൊസ്സസിംഗ് ലാബിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - പ്രസാദ് കളർ ലാബ്&lt;br&gt;മികച്ച മേയ്ക്കപ്പ് ആർട്ടിസ്റ്റിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാനസർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - എം.ഒ. ദേവസ്യ, സലീം
|-
| 11||[[കാണ്ഡഹാർ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|കാണ്ഡഹാർ]] || [[അമിതാഭ് ബച്ചൻ]] || [[മേജർ രവി]] || മേജർ മഹാദേവൻ ||മികച്ച ദേശീയോദ്ഗ്രഹന ചിത്രത്തിനുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റിന്റെ പുരസ്കാരം
|}

===ആശീർവാദ് സിനിമാസ്===
[[ചിത്രം:Aashirvad.jpg|thumb|200px|right|ആശീർവാദ് സിനിമാസിന്റെ ലോഗോ.]]
മോഹൻലാൽ, തന്റെ ഡ്രൈവറും പിന്നീട് തന്റെ വ്യാവസായിക സംരംഭങ്ങളിൽ പങ്കാളിയുമായ ആന്റണി പെരുമ്പാവൂരുമായി ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച നിർമ്മാണ കമ്പനിയാണ് ആശീർവാദ് സിനിമാസ്. പട്ടണപ്രവേശം എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണ സമയത്താണ് മോഹൻലാലിന്റെയും ആന്റണിയുടെയും സൗഹൃദം ആരംഭിക്കുന്നത്. കാലക്രമേണ ആന്റണി മോഹൻലാലിന്റെ ഉത്തമ സുഹൃത്താകുകയും, മോഹൻലാലിന്റെ ബിസിനസ്സ് സംരംഭങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാവുകയും ചെയ്തു. ആശീർവാദ് സിനിമാസിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ചിത്രമാണ് [[നരസിംഹം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|നരസിംഹം]]. [[ഷാജി കൈലാസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം വമ്പിച്ച സാമ്പത്തിക നേട്ടം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നും ധാരാളം ചിത്രങ്ങൾ ആശീർവാദ് സിനിമാസിന്റെ ബാനറിൽ പിറന്നു.

{{ചട്ടം|ആശീർവാദ് സിനിമാസിന്റെ നിർ‍മ്മാണത്തിൽ ഇറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! എണ്ണം !! ചലച്ചിത്രം !! സഹ അഭിനേതാക്കൾ!! സംവിധായകൻ !! കഥാപാത്രം !! പുരസ്കാരങ്ങളും, മറ്റും
|-
| 1 || നരസിംഹം || [[ഐശ്വര്യ]],[[തിലകൻ]], [[മമ്മൂട്ടി]] || [[ഷാജി കൈലാസ്]]|| മാറഞ്ചേരി ഇന്ദുചൂഢൻ||മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി പുരസ്കാരം - മോഹൻലാൽ&lt;br&gt;2005 വരെ ഉള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക വിജയം കൈവരിച്ച ചിത്രം.
|-
| 2 || രാവണപ്രഭു || [[വസുന്ധര ദാസ്]] || [[രഞ്ജിത്]] || മംഗലശ്ശേരി നീലകണ്ഠൻ / എം എൻ കാർത്തികേയൻ || ദേവാസുരം എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗമായിരുന്നു ഈ ചിത്രം, ഇരട്ട കഥാപാത്രങ്ങളാണ് മോഹൻ ലാൽ കൈകാര്യം ചെയ്തത്.
|-
| 3 ||   കിളിച്ചുണ്ടൻ മാമ്പഴം || [[സൗന്ദര്യ]] || [[പ്രിയദർശൻ]] || അബ്ദുൾ കാദർ / അബ്ദു||
|-
| 4 || നാട്ടുരാജാവു് || [[മീന]], [[നയൻതാര]], [[കലാഭവൻ മണി]] || [[ഷാജി കൈലാസ്]]||പുലിക്കാട്ടിൽ ചാർളി||
|-
| 5 || നരൻ || [[ഭാവന (അഭിനേത്രി)|ഭാവന]], [[ദേവയാനി]],[[സിദ്ധീഖ്]] || [[ജോഷി]]|| മുള്ളൻകൊല്ലി വേലായുധൻ  || ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡ്, മികച്ച ജനപ്രീതിയുള്ള നടൻ - മോഹൻലാൽ&lt;br&gt;മികച്ച സൗണ്ട് റെക്കോഡിസ്റ്റിനുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്
|-
| 6 || രസതന്ത്രം || [[മീര ജാസ്മിൻ]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]||പ്രേമചന്ദ്രൻ||12 വർ‍ഷത്തിനു ശേഷം മോഹൻലാലും സത്യൻ അന്തിക്കാടും ഒന്നിച്ച ചിത്രം.
|-
| 7 || ബാബ കല്യാണി || [[മംത മോഹൻദാസ്]] || [[ഷാജി കൈലാസ്]]||ബാബ കല്യാണി ഐ പി എസ്
|-
| 8 || പരദേശി &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2007/oct/11sd1.htm |title=Mohanlal has come out with an amazing performance}}&lt;/ref&gt;|| [[ശ്വേത മേനോൻ]], [[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]] || പി.ടി. കുഞ്ഞിമുഹമ്മദ്||'''വലിയകത്ത് മൂസ'''|| മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം, ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡ്, മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്, കേരള ഫിലിം ഓഡിയൻസ് കൗൺസിൽ അവാർഡ്, മികച്ച നടനുള്ള ജയ്ഹിന്ദ് ടിവി അവാർഡ് - '''മോഹൻലാൽ'''&lt;br&gt;മികച്ച കഥക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - '''പി.ടി. കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്'''&lt;br&gt;മികച്ച ചമയത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം, മികച്ച ചമയത്തിനുള്ള ആദ്യത്തെ ദേശീയപുരസ്കാരം - '''പട്ടണം റഷീദ്''&lt;br&gt;മികച്ച ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം - '''ഹഫ്സത്ത്, സീനത്ത്'''&lt;br&gt;കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പ്രത്യേക ജൂറി പുരസ്കാരം  - '''[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]]'''
|-
| 9 || അലിഭായ് || [[ഗോപിക]] || [[ഷാജി കൈലാസ്]]|| ബരാമി അൻവർ അലി
|-
| 10 || ഇന്നത്തെ ചിന്താവിഷയം || [[മീര ജാസ്മിൻ]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] ||ഗോപകുമാർ || മികച്ച ജനപ്രീതി ലഭിച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം&lt;br&gt;മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം, മികച്ച ഹാസ്യനടനുള്ള ജയ്ഹിന്ദ് ടിവി അവാർഡ് - [[മാമുക്കോയ]]'''&lt;br&gt; മികച്ച പിന്നണിഗായകനുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡും, വനിത ഫിലിം അവാർഡും - എം.ജി ശ്രീകുമാർ
|-
|11 || സാഗർ എലിയാസ് ജാക്കി റീലോഡഡ് || [[ഭാവന (അഭിനേത്രി)|ഭാവന]], [[ശോഭന]]  || [[അമൽ നീരദ്]]||സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി|| [http://www.sagaraliasjackyreloaded.com Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130060942/http://sagaraliasjackyreloaded.com/ |date=2009-01-30 }}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filimworld.com/newsdes.php?newsid=161|title=SAJ - 1000 housefull shows in 3 days|access-date=2009-09-15|archive-date=2009-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405192712/http://www.filimworld.com/newsdes.php?newsid=161|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|12|| ഇവിടം സ്വർഗ്ഗമാണ് || [[ലക്ഷ്മി റായ്]] || [[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] || മാത്യൂസ് || മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർ‍ക്കാറിന്റെ പുരസ്കാരം
|-
|13|| ചൈനാടൗൺ || ജയറാം, ദിലീപ് || റാഫി മെക്കാർട്ടിൻ || മാത്തുക്കുട്ടി ||
|-
|14||[[ദൃശ്യം]]  ||[[മീന]]  || [[ജിത്തുജോസഫ്‌]]  || ജോർജ് കുട്ടി ||ചിത്രം വിജയകരമായി 150 ദിവസം പിന്നിട്ടു റെക്കോർഡ്‌ കളക്ഷൻ കിട്ടി ഒരു പാട് പുരസ്കാരങ്ങൾ ദ്രിശ്യത്തിനു ലഭിച്ചു 
|}
{{ചട്ടം-പാദഭാഗം}}

=== മാക്സ്‌ലാബ് സിനിമാസ് ===
[[ചിത്രം:Maxlab logo.jpg|thumb|150px|right|മാക്സ്‌ലാബിന്റെ ലോഗോ]]
മോഹൻ ലാൽ, ആന്റണി പെരുമ്പാവൂർ, വ്യാവസായിയായ കെ.സി. ബാബു, [[ഏഷ്യാനെറ്റ്]] ചാനലിന്റെ ചെയർമാൻ കെ. മാധവൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ 2009-ൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ, വിതരണ കമ്പനിയാണ് മാക്സ്‌ലാബ് സിനിമാസ് ആൻഡ് എന്റർടൈന്മെന്റ്സ് (Maxlab Cinemas and Entertainments)&lt;ref&gt;{{web cite|url=http://www.google.co.in/url?sa=t&amp;source=web&amp;ct=res&amp;cd=7&amp;url=http%3A%2F%2Fentertainment.oneindia.in%2Fmalayalam%2Ftop-stories%2F2008%2Fmohanlal-film-distribution-130808.html&amp;ei=ZFCySuqKN4PUlAfiqI2ADw&amp;usg=AFQjCNHjb_kktX5l7JrhGddjw6OlpB2TQA&amp;sig2=0WxLrb8MkV89YCFy0GKG6Q|title=Mohanlal's film distribution company}}&lt;/ref&gt; ഈ കമ്പനിയുടെ വിതരണത്തിൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ചിത്രമാണ് ''സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി (Reloaded)''. [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്താണ്]] ഈ കമ്പനിയുടെ ആസ്ഥാനം.
{{ചട്ടം|മാക്സ്‌ലാബ് സിനിമാസിന്റെ വിതരണത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! നമ്പർ !!ചലച്ചിത്രം !! കഥാപാത്രങ്ങൾ!! സംവിധയകൻ !! കഥാപാത്രം !! കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ
|-
| 1 || സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി || മോഹൻലാൽ, [[ശോഭന]], [[ഭാവന]] || അമൽ നീരദ് || സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി || [http://www.sagaraliasjackyreloaded.com വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130060942/http://sagaraliasjackyreloaded.com/ |date=2009-01-30 }}
|-
| 2 || [[ഭ്രമരം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ഭ്രമരം]] || മോഹൻലാൽ, ഭൂമിക ചാവ്ല || [[ബ്ലെസ്സി]] || ശിവൻകുട്ടി || [http://www.thecompleteactor.com/bhramaram/index.html വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605160329/http://www.thecompleteactor.com/bhramaram/index.html |date=2009-06-05 }}
|-
| 3 || ഏയ്ഞ്ജൽ ജോൺ || മോഹൻലാൽ, ശാന്തനു ഭാഗ്യരാജ് || [[ജയസൂര്യ (ചലച്ചിത്രനടൻ)|ജയസൂര്യ]] || ജോൺ || [http://www.thecompleteactor.com/angeljohn/index.html വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009082905/http://www.thecompleteactor.com/angeljohn/index.html |date=2009-10-09 }}
|-
| 4 || ജനകൻ || മോഹൻലാൽ, [[സുരേഷ് ഗോപി]] || എൻ. ആർ. സഞ്ജീവ് || അഡ്വ. സൂര്യനാരായണൻ || 
|
|-
| 5 || [[മിസ്റ്റർ ഫ്രോഡ്]] || മോഹൻലാൽ, [[മിയജോർജ്]] || [[ബി.ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] || മിസ്റ്റർ ഫ്രോഡ് || 
|
|}
{{ചട്ടം-പാദഭാഗം}}

== ഗായകൻ എന്ന നിലയിൽ ==
ഒരു അഭിനേതാവ് എന്നതിലുപരി ഗായകൻ എന്ന നിലയിലും മോഹൻ ലാൽ തന്റെ കഴിവ് തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മോഹൻ ലാൽ പാടി അഭിനയിക്കുകയും, പിന്നണി പാടുകയും ചെയ്ത ചില ചിത്രങ്ങളുടെ വിവരങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
{{ചട്ടം|മോഹൻലാൽ ആലപിച്ച ഗാനങ്ങൾ}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=100%
! എണ്ണം !!ചലച്ചിത്രം !! അഭിനയിച്ചവർ !! സംവിധായകൻ !! കഥാപാത്രം !! ഗാനം 
|-
| 1 || ഓണപ്പാട്ട് || || || || പൂക്കച്ച മഞ്ഞക്കച്ച 
|-
| 2||ഒന്നാനാം കുന്നിൽ ഓരടിക്കുന്നിൽ || ||[[പ്രിയദർശൻ]]|| നിതിൻ || സിന്ദൂര മേഘം 
|-
| 3|| കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു || [[മമ്മൂട്ടി]] ||സാജൻ||കൃഷണനുണ്ണി || നീയറിഞ്ഞോ മേലേമാനത്ത് 
|-
| 4|| പടയണി || [[മമ്മൂട്ടി]] || ടി. എസ്. മോഹൻ || രമേഷ് || ഹൃദയം ഒരു വല്ലകി (Bit) 
|-
| 5||[[ചിത്രം]] || രഞ്ജിനി || [[പ്രിയദർശൻ]] || വിഷ്ണു || കാടുമീ നാടുമെല്ലാം &amp; ഏയ് മൂന്ന് 
|-
| 6|| ഏയ് ഓട്ടോ || രേഖ ||[[വേണു നാഗവള്ളി]] || സുധി || മയ് നേം ഈസ് സുധീ
|-
| 7|| വിഷ്ണുലോകം || [[ഉർവ്വശി (നടി)|ഉർവ്വശി]]  ||[[കമൽ]] || വിഷ്ണു || ആവാരാ ഹൂം
|-
| 8|| കളിപ്പാട്ടം || ഉർവ്വശി (നടി)|ഉർവ്വശി || വേണു നാഗവള്ളി || വേണു || വരവീണ മൃദുവാണി 
|-
| 9|| [[സ്ഫടികം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|സ്ഫടികം]] || ഉർവ്വശി (നടി)|ഉർവ്വശി, [[സിൽക്ക് സ്മിത]] || [[ഭദ്രൻ]] || ആട് തോമ/തോമസ് ചാക്കോ || ഏഴിമല &amp; പരുമല ചെരുവിലെ 
|-
| 10|| ഒളിമ്പ്യൻ അന്തോണി ആദം || മീന || ഭദ്രൻ || ആന്തോണി/ഒളിമ്പ്യൻ|| പെപ്പര പെര പെര
|-
| 11|| കണ്ണെഴുതി പൊട്ടും തൊട്ട് || അബ്ബാസ്, [[മഞ്ജു വാര്യർ]] || [[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]] || പിന്നണിഗായകൻ || കൈതപ്പൂവിൻ  
|-
| 12|| ഉസ്താദ് || [[ദിവ്യ ഉണ്ണി]] || [[സിബി മലയിൽ]] || പരമേശ്വരൻ|| തീർച്ചയില്ലാ ജനം 
|-
| 13|| ഓർമ്മക്കായ് (ആൽബം) || [[രംഭ]] || ഈസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് വിജയൻ|| കാമുകൻ || മാനത്തെ അമ്പിളി
|-
| 14||[[രാവണപ്രഭു]]|| [[വസുന്ധര ദാസ്]] || [[രഞ്ജിത്ത്]] || എം. എൻ. കാർത്തികേയൻ || തകില് പുകല് 
|-
| 15|| [[ബാലേട്ടൻ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ബാലേട്ടൻ]] || [[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]] || [[വി.എം. വിനു]] ||അത്താണിപ്പറമ്പിൽ ബാലചന്ദ്രൻ|| കറു കറു കറുത്തൊരു
|-
| 16|| വാമനപുരം ബസ് റൂട്ട് || [[ലക്ഷ്മി ഗോപാലസ്വാമി]] || സോനു ശിശുപാൽ || ലിവർ ജോണി || 
|-
| 17 || [[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]] || മീര വാസുദേവ് || [[ബ്ലെസ്സി]]||രമേശൻ നായർ || ഇതളൂർന്ന് വീണ
|-
| 18 || [[മാടമ്പി (ചലച്ചിത്രം)|മാടമ്പി]] || [[കാവ്യ മാധവൻ]] || ബി ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ ||പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ‍ ഗോപാലകൃഷ്ണ പിള്ള || Song: ജീവിതം ഒരു &amp; ഗണേശ ശരണം 
|-
| 19 || എന്റെ കന്നിമല (അയ്യപ്പ ഭക്തിഗാനം) ||  || സംഗീതം: വിദ്യാധരൻ മാസ്റ്റർ || പിന്നണിഗായകൻ || ശബരിമലതിരുമുടിയിൽ 
|-
| 20 || [[ഭ്രമരം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ഭ്രമരം]] || [[ഭൂമിക ചാവ്ല]] || [[ബ്ലെസ്സി]] || ശിവൻകുട്ടി || അണ്ണാറക്കണ്ണാ വാ
|-
| 21 || [[ഒരു നാൾ വരും]] || സമീറ റെഡ്ഡി || ടി. കെ. രാജീവ് കുമാർ || നന്ദകുമാർ || നാത്തൂനേ നാത്തൂനേ
|-
| 22 || [[റൺ ബേബി റൺ]] || [[അമല പോൾ]] || [[ജോഷി]] || വേണു || ആറ്റുമണൽ﻿ പായയിൽ
|-
| 23 || [[നീരാളി_(സിനിമ)|നീരാളി]] || [[നദിയ മൊയ്തു]] || [[അജോയ് വർമ്മ]] ||  || അഴകെ അഴകേ
|}
{{ചട്ടം-പാദഭാഗം}}

== മാന്ത്രികൻ എന്ന നിലയിൽ ==
മോഹൻലാൽ, പ്രശസ്ത മാന്ത്രികനായ [[ഗോപിനാഥ് മുതുകാട്]] എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായിട്ടുള്ള മാജിക് അക്കാദമിയിൽ ഏകദേശം ഒരു വർഷം മാജിക് അഭ്യസിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/12/stories/2008041250290200.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-08-08 |archive-date=2008-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617184202/http://www.hindu.com/2008/04/12/stories/2008041250290200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2008, ഏപ്രിൽ 27-ന് [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുള്ള]] ചന്ദ്രശേഖരൻ നായർ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ വച്ചുണ്ടായ ഇന്റർനാഷ്ണൽ മാജിക് ഫെസ്റ്റിവലിൽ മോഹൻലാലിന്റെ ''ബേണിംഗ് ഇല്ല്യൂഷൻ'' എന്ന മാന്ത്രിക പ്രകടനം നടത്താനിരുന്നതാണ്. പക്ഷെ ഇതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ വിവാദങ്ങളും മറ്റും ലാലിനെ ഇതിൽ നിന്ന് പിൻതിരിപ്പിച്ചു. ഈ പ്രകടനത്തിനു വേണ്ടി ലാൽ മുതുകാടിന്റെ കീഴിൽ 18 മാസത്തോളം അഭ്യസിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ പ്രകടനം വളരെ സാഹസികവും അപകടവും നിറഞ്ഞതാണെന്നുള്ളതും, പരിശീലകനായ മുതുകാടിനു തന്നെ ഒരിക്കൽ ബഹറിനിൽ വെച്ച് നടത്തിയ ഈ പ്രകടനം പരാജയമായിരുന്നുവെന്നുള്ള മജീഷ്യൻ സമ്രാട്ടിന്റെ പരാമർശവും&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown/63706-8.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-15 |archive-date=2012-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202044743/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown/63706-8.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; തുടർന്ന് ചലച്ചിത്ര താരങ്ങളുടെ സംഘടനയായ അമ്മയുടെ ഇടപെടലും മൂലം ബേണിംഗ് ഇല്ല്യൂഷൻ ഉപേക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു.

==ആരാധക സംഘം==
മോഹൻലാലിന്റെ അനുമതിയോടു കൂടിയുള്ള ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരാധക സംഘമാണ് ''ഓൾ കേരള മോഹൻലാൽ ഫാൻസ് &amp; കൾചറൽ വെല്ഫെയർ അസോസിയേഷൻ'' (All Kerala Mohanlal Fans &amp; Cultural Welfare Association). ഈ അസോസിയേഷൻ ആരംഭിച്ച് ഏതാണ്ട് 1998 വരെ ലാലിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഹരികൃഷ്ണൻസ് എന്ന ചല‍ച്ചിത്രത്തിൽ‍ ലാൽ അഭിനയിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലത്താണ് ഈ അസോസിയേഷന് ലാലിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചത്.{{അവലംബം}} പിന്നീടാണ് പരിഷ്ക്കരിച്ച് ഓൾ കേരള മോഹൻലാൽ ഫാൻസ് &amp; കൾചറൽ വെൽഫെയർ അസോസിയേഷൻ (AKMFCWA) എന്ന പേർ നൽകിയത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralahomepages.com/mohanlal-fans-association/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-10-13 |archive-date=2009-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303175555/http://www.keralahomepages.com/mohanlal-fans-association/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം]], [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[പാലക്കാട്]], [[തൃശ്ശൂർ]] എന്നീ ജില്ലകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ഈ സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതലായും നടക്കുന്നത്.

==വിവാദങ്ങൾ==
[[File:Mohanlal 9.jpg|thumb|2018 ൽ തിരുവനന്തപുരത്തുവച്ച് നടന്ന [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം 2017|കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാര വിതരണ വേദിയിൽ]] മോഹൻലാൽ]]
മോഹൻലാൽ, ഒരു മദ്യ ബ്രാൻഡിന്റെ പരോക്ഷ പ്രചരണത്തിനായി ഒരു ടെലിവിഷൻ പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ പരസ്യവും, പരസ്യത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച ''''വൈകീട്ടെന്താ പരിപാടി'''' എന്ന വാചകവുമാണ് പിന്നീട് വിവാദത്തിൽ മുങ്ങിയത്. ആദ്യം വിവാദവുമായി രംഗത്തെത്തിയത് ഗാന്ധി സേവാ സമിതിയാണ്. മദ്യത്തിനെതിരായി ധാരാളം പേർ പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]], മോഹൻലാലിനെ പോലൊരു വ്യക്തി മദ്യത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള പരസ്യങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് തെറ്റാണെന്ന് ഇവർ വാദിച്ചു. പക്ഷേ രാജ്യത്ത് ധാരാളം നടീനടന്മാർ ഇത്തരം പരസ്യങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുമ്പോൾ എനിക്കെതിരേ മാത്രം തിരിയുന്നത് ശരിയല്ലെന്നായിരുന്നു ലാലിന്റെ വാദം.&lt;ref&gt;http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal-Promotes-Whiskey-4877.html&lt;/ref&gt;

രണ്ടായിരത്തിപ്പത്തിൽ [[അമ്മ (താരസംഘടന)|''അമ്മ''യും]] [[തിലകൻ|തിലകനും]] ആയി ഉണ്ടായ തർക്കത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[സുകുമാർ അഴിക്കോട്|സുകുമാർ അഴീക്കോടും]] മോഹൻലാലുമായി വാഗ്‌യുദ്ധം തന്നെയുണ്ടായി. പ്രായമായിട്ടും മറ്റുള്ളവർക്ക് വേണ്ടി ഒഴിഞ്ഞു നൽകുന്നില്ല എന്നതായിരുന്നു അഴീക്കോടിന്റെ  പ്രധാന വാദം&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal-Azhikode spat takes listless Mollywood to new low|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/media/entertainment-/entertainment/mohanlal-azhikode-spat-takes-listless-mollywood-to-new-low/articleshow/5612392.cms|accessdate=2011 ഫെബ്രുവരി 17|date=2010 ഫെബ്രുവരി 24}}&lt;/ref&gt;. ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെ സ്വത്ത് മോഹൻലാൽ തട്ടിയെടുത്തു, ലഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ പദവി മോഹൻലാൽ ദുരുപയോഗം ചെയ്തു എന്നൊക്കെയും അഴീക്കോട് ആരോപിച്ചിരുന്നു. മറുപടിയിൽ അഴീക്കോടിനെ മോഹൻലാൽ പ്രായമായ അമ്മാവൻ എന്നു വിളിച്ചതും ചർച്ചയായിരുന്നു.

=='ലാലിസം' ==
മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച നാൽപ്പതോളം ചിത്രങ്ങളിലെ ഗാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ബാൻഡിന്റെ പേരാണ് 'ലാലിസം'. ലാലിന്റെ 36 വർഷത്തെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലൂടെയുള്ള സംഗീത യാത്രയായ ലാലിസത്തിന്റെ പ്രൊമോഷണൽ ഗാന ട്രെയിലർ നവംബറിൽ യു ട്യൂബ് വഴി പുറത്തിറക്കി. പ്രമുഖ സംവിധായകൻ പ്രിയദർശനാണ് പ്രോമോ സോംഗിന്റെ ദൃശ്യാവിഷ്‌കാരം നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. ടൈറ്റിൽ ലാലിസം ഇന്ത്യാ സിഗിംഗ് എന്നാണ്. രതീഷ് വേഗയാണ് ഇതിന്റെ സംഗീത സംവിധായകൻ. ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ ഭാഷകളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രശസ്തമായ പാട്ടുകൾ കൂടി ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഹരിഹരൻ, ഉദിത് നാരായണൻ, അൽക്കാ അജിത്, കാർത്തി, എം.ജി. ശ്രീകുമാർ, സുജാത എന്നിവർക്കൊപ്പം ലാലും ഈ സംഗീത നിശയിൽ പാടിയിരുന്നു.

2015 ലെ ദേശീയ ഗെയിംസിന്റെ ഉദ്ഘാടനത്തോട് അനുബന്ധിച്ച് 'ലാലിസം' എന്ന പരിപാടി നടത്തിയത് വലിയ വിവാദത്തിനിടയാക്കി. പ്രതീക്ഷിച്ച നിലവാരത്തിൽ എത്താത്ത പരിപാടി സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളിലും കണക്കറ്റ പരിഹാസം ഏറ്റുവാങ്ങി. പരിപാടിക്ക് വാങ്ങിയ തുകയുടെ വലിപ്പവും വിമർശന വിധേയമായി. അതോടെ രണ്ടു ദിവസം പ്രതികരിക്കാതിരുന്ന മോഹൻലാൽ ബാൻഡ് പിരിച്ചു വിടുന്നതായും പണം തിരിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനു തയ്യാറാണെന്നും സർക്കാരിനെ ഇ-മെയിൽ സന്ദേശത്തിൽ അറിയിച്ചു.  പരിപാടിക്കായി മോഹൻലാൽ വാങ്ങിയ തുക അദ്ദേഹം സ്പീഡ് പോസ്റ്റ് വഴി തരിച്ചയച്ചു. 1.63 കോടി രൂപയുടെ ചെക്കാണ് ലാൽ തിരിച്ചയച്ചത്. പക്ഷെ മോഹൻലാൽ വാങ്ങിയ തുക അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു വാങ്ങേണ്ടതില്ലെന്ന് മന്ത്രിസഭാ യോഗത്തിൽ തീരുമാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=മോഹൻലാൽ പണം തിരിച്ചയച്ചു; വാങ്ങില്ലെന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=520369|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=2015 ഫെബ്രുവരി 4}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ലാൽ വഴങ്ങാത്തതിനെ തുടർന്ന് തുക പൊതു നന്മക്കു ഉപയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.

==വ്യവസായ സംരംഭങ്ങൾ==
* ''[[Vismayas Max|വിസ്മയ മാക്സ്]]''&lt;ref&gt;[http://www.vismayasmax.com Vismayas Max]&lt;/ref&gt;, തിരുവനന്തപുരത്തെ [[കഴക്കൂട്ടം|കഴക്കൂട്ടത്തെ]] കിൻഫ്ര ഫിലിം ആൻ‌ഡ് വീഡിയോ പാർക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഫിലിം പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷൻ സ്റ്റുഡിയോയും, കോളേജ് ഫോർ ഡബ്ബിംഗ് ആർടിസ്റ്റ്. 
* 'പ്രണവം ആർട്സ്'' - ഫിലിം പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷൻ കമ്പനി (ഇപ്പോൾ സജീവമല്ല. )
* ''പ്രണവം '', ചലച്ചിത്രവിതരണ കമ്പനി (ഇപ്പോൾ സജീവമല്ല.)
* [[Maxlab Entertainments|മാക്സ് ലാബ് എന്റർടെയിൻമെന്റ്]] ഒരു സഹകരണ ചലച്ചിത്രവിതരണ കമ്പനി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.maxlabentertainments.com/ |title=Maxlab |access-date=2009-10-06 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228192731/http://www.maxlabentertainments.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* പാർട്ണർ, ഡയറക്ടർ -  ''യൂണി റോയൽ മറൈൻ എക്സ്പോർട്സ് '',[[Kozhikode|കോഴിക്കോട്]] ആസ്ഥാനമാക്കിയ ഒരു കയറ്റുമതി കമ്പനി. 
* [[ദുബായ്|ദുബായിലും]] മറ്റുമുള്ള  റെസ്റ്റോറന്റ് ചെയിൻ - ''മോഹൻലാൽ ടേസ്റ്റ് ബഡ്സ് ''
* [[ബാംഗ്ലൂർ|ബാംഗളൂരിലെ]] റെസ്റ്റോറന്റ് ''ദി ഹാർബർ മാർക്കറ്റ് ( The Harbour Market)''
* പാർട്ണർ '' മോഹൻലാൽ ടേസ്റ്റ് ബഡ്സ് '', ഒരു [[അച്ചാർ]], കറിപൌഡർ കമ്പനി &lt;ref&gt;Times of India: [http://timesofindia.indiatimes.com/Mohanlal_sells_Taste_Buds_to_Eastern_group/rssarticleshow/2605816.cms Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group]&lt;/ref&gt;
* [[Jose Thomas Performing Arts Centre|ജോസ് തോമസ് പെർഫോമിങ് ആർട്സ് സെന്റർ]] (JT PAC), [[Kochi|കൊച്ചി]]. ചെയർമാൻ സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.jtpac.org JtPac]&lt;/ref&gt;

== പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും ==
{{പ്രധാനലേഖനം|മോഹൻലാലിന് ലഭിച്ച പുരസ്കാരങ്ങളുടെയും നാമനിർദേശങ്ങളുടെയും പട്ടിക}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{commonscat|Mohanlal}}
* [http://www.thecompleteactor.com ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=2019-08-29 }}
* {{imdb|id=0482320}}
* {{Facebook|ActorMohanlalOfficial}}
* {{Twitter|Lal_Mohanlal}}
* [http://www.mohanlalfansonline.com മോഹൻലാൽഫാൻസ്ഓൺലൈൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091019023914/http://www.mohanlalfansonline.com/ |date=2009-10-19 }}
* [http://www.aashirvadcinemas.com/ ആശീർവാദ് സിനിമാസ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913080725/http://www.aashirvadcinemas.com/ |date=2009-09-13 }}
* [http://www.maxlabentertainments.com/ മാക്സ്‌ലാബ് സിനിമാസ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228192731/http://www.maxlabentertainments.com/ |date=2009-02-28 }}

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}
&lt;!--NO COMMERICAL/FAN LINKS PLEASE--&gt;
{{Mohanlal}}

{{NationalFilmAwardBestActor}}
{{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}}

[[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം: മലയാള സിനിമ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വ്യവസായികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലിംക ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സിൽ സ്ഥാനം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]]</text>
      <sha1>thrm1dql1nqsx9pifw5yaztolsac8g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2040</id>
    <revision>
      <id>4612062</id>
      <parentid>4596141</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31876" sha1="kokqmn8i1k46yxbysy9u2iaws4nxi5b" xml:space="preserve">{{prettyurl|Andhra Pradesh}}
{{Infobox settlement
| name                            = ആന്ധ്രാപ്രദേശ്
| official_name                   = Andhra Pradesh
| type                            = [[States and Union Territories of India|സംസ്ഥാനം]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
 | photo1a      = View of Kodanda Ramaswamy Temple in Vontimitta.jpg
 | photo3a      = Sri venkateshwara swamy temple.webp
 | photo2a      = Nandi Lepakshi Temple Hindupur 5.jpg
 | photo2b      = Papi Hills Tour Pic 10.jpg
 | photo4a      = Araku valley view.jpg
 | photo3b      = Dhyaan buddha Amaravthi.jpg
 | photo4b      = Simhachalam temple view from the rear side hillock.jpg
 | photo5a      = Vizag View from Kailasagiri.jpg
 | spacing                   = 1
| color_border              = white
| color                     = white
| size                      = 280
 | foot_montage = }}
| image_alt                       = 
| image_caption                   = ''From top, left to right'': [[Kodandarama Temple, Vontimitta|Kodanda Rama Temple]] at [[Vontimitta]], [[Nandi (bull)|Nandi]] at [[Lepakshi]], [[Papi Hills]], [[Venkateswara Temple, Tirumala|Venkateswara Temple]] at [[Tirumala]], [[Dhyana Buddha statue]] at [[Visakhapatnam]], [[Araku Valley]], [[Simhachalam Temple]] at [[Visakhapatnam]], Skyline of [[Visakhapatnam]] City
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_type               = [[Emblem of Andhra Pradesh|എംബ്ലം]]
| motto                           = 
| anthem                          = &lt;br/&gt;&quot;[[Maa Telugu Thalliki]]&quot;&lt;br/&gt;(''To our mother Telugu'')
| image_map                       = IN-AP.svg
| map_alt                         = 
| map_caption                     = Location of Andhra Pradesh in [[India]]
| coordinates                     = {{coord|16.50|80.64|region:IN-AP_type:adm1st_dim:500000|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                = രാജ്യം
| subdivision_name                = {{flag|India}}
| established_title               = രൂപീകരണം
| established_date                = [[Andhra Pradesh Day|1 November 1956]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government to resume Andhra Pradesh Formation Day celebration on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2019/oct/22/government-to-resume-andhra-pradesh-formation-day-celebration-on-november-1-2051075.html|access-date=2 August 2020|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
| seat_type                       = [[List of capitals of Andhra Pradesh|തലസ്ഥാനം(ങൾ)]]
| seat                            = അമരാവതി
| seat1_type                      = ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
| seat1                           = [[വിശാഖപട്ടണം]]
| parts_type                      = [[List of Indian districts|ജില്ലകൾ]]
| parts_style                     = para
| p1                              = [[List of districts of Andhra Pradesh|13]]
| government_footnotes            = 
| governing_body                  = [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് സർക്കാർ]]
| leader_title                    = [[Governors of Andhra Pradesh|ഗവർണർ]]
| leader_name                     = [[B ABDUL NASSER ]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Anusuiya Uikey appointed Chhattisgarh Governor, Biswa Bhusan Harichandan is new Governor of Andhra Pradesh |url=https://zeenews.india.com/india/anusuiya-uikey-appointed-chhattisgarh-governor-biswa-bhusan-harichandan-is-new-governor-of-andhra-pradesh-2219583.html |access-date=16 July 2019 |work=Zee News |date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716175450/https://zeenews.india.com/india/anusuiya-uikey-appointed-chhattisgarh-governor-biswa-bhusan-harichandan-is-new-governor-of-andhra-pradesh-2219583.html |archive-date=16 July 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Veteran BJP leader Biswa Bhusan Harichandan appointed as Governor of Andhra Pradesh |url=https://www.thenewsminute.com/article/veteran-bjp-leader-biswa-bhusan-harichandan-appointed-governor-andhra-pradesh-105565 |access-date=16 July 2019 |work=[[The News Minute]] |date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716154555/https://www.thenewsminute.com/article/veteran-bjp-leader-biswa-bhusan-harichandan-appointed-governor-andhra-pradesh-105565 |archive-date=16 July 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = [[Chief Ministers of Andhra Pradesh|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| leader_name1                    = [[എൻ.ചന്ദ്രബാബു നായിഡു]] ([[Telugu Desam Party|TDP]])
| leader_title2                   = [[Andhra Pradesh Legislature|നിയമസഭ]]
| leader_name2                    = [[ദ്വിസഭ]]
* [[Andhra Pradesh Legislative Assembly|അസംബ്ലി]] ([[List of constituencies of the Andhra Pradesh Legislative Assembly|175 സീറ്റുകൾ]])
* [[Andhra Pradesh Legislative Council|കൗൺസിൽ]] (58 സീറ്റുകൾ)
| leader_title3                   = [[Parliament of India|പാർലമെന്റ് മണ്ഡലങ്ങൾ]]
| leader_name3                    = * [[രാജ്യസഭ]] ([[List of Rajya Sabha members from Andhra Pradesh|11 സീറ്റുകൾ]]) 
* [[ലോക്സഭ]] ([[List of members of the 17th Lok Sabha#Andhra Pradesh|25 സീറ്റുകൾ]])
| leader_title4                   = [[High Courts of India|High Court]]
| leader_name4                    = [[Andhra Pradesh High Court|ആന്ധ്രാപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി]]
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 162975
| area_rank                       = [[List of states and territories of India by area|7th]]
| area_note                       = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_total                = 49,386,799
| population_as_of                = 2011
| population_footnotes            = &lt;ref name=demographics&gt;{{cite web |title=Demography |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |website=Official portal of Andhra Pradesh Government |publisher=Government of Andhra Pradesh |access-date=10 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2          = 308
| population_rank                 = [[List of states and union territories of India by population|10th]]
| population_demonym              = [[Telugu people|Andhrulu]], [[Telugu people|Teluguvaru]]
| demographics_type1              = GDP {{nobold|(2019–20)}}
| demographics1_footnotes         = &lt;ref name=&quot;MOSPI&quot;&gt;{{cite web|url=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls|title=MOSPI State Domestic Product, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India|date=15 March 2021|accessdate=28 March 2021}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1            = [[List of Indian states and union territories by GDP|Total]]
| demographics1_info1             = {{INRConvert|9.71|t|lk=r}}
| demographics1_title2            = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Per capita]]
| demographics1_info2             = {{INRConvert|168480|lk=r}}
| timezone1                       = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1                     = +05:30
| area_code                       = AP
| area_code_type                  = [[UN/LOCODE]]
| registration_plate              = [[List of RTO districts in India|AP–39]]
| blank_name_sec1                 = [[Literacy in India|Literacy rate]]
| blank_info_sec1                 = 67.41% (2011)
| blank1_name_sec1                = {{nowrap|[[ഔദ്യോഗിക ഭാഷ]]}}
| blank1_info_sec1                = [[Telugu language|തെലുങ്ക്]]
| blank_name_sec2                 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2018)}}
| blank_info_sec2                 = {{increase}} 0.650&lt;ref name=&quot;snhdi-gdl&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |access-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;color:#FFA500&quot;&gt;medium&lt;/span&gt; · [[List of Indian states and territories by Human Development Index|27th]]
| blank2_name_sec1                = [[Coastline of Andhra Pradesh|Coastline]]
| blank2_info_sec1                = {{cvt|974|km|mi}}
| website                         = {{url|www.ap.gov.in}}
| module                          = {{Infobox place symbols
| embedded = yes
| region   = Andhra Pradesh
| country  = India
| flag     = 
| emblem   = [[Emblem of Andhra Pradesh|Poorna Ghatam]] 
| song     = [[Maa Telugu Thalliki]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maitreyi |first1=M. L. Melly |title=No official State song for WTC |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/no-official-state-song-for-telugu-conference/article21616289.ece |work=The Hindu |publisher=The Hindu Group |date=14 December 2017 |access-date=1 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213194158/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/no-official-state-song-for-telugu-conference/article21616289.ece |archive-date=13 December 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;
| dance    = [[File:Kuchipudi Performer DS.jpg|50px|left]] [[Kuchipudi]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| mammal   = [[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|50px|left]] [[Blackbuck]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| bird     = [[File:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (3).jpg|50px|left]] [[Parrot]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot;&gt;{{cite news |title=Andhra Pradesh gets new state bird, state flower |url=https://deccanchronicle.com/nation/current-affairs/310518/andhra-pradesh-gets-new-state-bird-state-flower.html |work=Deccan Chronicle |date=31 May 2018 |access-date=1 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180601000928/https://deccanchronicle.com/nation/current-affairs/310518/andhra-pradesh-gets-new-state-bird-state-flower.html |archive-date=1 June 2018 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;
| flower   = [[File:Jasminum officinale.JPG|50px|left]] [[Jasmine]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| fruit    = [[File:Mangifera_indica_(Manguier_4).jpg|50px|left]] [[Mango]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| tree     = [[File:(Curetis thetis) Indian Sunbeam on a neem tree along Eastern Ghats 04.JPG|50px|left]] [[Neem]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| fish     = [[File:Gabus_070909_0074_rwg.jpg|50px|left]] [[Channa striata|Mudfish]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| sport    = [[File:Kabaddi Game play(2273574).jpg|50px|left]] [[Kabaddi]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;
| costume  = 
}}
| blank3_info_sec1                = 993 [[females|♀]]/1000 [[males|♂]]
| blank3_name_sec1                = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}}
| iso_code                        = [[ISO 3166-2:IN|IN-AP]]
}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] തെക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനമാണ്‌ '''ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌''' ({{lang-te|ఆంధ్ర ప్రదేశ్}}). [[തെലുങ്ക്|തെലുങ്ക്‌ ഭാഷ]] മുഖ്യമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[അമരാവതി]] ആണ്‌. വടക്ക്‌ [[തെലങ്കാന]], [[ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]], ഒഡീഷ, [[മഹാരാഷ്ട്ര]]; തെക്ക്‌ [[തമിഴ്‌നാട്‌]]; കിഴക്ക്‌ [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ]]; പടിഞ്ഞാറ്‌ [[കർണ്ണാടക]] എന്നിവയാണ്‌ ആന്ധ്രാപ്രദേശിന്റെ അതിർത്തികൾ. വിസ്തീർണ്ണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എട്ടാമതും ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പത്താമതും ആയ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ്.&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=AP at a Glance |url=https://www.ap.gov.in/?page_id=30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221132152/https://www.ap.gov.in/?page_id=30 |url-status=dead |archive-date=21 December 2019 |website=Official portal of Andhra Pradesh Government |access-date=31 May 2019 }}&lt;/ref&gt;

ആന്ധ്രാപ്രദേശ് &quot;ഇന്ത്യയുടെ അരിപ്പാത്രം&quot; (Rice bowl of India) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിൽ 70 ശതമാനവും നെല്ലാണ്. 2006ൽ ആന്ധ്ര പ്രദേശ് 17,796,000 ടൺ നെല്ല് ഉത്പാദിപ്പിച്ചു. ചോളം, ബജറ, നിലക്കടല, പരുത്തി തുടങ്ങിയവയും കൃഷി ചെയ്തു വരുന്നു. ആന്ധ്രാ പ്രദേശിലൂടെ ഒഴുകുന്ന രണ്ട് പ്രധാന നദികളാണ് [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണയും]], [[ഗോദാവരി നദി|ഗോദാവരിയും]]. തുംഗഭദ്ര, പൊന്നാർ, വംശധാര, നാഗാവലി തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനപ്പെട്ട നദികളാണ്. [[പുതുച്ചേരി]] (പോണ്ടിച്ചേരി) സംസ്ഥാനത്തിന്റെ [[യാനം]] ജില്ല ആന്ധ്രാപ്രദേശിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു [[ഗോദാവരി]] നദീമുഖത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

മുൻ കാലങ്ങളിൽ ഈ പ്രദേശം ''ആന്ധ്രാപഥം'', ''ആന്ധ്രാദേശം'', ''ആന്ധ്രാവനി'', ''ആന്ധ്രാ വിഷയ'' എന്നിങ്ങനെ പല പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. 1956 നവംബർ 1നു അന്നു നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന [[ഹൈദരാബാദ്]], ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ തെലുങ്ക് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിച്ചു.

== ചരിത്രം ==

[[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]] ഐതെരീയ ബ്രാഹ്മണ ഇതിഹാസത്തിലും ആന്ധ്രാ രാജ്യത്തെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൌര്യരാജാക്കൻമാരുടെ കാലത്തും ആന്ധ്ര എന്ന രാജ്യം ഉണ്ടായിരുന്നതായി ചരിത്രകാരൻമാർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ബി.സി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഭരതന്റെ [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രത്തിലും]] &quot;ആന്ധ്രാ വംശത്തെ&quot; കുറിച്ച് പരാമർശം ഉണ്ട്.  [[ഗുണ്ടൂർ]] ജില്ലയിലെ ഭട്ടിപ്റോലു ഗ്രാമത്തിൽ കാണുന്ന ലിഖിതങ്ങൾ തെലുങ്ക് ഭാഷയുടെ വേരുകളിലേക്കു വഴിതെളിക്കുന്നു. [[ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ|ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യനെ]] സന്ദർശിച്ച [[മെഗാസ്തീൻസ്]] 3 കോട്ടനഗരങ്ങളും, 10,000 കാലാൾപ്പടയും, 200 കുതിരപ്പടയും, 1000 ആനകളും ഉള്ള ആന്ധ്രാരാജ്യത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നുണ്ട്. രണ്ടായിരത്തിമുന്നൂറു കൊല്ലം മുമ്പ് ഉത്തരേന്ത്യ മുഴുവൻ കാൽനടയായി സഞ്ചരിച്ച ഗ്രീക്കുസഞ്ചാരിയായിരുന്നു മെഗസ്തനിസ്.

ലിഖിതങ്ങളിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രകാരം കുബേരകൻ എന്ന രാജാവ് ഭരിച്ചിരുന്ന ഒരു തീരദേശരാജ്യം ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ നിലവിലിരുന്നു. പ്രതിപാലപുര (ഭട്ടിപ്റോലു) ആയിരുന്നു ഈ രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്താനം. ധന്യകതാക/ധരണികോട്ട (ഇന്നത്തെ [[അമരാവതി]]) ഇതേ കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു പ്രധാനസ്ഥലമായിരുന്നിരിക്കണം, [[ഗൗതമബുദ്ധൻ]] ഇവിടം സന്ദർശിച്ചതായി പരാമർശങ്ങൾ ഉണ്ട്. പ്രാചീന റ്റിബറ്റൻ എഴുത്തുകാരനായ താരാനാഥ് ഇങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു,&quot; ബോധോദയത്തിനു ശേഷമുള്ള വർഷത്തിലെ [[ചൈത്രം|ചൈത്രമാസത്തിൽ]] [[പൗർണ്ണമി]] രാവിൽ ധന്യകതാകയിലെ സ്തൂപത്തിൽ ബുദ്ധൻ &quot;glorious lunar mansions&quot; മണ്ഡലം ദീപ്തമാക്കി. (കാലചക്ര)&quot;

ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മൗര്യ രാജവംശം|മൗര്യന്മാർ]] ആന്ധ്രയുടെ മേൽ അധികാരമുറപ്പിച്ചു. മൗര്യരാജവംശം തകർന്നപ്പോൾ [[ശതവാഹന രാജവംശം]] ബിസി 3ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആന്ധ്രയെ സ്വതന്ത്രമാക്കി. സതവാഹനമാരിലെ പതിനേഴാമത്തെ രാജാവായ ഹലൻ ഏറെ പ്രസിദ്ധനായി. അവരുടെ ഭരണകാലത്ത് കലയ്ക്കും സാഹിത്യത്തിനും വളരം പ്രാധാന്യം സിദ്ധിച്ചു. നാനൂറിലേറെ വർഷം സതവാഹനന്മാർ രാജ്യം ഭരിച്ചതായി രേഖകളുണ്ട്. മൌര്യൻമാരുടെ ഭരണം പോലെ ശക്തമായിരുന്നു സതവാഹനൻമാരുടെയും ഭരണം. ഗുണ്ടൂരിലെ അമരാവതിയും സതവാഹനൻമാരുടെ രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. അക്കാലത്ത് റോമൻ സാമ്രാജ്യവുമായി വാണിജ്യബന്ധമുണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. അതിനു തെളിവായി റോമൻ നാണയങ്ങൾ ആ പ്രദേശത്ത് നിന്ന് കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ബുദ്ധമതസ്മാരകങ്ങളിൽ അധികവും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് അക്കാലത്തായിരുന്നു. തച്ചുശാസ്ത്രത്തിൽ അമരാവതി എന്നൊരു സമ്പ്രദായത്തിനും തുടക്കം കുറിച്ചു. സാതവാഹനന്മാരിലെ അവസാനത്തെ രാജാവ് യജ്ഞ ശ്രീ ശാതകർണ്ണി ആയിരുന്നു. എ.ഡി. 170-മാണ്ടിൽ ഭരിച്ച അദ്ദേഹം 29 കൊല്ലത്തെ ഭരണത്തിനിടയിൽ ശകൻമാർ പിടിച്ചടക്കിയ രാജ്യഭാഗങ്ങളെല്ലാം വീണ്ടെടുത്തു. എഡി 220ൽ സതവാഹന്മാർ ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ [[ഇക്ഷ്വാകു രാജവംശം]], [[ചോള രാജവംശം]], [[പല്ലവ രാജവംശം]], ആനന്ദഗോത്രികർ, [[ചാലൂക്യ രാജവംശം|കിഴക്കൻ ചാലൂക്യന്മാർ]] തുടങ്ങി പല രാജവംശങ്ങൾ തെലുങ്കുദേശം ഭരിച്ചു. [[കടപ്പ]] പ്രദേശത്തുള്ള അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിന്നുള്ള ലിഖിതങ്ങൾ ചോളഭരണകാലത്ത് തെലുങ്ക് ഭാഷ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവു തരുന്നു. [[പ്രാകൃതം]], [[സംസ്കൃതം]] ഭാഷകളെ പുറന്തള്ളി തെലുങ്കു ഭാഷ പ്രചാരത്തിലായത് ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്. വിനുകോണ്ട  ഭരിച്ചിരുന്ന വിഷ്ണുകുന്ദിനന്മാരാണ് തെലുങ്ക് ഔദ്യോഗികഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. പിന്നീട് കിഴക്കൻ ചാലൂക്യന്മാർ [[വെൻഗി]] തലസ്ഥാനമാക്കി കുറേക്കാലം ആന്ധ ഭരിച്ചു. ഏകദേശം 1022 ADയിൽ ചാലൂക്യരാജാവ് രാജരാജനരേന്ദ്രൻ രാജമുന്ദ്രിയിൽ നിന്ന് ഭരണം നടത്തി.

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; width:260px; margin:0 0 1em 1em; background:#f4f5f6; border:1px #c6c7c8 solid; font-size:90%;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot;  style=&quot;background:#c2d6e5; text-align:center;&quot;| '''ആന്ധ്രാപ്രദേശ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ'''
|-
|-
| style=&quot;padding-left: 1em; padding-right: 2em;&quot; | '''മൃഗം'''
| [[കൃഷ്ണമൃഗം]]
|-
| style=&quot;padding-left: 1em; padding-right: 2em;&quot; | '''പക്ഷി'''
| [[പനങ്കാക്ക|പനംതത്ത]] 
|-
| style=&quot;padding-left: 1em; padding-right: 2em;&quot; | '''പുഷ്പം'''
| [[ആമ്പൽ]]
|-
| style=&quot;padding-left: 1em; padding-right: 2em;&quot; | '''വൃക്ഷം'''
| [[ആര്യവേപ്പ്]]
|-
| style=&quot;padding-left: 1em; padding-right: 2em;&quot; | '''നൃത്തം'''
| [[കുച്ചിപ്പുടി]]
|-
| ചിഹ്നം || പൂർണ്ണകുംഭം (పూర్ణకుంభం)
|}
=== മധ്യകാലം ===
12ഉം 13ഉം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ പൽനാട് യുദ്ധത്തോടെ ചാലൂക്യവംശം ക്ഷയിക്കുകയും കാക്കാതിയ രാജ്യവംശം ശക്തിപ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവർ തെലുങ്ക് ഭാഷാപ്രദേശങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ചു. AD 1323ഇൽ [[ദൽഹി]] [[Delhi Sultanate|സുൽത്താൻ]] ഗിയാസുദ്ദീൻ [[തുഗ്ലക് രാജവംശം|തുഗ്ലക്ക്]] പട്ടാളത്തെ അയച്ച് [[Warangal|വാറങ്കൽ]] കൈവശപ്പെടുത്തുകയും, പ്രതാപരുദ്രരാജാവിനെ തടവിലാക്കുകയും ചെയ്തു. മുസുനുറി നായക്മാർ വാറങ്കൽ തിരിച്ചുപിടിച്ച് 1326 മുതൽ 50 വർഷക്കാലം ഭരണം നടത്തി.

=== വിജയനഗരം ===
{{പ്രലേ|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം}}

സംഗമൻറെ പുത്രൻമാരായ ഹരിഹരനും ബുക്കനും ചേർന്നാണ് വിജയനഗരം സ്ഥാപിച്ചത്. ഇന്നത്തെ ആന്ധ്രാ പ്രദേശിലേയും കർണ്ണാടകത്തിലേയും ഏതാനും പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട ചെറിയൊരു രാജ്യമാണ് ഹരിഹരന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ രാജ്യം വികസിപ്പിക്കുവാൻ പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ഹരിഹരന്റെ കാലശേഷം സഹോദരനായ ബുക്കൻ രാജാവായി. അച്ഛന്റെ സ്മരണയെ നിലനിർത്താൻ തങ്ങളുടെ വംശത്തിന് സംഗമ വംശം എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു.

=== തിളങ്ങുന്ന ചരിത്രം ===
സ്ത്രീകൾക്ക് പുരുഷൻമാരെപ്പോലെ മാന്യമായ സ്ഥാനം ലഭിച്ച സാമ്രാജ്യം, വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതായിരുന്നു. ക്ഷേത്രനഗരമായും വിജയനഗരം കേൾവി കേട്ടു.

[[ചിത്രം:Map of all Andhra Pradesh districts-en.svg|thumb|400px|left|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ ജില്ലകൾ]]

== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==
[[ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമി|ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമിയുടെ]] കിഴക്കൻ ഭാഗവും [[പൂർവ്വഘട്ടം|പൂർവ്വഘട്ടത്തിന്റെ]] കിഴക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സമതലപ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ്. [[തെലങ്കാന]], [[റായലസീമ]], [[തീരദേശ ആന്ധ്ര]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് മേഖലകൾ&lt;ref&gt;[http://www.blonnet.com/2007/05/17/stories/2007051704252100.htm  AP Cabinet approves four regional planning boards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510040333/http://www.blonnet.com/2007/05/17/stories/2007051704252100.htm |date=2008-05-10 }}.&lt;/ref&gt; ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ 13 ജില്ലകളുണ്ട്. തെലങ്കാന, റായലസീമ പ്രദേശങ്ങളെ വേർതിരിക്കുന്നത് [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണ നദിയാണ്]].

അഡിലാബാദ്, അനന്തപ്പൂർ, ചിറ്റൂർ, കടപ്പ(വൈ, എസ് ആർ), ഈസ്റ്റ് ഗോദാവരി, ഗുണ്ടൂർ, ഹൈദരാബാദ്, കരീം നഗർ, ഖമ്മം, കൃഷ്ണ ജില്ല, കുർനൂൽ, മെഹ്ബൂബ് നഗർ, മേദക്, നൽഗൊണ്ട, നെല്ലൂർ, നിസാമബാദ്, പ്രകാശം, രങ്ഗറെഡി, ശ്രീകാകുളം, വിശാഖപട്ടണം, വിജയനഗരം, വാറംഗൽ, വെസ്റ്റ് ഗോദാവരി എന്നിവയാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ 23 ജില്ലകൾ. 19130 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള അനന്തപ്പൂരാണ് ഈ സംസ്ഥാനത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജില്ല,  527 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഹൈദരാബാദാണ് ഏറ്റവും ചെറിയ ജില്ല.

പൊതുവേ ചൂടും ആർദ്രതയും കൂടിയ കാലാവസ്ഥയാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. 
 
[[പ്രമാണം:നാഗലാപുരം-ആന്ധ്രാപ്രദേശ്.jpg|ആന്ധ്രാപ്രദേശിന്റെ തെക്കേ അറ്റത്തെ മലനിരകളായ- നാഗലാപുരം മലകളുടെ ഒരു ദൃശ്യം|ലഘു]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
{{Commons category|Andhra Pradesh}}
* [http://www.aponline.gov.in/ Official website of the Government of Andhra Pradesh]
* [http://www.aptourism.in/ Andhra Pradesh Government Tourism Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512192155/http://aptourism.in/ |date=2011-05-12 }}
* {{ODP|Regional/Asia/India/Andhra_Pradesh/}}
* [http://www.ap.nic.in/ Andhra Pradesh Portal at NIC website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511100851/http://www.ap.nic.in/ |date=2011-05-11 }}
* [http://www.apdes.ap.gov.in/ AP Directorate of Economics &amp; Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827050337/http://www.apdes.ap.gov.in/ |date=2010-08-27 }}
* [http://www.apstatepolice.org/ Official website of State Police of Andhra Pradesh]

{{Geographic Location
|Centre    = ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌
|North     = [[തെലങ്കാന]], [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]], [[ഒഡീഷ]]
|Northeast = [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ]]
|East      = [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ]]
|Southeast = [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ]]
|South     = [[തമിഴ്നാട്]]
|Southwest = [[കർണാടകം]]
|West      = [[കർണാടകം]]
|Northwest = [[തെലങ്കാന]]
}}

{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
{{Andhra Pradesh}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും]]
[[വർഗ്ഗം:ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]]</text>
      <sha1>kokqmn8i1k46yxbysy9u2iaws4nxi5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ജി. സുധാകരൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5232</id>
    <revision>
      <id>4612058</id>
      <parentid>4609695</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhilashlabour</username>
        <id>216111</id>
      </contributor>
      <comment>നിയമസഭയിൽ മത്സരിക്കാനുള്ള കാരണം</comment>
      <origin>4612058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12205" sha1="f5uw13hhn2ype3wpr6lzuf11u74wc96" xml:space="preserve">{{prettyurl|G. Sudhakaran}}
{{Infobox officeholder
| name                = ജി. സുധാകരൻ
| image               = G sudhakaran.jpg
| caption             = 
| office              = കേരളത്തിലെ പൊതുമരാമത്ത് ,രജിസ്ട്രേഷൻ വകുപ്പ്  മന്ത്രി
| term_start          = [[മേയ് 25]] [[2016]]
| term_end            = [[മേയ് 3]] [[2021]]
| predecessor         = [[വി.കെ. ഇബ്രാഹിംകുഞ്ഞ്]], [[അനൂപ് ജേക്കബ്]]
| successor           = [[പി.എ. മുഹമ്മദ് റിയാസ്]], [[വി.എൻ. വാസവൻ]]
| office1             = കേരളത്തിലെ സഹകരണം, കയർ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start1         = [[മേയ് 18]] [[2006]]
| term_end1           = [[മേയ് 14]] [[2001]]
| predecessor1        = [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| successor1          = [[സി.എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻ]] [[അടൂർ പ്രകാശ്]]
| office2             = കേരളത്തിലെ ദേവസ്വം വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start2         = [[മേയ് 18]] [[2006]]
| term_end2           = [[ഓഗസ്റ്റ് 16]] [[2009]]
| predecessor2        = [[കെ.സി. വേണുഗോപാൽ]]
| successor2          = [[രാമചന്ദ്രൻ കടന്നപ്പള്ളി]]
| office3             = കേരള നിയമ സഭയിലെ അംഗം
| constituency3       = [[അമ്പലപ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അമ്പലപ്പുഴ]]
| term_start3         = [[മേയ് 13]] [[2006]]
| term_end3           = [[മേയ് 3]] [[2021]]
| predecessor3        = [[ഡി. സുഗതൻ]]
| successor3          = [[എച്ച്. സലാം]]
| constituency4       = [[കായംകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കായംകുളം]]
| term_start4         = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| term_end4           = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| predecessor4        = [[തച്ചടി പ്രഭാകരൻ]]
| successor4          = [[എം.എം. ഹസൻ]]
| salary              = 
| birth_date          = {{birth date and age|1946|11|10|df=y}}
| birth_place         = [[താമരക്കുളം]]
| residence           = [[ആലപ്പുഴ]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| nationality         = ഇന്ത്യൻ [[ചിത്രം:Flag of India.svg|20px]]
| party               = Not affiliated
| religion            = 
| father              = പി. ഗോപാലക്കുറുപ്പ്
| mother              = എൽ. പങ്കജാക്ഷിയമ്മ
| spouse              = ജൂബിലി നവപ്രഭ
| children            = ഒരു മകൻ
| website             = www.gsudhakaran.in
| footnotes           = 
| date                = ഓഗസ്റ്റ് 30
| year                = 2020
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/120%20G%20Sudhakaran.pdf നിയമസഭ
}}

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]]  മുൻ മന്ത്രി '''ജി. സുധാകരൻ''' (ജനനം: [[ഒക്ടോബർ 10]], [[1948]]). [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ [[അമ്പലപ്പുഴ]]യിൽ നിന്ന് നിയമസഭയിലെത്തി. നിയമ ബിരുദധാരി. ഇംഗ്ലീഷ്‌ സാഹിത്യത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി. മുമ്പ് 2006-2011 കാലത്ത് [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ മന്ത്രിസഭ]]യിൽ സഹകരണമന്ത്രിയുമായിരുന്നു. 2009 വരെ ദേവസ്വം വകുപ്പും കൈകാര്യം ചെയ്തു. പിണറായി മന്ത്രിസഭയിൽ പൊതുമരാമത്ത് മന്ത്രിയായി. 2026ൽ സിപിഎം വിട്ട് UDF പിന്തുണയോടെ സ്വതന്ത്രനായി അമ്പലപ്പുഴയിൽ നിന്നും മത്സരിക്കുന്നു.


https://www.sathyamonline.com/local-news/local-news/ernakulam-9614364?fbclid=IwQ0xDSwL6jgJleHRuA2FlbQIxMAABHtrxVxpCfOzicUwSqf-J9dn41KqZJi-QXcex0sXyuQ9DkRANBo0KKYZROOFp_aem_jYkMSuLmRbGzQqOj5hBilA&amp;sfnsn=wiwspwa

== കുടുംബം ==
[[താമരക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|താമരക്കുളം പഞ്ചായത്ത്‌]] വേടരപ്ലാവ്‌ വാർഡിൽ നല്ലവീട്ടിൽ പി. ഗോപാലക്കുറുപ്പിന്റേയും എൽ. പങ്കജാക്ഷിയുടേയും അഞ്ചുമക്കളിൽ രണ്ടാമൻ. ഭാര്യ ഡോ.ജൂബിലി നവപ്രഭ ആലപ്പുഴ എസ്‌.ഡി.കോളജ്‌ അദ്ധ്യാപികയായിരുന്നു. മകൻ നവനീത്‌. പന്തളം എൻ.എസ്.എസ്. കോളേജിൽ വച്ച് കെ.എസ്.യു. ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട എസ്.എഫ്.ഐ. നേതാവ് ജി. ഭുവനേശ്വരൻ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുജനായിരുന്നു. പരേതനായ വിജയൻ, മധുസൂദനൻ, തുളസി എന്നിവരാണ് മറ്റ് സഹോദരങ്ങൾ.

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==

1967-ൽ പഠനകാലത്ത്  തന്നെ സി.പി.ഐ.(എം) അംഗമായി. കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷന്റെ സംസ്ഥാന ജോയന്റ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. 1971-ൽ എസ്.എഫ്.ഐ.യുടെ ആദ്യ സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് ആയി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. എസ്.എഫ്.ഐ.യുടെ ആദ്യകാല കേന്ദ്ര എക്സിക്യുട്ടീവ് സമിതി അംഗമായിരുന്നു. 

ട്രേഡ് യൂണിയൻ നേതാവും സി.പി.എം. സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗവും സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗവുമായിരുന്നു. [[കായംകുളം|കായംകുളത്തു]]നിന്ന് [[1996]]-ൽ കേരള നിയമസഭയിലേക്കു തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[2006]]-ൽ [[അമ്പലപ്പുഴ]]യിൽ നിന്നും വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[അടിയന്തരാവസ്ഥ]]യ്ക്കെതിരെ തിരുവനന്തപുരം [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ]] നിന്നും സെക്രട്ടറിയേറ്റിലേക്ക് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ജാഥ നയിച്ച അദ്ദേഹം പോലീസ് മർദ്ദനവും അറസ്റ്റും, തിരുവനന്തപുരം സബ് ജയിലിലും സെൻട്രൽ‍ ജയിലിലുമായി 3 മാസത്തെ ജയിൽ വാസവും ഏറ്റുവാങ്ങി{{തെളിവ്}}. സി.ഐ.ടി.യു. ആലപ്പുഴ ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ്, കർഷകത്തൊഴിലാളി യൂണിയൻ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി, സംസ്ഥാന ട്രഷറർ, പ്രസിഡന്റ് എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1984 മുതൽ '95 വരെ കേരള സർവകലാശാലയുടെ സിൻഡിക്കേറ്റ് അംഗമായിരുന്നു. അഞ്ചു തവണ  കേരള സർവകലാശാലയുടെ ഫിനാൻസ് കമ്മിറ്റിയുടെ അധ്യക്ഷനായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

കേരള സർവകലാശാല സെൻട്രൽ സഹകരണ സംഘം, ആലപ്പുഴ ഗ്രാമീണ വികസന ബാങ്ക്, ആലപ്പുഴ കാർഷിക  വികസന ബാങ്ക്, കളർകോട് സഹകരണ സംഘം, കായംകുളം സ്പിന്നിംഗ് മിൽ എന്നിവയിൽ അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1993 മുതൽ 94 വരെ ആലപ്പുഴ ജില്ലാ കൗൺസിൽ അധ്യക്ഷനായിരുന്നു. 

വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, കശുവണ്ടിത്തൊഴിലാളി സമരങ്ങൾ, എൻ .ജി.ഒ.   അദ്ധ്യാപകരുടെ സമരങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി തവണ അറസ്റ്റ് വരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം ജീവിതം ഭാവി തലമുറകൾക്ക് മാതൃകയാക്കേണ്ട ഇദ്ദേഹം സ്ഥാനമോഹത്തിന് അടിമപ്പെട്ട് ഈ അടുത്തിടെ സിപിഎം ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ചു അമ്പലപ്പുഴയിൽ സ്വതന്ത്രനായി മത്സരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
 &lt;references/&gt;
http://www.kerala.gov.in/government/sudhakar.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104162727/http://www.kerala.gov.in/government/sudhakar.htm |date=2007-11-04 }}
{{Fourteenth KLA}}
{{kerala-politician-stub}}
{{DEFAULTSORT:സുധാകരൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 10-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവസ്വം ബോർഡ് വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കയർ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ്  മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ രജിസ്ട്രേഷൻ വകുപ്പ്  മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മുൻ എസ്‌.എഫ്‌.ഐ. നേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>f5uw13hhn2ype3wpr6lzuf11u74wc96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചെറായി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6755</id>
    <revision>
      <id>4612078</id>
      <parentid>4570896</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20934-15</username>
        <id>216116</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം */</comment>
      <origin>4612078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28627" sha1="qvrkwivcrd3c2m6tethadul5zibzulv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Cherai}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type                   = Village
|native_name            = ചെറായി
|state_name             = കേരളം
|locator_position       = left
|latd = 9.977 | longd = 76.27
||district               = [[Ernakulam district|എറണാകുളം]]
|leader_title_1         = പഞ്ചായത്ത്
|leader_name_1          = പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|leader_title_2         = പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്
|leader_name_2          =
|altitude               = 0
|Length                 = 48
|climate                = Am
|web_site               =
|area_telephone         = 0484
|postal_code            = 683 514}}
[[ചിത്രം:Cherai kerala.jpg|thumb|250px|ചെറായി- മത്സ്യബന്ധനവും ടൂറിസവുമാണ്‌ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം]]
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] ഒരു തീരദേശ പട്ടണമാണ് '''ചെറായി'''. എറണാകുളത്തുനിന്നും ഏകദേശം 26 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ചെറായി. ഗ്രേറ്റർ [[വൈപ്പിൻ]] ദ്വീപിന്റെ ഭാഗമാണ് ചെറായി. 1341-ലെ വലിയ പ്രളയത്തിൽ കടലിൽ നിന്ന് പൊങ്ങിവന്നതാണ് ഈ ദ്വീപ് എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ലോക വിനോദസഞ്ചാര ഭൂപടത്തിൽ ഇടം പിടിച്ച അതിമനോഹരമായ [[ചെറായി ബീച്ച്]] ഇവിടെയാണ്. ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിലെ രണ്ടു നായകന്മാരുടെ ജന്മദേശമാണ് ചെറായി. [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ|സഹോദരൻ അയ്യപ്പനും]] [[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ|മത്തായി മഞ്ഞൂരാനും]] ഇവിടെയാണ് ജനിച്ചത്.1341ലെ പ്രളയത്തെ തുടർന്ന്‌ രൂപം കൊണ്ട വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ ചെറിയ പട്ടണമാണ്‌ ചെറായി. 25 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ കിടക്കുന്ന വൈപ്പിൻകരയുടെ വടക്കേ അറ്റത്തുള്ള പള്ളിപ്പുറം പഞ്ചായത്തിലാണ്‌ ചെറായി. ഇന്ത്യാ ചരിത്രവുമായി പള്ളിപ്പുറം ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. പോർട്ടുഗീസുകാർ നിർമിച്ച കോട്ട ഇതിനുദാഹരണമായി പള്ളിപ്പുറത്ത്‌ തലയുയർത്തിനിൽക്കുന്നു. ആയക്കോട്ട, അലിക്കോട്ട എന്നീ പേരുകളിലും ഈ കോട്ട അറിയപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ നിലനിൽക്കുന്ന യൂറോപ്യൻ നിർമ്മിതികളിൽ ഏറ്റവും പഴയതാണ് ആയക്കോട്ട. നിരവധി വിദേശ ആക്രമണങ്ങളെ നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്‌ പള്ളിപ്പുറത്തിന്‌.{{തെളിവ്}}

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
ചേറിൽ നിന്നാണ്‌ ചെറായി എന്ന പേർ വന്നത്.&lt;ref&gt; {{cite book |last=വാലത്ത്|first=വി.വി.കെ.|authorlink=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|coauthors= |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലനാമചരിത്രങ്ങൾ എറണാകുളം ജില്ല |year=1991|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= തൃശ്ശൂർ|isbn= 81-7690-105-9 }} &lt;/ref&gt; 1300 കളിലുണ്ടായ പെരിയാറ്റിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ ഇത് കറുത്ത ചേറുനിറഞ്ഞ മണ്ണാൽ സമൃദ്ധമാണ്‌. ഈ മണ്ണിൽ പൊക്കാളി നെല്ലിനങ്ങൾ തഴച്ചു വളരുന്നു.

== ചരിത്രം ==

== ഭൂമിശാസ്ത്രവും പ്രത്യേകതകളും ==
[[ചിത്രം:242227327 31fa59b2fd.jpg|right|thumb|200px|മത്സ്യബന്ധനം - ചെറായി ദ്വീപിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം|കണ്ണി=Special:FilePath/242227327_31fa59b2fd.jpg]]

* '''സ്ഥാനം:''' വൈപ്പിൻ ദ്വീപിന്റെ വടക്കുവശം, മുനമ്പം അഴിയോട് ചേർന്ന്.
* '''അറബിക്കടലും കായലും:''' ചെറായി ബീച്ചിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, ഒരുവശത്ത് ശാന്തമായ '''അറബിക്കടലും''' മറുവശത്ത് തെളിഞ്ഞ '''കായലും (Backwaters)''' എന്ന നിലയിലുള്ള ഇരട്ട സൗന്ദര്യമാണ്. കായലും കടലും അടുത്തടുത്ത് കാണുന്ന ഈ പ്രതിഭാസം സഞ്ചാരികളെ ഏറെ ആകർഷിക്കുന്നു.
* '''കടൽത്തീരം:''' ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ കടൽത്തീരം പൊതുവെ വൃത്തിയുള്ളതും ആഴം കുറഞ്ഞതുമാണ്. നീന്തലിന് (Swimming) താരതമ്യേന സുരക്ഷിതമായ തീരമാണിത്.
* '''സസ്യജാലങ്ങൾ:''' തീരത്തോട് ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ തെങ്ങിൻ തോപ്പുകളും നെൽവയലുകളും നിറഞ്ഞ ഹരിതാഭമായ പ്രകൃതി ദൃശ്യങ്ങൾ കാണാം.

== സാംസ്കാരിക രംഗം ==
കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക രംഗത്ത്‌ ചെറായിക്ക്‌ അതിപ്രധാനമായ സ്ഥാനമാണുള്ളത്‌. കേരളത്തിൽ സാമൂഹ്യ നവോത്ഥാനത്തിന്‌ തുടക്കം കുറിച്ച, [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]] നേതൃത്വം നൽകിയ മിശ്രഭോജനം നടന്നത്‌ ചെറായിയിലെ തുണ്ടിടപറമ്പിൽ വച്ചാണ്‌. സഹോദരന്റെ ജൻമം കൊണ്ടു തന്നെ ചെറായി കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. വിവിധ രംഗങ്ങളിൽ പ്രശസ്തരായ നിരവധി വ്യക്തികൾക്ക്‌ ചെറായി ജൻമം കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്‌. സ്വാതന്ത്യ്ര സമര സേനാനിയും ഇ.എം.എസ്‌. മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗവുമായിരുന്ന [[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ]], സിനിമാ നടൻ [[ശങ്കരാടി]], പത്രരംഗത്തെ [[ടി.വി.ആർ. ഷേണായ്|പത്മഭൂഷൻ ടി.വി.ആർ. ഷേണായിയും]] തുടങ്ങിവർ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്

=== വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണങ്ങൾ ===

# '''ഡോൾഫിൻ കാഴ്ച (Dolphin Spotting):''' ചെറായി ബീച്ചിന്റെ വടക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ആഴക്കടൽ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഡോൾഫിനുകളെ കാണാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതിനായി ബീച്ചിൽ നിന്ന് ചെറിയ ബോട്ടുകളിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നതിനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.
# '''ചീനവലകൾ (Chinese Fishing Nets):''' കൊച്ചി തീരത്തിന്റെ തനതു കാഴ്ചയായ ചീനവലകൾ ചെറായി ബീച്ചിന്റെ കായൽ ഭാഗത്തും തീരങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാരെ ആകർഷിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകമാണ്.
# '''സേഫ്റ്റി ഡോളുകൾ:''' ബീച്ചിൽ തിരമാലകളുടെ അടുത്തുനിന്നുള്ള അപകടങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള '''സേഫ്റ്റി ഡോളുകൾ''' ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സവിശേഷതയാണ്.
# '''ഹോംസ്റ്റേകളും റിസോർട്ടുകളും:''' നിരവധി ഹോംസ്റ്റേകളും ആയുർവേദ റിസോർട്ടുകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് വിദേശ സഞ്ചാരികൾക്ക് താമസിക്കാൻ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമായി ചെറായിയെ മാറ്റുന്നു.

== വിദ്യാഭ്യാസ രംഗം ==
വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭയുടെ കീഴിലുള്ള സഹോദരൻ മെമ്മോറിയൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളും എൽ.പി. പ്രൈമറി സ്കൂളുകളും രാമവർമ്മ യൂണിയൻ ഹൈസ്കൂളും എൽ.പി. സ്കൂളും, ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് എൽപി സ്‌ക്കൂളും ചെറായിയിലെ പ്രശസ്തമായ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്‌. കൂടാതെ നിരവധി അൺ എയ്ഡഡ്‌ സ്കൂളുകളും ചെറായിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

=== മത്സ്യബന്ധനവും പ്രാദേശിക ജീവിതവും ===
ചെറായി ഒരു പ്രധാന '''മത്സ്യബന്ധന കേന്ദ്രം''' കൂടിയാണ്.

* '''അയ്യൂക്കോട്ട (പള്ളിപ്പുറം കോട്ട):''' ബീച്ചിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്തുള്ള മുനമ്പം ഭാഗത്താണ് പോർച്ചുഗീസുകാർ നിർമ്മിച്ച പള്ളിപ്പുറം കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് ചരിത്രാന്വേഷികൾക്ക് താൽപ്പര്യമുള്ള ഒരു കേന്ദ്രമാണ്.
* '''കൈത്തറി വ്യവസായം:''' ഈ പ്രദേശത്തെ തനത് ഉൽപ്പന്നങ്ങളായ കൈത്തറി തുണിത്തരങ്ങൾ (Handloom) ചെറായിയുടെ സാമ്പത്തിക രംഗത്തിന് മുതൽക്കൂട്ടാണ്.

== ചെറായി ബീച്ച്‌ ==
 [[ചിത്രം:Cherai beach.jpg|250px|thumb|right|ചെറായി ബീച്ച്]] ചെറായി ബീച്ച്‌ ലോക ടൂറിസം ഭൂപടത്തിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/cherai-beach-ernakulam/198/|access-date=2025-10-10}}&lt;/ref&gt; ശാന്ത സുന്ദരമായ ഈ ബീച്ച്‌ സ്വദേശിയരും വിദേശീയരുമായ നിരവധി സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. ബീച്ചിനോട്‌ ചേർന്ന്‌ കേരളീയ ശൈലിയിൽ പണിതിരിക്കുന്ന റിസോർട്ടുകൾ ബീച്ചിനെ കൂടുതൽ സുന്ദരിയാക്കുന്നു. കായലിലെ ഓളപ്പരപ്പിലൂടെയൂള്ള പെഡൽ ബോട്ട് യാത്ര ചെറായിയുടെ സൌന്ദര്യത്തെ കൂടുതൽ അടുത്തറിയാൻ സാധിക്കുന്നു. ചെറായി ബീച്ചിൽ നിന്ന്‌ 4-5 കിലോമീറ്റർ വടക്കോട്ട്‌ യാത്ര ചെയ്താൽ മുനമ്പം ബീച്ച്‌ എത്തും. അവിടെയുള്ള പുലിമുട്ട്‌ ഒരു പ്രത്യേകത തന്നെയാണ്‌. പുലിമുട്ടിൽ കൂടി കടലിനുള്ളിലേക്ക്‌ നടക്കാനാകും.പുലിമുട്ടിൽ നിന്ന്‌ കടലിന്റെ വശ്യമായ സൌന്ദര്യം ആസ്വദിക്കാനാകും. മുനമ്പം ബീ്ച്ചിൽ നിന്ന് വൈപ്പിൻ-മുനമ്പം സ്റ്റേറ്റ് ഹൈവേയിലൂടെ പള്ളിപ്പുറത്ത്‌ പോർട്ടീസുകാർ സ്ഥാപിച്ച കോട്ടയിലെത്താം. &lt;ref&gt;'''Ernakulam District Administration Website.''' (Reference for geographical location and connectivity).&lt;/ref&gt;അവിടെ അടുത്തു തന്നെയാണ്‌ പ്രസിദ്ധമായ മരിയൻ തീർഥാടന കേന്ദ്രമായ പള്ളിപ്പുറം മഞ്ഞുമാതാ പള്ളി. സ്റ്റേറ്റ് ഹൈവേയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് സഹോദരൻ മെമ്മോറിയൽ സ്‌ക്കൂളിനടുത്തു നിന്നും വലത്തോട്ട് തിരിഞ്ഞ് 400 മീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ സഹോദരൻ അയ്യപ്പന്റെ ജൻമഗൃഹത്തിലെത്താം. അതുപോലെ തന്നെ ചെറായി ബീച്ചിൽ നിന്ന്‌ തീരദേശ റോഡിലൂടെ തെക്കോട്ട്‌ പോയാൽ തീരദേശ റോഡിനെ വൈപ്പിൻ-മുനമ്പം റോഡുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രക്തേശ്വരി റോഡിലെത്തും. കായലിനു നടുവിലൂടെ വളഞ്ഞും പുളഞ്ഞുമുള്ള ഈ റോഡിലൂടെ ഈ യാത്ര കായൽ ഭംഗി നുകരാൻ സഹായിക്കും. ചെറായി ബീച്ച്‌ റോഡിലുള്ള തിരക്ക്‌ ഒഴിവാക്കാനും ഈ റോഡ്‌ ഉപകരിക്കുന്നു. ഈ റോഡിലൂടെ വൈപ്പിൻ മുനമ്പം റോഡ്‌ സന്ധിക്കുന്നിടത്തു എത്തി വലത്തോട്ട്‌ തിരിഞ്ഞാൽ ശ്രീനാരായണ ഗുരു പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിച്ച മലയാള പഴനി {{fact}}എന്നു പേരുകേട്ട ശ്രീ ഗൌരീശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെത്താം.

== ആരാധനാലയങ്ങൾ ==
=== ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം ===
&lt;!-- [[Image:sri.jpg|thumb|200px|left|ശ്രീനാരായണഗുരു]] --&gt;
&lt;!-- [[Image:Cherai.jpg|thumb|200px|ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം]] --&gt;
ഇവിടത്തെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്  [[ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം]]. [[വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭ]] (വി.വി. സഭ) ആണ് ഈ ക്ഷേത്രം നോക്കിനടത്തുന്നത്. [[ശ്രീനാരായണഗുരു|ശ്രീനാരായണ ഗുരുദേവൻ]] പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിനു മുന്നിൽ വെച്ചാണ് മിശ്രഭോജനം നടത്തിയതിന് സഹോദരൻ അയ്യപ്പനെ വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭാംഗങ്ങളായ ഈഴവരുപ്പെടെയുളവർ തലയിൽ ചാണക വെള്ളം ഒഴിച്ച് അവഹേളിച്ചത്. 1917 മെയ് 29ന് ചെറായി തുണ്ടിടപ്പറമ്പ് എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ചായിരുന്നു മിശ്രഭോജനം സംഘടിപ്പിച്ചത്. 1912-ലാണ്‌ ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിതമായത്‌. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രോത്സവമാണ്{{തെളിവ്}}.
ജില്ലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ [[ആന|ആനകളെ]] എഴുന്നള്ളിച്ചു നടത്തുന്ന ഇവിടത്തെ ഉത്സവം വിദേശീയരെ പോലും ആകർഷിക്കാറുണ്ട്‌. ഇരു ചേരുവാരങ്ങളായി തിരിഞ്ഞ്‌ മത്സരിച്ചാണ്‌ ഇവിടെ പൊതുജനങ്ങളുടെ സഹകരണത്തോടെ ഉത്സവം നടത്തുന്നത്‌. വാശിയേറിയ വർണശബളമായ [[കുടമാറ്റം|കുടമാറ്റവും]] മേളങ്ങളും [[വെടിക്കെട്ട്|വെടിക്കെട്ടും]] പ്രത്യേകതയാണ്‌. ഉത്സവം ദിവസം രാവിലെ നടക്കുന്ന [[ആനകളുടെ തലപ്പൊക്കമത്സരം]] വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. മത്സരത്തിനുവേണ്ടി ഇരുചേരുവാരങ്ങളും കേരളത്തിലെതന്നെ തലയെടുപ്പുള്ള കരിവീരൻമാരെ അണിനിരത്തും. ഈ മത്സരത്തിൽ ജയിക്കുന്ന ആനക്കാണ്‌ ഭഗവാന്റെ [[തിടമ്പ്‌]] വഹിക്കാനുള്ള അർഹത ലഭിക്കുക. ഇതു കാണാൻ തന്നെ ആയിരങ്ങളാണ്‌ ഉത്സവപ്പറമ്പിലേക്കെത്തുക. കൊടി കയറി പത്താം നാളാണ്‌ [[ആറാട്ട്‌]] മഹോത്സവം. ശ്രീ [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്‌]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠയെങ്കിലും [[ശിവൻ|ശിവനും]] [[പാർ‌വതി|പാർവതിയും]] [[ഗണപതി|ഗണപതിയും]] [[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പനും]] [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹങ്ങളുടേയും]] പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്‌.
&lt;!-- [[Image:STA40065n.jpg|thumb|200px|മഹോത്സവം]] --&gt;

=== അഴീക്കൽ ശ്രീവരാഹ ദേവസ്വം ക്ഷേത്രം ===
&lt;!-- [[Image:10a.jpg|thumb|200px|അഴീക്കൽ ശ്രീവരാഹ ദേവസ്വം ക്ഷേത്രം]] --&gt;
ചെറായിയിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ക്ഷേത്രമാണ്‌ അഴീക്കൽ ശ്രീവരാഹ ദേവസ്വം ക്ഷേത്രം. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗൗഡ സാരസ്വത ബ്രാഹ്മണ ക്ഷേത്രമാണ്‌ അഴീക്കൽ വരാഹ ക്ഷേത്രം. എ.ഡി.1869ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ക്ഷേത്രം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏക സമ്പൂർണ ക്ഷേത്രമാണ്‌. വരാഹ മൂർത്തിയെയും വെങ്കിടേശ്വരനെയും ഒന്നായി ആരാധിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക ക്ഷേത്രമാണ്‌ അഴീക്കൽ വരാഹ ക്ഷേത്രം. ഇവിടത്തെ രഥോത്സവം പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ക്ഷേത്രത്തിനു ചുറ്റും നിർമിച്ചിരിക്കുന്ന റെയിലിലൂടെയാണ്‌ കൊത്തുപണികളോടെ നിർമിച്ചിട്ടുള്ള രഥത്തിൽ ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്‌. ഭക്തരാണ്‌ ഉത്സവകാലത്ത്‌ രഥമുരുട്ടുക. ഇവിടെത്തെ വെള്ളി പല്ലക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്‌. വർഷത്തിൽ രണ്ടു പ്രാവശ്യം ഇവിടെ ഉത്സവം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിണ്റ്റെ മുന്നിലെ ജംഗ്ഷനാണ്‌ ചെറായിയുടെ ഹൃദയമായ ദേവസ്വംനട ജംഗ്ഷൻ.


=== St. Mary's Orthodox Syrian Church (ചെറായി വലിയ പള്ളി) ===

പഴയ കൊച്ചി നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ രാജാവായിരുന്ന '''ശക്തൻ തമ്പുരാൻ''' നൽകിയ അനുമതി പ്രകാരം 1802 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് '''ചെറായി സെന്റ് മേരീസ് ഓർത്തഡോക്‌സ് സുറിയാനി പള്ളി''', ഇത് സാധാരണയായി '''ചെറായി വലിയപള്ളി''' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. വടക്കൻ പറവൂരിലെ പുരാതനമായ സെന്റ് തോമസ് പള്ളിയിലെ അംഗങ്ങളായിരുന്നു ഈ പള്ളിയുടെ ആദ്യകാല ഇടവകാംഗങ്ങൾ. '''കുന്നംകുളത്തെ പുള്ളിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് കത്തനാർ''' (പുള്ളിക്കോട്ടിൽ മാർ ദീവന്നാസിയോസ് ഒന്നാമൻ) ആണ് ഈ പള്ളിയിൽ ആദ്യമായി വിശുദ്ധ കുർബ്ബാന അർപ്പിച്ചത്. 1840-ൽ പഴയ പള്ളിയുടെ കെട്ടിടം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.

കൊച്ചി ഭദ്രാസനത്തിലെ പ്രമുഖ ഇടവകകളിൽ ഒന്നാണ് ചെറായി സെന്റ് മേരീസ് ഓർത്തഡോക്‌സ് പള്ളി. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന മദ്ബഹ (അൾത്താര) '''ദൈവമാതാവിനായി''' സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, വശങ്ങളിലുള്ള മദ്ബഹകൾ '''മാർ തോമാ ശ്ലീഹാ, മാർ ഗീവർഗ്ഗീസ് സഹദ''' എന്നിവരുടെ പേരുകളിലുള്ളതാണ്. കോതമംഗലത്തെ മാഫ്രിയോനോ '''സെന്റ് ബസേലിയോസ് യൽദോ ബാവയുടെ''' തിരുശേഷിപ്പ് പള്ളിയിലെ ഒരു അൾത്താരയിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. പള്ളിയുടെ മച്ചിലും ഭിത്തികളിലുമായി കാണുന്ന മനോഹരമായ ചിത്രപ്പണികളും കലാസൃഷ്ടികളും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നവയാണ്. ഈ ഇടവകയുടെ കീഴിൽ റിപ്പബ്ലിക് റോഡിലും ചെറായി ബീച്ചിലുമായി രണ്ട് കുരിശുപള്ളികളുണ്ട്. ചെറായിയിലെ '''സെന്റ് ജോർജ്ജ് പള്ളി (ചെറിയപള്ളി)''', അയ്യമ്പിള്ളിയിലെ '''സെന്റ് ജോൺസ് പള്ളി''', ആരീപ്പാലത്തെ '''സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി''' എന്നിവ കാലക്രമേണ ഈ വലിയപള്ളിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിഞ്ഞ ഇടവകകളാണ്.

സെന്റ് മേരീസ് വലിയപള്ളിയുടെ പ്രധാന പെരുന്നാൾ '''ജനുവരി 15-നാണ്''' ആഘോഷിക്കുന്നത്.

പരേതരായ '''കാതോലിക്കാ ബാവ (യാക്കോബായ വിഭാഗം) അബൂൻ മാർ ബസേലിയോസ് പൗലോസ് രണ്ടാമൻ (1996)''', '''മാർ അത്താനാസിയോസ് പൗലോസ് കടവിൽ ഒന്നാമൻ (1907)''', കോരട്ടി സീയോൻ സെമിനാരിയുടെ സ്ഥാപകനായ '''മാർ സേവേറിയോസ് മൂലയറിക്കൽ (1962)''' എന്നിവർ ഈ ഇടവകയിലെ അംഗങ്ങളായിരുന്നു.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[ചെറായി ബീച്ച്]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;ചെറായിയിലെ ചിത്രങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;

ചിത്രം:Aykotta entrance.jpg|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട
ചിത്രം:Ayakotta pallipuram (Inner view).jpg |പള്ളിപ്പുറംകോട്ട
ചിത്രം:Ayakotta.jpg|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട
File:Beach Resorts Cherai.JPG|ചെറായിയിലെ ഒരു റിസോർട്ട്
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

{{എറണാകുളം ജില്ല}}
[[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qvrkwivcrd3c2m6tethadul5zibzulv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:മുസ്‌ലിം</title>
    <ns>1</ns>
    <id>10057</id>
    <revision>
      <id>4611983</id>
      <parentid>4134453</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20681-56</username>
        <id>216088</id>
      </contributor>
      <comment>മറുപടി</comment>
      <origin>4611983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10419" sha1="d06bkww0z77nhfasm60b6fqnp42ju1k" xml:space="preserve"> ഇതിനു പ്രത്യേക താൾ ആവശ്യമുണോ? മാപ്പിള എന്ന പേരിൽ ഒരു പ്രത്യേക താൾ തുടങ്ങാം. മുസ്ലിം എന്ന താൾ ഇസ്ലാം എന്നതിലേക്ക് തിരിച്ചു വിട്ടാൽ പോരേ?--[[User:Vssun|Vssun]] 19:59, 3 മാർച്ച് 2007 (UTC)
:മുസ്ലീം എന്നു തന്നെ കിടക്കുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു--[[User:Praveenp|പ്രവീൺ]]''':'''[[User talk:Praveenp|&lt;font  color=&quot;green&quot;  style=&quot;font-size: 70%&quot;&gt;സംവാദം‍&lt;/font&gt;]] 06:57, 4 മാർച്ച് 2007 (UTC)
::മലബാറിലെ മുസ്ലിംങ്ങളെയും കോട്ടയത്തുള്ള കൃസ്ത്യാനികളെയും മാപ്പിള എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്‌. മഹാ-പിള്ള എന്നതു ലോപിച്ചാണ്‌ മാപ്പിള എന്നായതെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്‌. --[[User:Sadik khalid|സാദിക്ക്‌ ഖാലിദ്‌]] 08:58, 4 മാർച്ച് 2007 (UTC)
:ಯಸ್ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-20681-56|&amp;#126;2026-20681-56]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-20681-56|talk]]) 12:17, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

രണ്ടു വരി ലേഖനക്കാരെ നിങ്ങൾക്കെന്റെ കൂപ്പുകൈ!!!! --&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;border: 1px solid&quot;&gt;[[user:Jigesh|'''&lt;span style=&quot;background-color:orange; color:black&quot;&gt; &amp;nbsp;ജിഗേഷ്&amp;nbsp;&lt;/span&gt;''']][[User talk:Jigesh|&lt;span style=&quot;background-color:black; color:lime&quot;&gt;&amp;nbsp;►സന്ദേശങ്ങൾ&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] &lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 07:56, 11 ഏപ്രിൽ 2007 (UTC)
: ജിഗേഷ്, ഈ പേജ് തുടങ്ങിയത് ഞാനാണെന്നാണ് ഓർമ്മ. ഏതോ പേജിൽ മുസ്ലിം എന്ന ലിങ്ക് ചുവന്ന നിറത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ ഉണ്ടാക്കിയതാണ്. നമുക്ക് വികസിപ്പിക്കാൻ നോക്കാം. [[User:Sajithvk|സജിത്ത് വി കെ]] 09:13, 11 ഏപ്രിൽ 2007 (UTC)


{{Cquote|മുസ്ലിം എന്നാം ഇസ്ലാം മതത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ആൾ എന്ന വിവക്ഷ തെറ്റാണു.. ഈ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചുവീണ ഏതൊരു മനുഷ്യനും എനിക്കും സർവ്വചരാചരങ്ങൾക്കും സർവ്വലോക പ്രപഞച്ങ്ങൾക്കും ഒരേ ഒരു സ്രഷ്ടാവ് മാത്രമെ ഉള്ളൂ എന്നും ആ സ്രഷ്ടാവിനെ മാത്രമെ ഞാൻ ആരാധിക്കുകയുള്ളു എന്നും ആരു വിശ്വസിക്കുന്നുവോ അവനെയാണു മുസ്ലിം എന്നു പറയുന്നത്. ഏകനായ സ്രഷ്ടാവിൽ വിശ്വസിക്കുകയും മുഹമ്മദ് (അദ്ദേഹത്തിന്റെയും കുടുംബത്തിന്റെയും മേൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു)അവസാന പ്രവാചകനാണെന്നും വിശുദ്ധ ഖുറാൻ ദൈവിക ഗ്രന്ധമാണെന്നും വിശ്വസിക്കുകയും പ്രവചക ചര്യ ജീവിത ചര്യ ആയി സ്വീകരിചു ജീവിക്കുന്ന ആളുകളുടെ സമൂഹത്തെ ഇസ്ലാമിക സമൂഹമെന്നും വിവക്ഷിക്കാം. അല്ലാതെ ജന്മം കൊണ്ടോ പേരു കൊണ്ടോ ആരും മുസ്ലിം ആകുകയില്ല വിശ്വാസം കൊണ്ട് മാത്രമാണു ഒരാൾ മുസ്ലിമാകുന്നത്. ഒരു പ്രതേക പാർട്ടിയിലൊ കമ്യൂണിറ്റിയിലൊ പേരു ചേർത്തു അംഗത്വം എടുക്കുന്നപോലെ ഒരു സംവിധാനം ഇവിടെ ഇല്ല. വിശ്വാസമാണു അടിസ്ഥാനം വിശ്വാസം തെറ്റിയാൽ അയാൾ ഏതു പേരുകാരനായാലും ഏതു കുടുംബക്കാരനായാലും ഏതു പരമ്പരക്കരനായാലും മുസ്ലിം എന്ന ലേബലിൽ നീന്നു പുറത്താണു.}}

ഇതിൽ നിന്നു വിജ്ഞാനകോശത്തിനു ചേരുന്ന വാചകങ്ങൾ ആരെങ്കിലും ലേഖനത്തിൽ ചേർത്താൽ നന്നയിരുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Shijualex|Shiju Alex&amp;#124;ഷിജു അലക്സ്]] 12:00, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)

ഈ വാചകം എങ്ങനെ വിക്കി വൽകരിക്കാം എന്നാ ഞ്ഞാൻ നോക്കുന്നത്.ആ പറഞ്ഞത് ഒരു നഗ്നസത്യമാ..പക്ഷേ എല്ലാ നഗ്നസത്യവും വിക്കിയിൽ വരേണ്ടതില്ലല്ലോ,ഇതിലെ ആശയം ചോരാതെ ഷിജു തന്നെ ആ പണിയെങ്ങ് നിർവഹിക്കണമെന്നപേക്ഷികുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Sidheeq|സിദ്ധീഖ് &amp;#124; सिधीक&amp;#124;Sidheeq&amp;#124; صدّيق]] 15:26, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)

ഇതു ഞാൻ എഴുതിയതൊന്നും അല്ല സിദ്ദീക്കേ. ലേഖനത്തിന്റെ നാൾ വഴി നോക്കിയാൽ സംഗതി പിടികിട്ടും. --[[ഉപയോക്താവ്:Shijualex|Shiju Alex&amp;#124;ഷിജു അലക്സ്]] 16:26, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)


അവസാന പ്രവാചകനു മുൻപും മുസ്ലിങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിന്നു. അതും പരാമർശിക്കണം --&lt;!--ഒപ്പ് തുടങ്ങുന്നു--&gt;[[User:Bluemangoa2z|&lt;span style=&quot;background: #006600; color: #FF9700;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;font   face=Karumbi  style=&quot;font-size: 120%&quot;&gt;നീലമാങ്ങ&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Bluemangoa2z|&lt;span style=&quot;background: #EDFFEB; color: #E30000&quot;  title=&quot;എന്നോട്  നേരിട്ട് സ്നേഹ സംവാദം(ചർച്ച) വേണമെങ്കിൽ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക&quot;&gt;&lt;font   style=&quot;font-size: 180%&quot;&gt;♥♥✉&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;!--ഒപ്പ് അവസാനിക്കുന്നു--&gt; 19:45, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)

== ജനസംഖ്യ ==

{{ഉദ്ധരണി|ലോകത്ത് 19.2 ശതമാനമാണ് മുസ്ലിം ജനസംഖ്യ. ഇത് കാതലിക് ക്രിസ്ത്യൻ ജനസംഖ്യയേക്കാൾ 1.8 ശതമാനം അധികമാണ്.}}
ഈ താരതമ്യം ശരിയാണോ? ക്രൈസ്തവരിലെ ഒരു വിഭാഗവുമായി മാത്രം താരതമ്യപ്പെടുത്താതെ, ആകെ ക്രൈസ്തവരുമായല്ലേ താരതമ്യപ്പെടുത്തേണ്ടത്? അല്ലാത്തപക്ഷം ഈ താരതമ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതല്ലേ നല്ലത്?  --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 05:11, 6 സെപ്റ്റംബർ 2009 (UTC)

:ശരിയോ എന്നറിയില്ല. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലുള്ളത് മൊത്തം സിഐഎയുടെ കണക്കുകളാ. കുറേ പൊട്ടത്തെറ്റാണ് - വായിക്കാൻ നല്ല രസം. This article's factual accuracy is disputed എന്നൊരു ഫലകവും. ആദ്യത്തെ വാചകത്തിന് അവലംബം ചോദിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേത് നീക്കുകയുമാവും നല്ലത്. ലോകജനസംഖ്യയുടെ ആറിലൊന്നോളം മുസ്ലിംകളാണെന്നാണ് പറഞ്ഞുകേൾക്കാറുള്ളത് -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 05:44, 6 സെപ്റ്റംബർ 2009 (UTC)
::അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 05:54, 6 സെപ്റ്റംബർ 2009 (UTC)
== ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ==
ലേഖനത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ എന്ന വാചകം ആവശ്യമുണ്ടോ? --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 15:15, 30 മാർച്ച് 2010 (UTC)
:നീക്കിയിട്ടുണ്ട്. മുസ്‌ലിം എന്ന വാക്കിന്‌ വേറെ വിവക്ഷകളുണ്ടെങ്കിൽ അത് ഇവിടെയല്ല വേണ്ടതെന്ന് കരുതുന്നു -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 15:26, 30 മാർച്ച് 2010 (UTC)</text>
      <sha1>d06bkww0z77nhfasm60b6fqnp42ju1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612037</id>
      <parentid>4611983</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T06:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Irshadpp</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-20681-56|~2026-20681-56]] ([[User talk:~2026-20681-56|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:Irshadpp|Irshadpp]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ്</comment>
      <origin>4025354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10179" sha1="6supjetwqz3uz7qwbs4pp5non0im097" xml:space="preserve"> ഇതിനു പ്രത്യേക താൾ ആവശ്യമുണോ? മാപ്പിള എന്ന പേരിൽ ഒരു പ്രത്യേക താൾ തുടങ്ങാം. മുസ്ലിം എന്ന താൾ ഇസ്ലാം എന്നതിലേക്ക് തിരിച്ചു വിട്ടാൽ പോരേ?--[[User:Vssun|Vssun]] 19:59, 3 മാർച്ച് 2007 (UTC)
:മുസ്ലീം എന്നു തന്നെ കിടക്കുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു--[[User:Praveenp|പ്രവീൺ]]''':'''[[User talk:Praveenp|&lt;font  color=&quot;green&quot;  style=&quot;font-size: 70%&quot;&gt;സംവാദം‍&lt;/font&gt;]] 06:57, 4 മാർച്ച് 2007 (UTC)
::മലബാറിലെ മുസ്ലിംങ്ങളെയും കോട്ടയത്തുള്ള കൃസ്ത്യാനികളെയും മാപ്പിള എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്‌. മഹാ-പിള്ള എന്നതു ലോപിച്ചാണ്‌ മാപ്പിള എന്നായതെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്‌. --[[User:Sadik khalid|സാദിക്ക്‌ ഖാലിദ്‌]] 08:58, 4 മാർച്ച് 2007 (UTC)

രണ്ടു വരി ലേഖനക്കാരെ നിങ്ങൾക്കെന്റെ കൂപ്പുകൈ!!!! --&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;border: 1px solid&quot;&gt;[[user:Jigesh|'''&lt;span style=&quot;background-color:orange; color:black&quot;&gt; &amp;nbsp;ജിഗേഷ്&amp;nbsp;&lt;/span&gt;''']][[User talk:Jigesh|&lt;span style=&quot;background-color:black; color:lime&quot;&gt;&amp;nbsp;►സന്ദേശങ്ങൾ&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] &lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 07:56, 11 ഏപ്രിൽ 2007 (UTC)
: ജിഗേഷ്, ഈ പേജ് തുടങ്ങിയത് ഞാനാണെന്നാണ് ഓർമ്മ. ഏതോ പേജിൽ മുസ്ലിം എന്ന ലിങ്ക് ചുവന്ന നിറത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ ഉണ്ടാക്കിയതാണ്. നമുക്ക് വികസിപ്പിക്കാൻ നോക്കാം. [[User:Sajithvk|സജിത്ത് വി കെ]] 09:13, 11 ഏപ്രിൽ 2007 (UTC)


{{Cquote|മുസ്ലിം എന്നാം ഇസ്ലാം മതത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ആൾ എന്ന വിവക്ഷ തെറ്റാണു.. ഈ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചുവീണ ഏതൊരു മനുഷ്യനും എനിക്കും സർവ്വചരാചരങ്ങൾക്കും സർവ്വലോക പ്രപഞച്ങ്ങൾക്കും ഒരേ ഒരു സ്രഷ്ടാവ് മാത്രമെ ഉള്ളൂ എന്നും ആ സ്രഷ്ടാവിനെ മാത്രമെ ഞാൻ ആരാധിക്കുകയുള്ളു എന്നും ആരു വിശ്വസിക്കുന്നുവോ അവനെയാണു മുസ്ലിം എന്നു പറയുന്നത്. ഏകനായ സ്രഷ്ടാവിൽ വിശ്വസിക്കുകയും മുഹമ്മദ് (അദ്ദേഹത്തിന്റെയും കുടുംബത്തിന്റെയും മേൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു)അവസാന പ്രവാചകനാണെന്നും വിശുദ്ധ ഖുറാൻ ദൈവിക ഗ്രന്ധമാണെന്നും വിശ്വസിക്കുകയും പ്രവചക ചര്യ ജീവിത ചര്യ ആയി സ്വീകരിചു ജീവിക്കുന്ന ആളുകളുടെ സമൂഹത്തെ ഇസ്ലാമിക സമൂഹമെന്നും വിവക്ഷിക്കാം. അല്ലാതെ ജന്മം കൊണ്ടോ പേരു കൊണ്ടോ ആരും മുസ്ലിം ആകുകയില്ല വിശ്വാസം കൊണ്ട് മാത്രമാണു ഒരാൾ മുസ്ലിമാകുന്നത്. ഒരു പ്രതേക പാർട്ടിയിലൊ കമ്യൂണിറ്റിയിലൊ പേരു ചേർത്തു അംഗത്വം എടുക്കുന്നപോലെ ഒരു സംവിധാനം ഇവിടെ ഇല്ല. വിശ്വാസമാണു അടിസ്ഥാനം വിശ്വാസം തെറ്റിയാൽ അയാൾ ഏതു പേരുകാരനായാലും ഏതു കുടുംബക്കാരനായാലും ഏതു പരമ്പരക്കരനായാലും മുസ്ലിം എന്ന ലേബലിൽ നീന്നു പുറത്താണു.}}

ഇതിൽ നിന്നു വിജ്ഞാനകോശത്തിനു ചേരുന്ന വാചകങ്ങൾ ആരെങ്കിലും ലേഖനത്തിൽ ചേർത്താൽ നന്നയിരുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Shijualex|Shiju Alex&amp;#124;ഷിജു അലക്സ്]] 12:00, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)

ഈ വാചകം എങ്ങനെ വിക്കി വൽകരിക്കാം എന്നാ ഞ്ഞാൻ നോക്കുന്നത്.ആ പറഞ്ഞത് ഒരു നഗ്നസത്യമാ..പക്ഷേ എല്ലാ നഗ്നസത്യവും വിക്കിയിൽ വരേണ്ടതില്ലല്ലോ,ഇതിലെ ആശയം ചോരാതെ ഷിജു തന്നെ ആ പണിയെങ്ങ് നിർവഹിക്കണമെന്നപേക്ഷികുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Sidheeq|സിദ്ധീഖ് &amp;#124; सिधीक&amp;#124;Sidheeq&amp;#124; صدّيق]] 15:26, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)

ഇതു ഞാൻ എഴുതിയതൊന്നും അല്ല സിദ്ദീക്കേ. ലേഖനത്തിന്റെ നാൾ വഴി നോക്കിയാൽ സംഗതി പിടികിട്ടും. --[[ഉപയോക്താവ്:Shijualex|Shiju Alex&amp;#124;ഷിജു അലക്സ്]] 16:26, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)


അവസാന പ്രവാചകനു മുൻപും മുസ്ലിങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിന്നു. അതും പരാമർശിക്കണം --&lt;!--ഒപ്പ് തുടങ്ങുന്നു--&gt;[[User:Bluemangoa2z|&lt;span style=&quot;background: #006600; color: #FF9700;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;font   face=Karumbi  style=&quot;font-size: 120%&quot;&gt;നീലമാങ്ങ&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Bluemangoa2z|&lt;span style=&quot;background: #EDFFEB; color: #E30000&quot;  title=&quot;എന്നോട്  നേരിട്ട് സ്നേഹ സംവാദം(ചർച്ച) വേണമെങ്കിൽ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക&quot;&gt;&lt;font   style=&quot;font-size: 180%&quot;&gt;♥♥✉&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;!--ഒപ്പ് അവസാനിക്കുന്നു--&gt; 19:45, 10 സെപ്റ്റംബർ 2008 (UTC)

== ജനസംഖ്യ ==

{{ഉദ്ധരണി|ലോകത്ത് 19.2 ശതമാനമാണ് മുസ്ലിം ജനസംഖ്യ. ഇത് കാതലിക് ക്രിസ്ത്യൻ ജനസംഖ്യയേക്കാൾ 1.8 ശതമാനം അധികമാണ്.}}
ഈ താരതമ്യം ശരിയാണോ? ക്രൈസ്തവരിലെ ഒരു വിഭാഗവുമായി മാത്രം താരതമ്യപ്പെടുത്താതെ, ആകെ ക്രൈസ്തവരുമായല്ലേ താരതമ്യപ്പെടുത്തേണ്ടത്? അല്ലാത്തപക്ഷം ഈ താരതമ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതല്ലേ നല്ലത്?  --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 05:11, 6 സെപ്റ്റംബർ 2009 (UTC)

:ശരിയോ എന്നറിയില്ല. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലുള്ളത് മൊത്തം സിഐഎയുടെ കണക്കുകളാ. കുറേ പൊട്ടത്തെറ്റാണ് - വായിക്കാൻ നല്ല രസം. This article's factual accuracy is disputed എന്നൊരു ഫലകവും. ആദ്യത്തെ വാചകത്തിന് അവലംബം ചോദിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേത് നീക്കുകയുമാവും നല്ലത്. ലോകജനസംഖ്യയുടെ ആറിലൊന്നോളം മുസ്ലിംകളാണെന്നാണ് പറഞ്ഞുകേൾക്കാറുള്ളത് -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 05:44, 6 സെപ്റ്റംബർ 2009 (UTC)
::അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 05:54, 6 സെപ്റ്റംബർ 2009 (UTC)
== ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ==
ലേഖനത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ എന്ന വാചകം ആവശ്യമുണ്ടോ? --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 15:15, 30 മാർച്ച് 2010 (UTC)
:നീക്കിയിട്ടുണ്ട്. മുസ്‌ലിം എന്ന വാക്കിന്‌ വേറെ വിവക്ഷകളുണ്ടെങ്കിൽ അത് ഇവിടെയല്ല വേണ്ടതെന്ന് കരുതുന്നു -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 15:26, 30 മാർച്ച് 2010 (UTC)</text>
      <sha1>6supjetwqz3uz7qwbs4pp5non0im097</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആനറാഞ്ചി പക്ഷി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13195</id>
    <revision>
      <id>4612074</id>
      <parentid>4605540</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20934-15</username>
        <id>216116</id>
      </contributor>
      <comment>/* പേരിനു പിന്നിൽ */</comment>
      <origin>4612074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13692" sha1="ltd0i2civ1hcj0f5r8ait4remrdnxie" xml:space="preserve">{{prettyurl|Black Drongo}}
{{Taxobox
| name = ആനറാഞ്ചി പക്ഷി &lt;br&gt; Black Drongo
| status = LC | status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=146912|title=Dicrurus macrocercus|downloaded=2 March 2009}}&lt;/ref&gt;
| image = Black_Drongo_I_IMG_7924.jpg
| image_caption = Juvenile bird in [[Calcutta]] with some brown and white feathers. Note the white rictal spot at the base of the beak.
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[bird|Aves]]
| ordo = [[Passeriformes]]
| familia = [[Dicruridae]]
| genus = ''[[Dicrurus]]''
| species = '''''D. macrocercus'''''
| binomial = ''Dicrurus macrocercus''
| binomial_authority = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817)
| synonyms = ''Buchanga atra''&lt;br/&gt;
''Bhuchanga albirictus''&lt;ref name=nz&gt;{{cite book|editor=Neave, Sheffield A. |year=1939|title=Nomenclator Zoologicus; a List of the Names of Genera and Subgenera in Zoology from the Tenth Edition of Linnaeus, 1758, to the End of 1935 (with supplements). Volume 1|publisher= Zoological Society of London, London|page= 425|url=http://www.ubio.org/NZ/detail.php?uid=24210&amp;d=1}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = [[Subspecies]]
| subdivision = ''D. m. macrocercus'' &lt;small&gt;([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Vieillot|first=Louis Jean Pierre|year=1817|journal=Nouveau Dictionnaire d'Histoire Naturelle Appliquée aux Arts|volume=9|pages=588}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. albirictus'' &lt;small&gt;([[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hodgson|first=Brian Houghton|year=1836|journal=The India Review and Journal of Foreign Science and the Arts|volume=1|issue=8|pages=326}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. minor'' &lt;small&gt;[[Edward Blyth|Blyth]], 1850&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Blyth|first=Edward|year=1850|journal=The Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=19|pages=255}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. cathoecus'' &lt;small&gt;[[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Swinhoe|first=Robert|year=1871|journal=Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the Year |volume=2|pages=377}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. thai'' &lt;small&gt;[[Cecil Boden Kloss|Kloss]], 1921&lt;/small&gt;&lt;ref name=Kloss/&gt;&lt;!--Same page as other subspecies--&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. javanus'' &lt;small&gt;[[Cecil Boden Kloss|Kloss]], 1921&lt;/small&gt;&lt;ref name=Kloss&gt;{{cite journal|last=Kloss|first=Cecil Boden|series=10 |year=1921|journal=Journal of the Federated Malay States Museums |volume=pt. 3|pages=208}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. harterti'' &lt;small&gt;[[Edward Charles Stuart Baker|Baker]], 1918&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Baker|first=Edward Charles Stuart|year=1918|journal=Novitates Zoologicae |volume=25|pages=299|url=http://biodiversitylibrary.org/page/3857129|title=Some Notes on the Dicruridae}}&lt;/ref&gt;&lt;!--http://www.zoonomen.net/avtax/pa3g.html--&gt;
|range_map = BlackDrongoMap.svg
|range_map_caption = Approximate distribution of the Black Drongo
}}

[[File:Black drongo photo.jpg|thumb|Black drongo juvenile]]
[[File:Black drongo (Dicrurus macrocercus).jpg|thumb|black drongo (Dicrurus macrocercus) from koottanad Palakkad Kerala India]]
[[File:Black drongo ,Dicrurus macrocercus.jpg|thumb|black drongo (Dicrurus macrocercus) പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ കൂറ്റനാട് നിന്നും]]

[[ഇന്ത്യ]], [[ഇറാൻ]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[ചൈന]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ കണ്ടു വരുന്ന ഒരു പക്ഷി വർഗ്ഗമാണ് '''ആനറാഞ്ചി'''&lt;ref name=BoK&gt;{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=eBird&gt;{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BoK_Book&gt;{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=503|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BoSI&gt;{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}&lt;/ref&gt; (ശാസ്ത്രീയനാമം:[[w:Dicrurus macrocercus|Dicrurus macrocercus]]). [[കാക്ക]], [[പരുന്ത്]], [[പ്രാപ്പിടിയൻ]], തുടങ്ങി, സ്വന്തം ശരീരവലിപ്പത്തിന്റെ പല ഇരട്ടിയോളം വരുന്ന പല മാംസഭോജി പക്ഷികളെയും കൊത്തി ഓടിക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് യാതൊരു ഭയവും ഉണ്ടാവാറില്ല. [[കാക്ക|കാക്കകളെ]] പ്രത്യേക പ്രകോപനമൊന്നുമില്ലാതെ പിന്നാലെ ചെന്നു കൊത്തി തുരത്തുന്നത് ഈ പക്ഷിയുടെ ഒരു സ്വഭാവ സവിശേഷതയാണ്‌.

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
സ്വന്തം ശരീരവലിപ്പത്തിന്റെ പലമടങ്ങ് വലിപ്പമുള്ള പക്ഷികളോട് നേർക്കു നേർ പോരാടാൻ ധൈര്യമുള്ള ഒരു പക്ഷി ആയതിനാൽ അതിശയോക്തി കലർന്ന ആനറാഞ്ചി എന്ന പേര് വിളിക്കുന്നു. {{fact}}.

== വിവരണം ==
ആൺ കിളിയുടെ തൂവലിനു തിളക്കമുള്ള കറുപ്പും. പുറത്തേക്ക് ഇരുവശത്തേക്കും വളയുന്ന poda പലതരം ശബ്ദങ്ങൾക്കൊപ്പം, മറ്റു പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം അനുകരിക്കുന്നതിലും ആനറാഞ്ചി സമർത്ഥനാണ്.

== ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ ==
[[വയൽ|നെൽപ്പാടങ്ങളിലും]], കായലോര പ്രദേശങ്ങളിലും ഇതിനെ കാണാൻ സാധിക്കും. മനുഷ്യരെ ഭയം ഇല്ലാത്തതിനാൽ എളുപ്പം ഇണങ്ങുകയും ചെയ്യും. വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഉയർന്ന കൊമ്പുകളിലോ, ഇലക്ട്രിക് ലൈനുകളിലോ, പൊന്തകൾക്കു മുകളിലോ ഇരുന്ന്, ആ വഴി പറക്കുന്ന ചെറു പ്രാണികൾ, [[തുമ്പി|തുമ്പികൾ]], [[പുൽച്ചാടി|പുൽച്ചാടികൾ]] തുടങ്ങീയവയെ  പറന്നു ചെന്നു പിടിച്ചു തിന്നുകയാണ് പ്രധാന ഭക്ഷണരീതി. നാൽകാലികളുടെ പുറത്തിരുന്നു സവാരി ചെയ്തും ചിലപ്പോൾ ഇവ ഇര തേടാറുണ്ട്. മറ്റു ചെറിയ കിളികളെ ആക്രമിച്ച് ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും. 
[[ചിത്രം:ആനറാഞ്ചിയുംകാലിമുണ്ടിയും.jpg|thumb|left|250px‌|[[കാലിമുണ്ടി]]യേയും കാണാം]]

മാർച്ച് മുതല് ജൂൺ വരെയുള്ള സമയമാണ് ആനറാഞ്ചിയുടെ സന്താനോല്പാദന കാലം.  ഉയർന്ന വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ കുഴിഞ്ഞ കൂടുകൂട്ടിയ ശേഷം മൂന്നും നാലും മുട്ടകൾ ഇട്ട് വിരിയിക്കും.മുട്ടകൾക്ക് വെള്ളയോ റോസോ നിറവും, അതിൽ തവിട്ടു നിറത്തിൽ കുത്തുകളും കാണപ്പെടുന്നു. കൂടു കെട്ടുന്ന സമയത്ത് ഇവയുടെ ആക്രമണ സ്വഭാവം വളരെ കൂടുതലായിരിക്കും. എന്നാൽ മൃദുസ്വഭാവമുള്ള പക്ഷികളെ ഇവ ഉപദ്രവിക്കാറില്ലെന്നു മാത്രമല്ല അവ ഇവയുടെ കൂടിനടുത്തായി കൂട് കെട്ടി മറ്റു പക്ഷികളിൽ നിന്ന് സം‌രക്ഷണം ഉറപ്പുവരുത്താറുമുണ്ട്.https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/88148407/2_50_1644822702_8IJASRJUN202208-libre.pdf?1656663286=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DFEEDING_HABITS_AND_BEHAVIOURAL_STUDY_OF.pdf&amp;Expires=1772006034&amp;Signature=Oq5yuHZRstgE1RNn12iu-M2T4U0bofogqVSFfI~LXpid-gxRGk3jAisAt4tgVyYzsonN1m2swbcedz1GAb7dnY0Jod1scjTBfGEKBX0qoSTmROGcd2x-N8PqGVtRNleeWzTcb4RMIJrECCKdnB3RAJSRcunVwhUQyKVQLMqvFGq0d4YjZxTP1kSdkaMrtLgrygQpHoEkSTNDOarAan7Kx3jP8Mbum2r3uicoz9PtTCIXbDIaDIw~Wo1WUVyMre7sTXZyzldKwmY1lHU3ZvVLaCKbEWRB0b0wtcTcceryItoa3Z431yt6fVZtRVpv72fco6xusARgwHfW74C~W1kkCQ__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA

== മറ്റു ബന്ധുക്കൾ ==
* [[കാക്കത്തമ്പുരാൻ]]- (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: ഗ്രേ ഡ്രോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrurus Leucophaeus) കാഴ്ചക്കു ആനറാഞ്ചിയേപ്പോലെ തന്നെയാണെങ്കിലും മാറിടത്തിനു താഴെയുള്ള ഭാഗം കറുപ്പല്ല; മറിച്ച് ചാരനിറമാണ്‌. ആനറാഞ്ചിയേക്കാൾ കൃശഗാത്രൻ. കണ്ണുകൾ നല്ല ചുവപ്പ്. 
* [[കാക്കരാജൻ]] - (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: വൈറ്റ് ബെല്ലീഡ് ഡോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrucus caerulescens) കാഴ്ചക്കു കാക്കത്തമ്പുരാനെപ്പോലെയാണെങ്കിലും മാറിടത്തിനു താഴെയുള്ള ഭാഗം തൂവെള്ളയാണ്‌. 
* [[ലളിതക്കാക്ക]] - (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: ബ്രോൺസ്‌ഡ് ഡ്രോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrucus aeneus) ആകൃതി ആനരാഞ്ചിയെപ്പോലെ തന്നെ പക്ഷെ മറ്റുള്ളവയേക്കാൾ ചെറുതും ദേഹത്തൊട്ടാകെ നീലയും പച്ചയും നിറങ്ങൾ സമ്മേളിക്കുന്നു. അസാധാരണമായ തിളക്കം
* [[കാടുമുഴക്കി]] - (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: റാക്കെറ്റ് റ്റെയിൽഡ് ഡ്രോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrucus paradiseus)  ഈ വർഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പക്ഷി. വാലിന്റെ ഒട്ടാകെ നീളം 30 സെ.മീ. ഇരുവശത്തും, അഗ്രങ്ങളിൽ മാത്രം ഇഴകളുള്ള ഒരോ കമ്പിത്തൂവലുകൾ ഉണ്ടെന്നതാണ്‌ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യേകത.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;ആനറാഞ്ചിപക്ഷിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Image:Black Drongo-1.jpg
Image:Black-Drongo-2.jpg
File:Black Drongo (Dicrurus macrocercus).jpg
Bird watching and bird photography session wiki loves birds india 2025 16.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ശബ്ദം==
[[File:Black drongo.ogg|thumb|right|ആനറാഞ്ചിയുടെ ശബ്ദം]]

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

ന്യൂസ് സൈറ്റിങ്ങ് &lt;ref&gt;{{cite news |title = **** |url = സൈറ്റ് |publisher =[[--]] |date = തിയതി |accessdate =2007- |language =ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{wikispecies|Dicrurus macrocercus}}
{{commons category|Dicrurus macrocercus}}
{{wiktionary|ആനറാഞ്ചി പക്ഷി}}

[[വർഗ്ഗം:ആനറാഞ്ചികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തായ്‌വാനിലെ പക്ഷികൾ]]


{{Bird-stub}}</text>
      <sha1>ltd0i2civ1hcj0f5r8ait4remrdnxie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612077</id>
      <parentid>4612074</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20934-15</username>
        <id>216116</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിവരണം */</comment>
      <origin>4612077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14375" sha1="g3zwa67s43eu6t9lfstu9md0lx0anda" xml:space="preserve">{{prettyurl|Black Drongo}}
{{Taxobox
| name = ആനറാഞ്ചി പക്ഷി &lt;br&gt; Black Drongo
| status = LC | status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=146912|title=Dicrurus macrocercus|downloaded=2 March 2009}}&lt;/ref&gt;
| image = Black_Drongo_I_IMG_7924.jpg
| image_caption = Juvenile bird in [[Calcutta]] with some brown and white feathers. Note the white rictal spot at the base of the beak.
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[bird|Aves]]
| ordo = [[Passeriformes]]
| familia = [[Dicruridae]]
| genus = ''[[Dicrurus]]''
| species = '''''D. macrocercus'''''
| binomial = ''Dicrurus macrocercus''
| binomial_authority = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817)
| synonyms = ''Buchanga atra''&lt;br/&gt;
''Bhuchanga albirictus''&lt;ref name=nz&gt;{{cite book|editor=Neave, Sheffield A. |year=1939|title=Nomenclator Zoologicus; a List of the Names of Genera and Subgenera in Zoology from the Tenth Edition of Linnaeus, 1758, to the End of 1935 (with supplements). Volume 1|publisher= Zoological Society of London, London|page= 425|url=http://www.ubio.org/NZ/detail.php?uid=24210&amp;d=1}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = [[Subspecies]]
| subdivision = ''D. m. macrocercus'' &lt;small&gt;([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Vieillot|first=Louis Jean Pierre|year=1817|journal=Nouveau Dictionnaire d'Histoire Naturelle Appliquée aux Arts|volume=9|pages=588}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. albirictus'' &lt;small&gt;([[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hodgson|first=Brian Houghton|year=1836|journal=The India Review and Journal of Foreign Science and the Arts|volume=1|issue=8|pages=326}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. minor'' &lt;small&gt;[[Edward Blyth|Blyth]], 1850&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Blyth|first=Edward|year=1850|journal=The Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=19|pages=255}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. cathoecus'' &lt;small&gt;[[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Swinhoe|first=Robert|year=1871|journal=Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the Year |volume=2|pages=377}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. thai'' &lt;small&gt;[[Cecil Boden Kloss|Kloss]], 1921&lt;/small&gt;&lt;ref name=Kloss/&gt;&lt;!--Same page as other subspecies--&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. javanus'' &lt;small&gt;[[Cecil Boden Kloss|Kloss]], 1921&lt;/small&gt;&lt;ref name=Kloss&gt;{{cite journal|last=Kloss|first=Cecil Boden|series=10 |year=1921|journal=Journal of the Federated Malay States Museums |volume=pt. 3|pages=208}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''D. m. harterti'' &lt;small&gt;[[Edward Charles Stuart Baker|Baker]], 1918&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Baker|first=Edward Charles Stuart|year=1918|journal=Novitates Zoologicae |volume=25|pages=299|url=http://biodiversitylibrary.org/page/3857129|title=Some Notes on the Dicruridae}}&lt;/ref&gt;&lt;!--http://www.zoonomen.net/avtax/pa3g.html--&gt;
|range_map = BlackDrongoMap.svg
|range_map_caption = Approximate distribution of the Black Drongo
}}

[[File:Black drongo photo.jpg|thumb|Black drongo juvenile]]
[[File:Black drongo (Dicrurus macrocercus).jpg|thumb|black drongo (Dicrurus macrocercus) from koottanad Palakkad Kerala India]]
[[File:Black drongo ,Dicrurus macrocercus.jpg|thumb|black drongo (Dicrurus macrocercus) പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ കൂറ്റനാട് നിന്നും]]

[[ഇന്ത്യ]], [[ഇറാൻ]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[ചൈന]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ കണ്ടു വരുന്ന ഒരു പക്ഷി വർഗ്ഗമാണ് '''ആനറാഞ്ചി'''&lt;ref name=BoK&gt;{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=eBird&gt;{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BoK_Book&gt;{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=503|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BoSI&gt;{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}&lt;/ref&gt; (ശാസ്ത്രീയനാമം:[[w:Dicrurus macrocercus|Dicrurus macrocercus]]). [[കാക്ക]], [[പരുന്ത്]], [[പ്രാപ്പിടിയൻ]], തുടങ്ങി, സ്വന്തം ശരീരവലിപ്പത്തിന്റെ പല ഇരട്ടിയോളം വരുന്ന പല മാംസഭോജി പക്ഷികളെയും കൊത്തി ഓടിക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് യാതൊരു ഭയവും ഉണ്ടാവാറില്ല. [[കാക്ക|കാക്കകളെ]] പ്രത്യേക പ്രകോപനമൊന്നുമില്ലാതെ പിന്നാലെ ചെന്നു കൊത്തി തുരത്തുന്നത് ഈ പക്ഷിയുടെ ഒരു സ്വഭാവ സവിശേഷതയാണ്‌.

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
സ്വന്തം ശരീരവലിപ്പത്തിന്റെ പലമടങ്ങ് വലിപ്പമുള്ള പക്ഷികളോട് നേർക്കു നേർ പോരാടാൻ ധൈര്യമുള്ള ഒരു പക്ഷി ആയതിനാൽ അതിശയോക്തി കലർന്ന ആനറാഞ്ചി എന്ന പേര് വിളിക്കുന്നു. {{fact}}.

== വിവരണം ==
ആൺ കിളിയുടെ തൂവലിനു തിളക്കമുള്ള കറുപ്പും. പുറത്തേക്ക് ഇരുവശത്തേക്കും വകഞ്ഞ്, തുറന്നിരിക്കുന്ന കത്രിക പോലുള്ള വാൽ. പലതരം ശബ്ദങ്ങൾക്കൊപ്പം, മറ്റു പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം അനുകരിക്കുന്നതിലും ആനറാഞ്ചി സമർത്ഥനാണ്. മനുഷ്യരെയും ഈ പക്ഷിക്ക് ഭയമില്ല. ആദ്യ മഴയിൽ ചിതൽപ്പുറ്റുകളിൽ നിന്നുയരുന്ന ഈയാം പാറ്റകളെ ഭക്ഷിക്കുന്നതിൽ ഇവർക്ക് പ്രിയമേറെയാണ്.

== ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ ==
[[വയൽ|നെൽപ്പാടങ്ങളിലും]], കായലോര പ്രദേശങ്ങളിലും ഇതിനെ കാണാൻ സാധിക്കും. മനുഷ്യരെ ഭയം ഇല്ലാത്തതിനാൽ എളുപ്പം ഇണങ്ങുകയും ചെയ്യും. വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഉയർന്ന കൊമ്പുകളിലോ, ഇലക്ട്രിക് ലൈനുകളിലോ, പൊന്തകൾക്കു മുകളിലോ ഇരുന്ന്, ആ വഴി പറക്കുന്ന ചെറു പ്രാണികൾ, [[തുമ്പി|തുമ്പികൾ]], [[പുൽച്ചാടി|പുൽച്ചാടികൾ]] തുടങ്ങീയവയെ  പറന്നു ചെന്നു പിടിച്ചു തിന്നുകയാണ് പ്രധാന ഭക്ഷണരീതി. നാൽകാലികളുടെ പുറത്തിരുന്നു സവാരി ചെയ്തും ചിലപ്പോൾ ഇവ ഇര തേടാറുണ്ട്. മറ്റു ചെറിയ കിളികളെ ആക്രമിച്ച് ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും.  ഇരിക്കുന്നിടത്തു നിന്ന് പറന്നകന്ന ശേഷം അതേ സ്ഥലത്ത് വീണ്ടും വന്നിരിക്കുന്നതായി കാണാം. 
[[ചിത്രം:ആനറാഞ്ചിയുംകാലിമുണ്ടിയും.jpg|thumb|left|250px‌|[[കാലിമുണ്ടി]]യേയും കാണാം]]

മാർച്ച് മുതല് ജൂൺ വരെയുള്ള സമയമാണ് ആനറാഞ്ചിയുടെ സന്താനോല്പാദന കാലം. ഉയർന്ന വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ കുഴിഞ്ഞ കൂടുകൂട്ടിയ ശേഷം മൂന്നും നാലും മുട്ടകൾ ഇട്ട് വിരിയിക്കും.മുട്ടകൾക്ക് വെള്ളയോ റോസോ നിറവും, അതിൽ തവിട്ടു നിറത്തിൽ കുത്തുകളും കാണപ്പെടുന്നു. കൂടു കെട്ടുന്ന സമയത്ത് ഇവയുടെ ആക്രമണ സ്വഭാവം വളരെ കൂടുതലായിരിക്കും. എന്നാൽ മൃദുസ്വഭാവമുള്ള പക്ഷികളെ ഇവ ഉപദ്രവിക്കാറില്ലെന്നു മാത്രമല്ല അവ ഇവയുടെ കൂടിനടുത്തായി കൂട് കെട്ടി മറ്റു പക്ഷികളിൽ നിന്ന് സം‌രക്ഷണം ഉറപ്പുവരുത്താറുമുണ്ട്.https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/88148407/2_50_1644822702_8IJASRJUN202208-libre.pdf?1656663286=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DFEEDING_HABITS_AND_BEHAVIOURAL_STUDY_OF.pdf&amp;Expires=1772006034&amp;Signature=Oq5yuHZRstgE1RNn12iu-M2T4U0bofogqVSFfI~LXpid-gxRGk3jAisAt4tgVyYzsonN1m2swbcedz1GAb7dnY0Jod1scjTBfGEKBX0qoSTmROGcd2x-N8PqGVtRNleeWzTcb4RMIJrECCKdnB3RAJSRcunVwhUQyKVQLMqvFGq0d4YjZxTP1kSdkaMrtLgrygQpHoEkSTNDOarAan7Kx3jP8Mbum2r3uicoz9PtTCIXbDIaDIw~Wo1WUVyMre7sTXZyzldKwmY1lHU3ZvVLaCKbEWRB0b0wtcTcceryItoa3Z431yt6fVZtRVpv72fco6xusARgwHfW74C~W1kkCQ__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA

== മറ്റു ബന്ധുക്കൾ ==
* [[കാക്കത്തമ്പുരാൻ]]- (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: ഗ്രേ ഡ്രോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrurus Leucophaeus) കാഴ്ചക്കു ആനറാഞ്ചിയേപ്പോലെ തന്നെയാണെങ്കിലും മാറിടത്തിനു താഴെയുള്ള ഭാഗം കറുപ്പല്ല; മറിച്ച് ചാരനിറമാണ്‌. ആനറാഞ്ചിയേക്കാൾ കൃശഗാത്രൻ. കണ്ണുകൾ നല്ല ചുവപ്പ്. 
* [[കാക്കരാജൻ]] - (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: വൈറ്റ് ബെല്ലീഡ് ഡോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrucus caerulescens) കാഴ്ചക്കു കാക്കത്തമ്പുരാനെപ്പോലെയാണെങ്കിലും മാറിടത്തിനു താഴെയുള്ള ഭാഗം തൂവെള്ളയാണ്‌. 
* [[ലളിതക്കാക്ക]] - (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: ബ്രോൺസ്‌ഡ് ഡ്രോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrucus aeneus) ആകൃതി ആനരാഞ്ചിയെപ്പോലെ തന്നെ പക്ഷെ മറ്റുള്ളവയേക്കാൾ ചെറുതും ദേഹത്തൊട്ടാകെ നീലയും പച്ചയും നിറങ്ങൾ സമ്മേളിക്കുന്നു. അസാധാരണമായ തിളക്കം
* [[കാടുമുഴക്കി]] - (ഇംഗ്ല്ലീഷ്: റാക്കെറ്റ് റ്റെയിൽഡ് ഡ്രോംഗോ) (ശാസ്ത്രീയനാമം: Dicrucus paradiseus)  ഈ വർഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പക്ഷി. വാലിന്റെ ഒട്ടാകെ നീളം 30 സെ.മീ. ഇരുവശത്തും, അഗ്രങ്ങളിൽ മാത്രം ഇഴകളുള്ള ഒരോ കമ്പിത്തൂവലുകൾ ഉണ്ടെന്നതാണ്‌ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യേകത.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;ആനറാഞ്ചിപക്ഷിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Image:Black Drongo-1.jpg
Image:Black-Drongo-2.jpg
File:Black Drongo (Dicrurus macrocercus).jpg
Bird watching and bird photography session wiki loves birds india 2025 16.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ശബ്ദം==
[[File:Black drongo.ogg|thumb|right|ആനറാഞ്ചിയുടെ ശബ്ദം]]

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

ന്യൂസ് സൈറ്റിങ്ങ് &lt;ref&gt;{{cite news |title = **** |url = സൈറ്റ് |publisher =[[--]] |date = തിയതി |accessdate =2007- |language =ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{wikispecies|Dicrurus macrocercus}}
{{commons category|Dicrurus macrocercus}}
{{wiktionary|ആനറാഞ്ചി പക്ഷി}}

[[വർഗ്ഗം:ആനറാഞ്ചികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തായ്‌വാനിലെ പക്ഷികൾ]]


{{Bird-stub}}</text>
      <sha1>g3zwa67s43eu6t9lfstu9md0lx0anda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>നക്ഷത്രപ്പൊരുത്തം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15674</id>
    <revision>
      <id>4611992</id>
      <parentid>791323</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-17881-64</username>
        <id>215699</id>
      </contributor>
      <comment>added ജാതകം പൊരുത്തം ഓൺലൈൻ</comment>
      <origin>4611992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2002" sha1="0i292nwdabi9kkghxsy0pgckfrb6d63" xml:space="preserve">[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഹൈന്ദവ വധൂവരന്മാരുടെ വിവാഹപ്പൊരുത്തത്തിനടിസ്ഥാനം [[ജാതകചേർച്ച]], [[ദശാസന്ധി]], നക്ഷത്രപ്പൊരുത്തം എന്നിവ നോക്കിയിട്ടാണ് [[ജ്യോത്സ്യന്മാർ]] തീരുമാനിക്കുന്നത് . നക്ഷത്രപൊരുത്തങ്ങളിൽ 10 എണ്ണം ആണ്  പ്രാധാന്യം . ഇതിൽ 5ൽ താഴെ ചേർന്നു വരുന്ന പൊരുത്തം അധമം ആയും, 5 പൊരുത്തം വരുമ്പോൾ മദ്ധ്യമമായും, 5ന്  മുകളിൽ വരുന്നവയെ ഉത്തമമായും കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു കാരണവശാലും 10 പൊരുത്തങ്ങൾ ചേർന്ന [[മലയാള നക്ഷത്രങ്ങൾ|നക്ഷത്ര]] പൊരുത്തം ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. ജന്മനക്ഷത്രത്തിനു അനുബന്ധമായിട്ടാണ് ഇതുകണക്കാക്കുന്നത്.

== പത്തു പൊരുത്തങ്ങൾ ==
#രാശി പൊരുത്തം
#രാശ്യാധി പൊരുത്തം
#വശ്യ പൊരുത്തം
#മാഹേന്ദ്ര പൊരുത്തം
#ഗണ പൊരുത്തം
#യോനി പൊരുത്തം
#ദിന പൊരുത്തം
#സ്ത്രീദീർഘ പൊരുത്തം
#രജ്ജു പൊരുത്തം
#വേധ പൊരുത്തം

* [https://www.jathakaporutham.com  നക്ഷത്ര പൊരുത്തം ഓൺലൈൻ 

{{astrology-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിഷം]]</text>
      <sha1>0i292nwdabi9kkghxsy0pgckfrb6d63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611993</id>
      <parentid>4611992</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-17881-64</username>
        <id>215699</id>
      </contributor>
      <origin>4611993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="f9o0b5qxjlrutqmj7efo1zeyutu3uyh" xml:space="preserve">[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഹൈന്ദവ വധൂവരന്മാരുടെ വിവാഹപ്പൊരുത്തത്തിനടിസ്ഥാനം [[ജാതകചേർച്ച]], [[ദശാസന്ധി]], നക്ഷത്രപ്പൊരുത്തം എന്നിവ നോക്കിയിട്ടാണ് [[ജ്യോത്സ്യന്മാർ]] തീരുമാനിക്കുന്നത് . നക്ഷത്രപൊരുത്തങ്ങളിൽ 10 എണ്ണം ആണ്  പ്രാധാന്യം . ഇതിൽ 5ൽ താഴെ ചേർന്നു വരുന്ന പൊരുത്തം അധമം ആയും, 5 പൊരുത്തം വരുമ്പോൾ മദ്ധ്യമമായും, 5ന്  മുകളിൽ വരുന്നവയെ ഉത്തമമായും കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു കാരണവശാലും 10 പൊരുത്തങ്ങൾ ചേർന്ന [[മലയാള നക്ഷത്രങ്ങൾ|നക്ഷത്ര]] പൊരുത്തം ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. ജന്മനക്ഷത്രത്തിനു അനുബന്ധമായിട്ടാണ് ഇതുകണക്കാക്കുന്നത്.

== പത്തു പൊരുത്തങ്ങൾ ==
#രാശി പൊരുത്തം
#രാശ്യാധി പൊരുത്തം
#വശ്യ പൊരുത്തം
#മാഹേന്ദ്ര പൊരുത്തം
#ഗണ പൊരുത്തം
#യോനി പൊരുത്തം
#ദിന പൊരുത്തം
#സ്ത്രീദീർഘ പൊരുത്തം
#രജ്ജു പൊരുത്തം
#വേധ പൊരുത്തം

* [https://www.jathakaporutham.com  നക്ഷത്ര പൊരുത്തം ഓൺലൈൻ] 

{{astrology-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിഷം]]</text>
      <sha1>f9o0b5qxjlrutqmj7efo1zeyutu3uyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611994</id>
      <parentid>4611993</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-17881-64</username>
        <id>215699</id>
      </contributor>
      <origin>4611994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2031" sha1="silkh7s5g536nptprw82dj73g867kjm" xml:space="preserve">[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഹൈന്ദവ വധൂവരന്മാരുടെ വിവാഹപ്പൊരുത്തത്തിനടിസ്ഥാനം [[ജാതകചേർച്ച]], [[ദശാസന്ധി]], നക്ഷത്രപ്പൊരുത്തം എന്നിവ നോക്കിയിട്ടാണ് [[ജ്യോത്സ്യന്മാർ]] തീരുമാനിക്കുന്നത് . നക്ഷത്രപൊരുത്തങ്ങളിൽ 10 എണ്ണം ആണ്  പ്രാധാന്യം . ഇതിൽ 5ൽ താഴെ ചേർന്നു വരുന്ന പൊരുത്തം അധമം ആയും, 5 പൊരുത്തം വരുമ്പോൾ മദ്ധ്യമമായും, 5ന്  മുകളിൽ വരുന്നവയെ ഉത്തമമായും കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു കാരണവശാലും 10 പൊരുത്തങ്ങൾ ചേർന്ന [[മലയാള നക്ഷത്രങ്ങൾ|നക്ഷത്ര]] പൊരുത്തം ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. ജന്മനക്ഷത്രത്തിനു അനുബന്ധമായിട്ടാണ് ഇതുകണക്കാക്കുന്നത്.

== പത്തു പൊരുത്തങ്ങൾ ==
#രാശി പൊരുത്തം
#രാശ്യാധി പൊരുത്തം
#വശ്യ പൊരുത്തം
#മാഹേന്ദ്ര പൊരുത്തം
#ഗണ പൊരുത്തം
#യോനി പൊരുത്തം
#ദിന പൊരുത്തം
#സ്ത്രീദീർഘ പൊരുത്തം
#രജ്ജു പൊരുത്തം
#വേധ പൊരുത്തം

== കണ്ണികൾ ==
* [https://www.jathakaporutham.com  നക്ഷത്ര പൊരുത്തം ഓൺലൈൻ] 

{{astrology-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിഷം]]</text>
      <sha1>silkh7s5g536nptprw82dj73g867kjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആനക്കുറുന്തോട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26468</id>
    <revision>
      <id>4612059</id>
      <parentid>4565980</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="jjgdlsbujov5d0xscepv1srnco38fz4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Sida rhombifolia}} 
{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = കുറുന്തോട്ടി ''Sida rhombifolia''
| image = Arrowleaf.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = കുറുന്തോട്ടി, പൂവും ഇലകളും
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Malvales]]
| familia = [[Malvaceae]]
| genus = ''[[Sida (genus)|Sida]]''
| species = '''''S. rhombifolia'''''
| binomial = ''Sida rhombifolia''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] സാധാരണയായി കാണുന്ന ഔഷധഗുണമുള്ള ഒരു സസ്യമാണ് '''ആനക്കുറുന്തോട്ടി'''. {{ശാനാ|Sida rhombifolia}}

== ഔഷധഗുണം ==
വാതത്തിനു വളരെ ഫലവത്തായൊരു മരുന്നാണ് ആനക്കുറുന്തോട്ടി. [[വാതം|വാതരോഗത്തിനുള്ള]] എല്ലാ [[അരിഷ്ടം|അരിഷ്ടത്തിലും]], [[കഷായം|കഷായത്തിലും]] കുറുന്തോട്ടി ചേരുവയുണ്ട്.  [[ഹൃദ്രോഗം]], ചതവ്, മർമ്മ ചികിത്സ എന്നിവക്കും കുറുന്തോട്ടി ചേർത്ത കഷായവും അരിഷ്ടവുമാണ് കഴിക്കുന്നത്. ഇല താളിയായി ഉപയോഗിക്കാം. വേര് കഷായം വെച്ചും കഴിക്കാം.  കാൽപുകച്ചിലിനും തലവേദനക്കും കുറുന്തോട്ടി വേര് ഇട്ടു തിളപ്പിച്ച വെള്ളത്തിൽ‍ ധാര കോരുന്നത് ഫലപ്രദമാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kif.gov.in/ml/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=288&amp;Itemid=29 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-12-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305013744/http://kif.gov.in/ml/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=288&amp;Itemid=29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
വാതരോഗശമനത്തിനും ഹൃദയസ്പന്ദനം ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്നതിനും കുറുംന്തോട്ടി നല്ലതാണ്.
ക്ഷീരബല, ധന്വന്തരം, ബലാതൈലം, ബലാരിഷ്ടം എന്നിവയിലെ ഒരു ഘടകമാണ്.ബലാഗുളുച്യാദി എണ്ണ, ബലാശ്വഗന്ധാദി എണ്ണ, കാർപ്പസാസ്ഥ്യാദി തൈലം, പ്രഭഞനം കുഴമ്പ് എന്നിവയിലും കുറുന്തോട്ടി ചേർക്കുന്നു.&lt;ref&gt;ഔഷധ സസ്യങ്ങളുടെ അത്ഭുത പ്രപഞ്ചം- ശ്രീ. മാത്യു മടുക്കക്കുഴി- കറന്റു ബുക്സ്.&lt;/ref&gt;

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;

File:Sida_Rhombifolia_-_കുറുന്തോട്ടി_01.JPG|കുറുന്തോട്ടി സസ്യം
File:Sida_Rhombifolia_-_കുറുന്തോട്ടി_02.JPG|കുറുന്തോട്ടിയുടെ വേര്

&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}
==പുറംകണ്ണികൾ==
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5042,5093,5094 Jepson Manual Treatment]
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SIRH USDA Plants Profile]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ppws.vt.edu/scott/weed_id/sidrh.htm Virginia Tech Weed Identification Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826074854/http://www.ppws.vt.edu/scott/weed_id/sidrh.htm |date=2012-08-26 }}
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Sida+rhombifolia Photo gallery]
{{WestAfricanPlants|Sida rhombifolia}}

{{Taxonbar|from=Q3595921}}

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കുറ്റിച്ചെടികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അധിനിവേശസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കളകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മാൽവേസീ]]
[[വർഗ്ഗം:സിഡ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{Plant-stub}}</text>
      <sha1>jjgdlsbujov5d0xscepv1srnco38fz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൈഥിലി ഭാഷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29872</id>
    <revision>
      <id>4611995</id>
      <parentid>4383799</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4611995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92524" sha1="fbaewvf57hp12ftx9lx4gbju5g4jjg7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം (Tenuis) - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം (Voiced) - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം (Aspirated) - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം (Murmured) - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ (Nukta) ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== പദരൂപവിജ്ഞാനീയം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം (Avagraha) തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{Bihari languages}}
{{Languages of South Asia}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>fbaewvf57hp12ftx9lx4gbju5g4jjg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611996</id>
      <parentid>4611995</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ */</comment>
      <origin>4611996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92624" sha1="eh1n6oxienklj1u3ogdxip3idgbek6x" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം (Tenuis) - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം (Voiced) - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം (Aspirated) - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം (Murmured) - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ (Nukta) ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== പദരൂപവിജ്ഞാനീയം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം (Avagraha) തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>eh1n6oxienklj1u3ogdxip3idgbek6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611998</id>
      <parentid>4611996</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ലിപി */</comment>
      <origin>4611998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92666" sha1="3qw9ygn3alej5s2p5zcpng7qegvnu0o" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം (Tenuis) - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം (Voiced) - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം (Aspirated) - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം (Murmured) - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ (Nukta) ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== പദരൂപവിജ്ഞാനീയം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം (Avagraha) തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>3qw9ygn3alej5s2p5zcpng7qegvnu0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611999</id>
      <parentid>4611998</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4611999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92655" sha1="kcgxvt0v4mthsyu7azi2kipavyndshs" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം (Tenuis) - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം (Voiced) - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം (Aspirated) - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം (Murmured) - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ (Nukta) ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== പദരൂപവിജ്ഞാനീയം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>kcgxvt0v4mthsyu7azi2kipavyndshs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612000</id>
      <parentid>4611999</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4612000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92634" sha1="bzr89rg6i4zz8sozh64tigmn7ksxj4n" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം (Tenuis) - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം (Voiced) - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം (Aspirated) - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം (Murmured) - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ (Nukta) ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>bzr89rg6i4zz8sozh64tigmn7ksxj4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612001</id>
      <parentid>4612000</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <comment>/* സ്പർശങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4612001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92594" sha1="5qgcx6ypwypylbqzbh7uygyfw097qxf" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ (Nukta) ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>5qgcx6ypwypylbqzbh7uygyfw097qxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612002</id>
      <parentid>4612001</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും */</comment>
      <origin>4612002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92586" sha1="qure82g5ebiaqkezin0h0x5rdh51ag1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Stops), ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (Affricates), അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ (Fricatives), പ്രവാഹികൾ (Approximants) എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>qure82g5ebiaqkezin0h0x5rdh51ag1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612003</id>
      <parentid>4612002</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4612003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92537" sha1="9mc7d0r9pimf9zia967acgelyqavk41" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ, പ്രവാഹികൾ എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപങ്ങളില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>9mc7d0r9pimf9zia967acgelyqavk41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612004</id>
      <parentid>4612003</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4612004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92513" sha1="r95sqhpvkxh0927t6a9f2oou3ulzc6b" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ, പ്രവാഹികൾ എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>r95sqhpvkxh0927t6a9f2oou3ulzc6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612048</id>
      <parentid>4612004</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T08:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4612048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92516" sha1="qu2nutiu48t580kc4vygsavjw8pnse7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

=== ഭാഷാവൃക്ഷം ===

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ, പ്രവാഹികൾ എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}


== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>qu2nutiu48t580kc4vygsavjw8pnse7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612063</id>
      <parentid>4612048</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <comment>/* ലിപി */</comment>
      <origin>4612063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93216" sha1="msgg6absr4v5ysszrfu8zo95mrm4p0u" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Devanagari and Tirhuta.png|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

=== ഭാഷാവൃക്ഷം ===

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ, പ്രവാഹികൾ എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
[[File:Mandar parvat inscriptions of Tirhuta.jpg|thumb|ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മന്ദാർ പർവ്വതത്തിലെ തിർഹുത ശിലാശാസനങ്ങൾ]]
[[File:Sahodara Inscription.jpg|alt=Location of it is Sahodara temple in West Champaran Bihar.|thumb|എ.ഡി. 950-ലെ മൈഥിലി ലിപിയിലുള്ള ''സഹോദര'' ശിലാശാസനം]]
[[File:Varṇa Ratnākara manuscript in the Library of Royal Asiatic Society of Bengal.jpg|thumb|മൈഥിലി ലിപിയിലുള്ള 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി]]
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}


== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>msgg6absr4v5ysszrfu8zo95mrm4p0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612067</id>
      <parentid>4612063</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4612067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93206" sha1="e3yxhdhcr1genfh29ud366gaz38s96u" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maithili}}
{{വിവക്ഷ|മൈഥിലി}}
{{Infobox language
| name             = {{center|മൈഥിലി}}
| nativename       =&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;&quot;&gt;{{center|{{huge|{{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}}}}}{{center|{{lang|mai-Kthi|𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲}} • &lt;small&gt;{{lang|mai|{{script|Deva|मैथिली}}}}}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|}}
| image            = [[File:Maithili in Mithilakshar.svg|center]]
| imagesize        = 
| imagecaption     = &lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ മൈഥിലി&lt;/small&gt;
| imagescale       = 
| states           = [[ഇന്ത്യ]], [[നേപ്പാൾ]]
| nation           = *{{flag|ഇന്ത്യ}}
** [[ഝാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |work=[[Prabhat Khabar]] |date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; (അധിക പദവി)
*{{flag|നേപ്പാൾ}}
** [[കോശി പ്രവിശ്യ]] 
** [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]]
| region           = [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥില]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thakur |first=R. K. |date=2022|title=Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut |journal=International Journal of Humanities, Law and Social Sciences |volume=8 |issue=2 |pages=715–722 |url=https://www.researchgate.net/publication/358928538}}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[മൈഥിലി ജനത|മൈഥിലികൾ]]
| speakers         = {{sigfig|16.720000|2}} ദശലക്ഷം
| date             = 2011–2021
| ref              = &lt;ref&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;
| map              = [[File:Maithili_map.png|center]]
| familycolor      = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
| fam2             = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
| fam3             = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam4             = [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
| fam5             = [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]
| ancestor         = [[മാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = മാഗധി [[അപഭ്രംശം]]
| ancestor3        = [[അവഹത്ത്]]
| dia1             = [[ഥേഠി]]-മൈഥിലി
| script           = *[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] &lt;small&gt;(ചരിത്രപരവും മാതൃലിപിയും)&lt;/small&gt;
*[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] &lt;small&gt;(ഔദ്യോഗികം)&lt;/small&gt; 
*[[നേവാരി ലിപി|നേവാരി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
*[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]&lt;ref&gt;{{citation|url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_script.html|title=Maithili Script and Spelling - LIS-India|publisher= Central Institute of Indian Languages|website=ciil.org/}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(ചരിത്രപരം)&lt;/small&gt;
| iso2             = mai
| iso3             = mai
| glotto           = mait1250
| glottorefname    = Maithili
| agency           = [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]], മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി
| mapcaption       = ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
| dia2             = [[കിഴക്കൻ മൈഥിലി]]
| dia3             = [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]]-മൈഥിലി (തെക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൈഥിലി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)
| dia4             = [[ബജ്ജിക]]-മൈഥിലി
| dia5             = സോതിപുര-മൈഥിലി
| dia6             = സാധ്യതയുള്ളത്: [[കൊചില ഥാരു]]&lt;ref name=&quot;Driem2022&quot;/&gt;
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters|Tirhuta}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെയും]] [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെയും]] ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്]] '''മൈഥിലി''' (&lt;small&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത:]]&lt;/small&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲}}, {{IPA|mai|ˈməi̯tʰɪliː|lang}}).  

കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെയും]] [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെയും]] നേപ്പാളിലെ [[കോശി പ്രവിശ്യ|കോശി]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പ്രദേശം)|മിഥിലാ പ്രദേശമാണ്]] ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക [[ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;script experts meet&quot;&gt;{{cite news |date=21 March 2018 |title=मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192835/https://khabar.ndtv.com/news/india/prakash-javadekar-likely-to-call-meeting-of-experts-to-promote-maithili-script-1826774 |trans-title= Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018 |work=NDTV News |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m.livehindustan.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 January 2020 |website=Hindustan}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|National Statistics Office|2023|p=32}}&lt;ref name= &quot;e27&quot;&gt;{{E28|mai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sah2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sah, K. K. |year=2013 |title=Some perspectives on Maithili |journal=Nepalese Linguistics |issue=28 |pages=179–188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;/&gt;

ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ [[നേപ്പാളി ജനത|നേപ്പാളികളാണ്]].&lt;ref name=e27/&gt; പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ്]] ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], [[കൈഥി ലിപി|കൈഥി]] ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maithili Script and Spelling |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_Script.html |access-date=17 December 2024 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലാ]] രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. [[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനക മഹാരാജാവ്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ [[സീത|സീതാദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Pauwels2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Pauwels |first=Heidi R. M. |title=Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India |year=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-44741-6 |page=190}}&lt;/ref&gt; 

പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

== ഭാഷാചരിത്രം ==
[[ജനക മഹാരാജാവ്|ജനകൻ]] ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ [[മിഥില (പുരാതന രാജ്യം)|മിഥിലയിൽ]] നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും [[ശ്രീരാമൻ|രാമൻ്റെ]] പത്നിയുമായ [[സീത|സീതയുടെ]] മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.&lt;ref name=Pauwels2007 /&gt;

എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ '[[ചര്യപദങ്ങൾ|ചര്യപദങ്ങളിൽ]]' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mishra |first=J. |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.135722 |title=A History Of Maithili Literature |date=1949 |volume=1}}&lt;/ref&gt; ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Singh |first1=Chandra Shamsher Bahadur |title=Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage |url=https://www.worldhistory.org/article/1527/madhubani-paintings-peoples-living-cultural-herita/ |access-date=19 November 2020 |website=[[World History Encyclopedia]] |date=23 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji, S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher= |place= |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maithili literature&quot;&gt;{{Cite book |title=Reading Asia : new research in Asian studies |date=2001 |publisher=Curzon |isbn=0700713719 |location=Richmond, Surrey |oclc=48560711}}&lt;/ref&gt;

പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി [[രാധാകൃഷ്ണന്മാർ|രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ]] പ്രണയത്തെയും [[ശിവൻ|ശിവ]]-[[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിമാരുടെ]] ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ]] സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ [[ബ്രജബുലി]] പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Majumdar1960&quot;&gt;{{Cite book |title=The History and Culture of the Indian People |date=1960 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |editor-last=Majumdar |editor-first=Ramesh Chandra |editor-link=R. C. Majumdar |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |page=515 |quote=&quot;During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the ''Brajabulī'' dialect ... ''Brajabulī'' is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.&quot; |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A. D. |editor-last3=Majumdar |editor-first3=A. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Banglapedia-Brajabuli&quot;&gt;{{Cite book |last=Morshed |first=A. K. M. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Brajabuli |editor-last2=Jamal |editor-first2=A. A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |pages=58 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Tourutiana&quot;&gt;{{Cite book |last=Clementi Ded. St. Borgiae |first=XIV. Praef. J. Chr. Amadutii |url=https://books.google.com/books?id=1Djfl_uZqLAC |title=Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi |publisher=Palala Press |year=1771 |isbn=9781173019655 |pages=viii |language=la}}&lt;/ref&gt; 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Colebrooke's&quot;&gt;{{Cite book |last=Colebrooke |first=T. H. |url=https://books.google.com/books?id=DToCAAAAQAAJ&amp;pg=PA1 |title=Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3 |year=1873 |isbn=9781145371071 |pages=26}}&lt;/ref&gt;

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishra |first=Amar Kant |url=https://books.google.com/books?id=ZHp7DwAAQBAJ |title=Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh |date=23 November 2018 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64429-762-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ayyappappanikkar, K. |url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ |title=Medieval Indian literature: an anthology |volume=3 |publisher=Sahitya Akademi |date=1999 |isbn=9788126007882 |pages=69 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172743/https://books.google.co.uk/books?id=9sljAAAAMAAJ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-ra3n8JrSAhVDC8AKHa4dDGsQ6AEIHzAB |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gellner |first1=D. |title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of  |last2=Pfaff-Czarnecka |first2=J. |last3=Whelpton |first3=J. |date=2012 |isbn=9781136649561 |pages=243 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243 |access-date=19 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219173751/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA243&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwih_rGx8ZrSAhVsIcAKHYYsC3wQ6AEIKzAD#v=onepage&amp;q=malla%20dynasty%20maithili&amp;f=false |archive-date=19 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=Yadav2011&gt;{{cite journal |last1=Yadav |first1=R. |title=Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=38 |issue=2 |date=2011 |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA303641405&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=03767574&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;userGroupName=anon%7E34d7228b&amp;aty=open-web-entry}}&lt;/ref&gt;

ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=P. K. |date=1996 |title=Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century |url=https://www.jstor.org/stable/44133363 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=57 |pages=581–590 |jstor=44133363}}&lt;/ref&gt; 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ [[കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല]] മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mishra |first=Jayakanta |date=1977 |title=Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930) |url=https://www.jstor.org/stable/24157493 |journal=Indian Literature |volume=20 |issue=3 |pages=96–101 |issn=0019-5804 |jstor=24157493}}&lt;/ref&gt;

ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterjee |first=Ramananda |url=https://books.google.com/books?id=sQXSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |date=1964 |publisher=Prabasi Press Private, Limited |page=215 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |url=https://www.jstor.org/stable/24157120 |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |issn=0019-5804 |jstor=24157120}}&lt;/ref&gt; 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Singh2011&quot;&gt;Singh, P. &amp; Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. ''Journal of Indian Law &amp; Society'' 2: 147–181.&lt;/ref&gt; തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horst |first=Kristen Nehemiah |url=https://books.google.com/books?id=loWepwAACAAJ |title=Acharya Ramlochan Saran |date=12 October 2011 |publisher=Dign Press |isbn=978-613-7-39524-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== സാഹിത്യം ==
{{Main|മൈഥിലി സാഹിത്യം}}

[[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി ഭാഷയിലെ]] കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് [[സംസ്കൃതം]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച [[വിദ്യാപതി]]യാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ [[ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ]] രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chatterji |first=S. K. |title=Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya |date=1940 |publisher=Royal Asiatic Society of Bengal |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283961}}&lt;/ref&gt; [[ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്]], ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ]] നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ [[ഹിന്ദി]]യുടെയോ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]]യുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jha |first=Ramanath |date=1969 |title=The Problem of Maithili |journal=Indian Literature |volume=12 |issue=4 |pages=5–10 |url=https://www.jstor.org/stable/24157120}}&lt;/ref&gt;

== വ്യാപനം ==
ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും [[ബിഹാർ|ബിഹാറിലെ]] ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, [[ഝാർഖണ്ഡ്|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2021 |title=बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर |trans-title=Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now |work=NBT |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/why-is-maithili-language-in-the-headlines-in-bihar-these-days-journey-of-maithili-since-treta-yug/articleshow/81190077.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 March 2018 |title=मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा |language=hi |work=Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/story-maithili-will-get-second-state-language-status-in-jharkhand-1835624.html |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിൽ [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]], [[കോശി പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=e27/&gt;{{sfnp|National Statistics Office|2023|pp=210, 212, 218–220}}

[[ദർഭംഗ]], മധുബനി, [[ജനക്പൂർ]] എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.&lt;ref name=e27/&gt;

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയേക്കാൾ]] കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ|ഗ്രിസൺ]] ഇതിനെ '[[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]]' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yadav |first1=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |date=1996 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-014558-8 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=G6k03mvHoBwC&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yadav1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=R. |title=Maithili Phonetics and Phonology |publisher=Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence |year=1979 |chapter=Maithili language and Linguistics: Some Background Notes |access-date=9 May 2012 |chapter-url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085054/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_08_0102_04.pdf |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.&lt;/ref&gt;

=== ഭാഷാവൃക്ഷം ===

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ==
മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.&lt;/ref&gt;

* '''മാനക മൈഥിലി:''' 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yadav |first=R. |year=1992 |title=The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=19 |issue=2 |pages=178–190|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410144313/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_02.pdf |archive-date=10 April 2016 |access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Choudhary, P.K. |year=2013 |title=Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=41 |issue=3/4 |pages= 378–391}}&lt;/ref&gt;

* '''പശ്ചിമ മൈഥിലി:''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[ബജ്ജിക]] ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Bajjika'' a major dialect of Maithili Language. |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maith_vari.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal Language census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf }}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ethnologue2&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |editor-last=Simons, G. F. |editor2-last=Fennig, C. D. |title=Maithili. Ethnologue: Languages of the World |work=Ethnologue (Free All) |url=https://www.ethnologue.com/language/mai |access-date=7 December 2018 |publisher=SIL International |location=Dallas}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ഥേഠി]]-മൈഥിലി''': ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.&lt;/ref&gt;

* [[അംഗിക]] ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite book |date=2011 |title=Census of India |chapter=Population By Mother Tongue |publisher= |chapter-url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=language {{!}} Munger District, Government of Bihar {{!}} India |url=https://munger.nic.in/language/ |website=Munger |access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Languages spoken in Jharkhand, census 2011** |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207}}&lt;/ref&gt;

സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ [[ഥാരു ജനത|ഥാരു വിഭാഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=Driem2022&gt;{{cite book |last1=Van Driem |first1=G. |title=Languages of the Himalayas |volume=2 |date=2022 |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=9789004514928 |chapter=Indo-Aryans of the foothills and plains |pages=1156–1176 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6tGLEAAAQBAJ&amp;pg=PA1167}}&lt;/ref&gt;

ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;e27&quot; /&gt;

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2003-ൽ മൈഥിലിയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യുടെ [[എട്ടാം ഷെഡ്യൂൾ (ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന)|എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;mha.nic.in&quot; /&gt; 2018 മാർച്ചിൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018 |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |trans-title=Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika |language=hi |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/1135878 |access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി.]] നേതാവായ [[ഗോപാൽ ജീ താക്കൂർ|ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ്]] [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച [[ലോക്സഭ|ലോക്‌സഭാംഗം]].&lt;ref&gt;{{cite news |author=The Hindu Net Desk |date=18 November 2019 |title=Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha |url=https://www.thehindu.com/news/national/winter-session-of-parliament-day-1-live-updates/article30004519.ece |access-date=28 February 2023 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ദർഭംഗ (ലോക്സഭാ മണ്ഡലം)|ദർഭംഗയിൽ]] നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 September 2022 |title=Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up |url=https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902172405/https://indianexpress.com/elections/darbhanga-lok-sabha-election-results-2019-live-winner-runner-up/ |archive-date=2 September 2022 |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, [[കോശി പ്രവിശ്യ]], [[മധേശ് പ്രവിശ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=langcomreport&gt;{{cite report |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078 |date=2021 |author=Language Commission |publisher=Government of Nepal |url=https://languagecommission.gov.np/list/resource/632?parent=2281 |access-date=23 October 2023 |language=ne |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf }}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 26-ന് [[ഭരണഘടനാ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്]], [[ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതി]] [[ദ്രൗപദി മുർമു]] ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/president-murmu-releases-maithili-and-sanskrit-versions-of-constitution-calls-it-living-progressive-document |work=National Herald |agency=PTI |date=26 November 2024 |access-date=26 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം ===
2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷ|ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി]] നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakrabarty |first=Sreeparna |date=29 October 2024 |title=Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/maithili-language-missed-out-on-classical-status-for-lack-of-proposal-from-bihar-government/article68810651.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thakur |first=Ashutosh Kumar |date=3 January 2025 |title=Why Maithili deserves classical language status |url=https://www.hindustantimes.com/editorials/why-maithili-deserves-classical-language-status-101735916225736.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bhelari |first=Amit |date=7 October 2024 |title=JD(U) demands classical language status for Maithili |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/jdu-demands-classical-language-status-for-maithili/article68727948.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=13 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#ധ്വനിവിജ്ഞാനം}}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |[[മുൻ സ്വരം|മുൻ]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[മധ്യ സ്വരം|മധ്യം]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[പിൻ സ്വരം|പിൻ]]
|-
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ഹ്രസ്വം&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;ദീർഘം&lt;/small&gt;
|-
![[സംവൃത സ്വരം|സംവൃതം]]
| {{IPA link|ɪ}} {{lang|mai-Tirh|𑒃}}
| {{IPA link|iː}} {{lang|mai-Tirh|𑒄}}
|
|
| {{IPA link|ʊ}} {{lang|mai-Tirh|𑒅}}
| {{IPA link|uː}} {{lang|mai-Tirh|𑒆}}
|-
![[അർദ്ധവിവൃത സ്വരം|മധ്യം]]
| {{IPA link|e}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|eː}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ə}}~{{IPA link|ɐ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
| {{IPA link|əː}} {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}}
| {{IPA link|o}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}}
| {{IPA link|oː}} {{lang|mai-Tirh|𑒍}} 
|-
![[വിവൃത സ്വരം|വിവൃതം]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|æ}}~{{IPA link|ɛ}} {{lang|mai-Tirh|𑒋}}
| {{IPA link|ä|a}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| {{IPA link|äː|aː}} {{lang|mai-Tirh|𑒂}}
| colspan=&quot;2&quot; | {{IPA link|ɔ}} {{lang|mai-Tirh|𑒁}}
|-
![[കൂട്ടക്ഷരം|ദ്വിസ്വരം]]
| colspan=&quot;2&quot; |əɪ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}} əe̯ {{lang|mai-Tirh|𑒌}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |əʊ̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}} əo̯ {{lang|mai-Tirh|𑒎}}
|}

* എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും [[അനുനാസികം|അനുനാസിക]] രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ [[അന്താരാഷ്ട്ര ധ്വനാത്മക ലിപി|ഐ.പി.എയിൽ]] &quot;~&quot; ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
* ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |publisher=Mouton de Gruyter |year=1996 |location=Berlin |pages=15–27}}&lt;/ref&gt;
* മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
* വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
* ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ {{IPA|/ɘ̆/}}, 𑒃 {{IPA|/ɪ̆/}}, 𑒅 {{IPA|/ʊ̆/}}.
* ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.

മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Maithili |url=http://lisindia.ciil.org/Maithili/Maithili.html |access-date=7 January 2023 |website=lisindia.ciil.org}}&lt;/ref&gt;
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃}} {{IPA|/əe̯/ ~ /ɛː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢}} {{IPA|/əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/}} (ഇതുപോലെ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑓃}} {{IPA|/əo̯/ ~ /ɔː/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐}} {{IPA|/tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/}} (ചതുർമുഖം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹}} {{IPA|/əe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁}} {{IPA|/əe̯laːh/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺}} {{IPA|/əo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁}} {{IPA|/əo̯taːh/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒃}} {{IPA|/aːi̯/}} (ഇന്ന്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒅}} {{IPA|/aːu̯/}} (വരൂ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹}} {{IPA|/aːe̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒨𑒹𑒪}} {{IPA|/aːe̯l/}} (വന്നു)
* {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺}} {{IPA|/aːo̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒂𑒫𑒺𑒥}} {{IPA|/aːo̯b/}} (വരും)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒅}} {{IPA|/iu̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒒𑓂𑒨𑒳}} {{IPA|/ɡʱiu̯/}} (നെയ്യ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋}} {{IPA|/ie̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒨𑒹𑓁}} {{IPA|/ie̯h/}} (ഇതുമാത്രം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒃𑒍}} {{IPA|/io̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺}} {{IPA|/kəhio̯/}} (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒃}} {{IPA|/ui̯/}} - ഉദാ: {{lang|mai-Tirh|𑒠𑓂𑒫𑒱}} {{IPA|/dui̯/}} (രണ്ട്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒅𑒋}} {{IPA|/ue̯/}} - ഉദാ:  {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒹𑓁}} {{IPA|/ue̯h/}} (അതുമാത്രം)

പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
* {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒕𑒱}} {{IPA|/ətɕʰi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒃𑒕}} {{IPA|/əitɕʰ/}} (ആണ്)
* {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒫𑒱}} {{IPA|/rəbi/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒩𑒃𑒥}} {{IPA|/rəib/}} (ഞായറാഴ്ച)
* {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒡𑒳}} {{IPA|/mədʱu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒧𑒅𑒡}} {{IPA|/məudʱ/}} (തേൻ)
* {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒪𑒳}} {{IPA|/ba:lu/}} -&gt; {{lang|mai-Tirh|𑒥𑒂𑒅𑒪}} {{IPA|/ba:ul/}} (മണൽ)

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ, പ്രവാഹികൾ എന്നിവയുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ മൈഥിലി വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം|ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം|ദന്ത്യം]] / [[വർത്സ്യം|വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം|മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം|താലവ്യം]]
![[കണ്ഠ്യം|കണ്ഠ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അനുനാസികം|അനുനാസികം]]
| {{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒧}}}} )
| {{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒢}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɳ}}{{·}}[[ണ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒝}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɲ}}){{·}}[[ഞ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒘}}}} )
| {{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒓}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | [[സ്പർശം|സ്പർശം]] /&lt;br/&gt;ഘർഷ-സ്പർശം
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;ശ്വാസം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒣}}}} )
| {{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒞}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈ}}{{·}}[[ട]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒙}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕ}}{{·}}[[ച]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒔}}}} )
| {{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒏}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤}}}} )
| {{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒟}}}} )
| {{large|{{IPA link|ʈʰ}}{{·}}[[ഠ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒚}}}} )
| {{large|{{IPA link|tɕʰ}}{{·}}[[ഛ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒕}}}} )
| {{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒥}}}} )
| {{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒠}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖ}}{{·}}[[ഡ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑ}}{{·}}[[ജ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒑}}}} )
|
|-
! &lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
| {{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒦}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒡}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɖʱ}}{{·}}[[ഢ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜}}}} )
| {{large|{{IPA link|dʑʱ}}{{·}}[[ഝ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗}}}} )
| {{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒒}}}} )
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അഘോഷം&lt;/small&gt;
| {{large|({{IPA link|ɸ}}~{{IPA link|f}}){{·}}[[ഫ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒤𑓃}}}} )
| {{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒮}}}} )
| {{large|({{IPA link|ʂ}}){{·}}[[ഷ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒭}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɕ}}){{·}}[[ശ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒬}}}} )
| {{large|({{IPA link|x}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒐𑓃}}}} )
| {{large|-({{IPA link|h}})*}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑓁}}}} )
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;നാദം&lt;/small&gt;
|
| {{large|({{IPA link|z}}){{·}}[[സ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒖𑓃}}}} )
|
| {{large|({{IPA link|ʑ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒗𑓃}}}} )
|
| {{large|{{IPA link|ɦ}}{{·}}[[ഹ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒯}}}} )
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]]
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
| {{large|{{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|r}}{{·}}[[ര]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒩}}}} )
| {{large|({{IPA link|ɽ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒛𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;മഹാപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|
| {{large|({{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}})}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒜𑓃}}}} )
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[പാർശ്വികം|പാർശ്വികം]]
|
| {{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒪}}}} )
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[അർദ്ധസ്വരം]]
| {{large|({{IPA link|ʋ}}~{{IPA link|w}}){{·}}[[വ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒫}}}} )
|
|
| {{large|({{IPA link|j}}){{·}}[[യ]]}}&lt;br&gt;( {{large|{{lang|mai-Tirh|𑒨}}}} )
|
|
|}

* [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ ({{lang|mai-Tirh|𑒮}}) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും {{lang|mai-Tirh|𑓁}} (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.

==== സ്പർശങ്ങൾ ====
മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
* അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''spin'' ലെ 'p' പോലെ).
* അല്പപ്രാണ നാദം  - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''bin'' ലെ 'b' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ ''pin'' ലെ 'p' പോലെ).
* മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.

മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Grierson |first=George Abraham |url=https://archive.org/details/introductiontoma00grierich |title=An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar |publisher=Asiatic Society of Bengal |year=1909 |edition=2 |location=Calcutta}}&lt;/ref&gt; പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Yadav |first=Ramawatar |title=A Reference Grammar of Maithili |location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter. |year=1996 |chapter=Trends in Linguistics: Documentation, 11. |pages=15–27}}&lt;/ref&gt; അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ഘർഷങ്ങൾ ====
/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്‌കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.

==== പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും ====
/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
* മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* സംസ്‌കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. {{lang|mai-Tirh|𑒭𑓂𑒣}} (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും {{lang|mai-Tirh|𑒯𑓂𑒨}} (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃}}, {{lang|mai-Tirh|𑒨𑓃𑒹}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑓃𑒺}} എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

== വ്യാകരണം ==
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം}}

=== നാമങ്ങൾ ===
വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[വിഭക്തി]]
! colspan=&quot;3&quot; |ഏകവചനം
! colspan=&quot;3&quot; |ബഹുവചനം
|-
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!പുല്ലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദേശിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
| rowspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|-
!പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം)
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} aː
|-
!പ്രയോജിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു&lt;br /&gt;
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱}} ənʰɪ̆
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ഉദ്ദേശിക
| colspan=&quot;6&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
|-
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒪}} ɪlə
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒪}} ələ
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; |രൂപങ്ങളില്ല
|-
!കർതൃവിഭക്തി
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒋𑓀}} ɪẽː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒋𑓀}} ẽː
|-
!അപദാസിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒞𑓁}} ɪtəh
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒞𑓁}} ətəh
|-
!സംബന്ധിക
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒏}} ɪk, -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒩}} ɪr
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒏}} ək, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒩}} ər
| -{{lang|mai-Tirh|𑒄𑓀𑒏}} ĩːk
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀𑒏}} ãːk
|-
!ആധാരിക
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
| colspan=&quot;2&quot; |അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂𑓀}} ãː
|-
!സംബോധന
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ / {{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} aː/əː
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃𑒢}} ɪn
| colspan=&quot;2&quot; | -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢}}, -{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒢𑒱}} ən, ənɪ̆
|}

=== നാമവിശേഷണങ്ങൾ ===
മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണങ്ങളും]] തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!പുല്ലിംഗം
!സ്ത്രീലിംഗം
!നപുംസകലിംഗം
|-
!നിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏}}꣱ kaː/kɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒱}} kɪ/kɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒏𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒏𑓄}} kaː/kəː
|-
!അനിർദ്ദിഷ്ടം
| -{{lang|mai-Tirh|𑒂}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁}}꣱ aː/ɔ
| -{{lang|mai-Tirh|𑒃}} / {{lang|mai-Tirh|𑒃}} ɪ/ɪ̆
| {{lang|mai-Tirh|𑒁}} / {{lang|mai-Tirh|𑒁𑓄}} ᵊ/əː
|}

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{{Main|മൈഥിലി വ്യാകരണം#സർവ്വനാമങ്ങൾ}}

നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ [[സർവ്വനാമം|സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും]] വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |പുരുഷൻ
!സാധാരണ രൂപം
!ബഹുമാനസൂചകം
!അതിബഹുമാനസൂചകം
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ഉത്തമപുരുഷൻ
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧}} ɦəm 
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒧𑒩𑒂}} ɦəmᵊraː
{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒂}} ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്)
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |മധ്യമപുരുഷൻ
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯}} tõːɦᵊ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒯𑒂𑓀}} ɐɦãː
| rowspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒁𑒣𑒢𑒹}} ɐpᵊneː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂}} tõːɦᵊraː
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |പ്രഥമപുരുഷൻ
! rowspan=&quot;4&quot; |സമീപസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒄}} iː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒏𑒩𑒂}} ekᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂}} ɦɪnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋}} eː (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒋𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒋}}, {{lang|mai-Tirh|𑒁𑒟𑒱}} eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |ദൂരസ്ഥം
|{{lang|mai-Tirh|𑒆}}, {{lang|mai-Tirh|𑒫𑒂}} uː, ʋaː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} oː
|-
|{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒏𑒩𑒂}} okᵊraː
| colspan=&quot;2&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂}} ɦʊnᵊkaː
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍}} o (നപുംസകലിംഗം)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{lang|mai-Tirh|𑒍𑒯𑒱}}, {{lang|mai-Tirh|𑒎}} oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം)
|}

== ലിപി ==
[[File:Mandar parvat inscriptions of Tirhuta.jpg|thumb|ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മന്ദാർ പർവ്വതത്തിലെ തിർഹുത ശിലാശാസനങ്ങൾ]]
[[File:Sahodara Inscription.jpg|alt=Location of it is Sahodara temple in West Champaran Bihar.|thumb|എ.ഡി. 950-ലെ മൈഥിലി ലിപിയിലുള്ള ''സഹോദര'' ശിലാശാസനം]]
[[File:Varṇa Ratnākara manuscript in the Library of Royal Asiatic Society of Bengal.jpg|thumb|മൈഥിലി ലിപിയിലുള്ള 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി]]
{{main|തിർഹുത ലിപി}}

മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]. ഇതിനെ '''മിഥിലാക്ഷരം''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട്]] വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=5 May 2011 |title=Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-tirhuta.pdf |website=Unicode.org |publisher=Unicode Consortium |format=PDF |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}&lt;/ref&gt; 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===
തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് ([[ഋ]], [[ൠ]], [[ഌ]], [[ൡ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=अ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒁|ml=അ|ipa=/ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=आ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒂|ml=ആ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=इ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒃|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ई|l=mai|s=Tirh|ch=𑒄|ml=ഈ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=उ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒅|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऊ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒆|ml=ഊ|ipa=/uː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऋ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒇|ml=ഋ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॠ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒈|ml=ൠ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऌ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒉|ml=ഌ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॡ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒊|ml=ൡ|ipa=/liː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ए|l=mai|s=Tirh|ch=𑒋|ml=ഏ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒌|ml=ഐ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ओ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒍|ml=ഓ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=औ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒎|ml=ഔ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|
|}

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള [[അനുസ്വാരം]], ചന്ദ്രബിന്ദു, [[വിസർഗം|വിസർഗ്ഗം]], സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒂}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒰|ml=ാ|ipa=/aː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒃}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒱|ml=ി|ipa=/i/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒄}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒲|ml=ീ|ipa=/iː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒅}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒳|ml=ു|ipa=/u/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒆}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒴|ml=ൂ|ipa=/uː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒇}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒵|ml=ൃ|ipa=/ri/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒈}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒶|ml=ൄ|ipa=/riː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒉}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒷|ml=ൢ|ipa=/li/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒊}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒸|ml=ൣ|ipa=/liː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒺 ('എ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒺|ml=െ|ipa=/eː/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒋}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒹|ml=േ|ipa=/eː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒌}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ൈ|ipa=/ɛː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{notetag| ◌𑒽 ('ഒ') സ്വരചിഹ്നത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷര രൂപമ്മില്ല. കാരണം, ഈ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരാറില്ല.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒽|ml=ൊ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒍}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒻|ml=ോ|ipa=/oː/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top={{huge|𑒎}}|l=mai|s=Tirh|ch=𑒾|ml=ൌ|ipa=/ɔː/|color=red}}
|}
{{noteFoot|തിർഹുത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത അനുബന്ധ ചിഹ്നങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ं|l=mai|s=Tirh|ch=𑓀|ml=ം|note=[[അനുസ്വാരം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ँ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒿|ml=ँ|note=[[അനുസ്വാരം|ചന്ദ്രബിന്ദു]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ः|l=mai|s=Tirh|ch=𑓁|ml=ഃ|note=[[വിസർഗ്ഗം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=्|l=mai|s=Tirh|ch=𑓂|ml=്|note=[[ചന്ദ്രക്കല]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ऽ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓄|ml=ഽ|note=അവഗ്രഹം|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=़|l=mai|s=Tirh|ch=𑓃|ml=|note=നുക്താ|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ঀ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒀|note=അഞ്ജി|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ॐ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓇|note=[[ഓം]]|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=mai|s=Tirh|ch=𑓅|note=ഗ്വാങ്|color=red}}
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pandey2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ തിർഹുത വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=क|l=mai|s=Tirh|ch=𑒏|ml=ക|ipa=/kə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ख|l=mai|s=Tirh|ch=𑒐|ml=ഖ|ipa=/kʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ग|l=mai|s=Tirh|ch=𑒑|ml=ഗ|ipa=/gə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=घ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒒|ml=ഘ|ipa=/gʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ङ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒓|ml=ങ|ipa=/ŋə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=च|l=mai|s=Tirh|ch=𑒔|ml=ച|ipa=/t͡ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=छ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒕|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ज|l=mai|s=Tirh|ch=𑒖|ml=ജ|ipa=/d͡ʒə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=झ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒗|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ञ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒘|ml=ഞ|ipa=/ɲə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ट|l=mai|s=Tirh|ch=𑒙|ml=ട|ipa=/ʈə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ठ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒚|ml=ഠ|ipa=/ʈʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ड|l=mai|s=Tirh|ch=𑒛|ml=ഡ|ipa=/ɖə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ढ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒜|ml=ഢ|ipa=/ɖʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ण|l=mai|s=Tirh|ch=𑒝|ml=ണ|ipa=/ɳə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=त|l=mai|s=Tirh|ch=𑒞|ml=ത|ipa=/t̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=थ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒟|ml=ഥ|ipa=/t̪ʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=द|l=mai|s=Tirh|ch=𑒠|ml=ദ|ipa=/d̪ə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ध|l=mai|s=Tirh|ch=𑒡|ml=ധ|ipa=/d̪ʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=न|l=mai|s=Tirh|ch=𑒢|ml=ന|ipa=/nə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=प|l=mai|s=Tirh|ch=𑒣|ml=പ|ipa=/pə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=फ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒤|ml=ഫ|ipa=/pʰə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ब|l=mai|s=Tirh|ch=𑒥|ml=ബ|ipa=/bə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=भ|l=mai|s=Tirh|ch=𑒦|ml=ഭ|ipa=/bʱə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=म|l=mai|s=Tirh|ch=𑒧|ml=മ|ipa=/mə/|color=red}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=य|l=mai|s=Tirh|ch=𑒨|ml=യ|ipa=/jə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=र|l=mai|s=Tirh|ch=𑒩|ml=ര|ipa=/ɾə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ल|l=mai|s=Tirh|ch=𑒪|ml=ല|ipa=/lə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=व|l=mai|s=Tirh|ch=𑒫|ml=വ|ipa=/ʋə/|color=red}}
|
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=श|l=mai|s=Tirh|ch=𑒬|ml=ശ|ipa=/ʃə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ष|l=mai|s=Tirh|ch=𑒭|ml=ഷ|ipa=/ʂə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=स|l=mai|s=Tirh|ch=𑒮|ml=സ|ipa=/sə/|color=red}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ह|l=mai|s=Tirh|ch=𑒯|ml=ഹ|ipa=/ɦə/|color=red}}
|
|}

== ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ ==
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;UDHR_Maithili&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|title=Universal Declaration of Human Rights: Maithili|trans-title=𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰|url-status=live|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523052900/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/mai.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|format=PDF |page=2|language=mai|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== മൈഥിലി [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{large|{{Lang|mai|{{script|Tirh|'''𑒁𑒢𑒳𑒔𑓂𑒕𑒹𑒠 𑓑:''' 𑒮𑒦 𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒖𑒢𑓂𑒧𑒞𑓁 𑒮𑓂𑒫𑒞𑒢𑓂𑒞𑓂𑒩 𑒁𑒕𑒱 𑒞𑒟𑒰 𑒑𑒩𑒱𑒧𑒰 𑒂 𑒁𑒡𑒱𑒏𑒰𑒩𑒧𑒹 𑒮𑒧𑒰𑒢 𑒁𑒕𑒱। 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒁𑒣𑒢–𑒁𑒣𑒢 𑒥𑒳𑒠𑓂𑒡𑒱 𑒂 𑒫𑒱𑒫𑒹𑒏 𑒕𑒻𑒏 𑒂𑒍𑒩 𑒮𑒦𑒏𑒹𑒿 𑒋𑒏 𑒠𑒼𑒮𑒩𑒏 𑒣𑓂𑒩𑒞𑒱 𑒮𑒾𑒯𑒰𑒩𑓂𑒠𑒣𑒴𑒩𑓂𑒝 𑒫𑓂𑒨𑒫𑒯𑒰𑒩 𑒏𑒩𑒥𑒰𑒏 𑒔𑒰𑒯𑒲।}}}}}}}}

==== മൈഥിലി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|mai|'''अनुच्छेद १:''' सभ मानव जन्मतः स्वतन्त्र अछि' तथा गरिमा आ अधिकारमे समान अछि'। सभकेँ अपन–अपन बुद्धि आ विवेक छैक आऒर सभकेँ एक दॊसराक प्रति सौहार्दपूर्ण व्यवहार करबाक चाही।}}}} 

==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|'''Anucchēd&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Ēk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;:''' Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; mānab&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; janmataḥ svatantra ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; tathā garimā ā adhikār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;mē samān&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; ach&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt;. Sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;-apan&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; buddhi ā bibek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; chaik&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; āor&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; sabh&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;kē̃ ek&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; dos&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;rāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; prati sauhārdapūrṇa byabahār&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; kar&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;bāk&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; cāhī.}}

==== മലയാളം പരിഭാഷ ====
{{blockindent|'''വകുപ്പ് 1.''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}}


== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Interwiki|code=mai}}
{{Commons category|Maithili language}}


{{Official_languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}
{{Bihari languages|state=expanded}}
{{Languages of South Asia|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മൈഥിലി]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>e3yxhdhcr1genfh29ud366gaz38s96u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വെള്ളാളർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46868</id>
    <revision>
      <id>4611985</id>
      <parentid>4608061</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narainps</username>
        <id>216086</id>
      </contributor>
      <comment>റഫറൻസ് കൃത്യമാക്കി.</comment>
      <origin>4611985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60161" sha1="58mt7542jkg2j1bygi0getlu47pzecg" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Vellalar}}
{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
[[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡജനതതയിലെ]] പ്രധാന വിഭാഗമാണ് '''''വെള്ളാളർ'''''. സംഘകാലത്തെ കൃഷീവലരിൽപ്പെട്ട ഒരു വിഭാഗമാണിവർ. സംഘകാലത്ത് ഏറ്റവും ബഹുമാന്യർ ''അറിവോർ'' എന്ന ജ്ഞാനികളായിരുന്നു. എണ്ണത്തിൽ കുറവായിരുന്ന അവർ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ശാന്തജീവിതം നയിച്ചു. സമൂഹത്തിൽ അടുത്ത സ്ഥാനം ''[[ഉഴവർ]]'' എന്നറിയപ്പെട്ട [[കൃഷിക്കാരൻ|കൃഷീവലർക്കായിരുന്നു]]. കുലീനരായിരുന്ന അവരിൽ രണ്ടു വിഭാഗം ഉണ്ടായിരുന്നു. ജലസ്രോതസ്സുകളിലെ വെള്ളം കൊണ്ടു കൃഷി ചെയ്യുകയും വെള്ളപ്പൊക്കം തടയുകയും ചെയ്തിരുന്നവർ ''വെള്ളാളരെന്നും'' കാർമേഘം നൽകുന്ന മഴവെള്ളം സംഭരിച്ചു കൃഷി ചെയ്തിരുന്നവർ [[കരാളർ]] എന്നും അറിയപ്പെട്ടു&lt;ref name=vkp/&gt;. 

[[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര]]-[[ചോള സാമ്രാജ്യം|ചോള]]-[[പാണ്ഡ്യ സാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ രാജാക്കൻമാരും]] തമിഴകത്തെ സാമാന്യം മിക്ക ഇടപ്രഭുക്കളും വെള്ളാളരായിരുന്നു. ചെറിയ ഭൂവുടമകളെ ''വീഴ്ക്കുടി വെള്ളാളർ'' എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;കെ. പി. പത്മനാഭ മേനോൻ, ''കൊച്ചി രാജ്യ ചരിത്രം''. കോഴിക്കോട്: മാതൃഭൂമി ബുക്സ്, 2021. ISBN 9789355491015.&lt;/ref&gt; വൻകിട ഭൂവുടമകളെ ''മുതലിയാർ'' (ഒന്നാം നിരക്കാർ) എന്നും വിളിച്ചു. കന്നട നാട്ടിലെ ''ബല്ലാൽ'' വംശവും വെള്ളാളരാണ്‌. [[പ്ലിനി]], [[ടോളമി]] എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[ഗംഗാനദി|ഗംഗാനദിത്തീരങ്ങളിൽ]] താമസ്സിച്ചിരുന്ന [[ഗംഗറിഡെ]] വംശത്തിൽനിന്നുത്ഭവിച്ച വെള്ളാളർ ''ഗംഗാവംശർ'' അഥവാ ''ഗംഗാവതി'' എന്നറിയപ്പെട്ടു. {{fact}} 10-11 ശതകത്തിൽ വെള്ളാളർ [[മൈസൂർ|മൈസ്സൂറിൽ]] കുടിയേറിയ പ്രദേശം ''ഗം-ഗാവതി'' എന്നറിയപ്പെട്ടു. [[ഒറീസ്സ|ഒറീസ്സയിൽ]] പന്ത്രണ്ടാം ശതകത്തിൽ ഭരണം വഹിച്ച വെള്ളാളർ ''ഗംഗാവംശർ'' എന്നറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref name=vkp&gt;{{cite book|last=V.Kanakasabhapathi Pillai|first= |authorlink= |coauthors= |title=The Tamilians Eighteen Hundred years Ago |year= 1 st Edn (1904)
|publisher= |location= |isbn= }}&lt;/ref&gt;

== വെള്ളാളോല്പത്തി - ഐതിഹ്യം ==

തർസ്റ്റണും രങ്കാചാരിയും അവരുടെ '''''ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ജാതികളും വർഗ്ഗങ്ങളും''''' എന്ന കൃതിയിൽ വെള്ളാളരുടെ ഉല്‌പ്പത്തിയെ കുറിച്ച് രണ്ട് ഐതിഹ്യങ്ങൾ പറയുന്നു. 

പണ്ട്‌ മനുഷ്യർ പച്ച മാംസവും പച്ചിലകളും തിന്നു ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്‌ ഒരിക്കൽ അതികഠിനമായ വരൾച്ച ബാധിച്ചു. മനുഷ്യർ ഭൂമി ദേവിയോടു കരുണ കാണിക്കണമെന്നപേക്ഷിച്ചു. ദേവി പ്രസാദിച്ചു. തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും കലപ്പ ഏന്തിയ ഒരു മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിച്ചു. അയാൾ ഭൂമി ഉഴുതുന്ന രീതിയും കൃഷി ചെയ്യേണ്ടുന്ന വിധവും മനുഷ്യവർഗ്ഗത്തെ പഠിപ്പിച്ചു. ഈ അവതാര പുരുഷന്റെ വംശപരമ്പരകളാണ്‌ വെള്ളാളർ&lt;ref&gt;തർസസ്റ്റ്ൺ വോളിയം 7, പുറം 361&lt;/ref&gt;. [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണാധിപത്യം]] വന്നപ്പോൾ വെള്ളാളരെ അവർ വൈശ്യരാക്കിയെങ്കിലും ഇത് ഇക്കൂട്ടർ അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല&lt;ref name=&quot;Vēṅkaṭācalapati2006&quot;&gt;{{cite book|author=Ā. Irā Vēṅkaṭācalapati|title=In those days there was no coffee: writings in cultural history|url=http://books.google.co.in/books?id=tk-KZmcUEvAC&amp;pg=PA114&amp;dq=vellalars+shudras&amp;hl=en&amp;ei=eDtGTt3UJ8K4rAfA0NHkAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=book-thumbnail&amp;resnum=3&amp;ved=0CDwQ6wEwAg#v=onepage&amp;q=vellalars%20shudras&amp;f=false|accessdate=13 August 2011|year=2006|publisher=Yoda Press|isbn=978-81-902272-7-8|pages=114–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krishnan-Kutty1999&quot;&gt;{{cite book|author=G. Krishnan-Kutty|title=The political economy of underdevelopment in India|url=http://books.google.co.in/books?id=bTlMi4a6Ct8C&amp;pg=PA172&amp;dq=reddys+claim+kshatriya+status&amp;hl=en&amp;ei=HN40ToWONY7srQfm87naCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=book-thumbnail&amp;resnum=10&amp;ved=0CFQQ6wEwCTgU#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=31 July 2011|year=1999|publisher=Northern Book Centre|isbn=9788172111076|pages=172–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krishnan-Kutty1986&quot;&gt;{{cite book|author=G. Krishnan-Kutty|title=Peasantry in India|url=http://books.google.co.in/books?id=wyRZ7nmItsEC&amp;pg=PA10&amp;dq=reddys+a+caste+outside+hinduism&amp;hl=en&amp;ei=UUU0Tpm6HYnLrQe4nvDUCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=book-thumbnail&amp;resnum=4&amp;ved=0CD4Q6wEwAzgU#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=31 July 2011|date=1 January 1986|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172154|pages=10–}}&lt;/ref&gt;. കാലക്രമത്തിലവരിൽ ഗോവൈശ്യർ (ഇടയർ), ഭൂവൈശ്യർ (കർഷകർ), ധനവൈശ്യർ (കച്ചവടക്കാർ) എന്നീ ഉൾപ്പിരിവുകൾ ഉണ്ടായി.

രണ്ടാമത്തെ കഥയിൽ [[പാർവതി|പാർവ്വതീ]] [[ശിവൻ|പരമേശ്വരൻമാർ]] സല്ലപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ [[വിശ്വകർമ്മാവ്‌]] മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെ അവരുടെ സവിധത്തിൽ ചെല്ലുന്നു. കുപിതയായ പാർവ്വതി വിശ്വകർമ്മാവിനെ വധിക്കാൻ ഭൂമിയിൽ ഒരു ദിവ്യരൂപം കിരീടധാരിയായി എത്തുമെന്നു ശപിച്ചു. അത്‌ സംഭവിക്കുന്നത്‌ ഗംഗാതീരത്തായിരിക്കുമെന്നും പാർവ്വതി അരുളിച്ചെയ്തു. തന്നെ വധിക്കാൻ അവതരിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ താൻ ഒരൊറ്റ വെട്ടിനു വധിക്കുമെന്നു വിശ്വകർമ്മാവ്‌ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഉടവാളുമായി വിശ്വകർമ്മാവ്‌ ഗംഗാതീരത്തു കാത്തിരിപ്പായി. ഒരുനാൾ സുമുഖനായ ഒരു കിരീടധാരി ഗംഗാതീരത്തു നിന്നും ഉയർന്നു വന്നു. കോപാന്ധനായ വിശ്വകർമ്മാവ്‌ ആഞ്ഞു വെട്ടി എന്നാൽ ശത്രുവിന്റെ കിരീടം മാത്രം താഴെ വീണു. ഭൂമിജാതൻ സ്വർണ്ണക്കലപ്പയുമായി ഉയർന്നു വന്നു. വിശ്വകർമ്മാവ്‌ വീണ്ടും വെട്ടാൻ തുനിഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-മഹേശ്വരൻമാർ പ്രത്യക്ഷരായി ഒറ്റവെട്ടിനു വധിക്കാൻ സാധിക്കാത്തതിനാൽ, ഇനി അദ്ദേഹത്തിനു വെട്ടാൻ അവകാശമില്ല എന്നുരുളി. വിശ്വകർമ്മാവ്‌ തുടർന്ന്‌ തന്റെ പുത്രരായ [[ആശാരി]], [[കൊല്ലൻ]], [[മൂശാരി]], [[തട്ടാൻ]], [[തച്ചൻ]] എന്നിവരെ ആശ്രിതരായി ഭൂമിപാലകനു നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഭൂമിപാലകൻ എന്നും മുർദകപാലകൻ എന്നും അറിയപ്പെടും എന്നു ത്രിമൂർത്തികൾ അരുളി എന്നാണ് വിശ്യാസം. ജനനസമയത്ത്‌ കിരീടം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ, ഭൂമിപാലകനും പരമ്പരയ്ക്കും ഒരു കാലത്തും രാജാവാകാൻ അവകാശമുണ്ടാവില്ല. എന്നാൽ അവർക്ക്‌ കിരീടധാരണസമയം രാജശിരസ്സിൽ കിരീടം വയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ടായിരിക്കും. ദേവേന്ദ്രനും കുബേരനും പ്രത്യക്ഷരായി അവരുടെ പുത്രിമാരെ ഭൂമിപാലകനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. നിലമുഴാനായി പരമശിവൻ തന്റെ വെള്ളക്കാളയേയും യമരാജൻ വെള്ളപ്പോത്തിനേയും നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. അവരുടെ പിൽക്കാല തലമുറകൾ കൃഷിക്കാരും ആടുമാടുകളെ വളർത്തുകാരും (ഗോപാലകർ) കച്ചവടക്കാരും ആയി വേർതിരിഞ്ഞു. പക്ഷേ എല്ലാവരും വെള്ളാളർ തന്നെ.

== വെള്ളാളർ - പല പേരുകളിൽ ==
''വേളാളർ'' എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശം [[പരിപാടൽ]] എന്ന സംഘകാലസാഹിത്യ കൃതിയിലാണ്. ഭൂവുടമ എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് അവിടെ ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;Dev Nathan (1997). From Tribe to Caste. Indian Institute of Advanced Study. p. 233.&lt;/ref&gt; വേളാളർ എന്ന പദം ''വേൾ'' (അധികാര ചിഹ്നം) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. സംഘകാലത്ത് വേളിർ പ്രഭുക്കന്മാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു 'വേൾ’.&lt;ref&gt;M. D. Raghavan (1971). Tamil Culture in Ceylon: A General Introduction. Kalai Nilayam. p. 136.&lt;/ref&gt;
''വെള്ളാളർ''  എന്ന പദം ''വെള്ളം'' (പ്രളയം) എന്ന മൂലപദത്തിൽ നിന്നാകാമെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ അവകാശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടുവെന്നും, അത്തരം ഭൂമിയവകാശങ്ങൾ നേടിയതിനാലാണ് വെള്ളാളർക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;tkv&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=SWeBAAAAMAAJ&amp;pg=PA64| title= Societas to Civitas: evolution of political society in South India: pre-Pallavan Tamil̤akam | publisher= Kalinga Publications |year= 1993 |first= T. K. |last=Venkatasubramanian | page=64| isbn= 9788185163420 }}&lt;/ref&gt;

വേളിർ, വേളാർ, വേളാളർ, കരാളർ, പെരുക്കാളർ, നാട്ടാർ, ചിത്രമേഴി പെരിയ നാട്ടാർ, ഭൂപാലർ, ഗംഗാവംശർ എന്നീ പേരുകളിലും വെള്ളാളർ അറിയപ്പെടുന്നു.

[[പിള്ള]], മുതലിയാർ, ഗൗണ്ടർ, [[ചെട്ടിയാർ]], മന്നാടിയാർ ''(മൻട്രാടിയാർ)'', ഉടയാർ, നായകർ ''(നായ്ക്കർ)'', നായനാർ, റെഡ്ഢിയാർ, കുരുക്കൾ, ദേശികർ, പണ്ടാരം, യജമാനർ എന്നിങ്ങനെ ഇവരുടെ പേരിനൊപ്പം ചേർത്തിരുന്നു. സ്ത്രീകളെ ബഹുമാനപൂർവ്വം അമ്മാൾ, അമ്മയാർ, നാച്ചിയാർ, അമ്മ, പിള്ള എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ചിരുന്നു.

കവി [[കമ്പർ]], [[ഏർ എഴുപത്‌]] എന്ന കൃതിയിൽ വെള്ളാളരേക്കാൾ ഉയർന്ന വംശം മറ്റൊന്നില്ല എന്നെഴുതിയിട്ടുണ്ട്. [[ചേക്കിഴാതർ പിള്ളത്തമിഴ്‌]] എന്ന കൃതിയിലും അതു തന്നെ പറയുന്നു. വേദാദ്ധ്യയനം, ദാനം, കൃഷി, ഗോപാലനം, വാണിജ്യം, ദൈവപൂജ എന്നീ ആറു കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്‌ഠിക്കുന്നവരാണ് വെള്ളാളർ. &quot;വേളാൺ മാന്തർക്കു ഉഴുതൂൺ അല്ലതു ഇല്ലെന മൊഴിപ പിറവ കൈനികഴ്‌ചി&quot; എന്നു [[തൊൽകാപ്പിയം]] പറയുന്നു. ഉഴുതുണ്ടു ജീവിക്കുക മാത്രമാണ്‌ വെള്ളാളർക്കുള്ളത്‌ എന്നർഥം. എല്ലാ ജീവിതവൃത്തിയിലും അവർ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും മുഖ്യം കാർഷികവൃത്തി തന്നെയായിരുന്നു.

ഇംഗ്ലീഷുകാരുടേയും പാശ്ചാത്യരുടേയും വരവോടെ വെള്ളാളരിൽ ഗണ്യമായ സംഖ്യ ക്രിസ്തുമതത്തിൽ ലയിച്ചു. &quot;കോയിയൻമാരെ&quot; ഓടിച്ച, കടത്തനാടൻ മല്ലയോദ്ധാകൾക്കു &quot;കർത്താവു സ്ഥാനം&quot; (ചിങ്ങരു) കൊടുത്തു തെക്കുംകൂർ രാജാവ്‌ ഇടപ്രഭുക്കളാക്കുകയും, കർത്താക്കൻമാർ തങ്ങൾക്കിഷ്ടമില്ലാത്ത കാര്യമേതോ ചെയ്തപ്പോൾ, തെക്കുംകൂർ രാജാവിനോടുള്ള പ്രതിഷേധമായി പഴയ തെക്കുംകൂർ പ്രദേശത്തെ വെള്ളാളരിൽ നല്ലൊരു പങ്ക്‌ കൊല്ലത്തു പോയി ക്രിസ്ത്യാനികളായിമാറി എന്നും പഴമക്കാർ പറയുന്നു. [[മീനച്ചിൽ]] പ്രദേശത്തെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ, വെള്ളാളരുടെ പാരമ്പര്യം കാത്തു സൂക്ഷിച്ച്‌ കാർഷികവൃത്തി തുടരുകയും പ്രമുഖ കൃഷിക്കാരും തോട്ടമുടമകളും ആയി മാറുകയും ചെയ്തു.

== അവാന്തര വിഭാഗങ്ങൾ ==
[[File:A Chettiar Vellālar or Vellān Chetty wearing the sacred thread, Madras, 1837.png|thumb|''ഒരു വെള്ളാള ചെട്ടിയാർ (വെള്ളാൻ ചെട്ടി) വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടയാൾ, മദ്രാസ്, 1837'']]

[[ചിങ്കൽ‌പേട്ട]], വടക്കെ ആർക്കാട്‌ ജില്ലകളുൾപ്പെട്ട തോണ്ഡമണ്ഡലത്തിലെ മുതലിയാർ, റെഡ്ഡികൾ, നായനാർമാർ; [[കുംഭകോണം]], [[തഞ്ചാവൂർ]], [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ചോളദേശത്തെ പിള്ളമാർ; [[മധുര]], [[രാമനാഥം]], [[തിരുനെൽ‌വേലി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന പാണ്ഡ്യദേശത്തെ പിള്ളമാർ; കൊങ്ങുനാട്ടിലെ ഗൗണ്ടർമാർ എന്നിവർ വെള്ളാളരിലെ പ്രമുഖ ഉൾപിരിവുകളാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും ജീവിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളെ മണ്ഡലങ്ങളായി തിരിച്ചുകൊണ്ടുള്ളതാണ്. ഇവ വീണ്ടും ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, ഗോത്രങ്ങൾ, കുലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയും വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

===പ്രധാന ഉൾപ്പിരിവുകൾ===

'''തോണ്ഡമണ്ഡല വെള്ളാളർ'''

പഴയ [[പല്ലവ സാമ്രാജ്യം|പല്ലവ]] രാജാക്കന്മാരുടെ അധീനതയിലിരുന്ന തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ചിങ്കൽപ്പേട്ട, ആർക്കോട്ട് പ്രദേശങ്ങളിലെ വെള്ളാളരാണിവർ. മുതലിയാർ, റെഡ്ഡി, നായനാർ എന്നീ വിഭാഗങ്ങൾ ഇതിൽ പെടും.

'''ചോളമണ്ഡല വെള്ളാളർ'''

ചോളസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്ന ചോളനാട്ടിലെ [[കുംഭകോണം]], [[തഞ്ചാവൂർ]], [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്നവരെ ചോഴിയ വെള്ളാളർ എന്നുവിളിക്കുന്നു.

'''പാണ്ഡ്യമണ്ഡല വെള്ളാളർ'''

പാണ്ഡ്യ രാജാധികാരത്തിൽ‌പ്പെട്ട [[മധുര]], [[രാമനാഥം]], [[തിരുനെൽവേലി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന വെള്ളാളർ, വെള്ളാള പിള്ളമാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവരിൽ വൈഷ്ണവരും ശൈവരും പെടും.

'''കൊങ്ങുമണ്ഡല വെള്ളാളർ'''

[[കോയമ്പത്തൂർ]], സേലം ജില്ലകളിൽ വസിക്കുന്ന വെള്ളാളരെ കൊങ്ങു വെള്ളാള ഗൗണ്ടർ എന്നുവിളിക്കുന്നു. [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ സ്ഥാനി [[നായർ]] വിഭാഗമായ വെള്ളാംകൂർ ഗോത്രത്തിലെ മന്നാടിയാർമാരുടെ പൂർവികർ കൊങ്ങു വെള്ളാളാരാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishnamachari |first=Sugndhi |title=On How Kongunadu was a Jain bastion |newspaper=The Hindu |date=12 October 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishnamachari |first=Sugandhi |title=Inscriptions talk of fascinating Kongu connection |newspaper=The Hindu |date=30 April 2020}}&lt;/ref&gt;

===പ്രധാന ഉപവിഭാഗങ്ങൾ=== 

'''ശൈവ വെള്ളാളർ'''

ശൈവ സിദ്ധാന്തത്തിൽ അടിയുറച്ച് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന വെള്ളാളരെ [[ശൈവവെള്ളാളർ|ശൈവ വെള്ളാളർ]] എന്നു വിളിക്കുന്നു. പഴയകാലത്ത് മത്സ്യ-മാംസാദികൾ വീർജിക്കുകയും [[പൂണൂൽ]] ധരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇവരിൽ ശൈവ പിള്ള, ശൈവ മുതലിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്.

'''കാർകത്താർ'''

കാരക്കാട്ടാർ, കാരയ്ക്കാട്ട് വെള്ളാളർ, കാർകത്താർ, [[കരാളർ]] എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന [[മധുര]], [[തഞ്ചാവൂർ]], രാമനാഥപുരം, പുതുക്കോട്ട, ശിവഗംഗ പ്രദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന വെള്ളാളരാണിവർ. ഇവരെ ഗോത്രങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. നിലവിൽ ''ആര്യൻ'', ''അച്യുതരായൻ'', ''കലിംഗരായൻ'', ''പല്ലവരായൻ'' തുടങ്ങി 32 ഗോത്രങ്ങൾ/കുലങ്ങൾ ഉണ്ട്.

'''തുളുവ വെള്ളാളർ'''

പൊതുവെ അഗമുടയ മുതലിയാർ അല്ലെങ്കിൽ ആർക്കോട്ട് മുതലിയാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പ്രാചീന തമിഴകത്തെ [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിൽ]] നിന്നും കുടിയേറിയതിനാൽ ഇവരെ തുളുവ വെള്ളാളർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ വലിയ ഭൂവുടമകളും [[ജന്മി|ജന്മികളും]] രാജസംരക്ഷകരുമായിരുന്നു ഇവർ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ കൂടുതൽ പേരും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരായി.

''' കോട്ട വെള്ളാളർ '''

[[അംബാസമുദ്രം]], [[ശ്രീവൈകുണ്ഠം]], [[തിരുനെൽവേലി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ശിവകല പിള്ളമാർ അഥവാ കോട്ട പിള്ളമാർ എന്നറിപ്പെടുന്ന വിഭാഗമാണിവർ. ''കിലൈ'' എന്ന 'തായ് വഴി' [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായ]] ദായക്രമമാണ് ഇവർ പിന്തുടരുന്നത്&lt;ref&gt;Goody, Jack; Tambiah, S.J. (1973), Bridewealth and Dowry, CUP Archive, 1973, p. 136&lt;/ref&gt;.പാതിവ്രത്യത്തിനു വലിയ പ്രാധാന്യം കല്പ്പിച്ചിരുന്നവരാണ്‌ വെള്ളാളർ. പാർപ്പിടത്തിനു ചുറ്റും മൺകോട്ട കെട്ടി പരപുരുഷന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്ത്രീകളെ കാണാതെ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നവരാണ്‌ &quot;കോട്ട വെള്ളാളർ&quot;. ഭർത്താവ്‌, മാതുലൻ, പിതാവ് ഇവർക്കു മാത്രമേ ഇവരുടെ സ്ത്രീകളെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളു.&lt;ref name=letter&gt;Letter by fr.Da Costa (1648) Quoted by P.Subramanian in Social History of Tamils (1939) D.K.Print World,New Delhi p39&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ramanathan, P. (1969), Iruṅkoveḷ and the Koṭṭai Veḷāḷar--The Possible Origins of a Closed Community.Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 32(2), 323-343&lt;/ref&gt;

ആദി ശൈവർ, നാട്ടു ഗൗണ്ടർ, വെള്ളാള ചെട്ടിയാർ (വേളാൻ ചെട്ടി), ശ്രീലങ്കൻ വെള്ളാളർ, പൂനമല്ലിക്കാർ, കൊണ്ടകെട്ടികൾ, കൊടിക്കാലർ, കാണക്കിളിനാട്ടാർ, നങ്കടികൾ, പഞ്ചകൾ, ചെറുകുടികൾ, വീരകുടികൾ, അകമുടയാർ, നീർപോഓശികൾ, തങ്കാശി വെള്ളാളർ, ചെന്തകൊണ്ടന്മാർ, പടൈവെള്ളാളരിലെ തല വെള്ളാളർ, വെള്ളിക്കൈയ്യർ, പവിഴംകൊട്ടികൾ, മലയടികൾ, തൊള്ളക്കാർ, ആറ്റികരക്കാർ എന്നിങ്ങനെ നിരവധി ഉപവിഭാഗങ്ങളുണ്ട്‌ വെള്ളാളരുടെയിടയിൽ. ദേശത്തേയോ തൊഴിലിനേയോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്‌ ഈ ഉൾപ്പിരിവുകൾ. മറ്റുപല ജാതിക്കാരും വെള്ളാളരായി ഭാവിച്ചു ജീവിക്കുന്നുണ്ട്‌. വെള്ളാളർ ശൈവരും വൈഷ്ണവരുമുണ്ട്‌. ഇവരുടെ പുരോഹിതരെ ''കുരുക്കൾ'' അഥവാ ''കുരുക്കളയ്യ'' എന്നു പറയും.

== കേരളത്തിൽ ==

പഴയ [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പ്രബല സമുദായമായിരുന്നു വെളളാളർ. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ നെല്ലറകളിലൊന്നായിരുന്ന നാഞ്ചിനാട് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] ചേർക്കപ്പെടുകയും [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയും]] [[മലബാർ|മലബാറും]] ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ വെള്ളാളരുടെ കേരളത്തിലെ പ്രാബല്യം കുറഞ്ഞു. എന്നാൽ [[തിരുവനന്തപുരം]], [[പുനലൂർ]], [[പത്തനംതിട്ട]], [[പത്തനാപുരം]], [[റാന്നി]], [[ചിറക്കടവ്‌]], [[തൊടുപുഴ]], [[മൂവാറ്റുപുഴ]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കൊച്ചി]], [[ചിറ്റൂർ]], [[പാലക്കാട്‌]], [[കോഴിക്കോട്]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലായി 15-18 (൧൫-൧൮) ലക്ഷം വെള്ളാളർ കേരളത്തിലുണ്ട്. [[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലെ]] ഗൗണ്ടറന്മാരും വെള്ളാളരാണ്‌.

നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളർ, പരദേശി വെള്ളാളർ, അശിര വെള്ളാളർ, പണ്ടാരങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിഭാഗങ്ങൾ തിരുവിതാംകൂറിലുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;A Handbook of Travancore: Containing Information about the Country, Its People, Geography, Government, History, Compiled from the Most Authentic Sources (1881), Vol. 1, p.119&lt;/ref&gt; കൂടാതെ തൊടുപുഴ വെള്ളാളർ, അഞ്ചുനാട് വെള്ളാളർ എന്നീ വിഭാഗങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവരിൽ [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായികളും]] [[മക്കത്തായം|മക്കത്തായികളുമുണ്ട്]].


''' നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളർ '''

നാഞ്ചിനാട് വേണാടിന്റെ ഭാഗമാവുന്നതോടെയാണ് നാഞ്ചിനാട്ടു വെള്ളാളരുടെ കേരളത്തിലെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. തമിഴ് ബന്ധം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ കേരളസമൂഹവുമായി ഇവർ ഇഴുകിചേർന്നു. 
തുടർന്ന്  [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കാത്തയവും]] തറവാട് സമ്പ്രദായവും സ്വീകരിച്ചു. നാഞ്ചിനാട്ടിലെ [[അഗസ്തീശ്വരം]], തോവാള താലൂക്കുകൾക്ക് പുറമെ എടനാട്, [[വൈക്കം]], [[മാവേലിക്കര]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലങ്ങാട്]], [[കൊച്ചി]] പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും ഇവർ വ്യാപിച്ചു. വിദ്യാസമ്പന്നരും കണക്കിൽ പ്രവീണ്യമുള്ളവരുമാകയാൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ കണക്കെഴുത്ത് പിള്ളമാരായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. പക്ഷെ പ്രധാനതൊഴിൽ കൃഷിയായിരുന്നു. സി. ഹയവദന റാവുവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നാഞ്ചിനാട്ടു വെള്ളാളർ ഭൂവൈശ്യ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളരിൽ ശൈവരും അശൈവരുമുണ്ട്. വടക്കൻ തിരുവിതാംകൂറിലെ വെള്ളാളർ [[നായർ|നായന്മാരുടെ]] പല സമ്പ്രദായങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു, എന്നാൽ തെക്കൻ തിരുവികൂറിലെ വെള്ളാളർ യാഥാസ്ഥിതികരും പഴയ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. ചില കുടുംബങ്ങൾ ''നാഞ്ചിനാട്ടു നായർ'' എന്ന ജാതിനാമം സ്വീകരിച്ചു. നാഞ്ചിനാട്ട്  വെള്ളാളരുടെ ആദ്യ വിവാഹം തമിഴ് രീതിയിലുള്ള കല്യാണവും രണ്ടാമത്തേത് സംബന്ധവുമായിരുന്നു. മരുമക്കത്തായികളയതിനാൽ മക്കത്തായി വെള്ളാളരിൽ നിന്നും കല്യാണം കഴിച്ചിരുന്നില്ല. നാഞ്ചിനാട്ടു വെള്ളാളർ പാദമംഗലം തൊട്ടുള്ള നായർ സ്ത്രീകളെ [[സംബന്ധം]] ചെയ്തിരുന്നു.
&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Thurston
 |first=Edgar
 |author2=Rangachari, K.
 |title=Castes and Tribes of Southern India
 |volume=5
 |publisher=Asian Educational Services
 |location=New Delhi &amp; Madras
 |year=2001
 |pages=241–245
 |isbn=8120602897
 |url=https://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&amp;pg=PA241
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;C. Hayavadana Rao, &quot;The Vellalas of Nanjanad, Travancore State, India&quot;, Anthropos, Vol. 4, 1909, pp. 512–523.&lt;/ref&gt;

'''തൊടുപുഴ വെള്ളാളർ'''

എഡ്ഗർ തർസ്റ്റൺ തന്റെ ''ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ജാതികളും വർഗ്ഗങ്ങളും'' എന്ന കൃതിയിൽ 
തിരുവിതാംകൂറിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വെള്ളാള വിഭാഗമായ തൊടുപുഴ വെള്ളാളരെ വിശദമായി പരാമർശിക്കുന്നു. ഇവരിൽ രണ്ട് അവാന്തര വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ''അഞ്ഞൂറ്റിക്കാർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെങ്കാശി വെള്ളാളരും ''മുന്നൂറ്റിക്കാർ'' എന്ന കുംഭകോണ വെള്ളാളരും പൊതുവായി തൊടുപുഴ വെള്ളാളർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മധ്യകേരളത്തിലെ [[കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട]], [[എറണാകുളം]], [[ഇടുക്കി]] ജില്ലകളിലായി വസിച്ചിരുന്ന ഇവർ ശൈവ വിശ്വാസികളും പൂർണ സസ്യഭുക്കുകളുമായിരുന്നു. പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തി ഭദ്രകാളിയും ദുർഗയുമാണ്. ഇവരുടെ പുരോഹിതർ [[നമ്പൂതിരി|മലയാള ബ്രാഹ്മണരാണ്]]. രണ്ടു വിഭാഗക്കാരും മുൻ കുടുമിക്കാരാണ്, അഞ്ഞൂറ്റിയിലെ സ്ത്രീകൾ [[നായർ]] വസ്ത്രധാരണരീതിയും ആഭരണങ്ങളുമാണ് ധരിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ മുന്നൂറ്റിയിലെ സ്ത്രീകൾ, പമ്പടവും നാഗപടത്താലിയും ഒഴിച്ചാൽ പൂർണമായും യാഥാസ്ഥിതിക തമിഴ് വസ്ത്രധാരണ രീതിയാണ് പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. അരുണാചലം, ചിദംബരം, ആറുമുഖം തുടങ്ങി നായന്മാർക്ക് അന്യമായ പേരുകളാണ് ഇവർക്കുണ്ടായിരുന്നത്. പേരിനൊപ്പം [[പിള്ള]] എന്നും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ “കണക്ക്” എന്നും ചേർത്തിരുന്നു.[[മക്കത്തായം|മക്കത്തായികളായ]] ഇവർക്ക് നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളരുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങളില്ല.
&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Thurston
 |first=Edgar
 |title=Castes and Tribes of Southern India
 |volume=7
 |year=1909
 |publisher=Government Press
 |pages=167–169
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56743/page/167
}}&lt;/ref&gt;

=== കണക്കപ്പിള്ളമാർ ===
പഴയ [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജ്യത്തില്പെട്ട]] [[മധുര]], [[തിരുനെൽവേലി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോളനാട്ടിൽപെട്ട]] [[തഞ്ചാവൂർ]], [[കുംഭകോണം]] പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലേക്കു]] കുടിയേറിയവരാണ് വെള്ളാളർ എന്നു കവിമണി ദേശികവിനായകം പിള്ള പറയുന്നു. അവരെല്ലാം തന്നെ [[ഗണിതം|കണക്കിൽ]] സാമർഥ്യം ഉള്ളവരാണ്. തിരുവിതാംകൂറിലെ കണക്കു സംബന്ധമായ വകുപ്പുകളിലെല്ലാം വെള്ളാളരെ മാത്രമേ നിയമിച്ചിരുന്നുള്ളു. അതിന്റെ ഫലമായി കണക്കെഴുതുന്നവരെ ''&quot;കണക്കപ്പിള്ള&quot;'' എന്നു വിളിച്ചു. മുൻപ് വെള്ളാളർ പേരിനൊപ്പം &quot;കണക്ക്&quot; എന്ന സ്ഥാനം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കണക്കെഴുത്തിൽ വെള്ളാളരുടെ വൈദഗ്ദ്ധ്യം തിരുവിതാംകൂറിലെ ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളായ വലിയ മേലെഴുത്തുപിള്ള, മേലെഴുത്തുപിള്ള എന്നിവ നേടിക്കൊടുത്തു&lt;ref&gt;C. Hayavadana Rao, &quot;The Vellalas of Nanjanad, Travancore State, India&quot;, Anthropos, Vol. 4, 1909, pp. 512–523. [https://archive.org/https://archive.org/details/the-vellalas-of-nanjanad-travancore-state-india]&lt;/ref&gt;. വെള്ളാളരുടെ വിവാഹവേളയിൽ വധുവിൻറെ വീട്ടുകാർ വരനു സമ്മാനിക്കുന്ന പാരിതോഷികങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് [[നാരായം|നാരായവും]] പേനാക്കത്തിയും ആയിരുന്നതും അവരുടെ കണക്കിലെ സാമർഥ്യത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.&lt;ref name=&quot;parameswaran1987&quot;&gt;{{cite book
 |author=വി. ആർ. പരമേശ്വരൻ പിള്ള
 |title=ദ്രാവിഡ സംസ്കാരം സഹ്യാദ്രിസാനുക്കളിൽ
 |publisher=അഞ്ജലി പബ്ലിക്കേഷൻസ്
 |location=പൊൻകുന്നം
 |year=1987
}}&lt;/ref&gt;

=== പിള്ളയണ്ണൻ ===
[[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] റവന്യു-ദേവസ്വം പാർ‌വ്വത്യകാരന്മാരും അസ്സിസ്റ്റൻറുമാരും ഭൂരിഭാഗം വെള്ളാള പിള്ളമാരായിരുന്നതിനാൽ ആ വക ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ''&quot;പിള്ളയണ്ണൻ&quot;'' എന്ന് വിളിച്ചു പോന്നു. തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ [[മണ്ഡപത്തും വാതിൽ|മണ്ഡപത്തിൻ വാതിൽക്കൽ കച്ചേരി]](താലൂക്ക് ആഫീസ്സ്) കളിലും കണക്കെഴുതുന്നതിനുള്ള ചുമതല വെള്ളാളർക്കു മാത്രമായിരുന്നു. താലൂക്ക് കേന്ദ്രങ്ങളോടെല്ലാം ചേർന്ന് ഒന്നു രണ്ടു വെള്ളാള കുടുംബങ്ങളെങ്കിലും കാണപ്പെടാൻ ഇതാണു കാരണം. കണക്കെഴുത്തിൽ വെള്ളാളരുടെ വൈദഗ്ദ്ധ്യം ഇതിനു കാരണമായി. അക്കങ്ങളിൽ ''കാണി, അരമാ, ഒരുമാ'' തുടങ്ങിയ ചെറിയ അംശംങ്ങൾ വെള്ളാളരുടെ കണക്കെഴുത്തിൽ മാത്രം കാണപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;parameswaran1987&quot;/&gt;

=== ബന്ധപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
*[[മങ്കൊമ്പിലമ്മ|മങ്കൊമ്പ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], *ഗണപതിയാർ കോവിൽ, *[[മുതലിയാർഭാഗം രാമേശ്വരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]], *മുതലിയാർ മഠം ക്ഷേത്രം, *[[അണ്ണാമലനാഥർ ക്ഷേത്രം]], *[[കൊട്ടടി അമ്മൻ കോവിൽ]], *[[എരുമേലി ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]], *[[മംഗലക്കൽ മുത്താരമ്മൻ ക്ഷേത്രം]], *ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം കൊഴഞ്ചേരി, *മണക്കാട് ഭദ്ര ക്ഷേത്രം, *അങ്കാളമ്മൻ കോവിൽ, *[[ശുചീന്ദ്രം സ്ഥാണുമാലയപ്പെരുമാൾ ക്ഷേത്രം]]

== വെള്ളാളരെക്കുറിച്ച് സംഘസാഹിത്യത്തിൽ ==
തമിഴ് സംഘകൃതികളിൽ നല്ല പങ്കും കേരളത്തിലുണ്ടായവയാണ്‌. അക്കാലത്ത്‌ [[മലയാളം]] എന്നൊരു ഭാഷ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അന്നത്തെ ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം കേരളത്തിൻറെ ചരിത്രവും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്. അക്കാലത്തു ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ [[ഇടയർ]], [[മറവർ]], [[കുറവർ]], [[പരതവർ]], [[പാണൻ]], [[വിരലിയർ]], [[കുത്തർ]], [[കൊല്ലർ]], [[കുശവൻ]], [[വണ്ണാൻ]], [[അരചർ]], [[അന്തണർ]], [[വണികർ]], [[വെള്ളാളർ]] എന്നിങ്ങനെ വിഭിന്ന വർഗ്ഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. തൊഴിൽ, പാർപ്പിടം എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉണ്ടായ വൈജാത്യമാണിത്‌. '''കുറിഞ്ചി''' (മലവാരം), '''മുല്ലൈ''' (കാട്‌), '''മരുതം''' (വയലും കരയും),'''പാലൈ''' (മഴയില്ലാത്ത സ്ഥലം), '''നെയ്തൽ''' (സമുദ്രതീരം) എന്നീ [[തിണ|തിണകളിലായി]] അവർ പാർത്തിരുന്നു. കുറിഞ്ചിയിൽ കുറവരും മുല്ലൈ നിലങ്ങളിൽ ഇടയരും, പാലൈ നിലങ്ങളിൽ മറവരും, നെയ്തൽ പ്രദേശങ്ങളിൽ പരവതരും മരുത നിലങ്ങളിൽ കർഷകരായ വെള്ളാളരും പാർത്തിരുന്നു. ഇന്നത്തെ പോലുള്ള ജാതിവിവേചനം അന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. രാജ്യഭരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, വാണിജ്യം, നെയ്ത്ത്‌, യുദ്ധം, യുദ്ധോപകരണ നിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. വിജ്ഞാനം, ധനം, പരാക്രമം, സൈന്യബലം, എന്നിവ കൊണ്ട്‌ ഔന്നത്യം നേടിയവർ രാജപദവിയിലും ജ്ഞാന സമ്പന്നർ അന്തണർ എന്ന നിലയിലും പൗരുഷവും സമ്പത്തുമുള്ളവർ വ്യാപാരികളായും കൃഷിപ്പണിയിൽ വ്യാപരിച്ചവർ വെള്ളാളരായും പ്രസിദ്ധിനേടി. &quot;രാജാവിന്റെ ചെങ്കോലിനെ നയിക്കുന്നത്‌ വെള്ളാളൻ കലപ്പയടിക്കുന്ന ചെറുകോലാണ്‌&quot; എന്നു മഹാകവി [[കമ്പർ]] പാടി. അന്തണരും സ്ത്രീകളൂം ഒഴിച്ചുള്ളവർ യുദ്ധകാലങ്ങളിൽ &quot;പോർ മറവർ&quot; എന്ന പേരിൽ രാജ്യസേവനം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;parameswaran1987&quot;/&gt;

== വെള്ളാളരും വേണാട്ട്‌ ആയ്‌ വേൾ വംശവും ==

വേൾ (ആയ്‌ വേൾ രാജ വംശം) വംശത്തിന്റെ നാട്‌ എന്ന് അർത്ഥത്തിലാണ്‌ വേണാട്‌ എന്ന പേരുണ്ടായത്‌. ആയ്‌ രാജവംശം തെക്കൻ തിരുവിതാംകൂർ ഭരിച്ചിരുന്നു. വെള്ളാളരിൽ ആഭിജാത്യം കൂടിയവരായിരുന്നു ആയ്‌ വംശക്കാർ. ക്രി.പി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാവേൽ ആയ്‌ എന്ന വെള്ളാളനായിരുന്നു ആയ്‌വംശത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരഗാമികളിൽ ഔദാരശാലിയായിരുന്ന ആയ്‌ ആണ്ടിയൻ, ചടയൻ, കരുനന്ദനൻ, കരുനന്ദനന്റെ പുത്രൻ കരുനന്ദടക്കൻ, വിക്രമാദിത്യ വരഗുണൻ എന്നീ രാജാക്കന്മാർ ആയ്ക്കുടി രാജധാനിയാക്കി ഭരിച്ചിരുന്നു&lt;ref&gt;
ട്രാവങ്കോർ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സീരീസ്‌ 11 187-189 കാണുക
&lt;/ref&gt;.
വിക്രമാദിത്യ വരഗുണനാണ്‌ പിൽക്കലത്ത്‌ ശബരിമല ശാസ്താവ്‌ ആയിത്തീർന്നത്‌ എന്നു പ്രൊഫ.മീരാക്കുട്ടി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
പൊതിയിൽ മലയ്ക്കു സമീപമായിരുന്നു ആയ്‌ക്കുടി. അത്‌ എവിടെയായിരുന്നു എന്നു തിട്ടമില്ല. ചെങ്കോട്ടയ്ക്കു സമീപമുള്ള ആയ്ക്കുടിയിൽ പുരാതന ചരിത്രാവശിഷ്ടങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. പൊതിയിൽ മലയെ ക്കുറിച്ചു ബൗദ്ധസാഹിത്യത്തിൽ പരാമർശമുണ്ട്‌. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ സഹ്യപർവ്വത നിരകളിൽ കുമളിക്കു തെക്കായും തെന്മലയ്ക്കു വടക്കായും ഗുഹകളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ഉള്ള ഒരു മലയായിട്ടാണ്‌ ബുദ്ധമതക്കാരായ സഞ്ചാരികൾ പൊതിയിൽ മലയെ വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്‌.

ആയ്‌രാജാക്കന്മാർ തെക്കൻതിരുവിതാംകൂറിൽ ഭരണം നടത്തിയിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ കുരുനന്ദനടക്കൻ മുഞ്ചിറയിൽ പാർഥിവശേഖരപുരത്ത്‌ ഒരു വിഷ്ണു ക്ഷേത്രവും വേദപാഠശാലയും സ്ഥാപിച്ചത്‌&lt;ref&gt;
ട്രാവങ്കൂർ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സീരീസ്‌ 1-10 കാണുക
&lt;/ref&gt; ഏ.ഡി 864 അഥവാ കൊല്ല വർഷം(കൊ.വ) 40 ൽ ആണ്‌ ആയ്‌വേൾ വംശം അവിടെ വാണിരുന്നത്‌. പിൽക്കാലത്ത്‌ ആ സ്ഥലം വേണാട്ടിൽ ലയിക്കപ്പെട്ടു&lt;ref&gt;
ട്രാവങ്കോർ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സീരീസ്‌ 1-3 കാണുക
&lt;/ref&gt;.

ആദികാല വേണാട്‌ രാജാക്കന്മാരെ ആറ്റിങ്ങലിനു സമീപമുള്ള കീഴ്‌പേരൂർ എന്ന സ്ഥലവുമായ്‌ ബന്ധിച്ചാണ്‌ വ്യവഹരിക്കാറ്‌. ആയ്ക്കുടിയിലും മുഞ്ചിറയിലും ആയിരുന്നു ആയ്‌ വേൾ വംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനങ്ങൾ. ഏതു കാലത്താണ്‌ ആയ്‌ രജവംശം വേണാട്ടിൽ ലയിച്ചതെന്ന്‌ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല&lt;ref&gt;
ശൂരനാട്‌ കുഞ്ഞൻ പിള്ള, കേരളവും വെള്ളാളരും, ദ്രാവിഡ സംസ്കാരം സഹ്യാദ്രി സാനുക്കളിൽ 1987 പേജ്‌ 70-82
&lt;/ref&gt;

== മുതലിയാർ ഓലകൾ ==
നാഞ്ചിനാട്ടിലെ ഇടപ്രഭുക്കളായിരുന്നു പെരിയവീട് മുതലിയാർ&lt;ref&gt;V. Nagam Aiya, The Travancore State Manual, Vol-1, Page-263&lt;/ref&gt;. ഈ [[ശൈവവെള്ളാളർ|ശൈവവെള്ളാള]] കുടുംബത്തിനു ചോഴഭരണകാലത്തു തന്നെ മുതലിയാർ സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. നാഞ്ചിനാട്ടിന്റെ സിവിൽഭരണം ഇവരായിരുന്നു നടത്തിയിരുന്നത്‌. നികുതി പിരിവ്‌, സിവിൽ വഴക്കുകൾ പറഞ്ഞു തീർക്കുക, ജലവിതരണം എന്നിവ ഇവർ നടത്തി. [[വേണാട്]] ഭരണം വന്നപ്പോഴും മുതലിയാർ തന്നെ നാഞ്ചിനാട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കി നടത്തി. ഇവർക്ക് ''വണികരാമൻ'', ''ചേരകോൻ'', ''മൈണർ'' എന്നിങ്ങളേയുള്ള സ്ഥാനമാനങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലം വരെ ഇതു തുടർന്നു. നാഞ്ചിനാട്ടിലെ അഴകിയപാണ്ഡ്യപുരത്ത് മുതലിയാരുടെ വീട്ടിൽ നാനൂറു കൊല്ലത്തെ ഭരണരേഖകൾ ഉണ്ട്‌. ''മുതലിയാർ ഓലകൾ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ രേഖകൾ കവിയും ഗവേഷകനുമായിരുന്ന കവിമണി ദേശികവിനായകം പിള്ള പഠിച്ചു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പിന്നീട്‌ ധാരാളം ഓലകൾ [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിനു]] കൈമാറി . പക്ഷേ അവയൊന്നും പഠനവിധേയമാക്കപ്പെട്ടില്ല. ആർക്കൈവുകളിൽ അവ പൊടിപിടിച്ചു കിടക്കുന്നു. ഇ. കെ പെരുമാൾ 2007 ല്‌ തമിഴിൽ '''മുതലിയാർ ഓലച്ചുരുളുകൾ''' എന്ന പേരിൽ വലിയൊരു കൃതിയായി അവ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. മുതലിയാർ രേഖകളിൽ മഹാരാജാവ്‌ നാഞ്ചിനാട്ടിലെ വെള്ളാള ജന്മികളോടും കൃഷിക്കാരോടും നിരന്തരം സന്ധി സംഭാഷണത്തിലാണ്‌. മഹാരാജാവ്‌ സ്വയം എഴുന്നള്ളി വന്ന്‌ കോട്ടാർ കൊട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ച്‌ ആളയച്ച്‌ അവരെ വിളിച്ച്‌ മാപ്പു പറഞ്ഞ്‌ കൃഷിയിറക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. മഹാരാജാവ്‌ എഴുതിയ കത്തിൽ &quot;അവിടുന്ന്‌ കണ്ടറിഞ്ഞ്‌ വല്ലതും തന്നാലെ കൊട്ടാരത്തിൽ വല്ലതും നടക്കുകയുള്ളു&quot; എന്നു പറയുന്നു. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ചരിത്രത്തിൽ ഇടപെടാൻ ഉതകുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട രേഖകളാണിവ.&lt;ref&gt;ജയമോഹൻ, നാഞ്ചിനാട്‌ അടർന്നുപോയ കേരളം, ഭാഷാപോഷിണി വാർഷികപ്പതിപ്പ്‌ 2007, പേജ്‌ 80 - 81&lt;/ref&gt;

== പ്രശസ്തരായ വെള്ളാളർ ==
*[[രാമലിംഗസ്വാമികൾ]]
*[[ശിവരാജ യോഗി തൈക്കാട്‌ അയ്യാ സ്വാമികൾ]] (സുബ്ബരായ പണിക്കർ)
*[[വിറമിണ്ട നായനാർ|വിരൽമിന്ദ നായനാർ]]
*[[ചെമ്പകരാമൻ പിള്ള]], സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനി
*[[ടി. രാമലിംഗംപിള്ള]] (ലക്സിക്കൺ)
*[[അഭയദേവ്]] (അയ്യപ്പൻ പിള്ള)
*[[പി.എസ്. നടരാജപിള്ള]], മന്ത്രി, എം. പി, പ്രജാസഭാ മെമ്പർ
*[[വി. സുരേന്ദ്രൻ പിള്ള]], മുൻ എം.എൽ.ഏ
*[[എ.ശിവതാണുപിള്ള| പത്മഭൂഷൺ ഡോ. എ. ശിവതാണു പിള്ള]], ബ്രഹ്മോസ് എയ്റോസ്പേസിന്റെ പിതാവ്, CEO

== ആചാരങ്ങൾ ==
*[[അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ]]
== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
* വി.ആർ. പരമേശ്വരൻ പിള്ള,&quot;ദ്രാവിഡസംസ്കാരം സഹ്യാദ്രി സാനുക്കളിൽ&quot; 1987
*പി.ജി.രാജേന്ദ്രൻ ക്ഷേത്രവിജ്ഞാനകോശം ഡി.സി ബുക്സ്‌ 2000 
*K.A.Neelakanda Sasthry,History of South India
*M.S.Poornalingam,A History of Tamil Literature
*K.P.Padmanbha Menon, The History of Kerala 4 Volumes
*S.Desika Vinayakam Pillai, The Nanch
inadu Vellalas
*K.A.Neelakanda Saasthri, Sangam Literature
*ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻ പിള്ള, അന്നത്തെ കേരളം
*കെ.മഹേശ്വരൻ നായർ, ഒരു തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രം
*ഇളങ്കുളം കുഞ്ഞൻ പിള്ള,കേരളചരിത്രത്തിലെ ചില ഇരുളടഞ്ഞ ഏടുകൾ
*കല്ലൂർ നാരായണപിള്ള,തിരുച്ചെങ്ങന്നൂർ ക്ഷേത്ര മാഹത്മ്യം
*വി.ആർ പരമേശ്വരൻ പിള്ള,പുറനാനൂറ്‌
*എമർ. ബലകൃഷ്ണ വാര്യർ, പ്രാചീന കേരളം
*പി.എസ്സ്‌.പൊന്നപ്പാ പിള്ള,വിറമിണ്ട നായനാർ
*മാരമലൈ അടികൾ,വെള്ളാളർ നാകരികം
*ശങ്കരപ്പിള്ള കാനം ഡോക്ടർ ,വെള്ളാളർ കിളിപ്പാട്ട് മാസിക തിരുവനന്തപുരം 2016  ആഗസ്റ്റ്‌,പേജ്  33-39

== ബാഹ്യ ലിങ്ക്‌ ==
*http://www.ayyappan-ldc.com/ayyappan.info_thehistory.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912213708/http://www.ayyappan-ldc.com/ayyappan.info_thehistory.html |date=2008-09-12 }}
*http://www.saivaneri.org/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.tamilnation.org/forum/sivaram/920701lg.htm
*http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110021641/http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm |date=2015-11-10 }}
*http://www.tamilnation.org/hundredtamils/maraimalai.htm
*http://www.tamilnation.org/sathyam/east/thiruvasagam/tvasagam0.htm
https://issuu.com/kilippattu/docs/kilippattu_august_2016/1?e=7962629/37808683 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225174328/https://issuu.com/kilippattu/docs/kilippattu_august_2016/1?e=7962629/37808683 |date=2024-12-25 }}
[[വിഭാഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>58mt7542jkg2j1bygi0getlu47pzecg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47972</id>
    <revision>
      <id>4612012</id>
      <parentid>655901</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narainps</username>
        <id>216086</id>
      </contributor>
      <comment>അവലംബം പുനക്രമീകരിച്ചു</comment>
      <origin>4612012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="gx0lbdmeqcorsza8gv4egsqqe2tb5xx" xml:space="preserve">[[വെള്ളാളർ|വെള്ളാളസമൂഹത്തിൽ]] നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു ആചാരമാണ്‌ '''അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ'''. പാതിവ്രത്യത്തിനു വലിയ പ്രാധാന്യം കല്പ്പിച്ചിരുന്നവരാണ്‌ വെള്ളാളർ. വിവാഹസമയത്ത്‌ വധുവിന്‌ പാതിവ്രത്യം കാത്തു സൂക്ഷിക്കാം എന്നുറപ്പു നൽകുന്ന ഒരു പ്രതിജ്ഞ ഇവർ എടുക്കേണ്ടിയിരുന്നു. &quot;അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ&quot; എന്നായിരുന്നു ഈ ചടങ്ങിൻറെ പേര്‌.

താലികെട്ടലിനു ശേഷം കതിർമണ്ഡപത്തിനു മൂന്നു തവണ വലം വച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, വലതു ഭാഗത്തു വച്ചിരിക്കുന്ന അമ്മി (അര) കല്ലിൽ വധു വലതു കാൽ വച്ചു കയറി നിൽക്കണം. ആകാശത്തിലെവിടെയോ നിൽക്കുന്ന അരുന്ധതി നക്ഷത്രമെന്ന അക്ഷയ പതിപ്രതാ ചൈതന്യത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി അടിയുറച്ച മൗന ദാർഢ്യത്തോടെ പാതിവ്രത്യം കാത്തു സൂക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നും മരണാന്തരം മറ്റൊരു നക്ഷത്രം ആയി വരുവാൻ തയ്യാറാണെന്നും ഉള്ള നയം വ്യക്ത്യമാക്കുന്ന ഒരാചാരം ആയിരുന്നു വെള്ളാളരുടെ അമ്മിചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=ചിദംബരൻ പിള്ള
 |first=എം.
 |title=വെള്ളാളരുടെ ആചാരങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും
 |publisher=ഇന്ദിര ജനാർദ്ദനൻ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ്
 |location=ചേർത്തല
 |year=1995
}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;


[[Category:മതപരമായ ആചാരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gx0lbdmeqcorsza8gv4egsqqe2tb5xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സവോര</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64277</id>
    <revision>
      <id>4612036</id>
      <parentid>4604203</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T06:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Psubhashish</username>
        <id>24351</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>വീഡിയോ+</comment>
      <origin>4612036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5338" sha1="pbbpmzniuuvfa130f4l72b7e50rdgke" xml:space="preserve">{{prettyurl|Sora people}}{{Infobox ethnic group
| group            = Sora
| image            = OpenSpeaks-srb-Ramani Dalbehera-OG-Aadhaar Experience 01.webm
| image_caption    = സോറ ഭാഷയിലെ ലഞ്ജിയ ഉപഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ഒരാൾ 2019-ൽ ആധാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവളുടെ അനുഭവം പങ്കിടുന്നു
|image_alt = സോറ ഭാഷയിലെ ലഞ്ജിയ ഉപഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ഒരാൾ 2019-ൽ ആധാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവളുടെ അനുഭവം പങ്കിടുന്നു
| region1          = [[Odisha]]
| pop1             = 534,751
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Cen2011&quot;&gt;{{cite web|title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html|website=Census of India|publisher=Ministry of Home Affairs, India|accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region2          = [[Andhra Pradesh]]
| pop2             = 139,424
| languages        = [[Sora language|Sora]]
| Script           = 
| religions        = Traditional folk religion (classified under [[Hinduism]]){{*}}[[Christianity]]
| related          = [[Munda people|Mundas]], [[Ho people|Ho]], [[Santhal people|Santhal]] and other [[Austroasiatic languages|Mon-Khmer people]]
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| regions          = {{IND}}
}}
[[File:OpenSpeaks-srb-Idital-Opino Gomango-Namad Dalbehera-Intro.webm|thumb|ഇന്ത്യൻ കലാകാരനായ നമദ് ദൽബെഹെര, സോറ ഭാഷയിൽ ഇഡിറ്റൽ പെയിന്റിംഗിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു]]
ഒറീസ കുന്നുകളിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ആദിവാസിവംശമാണ്‌ '''സവോര'''. പ്രദേശത്തെ മറ്റ്‌ ആദിവാസികളെ അപേക്ഷിച്ച്‌ താരതമ്യേന പുരോഗമിച്ച ജീവിതരീതിയാണ്‌ ഇവർ അനുവർത്തിക്കുന്നത്‌&lt;ref name=rockliff&gt;{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE &amp; ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=2-CENTRAL INDIA|pages=77|url=}}&lt;/ref&gt;‌. 

വലിയ കൽമതിലുകൾ കൊണ്ട്‌ അതിരുത്തേർത്ത പറമ്പിലാണ്‌ സവോരകൾ വീടുണ്ടാക്കുന്നത്‌. ഇവരുടെ വലിയ കാലിക്കൂട്ടങ്ങൾ ഈ പറമിനുള്ളിൽ മേയുന്നു. കുന്നിൻ ചെരുവുകളെ തട്ടുതട്ടാക്കിയാണ്‌ സവോരകൾ [[നെല്ല്‌|നെൽകൃഷി]] ചെയ്യുന്നത്‌. സങ്കീർണ്ണമായ ജലസേചനോപാധികൾ കൊണ്ടാണ്‌ ഇവർ ഈ വിളകൾ നനക്കുന്നത്‌&lt;ref name=rockliff/&gt;. 

കാട്ടുചെടികളിൽ നിന്നും ഇവർ നൂലുണ്ടാക്കുന്നെങ്കിലും വസ്ത്രം നെയ്യുന്നത്‌ ഇവരുടെ പരമ്പരാഗതനിയമപ്രകാരം വിലക്കപ്പെട്ടതാണ്‌. അതിനാൽ സമീപ്രദേശങ്ങളീലുള്ള മറ്റ്‌ വിഭാഗക്കാരാണ്‌ ഈ നൂലിൽ നിന്നും വസ്ത്രങ്ങൾ നെയ്യുന്നത്‌&lt;ref name=rockliff/&gt;. 

കലാരൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന മദ്ധ്യേന്ത്യയിലെ എണ്ണപ്പെട്ട ആദിവാസിവംശങ്ങളീൽ ഒന്നാണ്‌ സവോരകൾ. ചിത്രകല ഇവരുടെ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗം കൂടിയാണ്‌. രോഗങ്ങളെ അകറ്റുന്നതിനും, നല്ല വിളവ്‌ ലഭിക്കുന്നതിനും, ദൈവത്തെ ആരാധിക്കുന്നതിനുമൊക്കെയായി വീടിന്റെ ചുമരുകളിൽ ഇവർ ചിത്രങ്ങൾ തീർക്കുന്നു. ചുമന്ന നിറമടിച്ച ചുമരുകളിൽ അരിപ്പൊടി കൊണ്ടുള്ള വെളുത്ത ചായം കൊണ്ടാണ്‌ ഇവർ ചിത്രങ്ങൾ തീർത്തിരുന്നത്‌. ഇത്തരം ചിത്രങ്ങൾ വരക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധനായ ഒരു കലാകാരനും ഗ്രാമത്തിൽ ഉണ്ടായിരിക്കും&lt;ref name=rockliff/&gt;. 
== അവലംബം ==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ആദിവാസികൾ]]</text>
      <sha1>pbbpmzniuuvfa130f4l72b7e50rdgke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കടവല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91992</id>
    <revision>
      <id>4612035</id>
      <parentid>4597214</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T06:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20932-26</username>
        <id>216107</id>
      </contributor>
      <comment>ഗവൺമെൻ്റ് ആയുർവ്വേദ ഡിസ്പൻസറി ചേർത്തു</comment>
      <origin>4612035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6712" sha1="gx5dxv11pqttp8mxgfqb4cxohxq4qfg" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kadavalloor Gramapanchayat}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = ഗ്രാമം
|native_name        = കടവല്ലൂർ
|other_name         =
|district           = [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
|state_name         = Kerala
|state_native_name         = കേരളം
|nearest_city       = [[പട്ടാമ്പി]] [[കുന്നംകുളം]]
|parliament_const   =
|assembly_cons      =
|civic_agency       = 
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10|latm = 41|lats = 0
|longd= 76|longm=  5|longs= 0
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   =
|population_as_of   = 
|population_density =
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 
|postal_code        = 
|vehicle_code_range = KL-
|climate=
|website=
}}

[[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യുടെ വടക്കേയറ്റത്തു കിടക്കുന്ന ഒരു പഞ്ചായത്താണ് '''കടവല്ലൂർ'''. പ്രശസ്തമായ [[കടവല്ലൂർ അന്യോന്യം]] അരങ്ങേറുന്നത് ഇവിടെയുള്ള [[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലാണ്]]. [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തുനിന്നും]] [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്ടേക്കുള്ള]] വഴിയിൽ പത്തു കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് കടവല്ലൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കടവല്ലൂർ പഞ്ചായത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം അക്കിക്കാവാണ്. കടവല്ലൂരിലെ എറ്റവും തിരക്കേറിയ ഒരു സ്ഥലമാണ് '''‍[[പെരുമ്പിലാവ്]]'''. ‍പെരുമ്പിലാവിൽ നിന്നുമാണു പട്ടാമ്പി-ഒറ്റപ്പാലം-‍പാലക്കാട് ഭാഗത്തേക്കും കോഴിക്കോട്-കണ്ണൂർ-കാസർഗോഡ് ഭാഗത്തേക്കും വഴികൾ തിരിഞ്ഞു പോകുന്നത്.

==വാർഡുകൾ ==
#കടവല്ലൂർ ഈസ്റ്റ്‌  	 
#വടക്കുമുറി 	
#കല്ലുംപുറം 	
#വട്ടമാവ് 	
#കോടത്തുംകുണ്ട് 	
#പാതാക്കര 	 
#കൊരട്ടിക്കര 	 
#ഒറ്റപ്പിലാവ് 	 
#മാണിയാർക്കോട് 	
#തിപ്പിലശ്ശേരി 	 
#പള്ളിക്കുളം 	 
#ആൽത്തറ 	 
#പുത്തൻകുളം 	
#പെരുമ്പിലാവ് 	 
#പൊറവൂർ 	
#പരുവക്കുന്ന് 	 
#കരിക്കാട്‌ 	
#വില്ലന്നൂർ 	 
#കോട്ടോൽ 	
#കടവല്ലൂർ സെൻറർ
==പഞ്ചായത്തിലെ പ്രശസ്തരായവർ==
*[[ജോസഫ് ചാലിശ്ശേരി]]
&lt;!--കവിതയുടെ തീക്ഷണത കൊണ്ട് മലയാളിയുടെ സാഹിത്യനഭസ്സിലേക്കു  കടന്നുവന്ന കവി റഫീക്ക് അഹമ്മദ് കടവല്ലൂർ പഞ്ചായത്തിലെ അക്കിക്കാവ് സ്വദേശിയാണു. നിരവധി സിനിമാ ഗാനങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരവും, കേരള സർക്കാറിന്റെ മികച്ച ചലച്ചിത്രഗാനരചയിതാവിനുള്ള അവാർഡും നേടിയിട്ടുണ്ട്.2011 ലെ മികച്ച ഗാന രചയിതാവിനുള്ള പുരസ്ക്കാരം നേടി&lt;ref&gt;www.babumpalisserymla.org&lt;/ref&gt;--&gt;
*[[ബാബു എം പാലിശ്ശേരി]]
&lt;!--മുൻ എം എൽ എ. 13-ആം കേരള നിയമസഭയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കുന്നംകുളം അസംബ്ളി നിയോജക മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും 481 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന് വിജയിച്ചു.
&lt;ref&gt;http://trend.kerala.gov.in/trendsite2011/main/Election2011.html&lt;/ref&gt;--&gt;
*[[ബി.കെ. ഹരിനാരായണൻ]]
&lt;!--പ്രശസ്ത യുവകവിയും ഗാനരചയിതാവുമായ ഹരിനാരായണൻ കടവല്ലൂർ പഞ്ചായത്തിലെ കരിക്കാട് സ്വദേശിയാണ്.--&gt;േബാലാജി എം പാലിശ്ശേരി
 

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*ഗവ: ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ, കടവല്ലൂർ 
*പ്രാഥമിക ആരോഗ്യേ കേന്ദ്രം തിപ്പല്ലശ്ശേരി
*ഗവൺമെൻ്റ് ആയുർവ്വേദ ഡിസ്പൻസറി ഹെൽത്ത് &amp; വെൽനസ് സെൻ്റർ - കടവല്ലൂർ
*മാർ ഒസ്താത്തിയോസ് ആർട്സ് ആന്റ് സയൻസ് കോളേജ് ആൻഡ് ബിഎഡ് കോളേജ്
*അൻസാർ അശുപത്രി
*അൻസാർ സ്കൂൾ
*അൻസാർ മാനസികാരോഗ്യ അശുപത്രി
*കടവല്ലൂർ സ്കൂൾ
* ടി എം വി എച്ച് എസ് എസ് പെരുമ്പിലാവ്
*

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}
*Census data 2001

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
{{Tourism in Kerala}}
{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>gx5dxv11pqttp8mxgfqb4cxohxq4qfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji</title>
    <ns>3</ns>
    <id>137256</id>
    <revision>
      <id>4612050</id>
      <parentid>4610879</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hellp */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4612050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232017" sha1="nxun5fc778luw7f4jmz9uvg5ykawy5t" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''ഞാനുമായുള്ള പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br/&gt;
|-
|
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_1|'''1''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_2|'''2''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_3|'''3''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_4|'''4''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_5|'''5''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_6|'''6''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_7|'''7''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_8|'''8''']]
|}
0_0

== Wikidata weekly summary #708 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#707]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* A Project Chat discussion ([[d:Wikidata:Project_chat#default_for_all_languages_(mul)|here]]) on mul / fallback language for Labels, Descriptions and Aliases has continued on [[d:Help_talk:Default_values_for_labels_and_aliases#In_the_long_run,_we_should_have_separate_mul_properties_for_different_scripts|Help Talk: Default values for labels and aliases]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Mark your calendars
*** [https://vsa-aas.ch/event/workshop-die-schweizer-archivlandschaft-wikidata-und-interaktive-karte/ Workshop: The Swiss archival landscape – Wikidata and interactive map]&lt;br&gt;February 2 &amp; April 20 (German) / June 2 (French), 2026. Workshops are on-site and online, registration mandatory (closes January 20).
*** [https://g0v.hackmd.io/@jothon/20251207 Citizen Technology Community Gathering and Taiwan Translation Launch of Linked Open Data Documents] December 7 Time: 13:30-16:50 UTC+8 at {{Q|707524}} Xi Project
*** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #83 December 8 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[DiffBlog:2025/11/27/new-tools-new-contributors-new-energy-wikidata-13-celebration-in-the-philippines|Wikidata 13th celebration in the Philippines]]
** [[DiffBlog:2025/11/26/wikidata-13th-birthday-taiwan-special-event-recap-part-3|Wikidata 13th Birthday: Taiwan special event recap (part 3)]]
** [[wmbe:Newsletter/2025-11/en#WikidataCon_2025:_a_conversation_with_organizer_Danny_Benjafield|WikidataCon 2025: A conversation with Danny Benjafield]]
** [[DiffBlog:2025/11/28/wikidata-13th-birthday-celebration-in-the-igbo-wikimedians-user-group/|Wikidata 13th Birthday Celebration in the Igbo Wikimedians User Group]]
** [[DiffBlog:2025/11/28/africa-wiki-women-celebrates-wikidatas-13th-birthday/|Africa Wiki Women Celebrates Wikidata’s 13th Birthday]]
* Papers: [https://ceur-ws.org/Vol-4108/paper3.pdf Benchmarking SPARQL Engines on Wikidata Queries] - Four open-source SPARQL engines were benchmarked on Wikidata, with QLever fastest, Blazegraph slower, and all showing SPARQL standard deviations. By Peter F. Patel-Schneider (2025).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=7Hda2mRjJ3Q Records in Contexts (RiC) Wikibase Working Session] - Regine Heberlein of the (SAA) Description Section Steering Committee hosts a workshop on Wikibase implementation of the Records in Context Conceptual Model (RiC-CM).
** [https://www.youtube.com/watch?v=mHXIZBfft7A Wikidata Live Editing: Stolpersteine and the Holocaust victims they commemorate] - Follow along as WMDE's Lukas Werkmeister expands Items of Berlin Stoelpersteine.
** [https://www.youtube.com/watch?v=1S4ujNG8w5M Wikidata in library catalogues: Introduction to the Primo VE linked data feature] - by Dr Thneed

''' Tool of the week '''
* [https://www.prixlitteraires.fr Prix Littéraires] lists French-speaking literary prizes and their recipients, also computing [https://www.prixlitteraires.fr/graph/Q3113738 statistics]  (see also [[d:Wikidata:WikiProject French-speaking literary prizes|WikiProject]])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Nov 27: The Wikibase Community User Group met for a Wikibase Live Session and to discuss the Federated Values demonstration.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13961|Federal Taxpayer Registry ID]], [[:d:Property:P13962|WDSF athlete ID]], [[:d:Property:P13963|TikTok numeric user ID]], [[:d:Property:P13964|USGS Publication ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/concurring opinion by|concurring opinion by]] (&lt;nowiki&gt;judicial opinion agreed to by less than half of the members of a court agreeing with the majority's final decision but providing different or additional reasons&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/audio version of text|audio version of text]] (&lt;nowiki&gt;The audio version of a text (e.g. book). Not the audio version of the Wikipedia article about the text (e.g. book).&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Hong Kong fire alarm level|Hong Kong fire alarm level]] (&lt;nowiki&gt;Hong Kong fire alarm levels classification system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/overnight stays|overnight stays]] (&lt;nowiki&gt;number of tourists that stay overnight at a place&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/specimen determiner|specimen determiner]] (&lt;nowiki&gt;person who assigned the identification to a specimen&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/collection date|collection date]] (&lt;nowiki&gt;the date-time or interval during which a specimen or object was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/position holder name string|position holder name string]] (&lt;nowiki&gt;name of person holding a position&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Crowdfunding target|Crowdfunding target]] (&lt;nowiki&gt;target goal of this Crowdfunding campaign&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/image sensor format|image sensor format]] (&lt;nowiki&gt;shape and size of a digital camera's image sensor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/random page URL|random page URL]] (&lt;nowiki&gt;link to random page on website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/translates from|translates from]] (&lt;nowiki&gt;language(s) that this person, company or organization translates works texts from&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Twitter broadcast ID|Twitter broadcast ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Petal Maps Place ID|Petal Maps Place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MJ character glyph name|MJ character glyph name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mastercaller player ID|Mastercaller player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dartn.de player ID|dartn.de player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/darts1.de player ID|darts1.de player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/pdpa.co.uk player ID|pdpa.co.uk player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antiquitatum Thesaurus ID|Antiquitatum Thesaurus ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Theaterencyclopedie-identificatiecode|Theaterencyclopedie-identificatiecode]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Buy Me a Coffee username|Buy Me a Coffee username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GoFundMe ID|GoFundMe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Maitron d'une biographie (nouvelle version)|Identifiant Maitron d'une biographie (nouvelle version)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Michaelis Portuguese-English properties|Michaelis Portuguese-English properties]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U.S. Copyright Office Public Records System name slug|U.S. Copyright Office Public Records System name slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FCC ID Database company ID|FCC ID Database company ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/GMoW Objects bearing the handwriting of Moses Maimonides] [[d:User:MartinPoulter/queries/genizah|(Source)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Uzbekistan|Uzbekistan]], [[d:Wikidata:WikiProject_Natural_History_Specimen_Data_Model|Natural History Specimen Data Model]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Popular_items_without_claims|Popular Items without Claims]] - these are the most-connected or linked Items that do not have any Statements. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q7414|The Walt Disney Company
 (Q7414)]] - American multinational mass media company
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L103836|девочка (L103836)]] - Russian noun (dʲɪˈvot͡ɕkə) meaning &quot;female child&quot;, &quot;affectionate address to a woman&quot;, or &quot;female organism&quot;

''' Development '''
* Mobile editing of statements:
** We have added editing support for more data types (entity IDs, geographical shapes and tabular data).
** It is now available as a beta feature on test.wikidata.org. You can enable it [https://test.wikidata.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures here].
* Wikidata integration in Wikipedia and co: We are rolling out improvements to the Databox Lua module to a number of Wikipedias to make it easier to have out-of-the-box Wikidata-powered infoboxes
* Ontology federation: We are making progress with making it possible to use Wikidata Item's as statement values in other Wikibase instances
* GraphQL: We are continuing the work on the prototype, focusing on getting data from a batch of Items
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team is working on benchmarking of different replacement options for Blazegraph, the software powering the Wikidata Query Service

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Togo|Togo]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29714910 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #709 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#708]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Well,_Well,_Bot!|Well, Well, Bot!]] - Task/s: Database imports, maintenance.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/RijksBot|RijksBot]] - Task/s: Adding [[Property:P13234|Rijksmuseum IDs]] (P13234) to Wikidata items based on a CSV mapping of [[Q43649390|QIDs]] to [[Q25861166|Rijksmuseum]] [[Q61694|URIs]].
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/CostamiriBot|CostamiriBot]] - Task/s: [[Q718|Chess]] related tasks such as monthly updates to the [[Q105955|elo]] [[Q105955|rating]]  of [[Q10873124|chess players]].
* New draft: [[Wikidata:External identifiers/Obsolescence]] (opinions are welcome in its talk page)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://us06web.zoom.us/meeting/register/dikm7CrXSZ27EuPJA3r56w#/registration How to view #25N with Wikidata?] - a community hour with Wikimedia Chile, 21:00 UTC+1 ([https://zonestamp.toolforge.org/1765224000 Time zone converter])
** [https://luma.com/7fs5v7os Fact-Checking with Wikidata Workshop] - January 20, 2026, 16:30 ~ 18:00 UTC+1 ([https://zonestamp.toolforge.org/1768930200 Time zone converter]) - WMDE's Philippe Saadé will show hands-on methods using the Wikidata MCP to retrieve, filter and classify Wikidata statements with semantic search, reranker LLM and NLI models, registration required.
** (Portuguese) [https://pt.wikimedia.org/wiki/Ponto_de_Encontro_Wikimedia/II Meeting Point Editatona II - Warm your hands modeling festival on Wikidata]: December 10, 2025, 15:00 - 19:00 UTC+1, Porto, Portugal.
** Next Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 9 December, 2025: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, 9 December, 2025 at 9am PT/ 12pm ET/ 17:00 UTC / 6pm CET ([https://zonestamp.toolforge.org/1765299600 Time zone converter]). WikiProject Personal Pronouns members will lead three implementation sessions to improve the data modeling and ethics of personal pronoun representation in Wikidata based on newly-established best practices and Wikidata policy by remediating legacy statements with participants. No previous Wikidata experience is needed to participate. Sessions will be held on October 14, November 25, and December 9, 2025 at our regular time of 9am PT/ 12pm ET/ 17:00 UTC / 6pm CET. Event page: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/PersonalPronouns|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/PersonalPronouns]]
* Past Events: [https://www.sas.ac.uk/digital-humanities-research-hub/events/documenting-epigraphic-data-wikidata-ontology-practice Digital Humanities Hub: Documenting epigraphic data, Wikidata ontology practice] - December 2 &amp; 3, 2025, both 14:00 ~ 15:30 UTC.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2025/12/03/celebrating-wikidatas-13th-birthday-in-lafia-a-day-of-learning-community-and-open-knowledge-🎉/ Wikidata 13th Birthday Celebration in Lafia]
* Papers:
** [https://arxiv.org/pdf/2512.00590 Wikontic: Constructing Wikidata-Aligned, Ontology-Aware Knowledge Graphs with Large Language Models] - Chepurova ''et al''., (2025)
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.399 Victims of Posterity. Identifying Gaps on 19th-Century French Art History with Wikidata] - first paper in the [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities ''Wikidata Across the Humanities: Datasets, Methodologies, Reuse''] collection by the Journal of Open Humanities Data. Authored by Claire Dupin de Beyssat.
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=6T6_l2aEKXM GB Claude Code AI Agent: Fully Autonomous Wikidata Query &amp; Visualization (Zero Human Intervention)]
** (Taiwanese Mandarin) [https://www.youtube.com/watch?v=2iadJst1IN8 Wikidata Taiwan translation project on &quot;Creating Library Linked Data with Wikibase: Lessons Learned from Project Passage&quot;] (as published by the OCLC)

''' Tool of the week '''
*[https://ranjithsiji.github.io/wikiguessr/ Wikiguessr Game] Is a Wikidata game it guess the location from Image from anywhere around the world by [[User: Ranjithsiji]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Remembering Amos Bairoch, co-contributor to [https://academic.oup.com/nar/article/52/D1/D44/7329473 Swiss Institute of Bioinformatics Semantic Web of data] and consulted often for TiagoLubiana's [[d:User:CellosaurusBot|CellosaurusBot]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
*Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13975|‎GBFS feed URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of a GBFS feed for the bicycle-sharing system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13977|code of conduct URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of a resource that contains the Code of Conduct of a project or organization&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P13965|BFXC authority ID]], [[:d:Property:P13967|Out tag ID]], [[:d:Property:P13968|GayCities ID]], [[:d:Property:P13969|Fight.ru fighters ID]], [[:d:Property:P13970|Personality Database group ID]], [[:d:Property:P13971|‎Codes for the administrative divisions of the People's Republic of China]], [[:d:Property:P13972|Macanese company ID]], [[:d:Property:P13973|‎MovieID film ID]], [[:d:Property:P13974|Teen Vogue tag ID]], [[:d:Property:P13976|‎CRT Database model ID]], [[:d:Property:P13978|PriceRunner product ID]], [[:d:Property:P13979|BWB number]], [[:d:Property:P13980|Brandenburg School ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
*New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/fragrance gender|fragrance gender]] (&lt;nowiki&gt;category for which a fragrance is marketed&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/perfumer|perfumer]] (&lt;nowiki&gt;person who created a perfume&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Discharge regime|Discharge regime]] (&lt;nowiki&gt;The '''[[:en:Discharge regime|discharge regime]]''' can be Glacial, Nival or Pluvial. It can be a combination of 2 : Nivo-pluvial, Pluvio-nival, Nivo-glacial, etc. Be specific (e.g. pluvial tropical, meridional, etc.). Or be complex&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/minimal pair of|minimal pair of]] (&lt;nowiki&gt;lexeme that differ from this one in only one phonological element&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Cookpad Recipe ID|Cookpad Recipe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sector.sk game ID|Sector.sk game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Card Player ID|Card Player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfume ID|Fragrantica perfume ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfume brand ID|Fragrantica perfume brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/My Abandonware theme ID|My Abandonware theme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador Banrep Cultural|Identificador Banrep Cultural]], [[:d:Wikidata:Property proposal/izoh.uz word ID|izoh.uz word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGChartz game ID|VGChartz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Metacritic video game genre ID|Metacritic video game genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Place Names and Places of Nova Scotia ID|Place Names and Places of Nova Scotia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taking Stock ID|Taking Stock ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Font Library ID|Game Font Library ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfume notes ID|Fragrantica perfume notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EAGER game ID|EAGER game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/AA7J Birthplace of French Heads of State]
** [https://w.wiki/ACWE Films starring Cary Grant, directed by Howard Hughes, available on YouTube]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Turkmenistan|WikiProject Turkmenistan]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q16994327|Goosebumps]] - 2015 film directed by Rob Letterman
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3958|course (L3958)]] - English noun (kɔːrs) meaning &quot;direction of movement&quot;, &quot;program of study&quot;, or &quot;part of a meal&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** It's now possible to edit existing references ([[phab:T405236]])
** We fixed a number of issues such as a problem when adding the first statements to an item ([[phab:T409069]])
** We started work on showing constraint violation indicators ([[phab:T400676]])
** We're working on showing errors in the edit form ([[phab:T408928]])
** We're improving the edit summaries ([[phab:T411247]])
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We continued working on improvements to the Databox Lua module and template
* GraphQL: We continued working on the first version of GraphQL support

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Togo|Togo]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:41, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29714910 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven.

We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year:

#Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]])
#Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign.
#Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]'''

The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before.

'''Special Prize for 2026:'''

Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign.

We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon.

If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested.

If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email.

Looking forward to collaborating again,

'''Wiki Loves Folklore International Team'''

--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:18, 12 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29792058 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #710 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#709]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* [[d:Wikidata talk:Requests for comment/Mass-editing policy|The mass editing policy Request for Comments]] has a number of open questions looking for votes and comments to shape the mass-editing policy.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
* A [[:d:Wikidata:Scholia/Events/2025 12|Scholia hackathon]] is ongoing this week, focused on completing the transition of Scholia to [[:d:WD:QLever|QLever]] as the SPARQL backend for its Wikidata queries.
* [[:meta:Wikimedia Indonesia/Pekan Data dan Teknologi 2025|Data and Technology Week 2025]] from 19th of December 2025 to 22 of December 2025, organized by {{Q|13098516}}. Consisted of a Wikidata Workshop, a Wikifunction Introductory Seminar and [[Wikidata:WikiProject Indonesia/Kegiatan/Datathon|Geodatathon]]. This event is in Indonesian.
** (English) [[d:Event:2025_SEA_Games_Datathon|WM Malaysia / 2025 SEA Games Datathon]] - 20.12.2025, 1200 ~ 1400 UTC. [[d:Special:RegisterForEvent/2677|Register]] to contribute to items about athletes competing in [[d:Q25041680|South East Asian Games 2025 ]]&lt;small&gt; ([[d:Q25041680|Q25041680]])&lt;/small&gt;

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (French) [https://www.facebook.com/reel/2155010721972790/ Facebook post: ArkéoTopia]: Comité des Travaux Historiques et Scientifiques (CTHS) to begin integrating Wikidata
* Papers:
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.438 Open Data Practices of Art Museums in Wikidata: A Compliance Assessment] - second paper of the [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities ''Wikidata Across the Humanities: Datasets, Methodologies, Reuse''] collection. By Dişli et al., (2025).
** [https://ital.corejournals.org/index.php/ital/article/view/17384 VIAF Governance Concerns about the Refurbished VIAF Web and API Interfaces] by Stefano Bargioni (2025): a detailed account of the technical and governance issues experienced by [[:d:Q54919|VIAF]] in 2025 and its impact on its many external reusers, including Wikidata
* Videos:
** (Italian) [https://m.youtube.com/watch?v=k3VZpTDOJTQ Wikidata and Wikibase for research]: Camillo Pellizzari gives an overview of Wikidata, the data model, potential as scientific research subject and tool, then a Wikibase intro and its uses beyond Wikidata, with example instance: [https://hypotheseis.wikibase.cloud/ Hypotheseis]; slides [[:commons:File:Wikidata e Wikibase per la ricerca (Seminario di cultura digitale).pdf|on Commons]]
** [https://www.youtube.com/watch?v=TM4SJeJhcvg Feminist Structured data: A Conversation with Art+Feminism and Whose Knowledge?]: How feminist values can reshape structured data on Wikidata to address gaps, representation, and opportunities for collaboration across communities.
** [https://www.youtube.com/watch?v=TwxdyWHEhpw Community Hours: Art+Feminism community in Armenia]: Former regional A+F ambassador, Arminé Aghayan-Flisch, tells us of her experiences growing the A+F Armenian community through GLAM, Wikidata and Wikipedia.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=M1sD0G2Obfw PADEP 2025: Using Wikidata in Sociocultural Research]:  Dr. Luis Álvarez Azcárraga teaches the course: ''Using Wikidata in Sociocultural Research: Open Databases for Social, Artistic, and Cultural Studies''
** [https://www.youtube.com/watch?v=k3hM9hc2tyM See something, change something Webinar]: @[https://www.youtube.com/?si=1fp2tMPLBvkNmrPJ 58:10], a presentation on the Wikidata agent plug-in for ArchivesSpace is given.
** [[c:File:Wikibase_Live_Session_November_2025_-_Federated_Values_Demo.webm|Wikibase Live Session / November 27]]: First demo presented of federation of values from Wikidata to Wikibases.

''' Tool of the week '''
* [https://broomstick.toolforge.org/ Broomstick] - Broomstick is a tool to uncover Lexemes that can be improved on Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Congratulations to [https://www.govdirectory.org Govdirectory], the [https://www.fsf.org/news/2024-free-software-awards-winners winner of the FSF's Award for Projects of Social Benefit].
* [[d:Wikidata:Tools/WikibaseJS-cli|wikibase-cli]] got [https://github.com/maxlath/wikibase-cli/blob/main/docs/write_operations.md#add-claim-unless-it-already-exists|improved support for claim reconciliation]. This is typically useful to add a claim unless it already exists.
* [[m:Grants:Programs/Wikimedia Research &amp; Technology Fund/Wikimedia Research Fund|The Wikimedia Research Fund]] is open for funding applications for research projects around the Wikimedia Projects, including Wikidata.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P13986|has grammatical number]] (&lt;nowiki&gt;grammatical number used in this language&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13982|‎NLI Newspaper Collection ID]], [[:d:Property:P13983|Cabinet minutes of the German Government ID]], [[:d:Property:P13984|neodb.social ID]], [[:d:Property:P13985|Flemish Community Masterpieces List item ID]], [[:d:Property:P13987|Medicin.dk medical condition ID]], [[:d:Property:P13988|‎Mapillary username]], [[:d:Property:P13989|‎Sector.sk game ID]], [[:d:Property:P13990|‎My Abandonware theme ID]], [[:d:Property:P13991|‎Encyclopedia of Shinto ID]], [[:d:Property:P13992|‎Blu-Ray.com film ID]], [[:d:Property:P13993|‎Japanese Law Translation ID]], [[:d:Property:P13994|‎Brussels Inventory of Architectural Heritage streets ID]], [[:d:Property:P13995|‎Brussels Inventory of Architectural Heritage buildings ID]], [[:d:Property:P13996|Getty Collections Archival Component ID]], [[:d:Property:P13997|CRA program account number]], [[:d:Property:P13998|FC Barcelona player ID]], [[:d:Property:P13999|Qalamos person ID]], [[:d:Property:P14000|‎KISTI conference ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/survivalhorrors.com ID|survivalhorrors.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Diccionari de la llengua catalana entry ID|Diccionari de la llengua catalana entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GamesIndustry.biz game ID|GamesIndustry.biz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WhatsOnStage Stage Names ID|WhatsOnStage Stage Names ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adventure Game Hotspot game ID|Adventure Game Hotspot game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Netflix titre|identifiant Netflix titre]], [[:d:Wikidata:Property proposal/4gamer.net game ID|4gamer.net game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfumer ID|Fragrantica perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PC Guru game ID|PC Guru game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Newspaper Archive publication ID|British Newspaper Archive publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOG tag ID|GOG tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Food Facts brand ID|Open Food Facts brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Games for Change directory ID|Games for Change directory ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: 
** [https://w.wiki/GbVa All ports in Wikidata, sorted by the total number of statements]
** [https://w.wiki/Ghiv Queer and LGBT Literature that have won Literary Awards] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Improving_a_query|source]])
** [https://w.wiki/GiaY Bubble chart with numbers shown in the bubbles: Memory of the World inscriptions from Arab states]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_P244_maintenance|WikiProject P244 maintenance]] - For coordination and improvement of Library of Congress Name Authority File (LCNAP) via [[d:Property:P244|Library of Congress authority ID]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Museum_of_Glass|WikiProject Museum of Glass]] &lt;small&gt;([[d:Q2894440|Q2894440]])&lt;/small&gt; - improving the visibility of visiting artists to the [[d:Q7896574|University of Washington Information School]]
* WikiProject Highlights: Egezort's efforts in [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Mereology_Task_Force/Effort_0001:_Removing_or_migrating_part_of_statements_in_recipe_relationships|Mereology: removing/migrating part of statements in Recipe relationships]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Unauthorized_bots|34 Bots operating without a Bot flag]] 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q1426707|Fort George
 (Q1426707)]] - 18th-century fortress built in the Scottish Highlands in the aftermath of the Jacobite Rising of 1745
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L31222|mesa (L31222)]] - Spanish noun (ˈme.sa) meaning &quot;table (furniture)&quot;, &quot;mesa (flat-topped hill)&quot;, or &quot;served table for dining&quot;

''' Development '''
* Edit summaries: We made changes that will improve the automatic edit summaries of edits made using the wbeditentity API endpoint. Tools that use this endpoint to edit statements will, in some cases, now have more accurate edit summaries; this also affects how such edits are summarized in [[d:Wikidata:Edit groups|edit groups]]. ([[phab:T411247]])
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are collecting feedback from the first wikis who got the new and improved Databox module.
* Mobile statement editing:
** We are making remaining changes for the first roll-out as a beta-feature.
** We are working on showing constraint violations. ([[phab:T411602]], [[phab:T400676]])
* GraphQL: We are working on making it possible to query for Items by Property/value pair ([[phab:T403576]])
* REST API: We are improving error messages for requests that failed due to an IP block ([[phab:T404727]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Germany|Germany]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29770611 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #711 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#710]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]]
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Title markup bot|Title markup bot]] - Task(s): There is a variety of HTML markup found in , violating various constraints on the property. The following task description is for a bot that can start the required cleanup process. I would like to request permission to implement the functionality outlined here as a first iteration, on the understanding that it will be extended and refined to cover more cases. It will operate within the limitation that it will only modify  values, add  qualifiers and update labels to keep them in-line with altered titles.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=g-8yjmnEBUs Wikidata 13th Anniversary in the Tyap Wikimedians User Group]
** [https://m.youtube.com/watch?v=PifGSfnVGtw Remapping the Down Survey] - By OSM for History Buffs
** [https://m.youtube.com/watch?v=DxEux41PqC0 Open Data DEx Demo #1 - This week's topic: Astronomy in WikiData!]

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-timetrail.toolforge.org Timetrail] - is a website that visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland jobs:
** [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/61646562/Director-of-Engineering-all-genders-/ Director of Engineering] (all genders)
** [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/60133850/Senior-Data-Analyst-all-genders-/ Senior Data Analyst] (all genders)

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14005|Japanese court rank]] (&lt;nowiki&gt;Japanese court rank of a person or a shrine&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14006|‎value of this mathematical characteristic]] (&lt;nowiki&gt;non-numeric value of this characteristic applied to this mathematical object&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14001|Taking Stock ID]], [[:d:Property:P14002|Antiquitatum Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14003|The Advocate tag ID]], [[:d:Property:P14004|‎Game Font Library ID]], [[:d:Property:P14007|IMI person ID]], [[:d:Property:P14008|‎Metacritic video game genre ID]], [[:d:Property:P14009|Banrep Cultural ID]], [[:d:Property:P14013|FCC ID Database company slug]], [[:d:Property:P14016|EDBO institution code]], [[:d:Property:P14017|‎GamesIndustry.biz game ID]], [[:d:Property:P14018|‎PC Guru game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/common organism|common organism]] (&lt;nowiki&gt;organisms known by a common name of a biological taxon&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/part|part]] (&lt;nowiki&gt;exact number denoting the part of a creative work or edition&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/heir apparent|heir apparent]] (&lt;nowiki&gt;person designated to take on royal position after death of subject&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo perfume ID|Parfumo perfume ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo perfumer ID|Parfumo perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo perfumes ID|Parfumo perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo fragrance notes ID|Parfumo fragrance notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BoomerShooterDB game ID|BoomerShooterDB game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Rappels d'une production théâtrale|identifiant Rappels d'une production théâtrale]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfinity notes ID|Parfinity notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vandal game ID|Vandal game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Ads Transparency Center advertiser ID|Google Ads Transparency Center advertiser ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GBIF ID|GBIF ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetroidvaniaDB game ID|MetroidvaniaDB game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Games.cz game ID|Games.cz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Basenotes perfume brand ID|Basenotes perfume brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Basenotes perfume people ID|Basenotes perfume people ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Basenotes perfume ID|Basenotes perfume ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CICAP Encyclopedia ID|CICAP Encyclopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zelda Wiki ID|Zelda Wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yaba Sanshiro ID|Yaba Sanshiro ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador Biblioteca Nacional de Colombia|identificador Biblioteca Nacional de Colombia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish railway station code|Finnish railway station code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fight-A-Base game ID|Fight-A-Base game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sketchfab model ID|Sketchfab model ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sketchfab channel ID|Sketchfab channel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sketchfab user ID|Sketchfab user ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DVIDS Video ID|DVIDS Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DeVuego game ID|DeVuego game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/4N9 Number of riots per country] ([https://twitter.com/mrlogix/status/1131050728594632706 source])
** [https://w.wiki/4NB Country having the most female politicians] ([https://twitter.com/abiatus/status/1130963180199579649 source])
* WikiProject Highlights: Niryhpr's efforts in organising the page [[d:User:Niryhpr/WikiProject_Ports|User:Niryhpr/WikiProject_Ports]] (part of [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon|WikiProject Indonesia/Geodatathon]]) 
**
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Mr. Ibrahem/Language statistics for items|Language statistics for Items]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q309333|Mansa Musa]] - 14th-century ruler of the Mali Empire
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L689064|ਮਰਨ (L689064)]] - Punjabi verb (mərəɳ) meaning &quot;to die (cease living)&quot;, &quot;to wither or spoil&quot;, or &quot;to give up (lose hope/energy)&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We added an indicator showing which Properties are not yet supported when creating new statements in mobile editing ([[phab:T412719|T412719]])
** We continued working on showing constraint violations on mobile ([[phab:T411602|T411602]], [[phab:T411608|T411608]])
** We are working on musical notation statements on mobile ([[phab:T407247|T407247]])
** We are improving error handling for incorrectly filled and unfilled fields in mobile editing ([[phab:T408928|T408928]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:37, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29806064 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ആദ്യ തിരുത്തൽ വാർഷികാശംസകൾ Ranjithsiji 🎉 ==

ഹായ് @[[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] ചേട്ടാ. താങ്കളുടെ വിക്കി തിരുത്തൽ വാർഷികം 11 ദിവസം മുമ്പായിരുന്നു. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്കുള്ള താങ്കളുടെ വിലയേറിയ സംഭാവനകളുടെ 15-ാം വർഷം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. അറിവ് പങ്കിടാനുള്ള താങ്കളുടെ അഭിനിവേശവും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകളും പദ്ധതിയെ സമ്പന്നമാക്കിയെന്ന് മാത്രമല്ല, മറ്റ് എണ്ണമറ്റ ആളുകളെ വിക്കിയിലേക്ക് സംഭാവന ചെയ്യാൻ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 24,035-ലധികം തിരുത്തലുകൾ നടത്തിയ താങ്കൾ വിക്കി സമൂഹത്തിന് പ്രചോദനമാണ്. താങ്കളുടെ അമൂല്യമായ സംഭാവനകൾക്ക് ഹൃദയംഗമമായ നന്ദി. വിക്കി യാത്രയിൽ ഇനിയും നിരവധി മനോഹരമായ വർഷങ്ങൾ ആശംസിക്കുന്നു. :) -[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:40, 26 ഡിസംബർ 2025 (UTC)

ആശംസകൾ - [[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 03:35, 27 ഡിസംബർ 2025 (UTC)

== Wikidata weekly summary #712 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#711]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ppolar bear|Ppolar bear]] - RfP scheduled to end after 3 January 2026 13:40 (UTC) 
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/QubeCubeBot|QubeCubeBot]] - Task/s: Continue import of [[Q272930|Swedish Parliament]] documents inline with the modeling work in [[Wikidata:WikiProject Sweden/Swedish Riksdag documents]].
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AinaliBot 3|AinaliBot 3]] - Task/s: Continue import of [[Q272930|Swedish Parliament]] documents inline with the modeling work in [[Wikidata:WikiProject Sweden/Swedish Riksdag documents]].

''' Events ''' 
* This month's [[d:Wikidata:Scholia/Events/2025 12|Scholia hackathon]] has moved Scholia closer to its planned switch to a QLever backend. Beta testers can assist by exploring the [https://qlever.scholia.wiki/ interim QLever-backed Scholia instance] and [https://github.com/WDscholia/scholia/issues reporting any issues].
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://www.swat4ls.org/workshops/amsterdam-2026/call-for-papers/ SWAT4HCLS 2026]. Amsterdam, March 23-26, with a &quot;Wikidata in healthcare and life sciences&quot; session and [https://www.swat4ls.org/workshops/amsterdam-2026/programme/keynotes/ Prof. Hannah Bast] as one of the keynotes

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** (Indonesian) [https://www.youtube.com/watch?v=gl27YhKEjV0 Introduction to Wikifunctions] presented by [[:m:User:NikolasKHF|NikolasKHF]] (Niko). In this session, Niko introduced Wikifunctions project, how to edit a function, how to add an implementation and test, and demonstrated them. This is the first Wikifunctions training in Indonesian. Slides are available on [[:c:File:(Datatek) WikiLatih Wikifungsi 2025.pdf|Commons]].
** (Indonesian) [https://www.youtube.com/watch?v=emWKbM_-V08 Wikidata for Academician] presented by Wikimedia Indonesia's Data and Technology team. They introduced Wikimedia Indonesia, and then explained Wikidata, its underlying concepts and a glance to its history, how to add statements and references, how to query with Wikidata Query Services, Wikidata and its potential in research fields, Wikiprojects and Wikidata:For development resources. Slides are available on [[:c:File:(Datatek) WikiLatih Wikidata untuk Wikimedian dan Akademisi 2025.pdf|Commons]].

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/altilunium/wd-nearbyitems WD-NearbyItems] : browse Wikidata Items nearby
* [https://quizicledaily.com Quizicle] is a  daily quiz/puzzle game that's not really a quiz and not really a puzzle. Deduce the answer from crossword-style clues with hot/cold feedback.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14025|random page URL]] (&lt;nowiki&gt;link to random page or item on website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14026|specimen classifier]] (&lt;nowiki&gt;person who assigned the identification to a specimen&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14027|collection date]] (&lt;nowiki&gt;date-time or interval during which a specimen or object was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14028|land degradation]] (&lt;nowiki&gt;amount of land that is degraded by an object, mainly for infrastructure projects&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14029|Hong Kong fire alarm level]] (&lt;nowiki&gt;Hong Kong fire alarm levels classification system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14035|page offset]] (&lt;nowiki&gt;difference between external page number printed on the work (P304) and the actual page in digital file (P7668)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14039|logical implication]] (&lt;nowiki&gt;axiom or conjecture that this axiom or conjecture implies&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14019|‎survivalhorrors.com ID]], [[:d:Property:P14020|‎VGChartz ID]], [[:d:Property:P14021|‎Adventure Game Hotspot game ID]], [[:d:Property:P14022|‎BoomerShooterDB game ID]], [[:d:Property:P14023|‎Vandal game ID]], [[:d:Property:P14024|GoFundMe fundraising ID]], [[:d:Property:P14030|Adult Film Database director ID]], [[:d:Property:P14031|S1 No.1 Style actress ID]], [[:d:Property:P14032|‎MetroidvaniaDB game ID]], [[:d:Property:P14033|EAGER game ID]], [[:d:Property:P14034|EAGER developer ID]], [[:d:Property:P14036|‎Games.cz game ID]], [[:d:Property:P14037|‎4gamer.net game ID]], [[:d:Property:P14038|‎GOG tag ID]], [[:d:Property:P14040|‎Yaba Sanshiro ID]], [[:d:Property:P14041|‎Games for Change directory ID]], [[:d:Property:P14042|DLSite work ID]], [[:d:Property:P14043|‎DLSite person ID]], [[:d:Property:P14044|‎DLSite doujin circle ID]], [[:d:Property:P14045|‎Fight-A-Base game ID]], [[:d:Property:P14046|‎DeVuego game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Erdős Problem number|Erdős Problem number]] (&lt;nowiki&gt;Erdős Problem number&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/PixelatedArcade genre ID|PixelatedArcade genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BRAHMS identifier|BRAHMS identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LegiStorm person ID|LegiStorm person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Boy Database game ID|Game Boy Database game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK Archives Program ID|NHK Archives Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wendingen object ID|Wendingen object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wendingen person ID|Wendingen person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RetroCollect games ID|RetroCollect games ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FIP.IT basketball player ID|FIP.IT basketball player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lenta.ru person ID|Lenta.ru person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version).|Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version).]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Télérama film ID.|Télérama film ID.]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bercail ID|Bercail ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Panoramax picture ID|Panoramax picture ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/InterSportStats athlete ID|InterSportStats athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Before I Play game ID|Before I Play game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3568|turn (L3568)]] - English verb (tɜːrn) meaning &quot;to rotate&quot;, &quot;to change direction&quot;, or &quot;to transform&quot;

''' Development '''
* No development happened in the past week as the team are on holidays. Happy new year everyone!

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Czech Republic|Czech Republic]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:12, 29 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29858034 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #713 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-05. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#712]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Morneo06|Morne06]] - RfP scheduled to end after 8 January 2026 20:35 (UTC)
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ppolar_bear|Ppolar bear]] - general consensus is to reapply after gaining more experience.
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|Notability policy reform]]: first drafted in 2013, Wikidata has grown vastly since the original Notability policy was created. This first-round discussion is intended to collect ideas, comments, and reflections on how to improve the Notability Policy for what Wikidata currently is and will become.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #84 January 12 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
** [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]]: a two-day event that will take place from 13 to 14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdYOnOg1iq-8M4xWw8foHUw_7fReWTKtVH_GHzGI2_ozWww9Q/viewform?pli=1 Apply] for a grant and join the event.
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1768410000 18:00 CEST], 14th January 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://doi.org/10.59350/6t2qh-2f839 Rescuing Scholia #2: getting closer]
** [https://almedaresearch.org/about-almeda/ African Literary Metadata (ALMEDA)]
** [https://www.emergentmind.com/topics/wikontic-framework Wikontic: Ontology-Aware KG Pipeline] - this article introduces Wikontic, a pipeline that builds knowledge graphs from text by enforcing Wikidata's ontological rules and merging duplicate entities.
* Papers:
** [https://www.researchgate.net/publication/399200580_Using_Wikidata's_Ontology_in_Practice_A_Neuro-Symbolic_Community-Centred_Workflow_for_Integrating_and_Reusing_Humanities_Datasets Using Wikidata’s Ontology in Practice: A Neuro-Symbolic, Community-Centred Workflow for Integrating and Reusing Humanities Datasets] - This article introduces an ontology-first, community-driven workflow that aligns humanities datasets with Wikidata to address data silos and gender inequities, offering reusable modelling patterns, SPARQL-based analysis, and a neuro-symbolic AI framework that reduces bias and supports reproducible, ontology-backed knowledge graph practices. By Velilla &amp; Ferran-Ferrer (2025).
** [https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=148575 A Semantic Wiki for Language Learning: The Case of the Baoulé Language] - The BAOULE-WIKI project introduces a semantic wiki and homograph-detection model to preserve and teach the endangered Baoulé language, achieving high accuracy while paving the way for broader digital preservation of African languages through community collaboration and integration with knowledge bases like Wikidata and DBpedia. By Kra et al., (2026).
** [https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/738255 Transforming the Digital Landscape: Towards a Medieval Knowledge Graph] - Digitization has transformed medieval studies by expanding access and enabling new research methods, with future progress hinging on Linked Open Data, shareable identifiers, and collaborative knowledge graphs to truly democratize and enrich scholarship. By Burrows, (2026).
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.426 Towards a Linked Open Index: Reconciling Museum Records to Wikidata for Index of American Design Constituents] - The Index of American Design project’s reconciliation of thousands of records with Wikidata reveals both challenges and strategies for improving data alignment, while a linked Power BI tool supports ongoing monitoring of quality, access, and representation in humanities research. By Foster et al., (2026).
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.441 The “Dizionario Degli Scrittori Italiani Contemporanei Pseudonimi” in Wikidata. Pseudonymous Authors in Wikidata: Dataset and Queries] - The dataset from the MA thesis structures biographical data on 19th–20th century pseudonymous Italian authors in Wikidata, including corpus items, SPARQL queries, and analysis documents, and is reusable for further research or case studies. By De Monaco, (2025).

''' Tool of the week '''
* [https://broomstick.toolforge.org/ Broomstick] is a tool by Wikicollabs it uncover Lexemes that can be improved on Wikidata.
* Explore your Wikimedia activity year in review with [https://affandymurad.github.io/wiki/ Wiki Year in Review]
* Wikilokal (Android version):  explore the world within a 3 km radius by [[User:Affandy Murad|Affandy Murad]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* New project: [https://iupac.org/project/2025-016-3-400/ Dissemination of polymer science through Wikipedia and Wikidata] ({{Q|33438}})
*

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14047|crowdfunding target]] (&lt;nowiki&gt;target goal of this crowdfunding campaign&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14052|free height]] (&lt;nowiki&gt;vertical distance from the floor level to the lowest obstruction in the ceiling of an indoor or outdoor space&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14048|‎PixelatedArcade genre ID]], [[:d:Property:P14049|‎Game Boy Database game ID]], [[:d:Property:P14050|‎RetroCollect games ID]], [[:d:Property:P14051|MyWaifuList work ID]], [[:d:Property:P14053|Nonbinary Wiki ID]], [[:d:Property:P14054|Diccionari de la llengua catalana entry ID]], [[:d:Property:P14055|DVIDS video ID]], [[:d:Property:P14056|FIP.IT basketball player ID]], [[:d:Property:P14057|Card Player ID]], [[:d:Property:P14058|Télérama film ID]], [[:d:Property:P14059|Boosty author ID]], [[:d:Property:P14060|‎Before I Play game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Fungal Names taxon ID|Fungal Names taxon ID]] (&lt;nowiki&gt;ID number in the [[:w:Fungal Names]] database.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Braille transcription|Braille transcription]] (&lt;nowiki&gt;transcription in Braille&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Braille represents|Braille represents]] (&lt;nowiki&gt;graphene or phone that the Braille cell represents&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/CNVD-ID|CNVD-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trismegistos editor ID|Trismegistos editor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/woordenlijst lemma ID|woordenlijst lemma ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European Vehicle Number|European Vehicle Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CourtListener person ID|CourtListener person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norwegian railway station code|Norwegian railway station code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Australian National Kennel Council ID|Australian National Kennel Council ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museo del Marchio Italiano ID|Museo del Marchio Italiano ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E498|(E498) district electoral division]]: Schema to describe an electoral division (small political division of Ireland).
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_IrishForges|Project IrishForges]]: Describing forges and forge buildings of Ireland using Wikidata, Wikimedia and other sources.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ireland|Project Ireland]]: A hub for all Ireland-related Wikidata activities including cross-Wikiproject tasks.
** [[d:Wikidata:WikiProject_HistoricIrishPlacenames|Project Historic Irish Placenames]]: focusing on County Kilkenny, connect historic placenames with their modern counterparts or create new items for ''&quot;lost places&quot;''.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Sweden/Svenska_psalmodikon|Svenska psalmodikon]]: A sub-project for the [[d:Q3354977|psalmodikon &lt;small&gt;(Q3354977)&lt;/small&gt;]], a stringed-instrument popular in Sweden.
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Limits_of_Wikidata/WikiProjects_as_decentralized_governance|WikiPojects as decentralized governance]] - this sub-page of the [[d:Wikidata:WikiProject_Limits_of_Wikidata|Limits of Wikidata project]] proposes WikiProjects become caretakers of collections or subgraphs of relevant items.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q717|Venezuela (Q717)]] - country in South America
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L155644|размах (L155644)]] - Russian noun (rɐzˈmax) meaning &quot;amplitude (of a swing)&quot;, &quot;physical span or width&quot;, or &quot;scale/scope (of an activity)&quot;

''' Development '''
* No development happened in the past week as the team are just returning from the holidays.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 5 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29884794 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #714 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-12. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#713]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AmeisenBot 3|AmeisenBot 3]] - '''Task/s:''' Adding descriptions (and possibly labels and aliases as well) to items based on their statements.
* New CheckUser requests: [[d:Wikidata:Requests for permissions/CheckUser/Saroj|Saroj]] (RfP scheduled to end at 25 January 2026 09:31 UTC)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1768410000 18:00 CEST], 14th January 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] is launching a new office hours series starting [[:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_January_2026|'''January 27th''']], 2026 and continuing on the first Tuesday of each month. The scope of this series is be limited to [[:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update|Blazegraph migration]] support for the entirety of 2026. Participants are encouraged to register in advance for each session and may optionally add a brief description of their migration-related questions to [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours the shared Etherpad] to help guide preparation. ''See [[:Wikidata:Blazegraph_Migration_Office_Hours|Blazegraph Migration office hour page]] for more details''

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/01/05/wikidata-at-13-fante-wikimedians-joins-the-celebration/ Wikidata at 13: Fante Wikimedians Joins the Celebration]
* Papers: [https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003584155-3/structuring-sights-stories-pausanias-wikidata-john-brady-kiesling-anna-foka-kyriaki-konstantinidou-linda-talatas-elton-barker Structuring the Sights and Stories of Pausanias with Wikidata] - The Digital Periegesis project leverages Wikidata and linked open data tools to annotate, disambiguate, and connect Pausanias’s complex 2nd‑century text, enhancing accessibility, interoperability, and scholarly engagement with Greece’s historical and mythological landscape. By Kiesling et al., (2025)
* Videos: (Papiamento) [https://m.youtube.com/watch?v=PukvB8Viw_0 Wikipedia on Aruba | Episode 8: How to add a new topic (item) to Wikidata]

''' Tool of the week '''
*[https://knowledgetrain.toolforge.org/ Knowledge Train] A game to create a train of knowledge with the power of Wikidata - User:Athulvis

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/MAKNPEWKTYJAJTIIDM6MWU3YMA5KHSXB/ Mobile statement editing is now available as a beta feature on Wikidata]. Enable the Beta feature in your preferences settings, head to [[d:Q4115189|Wikidata Sandbox (Q4115189)]] (in mobile view) to test it and share your feedback here: [[d:Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]].
* The [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] has published its [[:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. To have new issues of the WDP  '''monthly''' newsletter delivered to your user talk page, {{#tag:span| [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|Subscribe to WDP newsletter!]]
| style=background-color:#E7F527; border-radius:3px; font-size:90%; font-weight:bold;}}

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14067|common organism]] (&lt;nowiki&gt;organisms known by this common name&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14059|Boosty author ID]], [[:d:Property:P14060|‎Before I Play game ID]], [[:d:Property:P14061|‎Korea Heritage Service Heritage Portal ID]], [[:d:Property:P14062|‎KaraokeTexty.cz artist ID]], [[:d:Property:P14063|‎KaraokeTexty.cz song ID]], [[:d:Property:P14064|‎Showlabs ID]], [[:d:Property:P14065|DEUMM Online ID]], [[:d:Property:P14066|Slekt og Data cemetery ID]], [[:d:Property:P14068|Biblioteca Nacional de Colombia ID]], [[:d:Property:P14069|EZB library ID]], [[:d:Property:P14070|topic of Dictionary of Canadian biography identifier]], [[:d:Property:P14071|Cover Art Archive image]], [[:d:Property:P14072|‎X broadcast ID]], [[:d:Property:P14073|Theaterencyclopedie ID]], [[:d:Property:P14074|Maitron biography ID (new version)]], [[:d:Property:P14075|‎Scilit organization ID]], [[:d:Property:P14076|Fragrantica perfume ID]], [[:d:Property:P14077|Fragrantica perfume brand ID]], [[:d:Property:P14078|izoh.uz word ID]], [[:d:Property:P14079|‎Place Names and Places of Nova Scotia ID]], [[:d:Property:P14080|Fragrantica perfume notes ID]], [[:d:Property:P14081|Fragrantica perfumer ID]], [[:d:Property:P14082|Parfumo perfume brand ID]], [[:d:Property:P14083|Parfumo perfumer ID]], [[:d:Property:P14084|Parfumo perfume ID]], [[:d:Property:P14085|Parfumo fragrance notes ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Artistagraph ID|Artistagraph ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifies the Artistagraph for an artistIdentifier for creative works on Artistagraph, a platform for documenting and discovering artist information and creative work connections&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of tunnel tubes|number of tunnel tubes]] (&lt;nowiki&gt;Number of parallel tubes in a tunnel.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review:: [[:d:Wikidata:Property proposal/Mapillary sequence ID|Mapillary sequence ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/People's Graphic Design Archive creator ID|People's Graphic Design Archive creator ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Uni24k indentifier|Uni24k indentifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels BeStAddress municipality ID|Brussels BeStAddress municipality ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels BeStAddress street name ID|Brussels BeStAddress street name ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels BeStAddress address ID|Brussels BeStAddress address ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikifunctions object|Wikifunctions object]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MAX username|MAX username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Accademia Nazionale dei Lincei ID|Accademia Nazionale dei Lincei ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Retro Web company ID|The Retro Web company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schulnummer Berlin|Schulnummer Berlin]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCI article ID|KCI article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/HKna Timeline of coup d'états]
**[https://w.wiki/HMYd All towns named Versailles]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q487338|mojito]] - traditional Cuban highball cocktail

''' Development '''
* Mobile editing of statements: We have released the first version of mobile statement editing as a beta feature (see details above). In addition we are improving it further and are adding missing functionality to get it ready for a full release. This includes adding editing support for additional data types such as date and musical notation.
* Blazegraph replacement: The Wikidata platform team is continuing their evaluation of alternative backends for the Wikidata Query Service.
* Graph QL: We are continuing to work on the prototype to get it ready for wider testing and are waiting on a security review.
* Dumps: We fixed an issue where the &quot;latest&quot; symlinks to data dumps weren't working correctly.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are investigating how to further reduce the number of unnecessary changes showing up in watchlist and recent changes coming from Wikidata. The work on this is also helping reduce the size of the recent changes database table, which is especially important on larger Wikipedias. In addition we are continuing to improve the Databox module to make it easier for smaller Wikipedias to get Wikidata-powered infoboxes.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Kazakhstan|Kazakhstan]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:59, 12 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29895747 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026

Dear {{BASEPAGENAME}},

We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women.

;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
*For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
* Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]])

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:31, 18 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29949330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #715 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-19. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#714]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Deprecate_P642|Deprecate P642?]] - Consensus to deprecate was reached.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://www.wikimedia.nz/wikifying-te-tiriti-based-futures/ Wikifying Te Tiriti] 10-workshop series, attendees will learn how to contribute to Wikipedia and create Wikidata items, to increase the visibility of people and their projects working in Te Tiriti and anti-racism areas. Further information can be found on the [[w:WikiProject:_Wikifying_Te_Tiriti-based_Futures|WikiProject page]] / [[w:https://en.wikipedia.org/wiki/User:Pakoire/WikiProject:_Wikifying_Te_Tiriti-based_Futures#Timetable|Workshop timetable]]. [https://learn-to-wikify-ttbf.lilregie.com/booking/attendees/new Register to attend].
** [[c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026_in_Uganda|Wiki Loves Folklore 2026 in Uganda]] - contribute to the project by expanding or creating Wikidata Items connected to the project categories, such as Ugandan folklore, food, music, dances, traditional clothing, and more.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://wikimedia.org.uk/2026/01/new-wikimedian-in-residence-at-lse/ The London School of Economics and Political Science have employed a Wikimedian in Residence]
** Wikimedia Indonesia held [[:m:Wikimedia Indonesia/Pekan Data dan Teknologi 2025|Data and Technology Week 2025]] in last December 2025, organized introductory workshops on Wikidata and Wikifunctions. Read key takeaways and participants' discussion at [https://diff.wikimedia.org/2026/01/16/introducing-data-and-functions-reflections-from-indonesian-data-and-technology-week-2025/ Diff].
** [https://diff.wikimedia.org/2026/01/14/wikidata-days-2025-journey-in-africa-building-knowledge-languages-and-communities/ Wikidata Days 2025 Journey in Africa: Building Knowledge, Languages and Communities]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/01/18/wikidata-botswana-2025-celebrating-13-years-and-we-really-showed-up-%F0%9F%8E%89/ Wikidata Botswana 2025: Celebrating 13 Years (And We Really Showed Up!)]
* Papers:
** A new monographic number of [[:d:Q3805294|JLIS.it]] has been published regarding the [[:d:Q105086090|OPAC SBN]] (the biggest collective library catalogue in Italy, with more than 7 thousands of libraries participating; about its collaboration with Wikidata, see [[:d:Wikidata:Gruppo Wikidata per Musei, Archivi e Biblioteche/SBN|the Wikidata coordination page]]); it contains 3 papers focusing on the use of Wikidata for authority control (all in Italian, with abstract in English):
*** [[:d:Q137786824|''Wikidata and SBN: An Assessment of Two Years of Work (2023–2025)'']]: an overview Wikidata-SBN of the collaboration in 2023-2025, focusing on the methods of reconciliation
*** [[:d:Q137787153|''Wikidata-Enhanced Authority Records: A Project for Personal Names in SBN'']]: a description of the procedure to extract data from Wikidata items matches with SBN authority records and adapt these data to be copied into non-individualised SBN authority records
*** [[:d:Q137787159|''NaMo, utility for populating missing date fields in authority records'']]: a description of an utility to keep an authority file up-to-date finding missing death dates through Wikidata
** [https://jlis.fupress.net/index.php/jlis/article/view/677 Wikidata-Enhanced Authority Records: A Project for Personal Names in SBN] - A collaboration between Wikimedia Italy and ICCU is enriching incomplete SBN authority records using Wikidata identifiers, enhancing catalogue accuracy and accessibility as entries continue to grow. By Ravelli, (2026).

''' Tool of the week '''
* [https://puzzles.madebynathan.com/chains Puzzles By Nathan] is a game that arrange words so each connects to the next

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editing for RTL languages: The Wikimedia Deutschland team is seeking users of right-to-left (RTL) scripts, including Arabic, Hebrew, Persian, and Urdu, to help test and improve the mobile statement editing experience. If you edit in an RTL language and would like to join user interviews or deeper testing, [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/direct sign up here].
* (French) [https://observablehq.com/@workspace2138/odonymes-femmes Gendered place names in the public space of French-speaking Switzerland]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14086|Parfinity notes ID]], [[:d:Property:P14087|‎Google Ads Transparency Center advertiser ID]], [[:d:Property:P14088|Basenotes perfume brand ID]], [[:d:Property:P14089|Basenotes perfume people ID]], [[:d:Property:P14090|Basenotes perfume ID]], [[:d:Property:P14091|Accademia Nazionale dei Lincei ID]], [[:d:Property:P14092|MAX username]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/location collected|location collected]] (&lt;nowiki&gt;geographic location where a specimen or sample was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Category for music in this language|Category for music in this language]] (&lt;nowiki&gt;link to category item that contains music in this language&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Thyssen-Bornemisza work ID|Thyssen-Bornemisza work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CriticDB IDs|CriticDB IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MPA certificate number|MPA certificate number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WorldFootball.net person ID (new)|WorldFootball.net person ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Session tune ID|The Session tune ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo fragrance note ID|Parfumo fragrance note ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/HVed Timeline of elected germanic Roman emperors]
** [https://w.wiki/HXVa Universities without a P625 (coordinate location)] - [[d:Wikidata:Request_a_query#query_to_show_university_without_coordinate_location|Source]]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E24|film director (E24)]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Rijksmonumenten/Maintenance/Unmerge|Rijksmonumenten Unmerge list]] - list of items with more than one [[d:Property:P359|P359 (Rijksmonumenten ID)]].
** [[d:Wikidata:WikiProject_Stanford_Libraries|Stanford Libraries]] added an event: [[d:Wikidata:WikiProject_Stanford_Libraries/Events/LDW2026|Love Data Week 2026]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:EntitiesWithoutLabel|Entities without a Label]] - this list is dynamically created, search by language code and entity type: Item or Property.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q253414|FIFA (Q253414)]] - international governing body of association football 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3922|charge (L3922)]] - English verb (tʃɑːrdʒ) meaning &quot;to supply with energy&quot;, &quot;to rush forward&quot;, or &quot;to have responsibility for&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We continued work on supporting more datatypes for editing, specifically date, musical notation and monolingual text.
** We worked on displaying constraint violation indicators.
** You can try out the current state by enabling it in the beta features section of your preferences.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to investigate options for further reducing the amount of Wikidata changes in recent changes and watchlist on the other wikis to reduce the size of the database tables.
* Dumps: We finished our research on dumps, especially looking into different ways to define subsets. We will publish the report with results by end of February.
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team is continuing the evaluation of potential replacements for Blazegraph.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:25, 19 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29942616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #716 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-26. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#715]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
:* Reminder: Blazegraph Migration Office Hours: The [[mw:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] is kicking off its monthly Blazegraph migeration office hours tomorrow, {{zonestamp|2026-01-27 16:00|27th January, 16:00 UTC}}. These sessions focus exclusively on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of the Wikidata Query Service (WDQS). ''[[Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_January_2026|See the office hours page for details and future sessions.]]''
:* Art+Feminism online hands-on training session: Intro to Wikidata + Archives. January 29, 15:00 UTC (16:00 CET). [[d:User:Alan_Ang_(WMDE)|Alan Ang (WMDE)]] and [[d:User:Epìdosis]] host this workshop on collective editing and how Wikidata connects with archives. More info and Zoom registration @ [https://artandfeminism.org/edit_a_thon/intro-to-wikidata-archives Art+Feminism.org]
:* OpenStreetMap X Wikidata Meetup #85 February 9 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
:* [https://www.youtube.com/watch?v=czndc9Ekzb8 Mapping Africa: Visualizing Knowledge and Communities] - 28.01.2026, 16:00 UTC. Episode #54 of the WikiAfrica Hour explores the power of maps and geospatial data.
* General Registration is Open! [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/OG6M6XHHTMO7G4VVB27C4ZUJDX4VLDLE/ 2026 Wikimedia Hackathon] - May 1-3, 2026

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://forum.clarin.eu/t/wikidata-replaces-the-clarin-concept-registry-in-the-component-registry/1205 Wikidata replaces the CLARIN Concept Registry in the Component Registry]
* Papers:
** [https://odr.chalmers.se/items/4b2db132-b688-4bb1-a84c-4e614b9f1916 Analysis and Generation of Wikidata Descriptions Focusing on Bangla Language] - A rule-based Grammatical Framework resource grammar for Bangla generates accurate, consistent Wikidata descriptions across diverse entities, achieving over 99% coverage and enhancing low-resource language content in multilingual knowledge bases. By Mohammad, (2025).
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=eT_VTTeaig4&amp;pp=0gcJCTMBo7VqN5tD Fact-Checking with Wikidata by Philippe Saadé] - a recording of the workshop hosted by DataTalks.Club in collaboration with [[d:User:Philippe_Saade_(WMDE)|User:Philippe Saadé]]
** [https://m.youtube.com/watch?v=wXaHJ85g88A Wikimedia and Biodiversity Data: A Mutualistic Relationship in the Open Knowledge Ecosystem]
** [https://www.youtube.com/watch?v=WHxq0YJU-OM Collaborative Cultural Heritage Geodata], session 2 of SunoikisisDC's ''Digital Approaches to Cultural Heritage''. Discusses how Wikidata is used and contributes data to the field of spatial and geographic technologies.
** [https://www.youtube.com/watch?v=pGK0qQ3hRkA Wikimedia projects &amp; smell-related content: WMUK Sandbox Session] - [[d:User:Lajmmoore|User:Lajmmoore]] describes how to add and model sensory experiences such as smell, to Wikidata.

''' Tool of the week '''
* [https://property-helper.toolforge.org/ Wikidata Property Creation Helper] is a tool by [[User:ArthurPSmith|ArthurPSmith]]. The tool takes a property proposal page and translates it into a QuickStatements batch (and then a second one for the examples) that a property creator can use to quickly create a new property.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland 2026 first quarter development plan has been published: [[d:Wikidata:Linked Open Data development plan|Wikidata:Linked Open Data development plan]].
* '''Job opening:''' The Wikimedia Foundation is hiring a Wikidata Platform Backend Migration Specialist (contract position) to support backend migration work on the Wikidata Query Service. This role focuses on technical work related to the migration away from Blazegraph. If you're interested in the role or want to learn more, see the [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/7545685 full job description and application details].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14094|translates from]] (&lt;nowiki&gt;language(s) that this person, company or organization translates works texts from&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14095|translates into]] (&lt;nowiki&gt;language(s) that this person, company or organization translates works and texts into&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14092|MAX username]], [[:d:Property:P14093|CriticDB game ID]], [[:d:Property:P14096|‎Finnish railway station code]], [[:d:Property:P14097|Sketchfab model ID]], [[:d:Property:P14098|Sketchfab channel ID]], [[:d:Property:P14099|Sketchfab user ID]], [[:d:Property:P14100|BRAHMS identifier]], [[:d:Property:P14101|LegiStorm person ID]], [[:d:Property:P14102|NHK Archives program ID]], [[:d:Property:P14103|Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version)]], [[:d:Property:P14104|Bercail ID]], [[:d:Property:P14105|‎InterSportStats athlete ID]], [[:d:Property:P14106|‎Erdős Problem number]], [[:d:Property:P14107|Trismegistos editor ID]], [[:d:Property:P14108|‎woordenlijst lemma ID]], [[:d:Property:P14109|‎European Vehicle Number]], [[:d:Property:P14110|CourtListener person ID]], [[:d:Property:P14111|Australian National Kennel Council ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/incompatible type|incompatible type]] (&lt;nowiki&gt;instances of this type or of its subclasses cannot be instances of that type nor of its subclasses&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/KaraokeTexty.cz album ID|KaraokeTexty.cz album ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical encyclopedia of Maros County-ID|Biographical encyclopedia of Maros County-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ShotOnWhat film ID|ShotOnWhat film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 ID|Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CardCow.com publisher ID|CardCow.com publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stockholms SL Realtidsinformation identificator|Stockholms SL Realtidsinformation identificator]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lost Pubs Project ID|Lost Pubs Project ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handball Base ID|Handball Base ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handballnews.pl person ID|Handballnews.pl person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SFDb förlaga-ID|SFDb förlaga-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RITVA company ID|RITVA company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RITVA corporate body ID|RITVA corporate body ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TC Infos network identifier|TC Infos network identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/French Trade Mark Number|French Trade Mark Number]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/Hbge Wikidata Items with a frequency (hertz) within human-hearing range] ([[d:Wikidata:Request_a_query#List_only_items_that_have_a_frequency_in_hertz_and_in_our_hearing_range|source]])
* Schema examples: [[d:Wikidata:WikiProject_Schemas/Tutorial|WikiProject Schemas: A tutorial]] - to create a simple ShEx schema and apply it to a set of Wikidata items. 
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_No_Longer_at_the_Margins/Hackathon_2026|No Longer at the Margins - 2026 Hackathon]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Bahamas/buildings_in_Nassau|WikiProject Bahamas - list of buildings in Nassau]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:EntitiesWithoutDescription|Entities missing a description]] - choose a language and entity type (Item or Property) and generate a list of entities that have no description. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q7296|Mount Kilimanjaro]] - mountain massif in Kilimanjaro National Park in Tanzania
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L130056|мундштук (L130056)]] - Russian noun (mʊnʂˈtuk) meaning &quot;mouthpiece (of a musical instrument)&quot;, &quot;mouthpiece (of a pipe/cigar holder)&quot;, or &quot;a horse's bit&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We started working on supporting editing of monolingual text statements
** We continued working on supporting editing of geocoordinate and quantity statements
** We are fixing display issues with date statements
** We continued work on showing constraint violations
* GraphQL:
** The security review was finished, removing a blocker to deploying GraphQL support to Wikidata
** We added pagination to querying items by statement properties or values
** We are extending the labels of linked entities functionality to also let you get the descriptions of the Items linked in a statement
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to investigate options for further reducing the amount of Wikidata changes in recent changes and watchlist on the other wikis to reduce the size of the database tables.
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team is continuing the evaluation of potential replacements for Blazegraph.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus countries: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Albania|Albania]] and [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Kosovo|Kosovo]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:28, 26 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29942616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #717 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-02. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#716]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;


''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Sapper-bot_2|Sapper-bot 2]] - Task: Monthly updates of the [[d:Q23883|Dead Sea]] level and the &quot;lowest point&quot; property for [[d:Q801|Israel]], [[d:Q810|Jordan]], and [[d:Q48|Asia]]. 
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/LiteraryWorksMetaDataUploadBot|LiteraryWorksMetaDataUploadBot]] - Task:  Upload metadata for literary works from research project. (Approved)
* Other: [[d:Wikidata:Administrators'_noticeboard#Proposal_to_configure_the_Newcomer_Dashboard_for_Wikidata|Proposal to configure the Newcomer Dashboard for Wikidata]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/01/27/call-for-sessions-wikimania-2026-is-coming-to-paris/ Call for Sessions: Wikimania 2026 is Coming to Paris]! The submission form will remain open until March 1. Results will be published in May.
** Who's hiding behind museum collections? - A Wikidata Edit-a-thon by [https://winoda.de/en/english/ WiNoDa Knowledge Lab] (February 24th, 1:00pm-4:30pm CET). This online Edit-a-thon will focus on the many collectors that contributed to the [[q:Q136406087|Arachnida and Miryapoda collection of the Museum für Naturkunde Berlin]]. Join us to uncover the unspoken human networks that shaped the history of science! Register here: http://winoda.de/en/event/wikidata-edit-a-thon/

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/02/01/celebrating-latin-american-public-domain-in-2026/ Strengthening the Latin American public domain with Wikidata]
* Thesis: Hebeis, Maximilian (2026): [https://doi.org/10.20378/irb-112660 ''Entity Matching for Person Records in Authority Files''], Bamberg: Otto-Friedrich-Universität (Master thesis in computer science: &quot;a case study into applying learningbased entity matching to person records from two large authority databases, namely the [[:d:Q36578|German national Integrated Authority File (GND)]] and the crowd-sourced open knowledge base Wikidata&quot;)
* Papers: Special Collection of the Journal of Open Humanities Data (JOHD): ''Wikidata across the humanities: datasets, methodologies, reuse'', https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities (new papers have been published during the last week; see a list at [[:d:Q136325279#P527]])
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=oUtvW94US_M Africa Wiki Women 1st Newbies Community Meetup] - held an orientation for new members on editing Wikidata, Wikipedia, and Commons, to help bridge knowledge gaps of African women on Wiki platforms. 
** [https://www.youtube.com/watch?v=czndc9Ekzb8 Mapping Africa: Visualizing Knowledge and Communities] - explores how African communities use maps and geospatial data to enhance Wikidata, improve Wikimedia articles, and make local knowledge more visible globally.

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/altilunium/wdlist Wdlist : Create and manage a personal list of Wikidata items.]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland Job vacancy - [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/62397164/Architect-of-Storage-Solutions-all-genders---6-weeks-Freelance-contract/ Architect of Storage Solutions] - (freelance contract / 4-6 weeks)
*  You can now nominate your favorite Wikidata research award for 2025. [https://research.wikimedia.org/awards.html Call for Nominations] now open until February 15, 2026.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14112|U.S. Copyright Office Public Records System name ID]], [[:d:Property:P14113|Lenta.ru person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/value type of this mathematical property|value type of this mathematical property]] (&lt;nowiki&gt;type of the value of this mathematical property when applied to this object or this type of objects&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Gifu Prefectural Shrine Association ranking|Gifu Prefectural Shrine Association ranking]] (&lt;nowiki&gt;One of the three rankings given by the Gifu Prefectural Shrine Association&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/instances must not have|instances must not have]] (&lt;nowiki&gt;instances of this class or of its subclasses must not have given property or statement&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/African Scientists Directory ID|African Scientists Directory ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a scientist in the African Scientists Directory&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Center for Jewish History person ID|Center for Jewish History person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LINCS ID|LINCS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artdoc.Media film ID|Artdoc.Media film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 practice ID|Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 practice ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Walloon-French dictionary ID|Walloon-French dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Register of Film Distribution Certificates ID|Russian Register of Film Distribution Certificates ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hentaigana for Academic Information Exchange ID|Hentaigana for Academic Information Exchange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant inventaire Nouvelle-Aquitaine|Identifiant inventaire Nouvelle-Aquitaine]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algemeen Nederlands Woordenboek ID|Algemeen Nederlands Woordenboek ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Woordenboek van Nieuwe Woorden ID|Woordenboek van Nieuwe Woorden ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Instituut voor de Nederlandse Taal ID|Instituut voor de Nederlandse Taal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Woordcombinaties ID|Woordcombinaties ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Etymologisch Woordenboek van het Nederlands ID|Etymologisch Woordenboek van het Nederlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of the Southern Dutch Dialects concept ID|Database of the Southern Dutch Dialects concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GiveSendGo ID|GiveSendGo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CrowdRepublic project ID|CrowdRepublic project ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European Dictionary Portal ID|European Dictionary Portal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gravestone Project Cemetery ID|Gravestone Project Cemetery ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Uzbek-Russian dictionary ID|Uzbek-Russian dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ruwiki ID|Ruwiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swedish National Archives ID|Swedish National Archives ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GDUNO ID|GDUNO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JMRC person id|JMRC person id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catalunya Romànica ID|Catalunya Romànica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mercantile Navy List ID|Mercantile Navy List ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Igromania author ID|Igromania author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Danmarks Kirker|Danmarks Kirker]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medvik ID|Medvik ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Obálky knih ID|Obálky knih ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Theatre in Prague artist ID|National Theatre in Prague artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Theatre in Prague performance ID|National Theatre in Prague performance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Alpine Linux Wiki article|Alpine Linux Wiki article]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Microsoft Store developer ID|Microsoft Store developer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/Hg$g Item with a Wikipedia page in lang. X but not Y] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Wikidata_instance_with_page_on_language_wikis|source]]) - modify the wd: QID and the schema:isPartOf for your own purposes.
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Chess/Lists/Rubinstein-Memorial|WikiProject Chess - Rubinstein-Memorial list]]
** [[d:Wikidata:Wikiproject_Units_of_Measurement|WikiProject Units of Measurement]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/List_of_Italian_doctors|Wikiproject Medicine - List of Italian Doctors]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Evanion_Collection|WikiProject Evanion Collection]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_every_politician/Canada|WikiProject every Politician / Canada]] - all Commons lists were updated.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/to_delete|Variety of reports for deletion candidates]]

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are making progress with identifying additional ways in which we can reduce the number of irrelevant changes from Wikidata showing up in recent changes and watchlist on Wikipedia and co.
** We are discussing with pilot Wikipedias about turning on showing Wikidata changes by default in watchlist and recent changes (moving it from opt-in to opt-out)
* GraphQL: We are putting the last touches on a GraphQL endpoint for Wikidata. We are planning to get it live later this month for feedback.
* LDF endpoint: We are planning to decommission the endpoint in preparation for the migration away from Blazegraph on the 18th of February ([[phab:T415696]])
* Mobile statement editing:
** We are almost done with adding support for editing statements with quantity and monolingual text datatype and finished support for mathematical expression statements. We started support for editing coordinate statements.
** We are continuing the work on showing constraint violations.
* Wikibase Ecosystem: We are in the process of setting up a demo system for ontology federation (i.e. using Wikidata Items as values in statements on another Wikibase instance)

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29942616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #718 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-09. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#717]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://numishare.blogspot.com/2026/01/improving-searchability-using-natural.html Numishare Blog: Improving searchability using Natural language Processing + Wikidata] - How NLP-based search improvements for [[d:Q631286|numismatic]] collections for the [[d:Q1256518|American Numismatic Society]].  Python NLP tools and Wikidata add a semantic layer that links equivalent terms (e.g. “serpent” and “snake”) to improve discovery across coin databases such as OCRE and MANTIS. Author: [[d:Q57432992|Ethan Gruber]].
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=6vRrasGCifE Art+Feminism Conversations / Intro to Wikidata + Archives]: Led by [[d:User:Ep%C3%ACdosis|User:Epìdosis]] and [[d:User:Alan_Ang_(WMDE)|User:Alan Ang (WMDE)]], this recording covers  tools that support collaborative Wikidata editing, and includes with brief updates on mobile editing, Wikibase software, and work at the intersection of AI and Wikidata. Find more info and tools covered on [[m:Art%2BFeminism:_Intro_to_Wikidata_and_Archives|Meta:Art+Feminism]]
** [https://www.youtube.com/watch?v=l8S1Ay5UWvo Custom Upload Funnel Creation on Wikimedia Commons: Wiki Loves Africa 2026] - [[d:User:Kambai_Akau|User:Kambai Akau]] and the [[c:Commons:Wiki_Loves_Africa_2026_in_the_Tyap_Community|Tyap User Group]] demonstrate how to contribute to the Wiki Loves Africa 2026 contest, incl. how to add a Wikidata Infobox to your contributions, and how to create Wikidata Items if they are missing.
** (Papiamento) [https://www.youtube.com/watch?v=DiZAvrop_yU Add a different language Label to a Wikidata Item] Wikipedia Above Aruba|Ep. 9 - it's not always obvious how to add labels, descriptions and aliases of different languages to Wikidata items, this short video demonstrates how.
** [https://www.youtube.com/watch?v=Y9tbLc5czbU Hands-on Exercise: Data Cleaning &amp; Preparation with OpenRefine] - Daniel Garjio guides through exercises to cluster and merge duplicate values, standardise formats, reconcile data with external authority sources such as Wikidata.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=srLq6dXjGc4 Mapeo colaborativo, plataformas libres y autonomía local], part of the [[m:Conferencia_Justicia_climática_Perú_2024|Conference on Climate Justice, Indigenous Voices, and Wikimedia Platforms (2024)]] - speaker: Túllio Morais Franca shows how to integrate mapping tools suchas OpenStreetMap and Mapillary with Wikidata, Commons and Wikipedia.

''' Tool of the week '''
*[https://clarity-tool.toolforge.org/ Wiki Clarity Tool]: Clarity Tool is a lightweight web application built to empower editors across Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. It helps contributors identify missing information in articles and suggests structured data from Wikidata to fill those gaps.

* [https://ga-kevin-codes.github.io/Suggest-A-Brand/ Name Suggestion Index : Submit a Brand] - A tool that links Wikidata brand items to the [https://github.com/osmlab/name-suggestion-index Name Suggestion Index project on OpenStreetMap].

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editors can now edit String and External ID datatypes directly in the mobile view. To help improve this new interface, Wikimedia Deutschland is looking for volunteers for UX testing sessions. Participants will be compensated for their time. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here] (greatquestion) and learn more on the project page: [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14115|‎braille transcription]] (&lt;nowiki&gt;transcription in Braille&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14117|location collected]] (&lt;nowiki&gt;geographic location where a specimen or sample was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14114|Rappels theatrical production ID]], [[:d:Property:P14116|Berlin School ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Siège occupé|Siège occupé]] (&lt;nowiki&gt;{{TranslateThis
 | fr = siège occupé par une personne au sein d'une académie ou autre société à ''numerus clausus''
 }}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Standard Number|Standard Number]] (&lt;nowiki&gt;A standard serial number&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/MusicaPopular.cl ID|MusicaPopular.cl ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JMRC person id (en)|JMRC person id (en)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dictionary of Unitarian and Universalist Biography ID|Dictionary of Unitarian and Universalist Biography ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CAMEO page ID|CAMEO page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TeamNL athlete ID (new)|TeamNL athlete ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Flora Online Plant List|World Flora Online Plant List]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radeberger-stadtgeschichte.de Objekt Identifikator|radeberger-stadtgeschichte.de Objekt Identifikator]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Master Ideographs Seeker Character ID|Master Ideographs Seeker Character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flohic ID|Flohic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oricon News person ID|Oricon News person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radiko person ID|radiko person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xcity actress ID|Xcity actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TV Drama Database Program ID|TV Drama Database Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Van Dale Rijmwoordenboek sentences ID|Van Dale Rijmwoordenboek sentences ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Van Dale Rijmwoordenboek word ID|Van Dale Rijmwoordenboek word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BISMaL taxon ID|BISMaL taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vlaams Woordenboek ID|Vlaams Woordenboek ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kotobank Japanese ID|Kotobank Japanese ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nişanyan Adlar ID|Nişanyan Adlar ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/HkTZ Items with two or more Olympedia people ID] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Wikidata_entries_with_multiple_Olympedia_IDs|source]]) - find duplicate external identifier.
** [https://w.wiki/Hndn Music roll releases with recordings of works performed by composer] ([[d:Wikidata:WikiProject_Piano_Rolls/Queries|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Progressive_Metal|WikiProject progressive Metal]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Basque_Cultural_Heritage_and_GLAM|Wikiproject Basque Cultural heritage and GLAM]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/single_sitelink_template_items|'Template' items with only one sitelink]] - per [[d:Wikidata:Notability|Wikidata:Notability]], &quot;''If a link is a template, the item must contain at least two such sitelinks...''&quot;
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|133866932}} - a 2025 thriller film, winner of the Palme d’Or at the 2025 Cannes Film Festival
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:

''' Development '''
* Dumps: We published the [[:File:Wikidata Dumps Discovery Research Report.pdf|report from our research into the user experience with Wikidata's dumps]].
* Mobile editing: We are finalizing the support for quantity, monolingual text, mathematical expression and musical notation statements as well as a first version for coordinate statements.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We have continued our investigation into existing Lua modules in order to find more ways in which we can reduce unwanted entries from Wikidata in Recent changes and watchlists on Wikipedia and co. We found a number of options that we are looking into now. ([[phab:T416822]], [[phab:T416825]], [[phab:T416826]], [[phab:T416827]])
* Wikidata Vector embedding: We added German to the embedding (next to English, French and Arabic)

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:26, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30044779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== മുഖ്യ താളിന്റെ പുതുക്കലിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദ്ദേശം ==
നമസ്കാരം,
മുഖ്യ താളിന്റെ പുതുക്കൽ സംബന്ധിച്ച് ഒരു നിർദ്ദേശം Talk page-ൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. സമയം കിട്ടുമ്പോൾ ദയവായി അഭിപ്രായം അറിയിക്കാമോ? നന്ദി.

 [[ഉപയോക്താവ്:Jaisonll799|Jaisonll799]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jaisonll799|സംവാദം]]) 14:44, 14 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)

== Wikidata weekly summary #719 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-16. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#718]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator#Sjö|Sjö]] - RfP scheduled to end after 17 February 2026 10:02 (UTC)
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/SEEKCommonsBot|SEEKCommonsBot]] - Task: Synchronize Wikidata records created by the [https://seekcommons.org/ SEEKCommons] project with [https://openalex.org/ OpenAlex]
* Closed request for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AmeisenBot_3|AmeisenBot 3]] - Task: Adding descriptions (and possibly labels and aliases as well) to items based on their statements. Request closed as approved.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Che-W-bot|Che-W-bot]] - Request withdrawn.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Next Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 17 February, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, February 17 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET (Time zone converter). Wikiproject P244 maintenance uses SPARQL queries to identify and resolve two types of constraint violations in Wikidata: instances of Wikidata items with more than one LCNAF identifier and instances of the same LCNAF identifier existing on more than one Wikidata item. The February 17th session will walk participants through how to resolve the former issue, while the March 3rd session will focus on the latter. Event page: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/LCNAF Duplicate Detection P244 Maintenance|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/LCNAF_Duplicate_Detection_P244_Maintenance]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/11/wiki-for-botanists-why-thematic-engagement-matters/ Wiki for Botanists, why thematic engagement matters]: WMNZ/Aotearoa on how sustained outreach with botanists via Wikidata workshops, edit-a-thons, and conferences is improving plant-related knowledge on the Wikimedia projects and building strong collaborative relationships with scientific communities.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/09/tech-news-2026-week-07/ Tech News Week 7 / Global Watchlists extension]: now supports multiple Wikibase instance (i.e. Wikidata + Test Wikidata) and fixes right-to-left (RTL) text directionality issues.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/13/the-spark-of-linked-data-and-libraries-oclc-passage-project-white-paper-translation-report/ The Spark of Linked Data and Libraries: OCLC Passage Project White Paper Translation Report]
* Papers: [https://www.researchgate.net/publication/400579586_Federating_Open_Knowledge_through_Wikibase_The_Case_of_The_Finno-Ugric_Data_Sharing_Space Federating Open Knowledge through Wikibase: the case of the Finno-Ugric data sharing space]: Antal et al. (2026) present a community-driven, federated prototype to link multilingual cultural heritage data, open ontologies and preserve local epistemologies.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=LtoM-0IhKnY How to Unlock Knowledge Graph Data for LLMs with AI Retrieval] - [[d:User:Philippe_Saade_(WMDE)|User:Philippe Saade (WMDE)]], AI/ML Project Manager talks to Chad Jennings of ''Beyond the Blueprints'' (IBM Product Hub) on making Wikidata more accessible for AI developers, replacing SPARQL-heavy workflows with vector search and hybrid retrieval.
** (French) [https://www.youtube.com/watch?v=2Nn7w6Vi3M8  Créer une carte uMap à partir de données géolocalisées extraites de Wikidata] - video presentation of 2026 Digital Encounters ''&quot;Mapping territorial data in uMap&quot;''
** [https://m.youtube.com/watch?v=wf6TFcnvGno Africa Wiki Women 2026 On Wiki Skills Mentorship Program - Introduction to Wikidata]
** [https://m.youtube.com/watch?v=PIVVpJh1seA Africa Wiki Women 2026 On Wiki Skills Mentorship Program - Major and Minor edits on Wikidata]
** [https://m.youtube.com/watch?v=9TVFPpSNRYI EMCO Wikidata CoP meeting (2026-01-28)] - participants discuss progress on the ''early adopter'' phase, incl. how to categorise and track contributions, what statistics to measure and progress on MCO application profiles (persons + corporate bodies)

''' Tool of the week '''
* [https://queer-memory.toolforge.org/ Queer Memory] multilingual web app that explores '''global queer history''' through live Wikidata timelines, places, rights, culture, and activism. Currently available in English, French, and Spanish.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CMYID3FRNL7OKUNEH3O3OTGT6UQSQN3X/ Etherpad cleanup, save your pads now]. All pads after 1st March 2026 willbe deleted so if you need any of your pads, please make a local backup.
* [https://doc.wikimedia.org/Wikibase/master/js/rest-api/ The Wikibase REST API] '''search''' endpoints are now available on '''v1''' and considered stable! It's important to note that the older v0, which has been live on Wikidata since July 2025, will remain available for a '''two month transition period''' until mid-April 2026. We encourage all users to migrate to the new v1 endpoints during this time to ensure that their applications can continue to work seamlessly.
* The [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] has published its [[:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|February 2026 newsletter]]. It includes result of an initial evaluation of open-source triple store candidates as part of the migration away from Blazegraph, the next Blazegraph migration office hour, and more. To have new issues of the WDP  '''monthly''' newsletter delivered to your user talk page, {{#tag:span| [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|Subscribe to WDP newsletter!]] | style=background-color:#E7F527; border-radius:3px; font-size:90%; font-weight:bold;}}

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14122|category for music in this language]] (&lt;nowiki&gt;link to category item that contains music in this language&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14118|‎DOAB book ID]], [[:d:Property:P14119|‎qamus.inoor.ir root ID]], [[:d:Property:P14120|‎The Session tune ID]], [[:d:Property:P14121|Parfumo fragrance note ID]], [[:d:Property:P14123|‎KaraokeTexty.cz album ID]], [[:d:Property:P14124|Biographical encyclopedia of Maros County]], [[:d:Property:P14125|Alpine Linux Wiki article]], [[:d:Property:P14126|‎Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 person ID]], [[:d:Property:P14127|Igromania author ID]], [[:d:Property:P14128|French Trade Mark Number]], [[:d:Property:P14129|‎Bane NOR location code]], [[:d:Property:P14130|‎CardCow.com publisher ID]], [[:d:Property:P14131|‎Lost Pubs Project ID]], [[:d:Property:P14132|Handball Base ID]], [[:d:Property:P14133|Handballnews.pl person ID]], [[:d:Property:P14134|Center for Jewish History person ID]], [[:d:Property:P14135|African Scientists Directory ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Number of translations|Number of translations]] (&lt;nowiki&gt;Number of translations&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Panoramax instance URL|Panoramax instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the Panoramax instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Hentaigana for Academic Information Exchange ID|Hentaigana for Academic Information Exchange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bach digital person ID|Bach digital person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bach digital work ID|Bach digital work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/YList ID|YList ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificativo Antenati|identificativo Antenati]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pesistulokset.fi player ID|Pesistulokset.fi player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Liiga.fi player ID|Liiga.fi player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd producer ID|Letterboxd producer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Topplista artist ID|Topplista artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple Music Classical work ID|Apple Music Classical work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace brands ID|Fragplace brands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace fragrances ID|Fragplace fragrances ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace notes ID|Fragplace notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace perfumers ID|Fragplace perfumers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sport Express person ID|Sport Express person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ciss.org sportsperson ID (deaf sport)|ciss.org sportsperson ID (deaf sport)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Learned Societies|Learned Societies]]
* WikiProject Highlights: a discussion regarding [[d:Wikidata talk:WikiProject Learned Societies#Members of learned societies: too many conflicting data models|how to standardise the data model of the membership of learned societies]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|3324704}} - French radio program and audio podcast
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3941|collection (L3941)]] - English noun (kəˈlɛkʃən) meaning &quot;a group of gathered items&quot;, &quot;money gathered for charity/church&quot;, or &quot;the act of acquiring&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We are putting finishing touches on editing support for external ID, URL, monolingual text, quantities and coordinate statements.
** We worked on visually highlighting preferred and deprecated statements on the mobile site similar to how it is done on desktop.
** We worked on showing more than one constraint violation when a statement violates multiple constraints.
* Ontology Federation: We continued working allowing other Wikibase instances to use Wikidata Items in their statements (and later from other Wikibase instances). You can see a demo video of the current development state at [[:File:Federation Demo.webm|ontology federation demo]].
* GraphQL: We worked on documentation to get get the GraphQL endpoint ready for a first release.
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team published their report of the evaluation of Blazegraph alternatives. You can read it at [[:File:WDQS Triple Store Evaluation - Benchmark Results Report.pdf]].

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:27, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30053912 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #720 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-23. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#719]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Jan Myšák|Jan Myšák]] - RfP scheduled to end after 28 February 2026 11:11 (UTC)
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator#Sjö|Sjö]] - Closed as successful, congratulations [[d:User:Sjö|User:Sjö]].
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|Notability policy reform]]: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform#Round_2:_Context|Round 2]], where policy is suggested based on round 1 discussions.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[DiffBlog:https://diff.wikimedia.org/2026/02/17/apply-now-scholarships-for-the-language-diversity-conference-2026-deadline-13-march-2026/|Apply Now: Scholarships for the Language Diversity Conference 2026]] - scholarship application deadline: 13 March 2026 / Conference dates: 2 - 4 October 2026 in Accra, Ghana.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform#Round_2:_Context|Office Hour: Notability Policy]] - February 26th 2026 at 5PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1772125200 your timezone]).
** (Catalan) [[m:Event:No_eren_bruixes,_eren_dones_d'Andorra|They were not witches, they were women from Andorra]] - a Wikimarathon for Witches edit-a-thon to make biographies of Andorran women accused of witchcraft more visible on Wikidata and Wikipedia. Sign-up on [[m:Event:No_eren_bruixes,_eren_dones_d'Andorra|Meta]]: 09:30 – 12:30 UTC, 7 March 2026.
*Ongoing: [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] - February 21, 2026 – March 3, 2026

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://stackoverflow.blog/2026/02/20/even-genai-uses-wikipedia-as-a-source/ Stack Overflow: Even GenAI uses Wikipedia (+Wikidata) as a source] - transcript of the podcast audio between Ryan Donovan and Philippe Saade, on the Wikidata Embedding Project and vectorizing 30 million entities for semantic search.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/21/revitalizing-uk-history-series-2-expanding-multilingual-access-on-wikidata/ Diff Blog: Revitalizing UK History, Series 2: Expanding Multilingual Access on Wikidata] - [[d:User:JosefAnthony|Josef Anthony]] describes the projects efforts in documenting underrepresented UK historical figures in multiple languages.
** [[diffblog:https://diff.wikimedia.org/2026/02/20/into-the-spotlight-sharing-archival-objects-through-wikimedia-commons/|Diff blog: Into the Spotlight: Sharing Archival Objects through Wikimedia Commons]] by [[c:User:LadyRabbit|User:LadyRabbit]]. Experience documenting Ellen Winstone, a historical figure, non-notability on Wikipedia doesn't mean they are not worth documenting. Wikidata and Commons can help.
* Papers: [https://arxiv.org/html/2602.14594v1 The Wikidata Query Logs Dataset (WDQL)] - presenting a dataset of 200,000 question-query pairs intended to help train Natural Language questions into SPARQL. By S. Walter,  H. Bast (2026).
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=dY-Vz-TS1X0 3rd Wikidata Training] of the On Wiki Skill Mentorship Program by Africa Wiki Women. Dives deeper into the core data modelling concepts, Wikidata-speciifc terminology and practical editing tips for beginners. Led by [[d:User:King_ChristLike|User:King ChristLike]]

''' Tool of the week '''
* [https://dagbanli.info/ Dagbanli dictionary] - a monolingual Dagbanli dictionary built using Wikidata lexemes, with 20000 native audio recordings as usage examples pulled from Mozilla Common Voice. This means when you look up a word, you can hear it spoken in example sentences. See this in action here: [https://dagbanli.info/?word=L722895 suɣulo] 

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[wikimania:2026:Program|Wikimania:2026]] - The call for submissions for the program is open until March 1, 2026.
* [https://www.opensanctions.org/articles/2026-02-18-every-politician/ OpenSanctions: As the CIA closes The World Factbook, we’re opening our global map of political power] - introduces [https://everypolitician.org/ EveryPolitician.org], a global database of 690,000+ political office-holders across the globe. PoliLoom, GovDirectory, a dedicated [[d:Wikidata:WikiProject_every_politician|WikiProject]] and the Wikidata community are helping make structured data on politicians transparent. Learn how you can [https://everypolitician.org/about/contribute/ contribute].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14143|annual greenhouse gas emissions]] (&lt;nowiki&gt;carbon dioxide equivalent emissions by this entity in a year&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14136|RFI topic ID]], [[:d:Property:P14137|‎Delfi.lv theme ID]], [[:d:Property:P14138|SFDb original ID]], [[:d:Property:P14139|Artdoc.Media film ID]], [[:d:Property:P14140|‎Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 practice ID]], [[:d:Property:P14141|‎Walloon-French dictionary ID]], [[:d:Property:P14142|Bolivia INE code]], [[:d:Property:P14144|Russian Register of Film Distribution Certificates ID]], [[:d:Property:P14145|‎Algemeen Nederlands Woordenboek ID]], [[:d:Property:P14146|‎Woordenboek van Nieuwe Woorden ID]], [[:d:Property:P14147|‎Woordcombinaties ID]], [[:d:Property:P14148|‎Etymologisch Woordenboek van het Nederlands ID]], [[:d:Property:P14149|Uzbek-Russian dictionary ID]], [[:d:Property:P14150|‎JMRC person id (he)]], [[:d:Property:P14151|Catalunya Romànica ID]], [[:d:Property:P14152|‎IEC 61355 identifier]], [[:d:Property:P14153|Yandex Object Answer id]], [[:d:Property:P14154|Michaelis Portuguese-English Modern Dictionary ID]], [[:d:Property:P14155|Michaelis English-Portuguese Modern Dictionary ID]], [[:d:Property:P14156|Uni24k indentifier]], [[:d:Property:P14157|The Retro Web company ID]], [[:d:Property:P14158|Hentaigana for Academic Information Exchange ID]], [[:d:Property:P14159|‎Gravestone Project Cemetery ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/CWSAC classification|CWSAC classification]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/IBAN countries|IBAN countries]] (&lt;nowiki&gt;The country which the bank with this property may create accounts in. For example &quot;MyBank&quot; can create bank accounts in &quot;France&quot; with the prefix &quot;FR&quot;. 
Some banks have a single country they may create accounts in and other have many.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Kloekecode|Kloekecode]] (&lt;nowiki&gt;identifier for locations in the Netherlands, Flanders, French Flanders, and north-western Germany&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/ICAO 24-bit aircraft address|ICAO 24-bit aircraft address]] (&lt;nowiki&gt;Unique 24-bit ICAO aircraft address assigned to an individual aircraft’s Mode S transponder, expressed as a six-character hexadecimal code and used in ADS-B and air traffic surveillance systems.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Faulhaber-Edition ID|Faulhaber-Edition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OldRacingCars.com drivers ID|OldRacingCars.com drivers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ID Prix de Lausanne|ID Prix de Lausanne]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spellingwijzer Onze Taal ID|Spellingwijzer Onze Taal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Uitleenwoordenbank ID|Uitleenwoordenbank ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EpiMedDat ID|EpiMedDat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/REVENCYT code|REVENCYT code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/X Games athlete ID (new)|X Games athlete ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pinkhof ID|Pinkhof ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scheikunde ID|Scheikunde ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JWS II ID|JWS II ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands ID|Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PeeringDB Facility ID|PeeringDB Facility ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL place ID|DBNL place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL country ID|DBNL country ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL titel ID|DBNL titel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Movist person ID|Movist person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/HvHp Property table for a set of Wikidata items] (the Memory of the World International Register)
** [https://w.wiki/Hxec People with PolSys ID&lt;small&gt; (P1980)&lt;/small&gt;, and with or without Norwegian historical register of persons ID &lt;small&gt;(P4574)&lt;/small&gt;] - ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&amp;oldid=2465925132#A_list_of_person_having_Pol-sys_ID_and_HistReg_ID source])
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E502|federally recognized tribe (E502)]]: required and optional properties for items representing federally recognized Native American tribes in the United States.
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ski|Ski]] - The goal of WikiProject Ski is to improve items about athletes, events and results from the different skiiing and snowboarding disciplines.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations/South_Africa|Nonprofit Orgs: South Africa]] - aims to add financial data to the biggest nonprofits
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Pages|Ontology: List of Ontology Pages]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Sociotechnology/Resources|Sociotechnology: Resources]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Chantiers_MNBAQ|Chantiers MNBAQ]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_India/Events/International_Mother_Language_Day_2026_Datathon|India: International Mother Language Day 2026 Datathon]]
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L179567|чурка (L179567)]] - Russian noun (ˈtɕurkə) meaning &quot;a wooden block or stump&quot;, &quot;a short piece of wood used in games&quot;, or &quot;an offensive term for a person&quot;[[d:Lexeme:L179567|чурка (L179567)]] - Russian noun (ˈtɕurkə) meaning &quot;a wooden block or stump&quot;, &quot;a short piece of wood used in games&quot;, or &quot;an offensive term for a person&quot;

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are preparing to reach out to editors about improving specific templates that are written in a way that creates a lot of unnecessary entries in Recent Changes and Watchlists.
* Mobile statement editing: We are getting close to having editing support for all datatypes. We are currently still working on the support for globe coordinates. We also added support for showing constraint violations on qualifiers and references.
* Data quality: We are doing technical investigations about how to make constraint violations available for querying again.
* GraphQL: We are getting ready to make GraphQL available on Wikidata later this week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Spain|Spain]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30119106 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #721 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-02. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#720]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Jan_My%C5%A1%C3%A1k|Jan Myšák]]: Closed as successful, congratulations to Wikidata's newest admin!
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform|Notability Policy - Round 2]]: we are still requesting your input on the new Notablity policy. Including whether to elevate the [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform#Round_2:_Make_Wikidata:Self-promotion_a_policy|self-promotion essay]] to a policy.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Next Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 3 March, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, March 3 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET (Time zone converter). Wikiproject P244 maintenance uses SPARQL queries to identify and resolve two types of constraint violations in Wikidata: instances of Wikidata items with more than one LCNAF identifier and instances of the same LCNAF identifier existing on more than one Wikidata item. The February 17th session walked participants through how to resolve the former issue, while the March 3rd session will focus on the latter. This session will be more discussion-focused, since instances where two LCNAF identifier have the same Wikidata item can be difficult to resolve because of Wikidata’s innate quirks. Maybe your ideas will become the official best practice! Event page: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/LCNAF Duplicate Detection P244 Maintenance|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/LCNAF_Duplicate_Detection_P244_Maintenance]]
** [https://hermes-hub.de/aktuelles/news/save-the-date-byodl-2026-04-24.html Bring-Your-Own-Data-Lab], on 24.04.2026, the HERMES Data Competence centre hosts an online BYODL. Dr. Katrin Moeller and Dr. Olaf Simons will share how to enrich your own personal data with standard data and the Wikibase FactGrid. Click the link for registration and more information.
** Wikidata Workshop w/ Wikipedia Riba Aruba + University of Aruba Research Center (UARC), March 2, 12 - 2pm GMT-4. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScQMobUMNF7TzQIS0yQAaODqIAlQ-5PMoESx_VAq_MIgYtUGQ/viewform Click here to register.]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.museodelprado.es/actualidad/noticia/el-museo-del-prado-y-wikimedia-espaa-consolidan-a/bb297f99-9445-68c8-250f-f2aa2765792a The Museo del Prado and Wikimedia Spain consolidate Wikidata as the connector axis of digital cultural heritage] - gathering of the second edition of ''Connected Heritage: Wikidata in the GLAM Ecosystem''
** (Dutch) [https://www.wikimedia.nl/actueel/blog/wikipielen-informele-wiki-hackathon-voor-de-glam-sector/ Wikipielen: an informal mini-hackathon for the GLAM sector], Olaf Janssen (WM coordinator at National Library of Netherlands) on the 10th edition of this micro-hackathon for people in cultural and heritage sector interested in Wikidata, Wikibase, SPARQL, OpenRefine and other technical skills.
** [https://medium.com/@michalmigurski/weeknotes-2026w04-boundary-issues-f037407a7f45 Boundary Issues]—Michal Migurski on representing disputed boundaries using Wikidata and OpenStreetMap.
* Papers:
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.471 From Websites to Wikidata: Digitising Scotland’s Stories] by Ross ''et al.'' (2026)
** [https://doi.org/10.1145/3795134 ''Entity Linking with Wikidata: A Systematic Literature Review'']
** [https://arxiv.org/html/2602.19133v1 ''A Dataset for Named Entity Recognition and Relation Extraction from Art-historical Image Descriptions''] by Schneider ''et al.'' (2026)., introduces FRAME for extracting art-historical entities and relationships from texts, enabling automatic linking of artworks, artists, and related metadata via Wikidata.
** [https://elischolar.library.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1247&amp;context=jcas Review of Ethics in Linked Data] by Rebecca Fried.
* Videos:
** (Swedish) [https://www.youtube.com/watch?v=ZjJHbF2aDCc Fotbollsspelare Wikipedia / Wikidata] - using QuickStatements to add P54 (member of sports team) to football players
** [https://www.youtube.com/watch?v=n-hYIdzJLeg Jukun Wikipedia Outreach], day 2 took attendees through adding interwiki links, Wikidata essentials and adding {{Databox}} to Jukun Wiki articles.
** [https://www.youtube.com/watch?v=dgRWBAvoea0 Set-up Tutorial: Language Preferences and Gadgets on Wikidata], the International [Digital] Dura-Europos Archive (IDEA) takes us through enabling gadgets and setting your preferred languages (Babel).

''' Tool of the week '''
* [https://mapsofthe.world/stadiums Maps Of the World / Stadiums] - explore the stadiums of the world (at least the ones with Wikidata Items), mapped by SPARQL.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14164|SignWriting transcription]] (&lt;nowiki&gt;representation in SignWriting&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14160|Microsoft Store developer ID]], [[:d:Property:P14161|Apple Music Classical work ID]], [[:d:Property:P14162|‎SIK-ISEA group ID]], [[:d:Property:P14163|‎CHZZK streamer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Objectif plumes|Objectif plumes]] (&lt;nowiki&gt;Database managed by the General Service for Literature and Books, a department of the Cultural Administration of the Wallonia-Brussels Federation (basically the Ministry of Culture for the French-speaking part of Belgium). The database currently includes entries on books by more than 8.000 Belgian writers.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/usual forename|usual forename]] (&lt;nowiki&gt;A name usually derived from a given name used to address a person in everyday life.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/apportionment diagram|apportionment diagram]] (&lt;nowiki&gt;image that displays the representation of seats won by party in an election to an assembly&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/LibriVox reader ID|LibriVox reader ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/All Skies Encyclopaedia ID|All Skies Encyclopaedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCUE academy ID|KCUE academy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catálogo de autoridades da BUSC|Catálogo de autoridades da BUSC]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISSN-H|ISSN-H]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hong Kong Cinema title ID|Hong Kong Cinema title ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NPPM ID|NPPM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parlement.com ID|Parlement.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kokugakuin University god name database ID|Kokugakuin University god name database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Czech National Register of Health Service Providers ID|Czech National Register of Health Service Providers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Génération Nintendo game ID developer ID|Génération Nintendo game ID developer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Génération Nintendo game ID publisher ID|Génération Nintendo game ID publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wikiru.jp wiki ID|wikiru.jp wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tribuna.com football players ID|Tribuna.com football players ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SnokaDB|SnokaDB]], [[:d:Wikidata:Property proposal/abadis.ir Persian word ID|abadis.ir Persian word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AIK soccer player ID|AIK soccer player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BOIShistory|BOIShistory]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/HygX Works in Scottish museums by female artists, lacking an English Wikipedia article] ([[:d:User:MartinPoulter/queries/collections|source]])
** [https://w.wiki/J5hv Graph of Moominworld]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q1774}} - semi-autonomous part of Tanzania
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L14515|snap (L14515)]] - English verb (snæp) meaning &quot;to break suddenly&quot;, &quot;to lose control emotionally&quot;, or &quot;to take a photograph&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We worked on removing the constraint violations indicator from a statement after an edit that fixed it.
** We are fixing bugs uncovered in testing, such as [[phab:T218477]], [[phab:T418104]], [[phab:T417861]] and [[phab:T417647]].
* GraphQL: We are getting ready to launch the first version later this week, including preparing the documentation for how to use it.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30129341 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary 722 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-09. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#721]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DifoolBot 8|DifoolBot 8]] - Task: Remove Wikipedia import references from statements where the referenced article has since been deleted.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://wikidataworkshop.github.io/2026/ The 6th Wikidata Workshop] has been announced for ISWC 2026. If you are interested in joining the wWorkshop for the scientific Wikidata community, contact: 6th-wikidata-workshop@googlegroups.com
** [https://events.ucf.edu/event/4071752/open-scholarly-profiles-with-wikidata/ Open Scholarly Profiles with Wikidata] - April 22, 2026, 13:00 - 14:30, at the University of Central Florida.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/08/becoming-a-trainer-assistant-at-wikilatih-wikidata-brin-a-journey-of-sharing-knowledge Diff blog: Becoming a Trainer Assistant at Wikilatih Wikidata BRIN: A Journey of Sharing Knowledge] by Affandy Murad
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/06/why-dagbanli-needs-a-dictionary-and-how-we-built-one-with-wikidata/ Diff blog: Why Dagbanli Needs a Dictionary (And How We Built One with Wikidata)] - by [[User:Masssly]]
* Papers: [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e1/Scholia_2026_Compliance_with_SPARQL_1.1.pdf Scholia 2026: Compliance with SPARQL 1.1], to be presented at [https://www.swat4ls.org/ SWAT4HCLS 2026]
* Videos:
** (Swedish) [https://www.youtube.com/watch?v=kvaPqzO2cWQ Mix'n'Match IFKDB] / [https://www.youtube.com/watch?v=r7b9LR79y5U Mix'n'Match DIF Historia] - Magnus Sälgö
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=cpA19w3jM40  Introducción a Wikidata], Dinah M. W.Fraites and Dr. Claudia De Souza give a comprehensive tour and introduciotn of Wikidata for the ''Centro para la Excelencia Académica''
** [https://www.youtube.com/watch?v=iuYkCUiP1wk Accessibility and Gen AI - Ep 15 w/ Denny Vrandečić (Head of Special Projects at Wikimedia Foundation)] - a conversation about Abstract Wikipedia, the relationship between Wikimedia, Wikipedia and other Projects and how the Foundation will adopt and adapt to  emergent technologies such as LLM's.
** [https://www.youtube.com/watch?v=FGZqljvsoow  Epigraphic Object Encoding] - Session 7 of the SunoikisisDC ''Digital Approaches to Cultural Heritage''. Experiences encoding epigraphic data into Wikidata starts at 58:27.
** (Arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=4F_n4xgUgKg Arabic Wikidata Days 2025: Adding Wikidata to include Arabic Content (example: Hijri Calendar)], Saeed Hubaishan presents a practical example of adapting Wikibase to enable adding new data types that haven't previously been modelled, such as dates in the Hijri Calendar.
**  Wikimania 2025 - Unpopular Opinions: Bold Lightning Talks to Shake Up Wikimedia: [https://www.youtube.com/watch?v=cB76LpwRYYI&amp;t=2080s Moving Categories to Wikidata ((Ad Huikeshoven))] / [https://www.youtube.com/watch?v=cB76LpwRYYI&amp;t=2080s Introducing Wiki AI (Sam Klein)]
** [https://www.youtube.com/watch?v=fELZCm-plHo Unlocking Government Data for Wikidata: Stories, Impacts &amp; Open Dialogue] from Wikimania 2025. Panelists: Butch Bustria, James M. Heilman (Doc James), Jan Ainali, Vanj Padilla, Wisdom Ferrer, Seddon explore how the reuse of public domain &amp; government datasets enriches Wikidata &amp; bolsters public engagement with Wikimedia projects.[[c:File:Unlocking_Government_Data_for_Wikidata._Stories,_Impacts,_and_Open_Dialogue_-_Wikimania_2025_Nairobi.pdf|Slides]]

''' Tool of the week '''
* [https://codeberg.org/2Go/Data2Go Data2Go] : An iOS app for browsing and editing Wikidata with a mobile-first UI. It combines fast search, rich item detail views, statement editing, map previews, media galleries, and account-based write access to Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikidata now has a GraphQL API! [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL|Read more about it and try it out]] or sign up for the [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply usability tests].
* The WMF is in the process of rolling out new global API rate limits. This will also affect Wikidata. For more details see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14165|ICAO 24-bit aircraft address]], [[:d:Property:P14166|BISMaL taxon ID]], [[:d:Property:P14167|Xcity actress ID]], [[:d:Property:P14168|All Skies Encyclopaedia ID]], [[:d:Property:P14169|Power Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14170|Kvinnehistorie.no persons ID]], [[:d:Property:P14171|Mastercaller player ID]], [[:d:Property:P14172|dartn.de player ID]], [[:d:Property:P14173|darts1.de player ID]], [[:d:Property:P14174|pdpa.co.uk player ID]], [[:d:Property:P14175|‎People's Graphic Design Archive creator ID]], [[:d:Property:P14176|HKCinema film ID]], [[:d:Property:P14177|Medvik ID]], [[:d:Property:P14178|Obálky knih ID]], [[:d:Property:P14179|MusicaPopular.cl ID]], [[:d:Property:P14180|CAMEO page ID]], [[:d:Property:P14181|ciss.org sportsperson ID (deaf sport)]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle length|maximum vehicle length]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized length for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Peer-review propertiy for journals or publications|Peer-review propertiy for journals or publications]] (&lt;nowiki&gt;{{TranslateThis
| de = &lt;!-- Beschreibung auf Deutsch --&gt;
&lt;!-- | xx = Beschreibungen in anderen Sprachen --&gt;
 }}Scholarly journals or publications should have a property &quot;peer review process&quot; indicating which peer review process (if any) is applied for the publication.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle width|maximum vehicle width]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized width for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle weight|maximum vehicle weight]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized weight (tonnage / gross vehicle weight) for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (load limit)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/regional conservation status|regional conservation status]] (&lt;nowiki&gt;conservation status of species in national or regional Red List publications that follow the IUCN red list criteria&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/LINE official account ID|LINE official account ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturbase.no ID|Kulturbase.no ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CROWCASS file number|CROWCASS file number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Integbio Database Catalog ID|Integbio Database Catalog ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norsk fangeregister historie ID|norsk fangeregister historie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Census of Italian Architecture since 1945|Census of Italian Architecture since 1945]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TMDB award ID|TMDB award ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SocioMap ID|SocioMap ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AVefi ID|AVefi ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NSK new ID|NSK new ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Atlas of Endangered Alphabets ID|Atlas of Endangered Alphabets ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/J7cr Property count of characters in Tolkien's Universe] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Query_to_list_properties_and_their_counts|source]])
** [https://w.wiki/JFy7 Data about Norwegians in captivity during WWII (using ''Norwegian prisoner register person ID'' (P8269) + others] ([[d:Wikidata:Request_a_query#A_list_of_persons_in_Fanger.no|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Beer|WikiProject Beer]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q733738}} - international airport serving Melbourne, Australia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1154759|sampaa (L1154759)]] - Dagbanli noun that translates to a hut within a compound to provide shelter for people during the warm season.

''' Development '''
* GraphQL: We have released the first version of this new API. [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL|You can read more about it and try it out]].
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We have worked with editors to improve some highly-used modules that access Wikidata in a suboptimal way. They have been adjusted to lead to less unneeded change notification in people's watchlists and recent changes on Wikipedia and co.
* Mobile statement editing: We fixed an issue where certain Properties were not accessible in the new mobile UI. We are also working on fixing a bug with saving musical notation statements. We are continuing the work on supporting editing of geocoordinates.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory|agencies for the environment and nature conservation]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:51, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30163237 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Hi ==

How can i create an article in Malayalam Wikipedia. I created an article on Kim Il Sung. He is a notable leader who was the Supreme leader of North Korea till 1994.

Can you tell me the notability criteria of the Malayalam Wikipedia [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 08:23, 13 മാർച്ച് 2026 (UTC)

:@[[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ഞാൻ ലേഖനം മായ്ച്ചിട്ടില്ല. ഈ ലേഖനം കാണുക [[കരട്:കിം ഇൽ സങ്]]. [[:en:Kim_Il_Sung|Kim il Sung]] എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ ലേഖനം കാണുക. അവിടെ ആദ്യത്തെ പാരഗ്രാഫിലുള്ള പലകാര്യങ്ങളും, ഇൻഫോബോക്സ് മുതലായവയും മലയാളം ലേഖനത്തിലില്ല. അതുപോലെ കിം ഇൽ സങ് ഒരു മലയാളിയോ ഇന്ത്യക്കാരനോ അല്ല. അതുകൊണ്ട് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ലഭ്യമായ പ്രധാനപ്പെട്ടവിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ഉണ്ടായാലേ അത് ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ ലേഖനമായി കണക്കാക്കാനാവൂ. അങ്ങനെയാവുന്നതുവരെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ വിവിധ എഡിറ്റർമാർക്ക് പണിയെടുക്കാനും മെച്ചപ്പെടുത്താനുമായിട്ടാണ് കരട് നാമമേഖലയിലേക്ക് തൽക്കാലത്തേക്ക് മാറ്റിയത്. ആ ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുക. നന്നാക്കുക. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലെ ലേഖനത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും എത്തുമ്പോൾ ചർച്ച നടത്തി പ്രധാന നാമമേഖലയിലെത്തിക്കാം. ഭാവിയിൽ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമ്പോൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ നോക്കുന്നത് അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ നന്നാവും. ഇത് വിക്കിപീഡിയയുടെ വായനക്കാർക്ക് ഗുണമേന്മയുള്ള ലേഖനം ലഭ്യമാക്കുന്നതിലേക്കാണ്. ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 11:08, 13 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::Okay. Thanks [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 11:15, 13 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== Wikidata weekly summary #723 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-16. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#722]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://almedaresearch.org/ The African Literary Metadata (ALMEDA) project] - The ALMEDA project’s key outcome is a linked, open, and searchable metadata repository—built from extensive cataloguing of previously uncatalogued materials and enriched through a user-friendly interface launching in 2025, designed to support ongoing growth beyond the project’s initial five-year funding.
** https://diff.wikimedia.org/2026/03/13/structuring-dagbanli-on-wikidata-lexemes-senses-and-the-digraph-challenge/
* Papers: [https://arxiv.org/abs/2603.11767 Understanding Wikidata Qualifiers: An Analysis and Taxonomy] - This study develops a refined taxonomy of Wikidata qualifiers—based on their semantics, frequency, and diversity—to help contributors select appropriate qualifiers, improve querying and inference, and enhance knowledge graph design, ultimately offering a structured framework that covers the most important qualifiers and supports better recommendation systems. By Falquet &amp; Aljalbout (2026).
* Videos: [https://m.youtube.com/watch?v=4ZQ67TzUJdM&amp;pp=iggCQAE%3D LIVE Wikidata editing #118 at the Open Data Day] - Wikipedia Weekly Network:
** [https://m.youtube.com/watch?v=KI936x_IBT0&amp;pp=iggCQAE%3D Introduction to editing Wikidata on mobile] - Art + Feminism in Wikimedia Botswana 
** [https://m.youtube.com/watch?v=f1XtOtLzYDM&amp;pp=iggCQAE%3D Queer women in the Arts (English): A panel discussion and Wikidata workshop] 
* Podcasts: [https://wikipediapodden.se/wikidata-notability-reform-356/ Wikipediapodden interviews Lydia Pintscher about the ongoing Wikidata notability reform] (also available on [[c:File:WP356 - Wikidata notability reform.mp3|Commons]])
* Notebooks: [https://observablehq.com/@pac02/who-gets-a-biography-on-french-language-wikipedia Who gets a biography on French-language Wikipedia?] A country-by-country portrait of biographical coverage for people born between 1950 and 2000.

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/altilunium/wdquery Wdquery] : [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Wikibase_GraphQL GraphQL-powered] Wikidata item advanced search.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* https://casier-politique.fr
* [https://www.fornland.com Fornland]—aggregates over a million cultural heritage sites from Denmark, Norway, Sweden, Finland, Iceland, the Faroe Islands and Greenland into one interface, combining Wikidata and other sources . 
* [[m:Coolest Tool Award]]
*The [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] has published its [[:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|March 2026 newsletter]]. To have new issues of the WDP  '''monthly''' newsletter delivered to your user talk page, {{#tag:span| [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|Subscribe to WDP newsletter!]] | style=background-color:#E7F527; border-radius:3px; font-size:90%; font-weight:bold;}}
* Reminder that the 4 week grace period for switching to the v1 route for the [https://doc.wikimedia.org/Wikibase/master/js/rest-api/#/item%20search Wikibase REST API search endpoints] will end this week. The v0 route will be turned off and hence will no longer function.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14182|river regime]] (&lt;nowiki&gt;predominant pattern of annual changes to a stream's discharge at a particular period&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14186|seat occupied]] (&lt;nowiki&gt;seat held by a person within an academy or other society&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14183|Génération Nintendo publisher ID]], [[:d:Property:P14184|KCI article ID]], [[:d:Property:P14185|‎LINCS ID]], [[:d:Property:P14187|radeberger-stadtgeschichte.de Object Identificator]], [[:d:Property:P14188|Flohic ID]], [[:d:Property:P14189|‎Vlaams Woordenboek ID]], [[:d:Property:P14191|‎Bach digital person ID]], [[:d:Property:P14192|‎Bach digital work ID]], [[:d:Property:P14193|Identificativo Antenati]], [[:d:Property:P14194|‎Liiga.fi player ID]], [[:d:Property:P14195|‎Pesistulokset.fi player ID]], [[:d:Property:P14196|‎Letterboxd producer ID]], [[:d:Property:P14197|Fragplace brands ID]], [[:d:Property:P14198|Fragplace fragrances ID]], [[:d:Property:P14199|Fragplace notes ID]], [[:d:Property:P14200|Fragplace perfumers ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/population pyramid|population pyramid]] (&lt;nowiki&gt;Age pyramid image for demography articles&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/StatsF1 ID|StatsF1 ID]] (&lt;nowiki&gt;Link to a Formula 1 specific database&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle height|maximum vehicle height]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized height for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (regulatory limit from signage)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibliografi.dk|Bibliografi.dk]] (&lt;nowiki&gt;Bibliografi.dk&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/PeerTube instance URL|PeerTube instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the PeerTube instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Central Registration Number (Indonesia)|Central Registration Number (Indonesia)]] (&lt;nowiki&gt;primary service registration number assigned to a member of the Indonesian Armed Forces or Indonesian National Police&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital Public Good|Digital Public Good]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUBW-RIPS-Wasserkraftanlage-ID|LUBW-RIPS-Wasserkraftanlage-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant QueenBallers.com d'une joueuse|Identifiant QueenBallers.com d'une joueuse]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foto Atlas taxonomy ID|Foto Atlas taxonomy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brewver beer ID|Brewver beer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Göteborgsalliansen|Göteborgsalliansen]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Consumer Rights Wiki article ID|Consumer Rights Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Royal Air Force service number|Royal Air Force service number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne dans le Bianco|Identifiant d'une personne dans le Bianco]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tajik-Russian Dictionary word ID|Tajik-Russian Dictionary word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AmericanAristocracy person ID|AmericanAristocracy person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AmericanAristocracy house ID|AmericanAristocracy house ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shinmei database ID|Shinmei database ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q161672}} - Congolese politician and independence leader (1925–1961)

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** If you have not tried it yet, now is an excellent time to turn it on in the beta features section of your preferences, test it and give feedback.
** We have added support for editing globe coordinate statements
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to work on the issue of too many Wikidata in recent changes and watchlists on Wikipedia and co. We are currently prototyping a way to only consider changes that actually have an impact on the article ([[phab:T419823]]). We also finished the work on an emergency switch to turn off sending changes for qualifiers and references to Wikipedia and co in case of major database disruptions ([[phab:T412956]]).
* Ontology federation: We are working towards getting the code for ontology federation (in its first version of using Wikidata Items as values on other Wikibase instances) ready for wider testing.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Bangladesh|Bangladesh]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30228490 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Join the LDH General Assembly | April 18, 2026 ==

We are delighted to invite you to the General Assembly of the [[m:Wikimedia Language Diversity Hub|'''Language Diversity Hub''']] (LDH) on Saturday, '''April 18th, 2026''', at '''[https://zonestamp.toolforge.org/1776517200 13:00 UTC]'''.
=== About the General Assembly ===
The General Assembly (GA) is a community-wide consultation and engagement space. It is the primary forum through which LDH connects with the broader language and Wikimedia communities. The GA is designed to:
* Keep community members informed about LDH activities, decisions, and ongoing work.
* Gather feedback and perspectives from across the language and Wikimedia ecosystem.
* Create open pathways for participation, collaboration, and community-driven input.

=== How to participate ===
Everyone is welcome! If you work on language access, language diversity, or Wikimedia projects in any language community, this is a space for you.
* '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfFCqPF3H-Yax0t-AbgRasoDdXLom23n2SsZR5fw74bxMuPCQ/viewform Register here to attend]'''
[[File:LDH General Assembly E-flyer.jpg|frameless|center|280px|link=https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfFCqPF3H-Yax0t-AbgRasoDdXLom23n2SsZR5fw74bxMuPCQ/viewform]]

Looking forward to your participation,

Language Diversity Hub Team, 18:21, 20 മാർച്ച് 2026 (UTC)

''&lt;small&gt;You can opt out of our distribution list by removing your username from [[m:MassMessage/Lists/LDH|this list]]&lt;/small&gt;''

(This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&amp;oldid=30182212 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #724 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-23. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#723]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AraBot|AraBot]] - Tasks: Adding Aragonese sitelinks and updating articles on [[w:an:|Aragonese Wikipedia]] with Wikidata's data.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/InventaireBot|InventaireBot]] - Task: Make automated edits generated by the inventaire.io (Q32193244) server and manual edits on behalf of users without a Wikidata account. 
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/DelintBot|DelintBot]] - Task: Fix [[mw:Help:Lint_errors|lint errors]] on pages across all namespaces where Wikitext can be written (namespaces not managed by Wikibase).
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/archive.today|archive.today]] - due to a [[w:Wikipedia:Requests_for_comment/Archive.is_RFC_5|RfC and policy on enwiki]], this discussion needs your input on whether Wikidata will continue listing archive.today links.
* Ongoing request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|Notability policy reform]] is looking for input about remaining questions around marginalized knowledge and external identifiers

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: (German) [https://www.youtube.com/watch?v=thXJ1XAbWJ0 Art History Loves Wiki im Museum Schnütgen, YouTube livestream] – 28 March 2026 (UTC+1): presentations by Lisa Dieckmann at 12.30 - 12.50 (“Bilder verknüpfen – prometheus, Normdaten und Wikidata”), Lucy Patterson &amp; Lukas Fuchsgruber at 16.30 - 16.45 (“Kritische Arbeit mit Sammlungsdaten auf Wikidata”), and Max Kristen at 17.30 - 17.45 (“usefulQueries: Unkompliziert Kunstgeschichte in Wikidata erkunden”).

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[DiffBlog:2026/03/13/structuring-dagbanli-on-wikidata-lexemes-senses-and-the-digraph-challenge|Structuring Dagbanli on Wikidata: Lexemes, Senses, and the Digraph Challenge]] by Masssly and Mohammed Awal Alhassan
** [https://stevehedden.medium.com/open-knowledge-graphs-a-search-engine-for-ontologies-controlled-vocabularies-and-semantic-web-cfcf32a5babe Open Knowledge Graphs: A Search Engine for Ontologies, Controlled Vocabularies, and Semantic Web Tools], by Steve Hedden
** (German) [https://blog.tib.eu/2026/03/16/erinnerungskultur-zum-mitmachen-eine-digitale-landkarte-zum-gestapoterror-in-niedersachsen/ Erinnerungskultur zum Mitmachen: eine digitale Landkarte zum Gestapoterror in Niedersachsen] by Gabriele Fahrenkrog
* Papers: [https://arxiv.org/abs/2603.11767 Understanding Wikidata Qualifiers: An Analysis and Taxonomy] presents an analysis of Wikidata qualifiers, focusing on semantics and usage, in order to develop a taxonomy to help in selecting appropriate qualifiers, querying the knowledge graph, and making logical inferences. By Gilles Falquet and Sahar Aljalbout (2026).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=cwzBfV2bg_g Creating a Wikidata item for a Historic Building] - OpenStreetMap for History Buffs gives a practical example of creating a Wikidata Item for a historic Irish building, but you can adapt it for other historical or archeological sites.
** [https://www.youtube.com/watch?v=XT27D-1JIUo&amp;pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D Introduction to Wikidata (Creating items, Statements &amp; References)] - Africa Wiki Women continue their introductory series with trainer, Blessing Timothy.
** (French) [https://www.youtube.com/watch?v=Eu0C1gWIgFQ Introduction à Wikidata] is also provided by Africa Wiki Women.
** [https://www.youtube.com/watch?v=xw5mfJRgFXk Simple steps to edit Wikidata Episode 1(WAMP)] - [[d:User:Dsp13|User:Dsp13]] of the Wiki Afrodemics Project covers a variety of topics to help new editors make meaningful contributions to Wikidata.
** (French) [https://www.youtube.com/watch?v=1ZxnAI-PrK0 Introduction à la modification de Wikidata sur mobile] - Art+Feminism in partnership with WM Botswana provide a training session for mobile editing (with a focus on women artists, feminist movements and underrepresented cultural contributions).
** [https://www.youtube.com/watch?v=f1XtOtLzYDM Queer Women in the Arts]: Art+Feminism teamed up with WikiLGBT+ ([[m:Event:Queer_Women_in_Arts|Event page]]) for a panel discussion and Wikidata training centering on Queer Women in the Arts, in honour of International Women's Day. Also available in [https://www.youtube.com/watch?v=ZcBCJzH9OUI Spanish] and [https://www.youtube.com/watch?v=Ag5GyE7OtKI Portuguese].
** [https://www.youtube.com/watch?v=0TXqT2ohfwE  Wikidata tools: Pet Scan] - [[d:User:Epìdosis|User:Epìdosis]] introduces this handy tool that allows you to query and generate lists of Wikipedia pages or Wikidata items based on defined criteria such as Categories, Properties, Templates, and others.
** [https://www.youtube.com/watch?v=0hTQF3Mde30 Introduction to Wikidata &amp; Property Dashboard] - ''Essential Wikidata Tools: Automating Your Workflow''  workshop given 13 March 2026. Hosted by Alan Ang, Camillo Pellizari, Pru Mitchell, and Taufik Rosman for the ESEAP community.

''' Tool of the week '''
* [https://property-helper.toolforge.org Wikidata Property Creation Helper] takes a property proposal page and translates it into a QuickStatements batch (and then a second one for the examples) that a property creator can use to quickly create a new property. By [[User:ArthurPSmith|ArthurPSmith]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* GraphQL API ongoing feedback: If you haven’t tried it yet, you can still explore it as a developer-friendly alternative to select WDQS features. Please Share your feedback on the [[d:Wikidata:Wikibase_GraphQL|project page]], or [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up] for deeper usability testing.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/mass number|mass number]] (&lt;nowiki&gt;total number of baryons in an atomic nucleus&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/soil acidity preference|soil acidity preference]] (&lt;nowiki&gt;soil acidity preference of a plant species or lichen&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Diepkloof|Diepkloof]] (&lt;nowiki&gt;Place in Johannesburg, South Africa&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/paid-up capital|paid-up capital]] (&lt;nowiki&gt;portion of a company’s issued share capital that has been paid by shareholders&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review:: [[:d:Wikidata:Property proposal/Shinmei database ID|Shinmei database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdenkmal-ID Baden-Württemberg|Kulturdenkmal-ID Baden-Württemberg]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Central Registration Number (Police)|Central Registration Number (Police)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NIP 9-digit|NIP 9-digit]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MeetStadium ID|MeetStadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/indexxx.com performer ID|indexxx.com performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGAFD actress ID|BGAFD actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shellers From the Past ID|Shellers From the Past ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/معرف منشور في قاعدة بيانات معرفة|معرف منشور في قاعدة بيانات معرفة]], [[:d:Wikidata:Property proposal/London Book Trades ID|London Book Trades ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCI journal ID|KCI journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCI publisher ID|KCI publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PeerJ person ID|PeerJ person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIORAB–FRANKFURT ID|BIORAB–FRANKFURT ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIORAB–WEIMAR|BIORAB–WEIMAR]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIORAB-KAISERREICH|BIORAB-KAISERREICH]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum perfume ingredient ID|Wikiparfum perfume ingredient ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum perfumer ID|Wikiparfum perfumer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_LAGL|WikiProject LAGL]] (Linked Ancient and Greek Latin) has been established to develop guidelines for adding statements for ancient authors. 
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Oral_Histories|WikiProject IDEA: Oral Histories]] - &lt;small&gt;''International (Digital) Dura-Europos Archive (IDEA)''&lt;/small&gt; added a subpage for resources, guidelines and progress for adding oral history Items and Statements.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q3339328}} - worship of water oracles and associated cultural traditions among the Sawa

''' Development '''
* Infrastructure sustainability: We started working with a contractor to look at Wikidata's data storage to find opportunities for improving it.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing the work on a prototype to compare a wiki page before and after it has been parsed to see if this is a feasible way to reduce the number of Wikidata changes in recent changes and watchlist that do not affect the article ([[phab:T419823]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:59, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30228490 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #725 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-30. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#724]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: 
** [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Thetalentone|Thetalentone]] - Tasks: Adding and updating references, qualifiers, publication dates, and provenance on my own personal and company items ([[Q138324775]] and [[Q138324581]]) to improve entity confidence for Google Knowledge Graph. Small batches only, no edits to unrelated items.
** [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Dušan Kreheľ (bot)|Dušan Kreheľ]] - Task: Sitelinks existing and newly created municipality pages on hrwiki and Wikidata.
* New request for comments: [[Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy]] has a new proposal incorporating feedback and is awaiting votes.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1775664000 18:00 CEST], 08th April 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[m:Event:Wiki_Mentor_Africa_-_Women_Tech_Summit_(WMA-WTS)/en|Wiki Mentor Africa - Women Tech Summit]] takes place until 20:00 CET, 30 May 2026.
** &quot;Wikidata in der Sammlungserschließung&quot; (free online event in German on how GLAM institutions can use Wikidata, 20 April 2026, 10-11:30 CET, organized by [[d:Q51845259| Research and Competence Centre Digitalisation Berlin (Q51845259)]]. More info and registration [https://www.digis-berlin.de/workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung-am-20-04/ here].
** '''Wikidata Ontology Course''':  The second offering of the Wikidata ontology course will be given in May and June 2026, with sessions 1-3 pm EDT (UTC-4) on Thursdays.  The Wikidata ontology provides structure and organization for the rest of Wikidata and is thus fundamental to Wikidata.  The course starts with the basic notions underlying the Wikidata ontology and goes on to cover querying using SPARQL, inference, constraints, advanced ontology notions, problems with the ontology, and other ontology-related aspects of Wikidata.  Participants in the course are expected to complete weekly exercise sets and a project.  More information on the course can be found at [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|WikiProject Ontology/Ontology Course]].  To register for this offering fill in and submit the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdlZ0r69Mkkfa_SWSdQPMNdVMKnae7-sIOyPuANVjFI4FRq0w/viewform  Google form].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.opensanctions.org/articles/2026-03-24-poliloom/ Wikidata contains many gaps in its political data. We’ve built a tool to change that (PoliLoom)]
** [https://www.linkedin.com/pulse/from-summer-school-idea-eswc-paper-teaching-ai-repair-wikidata-zxxaf/  From a summer school idea to an ESWC paper: Teaching AI to “repair” Wikidata]
* Papers:
**[https://rubensworks.github.io/article-did-llms-kill-sparql-federation/ Did AI Crawlers Kill SPARQL Federation?], including Wikidata examples
** [https://www.emerald.com/dlp/article/doi/10.1108/DLP-11-2025-0265/1352756/Gender-and-intersectional-bias-in-featured Gender and intersectional bias in featured biographies on the front page of the Italian edition of Wikipedia, 2014–2024 Open Access] - Wikidata featured heavily in the design and methodology. By Rovira et al., (2026).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=5KydQwvBelQ  Adding architectural data to a Wikidata item for a Historic Building] from OpenStreetMap for History Buffs.
** [https://www.youtube.com/watch?v=0h1KxXnaJrk Live Wikidata Editing #119] - Ainali and Abbe98 are back to edit Wikidata and explain their thinking along the way.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=W37StgITf0Y  Wikidata and the public domain] - Tools for bulk editing in Wikidata: Mix n Match and QuickStatements, last class of a [https://www.youtube.com/playlist?list=PLmjmrXGUFVlJOyYM3S6CBdNFszYI4FwcM 9-part series] provided by Jorge Gemetto.
** (German) [https://www.youtube.com/watch?v=thXJ1XAbWJ0 Art History Loves Wiki im Museum Schnütgen], day 2, digital/local collection loves wiki.
** (German) [https://www.youtube.com/watch?v=rN19MWWtif8 Von OpenStreetMap zu semantisch vernetzten Wissensgraphen] FOSSGIS 2026 Conference.
** [https://www.youtube.com/watch?v=76wkepRUZLg  Using Wikibase as an Integration Platform] with Matthew Ong. Originally given at the Digital Classicist Seminar Berlin, 19 November 2024.

''' Tool of the week '''
* [https://wikivisage.toolforge.org/ WikiVisage] - Train a machine learning model to detect depicted subjects in Wikimedia Commons images and assist with adding the P180 (depicts) property.
* [https://yesterdays.maprva.org/subjects/ Yesterdays] - A web platform for cataloging and georeferencing historical images of Richmond, Virginia. It uses Wikidata items to help organize the georeferenced images.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editing user testing: join the participant panel: Wikimedia Deutschland is planning new user tests for the mobile editing experience (including more data types as a beta feature) in late April–early May. Participants of all experience levels are welcome, and users of right‑to‑left scripts are especially encouraged to sign up. Register [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here]. Participants will be compensated for their time.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14223|Digital Public Good ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier of a digital public good in the Digital Public Goods Registry&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14226|apportionment diagram]] (&lt;nowiki&gt;image that displays the representation of seats won by party in an election to an assembly&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14251|peer-review process for scholarly journals or publications]] (&lt;nowiki&gt;''(without English description)''&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14201|‎X Games athlete ID (new)]], [[:d:Property:P14202|AIK soccer player ID]], [[:d:Property:P14203|‎Uitleenwoordenbank ID]], [[:d:Property:P14205|abadis.ir word ID]], [[:d:Property:P14206|‎AmericanAristocracy house ID]], [[:d:Property:P14207|‎AmericanAristocracy person ID]], [[:d:Property:P14208|British Newspaper Archive publication ID]], [[:d:Property:P14209|‎Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands ID]], [[:d:Property:P14210|Landskrona BoIS player ID]], [[:d:Property:P14211|Library of the University of Santiago de Compostela authority ID]], [[:d:Property:P14212|‎DBNL place ID]], [[:d:Property:P14213|Faulhaber edition ID]], [[:d:Property:P14214|Foto Atlas taxonomy ID]], [[:d:Property:P14215|‎Integbio Database Catalog ID]], [[:d:Property:P14216|‎KCUE academy ID]], [[:d:Property:P14217|‎LibriVox reader ID]], [[:d:Property:P14220|‎Manga-DB person ID]], [[:d:Property:P14221|‎Manga-DB magazine ID]], [[:d:Property:P14222|‎Manga-DB publisher ID]], [[:d:Property:P14224|Digital Public Goods Registry]], [[:d:Property:P14225|NSK ID]], [[:d:Property:P14227|Tribuna.com football players ID]], [[:d:Property:P14228|Sport Express person ID]], [[:d:Property:P14229|‎Open Food Facts brand ID]], [[:d:Property:P14230|‎RITVA company ID]], [[:d:Property:P14231|OldRacingCars.com drivers ID]], [[:d:Property:P14232|‎Spellingwijzer Onze Taal ID]], [[:d:Property:P14233|‎EpiMedDat ID]], [[:d:Property:P14234|‎Pinkhof ID]], [[:d:Property:P14235|‎Scheikunde ID]], [[:d:Property:P14236|‎Movist person ID]], [[:d:Property:P14237|‎ISSN-H]], [[:d:Property:P14238|Names, Persons, and Groups of People of the Middle Ages ID]], [[:d:Property:P14239|‎Parlement.com object ID]], [[:d:Property:P14240|wikiru.jp wiki ID]], [[:d:Property:P14241|BGAFD actress ID]], [[:d:Property:P14243|IFK Norrköping  player]], [[:d:Property:P14244|‎LINE official account ID]], [[:d:Property:P14245|Norwegian war prisoner histories ID]], [[:d:Property:P14246|‎indexxx.com performer ID]], [[:d:Property:P14247|SetesdalWiki ID]], [[:d:Property:P14248|‎Shellers From the Past ID]], [[:d:Property:P14249|‎SocioMap ID]], [[:d:Property:P14250|Publication ID in e-Marefa database]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/civil service position level|civil service position level]] (&lt;nowiki&gt;classification level of a civilian public service position within a government administrative hierarchy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Usenet newsgroup|Usenet newsgroup]] (&lt;nowiki&gt;Usenet newsgroup associated with the item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/predicted winning party|predicted winning party]] (&lt;nowiki&gt;the party predicted to win an election, according to some source&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Numen ID|Numen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/member of the Azorean assembly ID|member of the Azorean assembly ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Rappels d'une personne|identifiant Rappels d'une personne]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans la base de noms France Archives|Identifiant dans la base de noms France Archives]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anarâš aavis topic ID|Anarâš aavis topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Perfumery Glossary ingredient ID|Perfumery Glossary ingredient ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MangaBaka manga ID|MangaBaka manga ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JVID performer ID|JVID performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlayStation Trophies achievement ID|PlayStation Trophies achievement ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BERON lexeme ID|BERON lexeme ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Hogback|WikiProject Hogback]] - Hogbacks are a type of gravestone marker used in 10th - 12th Century Northern England.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_University_of_Otago_WMIR/WikiProject_Books_of_Mana|University of Otago/Books of Mana]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_sum_of_all_paintings/Collection/Schnütgen_Museum|Schnütgen Museum Collection/Sum of all paintings]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/United_Nations|Govdirectory/United Nations]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations|Nonprofit Organisations]] 
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/items_with_P569%3DP570|Humans with the same date of birth year (P569) and date of death year (P570)]]. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q275180|Australia (Q275180)]] - 2008 film by Baz Luhrmann
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L737913|viɛla]] -  Dagbanli adjective (of quality that is pleasing to human senses).

''' Development '''
* Wikibase GraphQL: We added support for a number of additional datatypes and started working on the functionality for querying Items by the external ID statement values or site links.
* Mobile editing of statements: We spent time testing the current state and fixing remaining issues we found.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Mongolia|Mongolia]] 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:31, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30329875 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Hellp ==

hello , njan wikipedia il puthiya oru article ezuthi. nalla detailed aanu. nokkamo.

[[മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം]] [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 09:11, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nxun5fc778luw7f4jmz9uvg5ykawy5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ടി.എൻ. പ്രതാപൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138269</id>
    <revision>
      <id>4612026</id>
      <parentid>4598965</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T03:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eyeseven2025</username>
        <id>207261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4612026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8999" sha1="9xt8y6ez03mjnpgboy0yswofxm9khst" xml:space="preserve">{{prettyurl|T.N. Prathapan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = ടി.എൻ. പ്രതാപൻ
| image = T.N._Prathapan_-_ടി.എൻ._പ്രതാപൻ.jpg
| caption = 
| birth_date ={{Birth date and age|1960|05|12|df=y}}
| birth_place =[[തളിക്കുളം]], [[തൃശൂർ ജില്ല]]
| residence = [[തളിക്കുളം]], [[തൃശൂർ ജില്ല]]
| death_date =
| death_place =
| office = [[ലോക്സഭ| ലോക്സഭാംഗം]]
| term = 2019-2024
| constituency = [[തൃശൂർ]]
| predecessor = [[സി.എൻ. ജയദേവൻ]]
| successor = [[സുരേഷ് ഗോപി]]
| office2 = [[നിയമസഭ| നിയമസഭാംഗം]]
| constituency2 =[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| salary2 =
| term2 = 2011-2016
| predecessor2 =
| successor2 =
| party =[[കോൺഗ്രസ്സ് (ഐ)]] 
| religion = 
| spouse = യു.കെ. രമ
| children = ആഷിക് ,ആൻസി
| website = http://tnprathapan.com
| footnotes = 
| date = 
| year = 
| source = 
}}
2019 മുതൽ 2024 വരെ [[തൃശൂർ|തൃശൂരിൽ]] നിന്നുള്ള [[ലോക്സഭ| ലോക്സഭാംഗമായിരുന്ന]] മുൻ നിയമസഭാംഗവും മുൻ തൃശൂർ ഡി.സി.സി പ്രസിഡൻ്റുമായിരുന്ന കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള [[കോൺഗ്രസ്]] നേതാവാണ് ''' ടി.എൻ. പ്രതാപൻ ''' (ജനനം:12 മെയ് 1960)&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/kerala/prathapan-scores-thumping-victory/article27226820.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/election/2019/lok-sabha/kerala-20-20/thrissur/t-n-prathapan-won-from-thrissur-2019-lok-sabha-election-1.3816900 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-02-08 |archive-date=2021-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214213110/https://www.mathrubhumi.com/election/2019/lok-sabha/kerala-20-20/thrissur/t-n-prathapan-won-from-thrissur-2019-lok-sabha-election-1.3816900 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
[[തൃശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[തളിക്കുളം|തളിക്കുളത്തെ]] തോട്ടുങ്ങൽ നാരായണന്റെയും കാളിക്കുട്ടിയുടേയും മകനായി 1960 മെയ് 12ന് ജനിച്ചു. തളിക്കുളം ഗവ. വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്‌കൂൾ, നാട്ടിക ശ്രീനാരായണ കോളേജ്‌ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നായി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തീകരിച്ചു. സ്‌കൂൾ വിദ്യാർത്ഥിയായിരിക്കെ [[കെ.എസ്.യു.]]വിലൂടെ രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തെത്തി.

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==
കേരളത്തിലെ [[തൃശൂർ]] ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള [[കോൺഗ്രസ്സ് (ഐ)]] നേതാക്കളിലൊരാളും [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊടുങ്ങല്ലൂർ മണ്ഡലത്തെ]]&lt;ref name =reportertv&gt;{{cite web | url =http://www.reportertv.co.in/kerala-election/t-n-prathapan-wins-at-kodungallur-for-9432-votes | title =കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ ടി.എൻ. പ്രതാപൻ വിജയിച്ചു | date =മേയ് 13, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =റിപ്പോർട്ടർ ടിവി | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archive-date =2011-08-30 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110830003950/http://www.reportertv.co.in/kerala-election/t-n-prathapan-wins-at-kodungallur-for-9432-votes | url-status =dead }}&lt;/ref&gt; മുൻ എം.എൽ.എ-യുമാണ്.
* കെ.എസ്.യു - തൃശ്ശൂർ ജില്ലാ പ്രസിഡണ്ട്‌
* യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് - തൃശ്ശൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി
* കേരള പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി - സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡണ്ട്‌
* കോഴിക്കോട് സർവകലാശാല സെനറ്റ് അംഗം
* കേരള കലാമണ്ഡലംനിർവഹണ സമിതി അംഗം
* വൈൽഡ്‌ ലൈഫ് അഡ്വൈസറി ബോർഡ് അംഗം തുടങ്ങിയ നിരവധി സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചിട്ടുള്ള അദ്ദേഹം വ്യത്യസ്ത  നിയമസഭാ കമ്മറ്റികളിൽ അംഗമായിട്ടുണ്ട്.
* 2011-2016 നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് പാർലമെന്ററി പാർട്ടി വിപ്പായിരുന്നു.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |date=2021-11-11 }} http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |date=2021-11-11 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-21 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !!മണ്ഡലം|| വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| || || || || ||
|-
|2019||[[തൃശ്ശൂർ ലോക്സഭാമണ്ഡലം]]||  ടി.എൻ. പ്രതാപൻ||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[രാജാജി മാത്യു തോമസ്]]||[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]
|-
|2011||[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]|| ടി.എൻ. പ്രതാപൻ||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കെ.ജി. ശിവാനന്ദൻ]]||[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]
|-
|2006||[[നാട്ടിക നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||ടി.എൻ. പ്രതാപൻ||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[ഫാത്തിമ അബ്ദുൽ ഖാദർ പറമ്പിനേഴത്ത്]]||[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]
|-
|2001||[[നാട്ടിക നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||ടി.എൻ. പ്രതാപൻ||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കൃഷ്ണൻ കണിയാംപറമ്പിൽ]]||[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]
|-
|}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://tnprathapan.com/ ടി.എൻ. പ്രതാപന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211233133/http://tnprathapan.com/ |date=2011-02-11 }}
*[http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/t_n_prathapan.htm ടി.എൻ. പ്രതാപൻ, കേരള നിയമസഭാ വെബ്‌സൈറ്റ് ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512063348/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/t_n_prathapan.htm |date=2012-05-12 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:പ്രതാപൻ}}

{{പതിനേഴാം ലോകസഭയിൽ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള അംഗങ്ങൾ}}{{Kerala-politician-stub}}
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>9xt8y6ez03mjnpgboy0yswofxm9khst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അല്ലോസോറസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144131</id>
    <revision>
      <id>4612016</id>
      <parentid>3971390</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T20:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="65hf8lg67l6l4gvms8evkbyk1zl9tr2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Allosaurus}}
{{automatic taxobox
| fossil_range = അന്ത്യ [[ജുറാസ്സിക്‌]], {{fossil range|155|150}}
| image = Allosaurus SDNHM.jpg
| image_caption = അല്ലോസോറസ് അസ്ഥികൂടം 
| image_width = 300px
| taxon = Allosaurus
}}
[[ജുറാസ്സിക്‌]] യുഗത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന മാംസഭുക്കുകളായ വളരെ വലിപ്പമേറിയ ഒരിനം ‌[[ദിനോസർ|ദിനോസറുകളാണ്]] '''അല്ലോസോറസ്'''. [[തെറാപ്പോഡ]] വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട  മാംസഭുക്കുകളായ ഇവ  ഏതാണ്ട് 155 ദശലക്ഷം മുതൽ 150 ദശലക്ഷം വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിലാണ്‌ ‌  ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്.
[[File:Allosaurus Refleshed.jpg|thumb]]

==ശരീര ഘടന==
തെറാപ്പോഡ വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട എല്ലാ ദിനോസറുകളെയും  പോലെ തന്നെ അല്ലോസോറസ് വർഗത്തിനും വലിപ്പമേറിയ തലയും , കൂർത്ത മുർച്ച ഏറിയ പല്ലുകളും, എണ്ണം ഏകദേശം പതിനാറു മുതൽ പതിനേഴു വരെയും ആയിരുന്നു , ഇടുങ്ങിയ കഴുത്തും ( &quot;എസ്&quot; ആകൃതി ),  ബലിഷ്ഠമായ കാലുകളും, കുറിയ കൈ, വലിപ്പമേറിയ ശരീരവും , ശരീരത്തെ ബാലൻസ് ചെയ്യാൻ പാകത്തിൽ ഉള്ള വലിയ വാലും ഉണ്ടായിരുന്നു. 

==വലിപ്പം==
ദിനോസർ ലോകത്തെ ഭീമൻ ആയ  അല്ലോസോറസ്കൾക്ക് ഏകദേശം 8.5 - 9.7 മീറ്റർ (28 - 32 അടി) നീളവും  ഏകദേശം 2.3 മെട്രിക് ടൺ വരെ ശരീരഭാരവുമുണ്ടായിരുന്നു.

==വേട്ട== 
മാംസഭുക്കുകളായ അല്ലോസോറസുകൾ [[സിംഹം|സിംഹങ്ങളെ]] പോലെ  കൂട്ടം ചേർന്ന് ഇരയെ ആക്രമിച്ച് കീഴ്പ്പെടുത്തി ഭക്ഷിക്കാറാണ്‌ പതിവ്  എന്നു  ശാസ്ത്രജ്ഞൻമാർ കരുതുന്നു.

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==

{{Commons|Allosaurus}}
{{wikispecies}}
{{Wikibooks|Wikijunior:Dinosaurs/Allosaurus}}
* [https://archive.today/20121220012346/home.comcast.net/~eoraptor/Carnosauria.htm%23Allosaurusfragilis Specimens, discussion, and references pertaining to ''Allosaurus''] at The Theropod Database.
* [http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6029&amp;Itemid=67 ''Allosaurus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230183834/http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6029&amp;Itemid=67 |date=2008-12-30 }} at DinoData.
* [http://pioneer.utah.gov/research/utah_symbols/fossil.html Utah State Fossil, ''അല്ലോസോറസ്''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617044418/http://pioneer.utah.gov/research/utah_symbols/fossil.html |date=2010-06-17 }}, from Pioneer: Utah's Online Library.
* [http://skeletaldrawing.com/psgallery/images/allosaurus.jpg Restoration of MOR 693 (&quot;Big Al&quot;)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926062344/http://skeletaldrawing.com/psgallery/images/allosaurus.jpg |date=2007-09-26 }} and [http://skeletaldrawing.com/psgallery/pages/allosaurdeepmuscle.html muscle and organ restoration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007120836/http://www.skeletaldrawing.com/psgallery/pages/allosaurdeepmuscle.html |date=2007-10-07 }} at Scott Hartman's Skeletal Drawing website.
* [http://dml.cmnh.org/1995Nov/msg00278.html List of the many possible ''Allosaurus'' species...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050324010259/http://dml.cmnh.org/1995Nov/msg00278.html |date=2005-03-24 }}


{{ഫലകം:Dinosaurs}}

[[വർഗ്ഗം:മാംസഭോജികളായ ദിനോസറുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജുറാസ്സിക് കാലത്തെ ദിനോസറുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ആഫ്രിക്കൻ ദിനോസറുകൾ]]</text>
      <sha1>65hf8lg67l6l4gvms8evkbyk1zl9tr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആണിരോഗം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184294</id>
    <revision>
      <id>4612051</id>
      <parentid>3996807</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7029" sha1="jdtzl6yhf2uxy9cumv2a1iozmbk72y7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Plantar wart}}
{{Infobox disease
 |Name    = ആണിരോഗം

 |ICD10   = B07
 |ICD9    = {{ICD9|078.12}}
 |Image   = Veruca right foot detail.jpg
 |Caption = A plantar wart. Striae (fingerprints) go around the lesion.
}}

[[File:Plantarwartscluster.jpg|thumb|250px|right|ആണിരോഗം]]

[[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യരുടെ]] കാൽവെള്ള(Verruca Pedis)യിലുണ്ടാകുന്ന&lt;ref&gt;http://www.footmech.co.uk/index.php?pg=19 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413154504/http://www.footmech.co.uk/index.php?pg=19 |date=2012-04-13 }} What is Verrucae Pedis (plantar warts)?&lt;/ref&gt; ഒരു [[രോഗം|രോഗമാണ്]] '''ആണിരോഗം'''.  വെരുക്കപെഡിസ്  വൈറസാണ് രോഗഹേതു. ഈ വൈറസുകൾ ചർമത്തിനുള്ളിലേക്കു വളരുന്നതോടെ കട്ടിയേറിയ ആണി രൂപം കൊള്ളുന്നു. നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ആണി ചർമത്തിനുള്ളിലേക്കു തള്ളപ്പെടുന്നതിനാൽ വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നു. അമർത്തുമ്പോൾ വളർന്നുമുറ്റിയ ദൃഢീകൃത ശരീരകല (ആണി) നാഡികളുടെ അഗ്രങ്ങളെ (nerve endings) സ്പർശിക്കുന്നതിനാലാണ് വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

==രോഗകാരണം==

ഏതാണ്ട് പത്തു ശതമാനം യുവാക്കൾക്കും ആണിരോഗമുള്ളതായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. നഗ്നപാദരായി നടക്കുന്നതും വൃത്തിഹീനമായ പൊതുകുളിമുറികളുടെ ഉപയോഗവുമാണ് ഈ രോഗമുണ്ടാകാൻ പലപ്പോഴും കാരണമാകുന്നത്. കാൽവെള്ളയിലുണ്ടാകുന്ന പോറലുകൾ, ചെറിയമുറിവുകൾ എന്നിവയിലൂടെ [[വൈറസ്]] [[skin|ചർമത്തിനുള്ളിൽ]] പ്രവേശിക്കുന്നു. വൈറസുകൾ ചൂടും തണുപ്പും ഉള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ വളർച്ചാശേഷിയുള്ളവയാണ്. കാൽ പാദരക്ഷകളിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നത് ഇത്തരം വൈറസുകൾക്ക് വളരാനുള്ള അനുകൂല സാഹചര്യമൊരുക്കുന്നു.

കാൽവെള്ളയിലെ ആണിരോഗം പാദങ്ങളുടെ ഏതു ഭാഗത്തേക്കും വ്യാപിക്കാം. ഇവയിൽ ചിലത് വലിപ്പം കൂടുകയും ഇതിനുചുറ്റിലുമായി ചെറിയ ധാരാളം ആണികൾ ഉണ്ടായി ഒരു ''മൊസേക്'' പ്രതീതി ഉളവാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കാലുകളിലുണ്ടാകുന്ന സാധാരണ വടുക്ക(തഴമ്പ്-calluses)ളിൽനിന്നും&lt;ref&gt;http://www.foot.com/info/cond_calluses.jsp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313161942/http://www.foot.com/info/cond_calluses.jsp |date=2012-03-13 }} Calluses formation is an accumulation of dead skin cells that harden and thicken over an area of the foot.&lt;/ref&gt; ആണികളെ തിരിച്ചറിയാൻ പ്രയാസമാണ്. ആണിയുടെ ഉപരിതലത്തിലായി വളരെച്ചെറിയ കറുത്തപൊട്ടുകൾ കാണാൻകഴിയും. കാപ്പിലറി രക്തക്കുഴലുകളുടെ അഗ്രഭാഗമാണ് കറുത്തപൊട്ടുകളായി തോന്നിക്കുന്നത്. എന്നാൽ വടുക്കളിൽ രക്തക്കുഴലുകളില്ല. ഇവ മെഴുകുപോലെ ഇരിക്കും. അധിക ബാഹ്യസമ്മർദം മൂലമാണ് തഴമ്പ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

==പ്രതിവിധി==

ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ സാലിസിലിക് അമ്ലം ആണികളിൽ പുരട്ടുന്നത് രോഗം മാറുന്നതിന് സഹായകമാണ്. ക്രമാതീതമായി വളർന്നുകഴിഞ്ഞ ആണി ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ നീക്കം ചെയ്യാം. ചിലപ്പോൾ പലപ്രാവശ്യം ഈ പ്രക്രിയ ആവർത്തിക്കേണ്ടതായി വന്നേക്കാം. ആണിയുള്ള ഭാഗം കുത്തിവച്ച് മരവിപ്പിച്ചശേഷം ദ്രവ നൈട്രജൻ ഉപയോഗിച്ചു തണുപ്പിച്ച് ആണി അലിയിച്ചുകളയുന്നതാണ് മറ്റൊരു ചികിത്സാരീതി. പ്യൂമിക് കല്ലു(Pumic stone)കൊണ്ട്&lt;ref&gt;http://answers.yahoo.com/question/index?qid=20080826225600AALZBtp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421192640/https://answers.yahoo.com/question/index?qid=20080826225600AALZBtp |date=2021-04-21 }} How exactly does a Pumice Stone work?&lt;/ref&gt; നിത്യേന ഉരച്ചും ആണി അകറ്റാനാകും. പാഡുകളും (corn pade), പ്ലാസ്റ്ററുകളും ചികിത്സയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. 

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ളകണ്ണികൾ==
*http://www.aidanceproducts.com/conditions/Warts/Feet-Warts/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.emedicinehealth.com/plantar_warts/article_em.htm
*http://www.mayoclinic.com/health/plantar-warts/DS00509
*http://www.wartstreatmenthelp.com/plantar-warts.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308013906/http://www.wartstreatmenthelp.com/plantar-warts.html |date=2012-03-08 }}

==വീഡിയോ==
*http://www.youtube.com/watch?v=b9Cg20LWKLg
*http://www.youtube.com/watch?v=U9b3rIiL3B0

{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ആണിരോഗം}}

[[വർഗ്ഗം:വൈറസ് രോഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jdtzl6yhf2uxy9cumv2a1iozmbk72y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിരലിടൽ (ലൈംഗികം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228242</id>
    <revision>
      <id>4612007</id>
      <parentid>4611963</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Irshadpp</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <origin>4612007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="d5hgo2sjxl852bcdctn47dtzy0tjjg1" xml:space="preserve">{{PU|Fingering (sexual act)}}
{{Censor}}
[[File:Moki Mook showing off.jpg|thumb|വിരലിടുന്ന ഒരു സ്ത്രീ]]
[[File:Wiki-fingering.png|thumb|വിരലിടൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.]]


കൈവിരലുകൾ ഉപയോഗിച്ച്  [[യോനി]], [[കൃസരി]], [[ഭഗം]], [[മലദ്വാരം]] എന്നിവയെ ലൈംഗികമായി ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിനെയാണ് '''വിരലിടൽ'''{{തെളിവ്}} എന്ന് പറയുന്നത്. ഇത് ചെയ്യുന്നത് സ്വയമോ ഒരു ലൈംഗികപങ്കാളിയോ ആകാം. [[ബാഹ്യകേളി|ബാഹ്യകേളിയുടെ]] ഭാഗമായും ഇത് ചെയ്യാറുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ബന്ധത്തിൽ സ്ത്രീകളെ ലൈംഗികമായി ഉണർതുന്നതിന് കൈവിരലുകളുപയോഗിച്ച് യോനി, കൃസരി എന്നിവയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കാവുന്നതാണെന്ന് കാമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങൾ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. 

==സുരക്ഷിത ലൈംഗികബന്ധം==
കൈകളിൽ ലാറ്റക്സ് കൈയുറകൾ അണിയുകയാണെങ്കിൽ വിരലിടൽ ഒരു സുരക്ഷിത ലൈംഗികരീതിയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite pmid|10616355}}&lt;/ref&gt; വിരലിടുമ്പോൾ നഖങ്ങൾ വെട്ടി വൃത്തിയാക്കിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ മുറിവുണ്ടാകാനും അതിൽ നിന്ന് അണുബാധയുണ്ടാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൈകളിൽ മുറിവോ അണുബാധയോ ഉണ്ടെങ്കിൽ വിരലിടുന്ന സമയത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇത് ചെയ്തതിനുശേഷം രോഗാണുക്കൾ പകരാതിരിക്കാൻ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുന്നതിനുമുമ്പ് സോപ്പും ചൂടുവെള്ളവുമുപയോഗിച്ച് കൈകൾ നന്നായി വൃത്തിയാക്കണം. യോനിയിലും മലദ്വാരത്തിലും വിരലിടുകയാണെങ്കിൽ രണ്ടിനും വേറെവേറെ കൈയുറകളുപയോഗിക്കണം.

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Commonscat|Fingering (sex)}}
{{Sex|expanded}}

[[Category:ലൈംഗികത]]</text>
      <sha1>d5hgo2sjxl852bcdctn47dtzy0tjjg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അവധി ഭാഷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269576</id>
    <revision>
      <id>4612017</id>
      <parentid>4611923</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T20:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97148" sha1="s9ctc0tpd8xhhp4p0p15umkdwso594m" xml:space="preserve">{{prettyurl|Awadhi language}}
{{Infobox language
|name              = &lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:1.65;&quot;&gt;അവധി&lt;/span&gt; 
|altname           = &lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:1.85;text-align:center;&quot;&gt;{{lang|awa-kthi|𑂌𑂡𑂲}} • {{lang|awa-Deva|औधी}} &lt;small&gt;(ഔധി)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|nativename        = &lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:2.65;text-align:center;&quot;&gt;{{large|{{lang|awa-Deva|अवधी}}}} • {{large|{{lang|awa-Kthi|𑂃𑂫𑂡𑂲}}}} • {{lang|awa|{{nq|اودهي}}}}&lt;/span&gt;
| image            = [[File:Awadhi language.svg|center]]
| imagecaption     = &lt;center&gt;&lt;small&gt;&quot;അവധി&quot; എന്ന് [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| pronunciation    = {{IPA|awa|əʋ.d̪ʱi|}}
|states            = [[ഇന്ത്യ]] , [[നേപ്പാൾ]] 
|region            = ഇന്ത്യയുടെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ 
*[[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിലെ]]
**[[അവധ്]]
**[[ദൊവാബ്|ലോവർ ദൊവാബ്]] മേഖലകൾ
*[[മധ്യപ്രദേശ്]]
*[[ബീഹാർ]]
*[[ഡെൽഹി]]  
നേപ്പാളിലെ [[തെരായി|തെരായി സമതലം]].
*[[ലൂംബിനി മേഖല]]
**[[കപിലവസ്തു ജില്ല]]
*[[ഭേരി മേഖല]]
**[[ബാങ്കെ ജില്ല]]
**[[ബർദിയ ജില്ല]]
[[ഫിജി|ഫിജിയിൽ]] ദ്വീപിൽ [[ഫിജി ഹിന്ദി]] എന്ന രൂപത്തിൽ.
[[കരീബിയൻ]] ദ്വീപസമൂഹ രാജ്യങ്ങളിലെ [[ഇൻഡോ-കരീബിയൻ ജനത]] സംസാരിക്കുന്ന പൊതുഭാഷ.
*[[സുരിനാം]]
*[[ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ]]
*[[ഗയാന]]
[[മൗറീഷ്യസ്|മൗറീഷ്യസിൽ]] [[മൗറീഷ്യൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] എന്ന രൂപത്തിൽ.
[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ]] [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ ഹിന്ദുസ്താനി]] എന്ന രൂപത്തിൽ.
|speakers          = {{sigfig|3.850906|3}} കോടി
|date              = 2011
|ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-slow-death-of-bhojpuri-and-awadhi-2122062|title=The Slow Death of Awadhi and Bhojpuri}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.omniglot.com/writing/awadhi.htm|title=Omniglot — Awadhi (अवधी)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bignewsnetwork.com/news/270676192/awadhi-language-is-grouped-as-mother-tongue-under-hindi|title='Awadhi language is grouped as mother tongue under Hindi' says Minister of State for Home Affairs |work=Big News Network.com }}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[അവധി ജനത]]
|familycolor       = [[ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ]]
|fam2              = [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]]
|fam3              = [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
|fam4              = [[ഹിന്ദി ഭാഷകൾ|മധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ]]
|fam5              = [[കിഴക്കൻ ഹിന്ദി]]
|dia1              = [[ഫിജി ഹിന്ദി]]
|dia2              = [[ഗംഗാപാരീ]]
|dia3              = മിർസാപുരി
|dia4              = പർദേശി
|dia5              = ഉത്തരി
|dia6              = പ്രതാപ്ഗഢി
|dia7              = താരുഹാട്ട്
|dia8              = [[കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി]]
|dia9              = [[മൗറീഷ്യൻ ഹിന്ദുസ്താനി]]
|dia10             = [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ ഹിന്ദുസ്താനി]]
| ancestor         = [[അർദ്ധമാഗധി പ്രാകൃതം]]
| ancestor2        = [[അപഭ്രംശം|അർദ്ധമാഗധി അപഭ്രംശം]]
|script            = {{unbulleted list
|[[ദേവനാഗരി]] (ഇപ്പോൾ)
|[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]] (ചരിത്രപരം)
|[[പേർഷ്യൻ ലിപി|പേർഷ്യൻ]]
|[[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]]
}}
| nation           = {{flag|ഫിജി}} {{small|([[ഫിജി ഹിന്ദി]] എന്ന രൂപത്തിൽ)}}
| iso2             = awa
| iso3             = awa
| glotto           = awad1243
| glottorefname    = &lt;small&gt;അവധി&lt;/small&gt;
| lingua           = 59-AAF-ra
| glotto2          = gang1265
| glottoname2      = &lt;small&gt;ഗംഗാപാരീ&lt;/small&gt;
| glotto3          = mirz1238
| glottoname3      = &lt;small&gt;മിർസാപുരി&lt;/small&gt;
| glotto4          = utta1238
| glottoname4      = &lt;small&gt;ഉത്തരി&lt;/small&gt;
| map2             = [[File:Awadh region.jpg|center]]
| mapsize          = 300px
| mapcaption2      = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഉത്തർപ്രദേശിലെ അവധി ഭാഷാ അതിർത്തികൾ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| notice           = IPA
}}

[[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയുടെ]] ഒരു ഉപഭാഷയാണ്  [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിന്റെ]] മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ള ഒരു പ്രദേശമായ [[അവധ്|അവധിൽ]] സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഷയായ '''അവധി''' (&lt;small&gt;[[ദേവനാഗരി]]:&lt;/small&gt; {{lang|awa-deva|{{bo-textonly|अवधी}}}}, &lt;small&gt;[[കൈത്തി]]:&lt;/small&gt; {{lang|awa-kthi|{{bo-textonly|𑂃𑂫𑂡𑂲}}}}, &lt;small&gt;[[ലത്തീൻ]]:&lt;/small&gt; ''Avadhī'', &lt;small&gt;[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:&lt;/small&gt; {{IPA|awa|əʋ.d̪ʱi}}).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Oldenburg |first=Veena Talwar |author-link= |date= |title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877 |url= |location= |publisher=Princeton University Press|page=5|isbn=}}&lt;/ref&gt; 

ഹിന്ദിയുടെ പൂർവീ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു ഉപഭാഷയാണിത്.&lt;ref name=&quot;fulllangdatacensus 2011&quot;&gt;{{cite web |last=Kawoosa |first=Vijdan Mohammad |date=22 November 2018 |title=How languages intersect in India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015014438/https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |archive-date=15 October 2022 |publisher=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; ഉത്തർപ്രദേശിലെ [[അവധ്]], [[ദൊവാബ്|ലോവർ ദൊവാബ്]], [[മധ്യപ്രദേശ്‌]], [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]], [[ഡെൽഹി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെ]] [[ലുംബിനി പ്രവിശ്യ|ലുംബിനി]], [[രാപ്തി]], [[ഭേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇത് സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|last=Meaning|first=Nepali|date=12 August 2023|title=Origin, Structure, Development, and Situation of Awadhi Language in Nepal - Nepali Meaning|url=https://nepalimeaning.com/origin-structure-development-and-situation-of-awadhi-language-in-nepal/|access-date=4 February 2024|website=nepalimeaning.com|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=1}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകളിൽ 29-ാം സ്ഥാനമാണിതിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത്]] [[Indian indenture system|കരാർ തൊഴിലാളികളായി]] കുടിയേറിയവരുടെ പിൻഗാമികൾക്കിടയിൽ [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പൂരിക്കൊപ്പം]] അവധിയും ഇന്നും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഹിന്ദി]] പ്രബലമാകുന്നതുവരെ, [[ബ്രജ് ഭാഷ|ബ്രജ് ഭാഷയ്ക്കൊപ്പം]] അവധിയും പ്രധാന സാഹിത്യഭാഷയായിരുന്നു. മാനക ഹിന്ദിയിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും, മധ്യ-കിഴക്കൻ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിൽ]] ഈ ഭാഷ അതിന്റെ തനതുരൂപത്തിൽത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=6}}&lt;/ref&gt;

അവധിയെ [[കിഴക്കൻ ഹിന്ദി ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഹിന്ദി ഭാഷകളുടെ]] കീഴിലുള്ള മാതൃഭാഷയായാണ് [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ]] കണക്കാക്കുന്നത്. ഈ മേഖലയിലെ [[സമ്പർക്കഭാഷ|സമ്പർക്കഭാഷയും]] വിദ്യാഭ്യാസ-ഔദ്യോഗിക ഭാഷയും [[ഹിന്ദുസ്താനി ഭാഷ|മാനക ഹിന്ദിയാണ്]].&lt;ref name=&quot;fulllangdatacensus 2011&quot;/&gt; അതിനാൽ, അവധിയിലെ സാഹിത്യരചനകളെയും [[Hindi literature|ഹിന്ദി സാഹിത്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Masica|1993|p=9}}- A vast central portion of the subcontinent, consisting of the Indian states of Uttar Pradesh, Bihar, Madhya Pradesh, Rajasthan, Haryana, and Himachal Pradesh, plus the Union Territory of Delhi, is known as the &quot;HINDI area&quot;, because the official and general written language, that is to say, that of administration, press, school instruction, and modern literature, is Hindi, sometimes called MODERN STANDARD HINDI, and the whole area is heir to the &quot;Hindi literary tradition&quot; – Hindi being used here in a different and wider sense, to refer to pre-modern literature in Braj and Awadhi, and often to those languages proper to Rajasthan and Bihar as well&lt;/ref&gt;

ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[തുളസീദാസ്|ഗോസ്വാമി തുളസീദാസ്]] രചിച്ച [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിത് മാനസ്]] (തുളസീദാസ് രാമായണം), [[ഹനുമാൻ ചാലിസ]] എന്നീ കൃതികൾ ഈ ഭാഷയിലാണ് രചിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്.

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[അവധ്]] എന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് 'അവധി' എന്ന പദം രൂപപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Saksena|first=Baburam |title=Evolution of Awadhi (a Branch of Hindi)|publisher=Indian Press|year=1937|pages=1-2}}&lt;/ref&gt; പുരാതന [[കോസല സാമ്രാജ്യം|കോസല രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന &quot;[[അയോദ്ധ്യ]]&quot; എന്ന [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]] നാമത്തിൽ നിന്നാണ് ''അവധ്'' എന്ന പേരുണ്ടായത്. സംസ്കൃതത്തിൽ &quot;അയോദ്ധ്യ&quot; എന്ന പദത്തിനർത്ഥം ''കീഴടക്കാനാവാത്തത്'' അഥവാ ''യുദ്ധം ചെയ്ത് തോൽപ്പിക്കാനാവാത്തത്'' എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Grierson|1904|pp=9–10}}&lt;/ref&gt; ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിൽ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷയായതിനാലാണ് ഇതിന് ''അവധി'' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. 

[[ബൈസ്വാര]] പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നുള്ള '''ബൈസ്വാരി''',&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=10}}&lt;/ref&gt; 'കിഴക്കൻ' എന്നർത്ഥമുള്ള '''പൂർബി''' (ഈ പദം പലപ്പോഴും അവ്യക്തമായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്) എന്നിവയാണ് അവധി ഭാഷയുടെ മറ്റ് പേരുകൾ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Masica |first=Colin P. |title=The Indo-Aryan Languages |publisher=Cambridge University Press |year=1991 |isbn=978-0-521-29944-2 |page=12}}&lt;/ref&gt;

== വർഗ്ഗീകരണം ==

[[ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ]] ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ [[ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ]] ഉപവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ]] ഭാഷയാണ് അവധി. ഇന്തോ-ആര്യൻ [[ഭാഷാതുടർച്ച|ഭാഷാതുടർച്ചയിൽ]], ഇത് മധ്യ-കിഴക്കൻ മേഖലയിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇതിനെ പലപ്പോഴും 'കിഴക്കൻ ഹിന്ദി' എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. [[ശൗരസേനി ഭാഷ|ശൗരസേനിയുമായും]] [[മാഗധി പ്രാകൃതം|മാഗധി പ്രാകൃതവുമായും]] ഭാഗികമായി സാമ്യമുള്ള [[അർദ്ധമാഗധി പ്രാകൃതം|അർദ്ധമാഗധിയുടെ]] ഒരു പുരാതന രൂപത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാം അവധി രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=2}}&lt;/ref&gt;

അവധി ഭാഷയോട് ഏറ്റവും അടുത്ത സാമ്യമുള്ളത് [[ബഘേലീ ഭാഷ|ബഘേലീ]] ഭാഷയ്ക്കാണ്; വംശാവലിപരമായി ഇവ രണ്ടും ഒരേ 'അർദ്ധമാഗധി' രൂപത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. ആദ്യകാല ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ബഗേലിയെ 'അവധിയുടെ തെക്കൻ രൂപം' മാത്രമായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. എന്നാൽ, പുതിയ പഠനങ്ങൾ ബഗേലിയെ അവധിയുടെ ഒരു ഉപഭാഷയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് അതിനോട് തുല്യമായ ഒരു പ്രത്യേക ഭാഷയായിട്ടാണ് അംഗീകരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=__DaXf3XedoC|title=Patterns of Regional Geography: Indian perspective|last=Mandal|first=R. B.|date=1990|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-291-0|pages=127–129|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ഭാഷാചരിത്രം ==
അവധി ഭാഷയുടെ ഉത്ഭവവും വികാസവും മധ്യകാല ഇന്ത്യയിലെ സാംസ്കാരിക മാറ്റങ്ങളുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇത് ഒരു സവിശേഷ ഭാഷാരൂപമായി രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. പുരാതന [[കോസല രാജ്യം|കോസല രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്ന ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ [[അവധ്]] മേഖലയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ഈ ഭാഷ വളർന്നുവന്നത്. 

ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെയും പിന്നീട് [[അവധ് നവാബുമാർ|അവധ് നവാബുമാരുടെയും]] ഭരണകാലത്ത് പേർഷ്യൻ ഭാഷയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക പദവി ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, സാധാരണ ജനങ്ങളുടെയും വ്യാപാരികളുടെയും ഇടയിൽ ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള പ്രധാന മാധ്യമമായി അവധി നിലകൊണ്ടു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടോടെ സൂഫി കവികൾ തങ്ങളുടെ ദർശനങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഈ ഭാഷയെ ഒരു പ്രധാന ഉപകരണമായി സ്വീകരിച്ചു. ഇത് ഭാഷയുടെ ജനപ്രീതി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നതിനും കാരണമായി. 

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ നിന്നും [[ഫിജി]], [[മൗറീഷ്യസ്]], [[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് തൊഴിലാളികൾ കുടിയേറിയതോടെ അവധി ഭാഷ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഈ കുടിയേറ്റം കരീബിയൻ ദ്വീപുകളിലും പസഫിക് മേഖലയിലും [[ഫിജി ഹിന്ദി]] പോലുള്ള പുതിയ ഭാഷാഭേദങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിന് അടിസ്ഥാനമായി. ഇന്നും ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർക്കിടയിൽ അവധി ഭാഷയുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്.

== സാഹിത്യം ==

=== മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനവും ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ തുടക്കവും ===
ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉത്തരേന്ത്യയിലെ [[ഇതിഹാസ കവിത|ഇതിഹാസ കവിതകളുടെ]] പ്രധാന മാധ്യമമായി അവധി ഭാഷ മാറി.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=13}}&lt;/ref&gt; അവധി സാഹിത്യത്തെ പ്രധാനമായും ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ എന്നും പ്രേമാഖ്യാനങ്ങൾ (പ്രണയകഥകൾ) എന്നും രണ്ടായി തിരിക്കാം.
==== ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ ====
ആധുനിക [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിലെ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതികളിലൊന്നായി കരുതപ്പെടുന്നത് കവിശ്രേഷ്ഠനായ [[തുളസീദാസ്]] രചിച്ച [[രാമചരിതമാനസം]] (എ.ഡി. 1575) ആണ്. [[ദോഹ (കവിത)|ദോഹ]]-[[ചൗപായ്]] വൃത്തങ്ങളിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഇതിന്റെ അർത്ഥം &quot;രാമന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ തടാകം&quot; എന്നാണ്. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലെ]] [[വാത്മീകി|വാത്മീകി]] [[രാമായണം|രാമായണത്തെയോ]] [[അധ്യാത്മരാമായണം|അധ്യാത്മരാമായണത്തെയോ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|pp=11–12}}&lt;/ref&gt;

ഭക്തിസാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ഗ്രന്ഥമായി [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി]] രാമചരിതമാനസത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ നിരീക്ഷകർ ഇതിനെ &quot;[[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയുടെ]] ബൈബിൾ&quot; എന്നും വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Lutgendorf|1991|p=1}}&lt;/ref&gt; 'തുളസീദാസ് രാമായണം' എന്നോ വെറുതെ 'രാമായണം' എന്നോ ഇത് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Lutgendorf|1991|p=12}}&lt;/ref&gt;
{{multiple image
| align = right
| header_background = #FDF5E6
| header = [[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിതമാനസത്തിലെ]] ചിത്രീകരണങ്ങൾ
| direction = vertical
| footer_align = center
| image_style = border:none;
| total_width = 280
| image1 = 5_Illustration_from_the_Ramcharitmanas_of_Tulsidas_(1532–1623)_Jodhpur,_c._1775;_62.7_x_134.5_cm_Mehrangarh_Museum_Trust.jpg
| image2 = 7 Rama's Army reaches Lanka from the Ram Charit Artist Unknown, ca. 1780, 63x125.8cm Mehrangarh Museum Trust.jpg
| footer = (a) ബാലിവധം: [[രാമൻ|രാമനും]] [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] മഴക്കാലം തീരാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു, (b) രാമന്റെ സൈന്യം സമുദ്രം കടന്ന് ലങ്കയിലേക്ക് പോകുന്നു.
| alt1 =
| caption1 =
| caption2 =
}}
[[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] കൃതികളായ ''[[ഹനുമാൻ ചാലിസ]]'',&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MX1SDwAAQBAJ&amp;q=awadhi&amp;pg=PT151|title=Hanuman Chalisa: Verse by Verse Description|last=Padam|first=Sandeep|date=21 March 2018|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-611-6|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UFE4DwAAQBAJ&amp;q=hanuman+chalisa+awadhi&amp;pg=PA42|title=Lucknow Poetica|last=Shamim|first=Dr Rupali Saran Mirza Dr and Amna|date=14 November 2016|publisher=Idea Publishing|page=42|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tlduDwAAQBAJ&amp;q=hanuman+chalisa+awadhi&amp;pg=PA11|title=Sri Hanuman Chalisa: Commentary on the Praises to the Eternal Servant|last=Vishwananda|first=Paramahamsa Sri Swami|date=13 March 2018|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-3-96343-015-2|page=11|language=en}}&lt;/ref&gt; ''പാർവ്വതീ മംഗൾ'', ''ജാനകീ മംഗൾ'' എന്നിവയും അവധിയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Saxena 1971 12&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=12}}&lt;/ref&gt;

{{Verse translation|lang=awa|अंडकोस प्रति प्रति निज रूपा।
देखेउँ जिनस अनेक अनूपा॥
&lt;u&gt;अवधपुरी&lt;/u&gt; प्रति भुअन निनारी।
&lt;u&gt;सरजू&lt;/u&gt; भिन्न भिन्न नर नारी॥|ഓരോ പ്രപഞ്ചത്തിലും ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ കണ്ടു,
അതുപോലെ സമാനതകളില്ലാത്ത പല വസ്തുക്കളും;
ഓരോ പ്രപഞ്ചത്തിനും അതിന്റേതായ &lt;u&gt;അയോധ്യയുണ്ടായിരുന്നു&lt;/u&gt;,
അതിന്റേതായ &lt;u&gt;സരയൂ&lt;/u&gt; നദിയും, അതിന്റേതായ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും.|italicsoff=y|attr1=[[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിതമാനസത്തിലെ]] 7.81.3 ചൗപായ്|attr2=വിവർത്തനം: ആർ.സി. പ്രസാദ്&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Tulasīdāsa|1999|p=747}}&lt;/ref&gt;}}
{{Verse translation|lang=awa|सिंधु तीर एक भूधर सुंदर।
कौतुक कूदि चढ़ेउ ता-ऊपर॥
बार-बार रघुबीर सँभारी।
तरकेउ &lt;u&gt;पवनतनय&lt;/u&gt; बल भारी॥|കടൽത്തീരത്ത് മനോഹരമായ ഒരു പർവ്വതമുണ്ടായിരുന്നു,
അവൻ കളിയായി അതിന്റെ കൊടുമുടിയിലേക്ക് ചാടിക്കയറി;
വീണ്ടും വീണ്ടും അവൻ ഭഗവാനെ സ്മരിച്ചു,
അങ്ങനെ &lt;u&gt;വായുപുത്രൻ&lt;/u&gt; അതിയായ ശക്തിയോടെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞു.|italicsoff=y|attr1=[[തുളസീദാസ്|തുളസീദാസിന്റെ]] [[രാമചരിതമാനസം|രാമചരിതമാനസത്തിലെ]] 5.1.3 ചൗപായ്|attr2=വിവർത്തനം&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rao|first=I. Panduranga|date=1998|title=Review of The Beautiful Verses (Ram-Charit Manas, &quot;Sunder-Kand&quot; and Hanuman Chalisa of Goswami Tulsidas rendered into English verse)|journal=Indian Literature|volume=41|issue=1 (183)|pages=240–241|issn=0019-5804|jstor=23341337}}&lt;/ref&gt;}}

[[ഭഗവതപുരാണം|ഭഗവതപുരാണത്തിലെ]] 'ദശമസ്കന്ധത്തിന്' ഹിന്ദി പ്രാദേശികഭാഷയിലുണ്ടായ ആദ്യത്തെ സ്വതന്ത്ര ആവിഷ്കാരം ലാലാച്ദാസ് രചിച്ച &quot;ഹരിചരിത്&quot; (എ.ഡി. 1530) ആണ്. ഹസ്തിഗ്രാം (ഇന്നത്തെ [[റായ്ബറേലി ജില്ല|റായ്ബറേലിക്ക്]] അടുത്തുള്ള ഹത്ഗാവ്) സ്വദേശിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഈ കൃതി ദീർഘകാലം വ്യാപകമായി പ്രചരിക്കുകയും, ഇതിന്റെ നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശ്, [[ബീഹാർ]], [[മാൾവ]], [[ഗുജറാത്ത്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[ കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി ലിപിയിലാണ്]] ഇവയെല്ലാം രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Orsini|2014|p=200}}&lt;/ref&gt;

[[സിക്കന്ദർ ലോധി|സിക്കന്ദർ ലോധിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് ഡൽഹിയിലെ ഈശ്വർദാസ് രചിച്ച 'സത്യവതി' (ഏകദേശം എ.ഡി. 1501), ലാലാദാസിന്റെ 'അവധവിലാസം' (എ.ഡി. 1700) എന്നിവയും അവധി ഭാഷയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്.

വിവിധ പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ മിശ്രിതമായ 'പഞ്ച്‌മേൽ ഖിച്ചഡി' (pancmel khicṛī) ശൈലി പിന്തുടർന്നിരുന്ന [[കബീർ|കബീറിനെപ്പോലുള്ള]] ഭക്തകവികളുടെ കൃതികളിലെ പ്രധാന ഘടകവും അവധി ഭാഷയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=260}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=264}}&lt;/ref&gt; കബീറിന്റെ പ്രധാന കൃതിയായ [[ബിജക്|ബിജകിലെ]] ഭാഷാശൈലി പ്രാഥമികമായി അവധിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=260}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=259}}&lt;/ref&gt;

==== പ്രേമാഖ്യാനങ്ങൾ ====
{{multiple image
| total_width       = 200
| caption_align     = center
| align             = right
| direction         = vertical
| image_style       = border:none;
| image1            = Queen Nagamati talks to her parrot, Padmavat, c1750.jpg
| caption1          = രാജ്ഞി നാഗമതി തന്റെ തത്തയോട് സംസാരിക്കുന്നു, [[പത്മാവത്]], എ.ഡി 1750.
| image2            = Meister des Madhu-Malati-Manuskripts 001.jpg
| caption2          = കാമുകീകാമുകന്മാർ കാട്ടിൽ വെച്ച് ഒരു കടുവയ്ക്ക് നേരെ അമ്പെയ്യുന്നു. [[സൂഫി]] കാവ്യമായ [[മധുമാലതി|മധുമാലതിയിൽ]] നിന്നുള്ള ചിത്രം.
| alt1              = 
| header            = അവധി [[സൂഫി]] കൃതികളിലെ ചിത്രീകരണങ്ങൾ
| header_background = #FDF5E6
}}

14-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ കിഴക്കൻ സൂഫികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സാഹിത്യഭാഷയായി അവധി മാറി. പേർഷ്യൻ ''[[മസ്നവി]]'' ശൈലിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും, സൂഫി [[മിസ്റ്റിസിസം|മിസ്റ്റിസിസത്തിൽ]] വേരൂന്നിയതും, എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും ഇന്ത്യൻ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ളതുമായ 'പ്രേമാഖ്യാനങ്ങളുടെ' (പ്രണയകഥകൾ) ഭാഷയായി ഇത് മാറുകയായിരുന്നു. ഭാരതീയ ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് കടമെടുത്ത നിരവധി [[ആഖ്യാനശൈലി|കഥാതന്തുക്കൾ]] ഇവയിലുണ്ടായിരുന്നു. അവധി ഭാഷയിലെ അത്തരം ആദ്യത്തെ പ്രേമാഖ്യാനമായിരുന്നു മൗലാനാ ദാവൂദിന്റെ [[ചന്ദായൻ (കാവ്യം)|ചന്ദായൻ]] (എ.ഡി. 1379).&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Vaudeville|1990|p=263}}&lt;/ref&gt; 

പ്രശസ്ത ഭരണാധികാരിയായ [[ഷേർഷാ സൂരി|ഷേർഷാ സൂരിയുടെ]] കാലത്ത് തന്റെ വിശിഷ്ടകൃതിയായ [[പത്മാവത്]] (എ.ഡി. 1540) രചിച്ചുകൊണ്ട് [[മാലിക് മുഹമ്മദ് ജായസി|ജായസി]] ഈ പാരമ്പര്യം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. [[അരാക്കൻ]] മുതൽ [[ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമി|ഡെക്കാൻ]] വരെ വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ച ഈ കൃതി, [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യനിലേക്കും]] മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്കും വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Orsini|2014|p=213}}&lt;/ref&gt; 

ജായസിയുടെ മറ്റ് പ്രധാന കൃതികളായ കാൻഹാവത്,&lt;ref&gt;{{Citation|last=Hawley|first=John Stratton|title=Did Surdas Perform the Bhāgavata-purāṇa?|date=2015|work=Tellings and Texts|page=212|editor-last=Orsini|editor-first=Francesca|series=Music, Literature and Performance in North India|edition=1|publisher=Open Book Publishers|isbn=978-1-78374-102-1|quote=Then there are the Ahirs whose performances of the Krishna story fascinated Malik Muhammad Jayasi, as he tells us in his Kanhavat of 1540;...|editor2-last=Schofield|editor2-first=Katherine Butler|jstor=j.ctt17rw4vj.15}}&lt;/ref&gt; അഖ്രാവത്&lt;ref name=&quot;Saxena 1971 12&quot;/&gt;, ആഖ്‌രി കലാം&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Singh|first=Virendra|date=2009|title=An Avadhi language account of an earthquake in medieval North India circa AD 1500|url=https://www.researchgate.net/publication/296774084|journal=Current Science|volume=96|pages=1648–1649}}&lt;/ref&gt; എന്നിവയും അവധിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്.
{{Rquote|centre|എന്റെ മഹത്തായ നഗരമായ, എക്കാലവും മനോഹരമായ ജായസിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.&lt;br /&gt;
''[[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിൽ]]'' അതൊരു പുണ്യസ്ഥലമായിരുന്നു, അന്ന് അത് &quot;പൂന്തോട്ടങ്ങളുടെ നഗരം&quot; എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു.&lt;br /&gt;
പിന്നെ ''[[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗം]]'' കടന്നുപോയി, ''[[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗം]]'' വന്നപ്പോൾ, അവിടെ ''ഭുഞ്ജരാജൻ'' എന്ന മഹാനായ ഒരു ഋഷിയുണ്ടായിരുന്നു.&lt;br /&gt;
88,000 ഋഷിമാർ അന്ന് അവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നു, കൂടാതെ ഇടതൂർന്ന... എൺപത്തിനാല് കുളങ്ങളും.&lt;br /&gt;
അവർ ഇഷ്ടികകൾ ചുട്ടെടുത്ത് ഉറപ്പുള്ള ഘാട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും എൺപത്തിനാല് കിണറുകൾ കുഴിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;br /&gt;
അവർ അവിടെയും ഇവിടെയുമായി മനോഹരമായ കോട്ടകൾ പണിതു, രാത്രിയിൽ അവ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നിപ്പിച്ചു.&lt;br /&gt;
മുകളിൽ ക്ഷേത്രങ്ങളുള്ള നിരവധി പഴത്തോട്ടങ്ങളും അവർ വെച്ചുപിടിപ്പിച്ചു.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ദോഹ: ആ മാനുഷിക ''അവതാരങ്ങളെല്ലാം'' അവിടെയിരുന്ന് തപസ്സുചെയ്തു. രാവും പകലും ''ഹോമങ്ങളും'' ''ജപങ്ങളും'' ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ ഈ ലോകത്തെ മുറിച്ചുകടന്നു.|[[മാലിക് മുഹമ്മദ് ജായസി|ജായസി]]|Kanhavat, ed. Pathak (8), 7–8.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Orsini|2014|p=209}}&lt;/ref&gt;}}

[[ജോൻപൂർ ജില്ല|ജോൻപൂരിലെ]] സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ ഷാ ശർഖിയുടെ പ്രവാസ രാജസദസ്സുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന വിദഗ്ദ്ധനും കഥാകാരനുമായിരുന്ന ഷെയ്ഖ് 'കുത്ബൻ' സുഹ്രവർദിയാണ് മിരിഗാവതി (ഏകദേശം എ.ഡി. 1503) അഥവാ ''&quot;മാന്ത്രിക ഹരിണി&quot;'' എന്ന അവധി പ്രണയകാവ്യം രചിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Kutban|2012|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=15}}&lt;/ref&gt; കവി സയ്യിദ് മഞ്ജൻ രാജ്ഗിരി രചിച്ച [[മധുമാലതി]] അഥവാ ''&quot;രാത്രി വിരിയുന്ന മുല്ല&quot;'' എന്ന മറ്റൊരു പ്രണയകാവ്യം എ.ഡി. 1545-ൽ എഴുതപ്പെട്ടതാണ്.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Manjhan|2001|p=xi}} —&quot;Manjhan's birthplace Rajgir is in the present-day state of Bihar, not far away from Patna in northern India, and the poem itself is written in Awadhi or eastern Hindavi&quot;.&lt;/ref&gt;

[[അമീർ ഖുസ്രോ]] (മരണം: എ.ഡി. 1379) അവധിയിൽ ചില കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടുള്ളതായും പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jafri|first=Saiyid Zaheer Husain|date=2016|title=Sectional President's Address: 'MAKING' OF THE COMPOSITE CULTURE IN PRE-NAWABI AWADH|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=77|page=148|issn=2249-1937|jstor=26552634}}&lt;/ref&gt;

=== ആധുനിക ഇന്ത്യ ===
ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ അവധി സാഹിത്യത്തിന് ഏറ്റവും മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകിയത് [[രമൈ കാക്കാ]] (എ.ഡി 1915–1982), 'പധീസ്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബൽഭദ്ര പ്രസാദ് ദീക്ഷിത് (എ.ഡി 1898–1943), വൻഷീധർ ശുക്ല (എ.ഡി 1904–1980) തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരാണ്.

[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരകാലത്ത്]] ജയിലിൽ കിടക്കുമ്പോൾ ദ്വാരകാ പ്രസാദ് മിശ്ര രചിച്ച ഒരു പ്രധാന അവധി ഇതിഹാസ കാവ്യമാണ് 'കൃഷ്ണായൻ' (എ.ഡി 1942). അവധി സാഹിത്യത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് 2022-ൽ ഡോ. [[വിദ്യാ വിന്ദു സിംഗിന്|വിദ്യാ വിന്ദു സിംഗിനെ]] [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.{{clear}}

== വ്യാപനം ==
=== ഇന്ത്യയിൽ ===
[[File:Awadhi regions of Uttar Pradesh.jpg|thumb|അവധി സംസാരിക്കുന്ന ഉത്തർപ്രദേശിലെ ജില്ലകൾ]]
അവധി പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത് [[ഗംഗാനദി|ഗംഗാ]]-[[യമുന]] [[doab|ദോവാബിന്റെ]] (നദീതടം) താഴത്തെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മധ്യ-കിഴക്കൻ [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[അവധ്]] പ്രദേശത്താണ്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Harvcoltxt|Grierson|1904|pp=9–10}}&lt;/ref&gt; ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയും (പ്രത്യേകിച്ച് [[കനൗജി ഭാഷ|കനൗജിയും]] [[ബുന്ദേലി ഭാഷ|ബുന്ദേലിയും]]), കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് [[കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ]] ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരിയുമാണ്]] സംസാരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Saksena |first=Baburam |url=https://books.google.com/books?id=WfkWvgqk5c4C&amp;dq=Awadhi+east+bhojpuri+language&amp;pg=PA5 |title=Evolution of Awadhi (a Branch of Hindi). |date=1971 |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |isbn=978-81-208-0855-3 |language=en|pages=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Verbeke |first=Saartje |url=https://books.google.com/books?id=63iC56LeJ_MC&amp;dq=Hindi+is+central+indo+aryan+bhojpuri+eastern+indo+aryan&amp;pg=PA67 |title=Alignment and Ergativity in New Indo-Aryan Languages |date=22 March 2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-029267-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; വടക്ക് [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളും]] തെക്ക് അവധിയുമായി വലിയ സാമ്യമുള്ള [[ബഘേലി ഭാഷ|ബഘേലിയുമാണ്]] അതിരുകൾ.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|pp=2–5}}&lt;/ref&gt;

വടക്കൻ, മധ്യ യു.പിയിലെ താഴെ പറയുന്ന ജില്ലകളിൽ അവധി സംസാരിക്കുന്നു:
* [[Lakhimpur Kheri district|ലഖിംപൂർ ഖേരി]] ([[Kannauji language|കനൗജിക്കൊപ്പം]])
* [[Sitapur district|സീതാപൂർ]] ([[Kannauji language|കനൗജിക്കൊപ്പം]])
* [[Unnao district|ഉന്നാവോ]]
* [[Fatehpur district|ഫത്തേപൂർ]]
* [[Barabanki district|ബാരാബങ്കി]]
* [[Lucknow district|ലഖ്‌നൗ]]
* [[Raebareli district|റായ്ബറേലി]]
* [[Amethi district|അമേഠി]]
* [[Bahraich district|ബഹ്റൈച്ച്]]
* [[Shrawasti district|ശ്രാവസ്തി]]
* [[Kanpur Nagar district|കാൺപൂർ]]

യു.പിയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അവധി ഭാഷാരൂപം മാറി &quot;കിഴക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് അവധി&quot; എന്ന പ്രത്യേക ഭാഷാഭേദമായി മാറുന്നു. ഈ പ്രദേശം പൂർവാഞ്ചലിലെ [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]] സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് ഉൾപ്പെടുന്ന ജില്ലകൾ ഇവയാണ്:
* [[Ayodhya district|അയോധ്യ]]
* [[Ambedkar Nagar district|അംബേദ്കർ നഗർ]]
* [[Prayagraj district|പ്രയാഗ്‌രാജ്]]
* [[Mirzapur district|മിർസാപൂർ]] 
* [[Jaunpur district|ജോൻപൂർ]] (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ)
* [[Bhadohi district|ഭദോഹി]] 
* [[Sultanpur district|സുൽത്താൻപൂർ]]
* [[Pratapgarh, Uttar Pradesh|പ്രതാപ്ഗഢ്]]
* [[Gonda district|ഗോണ്ട]]
* [[Balrampur district, Uttar Pradesh|ബലറാംപൂർ]]
* [[Basti district|ബസ്തി]] (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ)
* [[Siddharthnagar district|സിദ്ധാർത്ഥനഗർ]] (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ)
* [[Kaushambi district|കൗശാംബി]]

=== നേപ്പാളിൽ ===
നേപ്പാളിലെ [[Language Commission (Nepal)|ഭാഷാ കമ്മീഷൻ]] ലുംബിനി പ്രവിശ്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളായി [[തരു ഭാഷ|തരു]], അവധി എന്നിവയെ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |archive-date=6 September 2021 |access-date=28 October 2021 |website=Language Commission}}&lt;/ref&gt; നേപ്പാളിലെ രണ്ട് പ്രവിശ്യകളിലാണ് അവധി സംസാരിക്കുന്നത്:
* [[ലുംബിനി മേഖല]]
** [[ബാംങ്കെ ജില്ല]]
** [[ബർദിയ ജില്ല]]
** [[ഡാങ് ജില്ല]]
** [[കപിൽവസ്തു ജില്ല]]
* [[സുദുർപശ്ചിം പ്രവിശ്യ]]
** [[കൈലാലി ജില്ല]]
** [[കാഞ്ചൻപൂർ ജില്ല]]

=== ദക്ഷിണേഷ്യയ്ക്ക് പുറത്ത് ===
{{further|ഫിജി ഹിന്ദി|കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി}}
അവധിയുടെയും (കൂടാതെ മറ്റ് ഭാഷകളുടെയും) സ്വാധീനമുള്ള ഒരു ഭാഷ [[Fiji|ഫിജിയിലെ]] [[Indo-Fijians|ഇന്ത്യാക്കാർക്കിടയിൽ]] ഒരു വ്യവഹാരഭാഷയായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ഫിജിയൻ ഹിന്ദി ([[ഫിജി ഹിന്ദി]]) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ''[[എത്‌നോലോഗ്]]''  പ്രകാരം, ഇത് ഭോജ്പുരിയുടെ സ്വാധീനമുള്ള ഒരു തരം അവധിയാണ്, കൂടാതെ ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയായും തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{e25|hif|Fiji Hindi}}&lt;/ref&gt; [[സുരിനാം]], [[ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ]], [[ഗയാന]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ [[Indo-Caribbeans|ഇന്ത്യാക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്ഥാനി ([[കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി]]) ഭോജ്പുരിയെയും ഭാഗികമായി അവധിയെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ]] സംസാരിക്കുന്ന ഹിന്ദുസ്ഥാനിയും&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mesthrie|first=Rajend|url=https://books.google.com/books?id=aIivedw-oZYC&amp;q=awadhi|title=Language and Social History: Studies in South African Sociolinguistics|date=1995|publisher=New Africa Books|isbn=978-0-86486-280-8|language=en}}&lt;/ref&gt; [[മൗറീഷ്യസ്|മൗറീഷ്യസിൽ]] സംസാരിക്കുന്ന ഭോജ്പുരിയും&lt;ref&gt;{{cite web|title=Awadhi language|url=https://omniglot.com/writing/awadhi.htm|access-date=17 December 2020|website=omniglot.com}}&lt;/ref&gt; ഭാഗികമായി അവധിയുടെ സ്വാധീനമുള്ളവയാണ്.

==  ഭാഷാഭേദങ്ങൾ  ==
അവധി ഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായ നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ സഹായകക്രിയയായി /ഹൈ/ (/hʌiː/) എന്ന് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, മധ്യ-കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അത് /അഹൈ/ (/ʌhʌiː/) എന്നാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ബാബുറാം സക്സേനയുടെ ''&quot;എവല്യൂഷൻ ഓഫ് അവധി&quot;'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ് താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന ഉദാഹരണങ്ങൾ. പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന ബദൽ രൂപങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
{| style=&quot;margin:auto;&quot;  class=&quot;wikitable&quot;
|- 
!style=&quot;background:#ffdead;&quot;| മലയാളം
!style=&quot;background:#ffdead;&quot;| അവധി ([[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]])
!style=&quot;background:#ffdead;&quot;| അവധി ([[Devanagari|ദേവനാഗരി]])
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|'''ആരായിരുന്നു അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്?'''
||{{IPA|ɦʊãː koː (kəʊn) ɾəɦəĩ}}
||{{lang|awa|हुआँ को (कउन) रहें?}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
||'''''(പകരം)'''' {{IPA|ɦʊãː keː/kəʊn ɾəɦəin}}
||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|हुआँ के/कउन रहेन?}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|'''കാണാനും കേൾക്കാനും ഈ കുട്ടിക്ക് കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല.'''
||{{IPA|ɪʊ lʌɾɪkaː d̪eːkʰʌiː sʊnʌiː mə ʈʰiːk hʌiː}}
||{{lang|awa|इउ लरिका देखई सुनई म ठीक है।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
||'''''(പകരം)''''' {{IPA|ɪ lʌɾɪkaː d̪eːkʰʌiː sʊnʌiː mə ʈʰiːk ʌhʌiː}}
||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|इ लरिका देखई सुनई म ठीक अहै।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|'''(അവൾ) പറഞ്ഞു, (ഞാൻ) കുറച്ച് കഴിക്കട്ടെ, കുറച്ച് ഇവനും കൊടുക്കാം.'''
|| {{IPA|kʌɦɪn laːoː t̪ʰoːɽaː kʰaːɪ leːiː t̪ʰoːɽaː jʌhu kɘ d̪ʌɪ d̪eːiː}}
|| {{lang|awa|कहिन, लाओ थोड़ा खाई लेई, थोड़ा यहु का दै देई।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
||'''''(പകരം)''''' {{IPA|kʌɦɪn lyaːvː t̪ʰoːɽaː kʰaːɪ leːiː raːçi keː jʌnhu kɘ d̪ʌɪ d̪eːiː}}
||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|कहिन, ल्याव थोड़ा खाई लेई, रचि के एन्हुं के दै देई।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|'''പോകുന്നവർക്ക് അടി കിട്ടും.'''
|| {{IPA|d͡ʒoː d͡ʒʌɪɦʌĩ soː maːrʊ̥ kʰʌɪɦʌĩ}}
|| {{lang|awa|जो जइहैं सो मारउ खइहैं।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
||'''''(പകരം)'''''. {{IPA|d͡ʒèː d͡ʒʌɪɦʌĩ soː maːr kʰʌɪɦʌĩ}}
||'''''(പകരം)''.''' {{lang|awa|जे जइहैं सो मार खइहैं।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|'''പക്ഷികൾക്ക് നേരെ വെടിയുതിർക്കരുത്.'''
||{{IPA|cɪɾʌɪjʌn pʌɾ chʌrːaː nə cʌlaːoː}}
||{{lang|awa|चिरइयन पर छर्रा न चलाओ।}}
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
||'''''(പകരം)'''''. {{IPA|cɪɾʌɪjʌn peː chʌrːaː jin cʌlaːwː}}
||'''''(പകരം)'''''. {{lang|awa|चिरइयन पे छर्रा जिन चलाव।}}
|}

== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
ഇന്ത്യയിൽ അവധി ഭാഷയ്ക്ക് നിലവിൽ സ്വതന്ത്രമായ ഔദ്യോഗിക പദവികളൊന്നുമില്ല. ഭരണഘടനാപരമായി ഇതിനെ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദി ഭാഷയുടെ]] ഒരു വകഭേദം മാത്രമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. എങ്കിലും, കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന അവധി ഭാഷയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തി ഔദ്യോഗിക പദവി നൽകണമെന്ന ആവശ്യവുമായി നിരവധി ഭാഷാ സ്നേഹികളും സാംസ്കാരിക സംഘടനകളും പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Awadhi demands its rightful place |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/awadhi-demands-its-rightful-place/article24578147.ece |work=The Hindu |date=2018-08-01}}&lt;/ref&gt;

എന്നാൽ അയൽരാജ്യമായ [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിൽ]] അവധി ഭാഷയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരമുണ്ട്. 2015-ലെ നേപ്പാൾ ഭരണഘടന പ്രകാരം, രാജ്യത്ത് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്ന മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകൾക്കൊപ്പം അവധിക്കും ഒരു ദേശീയ ഭാഷയെന്ന (National language) പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of Nepal |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |website=Nepal Law Commission |publisher=Government of Nepal |page=13 |access-date=2026-04-03 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717174239/https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ, [[ഫിജി|ഫിജിയിലെ]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിലൊന്നായ [[ഫിജി ഹിന്ദി|ഫിജി ഹിന്ദിയിൽ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതും അവധി, ഭോജ്പുരി എന്നീ ഭാഷകളാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Siegel |first=Jeff |title=Language Contact in a Plantation Environment: A Sociolinguistic History of Fiji |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=978-0521106160 |page=139}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദശാസ്ത്രം ==
=== സ്വരങ്ങൾ ===
അവധിയിൽ സഘോഷവും അഘോഷ സ്വരങ്ങളുണ്ട്.&lt;/br&gt; 
സഘോഷ സ്വരങ്ങൾ ഇവയാണ്: 
{{blockindent| /ə/, /ʌ/, /aː/, /ɪ/, /iː/, /ʊ/, /uː/, /e/, /eː/, /o/, /oː/. &lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=23}}&lt;/ref&gt;}}
അഘോഷ സ്വരങ്ങൾ അഥവാ &quot;മന്ത്രിക്കുന്ന സ്വരങ്ങൾ&quot; ഇവയാണ്: 
{{blockindent| /i̥/, /ʊ̥/, /e̥/. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/onlanguageselect0000gree|url-access=registration|quote=awadhi.|title=On Language: Selected Writings of Joseph H. Greenberg|last1=Greenberg|first1=Joseph Harold|last2=Kemmer|first2=Suzanne|date=1990|publisher=Stanford University Press|isbn=9780804716130|pages=[https://archive.org/details/onlanguageselect0000gree/page/85 85]|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
അഘോഷ സ്വരങ്ങൾ ഒരു പദത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ മാത്രമാണ് വരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+അവധിയിലെ സ്വരങ്ങൾ&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
! 
! [[Front vowel|മുൻസ്വരം]]
! [[Central vowel|മധ്യസ്വരം]]
! [[Back vowel|പിൻസ്വരം]]
|-
! [[Close vowel|സംവൃതസ്വരം]]
| iː i̥ ɪ
| 
| uː ʊ ʊ̥
|-
! [[Close-mid vowel|അർദ്ധസംവൃതസ്വരം]]
| e eː e̥
|  
| o oː
|-
! [[Mid vowel|മധ്യസ്വരം]]
| 
| ə 
|
|-
! [[Open-mid vowel|അർദ്ധവിവൃതസ്വരം]]
| 
| ʌ 
|
|-
! [[Open vowel|വിവൃതസ്വരം]]
|
| 
| aː
|}

==== സ്വരസംയുക്തങ്ങൾ ====
{{mw-datatable}}
{| class=&quot;wikitable mw-datatable&quot;
|+ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |സംയുക്തം
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |ഉദാഹരണം
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |അർത്ഥം
|-
![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]
![[ISO 15919|ലിപ്യന്തരണം]]
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ɪaː/
||/d͡ʒɪaː/
||jiā
||&quot;മൂത്ത സഹോദരി&quot; (ചേച്ചി)
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ɪeː/
||/d͡ʒɪeː/
||jiē
||&quot;ജീവൻവച്ചു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʌiː/
||/nʌiː/
||naī
||&quot;പുതിയ&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʌɪ/
||/bʰʌɪ/
||bhai
||&quot;ആയിത്തീർന്നു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʌeː/
||/gʌeː/
||gaē
||&quot;(അവർ) പോയി&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʌʊ/
||/t̪ʌʊ/
||tau
||&quot;അപ്പോൾ&quot; / &quot;പിന്നെ&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʌuː/
||/gʌuː/
||gaū
||&quot;പശു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʊʌ/
||/kʊ̃ʌn/
||kũan
||&quot;കിണറുകൾ (തിര്യക് രൂപം)&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʊiː/
||/d̪ʊiː/
||duī
||&quot;രണ്ട്&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʊaː/
||/bʊaː/
||buā
||&quot;അച്ഛന്റെ സഹോദരി&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/uːiː/
||/ruːiː/
||rūī
||&quot;പരുത്തി&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/aːoː/
||/aːoː/
||āō
||&quot;വരൂ&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/aːeː/
||/kʰaːeː/
||khāē
||&quot;കഴിച്ചു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/aːiː/
||/aːiː/
||āī
||&quot;വന്നു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/aːuː/
||/naːuː/
||nāū
||&quot;ക്ഷുരകൻ&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/eːiː/
||/d̪eːiː/
||dēī
||&quot;നൽകും&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/eːʊ/
||/d̪eːʊ/
||dēu
||&quot;നൽകൂ&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/oːɪ/
||/hoːɪ/
||hōi
||&quot;ആയിരിക്കാം&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/oʊ/
||/hoʊ/
||hōu
||&quot;ആകുക&quot;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-datatable&quot;
|+ത്രിസ്വരങ്ങൾ
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |സംയുക്തം
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |ഉദാഹരണം
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |അർത്ഥം
|-
![[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]]
![[ISO 15919|ലിപ്യന്തരണം]]
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ɪeʊ/
||/pɪeʊ/
||pieu
||&quot;(നീ) കുടിച്ചു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʊɪaː/
||/gʰʊ̃ɪaː/
||ghũiā
||&quot;ചേമ്പിന്റെ കിഴങ്ങ്&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/aːeʊ/
||/kʰaːeʊ/
||khāeu
||&quot;(നീ) കഴിച്ചു&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
||/ʌɪaː/
||/bʰʌɪaː/
||bhaiā
||&quot;സഹോദരൻ&quot;
|}

=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+അവധി ഭാഷയിലെ വ്യഞ്ജന സ്വനിമങ്ങൾ
! colspan=&quot;3&quot; |[[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] →
![[ഓഷ്ഠ്യം]]
![[ദന്ത്യം]]/&lt;br /&gt;[[വർത്സ്യം]]
![[മൂർദ്ധന്യം]]
![[താലവ്യം]]
![[മൃദുതാലവ്യം]]
![[കാകില്യം]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |[[Nasal consonant|അനുനാസികം]]
!&lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|{{IPA link|m}}
|{{IPA link|n}}
|({{IPA link|ɳ}})
|({{IPA link|ɲ}})
|({{IPA link|ŋ}})
|
|-
!&lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
|{{IPA link|m}}{{IPA link|ʱ}}
|{{IPA link|n}}{{IPA link|ʱ}}
|
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |[[Plosive|സ്പർശം]]/&lt;br /&gt;[[Affricate|ഘർഷി]]
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;[[Voicelessness|അഘോഷം]]&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|{{IPA link|p}}
|{{IPA link|t̪|t}}
|{{IPA link|ʈ}}
|{{IPA link|tʃ}}
|{{IPA link|k}}
|
|-
!&lt;small&gt;[[Aspirated consonant|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
|{{IPA link|pʰ}}
|{{IPA link|tʰ}}
|{{IPA link|ʈʰ}}
|{{IPA link|tʃʰ}}
|{{IPA link|kʰ}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;[[Voice (phonetics)|സഘോഷം]]&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|{{IPA link|b}}
|{{IPA link|d̪|d}}
|{{IPA link|ɖ}}
|{{IPA link|dʒ}}
|{{IPA link|ɡ}}
|
|-
!&lt;small&gt;[[Aspirated consonant|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
|{{IPA link|bʱ}}
|{{IPA link|dʱ}}
|{{IPA link|ɖʱ}}
|{{IPA link|dʒʱ}}
|{{IPA link|ɡʱ}}
|
|-
! rowspan=&quot;1&quot; colspan=&quot;3&quot; |[[Fricative|ഊഷ്മാവ്]]
|
|{{IPA link|s}}
|
|
|
|{{IPA link|h}}~{{IPA link|ɦ}} {{efn| [{{IPA link|h}}] പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലും [{{IPA link|ɦ}}] പദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും വരുന്നു.}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |[[Liquid consonant|ദ്രവം]]
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;[[Rhotic consonant|ലുണ്ഠിതം]]&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|{{IPA link|r}}
|{{IPA link|ɽ}}
|
|
|
|-
!&lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
|
|{{IPA link|r}}{{IPA link|ʱ}}
|{{IPA link|ɽ}}{{IPA link|ʱ}}
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;[[Lateral consonant|പാർശ്വികം]]&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;അല്പപ്രാണം&lt;/small&gt;
|
|{{IPA link|l}}
|
|
|
|
|-
!&lt;small&gt;[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]&lt;/small&gt;
|
|{{IPA link|l}}{{IPA link|ʱ}}
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |[[Approximant|അർദ്ധസ്വരം]]
|{{IPA link|ʋ}}
|
|
|{{IPA link|j}}
|
|
|}

== വ്യാകരണം ==

=== താരതമ്യ വ്യാകരണം ===
അയൽ ഭാഷകളായ [[പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദി ഭാഷകൾ|പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദി]], [[ബിഹാറി ഭാഷകൾ|ബിഹാറി]] എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവധിയെ വേർതിരിക്കുന്ന നിരവധി സവിശേഷതകളുണ്ട്. അവധിയിൽ നാമങ്ങൾക്ക് ഹ്രസ്വവും ദീർഘവുമായ രൂപങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ കൂടുതലായും ഹ്രസ്വരൂപങ്ങളും ബിഹാറിയിൽ ദീർഘരൂപങ്ങളുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയെ അപേക്ഷിച്ച് അവധിയിൽ ലിംഗഭേദ നിയമങ്ങൾ അത്ര കർശനമല്ലെങ്കിലും വലിയൊരളവിൽ പാലിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ബിഹാറിയിൽ ലിംഗഭേദ രീതികൾ തീരെ ദുർബലമാണ്.

കർതൃപ്രത്യയത്തിന്റെ അഭാവം അവധിയെ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുകയും ബിഹാറിയോട് കൂടുതൽ സാമ്യമുള്ളതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവധിയിലെ ദ്വിതീയാ-ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിപ്രത്യയങ്ങൾ /കാ/ (/kaː/) അല്ലെങ്കിൽ /ക/ (/kə/) ആണ്. എന്നാൽ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ ഇത് /കോ/ (/koː/) അല്ലെങ്കിൽ /കൗ/ (/kɔː/) എന്നും, ബിഹാറിയിൽ /കേ/ (/keː/) എന്നുമാണ്. അതുപോലെ, ബിഹാറിയിലും പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിലും സപ്തമീ വിഭക്തിപ്രത്യയം /മേം/ (/mẽː/) ആയിരിക്കുമ്പോൾ അവധിയിലത് /മാ/ (/maː/) ആണ്.

സർവ്വനാമങ്ങളിൽ പുരുഷവാചക ഷഷ്ഠീവിഭക്തിയായി അവധിയിൽ /തോർ/ (/toːɾ-/), /മോർ/ (/moːɾ-/) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ അത് /തേർ/ (/teːɾ-/), /മേർ/ (/meːɾ-/) എന്നിവയാണ്. /ഹമാർ/ (/ɦəmaːɾ/) എന്ന പദത്തിന്റെ തിര്യഗ്‌രൂപം അവധിയിൽ /ഹമ്രേ/ (/ɦəmɾeː/) എന്നാണ്. പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ ഇത് /ഹമാരേ/ (/ɦəmaːɾeː/) എന്നും ബിഹാറിയിൽ /ഹമ്രൻ'കൈ/ (/ɦəmrən'kæ/) എന്നുമാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

/ദിഹിസ്/ (/dɪɦɪs/), /മാരിസ്/ (/maːɾɪs/) തുടങ്ങിയ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന /-ഇസ്/ (/-ɪs/) എന്ന പ്രത്യയം അവധിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷതയാണ്. വർത്തമാനകാലത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന /ലാ/ (/laː/) എന്ന ആശ്രിതപദം, ഭൂതകാലത്തിലെ /-ൽ/ (/-l/), ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിപ്രത്യയമായ /-ലാ/ (/-laː/) എന്നിവ അയൽഭാഷയായ ഭോജ്പുരിയെ അവധിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

=== സർവ്വനാമങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+അവധിയിലെ ഉത്തമപുരുഷ സർവ്വനാമങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Masica|1993|p=252}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
!
! colspan=&quot;5&quot; |ഏകവചനം&lt;/br&gt;&lt;small&gt;ഞാൻ / എന്നെ /എന്റെ&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;5&quot; |ബഹുവചനം&lt;/br&gt;&lt;small&gt;ഞങ്ങൾ / ഞങ്ങളെ / ഞങ്ങളുടെ&lt;/small&gt;
|-
!
!പ്രഥമ
!കർതൃ
!തിര്യക്
!ചതുർത്ഥി
!ഷഷ്ഠി
!പ്രഥമ
!കർതൃ
!തിര്യക്
!ചതുർത്ഥി
!ഷഷ്ഠി
|-
! [[ഹിന്ദി|ആധുനിക മാനക ഹിന്ദി]]
| മൈം&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मैं )}}}}}}
| മൈനെ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मैंने )}}}}}}
| മുഝ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मुझ )}}}}}}
| മുഝേ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मुझे )}}}}}}
| മേരാ&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( मेरा )}}}}}}
| ഹമ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हम )}}}}}}
| ഹമനെ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हमने )}}}}}}
| ഹമ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हम )}}}}}}
| ഹമേം&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हमें )}}}}}}
| ഹമാരാ&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( हमारा )}}}}}}
|-
! അവധി
| മൈ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( मै )}}}}
| –
| മഹി&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( महि )}}}}
| –
| മോര{{ref|asterisk|*}}&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( मोर )}}}}
| ഹമ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( हम )}}}}
| –
| ഹമ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( हम )}}}}
| ഹമൈ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( हमै )}}}}
| ഹമാര{{ref|asterisk|*}}&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( हमार )}}}}
|-
!&lt;small&gt;(അവധിയിലെ മറ്റു പകരരൂപങ്ങൾ)&lt;/small&gt;
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
| –
| മോ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( मो )}}}}
| മയികാ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( मइका )}}}}&lt;/br&gt; മോകാ &lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( मोका )}}}}
| –
| –
| –
| –
| ഹമകാ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( हमका )}}}}
| –
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+അവധിയിലെ മധ്യമപുരുഷ സർവ്വനാമങ്ങൾ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/rosettaproject_awa_morsyn-1|title=Linguistic Survey of India|last=Grierson|first=G. A.|date=1967|publisher=Motilal Banarsidass|others=The Long Now Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=169}}&lt;/ref&gt;
!
! colspan=&quot;6&quot; |ഏകവചനം&lt;/br&gt;&lt;small&gt;നീ / നിന്നെ / നിന്റെ&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;6&quot; |ബഹുവചനം&lt;/br&gt;&lt;small&gt;നിങ്ങൾ / നിങ്ങളെ / നിങ്ങളുടെ&lt;/small&gt;
|-
!
!പ്രഥമ
!കർതൃ
!തിര്യക്
!ചതുർത്ഥി
!ഷഷ്ഠി
!ആദരസൂചകം
!പ്രഥമ
!കർതൃ
!തിര്യക്
!ചതുർത്ഥി
!ഷഷ്ഠി
!ആദരസൂചകം
|-
! [[ഹിന്ദി|ആധുനിക മാനക ഹിന്ദി]]
| തൂ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तू )}}}}}}
| തൂനേ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तूने )}}}}}}
| തുഝ്&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुझ )}}}}}}
| തുഝേ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुझे )}}}}}}
| തേരാ&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तेरा )}}}}}}
| –
| തും&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम )}}}}}}
| തുംനേ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुमने )}}}}}}
| തും&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम )}}}}}}
| തുമ്ഹേം&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम्हें )}}}}}}
| തുമ്ഹാരാ&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( तुम्हारा )}}}}}}
| ആപ്&lt;/br&gt;{{large|{{lang|hi|{{script|deva|( आप )}}}}}}
|-
! അവധി
| തൂ, തുയി (തോയി), തൈം (തയം)&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तू, तुइ (तोइ), तैं (तयँ) )}}}}
| –
| തു(ഹി)&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तु(हि) )}}}}
| –
| തോര{{ref|asterisk|*}}&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तोर )}}}}
| ആപു&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( आपु )}}}}
| തും&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तुम )}}}}
| –
| തും&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तुम )}}}}
| തുമൈ, തോഹൈം (തോഹയം)&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तुमै, तोहैं (तोहयँ) )}}}}
| തുമാര{{ref|asterisk|*}} / തോഹാര{{ref|asterisk|*}}&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तुमार / तोहार )}}}}
| ആപ്&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( आप )}}}}
|-
!&lt;small&gt;(അവധിയിലെ മറ്റു പകരരൂപങ്ങൾ)&lt;/small&gt;
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
| –
| തോ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तो )}}}}
| തുഇകാ, തോകാ (തോംഹ്കാ)&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तुइका, तोका (तोंहका) )}}}}
| –
| –
| –
| –
| –
| തുംകാ&lt;/br&gt;{{large|{{lang|awa-deva|( तुमका )}}}}
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
|}

;&lt;nowiki&gt;കുറിപ്പുകൾ:&lt;/nowiki&gt;

:{{note|asterisk|*}} ലിംഗം, വചനം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് രൂപവ്യത്യാസം വരുന്നവ:
:# മോർ {{lang|awa-deva|(मोर)}} → ''മോരാ'' {{lang|awa-deva|(मोरा)}} &lt;small&gt;(പുല്ലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''മോരീ'' {{lang|awa-deva|(मोरी)}} &lt;small&gt;(സ്ത്രീലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''മോരേ'' {{lang|awa-deva|(मोरे)}} &lt;small&gt;(ബഹുവചനം)&lt;/small&gt;
:# ഹമാർ {{lang|awa-deva|(हमार)}} → ''ഹമ്രാ'' {{lang|awa-deva|(हमरा)}} &lt;small&gt;(പുല്ലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''ഹമ്രീ'' {{lang|awa-deva|(हमरी)}} &lt;small&gt;(സ്ത്രീലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''ഹമ്രേ'' {{lang|awa-deva|(हमरे)}} &lt;small&gt;(ബഹുവചനം)&lt;/small&gt;
:# തോർ {{lang|awa-deva|(तोर)}} → ''തോരാ'' {{lang|awa-deva|(तोरा)}} &lt;small&gt;(പുല്ലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''തോരീ'' {{lang|awa-deva|(तोरी)}} &lt;small&gt;(സ്ത്രീലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''തോരേ'' {{lang|awa-deva|(तोरे)}} &lt;small&gt;(ബഹുവചനം)&lt;/small&gt;
:# തുമർ {{lang|awa-deva|(तुमर)}} → ''തുമ്രാ'' {{lang|awa-deva|(तुमरा)}} &lt;small&gt;(പുല്ലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''തുമ്രീ'' {{lang|awa-deva|(तुमरी)}} &lt;small&gt;(സ്ത്രീലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''തുമ്രേ'' {{lang|awa-deva|(तुमरे)}} &lt;small&gt;(ബഹുവചനം)&lt;/small&gt;
:# തോഹാർ {{lang|awa-deva|(तोहार)}} → ''തോഹ്രാ'' {{lang|awa-deva|(तोहरा)}} &lt;small&gt;(പുല്ലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''തോഹ്രീ'' {{lang|awa-deva|(तोहरी)}} &lt;small&gt;(സ്ത്രീലിംഗം)&lt;/small&gt;, ''തോഹ്രേ'' {{lang|awa-deva|(तोहरे)}} &lt;small&gt;(ബഹുവചനം)&lt;/small&gt;

== പദരൂപീകരണം ==

അവധി ഭാഷയിലെ പദരൂപീകരണ പ്രക്രിയകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

'''പ്രത്യയം ചേർക്കൽ'''

ഒരു വാക്കിന്റെ അർത്ഥമോ രൂപമോ മാറ്റുന്നതിനായി ഒരു പ്രത്യയം (affix) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു ഉപസർഗ്ഗമോ (prefix) പരപ്രത്യയമോ (suffix) ആകാം.
* ഉദാഹരണം: 'സരം' (saram) എന്ന ധാതുവിന് മുൻപായി 'ബേ-' (bē–) എന്ന ഉപസർഗ്ഗം ചേരുമ്പോൾ &quot;നാണമില്ലാത്തവൻ&quot; (shameless) എന്ന അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു, അതുപോലെ 'അപ്നാ' (apna) എന്നതിന് ശേഷം '-പൻ' (–pan) ചേരുമ്പോൾ &quot;സ്വന്തം&quot; (belonging-ness) എന്ന അർത്ഥം വരുന്നു.

'''സമാസം'''

രണ്ടോ അതിലധികമോ പദങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ പദമായി മാറുന്ന പ്രക്രിയ.
* ഉദാഹരണം: 'നീലകണ്ഠ്' (nīlkanṭh) എന്നാൽ &quot;നീല പക്ഷി&quot; എന്നും 'ബൻമാനുസ്' (banmānus) എന്നാൽ &quot;കാട്ടുമനുഷ്യൻ&quot; അഥവാ &quot;ചിമ്പാൻസി&quot; എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു.

'''ആമ്രേഡിതം / പദാവർത്തനം'''

ചില പദരൂപങ്ങളുടെ ആവർത്തനമാണ് ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇത് പൂർണ്ണമോ, ഭാഗികമോ, ഇടവിട്ടുള്ളതോ ആകാം.

# '''പൂർണ്ണ പദാവർത്തനം:''' ഇത് ഒരു പ്രവൃത്തിയുടെ തുടർച്ചയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
#* ഉദാഹരണം: &quot;പൊയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ജാത്-ജാത്' (jāt-jāt).
# '''ഭാഗിക പദാവർത്തനം:''' ഇത് ഒരു വസ്തുവിന് മറ്റൊരു വസ്തുവിനോടുള്ള സാമ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
#* ഉദാഹരണം: &quot;കിതപ്പ്&quot; എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഹാംപട്-ദാംപട്' (hãpaṭ-dãpaṭ).
# '''ഇടവിട്ടുള്ള പദാവർത്തനം:''' ഇത് വരാനിരിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയുടെ തൽക്ഷണ അവസ്ഥയെ ഊന്നിപ്പറയുകയും ഒന്നിന്റെ സമൃദ്ധിയെ പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
#* ഉദാഹരണം: &quot;പാടങ്ങൾക്കിടയിൽ&quot; എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഖേതഈ ഖേത്' (khētaī khēt); &quot;വളരെ ചൂടുള്ള&quot; എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഗർമഈ ഗരം' (garmaī garam).

== ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ==

=== വിനോദം ===
1961-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഗംഗ ജമുന]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ അവധി ഭാഷയുടെ ഒരു മിതമായ രൂപം സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. 1975-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഷോലെ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ഗബ്ബർ സിംഗ് (കഥാപാത്രം)|ഗബ്ബർ സിംഗിന്റെ]] സംഭാഷണങ്ങൾ [[Kauravi dialect|ഖരിബോലിയും]] അവധിയും കലർന്നതായിരുന്നു; ഇത് ''ഗംഗ ജമുന'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ദിലീപ് കുമാർ]] അവതരിപ്പിച്ച ഗംഗ എന്ന കൊള്ളക്കാരനിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടതാണ്.&lt;ref name=&quot;Chopra&quot;&gt;{{Cite web|last=Chopra|first=Anupama|author-link=Anupama Chopra|date=11 August 2015|title=Shatrughan Sinha as Jai, Pran as Thakur and Danny as Gabbar? What 'Sholay' could have been|url=https://scroll.in/article/745687/shatrughan-sinha-as-jai-pran-as-thakur-and-danny-as-gabbar-what-sholay-could-have-been|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108092131/http://scroll.in/article/745687/shatrughan-sinha-as-jai-pran-as-thakur-and-danny-as-gabbar-what-sholay-could-have-been|archive-date=8 November 2015|access-date=|website=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt; 2001-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ലഗാൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ, പ്രേക്ഷകർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ എളുപ്പമാകുന്നതിനായി അവധി ഭാഷയുടെ മിതമായ രൂപമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2000/feb/21aamir1.htm|title=rediff.com, Movies: Exclusive!!! Aamir Khan on the sets of Lagaan|website=www.rediff.com|access-date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Lagaan-Just-perfect/articleshow/2134618786.cms|title='Lagaan: Just perfect' – Times of India|work=The Times of India|access-date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ദേവ്.ഡി]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[അമിത് ത്രിവേദി]] സംഗീതം നൽകിയ &quot;പായലിയ&quot; എന്ന അവധി ഗാനമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jul/21amit.htm|title=Making music, from Aamir to Dev D|website=www.rediff.com|access-date=5 September 2018}}&lt;/ref&gt; ''[[യുദ്ധ് (ടിവി പരമ്പര)|യുദ്ധ്]]'' എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ [[അമിതാഭ് ബച്ചൻ]] തന്റെ ചില സംഭാഷണങ്ങൾ അവധിയിൽ സംസാരിച്ചിരുന്നു; ഇത് ''[[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസിന്റെ]]'' നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/television/yudh-review-amitabh-bachchan-s-show-limps-back-to-sluggish-pace/article1-1241418.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140802030602/https://www.hindustantimes.com/entertainment/television/yudh-review-amitabh-bachchan-s-show-limps-back-to-sluggish-pace/article1-1241418.aspx|archive-date=2 August 2014|title=Yudh review: Amitabh Bachchan's show limps back to sluggish pace – Hindustan Times|date=2 August 2014|url-status=dead|access-date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; രാമാനന്ദ് സാഗറിന്റെ 1987-ലെ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ ''[[രാമായൺ (1987 ടിവി പരമ്പര)|രാമായണത്തിലും]]'' [[അയോധ്യ|അയോധ്യയിലെ]] നിവാസികളും മറ്റ് ചെറിയ കഥാപാത്രങ്ങളും സംസാരിക്കുന്നത് അവധിയാണ്. അമിതാഭ് ബച്ചനും [[രേഖ|രേഖയും]] അഭിനയിച്ച ''[[സിൽസില (1981 ചലച്ചിത്രം)|സിൽസില]]'' എന്ന സിനിമയിലെ &quot;[[രംഗ് ബർസെ ഭീഗേ ചുനാർ വാലി|രംഗ് ബർസെ ഭീഗേ ചുനാർ വാലി]]&quot; എന്ന ഗാനത്തിന്റെ വരികൾ അവധി ഭാഷാഭേദത്തിലാണ്. 2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഹിന്ദി ഫീച്ചർ ഫിലിമായ ''[[വിക്രം വേദ (2022 ചലച്ചിത്രം)|വിക്രം വേദയിൽ]]'' [[ഹൃതിക് റോഷൻ]] അവതരിപ്പിച്ച വേദാ ബേതാൽ എന്ന കഥാപാത്രവും അവധി ഭാഷാഭേദത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്.

''&quot;മേരെ അംഗനേ മേം തുംഹാരാ ക്യാ കാം ഹേ&quot;'' എന്ന അവധി നാടോടിഗാനം ബോളിവുഡിൽ വളരെ ജനപ്രിയമായിട്ടുണ്ട്. അമിതാഭ് ബച്ചൻ അഭിനയിച്ച് 1981-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ലവാരിസ് (1981 ചലച്ചിത്രം)|ലവാരിസ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലും, 1970-ലെ ''[[ബോംബെ ടാക്കീസ്]]'', 1975-ലെ ''മസ്സേ ലേ ലോ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും ഇതിന്റെ ഒരു മിതമായ പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ 2020-ൽ [[നേഹ കക്കർ]] ഇത് ഒരു സിംഗിളായി പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bobbytalkscinema.com/recentpost/the-curious-case-of-mere-angn-2137/ |title=The curious case of |access-date=20 April 2022 |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528082456/https://www.bobbytalkscinema.com/recentpost/The-curious-case-of-Mere-Angn-2137 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ബോളിവുഡിലൂടെ ജനപ്രിയമായ മറ്റൊരു അവധി നാടോടിഗാനമാണ് &quot;ഹോളി ഖേലേ രഘുവീര&quot;; അമിതാഭ് ബച്ചനും [[ഹേമമാലിനി|ഹേമമാലിനിയും]] അഭിനയിച്ച് 2003-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ബാഗ്ബാൻ (2003 ചലച്ചിത്രം)|ബാഗ്ബാൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി അമിതാഭ് ബച്ചൻ തന്നെ ഇതിന്റെ മിതമായ രൂപം ആലപിച്ചു.

1982-ലെ ''[[നദിയാ കേ പാർ (1982 ചലച്ചിത്രം)|നദിയാ കേ പാർ]]'' എന്ന ചിത്രം അവധി ഭാഷയിലായിരുന്നു (അതേ സംവിധായകൻ തന്നെ സംവിധാനം ചെയ്ത ഇതിന്റെ 1994-ലെ റീമേക്ക് ആയ ''[[ഹം ആപ്‌കേ ഹേ കൗൻ..!]]'' ഹിന്ദിയിലായിരുന്നു.)&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sooraj-barjatya-didnt-want-to-direct-hum-aapke-hain-koun-had-two-ecgs-due-to-stress-why-would-i-do-a-remake-9653087/lite/ | title=Sooraj Barjatya didn't want to direct Hum Aapke Hain Koun, had two ECGs 'due to stress': 'Why would I do a remake?' | date=4 November 2024 }}&lt;/ref&gt;

=== നാടോടിഗാനങ്ങൾ ===
അവധിൽ പാടിവരുന്ന നാടോടിഗാനങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളിൽ സരിയ, ബ്യാഹ്, സുഹാഗ്, ഗാരി, നക്ത, ബൻറ (ബന്ന-ബന്നി), അൽഹ, സാവൻ, ജൂല, ഹോരി, ബാരഹ്മാസ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Harvcoltxt|Pandey|2011|p=31}}&lt;/ref&gt;

== ഉദാഹരണ വാക്യങ്ങൾ ==
=== സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം ===

അവധിയിൽ എഴുതിയ [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ]] വകുപ്പ്  1 ആണ് ഇനിപ്പറയുന്ന വാചകം: &lt;ref name=&quot;UDHR_Awadhi&quot;&gt;{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights: Awadhi |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/awa.pdf|trans-title=मनइन के अधिकारन कै जगतबियापी ऐलान|url-status=live|archive-date=8 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808123935/https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/awa.pdf|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|language=awa|page=1|access-date=16 January 2026}}&lt;/ref&gt;

==== അവധി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|awa|{{Script|deva|'''अनुच्छेद १''' - सब मनइन कां गउरव औ अधिकारन के मामिला मां जनमजात आजादी औ बरोबरी मिली बा। वन्हैं बुद्धी औ अन्तरात्मा कै देन मिली बा औ आपस मां यक दुसरे के साथे भाईचारा के भाव से बरताव करै कां चाही।}}}}}}

==== അവധി [[കൈത്തി]] ലിപിയിൽ ====
{{Block indent|{{lang|awa|{{Script|kthi|'''𑂃𑂢𑂳𑂒𑂹𑂓𑂵𑂠 १''' - 𑂮𑂥 𑂧𑂢𑂅𑂢 𑂍𑂰𑂁 𑂏𑂇𑂩𑂫 𑂌 𑂃𑂡𑂱𑂍𑂰𑂩𑂢 𑂍𑂵 𑂧𑂰𑂧𑂱𑂪𑂰 𑂧𑂰𑂁 𑂔𑂢𑂧𑂔𑂰𑂞 𑂄𑂔𑂰𑂠𑂲 𑂌 𑂥𑂩𑂷𑂥𑂩𑂲 𑂧𑂱𑂪𑂲 𑂥𑂰𑃀 𑂫𑂢𑂹𑂯𑂶𑂁 𑂥𑂳𑂠𑂹𑂡𑂲 𑂌 𑂃𑂢𑂹𑂞𑂩𑂰𑂞𑂹𑂧𑂰 𑂍𑂶 𑂠𑂵𑂢 𑂧𑂱𑂪𑂲 𑂥𑂰 𑂌 𑂄𑂣𑂮 𑂧𑂰𑂁 𑂨𑂍 𑂠𑂳𑂮𑂩𑂵 𑂍𑂵 𑂮𑂰𑂟𑂵 𑂦𑂰𑂆𑂒𑂰𑂩𑂰 𑂍𑂵 𑂦𑂰𑂫 𑂮𑂵 𑂥𑂩𑂞𑂰𑂫 𑂍𑂩𑂶 𑂍𑂰𑂁 𑂒𑂰𑂯𑂲 𑃀}}}}}}

==== ലത്തീൻ വൽക്കരണം ====
{{Block indent|{{translit|awa|ISO|anucchēda 1 - saba mana:ina kāṁ ga:urava au adhikārana kē māmilā māṁ janamajāta ājādī au barōbarī milī bā. vanhaiṁ buddhī au antarātmā kai dēna milī bā au āpasa māṁ yaka dusarē kē sāthē bhāīcārā kē bhāva sē baratāva karai kāṁ cāhī.}}}}

==== മലയാള വൽക്കരണം ====
''{{Block indent|{{lang|awa|{{Script|mlym|അനുച്ഛേദ് 1 - സബ മനഇന കാം ഗഉരവ ഔ അധികാരന കേ മാമിലാ മാം ജനമജാത ആജാദീ ഔ ബരോബരീ മിലീ ബാ. വൻഹൈം ബുദ്ധീ ഔ അന്തരാത്മാ കൈ ദേന മിലീ ബാ ഔ ആപസ മാം യക ദുസരേ കേ സാഥേ ഭാഈചാരാ കേ ഭാവ സേ ബരതാവ കരൈ കാം ചാഹീ.}}}}}}''

==== മലയാളം ====
{{Block indent|'''വകുപ്പ് ൧:''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്‌. അന്യോന്യം ഭ്രാതൃഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ്‌ മനുഷ്യന് വിവേകബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്‌.}}

== ഭാഷാവൃക്ഷം ==

{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}}

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{notelist}}
==അവലംബങ്ങൾ==
{{reflist|colwidth=30em}}
== സ്രോതസ്സുകൾ ==
{{refbegin|indent=yes|3}}
* {{Cite book|last=Saxena|first=Baburam|date=1971|url=https://books.google.com/books?id=WfkWvgqk5c4C&amp;pg=PP1|title=Evolution of Awadhi|publisher=Motilal Banarsidass Publication|isbn=9788120808553|location=Allahabad}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32106|title=Linguistic survey of India, Vol. 6, Mediate Group|last=Grierson|first=George Abraham|publisher=Office of the Superintendent of Government Printing|year=1904|location=India}}
* {{Citation|last=Singh|first=Ravindra Pratap|title=Nature, Climate and Self: Reading select texts of Awadhi Baramasa|url=https://www.rjoe.org.in/Files/vol4issue2/new/RJOE-luknow%20sir%20-2(26-34).pdf|work=Research Journal of English|volume=4|issue=2|date=2019|issn=2456-2696}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wT5v79lMmzEC|title=Awadhi Granthavali Volume 5|last=Pandey|first=Jagdish Prasad|publisher=Vani Prakashan|year=2011|isbn=978-81-8143-905-5|location=India|language=hi}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VV7leonJ8aQC|title=Sri Ramacaritamanasa|last=Tulasīdāsa|date=1999|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0762-4|page=747|language=en}}
* {{Citation|last=Orsini|first=Francesca|title=Inflected Kathas: Sufis and Krishna Bhaktas in Awadh|date=2014|url=https://eprints.soas.ac.uk/19887/|work=Religious Interactions in Mughal India|pages=195–232|editor-last=Dalmia|editor-first=Vasudha|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-808167-8|editor2-last=Faruqui|editor2-first=Munis}}
* {{Cite journal|last=Vaudeville|first=Charlotte|date=1990|title=Kabīr's language and languages, Hinduī as the language of non-conformity|journal=Indo-Iranian Journal|volume=33|issue=4|pages=259–266|doi=10.1163/000000090790083572|issn=0019-7246}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kA7HB8s621cC|title=The Magic Doe: Qutban Suhravardi's Mirigavati|last=Kutban|date=2012|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-984292-6|language=en}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3iHIOwV3mYC|title=Madhumalati: An Indian Sufi Romance|last=Manjhan|date=2001|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-160625-0|language=en}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=19zvfkwXyzUC|title=The Life of a Text: Performing the Rāmcaritmānas of Tulsidas|last=Lutgendorf|first=Philip|date=1991|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-06690-8|language=en}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&amp;q=central+portion |title=The Indo-Aryan languages|last=Masica|first =Colin P.|date=1993|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-23420-4|location=Cambridge|oclc=18947567}}
{{refend}}
== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* {{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/loves-subtle-magic-9780195146707?cc=in&amp;lang=en&amp;|title=Love's Subtle Magic: An Indian Islamic Literary Tradition, 1379-1545|date=29 November 2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514670-7|editor-last=Behl|editor-first=Aditya|location=Oxford, New York|editor2-last=Doniger|editor2-first=Wendy}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.7679/page/n3|title=Evolution of Awadhi: A Branch of Hindi|last=Saksena|first=Baburam|publisher=Indian Press; Allahabad|year=1938|isbn=|location=}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{InterWiki|code=awa}}
{{wiktionarycat|type=Awadhi|category=Awadhi language}}
* [[:iso639-3:awa|Entry for Awadhi at SIL International]]
* [https://www.digitallibrary.io/awa Awadhi Books]

{{Languages_of_India}}
{{ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അവധ്]]
[[വർഗ്ഗം:ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>s9ctc0tpd8xhhp4p0p15umkdwso594m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ശശി കലിംഗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295626</id>
    <revision>
      <id>4611987</id>
      <parentid>3968755</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20962-45</username>
        <id>216091</id>
      </contributor>
      <comment>ഒരു സിനിമ ചേർത്തു.</comment>
      <origin>4611987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7253" sha1="7vg2q5mw6wg5idr4g83f6hin2va5tmu" xml:space="preserve">{{PU|Sasi Kalinga}}
{{Infobox person
| name               = '''''ശശി കലിംഗ'''''
| image              = Sasi-kalinga.jpg
| birth_date         =
| birth_place        = ചന്ദ്രകുമാർ, [[കുന്ദമംഗലം]],[[കോഴിക്കോട്]],[[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date  = 2020 ഏപ്രിൽ 7
| residence          = 
| citizenship        = [[ഇന്ത്യൻ]]
| nationality        =[[ഇന്ത്യൻ]]
| parents            =ചന്ദ്രശേഖരൻ നായർ (അച്ഛൻ)
സുകുമാരി (അമ്മ)
| death_place        = [[കോഴിക്കോട്]],[[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| other_names        = 
| occupation         = ചലച്ചിത്ര-നാടക അഭിനേതാവ്
| known_for          = 
| alma mater       = 
| spouse             = പ്രഭാവതി 
| awards             = 
| yearsactive        =2002 മുതൽ 2020 വരെ
}}
മലയാള [[നാടകം|നാടക]], ചലച്ചിത്രവേദിയിലെ അഭിനേതാവായിരുന്നു '''ശശി കലിംഗ''' എന്ന '''വി. ചന്ദ്രകുമാർ'''.&lt;ref name=&quot;math3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;maru1&quot;/&gt; [[കോഴിക്കോട്]] [[കുന്നമംഗലം]] സ്വദേശിയാണ് ശശി. ഓട്ടോമൊബൈൽ എൻജിനിയറിങ് ഡിപ്ലോമ പൂർത്തിയാക്കിയ ശശി അമ്മാവൻ വിക്രമൻ നായരുടെ സഹായത്തോടെ നാടക രംഗത്ത് പ്രവേശിച്ചു. വീട്ടിലെ വിളിപ്പേരായ ശശി എന്ന പേരിനൊപ്പം കോഴിക്കോട് എന്നു ചേർത്താണ് നാടകത്തിൽ അഭിനയിച്ചിരുന്നത്. ഇരുപത്തിയഞ്ച് വർഷത്തോളം നാടകരംഗത്ത് പ്രവർത്തിച്ചു. 1998–ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ  &quot;തകരച്ചെണ്ട&quot; ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ചിത്രം. തുടർന്ന് അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ നാടകങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയ ശശി [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാക്കൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാളചലച്ചിത്ര രംഗത്തേക്ക് തിരിച്ചു വന്നത്.&lt;ref name=&quot;mano1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;[http://www.m3db.com/artists/24211 m3db.com]&lt;/ref&gt; 2020 ഏപ്രിൽ 7-ന് ഇദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;math2&quot;/&gt;

ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ [[രഞ്ജിത്ത്|രഞ്ജിത്താണ്]] നാടകട്രൂപ്പിന്റെ പേരായ കലിംഗ ഒപ്പം ചേർത്തത്.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20141027114055/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/166927 മംഗളം വാരിക]&lt;/ref&gt; നാടകം കൂടാതെ പിന്നീട് നിരവധി ടെലിവിഷൻ സീരിയലുകളിലും [[ഏഷ്യാനെറ്റ്|ഏഷ്യാനെറ്റിൽ]] [[മുൻ‌ഷി (ടെലിവിഷൻ പരിപാടി)|മുൻഷി]] എന്ന ദിനപരമ്പരയിലും അഭിനയിച്ചിരുന്നു. നൂറിലധികം മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. അമ്മാവന്റെ സ്റ്റേജ് ഇന്ത്യ നാടകട്രൂപ്പിന്റെ രണ്ടാമതു നാടകമായ 'സാക്ഷാത്കാര'ത്തിലാണ് ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്. 500-ലധികം നാടകങ്ങളിൽ ശശി അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ശശിയുടെ പിതാവ് ചന്ദ്രശേഖരൻ നായരും അമ്മ സുകുമാരിയുമാണ്. ഭാര്യ പ്രഭാവതി.

==അഭിനയിച്ച നാടകങ്ങൾ==
* സാക്ഷാത്കാരം
* കലക്കത്ത് കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ

==അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ==
* [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാക്കൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ]] - 2009
* [[പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയ്ന്റ്]] - 2010
* [[ആമേൻ (ചലച്ചിത്രം)|ആമേൻ]] - 2013
* [[ഇടുക്കി ഗോൾഡ്]]
* [[ഹണീ ബീ]]
* അമർ അക്ബർ അന്തോണി

==അവലംബം==
{{Reflist|refs=
 &lt;ref name=&quot;math2&quot;&gt;{{cite_news|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/kalinga-sasi-passed-away-1.4672919  |archiveurl=|archivedate=|title=ചലച്ചിത്ര താരം കലിംഗ ശശി അന്തരിച്ചു|work=mathrubhumi.com|date=2020-04-07|accessdate=2020-04-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;math3&quot;&gt;{{cite_news|url=https://www.mathrubhumi.com/movaies-music/features/actor-kalinga-sasi-biography-1.4672923|archiveurl=|archivedate=|title=തിരുത്താത്ത 'തിരക്കഥ', വീട്ടുകാരുടെ ശശി സിനിമയിൽ കലിംഗ ശശിയായി|work=mathrubhumi.com|date=2020-04-07|accessdate=2020-04-07}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;maru1&quot;&gt;{{cite_news|url=https://www.marunadanmalayali.com/interview/movie/interview-with-film-actor-sasi-kalinga-6025|archiveurl=|archivedate=|title=&quot;കുടമ്പുളിയിട്ടുവയ്ക്കാം ചേടത്തീ...&quot; പ്രാഞ്ചിയേട്ടനും ആമേനുമൊക്കെ കടന്ന് ശശി കലിംഗ മുന്നോട്ടുതന്നെ; പക്ഷേ പാന്റിട്ടാൽ മാത്രമെന്തിനാ ഇപ്പോഴും നാട്ടുകാർ കൂവുന്നത്?|work=marunadanmalayali.com|date=2014-10-27|accessdate=2020-04-07}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mano1&quot;&gt;{{cite_news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/04/07/sasi-Kalinga-passes-away.html|archiveurl=|archivedate=|title=നടൻ ശശി കലിംഗ അന്തരിച്ചു|work=manoramaonline.com|date=2020-03-07|accessdate=2020-04-07}}&lt;/ref&gt;
}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടന്മാർ]]</text>
      <sha1>7vg2q5mw6wg5idr4g83f6hin2va5tmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാഗ അതിർത്തി ചാവേർ ആക്രമണം (2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299654</id>
    <revision>
      <id>4612022</id>
      <parentid>3971547</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T21:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20488-43</username>
        <id>216069</id>
      </contributor>
      <comment>വാഗ അതിർത്തിയുടെ സ്ഥാനം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണിക്കാൻ കസ്റ്റം മാപ്പ് ഉപയോഗിച്ചു</comment>
      <origin>4612022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="9nsl9ep3tu0v0ida79her5idpjqqfao" xml:space="preserve">{{prettyurl|2014_Wagah_border_suicide_attack}}{{Infobox civilian attack
| title       = 2014 വാഗ അതിർത്തി ചാവേർ ആക്രമണം
| image       = 
| image_size  = 
| alt         = 
| caption     = 
| map         = 
| map_size    = 
| map_alt     =
| map_caption =
| location    = [[വാഗ]], [[പഞ്ചാബ്, പാകിസ്താൻ|പഞ്ചാബ്]], [[പാകിസ്താൻ]]
| target      = Civilians
| coordinates = {{coord|31|36|16.9|N|74|34|22.5|E|type:landmark|display=inline}}
| date        = {{start date|2014|11|02}}
| time        = 17.35
| timezone    = [[UTC]]+5
| type        = [[ചാവേർ  ആക്രമം]]
| fatalities  = 60&lt;ref name=&quot;dawn1&quot;/&gt;
| injuries    = 100
| victims     = 
| perpetrators= [[ജെമാത്-ഉൾ-അഹ്രർ]]&lt;ref name=&quot;dawn2&quot;/&gt; 
| dfens       = 
| susperp    = [[Jundullah (Pakistan)|Jundallah]]
| weapons     = Bomb
| motive      = Retaliation against [[Operation Zarb-e-Azb]]
}}
{{Location map
| Pakistan
| AlternativeMap = Pakistan location map2.svg
| width = 200
| caption = വാഗ അതിർത്തി
| label = ലാഹോർ
| lat_deg = 31.604855
| lon_deg = 74.573479
}}

2014 നവംബർ 2-ന് ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തി പ്രദേശമായ [[വാഗ|വാഗയിൽ]]  [[ജെമാത്-ഉൾ-അഹ്രർ]] എന്ന ഭീകരവാദികൾ ചാവേർ ആക്രമം നടത്തി. ഇതിൽ 60 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 100 പേർക്കു പരുക്കേല്ക്കുകയും ചേയ്തു. വാഗയിൽ പാകിസ്താന്റെ പ്രദേശത്താണ് ആക്രമണം നടന്നത്.

==അവലംബം==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;dawn2&quot;&gt;https://archive.today/20141217093508/http://www.dawn.com/news/1142307/wagah-attack-ahrar-claim-of-responsibility-appears-more-credible&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dawn1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1142006/ttp-splinter-groups-claim-wagah-attack-60-dead|title=TTP splinter groups claim Wagah attack; 60 dead|publisher=|accessdate=17 ഡിസംബർ 2014|archive-date=2014-12-17|archive-url=https://archive.today/20141217093343/http://www.dawn.com/news/1142006/ttp-splinter-groups-claim-wagah-attack-60-dead|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
}}

[[വർഗ്ഗം:ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പാകിസ്താന്റെ ചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:2014]]</text>
      <sha1>9nsl9ep3tu0v0ida79her5idpjqqfao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യയിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352283</id>
    <revision>
      <id>4612006</id>
      <parentid>4564483</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20828-33</username>
        <id>216097</id>
      </contributor>
      <origin>4612006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36080" sha1="tllwpfxtu377t94dn6qoh579v3n4hxk" xml:space="preserve">{{PU|Caste system in India}}
[[File:Ambedkar speech at Yeola.png|thumb|[[ബി. ആർ. അംബേദ്കർ|ഡോ. ബി. ആർ. അംബേദ്കർ]] 1935 ഒക്ടോബർ 13 ന് നാസിക്കിലെ യെയോളയിൽ നടന്ന ഒരു റാലിയിൽ പ്രസംഗിക്കുന്നു. അംബേദ്കർ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഇന്ത്യയിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥയ്‌ക്കെതിരെ പോരാടുകയും, ദളിതരുടെയും മറ്റ് സാമൂഹ്യ പിന്നോക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെയും അവകാശങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു.]]
[[File:Gandhi, Harijan Work at Madras.jpg|thumb|ദളിത് വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിലുടനീളം നടത്തിയ പര്യടനത്തിന്റെ ഭാഗമായി മഹാത്മാ ഗാന്ധി 1933 ൽ മദ്രാസ് (ഇപ്പോൾ ചെന്നൈ) സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ. അദ്ദേഹത്തിന്റ രചനകളും, അത്തരം പര്യടനങ്ങളിലുള്ള പ്രസംഗങ്ങളും വിവേചനം നേരിടുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ജാതികളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്തു]]
ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹ്യഘടനയുടെ വ്യത്യസ്ത പാളികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഇന്ത്യയിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥ അഥവാ ഇന്ത്യയിലെ [[ജാതിസമ്പ്രദായം]].&lt;ref&gt;{{citation |title=Race, Caste, and Other Invidious Distinctions in Social Stratification |first=Gerald D. |last=Berreman |year=1972 |publisher=University of California, Berkeley |doi=10.1177/030639687201300401 |url=http://reserves.fcla.edu/rsv/NC/010015586-1.pdf |p=389 |volume=13 |journal=Race |access-date=2016-10-21 |archive-date=2016-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117221644/http://reserves.fcla.edu/rsv/NC/010015586-1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ തുടക്കം ആധുനികകാലത്തിനു വളരെ മുൻപാണ്. ഇന്നു വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തും ജോലിയിലും സംവരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവുമായ ജാതിസമ്പ്രദായം, അതിന്റെ പഴയ അവസ്ഥയിൽനിന്നും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് മാറ്റത്തിനു വിധേയമായിരുന്നു.{{sfnp|de Zwart|2000|ps=}}{{sfnp|Bayly, Caste, Society and Politics|2001|pp=25-27, 392|ps=}}{{sfnp|St. John, Making of the Raj|2012|p=103|ps=}}{{sfnp|Sathaye|2015|p=214|ps=}} ഈ സമ്പ്രദായത്തിനു രണ്ടു വ്യത്യസ്ത സങ്കല്പനങ്ങൾ ഉണ്ട് - വർണ്ണവും ജാതിയും. ഈ സമ്പ്രദായത്തെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത നിലയിൽ അപഗ്രഥിക്കുവാൻ ഈ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. {{sfnp|Smith, Varna and Jati|2005|pp=9522-9524|ps=}}

വർണ്ണത്തെ ഒരു ''വർഗ്ഗം'' എന്ന നിലയിൽ കരുതുന്നു. [[വേദകാലഘട്ടം|വേദകാലത്ത്]] [[വർണ്ണം|വർണ്ണത്തെ]] [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണർ]], [[ക്ഷത്രിയൻ|ക്ഷത്രിയർ]], [[വൈശ്യൻ|വൈശ്യർ]], [[ശൂദ്രൻ|ശൂദ്രർ]] {{sfnp|Smith, Varna and Jati|2005|pp=9522-9524|ps=}}എന്നിങ്ങനെ നാലായി തരംതിരിച്ചിരുന്നു. ഇന്നു [[ദളിതർ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന സമൂഹം ചരിത്രപരമായിത്തന്നെ ഈ വർണ്ണവ്യവസ്ഥയിൽനിന്നും പുറത്താക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇന്നും ഇവരെ [[അയിത്തം|അയിത്തജാതിക്കാർ]] ആയി അകറ്റിനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. {{sfnp|Jaffrelot, Impact of Affirmative Action|2006|ps=}}

[[ജാതി]] ജനനം കൊണ്ടാണുണ്ടാകുന്നത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ജാതിനാമങ്ങൾ മിക്കപ്പോഴും തൊഴിൽനാമങ്ങളിൽനിന്നുമുണ്ടായതായാണ് കാണുന്നത്. ജാതി പാരമ്പര്യമായി സിദ്ധിക്കുന്നതാണെന്നും അതിനാൽ [[സ്വജാതി വിവാഹം|സ്വജാതിവിവാഹങ്ങളേ]] പാടുള്ളു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇതു ശരിയായ നിലപാടാണെന്നു പറയാൻകഴിയില്ല. ജാതികൾ വേദകാലഘട്ടത്തിനുശേഷമുണ്ടായ [[ജന്മിത്തം|ജന്മിത്തവ്യവസ്ഥിതിയിൽ]] ഒരേ തൊഴിലിൽ ഏർപ്പെട്ടവരുടെ കൂട്ടത്തിൽനിന്നും രൂപപ്പെട്ടതാണെന്നു കരുതാം.{{sfnp|Dipankar Gupta, Interrogating Caste|2000|p=212|ps=}}  ജാതികൾ നാലു വർണ്ണങ്ങളിലൊന്നിനോട് ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നു കരുതിയിരുന്നു.

ജാതികളുടെയും വർണ്ണങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവം ആധുനികകാലത്തിനു മുൻപാണ്. വേദകാലത്തിനുമുമ്പുമുതൽതന്നെ സമൂഹത്തിൽ ഇത്തരം ചില വേർതിരിവുകൾ നിലനിന്നിരുന്നുകാണണം. 2200 [[ബി. സി. ഇ|ബി സി ഇയ്ക്കും]] 100 [[കോമൺ ഇറ|സി ഇയ്ക്കും]] ഇടയിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഉത്തര ദക്ഷിണഭാഗത്തു ജീവിച്ചിരുന്ന ജനതതികൾതമ്മിൽ മിശ്രണം സംഭവിച്ചിരുന്നു. അതിനുശേഷം സ്വജാതിവിവാഹസമ്പ്രദായത്തിലേയ്ക്കു സമൂഹം പതുക്കെ മാറിയിരിക്കാം. ഈ മാറ്റം ഉയർന്നുവരുന്ന ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥിതിയിലൂടെ ചില സാമൂഹ്യമൂല്യങ്ങളുടെയും നിയമവ്യവസ്ഥിതിയുടെയും സ്ഥാപനവുമായി ഈ മാറ്റത്തെ വിവരിക്കാൻ കഴിയും.{{sfn|Basu et al.|2016|p=1598}}

ഇന്ന് നിലനിൽക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ജാതിസമ്പ്രദായം [[മുഗൾ വംശം|മുഗളവംശത്തിന്റെ]] തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് ബ്രിട്ടിഷുകോളോണിയൽ ഭരണം ഇന്ത്യയിൽ ശക്തമായ സമയത്തുണ്ടായ പ്രതിഭാസമായി ചിന്തിക്കാവുന്നതാണ്. {{sfnp|de Zwart|2000|ps=}}{{sfnp|Bayly, Caste, Society and Politics|2001|p=392|ps=}}

മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അന്ത്യം ഈ സമൂഹത്തിലെ ചില ജാതികളിലെ ശക്തരായ വ്യക്തികൾ, [[രാജാവ്|രാജാക്കന്മാരും]] [[പുരോഹിതൻ|പുരോഹിതരും]] സന്യാസിമാരും ആയി സ്വയം അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. അതുവരെ ജാതിയില്ലാതിരുന്ന ചില സമുദായങ്ങൾക്ക് പുതിയ ജാതികളായി മാറേണ്ടിയും വന്നു. [[ബ്രിട്ടിഷ് ഭരണം]] ഈ മാറ്റം കൂടുതൽ വിശാലമാക്കി, ഭരണസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി ഈ ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന ചില ജാതികളെ നിലനിർത്തി.{{sfnp|de Zwart|2000|ps=}}{{sfnp|Bayly, Caste, Society and Politics|2001|p=392|ps=}}{{sfnp|St. John, Making of the Raj|2012|p=103|ps=}}{{sfnp|Dirks, Castes of Mind|2001|ps=}}{{page needed|date=June 2015}}{{sfnp|Sathaye|2015|p=214|ps=}}{{sfnp|Dirks, Scandal of Empire|2006|p=27|ps=}}

1860നും 1920നും ഇടയിൽ, ബ്രിട്ടിഷുകാർ ഇന്ത്യക്കാരെ ജാതികളായി തരംതിരിച്ച്, സ്പഷ്ടമായി അംഗീകാരം നൽകി ചില ഉയർന്ന ജാതിക്കാർക്കുമാത്രം ഭരണപരവും ഉയർന്ന ഉദ്യോഗനിയമനങ്ങളും ഉയർന്ന ജാതികൾ എന്നു കരുതുന്നവർക്കു മാത്രമായി നൽകി. എന്നാൽ 1920കളിലെ സാമൂഹ്യമായ സംഘർഷം, ഈ പോളിസിയിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ ബ്രിട്ടിഷുകാരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.{{sfnp|Burguière|Grew|2001|pp=215-229|ps=}} അന്നുതൊട്ട്, കൊളോണിയൽ ഭരണാധികാരികൾ [[ധനവിവേചനം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പോളിസി നടപ്പിലാക്കി. ഇതുപ്രകാരം, താഴ്ന്ന ജാതികളെന്നു കരുതപ്പെടുന്നവർക്ക് സർക്കാർ ജോലിയിൽ ഒരു നിശ്ചിത ശതമാനം [[ഇന്ത്യയിലെ ജാതിസംവരണം|സംവരണം]] ചെയ്തു.

ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിഭജനം [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭുഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലുള്ള]] മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും മതവിഭാഗങ്ങളിലും കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്. നേപ്പാളിലെ [[ബുദ്ധമതം]]&lt;ref name=&quot;LeVine&quot;&gt;{{cite book|title=Rebuilding Buddhism: The Theravada Movement in Twentieth-Century Nepal|url=https://books.google.ca/books?id=e9C1iF3MAYgC |first=Sarah|last=LeVine|publisher=Harvard University Press|year=2009|ISBN=9780674025547|page=21}}&lt;/ref&gt;, [[ക്രിസ്തുമതം]]&lt;ref name=&quot;brookings p.21&quot;/&gt;, [[ജൂതമതം]], [[സിക്കുമതം]]&lt;ref name=&quot;brookings p.21&quot;&gt;{{cite book|title=India: Emerging Power|url=https://books.google.com/books/about/India.html?id=sOTZqI5zREoC&amp;hl=en |first=Stephen P.|last=Cohen|publisher=Brookings Institution Press|year=2001|ISBN=9780815798392|page=21}}&lt;/ref&gt; എന്നീ മതങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം തുടർന്നുവരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ മതങ്ങളിലെ മതപരിഷ്കർത്തൃസംഘടനകൾ ഇന്ന് ജാതിസമ്പ്രദായത്തെ എതിർത്തുവരുന്നുമുണ്ട്. {{sfnp|Dirks, Castes of Mind|2001|p=3}} &lt;ref name=&quot;Omvedt1&quot;&gt;{{cite book|title=Buddhism in India: Challenging Brahmanism and Caste|url=https://books.google.ca/books?id=OvmHAwAAQBAJ |first=Gail|last=Omvedt|publisher=SAGE Classics|year=2014|ISBN=9788132110286|page=252}}&lt;/ref&gt; yejyeye

ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചശേഷം, ദളിതുകളെ [[പട്ടികജാതി]] എന്നും [[ആദിവാസികൾ|ആദിവാസികളെ]] [[പട്ടികവർഗ്ഗം]] എന്നും  ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജോലിസംവരണം രൂപപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അനേകം പുതിയ സംഭവവികാസങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. 1950മുതൽ, താഴ്ത്തപ്പെട്ട ജനതയെ സംരക്ഷിക്കാനും അവരുടെ സാമൂഹ്യ സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്താനും നമ്മുടെ രാജ്യം, അനേകം നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും നടപ്പിൽ വരുത്തുവാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ, കോളിജ് പ്രവേശനത്തിനും ജോലിസംവരണത്തിനും മറ്റു ശക്തമായ തുടക്കങ്ങൾക്കും പാരമ്പര്യമായി അടിസ്ഥാനമുള്ളതാണെന്നു [[സുപ്രീം കോടതി]] പറയുന്നു.&lt;ref name=krn&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4421482.stm Ex-India President Narayanan dies] BBC News (2005)&lt;/ref&gt;{{efn|These initiatives by India, over time, have led to many lower caste members being elected to the highest political offices including that of president, with the election of [[K. R. Narayanan]], a Dalit, from 1997 to 2002.&lt;ref name=krn /&gt;}} ആയതിനാൽ ഇതിനെ എതിർക്കാൻ ആർക്കും കഴിയുന്നതല്ല. താഴ്ത്തപ്പെട്ട ജാതികൾക്കെതിരിലുള്ള വിവേചനം [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]] അനുശ്ചേദം 15 അനുസരിച്ച് നിയമവിരുദ്ധമാണ്. ദളിതർക്കെതിരായ അക്രമം ഇന്ത്യയിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നുണ്ട്.

==നിർവ്വചനങ്ങളും ധാരണകളും==
===ജാതിയും വർണ്ണവും ===
അർത്ഥം നോക്കിയാൽ, വർണ്ണം എന്നാൽ നിറം എന്നർത്ഥം. [[വേദകാലത്തെ ഭാരതീയ സമൂഹം]] ജനങ്ങളെ വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാനമായി വർണ്ണം എന്ന പേരിനെ കണക്കാക്കി. {{sfnp|Fowler, Hinduism|1997|pp=19-20|ps=}}പ്രാചീന ഇന്ത്യൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഇതു പലപ്രാവശ്യം പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnp|Basham, Wonder that was India|1954|p=148|ps=}} [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണന്മാർ]] (പുരോഹിതവർഗ്ഗം), [[ക്ഷത്രിയൻ|ക്ഷത്രിയന്മാർ]] (ഭരണകർത്താക്കൾ അല്ലെങ്കിൽ യോദ്ധാക്കൾ), [[വൈശ്യൻ|വൈശ്യന്മാർ]] (കച്ചവടക്കാർ, വ്യാപാരികൾ തുടങ്ങിയവർ), [[ശുദ്രൻ|ശൂദ്രന്മാർ]] (തൊഴിലെടുക്കുന്നവർ). ഈ വർണ്ണവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പരോക്ഷമായ ഒരു വിഭാഗവുമുണ്ട്. ഈ വ്യവസ്ഥയിൽനിന്ന് അതിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിനു പുറത്തുള്ള ആളുകൾ. ആദിവാസികൾ, അസ്പൃശ്യർ എന്നിവരാണവർ.{{sfnp|Bayly, Caste, Society and Politics|2001|p=9|ps=}}

===ജാതി===
ജാതിയെന്നാൽ ജനനം എന്നർത്ഥം.{{sfnp|Fowler, Hinduism|1997|p=23|ps=}} പ്രാചീന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ജാതി വളരെ അപൂർവ്വമായേ സൂചിപ്പിക്കുന്നുള്ളു. ജാതി വർണ്ണത്തിൽനിന്നും വ്യക്തമായി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നാലു വർണ്ണം മാത്രമേയുള്ളു, പക്ഷെ, ആയിരത്തിൽക്കൂടുതൽ ജാതികളുണ്ട്. {{sfnp|Basham, Wonder that was India|1954|p=148|ps=}}ജാതികൾ സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹ്യ വിഭാഗമാണ്. ജാതിക്ക് പൊതുവായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഒരു മാനദണ്ഡമോ നിർവ്വചനമോ ഘടനയൊ ഇല്ല. മുമ്പ് വിചാരിച്ചതിലും വഴങ്ങുന്നതും വൈവിധ്യമുള്ളതുമായ ഘടനയാണതിനുള്ളത്. {{sfnp|Bayly, Caste, Society and Politics|2001|p=9|ps=}}

ചില പണ്ഡിതന്മാർ വിചാരിക്കുന്നത്, ജാതിക്ക് മതത്തിൽ അതിൻറെ അടിസ്ഥാനമുണ്ട് എന്നാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ജീവിതത്തിൻറെ വിശുദ്ധഭാവങ്ങൾ മതേതരത്വത്തെ മറയ്ക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ആന്ത്രപ്പോളജിസ്റ്റ് ആയ [[ലൂയിസ് ഡ്യൂമോണ്ട്]] മതപരമായ വിശുദ്ധി, മലിനീകരണം എന്നിവയുടെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ് ജാതി സംവിധാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനക്രമം.&lt;ref name=&quot;harrington&quot; /&gt; ഈ വീക്ഷണകോണിനെ മറ്റു ചില പണ്ഡിതർ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ജാതി സംവിധാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനക്രമം, ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിൻറേയും രാഷ്ട്രീയത്തിൻറേയും സാമ്പത്തികത്തിൻറേയും ആവശ്യകതകൾ മതേതര സാമൂഹ്യ പ്രതിഭാസത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്നവർ പറയുന്നു.{{sfnp|Fowler, Hinduism|1997|p=23|ps=}}&lt;ref name=&quot;harrington&quot;&gt;{{cite book |last=Harrington |first=Austin |title=Encyclopedia of social theory |url=https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_t9h8 |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-29046-3 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_t9h8/page/49 49]}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|Dirks, Castes of Mind|2001|pp=57-60|ps=}}{{sfnp|Samuel, Origins of Yoga and Tantra|2008|p=87-88|ps=}} ചിലർ ജാതി ഒരു തൊഴിൽസംബന്ധമായ വിഭജനമാണെന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ, ജാതി അതിൻറെ അംഗത്തെ അയാൾ ജനിച്ച ജാതിത്തൊഴിലിൽനിന്നും മാറി മറ്റൊരു തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നതിൽനിന്നും വിലക്കുന്നില്ല എന്ന് ജീനീൻ ഫൊവ്ലർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. {{sfnp|Fowler, Hinduism|1997|p=23|ps=}}സൂസൻ ബേലീയുടെ വാക്കുകളിൽ, ജാതിയുടെ ഒരു പ്രധാനസ്വഭാവം, അതിലെ അംഗങ്ങളുടെ ഇടയിലെ [[സ്വജാതിവിവാഹം|സ്വജാതിവിവാഹമാണ്]]. &quot;ഒരു പ്രത്യേക ജാതിയിൽ ജനിച്ച ഭൂതകാലത്തിലെ മിക്ക ആളുകളും ആധുനിക കാലത്തെ ചിലരെങ്കിലും സ്വാഭാവികമായി അവരുടെ ജനിച്ച ജാതിയിൽനിന്നു തന്റെ പങ്കാളിയെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മദ്ധ്യകാല ഇന്ത്യയിൽ, വൈവാഹികനിയന്ത്രണങ്ങൾ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണമായിരുന്നു. {{sfnp|Thapar, Early India|2004|p=124|ps=}}

ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദുക്കളിലും മുസ്ലിങ്ങളിലും ക്രിസ്ത്യാനികളിലും ആദിവാസികളിലും ജാതി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഇവരിൽ വ്യക്തമായ ഒരു ക്രമം ജാതിയുടെ കാര്യത്തിൽ കാണുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ingold |first=Tim |title=Companion encyclopedia of anthropology |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=978-0-41528-604-6 |pages=1026–1027}}&lt;/ref&gt;

===ജാതിയുടെ വഴക്കങ്ങൾ===

==ജാതിയുടെ ഉത്ഭവം==
{{Infobox
| title=Caste system in 19th century India
| image=
{{image array|perrow=2|width=135|height=100
| image1=Seventy-two Specimens of Castes in India (18).jpg |caption1=Hindu musician
| image2=Seventy-two Specimens of Castes in India (16).jpg |caption2=Muslim merchant
| image3=Seventy-two Specimens of Castes in India (8).jpg |caption3=Sikh chief
| image4=Seventy-two Specimens of Castes in India (5).jpg |caption4=Arab soldier
}}
|caption=Pages from ''Seventy-two Specimens of Castes in India'' according to Christian Missionaries in February 1837. They include Hindu, Muslim, Sikh and Arabs as castes of India.
}}
===വിവിധ വീക്ഷണങ്ങൾ===
താത്വികമോ സാമൂഹ്യമോ സാമ്പത്തികമോ ആയ കാരണങ്ങളിൽ ഊന്നുന്ന പ്രാചീനമോ മധ്യകാലത്തെയോ ഇന്ത്യയിലെ ജാതിസമ്പ്രദായത്തിൻറെ ഉത്ഭവത്തെപ്പറ്റി വിവിധ വീക്ഷണങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book | last=McGilvray | first=Dennis | title=Caste ideology and interaction | url=https://archive.org/details/casteideologyint0000unse | publisher=Cambridge University Press | year=1982 | isbn=978-0-521-24145-8 | page=[https://archive.org/details/casteideologyint0000unse/page/2 2]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | author=Hira Singh | title=Recasting caste : from the sacred to the profane | publisher=SAGE Publications | year=2014 | isbn=978-81-321-1346-1 | pages=23–32}}&lt;/ref&gt;

===അനുഷ്ഠാനം===
===വേദകാലത്തെ വർണ്ണം===
വേദകാലത്താണ് (1500-500 ബി. സി. ഇ) വർണ്ണങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചത്. ആദ്യത്തെ മൂന്ന് വർണ്ണങ്ങളായ ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ എന്നിവയ്ക്ക് മറ്റു ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ സമൂഹങ്ങളിൽ സമമായ സമ്പ്രദായക്രമം നിലവിലുണ്ട്. ശൂദ്രൻ എന്ന വർണ്ണം ഉത്തരേന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള ബ്രാഹ്മണ കണ്ടെത്തൽ ആണെന്നു കരുതാം.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bayly |first=Susan |title=Caste, society and politics in India from the eighteenth century to the modern age |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |isbn=978-0-521-79842-6 |page=9}}&lt;/ref&gt;--&gt;

===ജാതികൾ===
തത്വശാസ്ത്ര മതപഠനത്തിന്റെ പ്രൊഫസ്സർ ആയ ജീനീൻ ഫൊവ്ലർ സ്ഥാപിക്കുന്നത്, ജാതി എന്തുകൊണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു എന്നു കണ്ടെത്തുക അസാദ്ധ്യമാണ് എന്നാണ്. {{sfnp|Fowler, Hinduism|1997|pp=23-24|ps=}}

===സ്വജാതിവിവാഹത്തിന്റെ തുടക്കം===
===വർണ്ണാശ്രമധർമ്മവും അസ്പൃശ്യരും===

==ചരിത്രം==
===വേദകാലം (1500-1000 ബി സി ഇ)===
ഋഗ്വേദ കാലത്ത്, രണ്ടു വർണ്ണങ്ങളേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. ആര്യ വർണ്ണവും ദാസ വർണ്ണവും. വർഗ്ഗവിഭജനത്തിലാണ് ഈ വിഭജന സമ്പ്രദായത്തിൻറെ അടിസ്ഥാനം. വേദിക് വർഗ്ഗങ്ങൾ തങ്ങൾ സ്വയം ആര്യന്മാർ (ഉന്നത കുലജാതർ) എന്നു കരുതി. ഇവരുടെ എതിർവർഗ്ഗങ്ങളെ ദാസ, ദസ്യു അല്ലെങ്കിൽ പാണി എന്നൊക്കെ വിളിച്ചു. ആര്യൻ വർഗ്ഗത്തിൻറെ പലപ്പോഴുമുള്ള സഖ്യക്ഷികളായി ദാസവർഗ്ഗം വന്നിട്ടുണ്ട്. കാലാന്തരത്തിൽ ഈ വർഗ്ഗങ്ങൾ പരസ്പരം കൂടിച്ചേർന്നു ആര്യ വർഗ്ഗത്തിലേയ്ക്കു ചേർന്നുപോയിരിക്കാം. ഇത് വർഗ്ഗ വ്യതിരിക്തതയ്ക്ക് ഇടയാക്കിയിരിക്കാം. അനേകം ദാസന്മാർ സേവനാാർഥം ആര്യവർഗ്ഗത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കാം. അങ്ങനെ ദാസ എന്ന പദത്തിനു സേവകൻ അല്ലെങ്കിൽ അടിമ എന്നു കാലാന്തരത്തിൽ അർഥവ്യതിയാനം സംഭവിച്ചതാകാം.

വേദിക് സമൂഹം അവയുടെ ജോലിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വേർതിരിഞ്ഞിരുന്നില്ല.

===വേദകാലത്തിൻറെ പൂർവ്വഭാഗം (100-600 ബി സി ഇ)===

===രണ്ടാം നഗരവത്കരണം 500-200 ബി സി ഇ)===
===സാമ്രാജ്യത്വ ഭരണവും ജനതതികളുടെ മിശ്രണത്തിൻറെ അന്ത്യവും (100 സി ഇ)===

===ക്ലാസിക്കൽ കാലഘട്ടം (320-650 സി ഇ)===
===ക്ലാസിക്കൽ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അന്ത്യവും മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിൻറെ ആദ്യപാദവും (650-1400 സി ഇ)===
===മദ്ധ്യകാലഘട്ടം, ഇസ്ലാമിക് സുൽത്താൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ, മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിൻറെ തുടക്കം (1000 മുതൽ 1750 )===
===മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിൻറെ അന്ത്യം===
===ബ്രിട്ടിഷുകാരുടെ ഭരണസമയത്ത്===

==സമകാലീന ഇന്ത്യ==
=== അംഗീകാരം===
===മണ്ഡൽ കമ്മിഷൻ===
===മറ്റു പിന്നാക്ക ജാതികൾ===
===ജാതിരാഷ്ട്രീയം===
===സർക്കാരിന്റെ പ്രോത്സാഹന രൂപം===

==മറ്റു മതപരമായ സംസ്കാരത്തിൽ==
===ഇസ്ലാം മതം===
===സിക്കുമതം===
===ക്രിസ്തുമതം===

==മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലെ ജനകീയ സംസ്കാരത്തിൽ==
===സാമ്പത്തിക തുല്യതയില്ലായ്മ===
===വർണ്ണവിവേചനവും വംശീയവിവേചനവും=== 

==വിമർശനങ്ങൾ==
ജാതിസമ്പ്രദായത്തിനു ഇന്ത്യക്കകത്തുനിന്നും പുറത്തുനിന്നും വിമർശനം നേരീടേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്. 1980കളോടെ ജാതി ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വിഷയമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. 

===ഹിന്ദു സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താക്കൾ===
ജാതിസമ്പ്രദായത്തെ അനേകം ഹിന്ദു സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താക്കൾ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

===ജ്യോതിറാവു ഫൂലെ===
[[ഗോവിന്ദറാവു ഫൂലെ|ജ്യോതിറാവു ഫൂലെ]] (1827-1890) ജാതിസമ്പ്രദായം സ്വാഭാവികവും ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ സ്രഷ്ടാവ് സൃഷ്ടിച്ചതാണ് എന്നുമുള്ള വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ തീക്ഷ്ണമായി വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബ്രഹ്മാവിനു ജാതി ആവശ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിൽ അദ്ദേഹം മറ്റു ജീവികളിലും ജാതിസമ്പ്രദായം സൃഷ്ടിച്ചേനെ എന്നു ഫൂലെ വിമർശിക്കുന്നു. മൃഗങ്ങളിലും പക്ഷികളിലും ജാതിസമ്പ്രദായം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അങ്ങനെയെങ്കിൽ മനുഷ്യരിൽ മാത്രം എന്തിനാണു ജാതിസമ്പ്രദായം? അദ്ദേഹത്തിൻറെ വിമർശനത്തിൽ ഫൂലെ പറയുന്നു.&quot;യൂറോപ്യന്മാരുടെ കൂടെ ആഹാരം കഴിക്കുവാനും സൽക്കാരത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാനും അവർ (ബ്രാഹ്മണർ) മടിക്കുന്നില്ല. ആയതിനാൽ അവർക്ക് തങ്ങളുടെ ജാതി ഉയർന്നതാണെന്നു അവകാശപ്പെടാനാകില്ല.&quot; തൊഴിൽ ജാതിയുണ്ടാക്കുന്നില്ല. ജാതി തൊഴിലും നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല. അശുദ്ധമായ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ താഴ്ന്ന ജാതിയിലാകുന്നില്ല. ഇതുപോലെതന്നെ ഒരു അമ്മയും തൻറെ കുഞ്ഞിൻറെ വിസർജ്ജ്യം കോരിവൃത്തിയാക്കി എന്നുവച്ച് അവർ താഴ്ന്ന പടിയിലെത്തുന്നില്ല. അനുഷ്ഠാനമോ ജോലിയോ പ്രവൃത്തിയോ ഒരാളെയും താഴ്ത്തുകയോ ഉയർത്തുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല എന്നു ഫൂലെ പറയുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Indian Political Thought: Themes and Thinkers|author=Singh and Roy|publisher=Pearson|year=2011|pages=82–90|isbn=978-81-317-5851-9}}&lt;/ref&gt;

===വിവേകാനന്ദൻ===
വിവേകാനന്ദനും ജാതിസമ്പ്രദായത്തെ വമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തിയുടെയും സ്വതന്ത്രബുദ്ധിയുടെയും ശക്തിയെ നിരോധിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ നിർമ്മിച്ച സ്ഥാപനമായി വിവേകാനന്ദൻ വിമർശിച്ചു. ജാതിയോ ജാതിയില്ലായ്മയോ, വർഗ്ഗമോ വർഗ്ഗമില്ലായ്മയോ, ഏതു മനുഷ്യനോ ഏതു തരമോ ഏതു ജാതിയോ ഏതു രാജ്യമോ ഏതു സ്ഥാപനമോ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വതന്ത്രചിന്തയെ ചങ്ങലയ്ക്കിടുന്നു അതിനെ പൈശാചികം എന്നു അദ്ദേഹം വിളിച്ചു അത്തരം സമ്പ്രദായം പോയെ മതിയാവു എന്നദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ചിന്തയുടെയും പ്രവൃത്തിയുടെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ മാത്രമേ ഒരാൾക്കു ക്ഷേമവും വളർച്ചയും ഉണ്ടാവൂ എന്നദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Complete Works of Swami Vivekananda (8 vols., Calcutta)|year=1952|author=Swami Vivekananda|volume=V|pages=25–30|isbn=978-81-85301-46-4}}&lt;/ref&gt;

===ഗാന്ധി===

===അംബേദ്കർ===

==ഇതും കാണുക==
* [[കേരളത്തിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം]]
* [[വർഗ്ഗീയവിവേചനം]]

==അവലംബം==
{{reflist}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

==ഗ്രന്ഥസൂചി==
==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്==
==പുറം കണ്ണികൾ==

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥ]]</text>
      <sha1>tllwpfxtu377t94dn6qoh579v3n4hxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അസ്‌ക്‌ളിപ്പിയാസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>354617</id>
    <revision>
      <id>4612032</id>
      <parentid>4460475</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T05:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24459" sha1="94blsh3iwq4wnx09qon8tb5fc98w78r" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Asclepias}}
{{Taxobox
| image =Asclepias curassavica 04.JPG
| image_caption = ''[[ചെമ്മുള്ളി]]യുടെ'' പൂവ്.
| regnum = [[Plant]]ae
| unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]]
| unranked_classis = [[Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Asterids]]
| ordo = [[Gentianales]]
| familia = [[Apocynaceae]]
| subfamilia = [[Asclepiadoideae]]
| tribus = [[Asclepiadeae]]
| subtribus = [[Asclepiadinae]]
| genus = '''''Asclepias'''''
| genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?1031 |title=Taxon: ''Asclepias'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2003-03-13 |accessdate=2013-02-05}}&lt;/ref&gt;
| type_species = ''[[Asclepias syriaca]]''
| type_species_authority= L.
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = See [[#Species|text]].
| synonyms =
* ''Acerates'' &lt;small&gt;[[Stephen Elliott (botanist)|Elliott]]&lt;/small&gt;
* ''Anantherix'' &lt;small&gt;[[Thomas Nuttall|Nutt.]]&lt;/small&gt;
* ''Asclepiodella'' &lt;small&gt;[[John Kunkel Small|Small]]&lt;/small&gt;
* ''Asclepiodora'' &lt;small&gt;[[Asa Gray|A.Gray]]&lt;/small&gt;
* ''Biventraria'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
* ''Oxypteryx'' &lt;small&gt;[[Edward Lee Greene|Greene]]&lt;/small&gt;
* ''Podostemma'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Podostigma'' &lt;small&gt;Elliott&lt;/small&gt; (probable)
* ''Schizonotus'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Solanoa'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Trachycalymma'' &lt;small&gt;([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) [[Arthur Allman Bullock|Bullock]]&lt;/small&gt; (possible)

| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;GRIN&quot; /&gt;
}}
[[പ്രമാണം:Oleandrin-skeletal.svg|ലഘുചിത്രം|Chemical structure of oleandrin, one of the cardiac glycosides]]
[[അപ്പോസൈനേസീ]] [[കുടുംബം (ജീവശാസ്ത്രം)|സസ്യകുടുംബ]]&lt;nowiki/&gt;ത്തിലെ ഒരു [[ജനുസ്]] ആണ് പൊതുവേ ''മിൽക്‌വീഡുകൾ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''അസ്‌ക്‌ളിപ്പിയാസ് '''('''''Asclepias)''''' [[കാൾ ലിനേയസ്|L.]] (1753). അമേരിക്കൻ വംശജരായ ഇവ മിക്കവയും [[ബഹുവർഷി|ബഹുവർഷ]]&lt;nowiki/&gt;കുറ്റിച്ചെടികളാണ്. അറിയപ്പെടുന്ന 140 -ഓളം [[സ്പീഷിസുകൾ]] ഇതിലുണ്ട്. [[ആൽക്കലോയ്ഡ്|ആൽക്കലോയിഡുകൾ]] അടങ്ങിയ പാലുപോലെയുള്ള ഒരു കറ ഇവയ്ക്കെല്ലാം ഉണ്ട് അതിൽനിന്നുമാണ് ഇവയ്ക്ക് ആ പേരു ലഭിച്ചതും.&lt;ref&gt;Singh, B. and Rastogi, R.P. (1970). &lt;/ref&gt;  ചില സ്പീഷിസുകൾക്ക് വിഷം ഉണ്ട്. [[കാൾ ലിനേയസ്|കാൾ ലിനയേസ്]] ആണ് അസുഖം ഭേദമാക്കുന്ന ഗ്രീക്ക് ദേവനായ [[അസ്‌ക്‌ളിപ്പിയസ്|അസ്‌ക്ലിപിയസിന്റെ]] നാമം ഈ ജനുസിനു നൽകിയത്.&lt;ref name=&quot;Quattrocchi1999&quot;&gt;{{Cite book
| url = https://books.google.com/books?id=A68qyOyhOdkC&amp;pg=PA211
| title = CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology
| last = Quattrocchi
| first = Umberto
| publisher = CRC Press
| date = 29 November 1999
| isbn = 978-0-8493-2673-8
| page = 211
| quote = Latin ''asclepias'' and Greek ''asklepias'' for the common swallowwort; Asclepius, Greek god of medicine, the worship of Asclepius was centered in Epidaurus. See W.K.C. Guthrie, ''The Greeks and Their Gods'', 1950; Carl Linnaeus, ''Species Plantarum''. 214. 1753 and ''Genera Plantarum''. Ed. 5. 102. 1754.
}}&lt;/ref&gt;

== പൂക്കൾ ==
ഓർക്കിഡുകളുമായി ഗഹനതയുടെ കാര്യത്തിൽ താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന പല പൂക്കളും ഈ ജനുസിൽ കാണാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://orbisec.com/milkweed-flower-morphology-and-terminology/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110212327/http://orbisec.com/milkweed-flower-morphology-and-terminology/ |date=2016-11-10 }} Milkweed Flower Morphology&lt;/ref&gt; ഈ ജനുസിൽ പരാഗണം നടക്കുന്നത് വിചിത്രമായ ഒരു രീതിയിൽ ആണ്. മിക്ക സസ്യങ്ങളിലും വേറിട്ടു കാണുന്നതുപോലെയല്ലാതെ, പൊല്ലീനിയ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ചെറുസഞ്ചികളിലാണ് പൂമ്പൊടി കാണപ്പെടുന്നത്. [[അന്തോഫില|തേനീച്ചകളും]], [[കടന്നൽ|കടന്നലുകളും]], [[പൂമ്പാറ്റ]]കളും അഞ്ചിൽ ഒരു പൊല്ലീനിയകളും കേസരങ്ങളും ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന കൂടുപോലെയുള്ള ഭാഗത്തേക്കു തെന്നി വീഴുന്നു. അപ്പോൾ പ്രാണികളുടെ ദേഹത്തുപറ്റിപ്പിടിക്കുന്ന പൊല്ലീനിയകൾ ആ ജീവി പറന്നുപോകുമ്പോൾ വേർപെടുന്നു. ആ ജീവികളുടെ ശക്തിയിൽ വേർപെടാൻ മാത്രം വലിപ്പമില്ലാത്ത ജീവികളാണെങ്കിൽ അതിൽ കുടുങ്ങുകയും ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot;&gt;Robertson, C. (1887) Insect relations of certain asclepiads. &lt;/ref&gt; കൂട്ടിലെ പൊല്ലീനിയ മറ്റൊരു കേസരത്തിൽ കുടുങ്ങുമ്പോൾ പരാഗണം നടക്കുന്നു.
[[പ്രമാണം:Bee_on_Antelope_Horn-April_2015.JPG|ലഘുചിത്രം|''Asclepias asperula'' എന്ന ചെടിയിൽ തേനീച്ച. പൊല്ലീനിയ കാലിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നതു കാണാം]]
കൂടുകൾ പോലെയുള്ള കായകളിൽ ആണ് വിത്തുകൾ ഉണ്ടാവുന്നത്, അപ്പൂപ്പൻതാടി പോലെയുള്ള രോമങ്ങൾ പറ്റിപ്പിടിച്ച വിത്തുകൾ വൃത്തിയായി അടുക്കിവച്ചതുപോലെയാവും കൂടിനകത്ത് ഉണ്ടാവുക, മൂപ്പെത്തിയാൽ കായ പൊട്ടി കാറ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ പറന്നാണ് വിത്തുവിതരണം നടക്കുന്നത്.

== പരിസ്ഥിതി ==
തേനിച്ചകൾക്കും കടന്നലുകൾക്കും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു തേൻ ലഭ്യമാകാൻ ഈ ചെടികൾ സഹായിക്കുന്നു. നാട്ടുകാരല്ലാത്ത തേനീച്ചകൾ പൊല്ലീനിയകളിൽ വീണു ചാവാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot;&gt;Robertson, C. (1887) Insect relations of certain asclepiads. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frost, S.W. (1965) Insects and pollinia. &lt;/ref&gt; [[രാജശലഭം|രാജശലഭങ്ങളുടെയും]] മറ്റു ബന്ധുശലഭങ്ങളുടെയും ലാർവകൾ ഇവയിലാണു മുട്ടയിട്ടു പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. ആൽക്കലോയിഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് മറ്റു ജീവികളെ അകറ്റാനുള്ള ശ്രമം മറികടന്ന് പലജീവികളും ഈ ജനുസിലെ ചെടികളെ ആഹരിക്കാറുണ്ട്.

പുഴക്കളുടെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ മിൽക്കു‌വീഡ് ചെടികൾ മൂന്നുതരം പ്രതിരോധങ്ങളാണ് ചെയ്യുന്നത്: രോമാവൃതമായ ഇലകൾ, കാർഡിലോനിഡെ വിഷങ്ങൾ, പാലുപോലെ ഒട്ടിപ്പിടിക്കുന്ന നീര്. [[ഡി.എൻ.എ.|ഡി എൻ എ]] പഠനങ്ങൾ വഴി ലഭ്യമായ അറിവുപ്രകാരം താരതമ്യേന താമസിച്ച് പരിണമിച്ച സസ്യങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രതിരോധങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ ശ്രദ്ധയേ ചെലുത്തുന്നുള്ളൂ എന്നാൽ പഴയവയെക്കാൾ വേഗം വളരുന്ന അവ പുഴുക്കൾക്ക് തിന്നുതീർക്കാനാവുന്നതേക്കാൾ വേഗം വളർന്നുവലുതാവുന്നു എന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=|title=Discoveries: Milkweed evolves to shrug off predation|last=Ramanujan|first=Krishna|date=Winter 2008|journal=Northern Woodlands|publisher=Center for Northern Woodlands Education|accessdate=|issue=4|volume=15|page=56}}&lt;/ref&gt;

== ഉപയോഗങ്ങൾ ==
ഈ ചെടികളുടെ കായകളിൽ നിന്നും ശേഖരിക്കുന്ന പഞ്ഞിപോലുള്ള രോമങ്ങൾ ഭാരം തീരെക്കുറഞ്ഞതും ഒരു തെരം മെഴുകിനാൽ പൊതിഞ്ഞതും നല്ല താപരോധശേഷിയുള്ളതുമാണ്. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത]] oഅമേരിക്കക്കാർ 5000 ടണ്ണിലേറെ ഇത്തരം പഞ്ഞിശേഖരിക്കുകയും അവ [[പഞ്ഞിമരം|പഞ്ഞി]]&lt;nowiki/&gt;ക്കുപകരമായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web}}&lt;/ref&gt;  തലയണകളിൽ അലർജി പ്രതിരോധിക്കാനായി 2007 വരെയുള്ള കാലത്ത് ഈ ചെടികൾ വ്യാവസായികമായി കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Milkweed seed wing removal to improve oil extraction|last=Evangelista, R.L.|journal=Industrial Crops and Products|issue=2|doi=10.1016/j.indcrop.2006.10.002|year=2007|volume=25|pages=210–217}}&lt;/ref&gt; വലിയ താപ-വൈദ്യുത രോധിയാണ് ഈ പഞ്ഞികൾ. എണ്ണ കടലിൽ വ്യാപിച്ചാൽ അതിനെ വൃത്തിയാക്കാൻ ഈ പഞ്ഞി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;TRJ1991&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1009&amp;context=textiles_facpub|title=Evaluation of Milkweed Floss as an Insulative Fill Material|last=McCullough|first=Elizabeth A.|date=April 1991|journal=Textile Research Journal|issue=4|doi=10.1177/004051759106100403|volume=61|pages=203–210}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Milkweed-in-seed2.jpg|ലഘുചിത്രം|വിത്തുകൾ]]

പണ്ട് ഇതിന്റെ പൂന്തേനിലുള്ള കൂടിയ [[dextrose|ഡെക്സ്‌ട്രോസിന്റെ]] അളവുകാരണം റെഡ് ഇന്ത്യക്കാരും നാവികരും ഇത് മധുരത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ബലമുള്ള നാരുകൾ കൊണ്ട് വടം ഉണ്ടാക്കാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ കറയിൽ 1-2 ശതമാനം ലാറ്റക്സ് അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ജർമനിയും അമേരിക്കയും രണ്ടം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ഇതിൽ നിന്നും സ്വാഭാവികറബർ വേർതിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ കാര്യമായ വിജയം ഒന്നും ലഭ്യമായതായി അറിവില്ല.

2012 മുതൽ വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ, പ്രത്യേകിച്ചും കാനഡയിലെ [[quebec|ക്യൂബക്കിൽ]] വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാനത്തിൽ താപരോധിയായി ഉപയോഗിക്കാനും സിൽകായി രൂപപ്പെടുത്താനും വേണ്ടി ''Asclepias syriaca യെ വളർത്തിനോക്കിയിട്ടുണ്ട്.''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natural sorbents in oil spill cleanup |url=http://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/es00028a016 |website=ACS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=La soie d'Amérique passe en production industrielle |url=http://ici.radio-canada.ca/nouvelles/societe/2015/10/26/002-asclepiade-soie-amerique-production-recolte-soyer-du-quebec.shtml |publisher=Radio Canada |accessdate=20 December 2015}}&lt;/ref&gt; കീടങ്ങളെ അകറ്റാനുള്ള ഈ ചെടികളുടെ കഴിവ് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾക്കും ഗുണപ്രദമാണ്. 

ഇവയുടെ കറയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള വിഷവസ്തുകാരാണം വേട്ടയ്ക്ക് അമ്പുകളിൽ പുരട്ടാൻ നാട്ടുകാർ പണ്ട് അമേരിക്കയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. തങ്ങളുടെ ശരീരത്തിന്റെ പത്തിലൊന്നു ഭാരം ഈ ചെടികൾ ഉള്ളിൽച്ചെന്നാൽ ജീവികൾക്ക് മരണം വരെ സംഭവിക്കാവുന്നത്ര വിഷം ആണ് ഈ ചെടികൾ. [[രാജശലഭം]] അടക്കമുള്ള പലപൂമ്പാറ്റകളുടെയും ഭക്ഷണസസ്യമാണ് ഇവ. പൂമ്പാറ്റകളെ ആകർഷിക്കാൻ ഉദ്യാനങ്ങളിൽ വളർത്താറുണ്ട്.

== സ്പീഷിസുകൾ ==
ചില അസ്‌ക്‌ളിപ്പിയാസ് സ്പീഷിസുകൾ:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
| [[പ്രമാണം:Asclepias-albicans.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias albicans'' 
| Whitestem milkweed, native to the Mojave and Sonoran deserts
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_amplexicaulis_Blue_Ridge.jpg|160x160ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias amplexicaulis'' 
| Blunt-leaved milkweed, native to central and eastern [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|United States]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_asperula_-_Antelope_Horns.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias asperula'' 
| Antelope horns, native to American southwest and northern [[മെക്സിക്കോ|Mexico]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_sp._flowers_(Marshal_Hedin).jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias californica'' 
| California milkweed, native to central and southern [[കാലിഫോർണിയ|California]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_cordifolia.JPG|178x178ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias cordifolia'' 
| Heart-leaf milkweed, native to the Sierra Nevada and Cascade Range up to 2000&amp;nbsp;m.
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepiascryptoceras.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias cryptoceras'' 
| Pallid milkweed, native to the western United States.
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_curassavica_(Mexican_Butterfly_Weed)_W_IMG_1570.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''[[ചെമ്മുള്ളി|Asclepias curassavica]]'' 
| Scarlet milkweed, tropical milkweed, bloodflower, bastard ipecacuanha, native to the American tropics, introduced to other continents
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_curtissii_(Curtiss_milkweed_)_(5771618293).jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias curtissii'' 
| Curtiss' milkweed, endemic to sandy areas of [[ഫ്ലോറിഡ|Florida]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepiaseriocarpa.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias eriocarpa'' 
| Woollypod milkweed, native to California, Baja California, and [[നെവാഡ|Nevada]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_erosa_5.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias erosa'' 
| Desert milkweed, native to California, [[അരിസോണ|Arizona]], and Baja California
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_exaltata_(2985661678).jpg|159x159ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias exaltata'' 
| Poke milkweed, native to eastern [[വടക്കേ അമേരിക്ക|North America]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_fascicularis_flowers_2003-06-05.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias fascicularis'' 
| Narrow-leaf milkweed, native to Western United States
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_humistrata.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias humistrata'' 
| Sandhill milkweed, native to southeastern United States
|-
| [[പ്രമാണം:Swamp_Milkweed_Asclepias_incarnata_Flowers_Closeup_2800px.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias incarnata'' 
| Swamp milkweed, native to wetlands of North America
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_lanceolata_plant.jpg|161x161ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias lanceolata'' 
| Lanceolate milkweed (Cedar Hill milkweed), native to coastal plain of eastern United States from [[ടെക്സസ്|Texas]] to [[ന്യൂ ജെഴ്സി|New Jersey]]
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_linaria.jpg|145x145ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias linaria'' 
| Pine needle milkweed, native to Mojave and Sonoran deserts
|-
| ''Asclepias linearis'' 
| Slim milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias hirtella.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias longifolia'' 
| Longleaf milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepiasmeadii.jpg|150x150ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias meadii'' 
| Mead's milkweed, native to midwestern United States
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_nyctaginifolia.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias nyctaginifolia'' 
| Mojave milkweed, native to the American southwest
|-
| ''Asclepias obovata'' 
| Pineland milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Purple_Milkweed_Asclepias_purpurascens_Head.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias purpurascens'' 
| Purple milkweed, native to eastern, southern, and midwestern United States
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_quadrifolia_001.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias quadrifolia'' 
| Four-leaved milkweed, native to eastern United States and [[കാനഡ|Canada]]
|-
| [[പ്രമാണം:BB-3386_Asclepias_rubra.png|157x157ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias rubra'' 
| Red milkweed
|-
|  [[പ്രമാണം:Asclepias_solanoana.jpeg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias solanoana'' 
| Serpentine milkweed, native to northern California
|-
| [[പ്രമാണം:R27182818_milkweed_img_0312.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias speciosa'' 
| Showy milkweed, native to western United States and Canada
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_subulata_flowers_2.jpg|122x122ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias subulata'' 
| Rush milkweed, leafless milkweed, native to southwestern North America
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_subverticillata.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias subverticillata'' 
| Horsetail milkweed&lt;ref&gt;[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASSU2 Asclepias subverticillata (A. Gray) Vail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501095451/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASSU2 |date=2013-05-01 }}, USDA PLANTS&lt;/ref&gt;
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_sullivantii.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias sullivantii'' 
| Sullivant's milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Common_milkweed-tracy.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias syriaca'' 
| Common milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Butterfly_Weed_Asclepias_tuberosa_Umbel.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias tuberosa'' 
| Butterfly weed, pleurisy root
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_uncialis_lg.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias uncialis'' 
| Wheel milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_variegata.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias variegata'' 
| White milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_verticillata_(3197723098).jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias verticillata'' 
| Whorled milkweed
|-
| ''Asclepias vestita'' 
| Woolly milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_viridiflora_NPS-1.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias viridiflora'' 
| Green milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_viridis_1.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias viridis'' 
| Green antelopehorn, spider milkweed
|-
| [[പ്രമാണം:Asclepias_welshii_1.jpg|120x120ബിന്ദു]] 
| ''Asclepias welshii'' 
| Welsh's milkweed
|}

=== മുൻപ് ഈ ജനുസിൽ ഉണ്ടായിരുന്നവ ===
* ''[[വെള്ളെരിക്ക്|Calotropis gigantea]]'' (L.) W.T.Aiton (as ''A. gigantea'' L.)
* ''[[ചിറ്റെരിക്ക്|Calotropis procera]]'' (Aiton) W.T.Aiton (as ''A. procera'' Aiton)
* ''Cynanchum louiseae'' Kartesz &amp; Gandhi (as ''A. nigra'' L.)
* ''Cynanchum thesioides'' (Freyn) K.Schum. (as ''A. sibirica'' L.)
* ''Funastrum clausum'' (Jacq.) Schltr. (as ''A. clausa'' Jacq.)
*  ''Gomphocarpus cancellatus'' (Burm.f.) Bruyns (as ''A. cancellatus'' Burm.f. or ''A. rotundifolia'' Mill.)
*  ''Gomphocarpus fruticosus'' (L.) W.T.Aiton (as ''A. fruticosa'' L.)
*  ''Marsdenia macrophylla'' (Humb. &amp; Bonpl. ex Willd.) E.Fourn. (as ''A. macrophylla'' Humb. &amp; Bonpl. ex Schult.)
*  ''Marsdenia tenacissima'' (Roxb.) Moon (as ''A. tenacissima'' Roxb.)
*  ''Matelea maritima'' (Jacq.) Woodson (as ''A. maritima'' Jacq.)
*  ''Sarcostemma acidum'' (Roxb.) Voigt (as ''A. acida'' Roxb.)
*  ''Sarcostemma viminale'' (L.) R.Br. (as ''A. viminalis'' (L.) Steud.)
*  ''Telosma cordata'' (Burm.f.) Merr. (as ''A. cordata'' Burm.f.)
*  ''Telosma pallida'' (Roxb.) Craib (as ''A. pallida'' Roxb.)
*  ''Tylophora indica'' (Burm.f.) Merr. (as ''A. asthmatica'' L.f.)
*  ''Vincetoxicum hirundinaria'' Medik. (as ''A. vincetoxicum'' L.)
*  ''Vincetoxicum pycnostelma'' Kitag. (as ''A. paniculata'' Bunge)
*  ''Xysmalobium undulatum'' (L.) R.Br. (as ''A. undulata'' L.)&lt;ref name=&quot;GRINSpecies&quot;&gt;{{Cite web}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം  ==
{{Reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == 

* {{Commons-inline|Asclepias|''Asclepias''}}
* {{Wikispecies-inline|Asclepias|''Asclepias''}}

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കുറ്റിച്ചെടികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വിഷസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സസ്യജനുസുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]] 
[[വർഗ്ഗം:ചിത്രശലഭങ്ങളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അസ്ക്ലെപിയസ്]]</text>
      <sha1>94blsh3iwq4wnx09qon8tb5fc98w78r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാജ്ഷാഹി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357172</id>
    <revision>
      <id>4611991</id>
      <parentid>4077889</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T14:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ചെങ്കുട്ടുവൻ</username>
        <id>115303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[വർഗ്ഗം:ബംഗ്ലാദേശിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച്</comment>
      <origin>4611991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16895" sha1="pypg6r12uq24e3y2lb1l741wcpzvokr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|official_name=Rajshahi|native_name=রাজশাহী|settlement_type=City|image_skyline=File:Smriti Amlan 02.jpg|imagesize=250px|image_caption=Clockwise from top: [[Rajshahi University]], [[Shabash Bangladesh]], Rajshahi Central Park, Partajan Motel, Mango Roundabout and [[Varendra Research Museum]]|nickname='''Silk City'''|pushpin_map=Bangladesh|pushpin_label_position=centre|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=Location of Rajshahi in [[Bangladesh]]|latd=24|latm=22|lats=|latNS=N|longd=88|longm=36|longs=|longEW=E|coordinates_display=inline,title|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Image:Flag of Bangladesh.svg|25px]] [[Bangladesh]]|subdivision_type1=[[Divisions of Bangladesh|Division]]|subdivision_type2=[[Districts of Bangladesh|District]]|subdivision_name1=[[Rajshahi Division]]|subdivision_name2=[[Rajshahi District]]|established_title=Establishment|established_date=1700|established_title2=Municipality|established_date2=1876|established_title3=Granted city status|established_date3=1991|government_footnotes=|government_type=[[Mayor–council government|Mayor–Council]]|governing_body={{nowrap|[[Rajshahi City Corporation]]}}|leader_title=[[Mayor|City Mayor]]|leader_name=[[Nizam Ul Azim]]|leader_title1=[[Police commissioner]]|leader_name1=Md. Shamsuddin|unit_pref=Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;|area_footnotes=&lt;ref name=&quot;bangladesh1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001|publisher=Bangladesh Bureau of Statistics|accessdate=19 August 2009|archive-date=2005-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|area_total_km2=96.68|elevation_footnotes=|elevation_m=18|population_total=763,952|population_as_of=2011|population_footnotes=&lt;ref name=bangladesh2&gt;{{Cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |title=&quot;Statistical Pocket book 2008, Bangladesh Bureau of Statistics&quot; |access-date=2016-11-28 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419080055/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=878,500|postal_code_type=[[Postal code]]|postal_code=6000,6100|website={{url|erajshahi.gov.bd/index/}}|footnotes=|coordinates_region=BD|timezone=[[Bangladesh Standard Time|BST]]|utc_offset=+6|blank_name=National Calling Code|blank_info=+880|blank1_name=[[Telephone numbers in Bangladesh|Calling Code]]|blank1_info=0721}}
[[File:Ruins_at_puthia.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ruins_at_puthia.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു|Ruins at [[:en:Puthia_Temple_Complex|Puthia]], Rajshahi]]
[[File:City_Centre_Rajshahi.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:City_Centre_Rajshahi.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു|Rajshahi City Corporation building (Nagar Bhaban)]] 

'''രാജ്ഷാഹി''' ({{lang-bn|রাজশাহী}}; ചരിത്രപരമായി: [[:en:Rampur_Boalia|Rampur Boalia]]; അപരനാമം: [[:en:Silk_City|Silk City]]) [[ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിലെ]] ഒരു [[:en:Metropolitan_city|മെട്രോപോളിറ്റൻ പട്ടണമാണ്]]. ഇത് വടകക്കൻ ബംഗ്ലാദേശിലെ ഒരു പ്രധാന നാഗരിക, വാണിജ്യ, വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രമായി അറിയപ്പെടുന്നു. രാജ്ഷാങി ജില്ലയിലെയും രാജ്ഷാഹി ഡിവിഷനിലെയും അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സീറ്റാണ്. ഈ പട്ടണം ബംഗ്ലാദേശ് - ഇന്ത്യ അതിർത്തിയ്ക്കു സമീപം, [[പത്മ നദി|പദ്മ നദി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ പട്ടണത്തിലെ ആകെയുള്ള ജനസംഖ്യ 763,952 ആണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-rajshahi.php|title=Rajshahi (Bangladesh): City Districts and Subdistricts - Population Statistics in Maps and Charts|publisher=}}&lt;/ref&gt; പട്ടണത്തിനു ചുറ്റും സാറ്റലൈറ്റ് പട്ടണങ്ങളായ കതഖാലി, നൌഹാര പോലുള്ള പട്ടണങ്ങളുണ്ട്. ഇവയും കൂടി ഉൾപ്പെട്ട 1 മില്ല്യണ് ജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന ഒരു മെട്രോ നഗരമാണിത്. 

ആധുനിക രാജ്ഷാങി പട്ടണം പുരാതന പുന്ദ്രവർദ്ധന മേഖലയിലാണ്. സൂഫിവര്യൻ ഹസ്രത്ത് ഷാ മഖ്തൂമിൻറെ മ്യൂസോളിയത്തില,ശിലാസ്മാരക ലിഖിതങ്ങളിൽ നിന്ന്,  പട്ടണത്തിൻറ അസ്ഥിവാരമിടുന്നത് 1634 കളിലാണെന്നാണ് മനസ്സിലാകുന്നത്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇതൊരു ഡച്ച് അധിവാസ കേന്ദ്രമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/490171/Rajshahi|title=Rajshahi - Bangladesh|publisher=}}&lt;/ref&gt;  1876 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് രാജിൻറെ സമയത്താണ് രാജഷാഹി മുനിസിപ്പാലിറ്റി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്. ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസിയുടെ പ്രാദേശിക തലസ്ഥാനമായിരുന്നു ഇത്.  

രാജ്ഷാഹി ഇന്ന്,ബംഗ്ലാദേശിലെ ഭരണ, വിദ്യാഭ്യാസ, സാംസ്കാരിക, വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.പട്ട് ഉത്പാദനത്തിൽ ഈ പട്ടണം വളരെ പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ പട്ടണത്തിന് സിൽക്ക് സിറ്റി എന്നൊരു അപരനാമവുമുണ്ട്.  വിരേന്ദ്ര റിസർച്ച് മ്യൂസിയം ഈ പട്ടണത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.  ബംഗ്ലാദേശിലെ ഏറ്റവും വലിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിലൊന്നാണിത്. അതുപോലെ തന്നെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള രണ്ടാമത്തെ യൂണിവേഴ്സിറ്റയുമാണ്. രാജ്ഷാഹി അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ ഡെവലപ്മെൻറ് ബാങ്കിൻറെ കേന്ദ്രം ഈ പട്ടണമാണ്. പട്ടണത്തിലെ ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള മാനത്താവളം [[ഷാ മഖ്തൂം വിമാനത്താവളമാണ്]].

== ചരിത്രം ==
[[File:Ruins_at_puthia.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ruins_at_puthia.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു|Ruins at [[:en:Puthia_Temple_Complex|Puthia]], Rajshahi]]
പുരാതന ബംഗാളിലെ പുന്ദ്ര മേഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു രാജ്ഷാഹി ജില്ല.  അക്കാലത്തെ രാജാവ് ശ്രീലങ്കയിലേയ്ക്കും തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലേയ്ക്കും പടയോട്ടം നയിച്ച &quot;വിജയ് സെൻ&quot; എന്ന തലസ്ഥാനം രാജ്ഷാഹിക്കു 9 മൈൽ (14 കിലോ മീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറായിട്ടാണ്.  മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ഈ പ്രദേശം &quot;രാംപൂർ ബൊയാലിയ&quot; എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇന്നത്തെ പേരായ &quot;രാജ്ഷാഹി&quot; യുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാരുടെയിടയിൽ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.  ഭൂരിപക്ഷാഭിപ്രായം ഹിന്ദു രാജാക്കന്മാരുടെയും സമീന്ദാർമാരുടെയും പേരുകളും പേർഷ്യൻ പദമായ ഷാഹിയും ചേർന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്നുള്ളതാണ്.  ഈ രണ്ടു വാക്കകൾക്കു രാജകിയമായ എന്നർത്ഥമാണു വരുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theindependentbd.com/paper-edition/others/art-a-culture/90653-800-years-of-rajshahi-city.html|title=800 years of Rajshahi city|last=|first=|date=20 January 2012|publisher=|newspaper=[[The Independent (Bangladesh)|The Independent]]|location=[[Dhaka, Bangladesh]]|agency=|format=Print|quote=However, some scholars assume that Rajshahi is named so because of its Hindu kings and zamindars (Raj) and Muslim rulers (Shahi). Blockman, the British historian, thinks that during the Muslim rulers of Goura in the 15th century, the zamindar following the tradition of naming places according to their name or dynasty, for example, Mahmudshahi and Barbakshahi were named after Sultan Mahmudshah and Barbakshah respectively, Ganesh, Hindu king of Bhaturia (Raj) and his son Jalal Uddin who was converted into Muslim and took the title 'Shah' led to the fact of naming the region as Rajshahi. It means the word 'Raj' from 'Raja' (king) and its Persian synonym 'Shahi' connote the name 'Rajshahi'. But Henry Beverage discarded the anticipation of Blockman saying that the geographical distance between Rajshahi and the parganah of Bhaturia (the district of Dinajpur at present) is too much. Secondly, only one of the nineteen sarkers and six hundred forty-two parganahs in the revenue collection list of Raja Todarmal was familiar as Rajshahi. There is no mention of Rajshahi in the description of Ain-e-Akbari written by Abul Fazal, the most reliable reference book during the rule of Emperor Akbar. Even a parganah, let alone a sarker or mahal was named as Rajshahi. William Hunter thinks that the zamindary area of Ramjiban, king of Natore was known as Rajshahi and that name was adopted to name the district during the British rule. None of the explanations from the historic point of view can be accepted as authentic elements.|ref=|author=Saifuddin Chowdhury|accessdate=8 July 2011|trans_title=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606042346/http://www.theindependentbd.com/paper-edition/others/art-a-culture/90653-800-years-of-rajshahi-city.html|archivedate=2013-06-06|deadurl=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഭരണ ജില്ല  1772 ലും മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1876 ലുമാണ് രൂപം കൊളളുന്നത്. രാജ്ഷാഹി അനേക കാലം മഹാരാജാക്കൻമാരുടെയും സമീന്ദാരുകളുടെയും കൈവശത്തിലായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=aqidO6AIiUoC|title=Encyclopaedia Of Bangladesh (Set Of 30 Vols.)|first=Nagendra Kr|last=Singh|date=1 January 2003|publisher=Anmol Publications Pvt. Limited|via=Google Books}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1991 ൽ ഈ പട്ടണം ഒരു സിറ്റി കോർപ്പറേഷനായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് രാജിൻറെ കാലത്ത് &quot;ബ്യൂലിയെ&quot; എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് കിഴക്കൻ ബംഗാളിലും ആസാമിലുമായി കിടന്നരുന്ന രാജ്ഷാഹി ജില്ലയുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായിരുന്നു.   ഈ പട്ടണത്തെ പട്ടു വ്യവസായം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള കേന്ദ്രമായി അക്കാലത്തെ കൃഷിവകുപ്പ് തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. പട്ടണത്തിൽ ഒരു സർക്കാർ കോളജും പട്ടുനൂൽപ്പുഴു വളർത്തലിൽ പരിശീലനം നൽകുന്ന ഒരു സ്കൂളും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.  1897 ജൂൺ 12 നുണ്ടായ ഭൂമികുലുക്കത്തിൽ കൂടുതൽ പൊതുകെട്ടിടങ്ങളും തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite EB1911|wstitle=Rajshahi}}&lt;/ref&gt; ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻറെ ആരംഭത്തിൽ ഗംഗാനദിയിൽ നിന്ന് ദിവസേന സ്റ്റീമറുകൾ ഇവിടേയ്ക്കു സർവ്വീസ് നട്ത്തിയിരുന്നു. അക്കാലത്ത് അന്നത്തെ പ്രോവിൻസ് തലസ്ഥാനമായിരുന്ന കൽക്കത്തയുമായും ബംഗാൾ പ്രോവിൻസിലെ മറ്റു പട്ടണങ്ങളുമായും റെയിൽ റോഡ് വഴി ബന്ധിപ്പിരുന്നു.  1971 ൽ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരകാലത്ത്  പാകിസ്താൻ സേനയുടെ കൊടും ക്രൂരതകൾക്കും  സ്വാതന്ത്യ സമര സേനാനികളുടെ ധീര സമരങ്ങൾക്കും രാജ്ഷാഹി പട്ടണം ഒരുപോലെ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു.  

== കാലാവസ്ഥ ==  

{{Weather box|metric first=yes|single line=yes|location=Rajshahi|Jan record high C=30.0|Feb record high C=35.4|Mar record high C=40.3|Apr record high C=45.1|May record high C=44.8|Jun record high C=43.6|Jul record high C=39.7|Aug record high C=35.5|Sep record high C=39.2|Oct record high C=35.3|Nov record high C=34.3|Dec record high C=30.3|Jan high C=25.4|Feb high C=28.0|Mar high C=33.5|Apr high C=35.9|May high C=34.8|Jun high C=33.3|Jul high C=32.0|Aug high C=32.0|Sep high C=32.3|Oct high C=31.9|Nov high C=29.5|Dec high C=26.1|year high C=|Jan mean C=18.5|Feb mean C=20.6|Mar mean C=25.7|Apr mean C=28.8|May mean C=29.1|Jun mean C=29.4|Jul mean C=28.9|Aug mean C=29.1|Sep mean C=29.1|Oct mean C=27.6|Nov mean C=23.5|Dec mean C=19.4|Jan low C=10.2|Feb low C=13.3|Mar low C=18.0|Apr low C=21.7|May low C=23.5|Jun low C=25.5|Jul low C=25.9|Aug low C=26.2|Sep low C=25.9|Oct low C=23.4|Nov low C=17.6|Dec low C=12.8|year low C=|Jan record low C=1.8|Feb record low C=3.9|Mar record low C=8.6|Apr record low C=10.8|May record low C=14.4|Jun record low C=20.3|Jul record low C=19.4|Aug record low C=18.3|Sep record low C=12.6|Oct record low C=11.4|Nov record low C=7.0|Dec record low C=4.2|Jan precipitation mm=13|Feb precipitation mm=15|Mar precipitation mm=27|Apr precipitation mm=39|May precipitation mm=129|Jun precipitation mm=272|Jul precipitation mm=301|Aug precipitation mm=261|Sep precipitation mm=234|Oct precipitation mm=112|Nov precipitation mm=14|Dec precipitation mm=2|year precipitation mm=|Jan humidity=40|Feb humidity=35|Mar humidity=37|Apr humidity=40|May humidity=51|Jun humidity=79|Jul humidity=88|Aug humidity=85|Sep humidity=80|Oct humidity=66|Nov humidity=62|Dec humidity=59|source=[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=418950&amp;refer=/&amp;units=metric/ WeatherBase.Com]|date=October 2013}}  

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:ബംഗ്ലാദേശിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pypg6r12uq24e3y2lb1l741wcpzvokr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആട്ടക്കഥ (പാലി ഭാഷയിൽ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>392554</id>
    <revision>
      <id>4612044</id>
      <parentid>4546112</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13982" sha1="32pacqp7h6n29y44gek745sv9wcvfr4" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
'''ആട്ടകഥ Aṭṭhakathā''' ([[പാലി|Pali]] for explanation, commentary)എന്നാൽ പാലി ഭാഷയിൽ വിവരണം, കമന്ററി എന്നൊക്കെയാണർത്ഥം.&lt;ref&gt;[http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:538.pali Rhys Davids &amp; Stede (1921-25), pp. 24-25] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629201107/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:538.pali |date=2012-06-29 }}, entry for ''Attha'' defines ''aṭṭhakathā'' as &quot;exposition of the sense, explanation, commentary....&quot;&lt;/ref&gt; ഥേരവാദ ബുദ്ധമതത്തിൽ ഥേരവാദ ബുദ്ധമത ആധികാരിക നിയമഗ്രന്ഥമായ തിപിടകയിൽ ആ മതവിഭാഗത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തെ ആട്ടകഥ എന്നു പറയുന്നു. ഈ കമന്ററികൾ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗതമായ വ്യാഖ്യാനം നൽകുന്നു. ഇപ്പോൾ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന പ്രക്രിത് ഭാഷയിലുള്ള യഥാർത്ഥ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വ്യാഖ്യനങ്ങളാണിവ. ബി സി ഇയുടെ അവസാന നൂറ്റാണ്ടിൽ മത നിയമസംഹിത എഴുതിയെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ആ സമയത്താണത്രെ ഇതും എഴുതപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ ചില വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ മറ്റു വിഭാഗങ്ങളുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും കാണാനാകും. അതിനാൽ ഇവയ്ക്കെല്ലാം ഒരു പൊതുവായ ഗ്രന്ഥം ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാമെന്നു കരുതുന്നു. 

ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ഥേരവാദ വിഭാഗത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളും വ്യത്യസ്ത ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമായിക്കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇവ നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലാണു സമാഹരിക്കപ്പെട്ടത്. തായ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ ചുരുക്കിയ സമാഹാരം കാണാവുന്നതാണ്.(Skilling 2002).
* ബുദ്ധകോസയ്ക്കായി 12 കമന്ററികൾ കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്: [[ബുദ്ധഘോഷൻ|Buddhaghosa]]:  വിനയ പിടകയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ കമന്ററി; ദിഖ നികായ, മജ്ജിമ നികായ, സംയുത്ത നികായ, അൻഗുത്തര നികായ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനപ്പെറ്റുത്തിയ ഓരോന്ന്; ഖുഡ്ഡക നികായ, അടിസ്ഥാനമാക്കിയ 4 പുസ്തകങ്ങൾ; അഭിധമ്മ പിടക അടിസ്ഥാനമാക്കിയ 3 എണ്ണം.
* ധമ്മപാല വ്യാഖ്യാനിച്ച ഖുഡ്ഡക നികായയുടെ 7 മറ്റു പുസ്തകങ്ങൾ.
* മറ്റനെകം പേർ വ്യാഖ്യാനിച്ച ഖുഡ്ഡക നികായയുടെ മറ്റു നാലു പുസ്തകങ്ങൾ. &lt;br&gt;
ഇതിനുപുറമേ, താഴെപ്പറയുന്നവ ഒന്നിലോ രണ്ടു മറ്റ് എഡിഷനുകളിലോ ചേർത്തിരിക്കുന്നു: ബർമ്മീസ് ചട്ടസംഗയാന, സിംഹളീസ് തരം. 

== ബുദ്ധഘോസ ==
താഴെ നാലോ അഞ്ചൊ നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ബുദ്ധഘോസയുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ കാണാം: (Pāli: ''atthakatha'') on the [[തിപിടകം|Pāli Tipitaka]] (Norman 1983).&lt;center class=&quot;&quot;&gt;
{| border=&quot;1&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;color: white; text-align: center;&quot; | Pali Tipitaka
! style=&quot;color: white; text-align: center;&quot; | Commentary
|- style=&quot;background: rgb(173, 255, 47) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ''from the&lt;br&gt;
Vinaya Pitaka''
| colspan=&quot;2&quot; | '''Vinaya''' (''general'')
| Samantapasadika
|- style=&quot;background: rgb(173, 255, 47) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Patimokkha''' 
| Kankhavitarani
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; | ''from the&lt;br&gt;
Sutta Pitaka''
| colspan=&quot;2&quot; | '''Digha Nikaya'''
| Sumangalavilasini
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Majjhima Nikaya'''
| Papañcasūdani
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Samyutta Nikaya'''
| Saratthappakasini
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Anguttara Nikaya'''
| Manorathapurani
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | ''from the''&lt;br&gt;
Khuddaka&lt;br&gt;
Nikaya
| '''Khuddakapatha''' 
| Paramatthajotika (I)
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| '''[[ധർമ്മപദം|Dhammapada]]''' 
| Dhammapada-atthakatha
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| '''Sutta Nipata'''
| Paramatthajotika (II),&lt;ref&gt;In fact this commentary did not originally have this title, but it has become traditionally known by it. Hinüber (1996/2000), p.&amp;nbsp;129 sec. 255, writes: 
&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Suttanipata-atthakatha
|- style=&quot;background: rgb(255, 215, 0) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| '''[[ജാതകകഥകൾ|Jataka]]'''
| Jatakatthavannana,&lt;br&gt;
or Jataka-atthakatha
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; | ''from the&lt;br&gt;
[[അഭിധർമപിടകം|Abhidhamma &lt;br&gt;
Pitaka]]''
| colspan=&quot;2&quot; | '''Dhammasangani''' 
| Atthasalini
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Vibhanga''' 
| Sammohavinodani
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Dhatukatha'''
| rowspan=&quot;5&quot; | Pancappakaranatthakatha
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Puggalapannatti'''
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Kathavatthu'''
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Yamaka'''
|- style=&quot;background: rgb(176, 196, 222) none repeat scroll 0% 0%; color: black;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Patthana'''
|}
&lt;/center&gt;

== ധമ്മപാല ==
വ്യാഖ്യാതാവായ ധമ്മപാലയുടെ യഥാർത്ഥ കാലം അറിവായിട്ടില്ല. അദ്ദേഹം ബുദ്ധഘോസനു ശേഷം ജീവിച്ചിരുന്നയാളാണെന്നു കരുതപ്പെറ്റുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടാവാനാണു സാദ്ധ്യത.&lt;ref&gt;See Encyclopedia of Buddhism Vol.4, p. 502-503.&lt;/ref&gt; 
* ഉദാന-ആട്ടക്കഥ - ഉദാനയെപ്പറ്റി.
* ഇതിവുത്തക - ആട്ടക്കഥ ഇതിവുത്തകയെപ്പറ്റി.
* വിമാനവത്തു-ആട്ടക്കഥ വിമാനവത്തുവിനെപ്പറ്റി.
* പെതവത്തു-ആട്ടക്കഥ പെതവത്തുവിനെപ്പറ്റി.
* തെരഗാത-ആട്ടക്കഥ തെരഗാതയെപ്പറ്റി.
* തെരിഗാത-ആട്ടക്കഥ തെരിഗാതയെപ്പറ്റി.
* കാരിയപിടക-ആട്ടക്കഥ കാരിയപിടകത്തെപ്പറ്റി

== മറ്റു കുദ്ദക്ക നികായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ==
മറ്റു കുദ്ദക്ക നികായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ:
* സദ്ദമ്മപജോതിക  Saddhammapajotika by Upasena regarding the Niddesa.
* സദ്ദമ്മപകാശിനി Saddhammappakasini by Mahanama regarding the Patisambhidamagga.
* വിസുദ്ധജനവിലാസിനി Visuddhajanavilasini by an unknown author regarding the Apadana.
* മധുരത്തവിലാസിനി ബുദ്ധദത്തയ്ക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ബുദ്ധവംശത്തെപ്പറ്റി Buddhadatta regarding the Buddhavamsa.
ഖുദ്ദക്ക നികായയുടെ ചില എഡിഷനുകളിൽ 3 പുസ്തകങ്ങളുണ്ട്.: Nettipakarana, Petakopadesa and [[മിലിന്ദ പൻഹ|Milindapañha]]. 

== വിവർത്തനങ്ങൾ ==
* Visuddhimagga
** ''The Path of Purity'', tr Pe Maung Tin, 1923–31, 3 volumes; reprinted in 1 volume, Pali Text Society[http://www.palitext.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921151757/http://www.palitext.com/ |date=2015-09-21 }}, Oxford
** ''The Path of Purification'', tr Nanamoli, Ananda Semage, Colombo, 1956; reprinted Buddhist Publication Society, Kandy, Sri Lanka
* Samantapasadika
** Introduction translated as &quot;The inception of discipline&quot; by N. A. Jayawickrama, in 1 volume with the Pali, &quot;Vinaya nidana&quot;, 1962, PTS, Oxford
** Chinese adaptation called ''Shan chien p'i p'o sha'' tr P. V. Bapat &amp; Akira Hirakawa, Bhandarkar Oriental Research Institute, Poona
* Patimokkha tr K. R. Norman, 2001, PTS, Oxford
* Kankhavitarani: translation by K. R. Norman &amp; William Pruitt in preparation
* Sumangalavilasini (parts)
** Introduction translated in a learned journal in the 1830s
** Commentary on Brahmajala Sutta, abr tr Bodhi in ''The All-Embracing Net of Views'', BPS, Kandy, 1978
** Commentary on Samannaphala Sutta, abr tr Bodhi in ''The Discourse on the Fruits of Recluseship'', BPS, Kandy, 1989
** Commentary on Maha Nidana Sutta, abr tr Bodhi in ''The Great Discourse on Causation'', BPS, Kandy, 1984
** Commentary on Mahaparinibbana Sutta tr Yang-Gyu An, 2003, PTS, Oxford
* Papancasudani (parts)
** Commentary on Mulapariyaya Sutta, abr tr Bodhi in ''The Discourse on the Root of Existence'', BPS, Kandy, 1980
** Commentary on Sammaditthi Sutta, tr Nanamoli in ''The Discourse on Right View'', BPS, Kandy, 1991
** Commentary on Satipatthana Sutta, tr Soma in ''The Way of Mindfulness'', Saccanubodha Samiti, Kandy, 1941; reprinted BPS, Kandy
* Manorathapurani (parts): stories of leading nuns and laywomen, tr Mabel Bode in ''Journal of the Royal Asiatic Society'', new series, volume XXV, pages 517-66 &amp; 763-98
* Paramatthajotika on Khuddakapatha, tr Nanamoli as &quot;The illustrator of ultimate meaning&quot;, in 1 volume with &quot;The minor readings&quot; (Khuddakapatha), 1960, PTS, Oxford
* [[ധർമ്മപദം|Dhammapada]] commentary, translated in two parts
** Stories giving background to verses, tr E. W. Burlingame as ''Buddhist Legends'', 1921, 3 volumes, Harvard Oriental Series; reprinted PTS, Oxford
** Explanations of verses, translated in the Dhammapada translation by John Ross Carter &amp; Mahinda Palihawadana, Oxford University Press, 1987; included only in the original expensive hardback edition, not the cheap paperback World Classics edition
* Udana commentary tr Peter Masefield, 1994-5, 2 volumes, PTS, Oxford
* Itivuttaka commentary tr Peter Masefield forthcoming
* Vimanavatthu commentary, tr Peter Masefield as ''Vimana Stories'', 1989, PTS, Oxford
* Petavatthu commentary, tr U Ba Kyaw &amp; Peter Masefield as ''Peta-Stories'', 1980, PTS, Oxford
* Theragatha commentary: substantial extracts translated in ''Psalms of the Brethren'', tr C. A. F. Rhys Davids, 1913; reprinted in ''Psalms of the Early Buddhists'', PTS, Oxford
* [[ഥേരീഗാഥ|Therigatha]] commentary, tr as ''The Commentary on the Verses of the Theris'', by William Pruitt, 1998, PTS, Oxford
* [[ജാതകകഥകൾ|Jataka]] commentary
** Introduction tr as ''The Story of Gotama Buddha'' by N. A. Jayawickrama, 1990, PTS, Oxford
** Most of the rest is translated in the Jataka translation by E. B. Cowell ''et al.'', 1895–1907, 6 volumes, Cambridge University Press; reprinted in 3 volumes by PTS, Oxford
* Madhuratthavilasini, tr as ''The Clarifier of the Sweet Meanlng'' by I. B. Horner, 1978, PTS, Oxford
* Atthasalini, tr as ''The Expositor'' by Pe Maung Tin, 1920–21, 2 volumes; reprinted in 1 volume, PTS, Oxford
* Sammohavinodani, tr as ''The Dispeller of Delusion'', by Nanamoli, 1987–91, 2 volumes, PTS, Oxford
* Kathavatthu commentary, tr as ''The Debates Commentary'' by B. C. Law, 1940, PTS, Oxford

== ഇതും കാണൂ ==
* [[ബുദ്ധഘോഷൻ|Buddhaghosa]]
* Dhammapala
* [[തിപിടകം|Pali Canon]]
* Pali literature
* Subcommentaries, Theravada
* Tipitaka

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;references /&gt;

[[വർഗ്ഗം:പാലി]]
[[വർഗ്ഗം:ബുദ്ധമതഗ്രന്ഥങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>32pacqp7h6n29y44gek745sv9wcvfr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Eniisi Lisika</title>
    <ns>2</ns>
    <id>428191</id>
    <revision>
      <id>4612015</id>
      <parentid>3498584</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T19:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>756</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Reading_in_the_Crootch_or_Krotol_language.wav&quot; നീക്കം ചെയ്യുന്നു, [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] എന്ന കാര്യനിർവ്വാഹകൻ അത് കോമൺസിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാരണം: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Crootch|]].</comment>
      <origin>4612015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="1r6alpzc0t40np11e14f0hqas6s8a01" xml:space="preserve">[[File:Эниси Лисика (2019). Eniisi Lisika (2019).png|thumb|Ищите меня тут / Look for me here (''Na kultar nokhlu gau''): https://ru.wikipedia.org/wiki/Участник:Eniisi_Lisika).]]

&lt;div style=&quot;float: left; border: solid #6ef7a7 1px; margin: 1px;&quot;&gt;
{| cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:238px;background:#c5fcdc;&quot;
| style=&quot;width: 45px; height: 45px; background: #6ef7a7; text-align: center; font-size: 12pt;&quot; | '''&lt;b&gt;kro-N&lt;/b&gt;'''
| style=&quot;font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em;&quot; | Ina-tonk'yoshug '''satuma''' baazdul-don '''Krotol'-do''' shegami.
|}&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>1r6alpzc0t40np11e14f0hqas6s8a01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>448124</id>
    <revision>
      <id>4612076</id>
      <parentid>4504470</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19655" sha1="1w84q3wmfll4b26o621h5e4o934cv52" xml:space="preserve">{{coord|30|11|31.12|N|120|11|9.79|E|region:CN|display=title}}
{{prettyurl|Alibaba Group}}
{{Infobox company
| name               = Alibaba Group Holding Limited
| logo               = Alibaba-Group-Logo.png
| type               = [[Public company|Public]]
| traded_as          = {{nyse|BABA}}
| ISIN               = US01609W1027
| founder            = [[Jack Ma]]&lt;br /&gt;[[Peng Lei]]
| foundation         = {{Start date and age|1999|04|04|df=yes}}&lt;br /&gt;[[Hangzhou]], [[Zhejiang]], [[China]]
| location_city      = [[Hangzhou]], [[Zhejiang]]
| location_country   = [[China]]
| area_served        = Worldwide
| key_people         = {{plainlist|
* [[Jack Ma]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Chairman#Executive chairman|Executive Chairman]])&lt;/small&gt;
* [[Joseph Tsai]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Chairman#Vice chairman and deputy chairman|Executive Vice Chairman]])&lt;/small&gt;
* [[J. Michael Evans]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[President (corporate title)|President]])&lt;/small&gt;
* [[Daniel Zhang]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Chief executive officer|CEO]])&lt;/small&gt;
}}
| industry           = [[Internet]]
| products           = [[E-commerce]], [[Online auction|online auction hosting]], [[E-commerce payment system|online money transfers]], [[mobile commerce]]
| services           = [[Online shopping]]
| revenue            = {{increase}} {{CNY|250.266 billion|link=yes}} (US$39.898 billion, 2018)&lt;ref name=&quot;Annual Report&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.alibabagroup.com/en/news/press_pdf/p180504.pdf|title=Alibaba Group Announces March Quarter 2018 and Full Fiscal Year 2018 Results |accessdate=May 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
| operating_income   = {{increase}} {{CNY|69.314 billion}} (US$11.050 billion, 2018)&lt;ref name=&quot;Annual Report&quot;/&gt;
| net_income         = {{increase}} {{CNY|61.412 billion}} (US$9.791 billion, 2018)&lt;ref name=&quot;Annual Report&quot;/&gt;
| assets             = {{increase}} {{CNY|717.124 billion}} (US$114.326 billion, 2018)&lt;ref name=&quot;Annual Report&quot;/&gt;
| equity             = {{increase}} {{CNY|436.438 billion}} (US$69.578 billion, 2018)&lt;ref name=&quot;Annual Report&quot;/&gt;
| owner              =
| num_employees      = 66,421 (March 31, 2018)&lt;ref name=&quot;Annual Report&quot;/&gt;
| parent             = 
| divisions          = 
| subsid             = Alibaba.com, [[Guangzhou Evergrande Taobao F.C.]], [[Shenma]], [[Taobao]], [[Tmall]], [[UCWeb]], [[Daraz]], [[AliExpress]], Juhuasuan.com, 1688.com, Alimama.com, [[Ant Financial]], [[Cainiao]], [[Lazada Group|Lazada]], [[South China Morning Post]], [[Youku Tudou]], [[Alibaba Cloud]]
| homepage           = {{URL|http://www.alibabagroup.com}}
}}
{{infobox Chinese
|s=阿里巴巴集团
|t=阿里巴巴集團
|p=Ālǐbābā Jítuán
|mi={{IPAc-cmn|a|1|.|l|i|3|.|b|a|1|.|b|a|1|-|j|i|2|.|t|uan|2}}
|order=st
}}

ഇ-വ്യാപാരം, ചില്ലറവ്യാപാരം, [[Internet|ഇന്റെർനെറ്റ്]], [[Artificial intelligence|നിർമ്മിത ബുദ്ധി]], സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നീ മേഖലകളിൽ പ്രമുഖരായ ചൈനീസ് [[Multinational|ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനിയാണ്]] '''ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പ് ഹോൾഡിങ്ങ് ലിമിറ്റഡ്''' ({{zh|c=阿里巴巴集团控股有限公司|p=Ālǐbābā Jítuán Kònggǔ Yǒuxiàn Gōngsī}}). 1999-ൽ സ്ഥാപിതമായ ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പ് ഉപഭോക്താവിൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താവിലേക്കും, ബിസിനസിൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താവിലേക്കും, ബിസിനസിൽ നിന്ന് ബിസിനസിലേക്കും വില്പന സേവനങ്ങൾ വെബ് പോർട്ടൽ വഴി നൽകുന്നു. [[Electronic payment|ഇലക്ട്രോണിക് പണകൈമാറ്റം]], [[സെർച്ച് എഞ്ചിൻ]], [[ക്ലൗഡ് കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്]] സേവനങ്ങൾ എന്നിവയും ആലിബാബയുടെ പ്രധാന സേവനങ്ങളാണ്. ലോകമെമ്പാടും വൈവിദ്ധ്യമാർന്ന മേഖലകളിൽ ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പിന്റെ കമ്പനികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഫോർച്യൂൺ മാസിക ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പിനെ ലോകത്തെ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കമ്പനികളിൽ ഒന്നായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba Named to FORTUNE’s World’s Most Admired Companies List {{!}} Alizila.com|url=http://www.alizila.com/alibaba-named-fortunes-worlds-admired-companies-list/|work=Alizila.com|date=19 January 2018|access-date=2018-11-07|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330221234/https://www.alizila.com/alibaba-named-fortunes-worlds-admired-companies-list/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=McClay|first1=Rebecca|title=10 Companies Owned by Alibaba|url=https://www.investopedia.com/insights/10-companies-owned-alibaba/|website=Investopedia|date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പിന്റെ പ്രഥമ ഓഹരി വില്പന കഴിഞ്ഞ് - 25 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ - ഓഹരി വിപണിയിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന ദിവസം 19 സെപ്റ്റംബർ 2014-ൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രാഥമിക ഓഹരി വില്പനയായിരുന്നു അത്. ആദ്യ ദിനം ആലിബാബയുടെ ഓഹരിവിപണി മൂല്യം 231 ബില്യൺ യു എസ് ഡോളറായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Sep&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-alibaba-ipo/alibaba-surges-38-percent-on-massive-demand-in-market-debut-idUSKBN0HD2CO20140919 |title=Alibaba surges 38 percent on massive demand in market debut |last1=Baker |first=Lianna B. |last2=Toonkel |first2=Jessica |last3=Vlastelica |first3=Ryan |date=September 19, 2014 |editor-last1=Orlofsky |editor-first1=Steve |editor-last2=Adler |editor-first2=Leslie |website=[[Reuters]] |accessdate=October 12, 2017}}&lt;/ref&gt; ജൂൺ 2018-ലെ കണക്കുക്കൾ പ്രകാരം ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പിന്റെ വിപണി മൂല്യം 542 ബില്യൺ ഡോളറാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ycharts.com/companies/BABA/market_cap|title=Alibaba Group Holding Market Cap (BABA)|website=ycharts.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിലെ തന്നെ വലുതും മൂല്യമേറിയതുമായ പത്ത് കമ്പനികളിൽ ഒന്നാണ് ആലിബാബ..&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.todayonline.com/world/beijings-battle-control-its-homegrown-tech-giants|title=Beijing’s battle to control its homegrown tech giants|work=TODAYonline|language=en}}&lt;/ref&gt;  ജനുവരി 2018-ൽ [[ടെൻസെന്റ്|ടെൻസെന്റിന്]] ശേഷം 500 ബില്യൺ വിപണി മൂല്യം കടക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ കമ്പനിയായി ആലിബാബ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba market value hits the $500 billion valuation mark · TechNode|url=https://technode.com/2018/01/25/alibaba-500-million-market-cap/|work=TechNode|date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt; 2018ൽ ആലിബാബ ആഗോള ബ്രാൻഡ് മൂല്യത്തിൽ ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്താണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=China Now Has 2 of the Top 10 Most Valuable Brands in the World For the First Time |url=http://fortune.com/2018/05/29/chinese-brands-alibaba-tencent-brandz/ |work=Fortune |language=en}}&lt;/ref&gt;

ഇരുന്നൂറിലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba’s logistics ambition goes global|url=http://www.ejinsight.com/20140616-alibaba-logistics-global/|work=EJ Insight|date=16 June 2014}}&lt;/ref&gt; ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ലറവില്പനക്കാർ, ഏറ്റവും വലിയ ഇന്റർനെറ്റ് കമ്പനികളിലൊന്ന്, ഏറ്റവും വലിയ നിർമിത ബുദ്ധി കമ്പനികളിൽ ഒന്ന്, ഏറ്റവും വലിയ വെൻച്വർ ക്യാപിറ്റൽ കമ്പനികളിലൊന്ന്, ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപ കമ്പനികളിലൊന്ന് എന്നിവയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Huge Rounds, Heated Competition: How Tencent &amp; Alibaba Are Defining VC In China - Crunchbase News |url=https://news.crunchbase.com/news/huge-rounds-heated-competition-tencent-alibaba-defining-vc-china/ |work=Crunchbase News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McLaughlin|first1=Bay|title=This Week In China Tech: Alibaba Brings AI To Pig Farming And Retail Tech On The Rise|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/02/14/this-week-in-china-tech-alibaba-brings-ai-to-pig-farming-and-retail-tech-on-the-rise/#d8631e535e1e|work=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McLaughlin|first1=Bay|title=This Week In China Tech: Alibaba Buys Chip Maker, Face Scans To Board Planes, And More|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/02/this-week-in-china-tech-alibaba-buys-chip-maker-face-scans-to-board-planes-and-more/#165648403722|work=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McLaughlin|first1=Bay|title=This Week In China Tech: Alibaba Invests 1 Trillion Yuan And China Battles Against Google's AlphaGo|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/09/this-week-in-china-tech-alibaba-invests-1-trillion-yuan-and-china-battles-against-googles-alphago/#66d4ab3e6978|work=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=How Alibaba is using AI to power the future of business|url=https://www.cmo.com.au/article/641280/how-alibaba-using-ai-power-future-business/|language=en-au}}&lt;/ref&gt;  അവരുടെ കീഴിലാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബിസിനസ് ടു ബിസിനസ് (Alibaba.com), ബിസിനസ് ടു കസ്റ്റമർ (Taobao, Tmall) വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Alibaba's Nine Biggest Competitors in Asia |url=https://www.globalfromasia.com/alibaba-competitors/ |work=Global From Asia |date=23 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Alexa Top 500 Global Sites |url=https://www.alexa.com/topsites |work=www.alexa.com |language=en |access-date=2018-11-07 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2015 മുതൽ ആലിബാബയുടെ ഓൺലൈനിലൂടെയുള്ള ആകെ വില്പനയും ലാഭവും അമേരിക്കയിലെ എല്ലാ ചില്ലറവില്പന ശൃംഖലകളുടെതും കൂടി ([[ആമസോൺ]], [[വാൾമാർട്ട്]], [[ഈബേ]]) കൂട്ടിയതിനേക്കാൾ കൂടുതലാണ്.&lt;ref name=&quot;Institutional Investor&quot;&gt;{{cite news|last1=Cheng|first1=Allen|title=Alibaba vs. The World|url=https://www.institutionalinvestor.com/article/b1505pjf8xsy75/alibaba-vs-the-world|accessdate=25 April 2018|publisher=Institutional Investor|date=July 25, 2017}}&lt;/ref&gt; മാധ്യമ വ്യവസായത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്ന ആലിബാബയുടെ വരുമാനം ഓരോ വർഷവും വർഷവും തിഗുണീഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba generates more revenue than Amazon and eBay combined|url=https://www.rt.com/business/365103-alibaba-revenues-profits-rise/|work=RT International|language=en-EN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba Becomes World's Most Valuable Retail Brand {{!}} News {{!}} Apparel Magazine(AM)|url=https://apparelmag.com/alibaba-becomes-worlds-most-valuable-retail-brand|work=apparelmag.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ചൈനയിലെ സിംഗിൾസ് ഡേ ആലിബാബ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ വില്പനദിനമാക്കി മാറ്റി. അവർക്ക് സിംഗിൾസ് ഡേ  നവംബർ 11 2017ൽ മാത്രം 25.4 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ വിൽപ്പനയാണ് നടന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Horwitz|first1=Josh|title=Crazy statistics from China’s biggest shopping day of the year|url=https://qz.com/1127087/singles-day-crazy-stats-from-alibabas-online-shopping-extravaganza/|work=Quartz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|url=https://www.techinasia.com/china-singles-day-2017-record-spending|work=www.techinasia.com}}&lt;/ref&gt;

==ചരിത്രം==
===തുടക്കം===
ലോകപ്രശസ്തമായ [[ആയിരത്തൊന്നു രാവുകൾ|ആയിരത്തൊന്ന് രാവുകളിലെ]] ആലിബാബ എന്ന കഥാപാത്രത്തിൽ നിന്നാണ് കമ്പനിയുടെ ആലിബാബ എന്ന പേര് എടുത്തിട്ടുള്ളത്.&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/digits/2014/05/06/alibabas-ipo-filing-everything-you-need-to-know/|title=Alibaba&amp;#8217;s IPO Filing: Everything You Need to Know – Digits – WSJ|publisher=blogs.wsj.com|accessdate=11 July 2014}}&lt;/ref&gt; [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ|സാൻഫ്രാൻസിസ്കോയിലുള്ള]] ഒരു കോഫി ഷോപ്പിൽ വെച്ചാണ് ആലിബാബ സ്ഥാപകനായ [[ജാക്ക് മാ]] ഈ പേരിൽ ആകൃഷ്ടനാകുന്നതും അതിന്റെ ലോകവ്യാപകമായ തിരിച്ചറിയപ്പെടൽ മൂലം തന്റെ കമ്പനിക്ക് ആ പേര് മതി എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതും.&lt;ref name=&quot;naming&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.wordlab.com/2007/10/where-did-alibaba-the-brand-name-come-from/ |title=Where did Alibaba, the brand name, come from? |work=Wordlab |date=15 October 2007 |access-date=2018-11-08 |archive-date=2011-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527043242/http://www.wordlab.com/2007/10/where-did-alibaba-the-brand-name-come-from/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070227023026/[http://resources.alibaba.com/topic/19446/Where_did_Alibaba_the_brand_name_come_from_.htm – The original forum post referred to in the wordlab article; it does ''not'' appear to have been posted by Alibaba staff]&lt;/ref&gt;

===പ്രാഥമിക ഓഹരി വില്പന===
5 സെപ്റ്റംബർ 2014ൽ ആലിബാബ ഗ്രൂപ്പ് അമേരിക്കൻ ഓഹരി വിപണികളിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യാനായി അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു. ഒരു ഓഹരിക്ക് താൽക്കാലികമായി $60 - $66 പരിധിയാണ് അപേക്ഷയിൽ പറഞ്ഞിരുന്നത്.ഓഹരിയുടെ യഥാർഥ വില ആഗോള റോഡ്ഷോകൾ നടത്തി നിക്ഷേപകരുടെ ആലിബാബ ഓഹരികളോടുള്ള മനോഭാവം മനസ്സിലാക്കിയതിനു ശേഷം ആണ് ഉറപ്പിച്ചത്.

18 സെപ്റ്റംബർ 2014ൽ ഒരു ഓഹരിക്ക് 68 ഡോളർ നിലവാരത്തിലായിരുന്നു ആലിബാബ ഓഹരി വിപണിയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. പ്രാഥമിക വില്പനയിൽ തന്നെ 21.8 ബില്യൺ യു എസ് ഡോളറാണ് ആലിബാബ നിക്ഷേപകരിൽ നിന്ന് സമാഹരിച്ചത്. യു എസ് ഓഹരി വിപണി ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രാഥമിക ഓഹരി വില്പനയായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba's IPO Priced at $68 a Share|url=http://online.wsj.com/articles/alibabas-ipo-priced-at-68-a-share-1411075675?mod=WSJ_hp_LEFTTopStories|date=18 September 2014|accessdate=18 September 2014|publisher=''The Wall Street Journal''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Alibaba prices at $68, becomes top U.S. IPO|url=https://www.usatoday.com/story/money/markets/2014/09/18/alibaba-deal-price-ipo/15846185/|date=18 September 2014|accessdate=18 September 2014|publisher=''USA Today''}}&lt;/ref&gt; 19 സെപ്റ്റംബർ 2014ൽ രാവിലെ 11:55 ന് ഒരു ഓഹരിക്ക് $92.70 നിലവാരത്തിൽ [[ന്യൂയോർക്ക് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്|ന്യൂയോർക്ക് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ]] ആലിബാബ ഓഹരികൾ വ്യാപാരം തുടങ്ങി. 22 സെപ്റ്റംബർ 2014-ൽ ആലിബാബയുടെ വാണിജ്യബാങ്കർമാർ ഗ്രീൻഷൂ അധികാരമുപയോഗിച്ച് ആദ്യം പദ്ധതിയിട്ടതിനേക്കാൾ 15% ഓഹരികൾ അധികം വിറ്റഴിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെ ആകെ 25 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെയായിരുന്നു ആലിബാബയുടെ പ്രാഥമിക ഓഹരി വില്പന.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-22/alibaba-s-banks-said-to-increase-ipo-size-to-record-25-billion.html|title=Alibaba's Banks Boost IPO Size to Record of $25 Billion|date=22 September 2014|work=Bloomberg L.P.|last2=Chen|first2=Lulu Yilun|last1=Picker|first1=Leslie|accessdate=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;International Business Times&quot;&gt;{{cite news|title=Alibaba Sells Extra Shares; IPO Raises $25B, Breaks Global Record|url=http://au.ibtimes.com/articles/567168/20140923/alibaba-sells-extra-shares-ipo-raises-25b.htm|archive-url=https://archive.today/20140926163424/http://au.ibtimes.com/articles/567168/20140923/alibaba-sells-extra-shares-ipo-raises-25b.htm|url-status=dead|archive-date=26 September 2014|date=22 September 2014|accessdate=26 September 2014|publisher=''IBTimes.com''}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==

[[വർഗ്ഗം:ചൈനീസ് കമ്പനികൾ]]
&lt;references /&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [https://www.alibabagrup.com/ യഥാർത്ഥമായത്]</text>
      <sha1>1w84q3wmfll4b26o621h5e4o934cv52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആമസോൺ തടം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>471216</id>
    <revision>
      <id>4612065</id>
      <parentid>3119273</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="i68uvurzsbmb03skvw4wr9jr119zd89" xml:space="preserve">{{prettyurl|Amazon basin}}
[[File:Amazonriverbasin basemap.png|thumb|Amazon River Basin (the southern [[Guianas]], not marked on this map, are part of the basin)]]
[[File:Mouths of amazon geocover 1990.png|thumb|The mouth of the Amazon River]]
[[ആമസോൺ]] നദിയും അതിന്റെ ഉപനദികളും ഒഴുകുന്ന [[തെക്കേ അമേരിക്ക]]യുടെ വെള്ളം വാർന്ന ഭാഗമാണ് '''ആമസോൺ തടം'''. ആമസോൺ ഡ്രെയിനേജ് ബേസിൻ ഏകദേശം 6,300,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ദക്ഷിണ അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഏകദേശം 35.5 ശതമാനം ആണ്. [[ബൊളീവിയ]], [[ബ്രസീൽ]], [[കൊളംബിയ]], [[ഇക്വഡോർ]], [[ഗയാന]], [[പെറു]], [[സുരിനാം]], [[വെനിസ്വേല]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലായി ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;Goulding, M., Barthem, R. B. and Duenas, R. (2003). ''The Smithsonian Atlas of the Amazon'', Smithsonian Books {{ISBN|1-58834-135-6}}&lt;/ref&gt;
== ഇതും കാണുക ==
{{Portal|Geography|Earth sciences|Latin America|Brazil}}
* [[Amazon biome]]
* [[Amazon Conservation Association]]
* [[Amazon Conservation Team]]
* [[Deforestation of the Amazon rainforest]]
* [[Jaguars south of the Amazon River]]
* [[Llanos de Moxos]]
* [[Llanos de Moxos (archaeology)]]
* [[Panthera onca onca]]
* [[Peruvian jaguar]]
* [[Ucayali Peneplain]]
* [[Sustainable Bolivia]]

== അവലംബം==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* {{cite book|last1=Dematteis|first1=Lou|last2=Szymczak|first2=Kayana |title=Crude Reflections/Cruda Realidad: Oil, Ruin and Resistance in the Amazon Rainforest|date=June 2008|publisher=City Lights Publishers|url=https://books.google.com/books?id=YW0oAQAAIAAJ|isbn=978-0-87286-472-6}}
* Acker, Antoine. [http://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/a_Amazon.html &quot;Amazon&quot;] (2015). University Bielefeld – Center for InterAmerican Studies.
*ncert.com

== പുറം കണ്ണികൾ==
* [http://www.pacificwestcom.com/amazon Herndon and Gibbon Lieutenants United States Navy] The First North American Explorers of the Amazon Valley, by Historian Normand E. Klare. Actual Reports from the explorers are compared with present Amazon basin conditions.
* [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/03/AR2010090302302_pf.html Scientists find Evidence Discrediting Theory Amazon was Virtually Unlivable] by ''[[The Washington Post]]''
* [http://www.wdl.org/en/item/139 &quot;The Course of the River of the Amazons, Based on the Account of Christopher d’Acugna&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190519041124/https://www.wdl.org/en/item/139/ |date=2019-05-19 }} from 1680

{{Brazil topics}}
{{Geography of South America}}
{{Regions of the world|S America=expanded}}

{{Use dmy dates|date=December 2014}}

{{coord|2.3096|S|54.8881|W|source:wikidata|display=title}}

[[വർഗ്ഗം:തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>i68uvurzsbmb03skvw4wr9jr119zd89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ നിരോധനം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485074</id>
    <revision>
      <id>4612014</id>
      <parentid>4490263</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T19:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>756</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Anti_PKI_Literature.jpg&quot; നീക്കം ചെയ്യുന്നു, [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] എന്ന കാര്യനിർവ്വാഹകൻ അത് കോമൺസിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാരണം: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Anti PKI Literature.jpg|]].</comment>
      <origin>4612014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34393" sha1="rh62o7a6h95kyhtfitmnympcfqizk09" xml:space="preserve">{{PU|Bans on Communist symbols}}
{{multiple image
 | align = right
 | total_width = 365

 | image1 = Hammer and sickle red on transparent.svg
 | width1 = 414| height1 = 414
 | alt1 = 
 | caption1 = 

 | image2 = Red star.svg
 | width2 = 1235| height2 = 1175
 | alt2 = 
 | caption2 = 

 | footer = പലപ്പോഴും കമ്മ്യൂണിസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിഹ്നങ്ങൾ , [[അരിവാൾ]], [[ചുറ്റിക]], [[നക്ഷത്രം]] എന്നിവയാണ്.
}}
വിച്ഛേദിക്കൽ നയങ്ങളുടെ ഭാഗമായി '''കമ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ നിരോധനം''' നിരവധി രാജ്യങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;com1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120818053525/https://www.voanews.com/content/bans-on-communist-symbols-spread-through-russia-neighbors/1488856.html ആർകൈവിൽ നിന്നും] &lt;/ref&gt; ആ രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക താഴെ കൊടുക്കുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങൾ പിന്നീടു മാറ്റം വരുത്തിയെങ്കിലും മറ്റു പലസ്ഥലങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ പ്രദർശനം പോലും കഠിനമായ കുറ്റം തന്നെയാണിപ്പോൾ. 2005 ജനുവരിയിൽ [[ഹംഗറി|ഹംഗറിയിൽ]] നിന്നുള്ള യൂറോപ്യൻ പാർലമെന്റ് അംഗം ജോസെഫ് സാജറുടെ പിന്തുണയോടെ വൈറ്റാറ്റാസ് ലാൻഡ്‌സ്‌ബെർഗിസ് നാസി ചിഹ്നങ്ങൾക്ക് പുറമേ [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ|യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.baltictimes.com/news/articles/11858/|title=Estonian MEP supports ban of communist symbols|publisher=[[The Baltic Times]]|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ചിഹ്നങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി നാസി ചിഹ്നങ്ങൾക്ക് [[യൂറോപ്പ്]] വ്യാപകമായി നിരോധിക്കാനുള്ള ആവശ്യം 2005 ഫെബ്രുവരിയിൽ യൂറോപ്യൻ കമ്മീഷൻ നിരസിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഈ നിർദ്ദേശം വ്യക്തിഗത സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഇക്കാര്യത്തിൽ സ്വന്തം നിയമങ്ങളുണ്ടെന്നത് നിരാകരിക്കുന്നില്ല.&lt;ref&gt;JOINT AMICUS CURIAE BRIEF, p. 24&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4248425.stm|title=BBC NEWS - Europe - EU rejects Communist symbol ban|website=news.bbc.co.uk|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt;  2013 ഡിസംബറിൽ ലാൻഡ്‌സ്‌ബെർഗിസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു കൂട്ടം എം‌ഇ‌പിമാർ യൂറോപ്യൻ പാർലമെന്റ് പ്രസിഡന്റിന് അയച്ച കത്തിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്തു, അതിൽ [[ഏകാധിപത്യം|ഏകാധിപത്യ]] ഭരണകൂടങ്ങളുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

==ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിച്ച രാജ്യങ്ങളുടെ പേരുകൾ==
;ഇന്തോനേഷ്യ
സെപ്റ്റംബർ 30 ലെ അട്ടിമറി ശ്രമത്തിനും തുടർന്നുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ കൊലപാതകങ്ങൾക്കും ശേഷം [[മാർക്സിസം|മാർക്‌സിസത്തിനൊപ്പം]] [[കമ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസവും]] മാർക്‌സിസം-ലെനിനിസവും [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]] ഔദ്യോഗികമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ടു.  അവ ഇപ്പോഴും പ്രാബല്യത്തിൽ ഉണ്ട്. കമ്യൂണിസത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളെ നിരോധിക്കുന്നതായി നിയമം വ്യക്തമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ ഇന്തോനേഷ്യൻ പോലീസ് ഇത് കാണിക്കുന്ന ആളുകളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ നിയമം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name =&quot;com2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.detik.com/berita/3206373/ini-penjelasan-kapolri-soal-lambang-palu-arit-yang-dilarang-di-indonesia |title=നിരോധന വാർത്ത |access-date=2019-09-15 |archive-date=2016-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716164530/http://news.detik.com/berita/3206373/ini-penjelasan-kapolri-soal-lambang-palu-arit-yang-dilarang-di-indonesia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കമ്യൂണിസത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിവില്ലാത്ത ആളുകളായിരുന്നു പലപ്പോഴും അതിലെ ചില നിയമലംഘകർ, അത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ അധികാരികൾ ചെറിയ ശിക്ഷയോ നാമമാത്ര പിഴയോ മാത്രം നൽകി അവരെ മോചിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.
;അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ
[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] 1919–20 ലെ റെഡ് സ്‌കെയർ സമയത്ത്, പല സംസ്ഥാനങ്ങളും [[മിനസോട്ട]], [[തെക്കൻ ഡക്കോട്ട|സൗത്ത് ഡക്കോട്ട]], [[ഒക്‌ലഹോമ|ഒക്ലഹോമ]],&lt;ref&gt;Zechariah Chafee, Jr., ''Freedom of Speech'' (NY: Harcourt, Brace and Howe, 1920), 180ff., Appendix V&lt;/ref&gt;, [[കാലിഫോർണിയ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ചുവന്ന പതാകകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനെ നിരോധിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ പാസാക്കി. സ്ട്രോംബർഗ് വി. കാലിഫോർണിയയിൽ, അത്തരം നിയമങ്ങൾ ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്ന് അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ സുപ്രീം കോടതി വിലയിരുത്തി. &lt;ref&gt;''Stromberg v. California'', 283 U.S. 359 (1931).&lt;/ref&gt;
[[File:Madrid may day375.jpg|thumb|360px|സോഷ്യലിസ്റ്റ് അല്ലെങ്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് റാലികളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് [[തൊഴിലാളി ദിനം|അന്താരാഷ്ട്ര തൊഴിലാളി ദിനത്തിൽ]] ചുവന്ന പതാക ഉപയോഗിക്കുന്ന വ്യക്തി.]]
;ഇറാൻ
മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം കമ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളും 1949 മുതൽ ഇറാനിലും 1980 കളുടെ തുടക്കത്തിലും ഇറാനിയൻ വിപ്ലവത്തെ തുടർന്ന് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ ടുഡെ പാർട്ടി, ഇറാനിലെ പീപ്പിൾസ് മൊജാഹിദ്ദീൻ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
;മോൾഡോവ
2009 ൽ മോൾഡോവയിൽ പാർലമെന്റേറിയൻ ഒലെഗ് സെറെബ്രിയൻ ഇത്തരമൊരു നിരോധനം നിർദ്ദേശിച്ചു,&lt;ref name=&quot;com9&quot;&gt;[https://www.rt.com/russia/poland-bans-communist-symbols/ നിരോധന വാർത്ത]&lt;/ref&gt;  നിയമം 2012 ൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു.&lt;ref name=&quot;com10&quot;&gt;[https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-ban-on-use-of-communist-symbols/ മോൾഡോവയൻ നിരോധന വാർത്ത]&lt;/ref&gt; മോൾഡോവയിലെ ഭരണഘടനാ കോടതി ഇത് ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. &lt;ref name=&quot;com11&quot;&gt;[http://khpg.org/en/index.php?id=1430564974 മറ്റൊരു വാർത്ത]&lt;/ref&gt;
;ഉക്രൈൻ
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്, നാസി ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിക്കുന്ന ഒരു നിയമം 2015 ൽ വെർകോവ്ന റഡ പാസാക്കി. നേരത്തെ, 2012 ൽ, പടിഞ്ഞാറൻ ഉക്രെയ്നിലെ ലിവ് നഗരം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ പരസ്യമായി പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;com1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 2015 ഡിസംബറിൽ എല്ലാ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളെയും [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്നിൽ]] ഔദ്യോഗികമായി നിരോധിച്ചു. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ]] (സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കുകളുടെ യൂണിയൻ) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും മുൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ദേശീയഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുകയോ കളിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ഇവിടെ 5 വർഷം വരെ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റമാണ്.
;എസ്റ്റോണിയ

[[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്]], [[നാസി പാർട്ടി|നാസി]] ചിഹ്നങ്ങൾ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് നിരോധിക്കുന്നതിനുള്ള കരട് നിയമത്തിൽ 2006 നവംബർ 30 ന് [[എസ്റ്റോണിയ|എസ്റ്റോണിയൻ]] സർക്കാർ ഒപ്പുവച്ചു.&lt;ref name=&quot;com12&quot;&gt;[https://www.rferl.org/a/1073110.html എസ്റ്റോണിയൻ നിരോധനം]&lt;/ref&gt;  2007 ജനുവരി 24 ന് പാർലമെന്റ് ആദ്യ വായനയിൽ ഇത് പാസാക്കി. യു‌എസ്‌എസ്ആർ, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി, ജർമ്മനിയുടെ നാസി പാർട്ടി, അതിന്റെ ആർഎസ്എസ് സംഘടന എന്നിവയുടെ പതാകകൾ, അങ്കി, മറ്റ് ആട്രിബ്യൂട്ടുകൾ, മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എന്നിവ നിരോധിക്കാനുള്ള ബിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;com13&quot;&gt;[https://jamestown.org/program/moscow-stung-by-estonian-ban-on-totalitarianisms-symbols/#.VrGgU_krKM8 എസ്റ്റോണിയൻ നിരോധനം മറ്റൊരു വാർത്ത]&lt;/ref&gt;
;ലിത്വാനിയ
സോവിയറ്റ്, നാസി ചിഹ്നങ്ങൾ ലിത്വാനിയ 2008 ൽ തന്നെ (ഭരണപരമായ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ കോഡ് 18818) നിരോധിച്ചു.  മീറ്റിംഗ് നിയമത്തിലെ ആർട്ടിക്കിൾ 5 നാസിസ്റ്റ്, സോവിയറ്റ് ഇമേജറി ഉൾപ്പെടുന്ന മീറ്റിംഗുകളെ നിരോധിക്കുന്നു. 2015 വരെ നിയമങ്ങൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. &lt;ref name=&quot;com15&quot;&gt;[https://www.baltictimes.com/audi_featuring_soviet_symbols_banned_from_entering_lithuania/ ബാൻഡ് ക്കമ്മ്യൂണിസം]&lt;/ref&gt;
;ലാത്വിയ
എല്ലാ പൊതുപരിപാടികളിലും സോവിയറ്റ്, നാസി ചിഹ്നങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനെ നിരോധിക്കുന്നതിന് 2013 ജൂണിൽ ലാത്വിയൻ പാർലമെന്റ് അംഗീകാരം നൽകി. പതാകകൾ, ദേശീയഗാനങ്ങൾ, യൂണിഫോമുകൾ, നാസി ഹാക്കെൻക്രൂസ്, സോവിയറ്റ് ചുറ്റിക, അരിവാൾ എന്നിവ നിരോധനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;com17&quot;&gt;[https://bnn-news.com/latvia-prohibits-ussr-symbols-public-events-92870 നിരോധനം Latvia-യിൽ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;com18&quot;&gt;[https://sputniknews.com/russia/20130621181788657-Latvia-Bans-Soviet-Nazi-Symbols/  നിരോധനം Latvia-യിൽ 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;com19&quot;&gt;https://www.themoscowtimes.com/2013/06/23/latvia-bans-soviet-symbols-a25182 ചിത്രങ്ങളുടെ നിരോധനം]&lt;/ref&gt;
;ജോർജിയ
ജോർജിയയിൽ 2010 ൽ ഒരു നിരോധനം നിലവിൽ വന്നു,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/georgia-ban-on-soviet-symbols-proposed/|title=Georgia: Ban on Soviet Symbols Proposed - Global Legal Monitor|date=8 December 2010|website=www.loc.gov|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഇത് ബാധകമായ ഉപരോധങ്ങൾ നിർവചിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dfwatch.net/georgia-to-enforce-ban-on-communist-symbols-44753-23804|title=Georgia to enforce ban on communist symbols|date=31 October 2013|publisher=|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; 2014 ൽ, നിരോധനം ഭേദഗതി ചെയ്യാനുള്ള ഒരു നിർദ്ദേശം ഉണ്ടായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാലും 2015 വരെ നിയമം നിഷ്‌ക്രിയമായി തുടർന്നു.&lt;ref name=&quot;com22&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/av/world-europe-27272993/communist-symbols-to-be-banned-in-georgia ജോർജിയയിൽ നിരോധിച്ച വാർത്ത]&lt;/ref&gt;
;ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്
1991-ൽ ചെക്കോസ്ലോവാക്യയിൽ ക്രിമിനൽ കോഡ് w § 260 ഭേദഗതി ചെയ്തു, ഇത് നാസിസത്തെയും കമ്മ്യൂണിസത്തെയും ഉദ്ധരിച്ച് മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെയും സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രചരണം നിരോധിച്ചു. വ്യക്തമായ നിയമ നിർവചനത്തിന്റെ അഭാവം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പിന്നീട് ഇവയുടെ പ്രത്യേക പരാമർശങ്ങൾ നീക്കംചെയ്തു. പിന്നീട് നിയമം തന്നെ ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;com11&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.legislationline.org/documents/id/17873 &quot;Joint amicus curiae brief for the Constitutional Court of Moldova on the compatibility with European standards&quot;], p. 8&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, 2005 ൽ, ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിൽ കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ ഉന്നമനം നിരോധിക്കണമെന്ന് ഒരു നിവേദനം ഉണ്ടായിരുന്നു, 2007 ൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിക്കുന്നതിനായി നിയമത്തിൽ ഭേദഗതി വരുത്തി. എന്നാൽ ഈ രണ്ട് ശ്രമങ്ങളും പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.expats.cz/prague/article/politics/communists-in-czech-politics/|title=Communists in Czech Politics|publisher=|accessdate=17 August 2017|archive-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817161846/http://www.expats.cz/prague/article/politics/communists-in-czech-politics/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Joint amicus curiae brief, p. 13&lt;/ref&gt;

[[File:Communist symbols in world.png|right|thumb|700px|
'''ഭൂപടത്തിൽ രാജ്യങ്ങളുടെ സ്ഥാനം'''
{{legend|#D17180|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ}}
{{legend|#76D78F|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ മുമ്പ് നിരോധിച്ചിരുന്ന രാജ്യങ്ങൾ}}
{{legend|#6F9ACB|പൊതുവെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ നിരോധനം കണ്ട് ഇവ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ}}]]
;ജർമ്മനി
കിഴക്കൻ ജർമ്മനിയിലെ പതാക പശ്ചിമ ജർമ്മനിയിലും പശ്ചിമ ബെർലിനിലും ഭരണഘടനാവിരുദ്ധവും ക്രിമിനൽ ചിഹ്നവുമായി നിഷിദ്ധമാക്കിയിരുന്നു, അവിടെ 1960 കളുടെ അവസാനം നിരോധനം എടുത്തുകളയുന്നതു വരെ സ്പാൾട്ടർഫ്ലാഗ് (വിഘടനവാദ പതാക) എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
;പോളണ്ട്
2009 ൽ, പോളണ്ടിൽ  2 മുതൽ 4 വരെ വിഭാഗങ്ങൾ ആർട്ടിക്കിൾ 256 ൽ ചേർത്തു,&lt;ref name=&quot;com9&quot;&gt;&lt;/ref&gt; അത് കല, വിദ്യാഭ്യാസ, വിവരശേഖരണം അല്ലെങ്കിൽ അക്കാദമിക് പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഉപയോഗിക്കാത്തിടത്തോളം ഫാസിസ്റ്റ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ഏകാധിപത്യ ചിഹ്നങ്ങൾ നിരോധിച്ചിരുന്നു. അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ലംഘനം മൂലം 2011 ജൂലൈ 19 ന് പോളണ്ടിലെ ഭരണഘടനാ ട്രൈബ്യൂണൽ ഈ നിരോധനം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി.&lt;ref&gt;Joint amicus curiae brief, p. 12&lt;/ref&gt; 2017 ജൂണിൽ, പോളണ്ട് സോവിയറ്റ് പ്രചാരണ സ്മാരകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി '''ഡീകമ്മ്യൂണൈസേഷൻ ''' നിയമം പരിഷ്കരിച്ചു, ഇത് റഷ്യൻ സർക്കാരിൽ നിന്ന് പ്രതികൂല പ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Russia warns Poland not to touch Soviet WW2 memorials&quot;&gt;{{cite|title = Russia warns Poland not to touch Soviet WW2 memorials|url = https://www.bbc.com/news/world-europe-40775355|publisher = BBC News|date = 31 July 2017|accessdate = 2 August 2017}}&lt;/ref&gt;
;ഹംഗറി
ഫാസിസ്റ്റ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരോധിക്കുന്ന ഒരു നിയമം ഹംഗറിയിൽ  ഉണ്ടായിരുന്നു (ക്രിമിനൽ കോഡിന്റെ (2000) ആർട്ടിക്കിൾ 269 / ബി).&lt;ref name=khpg&gt;{{cite web|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1430564974|title=Analysis of the Law on Prohibiting Communist Symbols - Human Rights in Ukraine|publisher=|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hungarian Criminal Code 269 / B. § 1993&lt;/ref&gt; ഭരണഘടനാ കോടതി ആ നിയമം ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോഴും നിയമത്തെ ശരിവച്ചുകൊണ്ട്, അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏർപ്പെടുത്തിയ നിയന്ത്രണം ന്യായീകരിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു..&lt;ref&gt;Joint amicus curiae brief, p. 9&lt;/ref&gt; 2008 ജൂലൈയിൽ യൂറോപ്യൻ മനുഷ്യാവകാശ കോടതി ആറ്റില വാജ്നായിയുടെ വെല്ലുവിളി പരിഗണിക്കുകയും ചുവന്ന നക്ഷത്രം ഉപയോഗിച്ചതിന് തെറ്റായ പെരുമാറ്റം ആരോപിക്കുകയും ഹംഗേറിയൻ നിയമം അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ലംഘനമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. നാസി, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങളുടെ കടുത്ത ലംഘനങ്ങൾ കോടതി അംഗീകരിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, ആധുനിക ഹംഗറി സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന് തുച്ഛമായ അവസരങ്ങളുള്ള സുസ്ഥിരമായ ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യമാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, അതിനാൽ അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്മേലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് രാജ്യത്ത് വ്യക്തവും സമ്മർദ്ദവും നിർദ്ദിഷ്ടവുമായ സാമൂഹിക ആവശ്യം എന്ന രൂപത്തിൽ ഒരു ന്യായീകരണവുമില്ല എന്നാവശ്യപ്പെടുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politics.hu/20080709/european-court-overturns-hungarian-prohibition-on-communist-star/|title=European court overturns Hungarian prohibition on &quot;communist&quot; star|publisher=|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; കൃത്യമായ നിർവചനത്തിന്റെ അഭാവവും യൂറോപ്യൻ മനുഷ്യാവകാശ കോടതിയും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഭരണഘടനാ കോടതി 2013 ൽ നിയമം റദ്ദാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/emergingeurope/2013/02/20/hungary-court-annuls-ban-on-fascist-communist-symbols/|title=Hungary Court Annuls Ban on Fascist, Communist Symbols|first=Veronika|last=Gulyas|date=20 February 2013|publisher=|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; 2017 മാർച്ചിൽ, പ്രധാനമന്ത്രി വിക്ടർ ഓർബൻ ഒരു കരട് നിയമം അവതരിപ്പിച്ചു, ഇത് നാസി സ്വസ്തിക അല്ലെങ്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അഞ്ച്-പോയിന്റ് ചുവന്ന നക്ഷത്രം പോലുള്ള ചിഹ്നങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ചരക്കുകൾ നിരോധിച്ചു. ഇത്തരം ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡച്ച് ബ്രൂയിംഗ് കമ്പനിയായ ഹൈനെക്കണെ ഉൾപ്പെടെ നിരോധിക്കുകയായിരുന്നു ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;Hungary threatens to ban Heineken's red star as 'communist'&quot;&gt;{{cite|title = Hungary threatens to ban Heineken's red star as 'communist'|url = https://www.theguardian.com/world/2017/mar/24/hungary-threatens-to-ban-heineken-star-logo-as-communist|publisher = The Guardian|date = 24 March 2017|accessdate = 29 March 2017}}&lt;/ref&gt;
;റൊമാനിയ
റൊമാനിയൻ നിയമം 51/1991, ആർട്ട് 3-ഇൽ ഇനിപ്പറയുന്നവയെ ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയായി കണക്കാക്കുന്നു. ഇപ്രകാരമായിരുന്നു നിയമം അനുശാസിക്കുന്നത്: ''ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്, ഫാസിസ്റ്റ്, സൈനികൻ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും വംശീയ, ആന്റിസെമിറ്റിക്, റിവിഷനിസ്റ്റ്, എന്നിവരുടെ ഏകാധിപത്യപരമോ തീവ്രവാദപരമോ ആയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടക്കം കുറിക്കുക, സംഘടിപ്പിക്കുക, പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുക അല്ലെങ്കിൽ പിന്തുണയ്ക്കുക. റൊമാനിയയുടെ ഐക്യവും പ്രദേശിക സമഗ്രതയും ഏതുവിധേനയും അപകടത്തിലാക്കാനും നിയമവാഴ്ചയെ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന വിഘടനവാദ സ്വഭാവം നിയമപരമായി നിഷേധിക്കുന്നു'' എന്നിരുന്നാലും, ചിഹ്നങ്ങളെ നിരോധിക്കാമെന്ന് നിയമത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല.
;ബൾഗേറിയ
ബൾഗേറിയയിൽ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ പരസ്യ പ്രദർശനം നിയമവിരുദ്ധമാക്കാൻ നിയമനിർമ്മാതാക്കൾ 2016 നവംബർ 24 ന് വോട്ട് ചെയ്തു. &quot;കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ക്രിമിനൽ സ്വഭാവം&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്ന നിയമം, മുൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെയും അതിന്റെ നേതാക്കളെയും മഹത്ത്വവൽക്കരിക്കുന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ച അടയാളങ്ങളും വസ്തുക്കളും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ ഇത്തരം അടയാളങ്ങൾ ഇടുന്നതിന് നിരോധനം ഏർപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bta.bg/en/c/DF/id/1466614|title=Parliament Passes Amendments to Act Declaring the Criminal Nature of the Communist Regime in Bulgaria|publisher=|accessdate=7 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.euscoop.com/en/2017/9/7/protests-for-removal-of-soviet-monument|title=New protests for the removal of the statue of the Soviet Army in Sofia|publisher=|accessdate=7 October 2018|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707042637/https://www.euscoop.com/en/2017/9/7/protests-for-removal-of-soviet-monument|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.calvertjournal.com/news/show/7304/bulgaria-bans-public-display-of-communist-symbols|title=Bulgaria bans public display of communist symbols|publisher=|accessdate=7 October 2018}}&lt;/ref&gt;
;മംഗോളിയ
2012 ൽ മംഗോളിയ തലസ്ഥാനമായ ഉലാൻബത്തറിലെ വ്‌ളാഡിമിർ ലെനിന്റെ അവസാനത്തെ പ്രതിമയും നീക്കം ചെയ്തു. രാജ്യത്ത് നിരോധനം സംബന്ധിച്ച ഒരു നിയമവും ആസൂത്രണം ചെയ്തില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19940437|title=Mongolian capital removes Lenin|date=14 October 2012|publisher=|accessdate=7 October 2018|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;
;ക്രൊയേഷ്യ
ക്രൊയേഷ്യയിൽ ഫാസിസ്റ്റ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കുറച്ച്നാൾ അവലോകനത്തിലായിരുന്നു, ക്രൊയേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യയുദ്ധത്തിൽ യുഗോസ്ലാവ് പീപ്പിൾസ് ആർമി ഉപയോഗിച്ച ചിഹ്നമായ ചുവന്ന നക്ഷത്രത്തെ നിരോധിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നു ചർച്ചകൾ നടന്നിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Croatia to Review Use of Fascist, Communist Symbols&quot;&gt;{{cite|title = Croatia to Review Use of Fascist, Communist Symbols|url = http://www.balkaninsight.com/en/article/croatian-govt-forms-dealing-with-past-council-03-02-2017|publisher = Balkan Insight|author = Sven Milekic|date = 2 March 2017|accessdate = 8 March 2017}}&lt;/ref&gt;
;അൽബേനിയ
അൽബേനിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ക്രൈംസ് (ഐസിസി) കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് കാലഘട്ടത്തിലെ സിനിമകൾ നിരോധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു, ഇത് പൊതുജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രതികൂല പ്രതികരണങ്ങൾക്ക് കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Proposed Ban on Albanian Communist Films Sparks Backlash&quot;&gt;{{cite|title = Proposed Ban on Albanian Communist Films Sparks Backlash|url = http://www.balkaninsight.com/en/article/initiative-to-ban-albanian-communist-movies-couse-backlash-03-15-2017#sthash.CjsDtU7P.dpuf|publisher = Balkan Insight|author = Fatjona Mejdini|date = 16 March 2017|accessdate = 1 April 2017}}&lt;/ref&gt;
;ദക്ഷിണ കൊറിയ

ചില അപവാദങ്ങൾ നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തരകൊറിയയുടെ]] പതാക ഒരു ഭരണഘടനാവിരുദ്ധ ചിഹ്നമായി ദക്ഷിണ കൊറിയയിൽ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-games-asian-northkorea-flag/seoul-reminds-citizens-of-north-korea-flag-ban-idUSKBN0H708Z20140912&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aroundtherings.com/site/A__62654/Title__South-Korea-Makes-Olympic-Exception-for-North-Korean-Flag/292/Articles|title=South Korea Makes Olympic Exception for North Korean Flag|website=aroundtherings.com|accessdate=7 October 2018|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623004702/http://aroundtherings.com/site/A__62654/Title__South-Korea-Makes-Olympic-Exception-for-North-Korean-Flag/292/Articles|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കമ്മ്യൂണിസം]]
[[വർഗ്ഗം:ചിഹ്നങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rh62o7a6h95kyhtfitmnympcfqizk09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അസ്ത നീൽസൺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489817</id>
    <revision>
      <id>4612031</id>
      <parentid>3927229</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T05:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14820" sha1="jb3ghm5cdaitn4afic3r8q17r4zetzk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Asta Nielsen}}
{{Infobox person
| name               =  അസ്ത നീൽസൺ
| image              =  Asta Nielsen in ihrer Berliner Wohnung, 1925, Bildausschnitt.jpg
| image_upright =
| alt                = 
| caption            = അസ്ത നീൽസൺ 1925-ൽ അവരുടെ ബെർലിൻ വസതിയിൽ
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name         =  അസ്ത സോഫി അമാലി നീൽസൺ
| birth_date         =  {{Birth date|1881|9|11|df=y}}
| birth_place        = [[Vesterbro, Copenhagen|Vesterbro, Denmark]]
| death_date         =  {{Death date and age|1972|5|24|1881|9|11|df=y}}
| death_place        = [[Frederiksberg|ഫ്രെഡറിക്സ്ബർഗ്]], [[Denmark|ഡെൻമാർക്ക്]]
| burial_place       =   [[Vestre Cemetery (Copenhagen)|വെസ്ട്രെ സെമിത്തേരി]], കോപ്പൻഹേഗൻ, ഡെൻമാർക്ക്
| burial_coordinates =  &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| residence          = 
| nationality        = ഡാനിഷ്
| other_names        = 
| citizenship        = 
| education          = 
| alma_mater         = [[Royal Danish Theatre|റോയൽ ഡാനിഷ് തിയേറ്റർ]]
| occupation         = നടൻ
| years_active       = 1902–1936
| era                = 
| employer           = 
| organization       = 
| agent              =  &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = 
| notable_works      =  &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style              = 
| home_town          = 
| salary             = 
| net_worth          =  &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height             =  &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot;  or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| weight             =  &lt;!-- &quot;X kg&quot;, &quot;X lb&quot; or &quot;X st Y lb&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| party              = 
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| spouse             =  
{{Unbulleted list
  | [[Urban Gad|അർബൻ ഗാഡ്]] (m.1912–div.1918)
  | ഫെർഡിനാന്റ് വിൻ‌ഗോർഡ് (m.1919–div.1923)
  | ആൻഡേഴ്സ് ക്രിസ്ത്യൻ തീഡെ (m.1970)
  }}
| partner            =  [[Gregori Chmara|ഗ്രിഗോറി ചാമര]] (1923-1930s) 
| children           = 1
| parents            =  &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother             =  &lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father             =  &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| awards             = 
| website            =  &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}
ഡാനിഷ് നിശ്ശബ്ദ ചലച്ചിത്ര നടിയായിരുന്നു '''അസ്ത സോഫി അമാലി നീൽസൺ''' (11 സെപ്റ്റംബർ 1881 - 24 മെയ് 1972), 1910 കളിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വനിതകളിൽ ഒരാളും ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര സിനിമാതാരങ്ങളിൽ ഒരാളുമായിരുന്നു.{{sfn|Morris|1996}} നീൽസന്റെ 74 സിനിമകളിൽ എഴുപത് സിനിമകൾ ജർമ്മനിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയായിരുന്നു. അവിടെ അവർ '''ഡൈ അസ്ത (ദി അസ്ത)''' എന്നറിയപ്പെട്ടു.

വലിയ ഇരുണ്ട കണ്ണുകൾ, മാസ്ക് പോലുള്ള മുഖം, ബാലസ്വഭാവമായ രൂപം എന്നിവയാൽ ശ്രദ്ധേയയായ നീൽസൺ പലപ്പോഴും ദുരന്തകരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയ ശക്തമായ ഇച്ഛാശക്തിയുള്ള സ്ത്രീകളെ അവതരിപ്പിച്ചു. അവരുടെ അഭിനയത്തിന്റെ ലൈംഗിക സ്വഭാവം കാരണം, നീൽസന്റെ സിനിമകൾ [[അമേരിക്ക]]യിൽ സെൻസർ ചെയ്യപ്പെട്ടു. അവരുടെ രചനകൾ അമേരിക്കൻ പ്രേക്ഷകർക്ക് താരതമ്യേന അവ്യക്തമായി തുടർന്നു. ചലച്ചിത്ര അഭിനയത്തെ പ്രത്യക്ഷ നാടകീയതയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ പ്രകൃതിശൈലിയിലേക്ക് മാറ്റിയതിന്റെ ബഹുമതി അവർക്കുണ്ട്. {{sfn|Morris|1996}}

1920 കളിൽ നീൽസൺ ബെർലിനിൽ സ്വന്തമായി ഒരു ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോ സ്ഥാപിച്ചു. പക്ഷേ [[ജർമ്മനി]]യിൽ നാസിസത്തിന്റെ ഉയർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം 1937-ൽ ഡെൻമാർക്കിലേക്ക് മടങ്ങി. പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ നീൽസൺ ഒരു കൊളാഷ് ആർട്ടിസ്റ്റും എഴുത്തുകാരിയുമായി.

== മുൻകാലജീവിതം ==
ഡെൻമാർക്കിലെ കോപ്പൻഹേഗനിലെ വെസ്റ്റർബ്രോ വിഭാഗത്തിലാണ് അസ്ത സോഫി അമാലി നീൽസൺ ജനിച്ചത്. കുട്ടിക്കാലത്ത് നീൽസന്റെ കുടുംബം പലതവണ മാറിത്താമസിച്ചു. സ്വീഡനിലെ [[Malmö|മാൽമോ]]യിൽ അവർ വർഷങ്ങളോളം താമസിച്ചു. അവിടെ അവരുടെ പിതാവ് ഒരു ധാന്യം മില്ലറിയിലും പിന്നീട് ഒരു ഫാക്ടറിയിലും ജോലി ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന് ആ ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടതിനുശേഷം അവർ കോപ്പൻഹേഗനിലെ നറെബ്രോ വിഭാഗത്തിൽ താമസിക്കാൻ മടങ്ങി. {{sfn|Malmkjær|2000|p=}}  നീൽസന്റെ പിതാവ് പതിനാലു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ മരിച്ചു. പതിനെട്ടാം വയസ്സിൽ നീൽസൺ [[Royal Danish Theatre|റോയൽ ഡാനിഷ് തിയേറ്ററിലെ]] അഭിനയ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു. അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സമയത്ത്, റോയൽ ഡാനിഷ് നടൻ [[Peter Jerndorff|പീറ്റർ ജെർ‌ഡോർഫുമായി]] ഒന്നിച്ചു പഠിച്ചു. {{sfn|DFI}} 1901-ൽ 21 വയസ്സുള്ള നീൽസൺ ഗർഭിണിയായി മകൾ ജെസ്റ്റയെ പ്രസവിച്ചു. നീൽസൺ ഒരിക്കലും പിതാവിന്റെ വ്യക്തിത്വം വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. അമ്മയുടെയും മൂത്ത സഹോദരിയുടെയും സഹായത്തോടെ കുട്ടിയെ തനിയെ വളർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.{{sfn|Malmkjær|2000|p=45}}

നീൽസൺ 1902-ൽ തിയേറ്റർ സ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. അടുത്ത മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് ഡാഗ്മർ തിയേറ്ററിൽ ജോലി ചെയ്തു. തുടർന്ന് നോർവേയിലും സ്വീഡനിലും 1905 മുതൽ 1907 വരെ ഡി ഓട്ടെ, പീറ്റർ ഫെൽസ്ട്രപ്പ് കമ്പനികൾ എന്നിവയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. ഡെൻമാർക്കിലേക്ക് മടങ്ങിയ അവർ 1907 മുതൽ 1910 വരെ [[Det Ny Teater|ഡെറ്റ് ന്യൂ തിയേറ്ററിൽ]] പ്രവർത്തിച്ചു. സ്റ്റേജ് നടിയായി സ്ഥിരമായി പ്രവർത്തിച്ചെങ്കിലും അവരുടെ അഭിനയങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമായി തുടർന്നു. {{sfn|Neiiendam|1939|p=}} സ്‌ക്രീനിൽ വലിയ മൂല്യമുള്ള നീൽസന്റെ അതുല്യമായ ശാരീരിക ആകർഷണവും ആഴമേറിയതും അസമമായതുമായ അവളുടെ ശബ്‌ദവും സ്റ്റേജിൽ പരിമിതപ്പെട്ടിരുന്നെന്ന് ഡാനിഷ് ചരിത്രകാരൻ റോബർട്ട് നീയിൻഡം എഴുതി.{{sfn|Neiiendam|1939|p=}}
== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
1909-ൽ നീൽസൺ തന്റെ ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. സംവിധായകൻ [[Urban Gad|അർബൻ ഗാഡിന്റെ]] 1910-ലെ [[The Abyss (1910 film)|അഫ്ഗ്രുണ്ടനിൽ]] (&quot;ദി അബിസ്&quot;) അഭിനയിച്ചു. ദുരന്തകരമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു നിഷ്കളങ്കയായ യുവതിയെ വിജയകരമായി ചിത്രീകരിച്ചതിലൂടെ നീൽസന്റെ അഭിനയശൈലി എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. ചിത്രത്തിന്റെ &quot;ഗൗചോ ഡാൻസ്&quot; രംഗം ലൈംഗികനടിയായി നീൽസൺ അറിയപ്പെട്ടു. ചിത്രത്തിന്റെ വിജയം കാരണം, സ്റ്റേജിൽ എന്നതിലുപരി നീൽസൺ സിനിമയിൽ തുടർന്നു. നീൽസണും ഗാഡും വിവാഹിതരായി. തുടർന്ന് നാല് ചിത്രങ്ങൾ കൂടി നിർമ്മിച്ചു. നീൽസന്റെ പ്രശസ്തി ഗാഡിനെയും നീൽസനെയും ഡെൻമാർക്കിൽ നിന്ന് ജർമ്മനിയിലേക്ക് മാറാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. അവിടെ അവർക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോയും കൂടുതൽ ലാഭത്തിനുള്ള അവസരവും ലഭിച്ചു. &lt;ref name=&quot;MOMA&quot;&gt;{{cite book | title=Modern Women: Women Artists at the Museum of Modern Art | url=https://archive.org/details/modernwomenwomen0000unse | publisher=The Museum of Modern Art | date=30 June 2010 | last=Jensen | first=Jytte | editor=Cornelia H. Butler | pages=[https://archive.org/details/modernwomenwomen0000unse/page/88 88]–91 | ISBN=978-0870707711}}&lt;/ref&gt;

== കുറിപ്പുകൾ==
{{reflist|33em}}

== അവലംബം==
* {{cite journal
  | last = Morris
  | first = Gary
  | date = April 1996
  | title = Asta Nielsen
  | journal = Bright Lights Film Journal
  | issue = 16
  | url = http://www.brightlightsfilm.com/16/asta.html
  | accessdate = 2011-11-04
  | ref = harv
  }}
* {{cite web
 |author=DFI 
 |title=Asta Nielsen 
 |publisher=Det Danske Filminstitut 
 |url=http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnfnavn&amp;p_parmlist=navneid=6973 
 |accessdate=2008-10-10 
 |ref=harv 
 |url-status = dead
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125184518/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnfnavn&amp;p_parmlist=navneid%3D6973 
 |archivedate=25 January 2009 
 |df=dmy 
}}
* {{cite book
  | last = Klemperer
  | first = Victor
  | year = 2001
  | chapter = Die Tagebücher 1933–1945
  | title = I Will Bear Witness 1942–1945: A Diary of the Nazi Years
  | publisher = Modern Library
  | isbn = 978-3-89853-550-2
  | url = http://www.digitale-bibliothek.de/band150.htm
  | ref = harv
  | archive-date = 2011-06-14
  | access-date = 2019-10-28
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20110614150631/http://www.digitale-bibliothek.de/band150.htm
  | url-status = dead
  }}
* {{cite book
  | last = Malmkjær
  | first = Poul
  | year = 2000
  | title = Asta: Mennesket, Myten, og Filmstjernen
  | publisher = P Haase &amp; Sons
  | pages = 343
  | ref = harv
  }}
* {{cite book
  | last = Neiiendam
  | first = Robert
  | year = 1939
  | title = Dansk Biografisk Leksikon
  | chapter = Asta Nielsen
  | ref = harv
  }}
* {{cite book
  | first = M. S.
  | last = Fonseca
  | chapter = Asta Nielsen
  | title = The International Dictionary of Films And Filmmakers: Actors and Actresses
  | editor-first = James
  | editor-last = Vinson
  | publisher = Papermac
  | location = London
  | year = 1988
  | ref = harv
  }}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Portal|Biography}}
{{Commons category|Asta Nielsen}}
* {{Internet Archive author |sname=Asta Nielsen |sopt=t}}
* [http://www.fembio.org/biographie.php/woman/biography/asta-nielsen FemBiography]
* {{IMDb name|id=0003425|name=Asta Nielsen}}
* [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2373 Photographs and literature]
* {{Find a Grave|10417996}}

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1881-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1972-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡാനിഷ് ചലച്ചിത്രനടിമാർ]]</text>
      <sha1>jb3ghm5cdaitn4afic3r8q17r4zetzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>4 ദി പീപ്പിൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527366</id>
    <revision>
      <id>4612060</id>
      <parentid>4589380</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21002-54</username>
        <id>216110</id>
      </contributor>
      <origin>4612060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13780" sha1="g9s3t4g1dcmok9mpyfkd3ut8mi8rcxh" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = 4 ദി പീപ്പിൾ
| image          = 4 the People.jpg
| caption        = DVD Cover
| director       = [[ജയരാജ്]]
| producer       = സാബു ചെറിയാൻ
| story          = [[ജയരാജ്]]
| screenplay     = [[ഇഖ്‌ബാൽ കുറ്റിപ്പുറം]]
| starring       = [[അരുൺ (നടൻ)|അരുൺ]]&lt;br /&gt;[[ഭരത് (നടൻ)|ഭരത്]]&lt;br /&gt;അർജുൻ ബോസ്&lt;br /&gt;[[ഗോപിക]]&lt;br/&gt; [[നരേൻ]]
| lyrics         = [[കൈതപ്രം ദാമോദരൻ]]
| music          = [[ജാസി ഗിഫ്റ്റ്]]
| editing        = അന്തോണി
| Art Direction  = 
| cinematography = R. D. ചന്ദ്രശേഖർ
| distributor    = ജോണി സാഗരിക
| released       = {{Film date|2004|02|20|df=y}}
| runtime        = 136 minutes
| country        = {{Ind}}
| language       = മലയാളം
| budget         = {{INR}}40 ലക്ഷം &lt;ref name=&quot;stats&quot;/&gt;
| gross          = {{INR}}9 [[കോടി]]&lt;ref name=&quot;stats&quot;/&gt;
}}
[[അരുൺ (നടൻ)|അരുൺ]], [[ഭരത്]] , പദ്മകുമാർ, അർജുൻ ബോസ്, [[നരേൻ]], [[ഗോപിക]], പ്രണതി എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ ചെയ്ത് ആനന്ദഭൈരവിയുടെ ബാനറിൽ സാബു ചെറിയാൻ നിർമ്മിച്ച് [[ജയരാജ്]] സംവിധാനം ചെയ്‌ത മലയാളചലച്ചിത്രമാണ് '''''4 ദി പീപ്പിൾ''''' . 2004-ൽ പ്രദർശനത്തിനിറങ്ങിയ ഈ ചലച്ചിത്രം അഴിമതിക്കും അനീതിക്കും എതിരെ ശക്തമായ ജാഗ്രതാ സന്ദേശമാണ് നൽകിയത്. ജയരാജ് തന്നെ കഥ എഴുതിയ ചിത്രത്തിന് തിരക്കഥ, സംഭാഷണം എന്നിവ നിർവ്വഹിച്ചത് ഡോ: ഇഖ്ബാൽ കുറ്റിപ്പുറം ആണ്.

==കഥാതന്തു==
വിവേക് ([[ഭരത് (നടൻ)|ഭരത്]]), അരവിന്ദ് ([[അരുൺ (നടൻ)|അരുൺ]]), ഈശ്വർ (അർജുൻ ബോസ്), ഷെഫീഖ് (പദ്മകുമാർ) എന്നീ 4 എൻജിനീയറിങ് വിദ്യാർത്ഥികൾ ഒരു തരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു തരത്തിൽ സമൂഹത്തിലെ അഴിമതികളുടെ ഇരകളായ,  സാമ്പത്തിക പരാധീനതകളുള്ള കുടുംബ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരാണ്. ചുറ്റിലും പല വിധത്തിലുള്ള അനീതികൾ നേരിട്ടപ്പോൾ ഇവർ നാലുപേരും നിയമം കയ്യിലെടുത്ത് അഴിമതിക്കാരായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ലക്ഷ്യം വെച്ച് 4 ദി പീപ്പിൾ എന്ന രഹസ്യ ഗ്രൂപ്പ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  പ്രവർത്തനരീതിയിലും വസ്ത്രധാരണത്തിലും ഇവർ തനതായ ഒരു ശൈലി ഉണ്ടാക്കുന്നു. പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പരാതികൾ സമർപ്പിക്കാനായി ഒരു വെബ്‌സൈറ്റ് ഇവർക്കുണ്ട്. ലഭിച്ച പരാതികളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവർ ഒരാളെ തെരഞ്ഞെടുത്ത് കറുത്ത കോട്ട് ധരിച്ച് യമഹ എൻടെസർ ബൈക്ക് ഓടിച്ച് വന്ന് അയാളുടെ കൈ വെട്ടി മാറ്റുന്നു. മറ്റു അഴിമതിക്കാരായ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കൂടി ശക്തമായ സന്ദേശം നൽകുന്നതോടൊപ്പം തെളിവുകൾ ശേഖരിച്ച് മാദ്ധ്യമങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ ഇവരെ തുറന്നു കാണിക്കുക കൂടി ചെയ്യുന്നു. ഈ ഗ്രൂപ്പിന് പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമായ പിന്തുണയും വീരപരിവേഷവും ലഭിക്കുന്നു. പൊതുജനങ്ങൾ പരാതികൾ കൊടുക്കുന്നതിനാൽ 4 ദി പീപ്പിളിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ സർക്കാർ ജീവനക്കാരെ കൈക്കൂലി വാങ്ങുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയാൻ കാരണമാകുന്നു. വൈകാതെ ഇവർ പോലീസിന്റെ നോട്ടപ്പുള്ളികളായിതീരുന്നു. 4 ദി പീപ്പിൾ അഴിമതിവീരനായ മഹാദേവൻ എന്ന മന്ത്രിയെ ഉന്നം വെയ്ക്കുന്നതോടെ ACP രാജൻ മാത്യൂ ([[നരേൻ]]) എന്ന പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ അവർക്കെതിരെ ശക്തമായ കരുനീക്കം നടത്തുന്നു. രാജൻ മാത്യുവിന്റെ സഹോദരി ടീനയുമായി (പ്രണതി) അരവിന്ദ് അടുപ്പത്തിലാകുന്നതോടെ പോലീസിന്റെ നീക്കങ്ങൾ 4 ദി പീപ്പിൾ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു. കലാപകലുഷിതമായ ക്ലൈമാക്സിൽ 4 ദി പീപ്പിൾ മന്ത്രി മഹാദേവനെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെടുന്നു. പോലീസ് 4 ദി പീപ്പിളിനെ മർദ്ദിച്ചു അവശരാക്കുന്നത് കണ്ട വിദ്യാർഥികളിൽ ഒരാൾ മന്ത്രിയെ വെടിവെച്ചു കൊലപ്പെടുത്തുന്നു. മറ്റു മൂന്ന് വിദ്യാർത്ഥികൾ അവനോടൊപ്പം ചേരുകയും അവിടെ കൂടി നിന്നിരുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളുടെ സഹായത്തോടെ ഇവർ പോലീസിന്റെ കണ്ണു വെട്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതോടെ വിപ്ലവം തുടരുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞു കൊണ്ട് സിനിമ അവസാനിക്കുന്നു.

== അഭിനേതാക്കൾ ==

* [[അരുൺ (നടൻ)|അരുൺ]] - അരവിന്ദ് 
* [[ഭരത് (നടൻ)|ഭരത്]] - വിവേക്
* അർജുൻ ബോസ് - ഈശ്വർ അയ്യർ
* പദ്മകുമാർ - ഷെഫീഖ്	
* [[ഗോപിക]] - ദിവ്യ ആനന്ദ്	
* പ്രണതി - ടീന
* [[നരേൻ]] - രാജൻ മാത്യു IPS (സുനിൽ കുമാർ എന്ന പേരിൽ)
* ആദിത്യ - രജത് കുമാർ
* ചന്ദ്രഭാനു - സുനാഥൻ A.C.P.
* അനി - സിദ്ധാർത്ഥൻ G.I.
* ആന്റണി മാത്യു - പുന്നൂസ് D.I.G.
* അമിത് തിവാരി
* ഉണ്ണി ശിവപാൽ - MP യുടെ മകൻ
* ബാബു കണ്ണൂർ- മഹാദേവൻ MP
* കൊറിയോഗ്രാഫർ ശേഖർ
* ജനി മാസ്റ്റർ

==മറ്റു വിവരങ്ങൾ==
ഈ ചിത്രത്തിലെ സംഗീതം വൻ തരംഗമാവുകയും ഗാനങ്ങൾ ചാർട്ട് ബസ്റ്ററുകളും ആയിരുന്നു. ഈ ചലച്ചിത്രം ആ വർഷത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക വിജയം നേടുകയും നിരൂപക പ്രശംസ പിടിച്ചു പറ്റുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഭരതിന്റെ ''ബോയ്സ്'', ഗോപികയുടെ ''ഓട്ടോഗ്രാഫ്'', പ്രണതിയുടെ ''ഗംഭീരം'' എന്നീ തമിഴ് ചിത്രങ്ങൾ വിജയമായതോടെ  ''4 സ്റ്റുഡന്റ്‌സ്'' എന്ന പേരിൽ ഭാഗികമായി റീഷൂട്ടിംഗ് നടത്തി തമിഴിൽ റിലീസ് ചെയ്യുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indiaglitz.com/-review-tamil-movie-7186 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-11-25 |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918082744/https://www.indiaglitz.com/-review-tamil-movie-7186 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അരുണിന് പകരം ശർവ്വാനന്ദിനെ കൊണ്ടുവന്ന് ഈ ചിത്രം ''യുവസേന'' തെലുങ്കിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ഇതിന് തുടർച്ചയായി ''[[ബൈ ദി പീപ്പിൾ ]]'' 2005 ലും ''[[ഓഫ് ദി പീപ്പിൾ]]'' 2008 ലും തിയ്യേറ്ററുകളിൽ എത്തി.

==ഗാനങ്ങൾ==
ജാസി ഗിഫ്റ്റ്ന്റെ സംഗീതത്തിന് കൈതപ്രം ദാമോദരൻ നമ്പൂതിരി വരികൾ രചിച്ചു. ഈ സിനിമയിലെ &quot;ലജ്ജാവതിയെ നിന്റെ കള്ളകടകണ്ണിൽ&quot; എന്ന ഗാനം കേരളത്തിൽ വലിയ തരംഗം സൃഷ്ട്ടിച്ചിരുന്നു. 2004ൽ ഈ സിനിമ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ തിയേറ്ററുകളിൽ ഈ ഗാനരംഗത്തിൽ ആളുകൾ പ്രായഭേദമന്യേ ഡാൻസ് കളിച്ചു.   ലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും സൂപ്പർ ഹിറ്റ്‌ പാട്ടുകളിലൊന്നാണ് അത്. 

{{Infobox album|
|
| name       = 4 the People
| type       = [[Soundtrack]]
| artist     = [[ജാസി ഗിഫ്റ്റ്]]
| cover      =
| alt        =
| released   = January 2004&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Audio CD |url=https://avdigital.in/products/4-the-people-malayalam-film-songs |access-date=2020-10-20 |website=AVDigital |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021012634/https://avdigital.in/products/4-the-people-malayalam-film-songs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| recorded   = 2003
| venue      =
| studio     = പൂജ സൗണ്ട്, [[എറണാകുളം]]
| genre      = [[Film soundtrack]]
| length     =
| label      = ജോണി സാഗരിക&lt;br /&gt;T-സീരീസ്
| producer   =
| prev_title = [[The King Maker Leader]]
| prev_year  = 2003
| next_title = [[Ennittum]]
| next_year  = 2004
}}

'''Malayalam'''
{| class=&quot;wikitable tracklist&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! # !! Song !! Artist(s)
|-
| 1
| &quot;ലജ്ജാവതിയെ&quot;
| [[ജാസി ഗിഫ്റ്റ്]]
|-
| 2
| &quot;നിന്റെ മിഴിമുന&quot;
| ജാസി ഗിഫ്റ്റ്, [[Jyotsna Radhakrishnan|ജ്യോത്സ്ന]], കോറസ്
|-
| 3
| &quot;ലോകാസമസ്താ&quot;
|[[Deepankuran Kaithapram|ദീപാങ്കുരൻ]], ജാസി ഗിഫ്റ്റ്

|-
| 4
| &quot;അന്നക്കിളി&quot;
| പ്രതാപ്, കോറസ്
|-
| 5
| &quot;ഫോർ ദി പീപ്പിൾ&quot;
| ഫർഹാദ്, രാമ വർമ്മ, കോറസ്
|-
| 6
| &quot;ലജ്ജാവതിയെ&quot; (Western)
| ജാസി ഗിഫ്റ്റ്
|-
| 7
| &quot;അന്നക്കിളി&quot;
| ജാസി ഗിഫ്റ്റ്, കോറസ്
|}

==റിലീസ്==
===ബോക്‌സ് ഓഫീസ്===
2004ൽ റിലീസ് ചെയ്ത മലയാള ചിത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും അധികം കളക്ഷൻ നേടിയ ചിത്രമാണ് 4 ദി പീപ്പിൾ. ₹ 40 ലക്ക്ഷം ബജറ്റിൽ ചിത്രീകരിച്ച സിനിമ നേടിയത് ₹ 3 കോടിയാണ്.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2004/12/31/stories/2004123101620100.htm |title=Year 2004 — a flashback |date=31 December 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |accessdate=2 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100826122941/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2004/12/31/stories/2004123101620100.htm |archivedate=26 August 2010 }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:2004-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>g9s3t4g1dcmok9mpyfkd3ut8mi8rcxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അൽക്കോനോസ്റ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534170</id>
    <revision>
      <id>4612040</id>
      <parentid>3624060</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="6uqyx92nfozjexorufsb1a8ctqtbae1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Alkonost}}
[[File:Bilibin_Alkonost.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bilibin_Alkonost.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|[[ഇവാൻ ബിലിബിൻ]] ചിത്രീകരിച്ച അൽക്കോനോസ്റ്റ്.]]

സ്ലാവിക് പുരാണങ്ങളും നാടോടിക്കഥകളും അനുസരിച്ച് സ്ത്രീയുടെ ശിരസുള്ള ഒരു പക്ഷിയാണ് '''അൽക്കോനോസ്റ്റ്.''' അതിശയകരമായ ഇമ്പമുള്ള ശബ്‌ദമുണ്ടാക്കുന്ന ഈ പക്ഷിയുടെ സ്വരം കേൾക്കുന്നവർ തങ്ങൾക്കറിയാവുന്നതെല്ലാം മറക്കുകയും വീണ്ടും ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://www.amazon.com/Groovy-Tubes-Mythical-Beasts-Books/dp/B002YX0E8Y|title=Groovy Tubes: Mythical Beasts|author=Torpie, Kate|publisher=InnovativeKids|year=2007|edition=children's illustrated|series=Groovy Tube Books|location=Norwalk, CT|pages=23|asin=B002YX0E8Y|access-date=18 November 2016}}{{better source|date=November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mythological encyclopedia&quot;/&gt; അവളുടെ പ്രതിരൂപമായ [[സിരിൻ|സിരിനൊപ്പം]] അധോലോകത്തിലാണ് അവൾ വസിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?isbn=0007365055|title=The Element Encyclopedia of Magical Creatures: The Ultimate A–Z of Fantastic Beings from Myth and Magic|author1=Matthews, John|author2=Matthews, Caitlin|publisher=HarperCollins UK|year=2010|isbn=978-0007365050|edition=children's illustrated|location=London|page=16|access-date=18 November 2016}}{{better source|date=November 2016}}&lt;/ref&gt; ഒരു കടൽത്തീരത്ത് മുട്ടകളിടുന്ന അൽക്കോനോസ്റ്റ് പിന്നീട്  അവളുടെ മുട്ടകൾ കടലിലേക്ക് ഉരുട്ടിവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. അൽകോനോസ്റ്റിന്റെ മുട്ട വിരിയുന്ന വേളയിലുണ്ടാകുന്ന ഒരു [[മിന്നൽ|ഇടിമിന്നലിൽ]] കടൽക്ഷോഭമുണ്ടാകുകയും കടൽ മുറിച്ചു കടക്കുന്നത് അസാദ്ധ്യമായിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്ലാവിക് പുരാണത്തിലെ റാരോഗ്, സ്ട്രാറ്റിം തുടങ്ങിയ പക്ഷികളുടെ സഹോദരി കൂടിയാണ് അൽക്കോനോസ്റ്റ്.&lt;ref name=&quot;mythological encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|url=http://mifologia.osipova-pr.com/soderjanie/slavyane/alkonost|title=Алконост|website=PR in mythology. Electronic encyclopedia|access-date=2021-02-28|archive-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120121840/http://mifologia.osipova-pr.com/soderjanie/slavyane/alkonost|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[നാടോടിക്കഥകൾ]] പ്രകാരം, രക്ഷകന്റെ ആപ്പിൾ പെരുന്നാൾ പ്രഭാതത്തിൽ [[സിരിൻ]] ആപ്പിൾ തോട്ടത്തിലേക്ക് പറന്നുചെന്ന് വിഷാദത്തോടെ കരയുന്നു. മധ്യാഹ്നത്തിൽ, അൽക്കോനോസ്റ്റ് ഈ സ്ഥലത്തേക്ക് പറന്ന്, സന്തോഷിക്കാനും ചിരിക്കാനും തുടങ്ങുന്നു. അൽക്കോനോസ്റ്റ് അവളുടെ ചിറകിൽ നിന്ന് മഞ്ഞു കൊഴിക്കുകയും അവൾ ഇരിക്കുന്ന മരത്തിലെ എല്ലാ പഴങ്ങൾക്കും ശമന ശക്തി പകർന്നു നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Русский месяцеслов на все времена. Памятные даты, праздники, обряды, именины|last=Bobrov A. A.|date=2004|publisher=Veche|isbn=5-7838-1304-4|location=M.|language=ru|trans-title=Russian months for all time. Memorable dates, holidays, ceremonies, name days}}&lt;/ref&gt;

അൽക്കോനോസ്റ്റിന്റെ പേര് ഒരു ഗ്രീക്ക് ദേവതയായ അൽസ്യോണിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്. [[ഗ്രീക്ക് പുരാണം|ഗ്രീക്ക് പുരാണമനുസരിച്ച്]], ദേവന്മാർ അൽസ്യോണിനെ ഒരു [[ചെറിയ മീൻകൊത്തി|പൊന്മാനാക്കി]] മാറ്റി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://slavic.tumblr.com/post/3618946836/the-alkonost-is-a-legendary-bird-in-slavic|title=Everything Slavic Related|last=Nina|first=Lena G.|publisher=self-published|format=blog|via=Tumblr|access-date=2021-02-28|archive-date=2011-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827103151/http://slavic.tumblr.com/post/3618946836/the-alkonost-is-a-legendary-bird-in-slavic|url-status=dead}}{{better source|date=November 2016}}&lt;/ref&gt; ഈ പക്ഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചില ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, അൽകോനോസ്റ്റ് ഒരു സ്വതന്ത്ര കഥാപാത്രമാണ്.&lt;ref name=&quot;mythological encyclopedia&quot;/&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;{{Slavic mythology}}</text>
      <sha1>6uqyx92nfozjexorufsb1a8ctqtbae1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അശോക് രാജ്ഗോപാൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541190</id>
    <revision>
      <id>4612025</id>
      <parentid>4546486</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T02:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26404" sha1="rpwad3d2rxr5jnqjx8aedgut3rppjgl" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
{{Infobox person
| name               = Ashok Rajgopal &lt;br&gt; അശോക് രാജ്ഗോപാൽ
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[India|ഇന്ത്യക്കാരൻ]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| occupation         = ഓർതോപീഡിക് സർജൻ
| years_active       = 
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = 
| awards             = [[Padmashri|പദ്മശ്രീ]]&lt;br&gt;* ''Knee Ratna Award''&lt;br&gt;''Bharat Shiromani Award''&lt;br&gt;Distinguished Service Award
| website            = {{URL|http://www.rajgopalkneesurg.com/Official web site}}
| influences         = 
| influenced         = 
}}
ഒരു ഇന്ത്യൻ ഓർത്തോപെഡിക് സർജനാണ് '''അശോക് രാജ്ഗോപാൽ'''. 20,000 ത്തോളം ആർത്രോസ്കോപ്പിക്, 35,000 ത്തിലധികം [[മുട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കൽ|മുട്ട് ആർത്രോപ്ലാസ്റ്റി]] ശസ്ത്രക്രിയകൾ നടത്തിയിട്ടുള്ള ഇദ്ദേഹം&lt;ref name=&quot;Joint Replacement India&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.jointreplacementinindia.com/dr_ashok_rajgopal.html|title=Joint Replacement India Profile|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=Joint Replacement India.com|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516172027/http://www.jointreplacementinindia.com/dr_ashok_rajgopal.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ഇന്ത്യയിലെ തന്റെ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും പരിചയസമ്പന്നരിൽ ഒരാളാണ്.  ഓർത്തോപീഡിക് സർജറി മേഖലകളിലെ സേവനങ്ങൾക്ക് 2014 ലെ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്]] അദ്ദേഹത്തെ ബഹുമാനിച്ചു. [[പത്മശ്രീ|നാലാമത്തെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ അവാർഡായ പദ്മശ്രീ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.]] &lt;ref name=&quot;Padma&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|title=Padma Awards Announced|access-date=23 August 2014|date=25 January 2014|website=Circular|publisher=Press Information Bureau, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6NEu2cjx3?url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=8 February 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 ലെ &quot;വിവിധ ശാഖകളിലെ പ്രത്യേകതകളുടെ വികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ മികച്ച പ്രതിഭകളെ അംഗീകരിക്കുക&quot; എന്നതിന് മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ അദ്ദേഹത്തിന് [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ് അവാർഡ്|ഡോ. ബിസി റോയ് അവാർഡും]] നൽകി. 

== ജീവചരിത്രം ==
1953 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് തെന്നിന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ [[കർണാടക|കർണാടകയിലെ]] [[ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരുവിലാണ്]] അശോക് രാജ്ഗോപാൽ ജനിച്ചത്. 1974 ൽ പൂനെ സർവകലാശാലയിലെ [[ആംഡ് ഫോഴ്സസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്|ആംഡ് ഫോഴ്‌സ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ]] നിന്ന് മെഡിസിനിൽ (എംബിബിഎസ്) ബിരുദം നേടിയ [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് (എയിംസ്)|അദ്ദേഹം 1978 ൽ ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ]] ഉന്നത പഠനത്തിനായി പോയി. അവിടെ നിന്ന് 1978 ൽ മാസ്റ്റർ ഓഫ് സർജറി (എംഎസ്) നേടി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.medikreview.com/doctor/886/dr-ashok-rajgopal.html|title=MedikReview: Dr. Ashok Rajgopal|access-date=2017-03-11|website=www.medikreview.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312061604/http://www.medikreview.com/doctor/886/dr-ashok-rajgopal.html|archive-date=12 March 2017}}&lt;/ref&gt; ഇതിനെത്തുടർന്ന് ലിവർപൂൾ സർവകലാശാലയിൽ പഠനം നടത്തി, 1983 ൽ എംസിഎച്ച് ബിരുദം നേടി. &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.forerunnershealthcare.com/dr-ashok-rajgopal.html|title=Forerunners Healthcare|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=Forerunners Healthcare}}&lt;/ref&gt; ഇന്റർനാഷണൽ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് അക്കാദമി - ഫിംസ (1996), റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് സർജൻസ് ഓഫ് എഡിൻബർഗിലെ (2010) ഫെലോ എന്നിവയാണ്. &lt;ref name=&quot;Joint Replacement India&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Chairman - Medanta Bone &amp; Joint Institute&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.medanta.org/DoctorProfile.aspx?Key=39|title=Chairman - Medanta Bone &amp; Joint Institute|access-date=6 September 2014|date=2014|publisher=Medanta Bone &amp; Joint Institute|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312065415/http://www.medanta.org/DoctorProfile.aspx?Key=39|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat Profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sehat.com/doctors-in-gurgaon/dr-ashok-rajgopal/1532/1/|title=Sehat Profile|access-date=6 September 2014|date=2014|publisher=Sehat.com|archive-date=2014-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908175959/http://www.sehat.com/doctors-in-gurgaon/dr-ashok-rajgopal/1532/1/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1975 ൽ ന്യൂഡൽഹിയിലെ സെൻട്രൽ ഹോസ്പിറ്റൽ ഓഫ് [[ഉത്തര റെയിൽവേ|നോർത്തേൺ റെയിൽ‌വേയിൽ രാജ്ഗോപാൽ ഇന്റേൺഷിപ്പ് ചെയ്തു.]] [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് (എയിംസ്)|ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ]] ജൂനിയർ റെസിഡൻസി ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഓർത്തോപെഡിക്സിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. 1979 മാർച്ച് മുതൽ 1980 ഓഗസ്റ്റ് വരെ ന്യൂഡൽഹിയിലെ സഫ്ദർജംഗ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ സീനിയർ റെസിഡൻസി ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Joint Replacement India&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;MyDocAdvisor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mydocadvisor.com/DoctorDetail.aspx?Id=354&amp;HospitalId=215&amp;CId=246|title=MyDocAdvisor|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=MyDocAdvisor}}&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം ഉന്നത പഠനം തുടർന്നു, തുടർന്ന് 1985 വരെ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ ലങ്കാഷെയറിലെ ഓർംസ്കിർക്ക് ജനറൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ മറ്റൊരു സീനിയർ റെസിഡൻസി ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Sehat Profile&quot;/&gt;

ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷം 1985 ൽ ന്യൂഡൽഹിയിലെ സെഗാൾ ന്യൂറോളജിക്കൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലും ന്യൂഡൽഹിയിലെ മൂൽചന്ദ് ഹോസ്പിറ്റലിലും സീനിയർ കൺസൾട്ടന്റ് ഓർത്തോപെഡിക് സർജനായി സ്വതന്ത്ര ഓർത്തോപെഡിക് പ്രാക്ടീസ് ആരംഭിച്ചു. 1996 ൽ സീനിയർ ഓർത്തോപെഡിക് കൺസൾട്ടന്റായി ന്യൂഡൽഹിയിലെ സീതാറാം ഭാരതിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് ആൻഡ് റിസർച്ചിൽ ചേർന്നു. &lt;ref name=&quot;Joint Replacement India&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat Profile&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;MyDocAdvisor&quot;/&gt; 2004 ൽ ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഫോർട്ടിസ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ ചേർന്നു. 2009 ൽ മെഡന്റയിൽ ചേരുന്നതുവരെ ഓർത്തോപെഡിക് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ ഡയറക്ടറായി ജോലി ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; ഒക്ടോബർ 2009-ൽ, ഡോ അശോക് രാജ്ഗോപാൽ [[ഹരിയാണ|ഹരിയാനയിലെ]] [[ഗുഡ്‌ഗാവ്|ഗുഡ്ഗാവിലെ]] ഒരു മൾട്ടി സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രി ആയ മെഡന്റയിൽ ചേർന്നു.&lt;ref name=&quot;Medanta&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.medanta.org/|title=Medanta|access-date=8 September 2014|date=2014|publisher=Medanta|archive-date=2021-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519001253/https://www.medanta.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ, അവിടുത്തെ ബോൺ ആന്റ് ജോയിന്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ചെയർമാൻ സ്ഥാനം ഏറ്റെറ്റുത്തു.&lt;ref name=&quot;Chairman - Medanta Bone &amp; Joint Institute&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medanta - Bone and Joint Institute&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.medanta.org/bone_joint_institute.aspx|title=Medanta - Bone and Joint Institute|access-date=8 September 2014|date=2014|publisher=Medanta|archive-date=2017-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617144024/http://www.medanta.org/bone_joint_institute.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016 ജൂലൈയിൽ ഡോ. അശോക് രാജ്ഗോപാൽ ഗുഡ്ഗാവിലെ ഫോർട്ടിസ് മെമ്മോറിയൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലും ഒക്ലയിലെ ഫോർട്ടിസ് എസ്കോർട്ടിലും എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായും ഫോർട്ടിസ് ബോൺ, ജോയിന്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ചെയർമാനായും ചേർന്നു.&lt;ref name=&quot;Fortis Memoral Research Institute&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fortishealthcare.com|title=Fortis}}&lt;/ref&gt; 2019 മാർച്ചിൽ ഗുരുഗ്രാമിലെ മെഡന്റ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മസ്കുലോസ്കലെറ്റൽ ഡിസോർഡേഴ്സ് ആൻഡ് ഓർത്തോപെഡിക്സ് ഗ്രൂപ്പ് ചെയർമാനായി ഡോ. രാജ്ഗോപാൽ ചുമതലയേറ്റു.

== നേട്ടങ്ങൾ ==
മുട്ടിന്റെ ജോയിന്റ് മാറ്റിവയ്ക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയ എന്ന ഓർത്തോപീഡിക് ശസ്ത്രക്രിയയിൽ രാജ്ഗോപാൽ സ്പെഷ്യലൈസ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; 20,000 ലധികം ആർത്രോസ്കോപ്പിൿ, 35,000 ലധികം ആർത്രോപ്ലാസ്റ്റി കൂടാതെ കുറഞ്ഞമുറിവുണ്ടാക്കിയുള്ള [[മുട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കൽ|ആകെ മുട്ടുകുത്തിയ മാറ്റിവയ്ക്കൽ]] (TKR) ശസ്ത്രക്രിയകൾ, എന്നിവ അദ്ദേഹത്തെ പ്രമുഖനായ ഒരു ഓർത്തോപെഡിക് ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ ആക്കി മാറ്റുന്നു.&lt;ref name=&quot;Joint Replacement India&quot;/&gt; ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അസ്ഥി, ജോയിന്റ് സർജൻ. ലോകത്തെ മറ്റേതൊരു ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധനുമായും താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്നതുപോലെ ഹിപ്, ജോയിന്റ് റീപ്ലേസ്‌മെന്റ് ശസ്ത്രക്രിയകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച വിജയശതമാനമുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടുചെയ്യപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Dr Ashok Rajgopal - Knee Replacement Surgeon in India&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=IY5ysS7C5FY|title=Dr Ashok Rajgopal - Knee Replacement Surgeon in India|access-date=7 September 2014|date=7 May 2012|website=Video|publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt;

രാജ്ഗോപാൽ 1987 ഏപ്രിലിൽ ഇന്ത്യയിൽ ബൈലാറ്റെറൽ മൊത്തം കാൽമുട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയ ആരംഭിച്ചു. ചെറിയ മുറിവുണ്ടാക്കിയുള്ള കാൽമുട്ട് ശസ്ത്രക്രിയ 2002 മാർച്ചിൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ ഈ പ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാന ഉപകരണമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഈ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കിടെ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രത്യേക ഉപകരണങ്ങളുടെ ഡിസൈനർ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം. കാൽമുട്ട് ഇംപ്ലാന്റുകളുടെ ഗവേഷണത്തിലും രൂപകൽപ്പനയിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗ്ലോബൽ പേഴ്സണ ഡെവലപ്പർ ടീമിലെ ഒരു അംഗം, സിമ്മറിന്റെ പിന്തുണയോടെ, പെർസോണ മുട്ട് സിസ്റ്റത്തിന്റെ രൂപകൽപ്പനയിൽ അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ഇത് വ്യക്തിഗതമാക്കിയ കാൽമുട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കൽ സംവിധാനമാണ്, 2013 സെപ്റ്റംബർ 3 ന് ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ചു.

1997 ൽ [[കെ.ആർ. നാരായണൻ|കെ ആർ നാരായണന്റെ]] കാലത്താണ് [[രാഷ്ട്രപതി|രാജ്ഗോപാലിനെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയുടെ]] ഓണററി സർജനായി നിയമിച്ചത്. സ്പോർട്സ് മെഡിസിനിൽ വിദഗ്ദ്ധനെന്ന നിലയിൽ നിരവധി കായിക വ്യക്തികളെ ചികിത്സിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1994 ൽ പൂനെയിൽ നടന്ന ദേശീയ ഗെയിംസിൽ ഡബിൾസ് കളിക്കുന്നതിനിടെ കാൽമുട്ടിന് പരിക്കേറ്റതായി [[ബാഡ്മിന്റൺ]] [[പുല്ലേല ഗോപീചന്ദ്|കളിക്കാരന് പരിക്കേറ്റപ്പോൾ പുല്ലേല ഗോപിചന്ദിനെ]] ചികിത്സിച്ചതിനും കളിക്കളത്തിൽ തിരിച്ചെത്താൻ സഹായിച്ചതുവഴിയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനാണ്. &lt;ref name=&quot;Pullela Gopichand&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Saina-Nehwal-An-Inspirational-Biography/dp/8190657038|title=Saina Nehwal : An Inspirational Biography|last=Sudhir T S|publisher=Westland|year=2012|isbn=9788190657037|pages=231 pages}}&lt;/ref&gt; ഗോപീചന്ദിന് ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കുള്ള പണമടയ്ക്കാൻ നിർവ്വാഹമില്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഒരു കായികപ്രേമി കൂടിയായ അശോക് അത് ഒഴിവാക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; ഫീസിളവിനുള്ള പ്രതിഫലമായി &lt;ref name=&quot;Fee Waiver&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/printpage.php?idno=151653&amp;sr_no=0|title=Gopi’s rise: How parents supported a sports protege|access-date=7 September 2014|date=9 December 2011|publisher=First Post}}&lt;/ref&gt; ഒരു ഓൾ ഇംഗ്ലണ്ട് കിരീടം അദ്ദേഹം തിരികെ ചോദിക്കുകയും 2001 ൽ ഓൾ ഇംഗ്ലണ്ട് ബാഡ്മിന്റൺ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ ഗോപിചന്ദ് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു., വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, ചെൻ ഹോങിനെതിരായ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് പോയിന്റ് നേടിയ ശേഷം താൻ ആദ്യം ചിന്തിച്ച വ്യക്തികളിൽ ഒരാളാണ് രാജ്ഗോപാൽ എന്ന് ഗോപീചന്ദ് പറഞ്ഞു.&lt;ref name=&quot;The Incredible Journey of India’s Star Badminton Player &amp; Coach – Pullela Gopichand&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thebetterindia.com/8817/tbi-sports-heroes-pullela-gopichand-athlete-gave-back/|title=The Incredible Journey of India’s Star Badminton Player &amp; Coach – Pullela Gopichand|access-date=7 September 2014|last=Manish Kalra|date=16 December 2013|publisher=The Better India}}&lt;/ref&gt;

നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര, ദേശീയ സമ്മേളനങ്ങളിൽ സ്പീക്കറായ രാജ്ഗോപാൽ 2013 ൽ ഹാർവാർഡ് കാൽമുട്ട് കോഴ്‌സിൽ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട പ്രഭാഷകനായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തും നിരവധി ഓർത്തോപെഡിക്സ് കോൺഫറൻസുകളുടെ അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള യുവ ഓർത്തോപെഡിക് ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധരെ പഠിപ്പിക്കുന്നതിലും പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പങ്കാളിയാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര ജേണലുകളിലെയും ഓർത്തോപീഡിക് പാഠപുസ്തകങ്ങളിലെ അധ്യായങ്ങളിലെയും നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ അദ്ദേഹം ക്രെഡിറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കെ‌എസ്‌‌ടി‌എയുടെ (നീ സർജറി സ്‌പോർട്‌സ് ട്രോമാറ്റോളജി ആൻഡ് ആർത്രോസ്‌കോപ്പി) എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡിലുമുണ്ട്. ജെബിജെഎസിന്റെ (ബ്രിട്ടീഷ് വോളിയം) നിരൂപകനുമാണ് അദ്ദേഹം.

== അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും ==
[[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യയുടെ സർക്കാർ]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈദ്യരംഗത്തെ സേവനങ്ങൾ മാനിച്ച് 2014 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം നൽകി.&lt;ref name=&quot;Padma&quot;/&gt; മറ്റ് അവാർഡുകളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത്:

* ''കാൽമുട്ട് രത്‌ന അവാർഡ്'', ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷൻ, ന്യൂഡൽഹി &lt;ref name=&quot;MyDocAdvisor&quot;/&gt;
* ഓർത്തോപീഡിക്സ് മേഖലയിലെ പ്രൊഫഷണൽ മികവിന് ''ഭാരത് ശിരോമണി അവാർഡ്'' 
* വിശിഷ്ട സേവന അവാർഡ് - ദില്ലി ഡോക്ടർ അസോസിയേഷൻ - 2004 

രാജ്ഗോപാൽ അടുത്തിടെ  2014 ലെ &quot;മെഡിസിനിലെ വിവിധ ബ്രാഞ്ചുകളിലെ സ്പെഷ്യാലിറ്റികളുടെ വികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ മികച്ച പ്രതിഭ&quot; എന്നതിന് [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ് അവാർഡ്|ഡോ. ബിസി റോയ് അവാർഡ്]] ലഭിച്ചു. 

== വഹിച്ച സ്ഥാനങ്ങൾ ==
രാജ്ഗോപാൽ നിരവധി പ്രധാന പദവികളും അംഗത്വങ്ങളും വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ശ്രദ്ധേയമാണ്:

* സ്ഥാപക അംഗം, വൈസ് പ്രസിഡന്റും മുൻ പ്രസിഡന്റും - ഇന്ത്യൻ ഹിപ് ആൻഡ് നീ സൊസൈറ്റി &lt;ref name=&quot;MyDocAdvisor&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;ISHKS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ishks.com/|title=ISHKS|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=ISHKS}}&lt;/ref&gt;
* ലൈഫ് അംഗം - ഇന്ത്യൻ ആർത്രോപ്ലാസ്റ്റി അസോസിയേഷൻ &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; 
* ലൈഫ് അംഗം - ഇന്ത്യൻ ഓർത്തോപെഡിക് അസോസിയേഷൻ  
* ലൈഫ് അംഗവും മുൻ പ്രസിഡന്റും - ഇന്ത്യൻ ആർത്രോസ്കോപ്പി അസോസിയേഷൻ 
* ലൈഫ് അംഗം - ഇന്ത്യൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് സ്പോർട്സ് മെഡിസിൻ  &lt;ref name=&quot;IASM&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.iasm.co.in/|title=IASM|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=IASM}}&lt;/ref&gt;
* സ്ഥാപക പ്രസിഡന്റും മുൻ സെക്രട്ടറിയും - ഏഷ്യ പസഫിക് ആർത്രോപ്ലാസ്റ്റി സൊസൈറ്റി   &lt;ref name=&quot;APAS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://apasonline.org/|title=APAS|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=APAS}}&lt;/ref&gt;
* അംഗം - ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ആർത്രോസ്കോപ്പി, മുട്ട് ശസ്ത്രക്രിയ, ഓർത്തോപെഡിക് സ്പോർട്സ് മെഡിസിൻ (ഇസാക്കോസ്)   &lt;ref name=&quot;ISAKOS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.isakos.com/|title=ISAKOS|access-date=7 September 2014|date=2014|publisher=ISAKOS}}&lt;/ref&gt;
* അംഗം - ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് അക്കാദമി 

ജനറൽ മെഡിക്കൽ കൗൺസിലിൽ (യുകെ) സ്ഥിരമായ രജിസ്ട്രേഷൻ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MyDocAdvisor&quot;/&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[മുട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കൽ|കാൽമുട്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കൽ]]
* [http://www.kneesurgery.co.in/ ഓർത്തോപീഡിക് സർജൻ]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=IY5ysS7C5FY | title=Dr Ashok Rajgopal - Knee Replacement Surgeon in India | publisher=YouTube | work=Video | date=7 May 2012 | access-date=7 September 2014}}
* {{cite web | url=http://www.mydocadvisor.com/DoctorDetail.aspx?Id=354&amp;HospitalId=215&amp;CId=246 | title=My Doc Advisor Profile | publisher=MyDocAdvisor | date=2014 | access-date=7 September 2014}}

{{Bone, cartilage, and joint procedures}}

{{Padma Shri Award Recipients in Medicine}}

[[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1953-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>rpwad3d2rxr5jnqjx8aedgut3rppjgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അശോക് സേത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542897</id>
    <revision>
      <id>4612029</id>
      <parentid>4570320</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43831" sha1="0jcc0xnnu91bad5p1mqiupg9pmeovur" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = അശോക് സേത്ത് &lt;br&gt;Ashok Seth
| image              = Ashok Seth.jpg
| caption            = അശോക് സേത്ത് [[Aligarh Muslim University|അലിഗഡ് മുസ്ലീം സർവ്വകലാശാലയിലെ]] 63-ാമത് വാർഷിക സമ്മേളനത്തിൽ 
| birth_place        = ഇന്ത്യ
| occupation         = കാർഡിയോളജിസ്റ്റ്
| known_for          = [[Interventional Cardiology|ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി]]
| awards             = [[Padma Bhushan]]&lt;br&gt;[[Order of Isabella the Catholic]]&lt;br&gt;[[Padma Shri]]&lt;br&gt;[[Indian Medical Association|IMA]] Distinguished Service Award&lt;br&gt;''Shresth Shree Award''&lt;br&gt;''All India Khatri Mahasabha'' Award[[Andreas Gruentzig]] Award&lt;br&gt;[[International Biographical Centre|IBC]] 20th Century Award&lt;br&gt;NICCSI Professional Excellence Award&lt;br&gt;''Delhi Ratna Award''&lt;br&gt;[[Indian Medical Association|IMA]] Distinguished Interventional Cardiologist Award&lt;br&gt;[[Rotary International|Rotary]] Vocational Excellence Award&lt;br&gt;IJCP Interventional Cardiologist of the Year&lt;br&gt;[[Indian Medical Association|IMA]] NDB Life Time Achievement Award&lt;br&gt;DMA Medical Teachers’ Award&lt;br&gt;[[World Heart Federation]] Citation&lt;br&gt;DMA Legend in Interventional Cardiology Award&lt;br&gt;WCCPC2006 Life Time Achievement Award&lt;br&gt;GSI Lifetime Achievement Award&lt;br&gt;Cardiological Society of India Citation&lt;br&gt;IMA-NDB Distinguished Service Award&lt;br&gt;IMA Doctor’s Day Award&lt;br&gt;IMA Magnanimous Award&lt;br&gt;WCCPC Lifetime Achievement Award&lt;br&gt;WCCPGC-2008 Lifetime Achievement Award&lt;br&gt;MIDI Management Excellence Award&lt;br&gt;Sunday Indian and IIPM Mega Excellence Award&lt;br&gt;WCCPGC-2009 Lifetime Achievement Award&lt;br&gt;IMA Dr. K. Sharan Cardiology Excellence Award&lt;br&gt;[[Mason Sones]] Award&lt;br&gt;Atma Jyoti Award&lt;br&gt;AACIO Special Award&lt;br&gt;Golden Pioneer of Interventional Cardiology Award&lt;br&gt;Rotary Lifetime Achievement Award&lt;br&gt;Vishisht Bihari Samman&lt;br&gt;Vishisht Chikitsa Ratan&lt;br&gt;[[Jawaharlal Nehru Medical College, Aligarh|JNMC]] Most Glorious Alumni&lt;br&gt;Doc N Doc-Gammex Saviour Award&lt;br&gt;DMA Centenary Award&lt;br&gt;Hero Lifetime Achievement Award
}}
ഒരു ഇന്ത്യൻ ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജിസ്റ്റാണ് '''അശോക് സേത്ത്'''.&lt;ref name=&quot;Dr Ashok Seth Credihealth Profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.credihealth.com/doctor/ashok-seth-cardiac-surgeon/overview|title=Dr Ashok Seth|access-date=17 March 2017|date=2017|publisher=Credi Health Pvt. Ltd.|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526163416/https://www.credihealth.com/doctor/ashok-seth-cardiac-surgeon/overview|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 50,000 ത്തിലധികം [[ആൻജിയോഗ്രാഫി|ആൻജിയോഗ്രാമുകളുടെയും]] [[ആൻ‌ജിയോപ്ലാസ്റ്റി|20,000 ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റികളുടെയും]] ചെയ്ത റിക്കാർഡുണ്ട്, ഇത് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള നേട്ടങ്ങളുടെ റെക്കോർഡുകൾക്കുമുള്ള റഫറൻസ് പുസ്തകമായ [[ലിംക ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സ്|ലിംക ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.]] &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fortisescorts.in/DoctorDetail/3/Dr-Ashok-Seth.aspx|title=Fortis|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=Fortis|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202205135/http://www.fortisescorts.in/DoctorDetail/3/Dr-Ashok-Seth.aspx|archive-date=2 February 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mydocadvisor.com/DoctorDetail.aspx?Id=416&amp;HospitalId=198&amp;CId=243|title=My Doc Advisor|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=My Doc Advisor}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Economic Times Interview&quot;&gt;{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/backpage/interview-with-dr-ashok-seth-chairman-escorts-heart-institute/articleshow/3426486.cms|title=Economic Times Interview|access-date=2 February 2015|date=31 August 2008|publisher=Economic Times}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം ലണ്ടൻ ഫിസിഷ്യൻസ് ഓഫ് റോയൽ കോളേജ്, [[റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് ഓഫ് എഡിൻ‌ബർഗ്|എഡിൻബറോ]] ആൻഡ് അയർലണ്ടിന്റെ ഫെലോ ആണ്.&lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.medicaltourismco.com/dr-ashok-seth-india/|title=Medical Tourism|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=Medical Tourism}}&lt;/ref&gt; ഫോർട്ടിസ് ഹെൽത്ത് കെയറിലെ കാർഡിയോവാസ്കുലർ സയൻസസ്, കാർഡിയോളജി കൗൺസിൽ എന്നിവയിൽ സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചുകൊണ്ട് ചീഫ് കാർഡിയോളജിസ്റ്റായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;India Medical Times JMI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indiamedicaltimes.com/2012/11/22/jamia-millia-honours-cardiologist-dr-ashok-seth/|title=India Medical Times JMI|access-date=2 February 2015|date=22 November 2012|publisher=India Medical Times|archive-date=2017-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529142725/http://www.indiamedicaltimes.com/2012/11/22/jamia-millia-honours-cardiologist-dr-ashok-seth/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഓർഡർ ഓഫ് ഇസബെല്ലാ കാത്തലിക് സ്വീകർത്താവായ സേത്തിനെ 2003 ൽ ഇന്ത്യൻ [[ഭാരത സർക്കാർ|സർക്കാർ]] [[പത്മശ്രീ|പദ്മശ്രീയും]] 2015 ൽ [[പത്മഭൂഷൺ|പത്മഭൂഷണും]] നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Padma Bhushan&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|title=This Year's Padma Awards announced|access-date=2 February 2015|date=25 January 2015|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sehat.com/dr-ashok-seth-cardiologist-delhi|title=Sehat|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=Sehat}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ജീവചരിത്രം ==
[[അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാല|അലിഗഡ് മുസ്ലീം സർവകലാശാലയിലെ]] [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അലിഗഡ്|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ]] നിന്ന് 1978 ൽ അശോക് സേത്ത് മെഡിസിൻ (എംബിബിഎസ്) ബിരുദം നേടി. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.forerunnershealthcare.com/dr-ashok-seth.html|title=Forerunners Healthcare|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=Forerunners Healthcare}}&lt;/ref&gt; പിന്നീട് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി യുകെയിലേക്ക് മാറിയ അദ്ദേഹം 1988 വരെ ബർമിംഗ്ഹാം സർവകലാശാലയിലെ ക്വീൻ എലിസബത്ത് ഹോസ്പിറ്റലിൽ  ഈ കാലയളവിൽ, 1984 ൽ റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് ഓഫ് ലണ്ടൻ (എംആർസിപി), 1986 ൽ റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് ഓഫ് അയർലൻഡ് (എംആർസിപി) എന്നിവയിൽ അംഗത്വം നേടുന്നതിനായി അദ്ദേഹം വിപുലമായ പരിശീലനം നടത്തി &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt;  1988 ൽ ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം ഇന്നത്തെ ഫോർട്ടിസ് ഹെൽത്ത്  &lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;/&gt;  അതിന്റെ ഇൻവേസീവ് ആന്റ് ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി മേധാവിയായി അദ്ദേഹം സ്ഥാപനത്തിൽ ഇൻവേസീവ് കാർഡിയോളജി പ്രോഗ്രാം സ്ഥാപിച്ചു. 2004 വരെ ഫോർട്ടിസ് ഹെൽത്ത് കെയറിനൊപ്പം താമസിച്ച അദ്ദേഹം പഴയ മാക്സ് ഹാർട്ട്, വാസ്കുലർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ആയ മാക്സ് ഹെൽത്ത് കെയറിലേക്ക് മാറി.   ഗാന്ധി മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഭോപ്പാൽ (2000 മുതൽ), റായ്പൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് (2001 മുതൽ), ബിലാസ്പൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, (2001 മുതൽ), ഡി വൈ പാട്ടീൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി &lt;ref name=&quot;D Y Patil&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dypatil.in/|title=D Y Patil|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=D Y Patil}}&lt;/ref&gt; തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കാർഡിയോളജി ഹോണററി പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. (2008 മുതൽ) ധാക്കയിലെ ബംഗ്ലാദേശ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് (1998 മുതൽ).   മാക്സിൽ നാലുവർഷത്തെ താമസത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം ഫോർട്ടിസ് ഹെൽത്ത് കെയറിലേക്ക് &lt;ref name=&quot;Economic Times Interview&quot;/&gt; ചീഫ് കാർഡിയോളജിസ്റ്റ്, കാർഡിയാക് സയൻസസ് ഡിവിഷൻ ചെയർമാൻ എന്നീ നിലകളിൽ ചുമതലകൾ പുനരാരംഭിച്ചു.  &lt;ref name=&quot;Doctors Cabin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.doctorscabin.com/2232-DrAshokSeth|title=Doctors Cabin|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=Doctors Cabin|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204171350/https://www.doctorscabin.com/2232-DrAshokSeth|archive-date=4 February 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Zee News&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/health/health-news/prevention-is-the-best-therapy-for-heart-disease-dr-ashok-seth_7661.html|title=Zee News|access-date=2 February 2015|date=12 April 2010|publisher=Zee News}}&lt;/ref&gt;

== പ്രൊഫഷണൽ അസോസിയേഷനുകൾ ==
ഏഷ്യൻ പസഫിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി (എപിഎസ്ഐസി) ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റീസ് &lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;/&gt;, എസ്‌സി‌എ‌ഐ നാമനിർദ്ദേശക സമിതി എന്നിവയിലെ അംഗമാണ് അശോക് സേത്ത്, എ‌സി‌സി ഇന്ത്യ, എസ്‌സി‌എ‌ഐ ഇന്റർ‌വെൻഷണൽ ഫെലോസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (ഐ‌എഫ്‌ഐ), ഇന്റർനാഷണൽ ആൻഡ്രിയാസ് ഗ്രുൻറ്സിഗ് സൊസൈറ്റി (ഐ‌എ‌ജി‌എസ്) എന്നിവയുടെ ഉപദേശക സമിതികളിൽ ഇരിക്കുന്നു., ഇ-സൈഫർ, യുഎസ്എ, ഏഷ്യ-പസഫിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി (സിംഗപ്പൂർ) &lt;ref name=&quot;APSIC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.apsic.net/index.htm|title=APSIC|access-date=3 February 2015|date=2015|publisher=APSIC|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201032240/http://www.apsic.net/index.htm|archive-date=1 February 2015}}&lt;/ref&gt;, ലഖ്‌നൗവിലെ എആർ‌എ എഡ്യൂക്കേഷണൽ ട്രസ്റ്റ്, മെഡിക്കൽ കോളേജ്. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; ഓർഗനൈസേഷൻ ഓഫ് ഇന്റർനാഷണൽ മെഡിക്കൽ വീഡിയോ ഇന്റർവെൻഷണൽ പ്രോഗ്രാമിന്റെ (ഐ‌എം‌വി‌ഐ‌പി) ഇന്ത്യൻ ചാപ്റ്ററിന്റെ ചെയർമാനായ അദ്ദേഹം എസ്‌സി‌എ‌ഐ ഇന്റർനാഷണൽ കമ്മിറ്റിയുടെ കോ-ചെയർമാനാണ്.  എസ്‌സി‌എ‌ഐ (എം‌എസ്‌സി‌ഐ‌ഐ) നാമനിർദ്ദേശക സമിതിയുടെ വോട്ടിംഗ് സെലക്ടർ, ഏഷ്യൻ പസഫിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് കാർഡിയോളജി സോണൽ വൈസ് പ്രസിഡന്റ്, ടിസിടി സയന്റിഫിക് സെഷനുകളുടെ അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ, കാർഡിയോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ദില്ലി ബ്രാഞ്ച് പ്രസിഡന്റ്.  എൻഡോവാസ്കുലർ ഇന്റർവെൻഷൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ, &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt; അക്കാദമി ഓഫ് ടിസിടി,  ന്യൂയോർക്ക്, [[പ്രാദേശിക സഹകരണത്തിനുള്ള ദക്ഷിണേഷ്യൻ സംഘടന|സാർക്ക്]] കാർഡിയാക് സൊസൈറ്റി ഫോർ റിസർച്ച്, ട്രെയിനിംഗ്, എക്സ്ചേഞ്ച് ഓഫ് എക്സ്പെർട്ടൈസ് ഓഫ് ഏഷ്യയിലെ ഹാർട്ട് ഡിസീസ് എന്നിവയുടെ സ്ഥാപകാംഗമാണ് അദ്ദേഹം.    ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റി മേഖലയിലെ ഗവേഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, പരിശീലനം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഇന്തോ-ഫ്രഞ്ച് [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം|കാർഡിയോവാസ്കുലർ]] ഫൗണ്ടേഷന്റെ ട്രസ്റ്റിയും അമേരിക്കയിലെ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കാർഡിയോവാസ്കുലർ ആൻജിയോഗ്രാഫി ആൻഡ് ഇന്റർവെൻഷന്റെ മുൻ ട്രസ്റ്റിയുമാണ്.    കാർഡിയോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായും  ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷന്റെ ന്യൂഡൽഹി ബ്രാഞ്ച് ചെയർമാനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

2019 ജൂലൈ 18 ന് അശോക് സേത്ത് ഏഷ്യ പസഫിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി പ്രസിഡന്റായി നിയമിതനായി. 

== പാരഡൈസ് പേപ്പറുകൾ ==
പാരഡൈസ് പേപ്പേഴ്സ് നികുതി വെട്ടിപ്പ് പരാമർശിച്ച 714 ഇന്ത്യക്കാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

== ലെഗസി ==
ഏഷ്യാ പസഫിക് മേഖലയിലെ നിരവധി കാർഡിയോളജിക്കൽ ടെക്നിക്കുകൾക്ക് തുടക്കമിട്ടത് അശോക് സേത്താണ്. &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; ആൻജിയോസ്കോപ്പിയും ദിശാസൂചന അഥെരെക്ടോമിയും നടത്തിയ മേഖലയിലെ ആദ്യത്തെ കാർഡിയോളജിസ്റ്റാണ് അദ്ദേഹം. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt;  ''ഇംപെല്ല ഹാർട്ട് സപ്പോർട്ട് ഉപകരണവും'' &lt;ref name=&quot;Impella&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.texasheart.org/Research/Devices/impella.cfm|title=Impella|access-date=3 February 2015|date=2015|publisher=Texas Heart Institute|archive-date=2018-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129072808/http://www.texasheart.org/Research/Devices/impella.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഡ്രഗ്-എലൂട്ടിംഗ് സ്റ്റെന്റുകളും, ബയോറെസോർബബിൾ സ്റ്റെന്റുകളും, ത്രോംബെക്ടമി ഉപകരണങ്ങളും ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്.   &lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;/&gt;  ഉപദേശക ഗ്രൂപ്പിലെ അംഗമെന്ന നിലയിൽ ''ബയോറെസോർബബിൾ സ്കാർഫോൾഡ് (ബിആർഎസ്) സ്റ്റെന്റ്'' വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്.  [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ബനാറസ് ഹിന്ദു സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഡോക്ടറേറ്റ് ബിരുദം നേടിയ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തി,  ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റി, ആൻജിയോഗ്രാം ഓപറേഷനുകൾ എന്നിവയുടെ സേത്തിന്റെ എണ്ണം [[ലിംക ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സ്]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിരക്കിലൊന്നാണ്.   പെർക്റ്റേനിയസ് മയോകാർഡിയൽ ലേസർ റിവാസ്കുലറൈസേഷൻ നടത്തുന്നതായി അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു,  &lt;ref name=&quot;Percutaneous Myocardial Laser Revascularization&quot;&gt;{{Cite journal|title=Percutaneous Myocardial Laser Revascularization|journal=Article|date=2003|pmid=12633794|volume=91|issue=6|pages=661–6|doi=10.1016/s0002-9149(02)03303-9}}&lt;/ref&gt; ഈ പ്രക്രിയ നടപ്പിലാക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ചുരുക്കം കാർഡിയോളജിസ്റ്റുകളിൽ ഒരാളാണ്.   

പാവപ്പെട്ടവർക്ക് ചികിത്സയിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സംഭാവന നൽകിയതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്ന സേത്ത്, &lt;ref name=&quot;Dr Ashok Seth, Cardiac Surgery, Fortis Escorts Delhi, NDTV&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ioPDSZjVLmk|title=Dr Ashok Seth, Cardiac Surgery, Fortis Escorts Delhi, NDTV|access-date=2 February 2015|last=Fortis Healthcare|date=17 March 2013|website=[[YouTube]] video|publisher=ND TV}}&lt;/ref&gt; നിരവധി ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ 250-ലധികം മെഡിക്കൽ പേപ്പറുകൾ വഴി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് &lt;ref name=&quot;Systemic exposure of everolimus after stent implantation: A pharmacokinetic study&quot;&gt;{{Cite journal|title=Systemic exposure of everolimus after stent implantation: A pharmacokinetic study|last9=Cornelis J. Bol|pmid=18926156|doi=10.1016/j.ahj.2008.07.005|issue=4|volume=156|date=October 2008|journal=Am. Heart J.|last8=Carlos Macaya|last=Marcus Wiemer|last7=Martin Desaga|last6=Jan J. Piek|last5=Gert Richardt|last4=Jo¨rg Neuzner|last3=Praveen Chandra|last2=Ashok Seth|pages=751.e1–7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Saphenous vein graft stenting using a novel filter device for distal protection&quot;&gt;{{Cite journal|title=Saphenous vein graft stenting using a novel filter device for distal protection|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-cardiology_2003-03-15_91_6/page/n97|journal=Am J Cardiol|date=March 2003|volume=91|issue=6|pages=736–9|pmid=12633812|doi=10.1016/s0002-9149(02)03418-5}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Utility of Pilot wire in angioplasty of tortuous and highly angulated coronary arteries&quot;&gt;{{Cite journal|title=Utility of Pilot wire in angioplasty of tortuous and highly angulated coronary arteries|journal=Catheterization and Cardiovascular Diagnosis|year=1995|volume=37|issue=3|pages=268–70|pmid=8974804|doi=10.1002/(SICI)1097-0304(199603)37:3&lt;268::AID-CCD10&gt;3.0.CO;2-E}}&lt;/ref&gt; പിയർ റിവ്യൂ ചെയ്ത ദേശീയ അന്തർദേശീയ ജേണലുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; 10 പാഠപുസ്തകങ്ങളിലേക്ക് അധ്യായങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്ത അദ്ദേഹം കാർഡിയോളജിയിൽ രണ്ട് പാഠപുസ്തകങ്ങൾ എഡിറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.  ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി 350 ഓളം കാർഡിയോളജിസ്റ്റുകൾക്ക് പരിശീലനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. സിംഗപ്പൂർ, മലേഷ്യ, പാരീസ്, ചൈന, ഓസ്‌ട്രേലിയ, കൊറിയ, ശ്രീലങ്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടന്ന 400 ലധികം അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനങ്ങളിലും സെമിനാറുകളിലും നൂതന ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റി സാങ്കേതികതകളെക്കുറിച്ച് പ്രകടനം നടത്തി.  2003 ലും 2007 ലും ''ട്രാൻസ്കാറ്റർ കാർഡിയോവാസ്കുലർ തെറാപ്പിറ്റിക്സ്'' കോൺഫറൻസിലും &lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;/&gt; 2003 ലും 2006 ലും ''യൂറോപിസിആറിലും'' അദ്ദേഹത്തിന്റെ തത്സമയ പ്രകടനങ്ങൾ ഉപഗ്രഹത്തിലൂടെ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.  

അശോക് സേത്ത് നിരവധി ശാസ്ത്ര ജേണലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ''ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് കാർഡിയോളജി'' &lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;/&gt; ന്റെ മുൻ അസോസിയേറ്റ് എഡിറ്ററായ അദ്ദേഹം ''ജേണൽ അമേരിക്കൻ കോളേജ് ഓഫ് കാർഡിയോളജി'', &lt;ref name=&quot;Journal American College of Cardiology&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencedirect.com/science/journal/07351097|title=Journal American College of Cardiology|access-date=3 February 2015|date=2015}}&lt;/ref&gt; ''കത്തീറ്ററൈസേഷൻ, കാർഡിയോവാസ്കുലർ ഇന്റർവെൻഷൻ'' &lt;ref name=&quot;Catheterization and Cardiovascular Intervention&quot;&gt;{{Cite web|url=http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)1522-726X|title=Catheterization and Cardiovascular Intervention|access-date=3 February 2015|year=2015|doi=10.1002/(ISSN)1522-726X}}&lt;/ref&gt;, ''യൂറോ ഇന്റർവെൻഷൻ'' &lt;ref name=&quot;Euro Intervention&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.escardio.org/communities/EAPCI/publications/Pages/EuroIntervention.aspx|title=Euro Intervention|access-date=3 February 2015|website=2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204172304/http://www.escardio.org/communities/EAPCI/publications/Pages/EuroIntervention.aspx|archive-date=4 February 2015}}&lt;/ref&gt; ജേണലുകളുടെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡുകളിൽ ഇരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt;  &lt;ref name=&quot;Society of the Cardiac Angiographies and Intervention&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.scai.org/Default.aspx|title=Society of the Cardiac Angiographies and Intervention|access-date=3 February 2015|website=2015|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731133154/http://www.scai.org/Default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (യുഎസ്എ) ബോർഡ് ഓഫ് ഗവർണറിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ ഏഷ്യക്കാരനാണ് സേത്ത്.  ''ഓൺ-സൈറ്റ് സർജിക്കൽ ബാക്കപ്പ് ഇല്ലാതെ പെർകുട്ടേനിയസ് കൊറോണറി ഇടപെടലുകൾ'', അതിന്റെ സ്ഥാന പ്രസ്താവന പ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ച മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുന്നതിനായി സൊസൈറ്റി രൂപീകരിച്ച വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയിലെ അംഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.  സെൻട്രൽ ഡ്രഗ്സ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് കൺട്രോൾ ഓർഗനൈസേഷന്റെ കീഴിലുള്ള ഡയറക്ടറേറ്റ് ജനറൽ ഓഫ് ഹെൽത്ത് സർവീസസിന്റെ വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയിൽ അംഗമാണ്.  രാജ്യത്തിനകത്ത് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ഔഷധം ഉപയോഗിച്ചുള്ള സ്റ്റെന്റുകൾ തദ്ദേശീയമായി നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള എൻ‌ടി‌എം‌എൽ‌ഐ പദ്ധതിയായ് കൗൺസിൽ ഫോർ സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് സംരംഭത്തിന്റെ ചീഫ് കോർഡിനേറ്ററായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. . &lt;ref name=&quot;NTMLI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=TOINEW&amp;BaseHref=TOICH%2F2011%2F03%2F28&amp;ViewMode=HTML&amp;PageLabel=11&amp;EntityId=Ar01101&amp;AppName=1|title=NTMLI|access-date=3 February 2015|date=2015|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;

== അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും ==
[[റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് ഓഫ് എഡിൻ‌ബർഗ്|എഡിൻബർഗിലെ]] റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ്, അയർലണ്ടിലെ റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ്, ലണ്ടനിലെ റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് എന്നിവയുടെ ഫെലോയാണ് അശോക് സേത്ത്. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Medical Tourism&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;/&gt; അമേരിക്കൻ കോളേജ് ഓഫ് കാർഡിയോളജി, യൂറോപ്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കാർഡിയോളജി, സൊസൈറ്റി ഓഫ് കാർഡിയാക് ആൻജിയോഗ്രാഫി ആൻഡ് ഇന്റർവെൻഷൻ, കാർഡിയോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ &lt;ref name=&quot;CSI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.csi.org.in/index.html|title=CSI|access-date=2 February 2015|date=2015|publisher=CSI|archive-date=2020-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416073022/http://www.csi.org.in/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ഇന്റർനാഷണൽ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് അക്കാദമി തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു.  [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ബനാറസ് ഹിന്ദു സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും]] തീർത്ഥങ്കർ മഹാവീർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി, നോയിഡയിലെ അമിറ്റി യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി, ഡോക്ടർ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സ് ബിരുദം (ഡി ലിറ്റ്&amp;nbsp;- ഹോണോറിസ് കോസ) [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും]] ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് (ഡിഎസ്‌സി) (ഹോണറിസ് കോസ) ബിരുദം നേടി.&lt;ref name=&quot;India Medical Times JMI&quot;/&gt; 

ബർമിംഗ്ഹാം സർവകലാശാലയിലെ ''ഡഡ്‌ലി'' വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായ സേത്ത് 1994-ൽ ഐ.എം.എ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സ്‌പെഷ്യാലിറ്റികളിൽ നിന്ന് വിശിഷ്ട സേവന അവാർഡ് നേടി. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; രണ്ടുവർഷത്തിനുശേഷം, ദില്ലി സിറ്റിസൺസ് ഫോറം ഫോർ സിവിൽ റൈറ്റ്സിന്റെ ''ശ്രേഷ് ശ്രീ അവാർഡും'' ''അഖിലേന്ത്യാ ഖത്രി മഹാസഭയിൽ'' , 1998 ൽ ആൻഡ്രിയാസ് ഗ്രുയന്റ്സിഗ് അവാർഡും ലഭിച്ചു.  &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; 1999 ൽ കേംബ്രിഡ്ജിലെ ഇന്റർനാഷണൽ ബയോഗ്രഫിക്കൽ സെന്റർ ''നേട്ടത്തിനുള്ള ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അവാർഡും'' കാർഡിയോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ നാഷണൽ ഇന്റർവെൻഷണൽ കൗൺസിലിൽ നിന്നുള്ള പ്രൊഫഷണൽ എക്സലൻസ് അവാർഡും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.  ബുദ്ധിജീവികളുടെ അഖിലേന്ത്യാ സമ്മേളനം അദ്ദേഹത്തിന് ''2000 ൽ ദില്ലി രത്‌ന അവാർഡ്'' നൽകി. ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷൻ ഡിസ്റ്റിംഗ്വിഷ്ഡ് ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജിസ്റ്റ് അവാർഡ്, [[റോട്ടറി ക്ലബ്ബ്|റോട്ടറി]] വൊക്കേഷണൽ എക്സലൻസ് അവാർഡ്, 2002 ലെ ഐജെസിപി ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജിസ്റ്റ് അവാർഡ് എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.  

2003 ൽ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്]] [[പത്മശ്രീ|അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ]] നൽകി.&lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt; 2005 ൽ ഐ‌എം‌എ എൻ‌ഡി‌ബി ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡും &lt;ref name=&quot;Forerunners Healthcare&quot;/&gt; ഡി‌എം‌എ മെഡിക്കൽ ടീച്ചേഴ്സ് അവാർഡും ലഭിച്ചു. അതേ വർഷം തന്നെ [[ലോക ഹൃദയ ദിനം|വേൾഡ് ഹാർട്ട് ഫെഡറേഷനും]] അദ്ദേഹത്തെ അനുമോദിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; ദില്ലി മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷൻ 2006 ൽ ''ഡിഎംഎ ലെജന്റ് ഇൻ ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി അവാർഡും'' വേൾഡ് കോൺഗ്രസ് ഓൺ ക്ലിനിക്കൽ ആന്റ് പ്രിവന്റീവ് കാർഡിയോളജിയിൽ (ഡബ്ല്യുസിസിപിസി 2006) അദ്ദേഹത്തിന് വീണ്ടും ''ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡ് നൽകി'' .  ജെറിയാട്രിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ 2006 ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ''ഒരു ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡും'' നൽകി.

2007-ൽ കാർഡിയോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ, ഐ.എം.എ-എൻ.ഡി.ബി ഡിസ്റ്റിംഗ്വിഷ്ഡ് സർവീസ് അവാർഡ്, ഐ.എം.എ ഡോക്ടേഴ്‌സ് ഡേ അവാർഡ്, ഐ.എം.എ മാഗ്നാനിമസ് അവാർഡ്, വേൾഡ് കോൺഗ്രസ് ഓൺ ക്ലിനിക്കൽ ആന്റ് പ്രിവന്റീവ് കാർഡിയോളജി 2007 ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡ് എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt; WCCPGC-2008 ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡും 2008 ൽ പന്ത്രണ്ടാമത് വാർഷിക മിഡി മാനേജ്മെന്റ് എക്സലൻസ് അവാർഡും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.   ''സൺ‌ഡേ ഇന്ത്യൻ, ഐ‌ഐ‌പി‌എം മെഗാ എക്സലൻസ് അവാർഡ്'', ഡബ്ല്യുസി‌സി‌പി‌സി -2009 ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡ്, 2009 ൽ ഐ‌എം‌എ ഡോ. കെ. ശരൺ കാർഡിയോളജി എക്സലൻസ് അവാർഡ് എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.   2010 ൽ ഇസബെല്ലാ കാത്തലിക് (ക്രൂസ് ഡി ഒഫീഷ്യൽ കോൺ ഇൻസിഗ്നിയ ഓർഡൻ ഡി ഇസബെൽ ലാ കാറ്റോലിക്ക) നായുള്ള ദേശീയ ദിന ബഹുമതികളിൽ സ്പെയിൻ സർക്കാർ  സൊസൈറ്റി ഓഫ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്ന് മേസൺ സോൺസ് അവാർഡ് ലഭിച്ച അതേ വർഷം കാർഡിയോവാസ്കുലർ ആൻജിയോഗ്രാഫി ആൻഡ് ഇന്റർവെൻഷനുകൾ, യുഎസ്എ, വേൾഡ് അക്കാദമി ഓഫ് സ്പിരിച്വൽ സയൻസിൽ നിന്നുള്ള ''ആത്മ ജ്യോതി അവാർഡ്'' എന്നിവയും ലഭിച്ചു. 

അമേരിക്കൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് കാർഡിയോളജിസ്റ്റ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ഒറിജിൻ (AACIO) 2011 ൽ അവരുടെ പ്രത്യേക അവാർഡിനൊപ്പം സേത്തിന്റെ സേവനങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചു, അതേ വർഷം തന്നെ മൂന്ന് അവാർഡുകൾ കൂടി ലഭിച്ചു, ഏഷ്യൻ ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോവാസ്കുലർ തെറാപ്പിറ്റിക്സിൽ നിന്നുള്ള ഗോൾഡൻ പയനിയർ ഓഫ് ഇന്റർവെൻഷണൽ കാർഡിയോളജി അവാർഡ്, റോട്ടറി ക്ലബ് ഓഫ് ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡ് ദില്ലി, ബീഹാർ ശതാബ്ദി ഉത്സവ് അയോജൻ സമിതിയിൽ നിന്നുള്ള വിശീഷ് ബിഹാരി സമ്മാൻ. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; ദില്ലി മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വിശിഷ്ട് ചിക്കിത്സ രത്തൻ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അലിഗഡ്|, അലിഗഡിലെ ജവഹർലാൽ നെഹ്രു മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] 2012 ൽ അദ്ദേഹത്തെ ''ഏറ്റവും മഹനായ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു''  2014 ൽ മൂന്ന് അവാർഡുകൾ, ഡോക് എൻ ഡോക്-ഗാമെക്സ് സേവ്യർ അവാർഡ്, ഡിഎംഎ സെന്റിനറി അവാർഡ്, ഹീറോ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡ് എന്നിവ ലഭിച്ചു. 2015 ൽ [[പത്മഭൂഷൺ|പത്മ ഭൂഷൺ]] അവാർഡിനായി [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ]] അദ്ദേഹത്തെ റിപ്പബ്ലിക് ദിന ബഹുമതിക്കായി വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുത്തു &lt;ref name=&quot;Padma Bhushan&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;/&gt;

അശോക് സേത്ത് നിരവധി പ്രസംഗനൈപുണ്യവും അവാർഡ് പ്രഭാഷണങ്ങളും മോഹൻ ലാൽ ചരമപ്രസംഗം, ഡോ അമലേന്ദു ദാസ് ചരമപ്രസംഗം, ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സീബ ഗെയ്ഗി പ്രസംഗം, IMA-NDB കെ.എൽ. ചോപ്ര ചരമപ്രസംഗം, RL ശർമ, പദ്മഭൂഷൻ RL ജോഷി മെമ്മോറിയൽ പ്രസംഗം, പ്രൊഫ റെയ്മണ്ട് വെഗ്മാൻ ഓറേഷൻ, പ്രഫസ്സർ ജി എസ് സൈനാനി ഓറേഷൻ, എസ് ബി ഖുറാന മെമ്മോറിയൽ ഓറേഷൻ എന്നിവ അവയിൽ ചിലതാണ്. &lt;ref name=&quot;Fortis&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;My Doc Advisor&quot;/&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[Atherectomy|അതീരെക്ടമി]]
* [[Drug Eluting Stents|ഡ്രഗ് എല്യൂട്ടിംഗ് സ്റ്റെന്റ്സ്]]
* [[Ventricular assist device|വെട്രിക്കുലർ അസിസ്റ്റ് ഡിവൈസ്]]
* [[Angioscopy|ആഞ്ചിയോസ്കോപ്പി]]
* [[Embolectomy|എംബോളക്ടമി]]
* [[Transmyocardial revascularization|ട്രാൻസ്മ്യോകാർഡിയൽ റീവാസ്കുലറൈസേഷൻ]]

==അവലംബം==
{{reflist|colwidth=30em}}

==അധികവായനയ്ക്ക്==
* {{cite journal | title=Systemic exposure of everolimus after stent implantation: A pharmacokinetic study |author1=Marcus Wiemer |author2=Ashok Seth |author3=Praveen Chandra |author4=Jo¨rg Neuzner |author5=Gert Richardt |author6=Jan J. Piek |author7=Martin Desaga |author8=Carlos Macaya |author9=Cornelis J. Bol |author10=Karine Miquel-Hebert |author11=Karolien De Roeck |author12=Patrick W. Serruys | journal=Am. Heart J. |date=October 2008  | volume=156 | issue=4 | doi=10.1016/j.ahj.2008.07.005 | pmid=18926156 | pages=751.e1–7}}
* {{cite journal | title=Saphenous vein graft stenting using a novel filter device for distal protection | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-cardiology_2003-03-15_91_6/page/736 |vauthors=Schlüter M, Chevalier B, Seth A, Bach R, Farah B, Hauptmann KE, Grube E, Schofer J | journal=Am J Cardiol |date=March 2003  | volume=91 | issue=6 | pages=736–9 | pmid=12633812 | doi=10.1016/s0002-9149(02)03418-5}}
* {{cite journal | title=Utility of Pilot wire in angioplasty of tortuous and highly angulated coronary arteries |vauthors=Chandra P, Cribier A, Seth A | journal=Catheterization and Cardiovascular Diagnosis | year=1995 | volume=37 |issue=3 | pages=268–70 | pmid=8974804 | doi=10.1002/(SICI)1097-0304(199603)37:3&lt;268::AID-CCD10&gt;3.0.CO;2-E}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=ioPDSZjVLmk | title=Dr Ashok Seth, Cardiac Surgery, Fortis Escorts Delhi, NDTV | publisher=[[NDTV]] | work=[[YouTube]] video | date=17 March 2013 | access-date=2 February 2015 | author=Fortis Healthcare}}
* {{cite web | url=http://zeenews.india.com/news/health/health-news/prevention-is-the-best-therapy-for-heart-disease-dr-ashok-seth_7661.html | title=Interview with Smita Mishra | publisher=Zee News | date=12 April 2010 | access-date=2 February 2015}}
* {{cite web | url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/backpage/interview-with-dr-ashok-seth-chairman-escorts-heart-institute/articleshow/3426486.cms | title=Economic Times Interview | publisher=Economic Times | date=31 August 2008 | access-date=2 February 2015}}
{{വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പദ്മഭൂഷൻ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}}
{{Padma Shri Award Recipients in Medicine}}
{{PadmaBhushanAwardRecipients 2010–19}}
[[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>0jcc0xnnu91bad5p1mqiupg9pmeovur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അഹ്‌മദ്‌ സൈനി ദഹ്‌ലാൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550455</id>
    <revision>
      <id>4612033</id>
      <parentid>4610143</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T05:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14754" sha1="c6timgk214fshyu0xvuqn4qhl08x5rn" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
{{Infobox religious biography
| image          = 
| caption        = 
| region         = {{flag|Ottoman Empire}}
|ethnicity     = [[അറബ്]]
| era            = 
| name           =  അഹ്‌മദ്‌ സയ്‌നി ദഹ്‌ലാൻ &lt;br/&gt;{{lang|ar|أحمد زَيْني دَحْلان}}
| title          = [[ശൈഖ് അൽ ഇസ്‌ലാം]]&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Muhammad Hisham Kabbani]]|title=The Naqshbandi Sufi Tradition Guidebook of Daily Practices and Devotions|url=https://books.google.com/books?id=zzxUSTpTZ6UC|date=2004|publisher=[[Islamic Supreme Council of America]]|isbn=9781930409224|page=187}}&lt;/ref&gt;
| birth_name     = 
| birth_date     = 1816
| birth_place    = [[മക്ക]], [[ഈജിപ്ത് എയലെറ്റ്]]  [[ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]]
| death_date     = {{death year and age|1886|1816}}
| death_place    = [[മദീന]], [[ഹിജാസ് വിലായത്]],  [[ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]]
| religion       = [[ഇസ്‌ലാം]]
|denomination    = [[സുന്നി]]
|jurisprudence   = [[ശാഫിഈ ]]
|creed           = [[അശ്അരി]], [[ഖാദിരിയ്യ]] 
| main_interests = [[സൂഫിസം]], [[ചരിത്രം]], [[അഖീദ]], [[കലാം]] , [[ഫിഖ്ഹ് ]] , [[ഉസുൽ അൽ ഫിഖ്ഹ്]], [[ഹദീസ്]], [[തഫ്സീർ]], [[തജ്‌വീദ്]], [[വാക്യരചനാശാസ്‌ത്രം]], [[കാവ്യശാസ്ത്രം]], [[ആൾജിബ്ര]]
| notable_works  = ''[[ഫിത്നത്ത് അൽ വഹാബിയ്യഃ]]'',&lt;br/&gt;''അൽ ദുരാർ അൽ സന്നിയാഹ് ഫീ അൽ റദ്ദൽ അൽ വഹാബിയ്യഃ ',&lt;br/&gt;''ഖുലാസഥ് അൽ കലം ഫീ ബയൻ ഉംറഃ അൽ ബലദൽ ഹറം ''
| influences     = [[ഇമാം ഷാഫി ]]&lt;br/&gt;അഹ്‌മദ്‌ അൽ മർസൂഖി അൽ മാലിക്കി അൽ മക്കി 
| influenced     = [[ഖലീൽ അഹ്‌മദ്‌ സഹ്രാപുരി]]&lt;br&gt;ഹുസൈൻ ബിൻ അലി &lt;br/&gt;ശൈഖ് മുസ്തഫ &lt;br/&gt;ഉസ്മാൻ ബിൻ യഹ്‌യ&lt;br/&gt;
}}
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഹിജാസ് പ്രവിശ്യയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രമുഖ ചരിത്രകാരനും, ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതനും, സൂഫി വര്യനുമായിരുന്നു അഹ്‌മദ്‌ സൈനി ദഹ്‌ലാൻ. ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിൻറെ [[ശൈഖ് അൽ ഇസ്‌ലാം]] എന്ന അത്യുന്നത മത കാര്യ മേധാവിയും, ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തിയും, ശാഫിഈ കർമ്മ ശാസ്ത്രത്തിലെ അത്യുന്നത പണ്ഡിത വിദഗ്ദ്ധനും, ഇരു ഹറമുകൾ എന്ന പുണ്യഭവനങ്ങളുടെ ആരാധന നേതൃത്വവും വഹിച്ച അതുല്യ പണ്ഢിത പ്രതിഭയും, ഖാദിരിയ്യ ത്വരീഖത്തിലെ ആധ്യാത്മികനുമായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. &lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Eric Tagliacozzo]]|title=Southeast Asia and the Middle East: Islam, Movement, and the Longue Durée|url=https://books.google.com/books?id=S3nlvRJyjUEC|date=2009|publisher=[[NUS Press]]|isbn=9789971694241|page=125}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Countering Suicide Terrorism: An International Conference|url=https://books.google.com/books?id=zri2IRX9sIEC|date=2001|publisher=[[International Institute for Counter-Terrorism]] (ICT)|isbn=9781412844871|page=72}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.abc.se/home/m9783/ir/ez/hdth/hpf_e.html|title=Hadith On The Present Fitna|publisher=abc.se}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://auction.catawiki.com/kavels/29787661-ahmed-bin-zaini-dahlan-al-hassani-manuscript-of-arabic-grammar-al-azhari-1830|title=History of Islamic Conquests|publisher=[[Catawiki]]}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മാർച്ച് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
കാവ്യ രചന, അൾജിബ്ര, ഗോളശാസ്ത്രം തുടങ്ങി അനവധി മേഖലകളിൽ ഒരു പോലെ പ്രശോഭിച്ച സകല കാലാവല്ലഭനായും ദഹ്‌ലാൻ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പിറവിയെടുത്ത വഹാബിയൻ ചിന്താഗതികൾക്കെതിരെ അതിശക്തമായി നിലകൊണ്ട ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതനാണു ഇദ്ദേഹം , ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരെ ബ്രിട്ടീഷ് സഹായത്തോടെ യുദ്ധം നയിച്ച വഹാബികൾക്കെതിരെ രംഗത്തിറങ്ങിയ അഹ്‌മദ്‌ ദഹ്‌ലാൻ അവർ നടത്തിയ കൂട്ട കൊലകളെ അതി ശക്തമായി വിമർശിച്ചു നിലയുറപ്പിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യൻമാരിൽപെട്ട മക്ക ഭരിച്ചിരുന്ന ശരീഫ് ഹുസൈൻ ബിൻ അലിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ബ്രിട്ടീഷ് സഹായത്തോടെ 
ഉസ്മാനി ഖിലാഫത്തിനെതിരെ മക്കയിൽ വിപ്ലവം നടന്നത്. വഹാബികൾ അതിനെ പിന്തുണച്ചിരുന്നില്ല.

സൈനി ദഹലാൻറെ ശിഷ്യനും മക്കയിലെ രാജാവുമായ ഹുസൈൻ ബിൻ അലി യും ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളമേതാവി മക് മഹോനുമായി നടത്തിയ കത്തിടപാടുകളുടെ ഫലമായി T.E.Lorance എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ചാരന്റെ സഹായത്തോടെ ഹുസൈൻ ബിൻ അലിയുടെ പട്ടാളം മക്കയിലെ ഉസ്മാനി സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചു തോൽപ്പിച്ചു. Ref :The great Arab revolt.

കടുത്ത സൂഫി പക്ഷപാതി ആയിരുന്ന സൈനി ദഹലാൻ അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെ എതിർത്തിരുന്ന 
ഇബ്നു വഹാബും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആശയവും മാർഗ്ഗ ഭ്രംശനം  സംഭവിച്ചതാണെന്ന വിധിയെഴുത്തും നടത്തി. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sunnah.org/wp/2012/12/07/doctrine-ahl-as-sunnah-versus-salafi/|title=The Doctrine of Ahl as-Sunnah Versus the &quot;Salafi&quot; Movement|publisher=As-Sunnah Foundation of America}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ  ==
ഹിജ്‌റ 1231 or 1232 (AD 1816- 1817) മക്കയിൽ ജനനം.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wdl.org/en/item/13024/|title=History of Islamic Conquests|publisher=[[World Digital Library]]|access-date=2021-08-03|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803181844/https://www.wdl.org/en/item/13024/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; പ്രധാന ഗുരുനാഥൻ  സുപ്രസിദ്ധ ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതൻ അഹ്‌മദ്‌ അൽ മർസൂഖി അൽ മാലിക്കി.  ({{lang-ar|أحمد المرزوقي المالكي المكي}}).&lt;ref&gt;كتاب: إمتاع الفضلاء بتراجم القراء فيما بعد القرن الثامن الهجري، تأليف: إلياس بن أحمد حسين بن سليمان البرماوي، الجزء الثاني، الناشر: دار الندوة العالمية للطباعة والنشر والتوزيع، الطبعة الأولى: 2000م، ص: 24-26.&lt;/ref&gt;

ഹുസൈൻ ബിൻ അലി, [[അഹ്‌മദ്‌ റസാഖാൻ ഖാദിരി|ഇമാം അഹ്‌മദ്‌ റസാ ഖാൻ]]  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full text of 'The Reformer of the Muslim World By Dr. Muhammad Masood Ahmad'|url=https://archive.org/stream/TheReformerOfTheMuslimWorldByDrMuhammadMasoodAhmad/The%20Reformer%20of%20The%20Muslim%20World%20%20%20by%20Dr%20Muhammad%20masood%20ahmad_djvu.txt|website=archive.org|access-date=2020-05-08}}&lt;/ref&gt; [[ഖലീൽ അഹ്‌മദ്‌ സഹ്‌റാൻപുരി]] ,&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NQp7DwAAQBAJ&amp;pg=PT16|author=Khalil Ahmad al-Saharanpuri|title=Badhl al-Majhud fi Hall Abi Dawud|website=[[Google Books]]|date=January 2017|isbn=9782745155818|language=Arabic}}&lt;/ref&gt; [[ശൈഖ് മുസ്തഫ വലിയുള്ള]], ഉസ്മാൻ ബിൻ യഹ്‌യ, [[അർസയ്യി ത്വാവിൽ അൽ ബന്താനി ]], മുഹമ്മദ് അംറുള്ള, അഹ്‌മദ്‌ ബിൻ ഹസ്സൻ അൽ അത്താസ് തുടങ്ങിയ അതി പ്രശസ്തരടക്കം ബൃഹത്തായ ശിഷ്യ സമ്പത്തിനുടമയാണ്‌ സൈനി ദഹ്‌ലാൻ .&lt;ref&gt;{{cite book|author=Anne K. Bang|title=Sufis and Scholars of the Sea: Family Networks in East Africa, 1860-1925|url=https://books.google.com/books?id=6_1-AgAAQBAJ|date=2003|publisher=[[RoutledgeCurzon]]|isbn=9781134370139|page=68}}&lt;/ref&gt; [[ഔക്കോയ മുസ്ലിയാർ]], [[ഖാസി അബൂബക്കർ കുഞ്ഞി]], [[ആലി മുസ്ലിയാർ]] എന്നിവർ മലയാളി ശിഷ്യഗണങ്ങളിൽ പ്രമുഖരാണ്. 

ചരിത്രം, മതം, കർമശാസ്ത്രം, ഗണിതം തുടങ്ങി വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലുള്ള നിരവധി അമൂല്യ രചനകൾക്കുടമയാണ് സെയ്നി ദഹ്‌ലാൻ, ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ കൃതികളിൽ ഏറ്റവും പ്രാധ്യാന്യം ഫിത്‌നത്തുൽ വഹാബിയ്യഃ എന്ന ചരിത്ര ഗ്രന്ഥമാണ്. ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തെ തകർക്കാൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം| ബ്രിട്ടീഷ്]] - [[സയണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം|സയണിസ്റ്റ്]] തന്ത്രങ്ങളെയും തുടർന്ന് ഉയർന്നു വന്ന സലഫി പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തെയും, സ്ഥാപകനെയും , അവരുടെ ചെയ്തികളെയും, കൂട്ടക്കൊലകളെയും  അനാവരണം ചെയ്യുന്ന ബൃഹത് ഗ്രന്ഥമാണിത്. സലഫി ആശയത്തെ  മതപരമായി ഖണ്ഡിക്കുന്ന അൽ ദുർറ അൽ സനിയ്യ ഫീ അൽ റദ്ദ് അലാ അൽ വഹാബിയ്യഃ  എന്ന ഗ്രന്ഥവും പ്രസിദ്ധമാണ് .&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Isa Blumi]]|title=Ottoman Refugees, 1878-1939: Migration in a Post-Imperial World|url=https://books.google.com/books?id=nTKaAAAAQBAJ|date=2013|publisher=[[Bloomsbury Academic]]|isbn=9781472515384|page=218}}&lt;/ref&gt;  ഹിജ്‌റ 1304-(1886) -ൽ മദീനയിൽ വെച്ച് മരണം &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://islamictextinstitute.co.za/sayyid-ahmad-zayni-dahlan-al-makki-ash-shafii-d-1304-ah-1886-ce/|title=Sayyid Ahmad Zayni Dahlan al-Makki' ash-Shafi'i [d. 1304 AH / 1886 CE]|publisher=The IslamicText Institute|access-date=2021-08-03|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803181841/https://islamictextinstitute.co.za/sayyid-ahmad-zayni-dahlan-al-makki-ash-shafii-d-1304-ah-1886-ce/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന കൃതികൾ == 
* [[ഫിത്നത്ത് അൽ വഹാബിയ്യഃ]] ({{lang-ar|فتنة الوهابية}}).
* അൽ ദുരാർ അൽ സന്നിയാഹ് ഫീ അൽ റദ്ദൽ അൽ വഹാബിയ്യഃ ({{lang-ar|الدرر السَنِيَّة فى الرد على الوهابية}}).
* ഖുലാസഥ് അൽ കലം ഫീ ബയൻ ഉംറഃ അൽ ബലദൽ ഹറം ({{lang-ar|خلاصة الكلام في بيان أمراء البلد الحرام}}).
*  അൽ ഫുത്തുഹാത് അൽ ഇസ്‌ലാമിയ്യ ബ അദ മുദ്ഹിയ്യല് ഫുതുഹാതുൽ നബവിയ്യ ({{lang-ar|الفتوحات الإسلامية بعد مضي الفتوحات النبوية}}).
* ഷറഹൽ അജ്ജുറുമിയ്യ ({{lang-ar|شرح الأجرومية}}).
* ഷറഹൽ അൽഫിയ്യ  ({{lang-ar|شرح الألفية}}).
* തൻബീയ്യൽ ഗഫ്‌ലിൻ  ({{lang-ar|تنبيه الغافلين: مختصر منهاج العابدين}}).

==പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.alhejaz.org/aalam/113301.htm A Brief Biography of Ahmad Zayni Dahlan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220313105330/http://www.alhejaz.org/aalam/113301.htm |date=2022-03-13 }} {{in lang|ar}}
== References ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:അറബ് തത്ത്വചിന്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികപണ്ഡിതർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികതത്ത്വചിന്തകർ]] [[വർഗ്ഗം: ആധുനിക സൂഫികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അറബ് ചരിത്രകാരന്മാർ]]  [[വർഗ്ഗം: ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ]]</text>
      <sha1>c6timgk214fshyu0xvuqn4qhl08x5rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Thoji</title>
    <ns>3</ns>
    <id>550854</id>
    <redirect title="ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user 49f272ea7255378813e0b1725ed02b8e" />
    <revision>
      <id>4612038</id>
      <parentid>3623231</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T06:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>16706</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>യന്ത്രം: മാറ്റപ്പെട്ട വിക്കിതാളായ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user 49f272ea7255378813e0b1725ed02b8e]] എന്നതിലേയ്ക്കുള്ള പൊട്ടിയ തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="5c6045e6v03fooa5roguhujldefhh50" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user 49f272ea7255378813e0b1725ed02b8e]]</text>
      <sha1>5c6045e6v03fooa5roguhujldefhh50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അർബൈൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>561155</id>
    <revision>
      <id>4612039</id>
      <parentid>4598466</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13256" sha1="izrng12zmbwhn8k31s3lawfi8jf9rc6" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arbaʽeen}}
{{Infobox holiday
|holiday_name = Arbaʽein
|image = Kerbela Hussein Moschee.jpg
|caption = Millions of Muslims gather around the [[Imam Husayn Shrine|Husayn Mosque]] in [[Karbala]] after making a pilgrimage on foot during Arbaʽein.
|official_name = {{lang|ar|الأربعين}} ''{{transl|ar|ALA|al-Arba‘īn}}'' {{in lang|ar}}
|nickname = {{plainlist|
*{{lang-az|İmamın Qırxı}}
*{{lang-bn|চল্লিশা|Chollishā}}
*{{lang-ku|Çilroj}}
*{{lang-fa|چهلم|Chehelom}}
*{{lang-sd|چاليهو|Chālīho}}
*{{lang-tr|Erbain}}
*{{lang-ur|چالیسواں|Chālīsvān}}
}}
|duration = 1 day
|frequency =  once every [[Islamic year]]
|observedby = [[Shia]] Sufi
|date = 20 [[Safar]] 8 October 
|date2018 = 30 October
|date2019 =  19 October&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/10/iraq-protests-arbaeen.html|title=Will Arbaein observance bring peace or protests in Iraq?|last1=Saadoun|first1=Mustafa|website=Al Monitor|date=17 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|date2020 =  8 October&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tehrantimes.com/news/452337/Iran-Iraq-mulling-to-hold-Arbaeen-rituals-online |work=[[Tehran Times]] |access-date=5 October 2020 |date=12 September 2020 |title=Iran, Iraq mulling to hold Arbaein rituals online |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212052431/https://www.tehrantimes.com/news/452337/Iran-Iraq-mulling-to-hold-Arbaeen-rituals-online |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|date2021 = 28 September
|date2022 =  17 September
|observances = Visiting the [[Imam Husayn Shrine]], [[Karbala]]
|type = [[Shia]], [[Alevi]], [[Sufi]]
|significance =  40 days after [[Ashura]]|alt=|litcolor=|celebrations=|begins=|ends=|weekday=|month=|scheduling=|firsttime=|startedby=|relatedto=}}{{Husayn}}{{Islamic Culture}}
[[ആശൂറ]] ദിനത്തിന് നാൽപ്പത് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം നടക്കുന്ന ഒരു ഷിയാ മതപരമായ ആചരണമാണ് '''അർബൈൻ'''  (അറബിക്: الأربعين, റോമനൈസ്ഡ്: അൽ-അർബാ‘ഇൻ, ലിറ്റ്. 'ഫോർട്ടി'), ചെഹല്ലോം (പേർഷ്യൻ: چهلم, &quot;നാൽപ്പതാം ദിവസം&quot;) . മുഹറം മാസത്തിലെ പത്താം ദിവസം രക്തസാക്ഷിയായ മുഹമ്മദിന്റെ ചെറുമകനായ [[അൽ-ഹുസൈൻ ഇബ്‌ൻ അലി]]യുടെ രക്തസാക്ഷിത്വത്തെ ഇത് അനുസ്മരിക്കുന്നു. അൽ-ഹുസൈൻ ഇബ്‌നു അലിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ 71 കൂട്ടാളികളും ഹിജ്‌റ 61-ൽ (ക്രി. 680) [[കർബല യുദ്ധം|കർബല യുദ്ധത്തിൽ]] [[Ubayd Allah ibn Ziyad|ഉബൈദ് അള്ളാ ഇബ്‌നു സിയാദിന്റെ]] സൈന്യത്താൽ രക്തസാക്ഷികളായി.

പല മുസ്ലീം പാരമ്പര്യങ്ങളിലും കുടുംബാംഗങ്ങളുടെയോ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെയോ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള വിലാപത്തിന്റെ സാധാരണ ദൈർഘ്യം കൂടിയാണ് അർബെയിൻ അല്ലെങ്കിൽ നാൽപ്പത് ദിവസം. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാർഷിക തീർത്ഥാടനമാണ് അർബയിൻ. ഇതിൽ 45 ദശലക്ഷം ആളുകൾ ഇറാഖിലെ കർബല നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://elpasoinc.com/readArticleNYT.aspx?guid=04734d5d-49a1-edce-78a3-89dd4b6ccada |title=El Paso Inc |publisher=El Paso Inc. |access-date=30 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710184413/http://elpasoinc.com/readArticleNYT.aspx?guid=04734d5d-49a1-edce-78a3-89dd4b6ccada |archive-date=10 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=uberVU – social comments |url=http://original.antiwar.com/updates/2010/02/05/friday-46-iraqis-1-syrian-killed-168-iraqis-wounded/ |title=Friday: 46 Iraqis, 1 Syrian Killed; 169 Iraqis Wounded - Antiwar.com |publisher=Original.antiwar.com |date=5 February 2010 |access-date=30 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.voanews.com/english/news/middle-east/Blast-Kills-27-in-Iraqi-Shiite-City-of-Karbala-83628687.html |title=Powerful Explosions Kill More Than 40 Shi'ite Pilgrims in Karbala &amp;#124; Middle East &amp;#124; English |publisher=.voanews.com |date=5 February 2010 |access-date=30 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/blast-in-crowd-kills-41-shiite-pilgrims-in-iraq-20100205-nivg.html |title=Blast in crowd kills 41 Shiite pilgrims in Iraq |publisher=News.smh.com.au |date=5 February 2010 |access-date=30 June 2010 | first=Abdelamir | last=Hanun}}&lt;/ref&gt;
== പശ്ചാത്തലം ==
പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടറിലെ ഹിജ്റ 61 വർഷം മുതൽ (10 ഒക്ടോബർ 680) കർബല യുദ്ധത്തിന് ശേഷമോ അടുത്ത വർഷം മുതൽ അർബയീൻ തീർഥാടനം നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഒരു സഹാബായും ആദ്യത്തെ അർബയിൻ തീർത്ഥാടകനുമായ ജാബിർ ഇബ്നു അബ്ദുൾ അല്ലാഹു ഹുസൈന്റെ ശ്മശാനസ്ഥലത്തേക്ക് ഒരു തീർത്ഥാടനം നടത്തിയപ്പോഴാണ് ഇത്തരമൊരു സമ്മേളനം നടന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rch.ac.ir/article/Details/10164 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-12-12 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406000243/http://rch.ac.ir/article/Details/10164 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകല്യവും അന്ധതയും കാരണം അതിയ്യ ഇബ്‌നു സഅദും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്ദർശനം മുഹമ്മദിന്റെ കുടുംബത്തിലെ അവശേഷിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുമായും ഹുസൈന്റെ മകനും അനന്തരാവകാശിയുമായ ഇമാം അലി ഇബ്ൻ ഹുസൈൻ സൈൻ അൽ-ആബിദീന്റെയും (സൈൻ-ഉൽ-ആബിദീൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) സന്ദർശനത്തോടൊപ്പമായിരുന്നു. [[Yazid I|യാസിദ് ഒന്നാമൻ]], [[ഉമവി ഖിലാഫത്ത്|ഉമയ്യദ് ഖലീഫ]] ഡമാസ്കസിൽ എല്ലാവരെയും തടവിലാക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jafarian|first=Rasul|title=[[Reflection on the Ashura movement]]}}&lt;/ref&gt;

സെയ്ൻ അൽ-ആബിദീൻ കർബല യുദ്ധത്തെ അതിജീവിക്കുകയും അഗാധമായ ദുഃഖത്തിൽ ഏകാന്ത ജീവിതം നയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉമയ്യദ് ഖിലാഫത്ത് ഏർപ്പെടുത്തിയ സമ്മർദ്ദത്തിലും കർശനമായ നിരീക്ഷണത്തിലും അദ്ദേഹം ജീവിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://ghbook.ir/index.php?option=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=11952&amp;lang=fa|script-title=fa:حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السلام|last=جعفریان|first=رسول|publisher=موسسه انصاریان|year=2008|edition=11th|location=قم|page=273|language=fa|trans-title=Hayat fekri va siysi aemeh}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ഇരുപത് വർഷക്കാലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ വെള്ളം വയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം അദ്ദേഹം കരയുമായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം ഒരു ഭൃത്യൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന്റെ മകനേ! നിങ്ങളുടെ ദുഃഖം അവസാനിക്കാൻ സമയമായില്ലേ?’ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു, ‘നിനക്ക് കഷ്ടം! പ്രവാചകനായ യാക്കോബിന് പന്ത്രണ്ട് ആൺമക്കളുണ്ടായിരുന്നു, അവരിൽ ഒരാളെ അല്ലാഹു അപ്രത്യക്ഷമാക്കി. നിരന്തര കരച്ചിൽ മൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ വെളുത്തു, ദുഃഖത്താൽ അവന്റെ തല നരച്ചു, അവന്റെ മകൻ ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അവന്റെ മുതുക് ഇരുട്ടിൽ കുനിഞ്ഞു {{efn|[http://tanzil.net/#12:84 Quran, 12:84]}} . പക്ഷേ, എന്റെ അച്ഛനും സഹോദരനും അമ്മാവനും എന്റെ കുടുംബത്തിലെ പതിനേഴുപേരും എന്റെ ചുറ്റും അറുക്കപ്പെടുന്നത് ഞാൻ നോക്കിനിന്നു. എന്റെ ദുഃഖം എങ്ങനെ അവസാനിക്കണം? {{efn|From Shaykh as-Sadooq, al-Khisal; quoted in al-Ameen, A’yan, IV, 195. The same is quoted from Bin Shahraashoob’s Manaqib in Bih’ar al-Anwar, XLVI, 108; Cf. similar accounts, Ibid, pp. 108–10}}&lt;ref name=&quot;sharif al-qarashi&quot;&gt;{{cite book|last=Sharif al-Qarashi|first= Bāqir|year=2000|title=The Life of Imām Zayn al-Abidin (as)|translator=Jāsim al-Rasheed|location=Iraq|publisher=Ansariyan Publications, n.d. Print}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Imam Ali ibn al-Hussain|title=Al-Saheefah Al-Sajjadiyyah Al-Kaamelah|year=2009|others= Translated with an Introduction and annotation by Willian C. Chittick With a foreword by S. H. M. Jafri|publisher=Ansariyan Publications|location=Qum, The Islamic Republic of Iran}}&lt;/ref&gt;

ചില കാലഘട്ടങ്ങളിൽ അർബയ്‌നിന്റെ അനുഷ്ഠാനം നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിൽ അവസാനത്തേത് ഇറാഖിന്റെ പ്രസിഡണ്ടായിരുന്ന സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ  (അറബ് ദേശീയവാദിയായി ഭരിച്ചിരുന്ന ഒരു സുന്നി, ഇസ്ലാമിക നവോത്ഥാനവുമായി ഏറ്റുമുട്ടി)കാലമായിരുന്നു. സദ്ദാമിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഏകദേശം 30 വർഷക്കാലം, ഇറാഖിൽ അർബയിൻ പരസ്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് നിരോധിച്ചിരുന്നു. 2003-ലെ ഇറാഖ് അധിനിവേശത്തെത്തുടർന്ന് 2003 ഏപ്രിലിലെ ആചരണം ലോകമെമ്പാടും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Vali Nasr, ''The Shia Revival''. New York: Norton, 2006; pp 18–19.&lt;/ref&gt;
== ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ==
&lt;gallery&gt;
File:پیاده روی اربعین.jpg|pilgrimage on foot during Arbaʽein
File:پیاده روی اربعین 11.jpg|pilgrimage on foot during Arbaʽein
File:پیاده روی اربعین 32.jpg|pilgrimage on foot during Arbaʽein
File:پیاده روی اربعین 46.jpg|pilgrimage on foot during Arbaʽein
File:پیاده روی اربعین حسینی.jpg|pilgrimage on foot during Arbaʽein
File:The clergymen on the arbane hike روحانیت در پیاده روی اربعین 13.jpg|pilgrimage on foot during Arbaʽein
&lt;/gallery&gt;
==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

==അവലംബം==
{{reflist|30em}}
{{Muslimholidays}}

[[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]]</text>
      <sha1>izrng12zmbwhn8k31s3lawfi8jf9rc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കുറുവാളൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>569092</id>
    <revision>
      <id>4612019</id>
      <parentid>4448620</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T21:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adithrii</username>
        <id>216100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4612019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="eqtnp8e5vx6bktjo7fkf2qcmgrqsl7g" xml:space="preserve">{{PU|Kuruvaaloor}}
{{Infobox settlement
| name                    = Kuruvaloor
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = 
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| coordinates             = {{coord|11.418472763614073|N|75.77007064814579|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[Kerala]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2       = [[Kozhikode district|Kozhikode]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Malayalam language|Malayalam]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 673323
| registration_plate      = KL-76
|area_code_type                  = ടെലിഫോൺ കോഡ്
| area_code                       = 0496
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]]''' '''അത്തോളി''' ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ '''രണ്ടാം വാർഡിന്റെ'''  ഭാഗമായ ഒരു പ്രദേശമാണ് '''''കുറുവാളൂർ'''''. [[അത്തോളി]] [[ഉള്ളിയേരി]] എന്നി പ്രദേശങ്ങളുടെ മധ്യഭാഗത്തായി വരുന്ന പ്രദേശമാണിത്. '''[[കോഴിക്കോട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട് പാർലമെന്റ് മണ്ഡലം]] [[ബാലുശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ബാലുശ്ശേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലം]]''' എന്നിവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു .

[[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>eqtnp8e5vx6bktjo7fkf2qcmgrqsl7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ശ്രീ കുറുവാളൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>569093</id>
    <revision>
      <id>4612020</id>
      <parentid>3756419</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T21:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adithrii</username>
        <id>216100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4612020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="nxugk0uzvyg3dn865lo491p5gjnym43" xml:space="preserve">{{unreferenced|date=2022 ഏപ്രിൽ}}
[[പ്രമാണം:SreeKuruvaloorappanTemple.jpg|ലഘുചിത്രം|ശ്രീ കുറുവാളൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം ]]
കേരളത്തിലെ കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ അത്തോളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായ  '''[[കുറുവാളൂർ|കുറുവാളൂരിൽ]]([[Kuruvaloor]])''' സ്ഥിതി ചെയുന്നു.ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു കുറുവാളൂരപ്പൻ എന്ന പേരിൽ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.കേരളത്തിലെ പുരാതനമായ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത് .
[[പ്രമാണം:Kuruvaloorappan.jpg|ലഘുചിത്രം|ശ്രീ കുറുവാളൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം ]]


==References==
{{reflist}}
[https://goo.gl/maps/YLX37mR9CSBt2McB8 Sree Kuruvaloorappan Temple]</text>
      <sha1>nxugk0uzvyg3dn865lo491p5gjnym43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആദിപാപം (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571294</id>
    <revision>
      <id>4612053</id>
      <parentid>4610966</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6645" sha1="0umtuyq7dyjk4hs9eh4rpfqsr08xxbo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Tharattu (film)}}
{{Infobox film|name=|image=|caption=|director= [[]]|producer= [[]] |writer=[[ ]] |dialogue=[[ ]] |lyrics=[[]] |screenplay=[[ ]] |starring= [[സുകുമാരൻ]]&lt;br&gt; [[സോമൻ]],&lt;br&gt; [[ശ്രീവിദ്യ]], &lt;br&gt;[[സീമ]]&lt;br&gt; [[ജയറാം]], [[]], &lt;br&gt;[[]],&lt;br&gt; [[]] |music=[[]]|action =[[]]|design =[[]]| background music=[[]] |cinematography= [[]]|editing=[[]]|studio=|distributor=| banner =| runtime =  |released={{Film date|1981|3|12|df=y}}|country={{Ind}}[[ഭാരതം]]|language=[[മലയാളം]]}}

{{prettyurl|Aadipaapam}}
{{Infobox film 
| name           = ആദിപാപം
| image          =
| caption        =
| director       = [[കെ.പി. കുമാരൻ]] 
| producer       = പി.ഗി.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ
| writer         = [[കെ.പി. കുമാരൻ]] 
| screenplay     = [[കെ.പി. കുമാരൻ]] 
| starring       = [[ശുഭ]],&lt;br&gt; [[സുകുമാരൻ]] 
| music          = [[ശ്യാം]]
| lyrics         = [[പൂവച്ചൽ ഖാദർ]]
| cinematography = ഹേമചന്ദ്രൻ
| editing        = [[ജി. വെങ്കിട്ടരാമൻ]]
| studio         = കാമിനി ഇന്റർനാഷണൽ
| distributor    = കാമിനി ഇന്റർനാഷണൽ
| released       = {{Film date|1979|10|26|df=y}}
| country        = {{Ind}}| language       = മലയാളം| budget         = | gross          = }}

[[കെ.പി. കുമാരൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത് പി ജി ഗോപാലകൃഷ്ണൻ നിർമ്മിച്ച [[1979-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക|1979]] ലെ [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ]] [[മലയാളം|മലയാള]] ചിത്രമാണ് '''''ആദിപാപം''''' . [[ശുഭ]], [[സുകുമാരൻ]] എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ചിത്രത്തിന് സംഗീതം നൽകിയിരിക്കുന്നത് [[ശ്യാം]] ആണ് . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=968&amp;ln=ml|title=ആദിപാപം(1979)|access-date=2026-03-31 |publisher=മലയാളചലച്ചിത്രം.കോം}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?1062|title=ആദിപാപം(1979)|access-date=2026-03-31|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|url-status=live}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  [[പൂവച്ചൽ ഖാദർ]] ഗാനങ്ങൾ എഴുതി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/mudra.html#cast|title=ആദിപാപം(1979)|access-date=2026-03-31 |publisher=ഫിലിം ബീറ്റ്}}&lt;/ref&gt;


==താരനിര&lt;ref&gt;{{cite web|title= ആദിപാപം(1979)|url= https://www.m3db.com/film/1918|publisher=www.m3db.com|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളം മൂവി&amp; മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം
|-
|1||[[സുകുമാരൻ]]  ||
|-
|2||[[സുധീർ]]  ||
|-
|3||[[പ്രേംജി]]  ||
|-
|4||[[ശുഭ]]  ||
|-
|5||[[പോൾ വെങ്ങോല]]  ||
|-
|6||[[ബേബി മിനി]]  ||
|}

==താരനിര&lt;ref&gt;{{cite web|title=ആദിപാപം(1979)|url= https://www.m3db.com/film/ethirppukal|accessdate=2025-10-15|publisher=മലയാളം മൂവി&amp; മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം
|-
|1||[[]]  ||
|-
|2||[[]]  ||
|-
|3||[[]]  ||
|-
|4||[[]]  ||
|-
|5||[[]]  ||
|-
|6||[[]]  ||
|-
|7||[[]]  ||
|-
|8||[[]]  ||
|-
|9||[[]]  ||
|-
|10||[[]]  ||
|-
|11||[[]]  ||
|-
|12||[[]]  ||
|-
|13||[[]]  ||
|-
|14||[[]]  ||
|-
|15||[[]]  ||
|-
|16||[[]]  ||
|-
|17||[[]]  ||
|-
|18||[[]]  ||
|-
|19||[[]]  ||
|-
|20||[[]]  ||
|-
|21||[[]]  ||
|-
|22||[[]]  ||
|-
|23||[[]]  ||
|-
|24||[[]]  ||
|-
|25||[[]]  ||
|}

==ഗാനങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ആദിപാപം(1979)|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4290|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|archive-date=2023-09-03|6=https://malayalasangeetham.info/m.php?4290|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903081941/https://malayalasangeetham.info/m.php?4290}}&lt;/ref&gt;==
*വരികൾ:[[പൂവച്ചൽ ഖാദർ]]
*ഈണം:  [[ശ്യാം]]
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCF&quot; align=&quot;center&quot; 
| '''നമ്പർ.''' || '''പാട്ട്''' || '''പാട്ടുകാർ'''  || '''രാഗം''' 
|- 
| 1 || ||[[എസ്. ജാനകി]]|| 
|- 
| 2 || ||[[]]|| 
|- 
| 3 || ||[[കെ.ജെ. യേശുദാസ്|യേശുദാസ്]]|| 
|- 
| 4 || ||[[]]|| 
|}

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
* {{YouTube|id=txG6ArEsp4s ഓർക്കുക വല്ലപ്പോഴും}} 
* {{IMDb title|0233159|ഓർക്കുക വല്ലപ്പോഴും(1978)}}

[[വർഗ്ഗം:1970-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1979-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശ്യാം സംഗീതം പകർന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പൂവച്ചൽ ഖാദറിന്റെ ഗാനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പൂവച്ചൽഖാദർ-ശ്യാം ഗാനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സുകുമാരൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജി വെങ്കിട്ടരാമൻ ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0umtuyq7dyjk4hs9eh4rpfqsr08xxbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>575608</id>
    <revision>
      <id>4612057</id>
      <parentid>4587608</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21035-72</username>
        <id>216112</id>
      </contributor>
      <origin>4612057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14694" sha1="j3p4sofc8u67nzlgxh7kikrcyr4jlfp" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
{{infobox politician
| name                = പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ
| image               = 
| caption             = 
| birth_date          = 1949 സെപ്റ്റംബർ 20
| birth_place         = പ്രയാർ, [[ഓച്ചിറ]] [[കൊല്ലം ജില്ല]]
| death_date          = {{death date and age|2022|06|04|1941|09|20|mf=yes}}
| death_place         = വട്ടപ്പാറ, കൊല്ലം
| office              = നിയമസഭാംഗം
| term                = 2001-2006
| constituency        = [[ചടയമംഗലം]]
| predecessor         = [[ആർ. ലതാദേവി]]
| successor           = [[മുല്ലക്കര രത്നാകരൻ]]
| office2             = മിൽമ ചെയർമാൻ
| term2               = 1984-2001
| predecessor2        = സ്ഥാപക ചെയർമാൻ
| successor2          = 
| party               = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| spouse              = എസ്.സുധർമ്മ
| children            = 1 son and 2 daughters
| year                = 2022
| date                = 05 ജൂൺ
| source              = http://www.niyamasabha.org/codes/members/m99.htm പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭ
}}
[[milma|ക്ഷീര കർഷക]] പ്രസ്ഥാനമായ [[മിൽമ]] സ്ഥാപിച്ച മുൻ [[നിയമസഭ]] സാമാജികനും [[കൊല്ലം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന [[കോൺഗ്രസ്]] നേതാവുമായിരുന്നു ''' പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ.&lt;ref&gt;&quot;പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണന് വിട; സംസ്കാരം ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ | Prayar Gopalakrishnan| Funeral| Death| Manorama News&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/06/05/prayar-gopalakrishnans-funeral.html&lt;/ref&gt; (1941-2022) ''' 2022 ജൂൺ 4ന് അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;&quot;മുൻ എംഎൽഎ പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ‌ അന്തരിച്ചു; യാത്രയ്ക്കിടെ ഹൃദയാഘാതം&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/06/04/former-mla-prayar-gopalakrishnan-passed-away.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ അന്തരിച്ചു, Prayar gopalakrishnan,Prayar gopalakrishnan Passed Away,Prayar gopalakrishnan Death News,Kerala News&quot; https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/prayar-gopalakrishnan-passed-away-1.7576696&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ സൗമ്യ മുഖം, അടിമുടി രാഷ്ട്രീക്കാരനും വിശ്വാസ സംരക്ഷകനുമായ പ്രയാർ, prayar gopalakrishnan,prayar gopalakrishnan death news,Malayalam News&quot; https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/life-story-of-late-congress-leader-prayar-gopalakrishnan-1.7579361&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ കേരളത്തിൻറെ പാൽക്കാരൻ | Madhyamam&quot; https://www.madhyamam.com/kerala/prayar-gopalakrishnan-is-the-milkman-of-kerala-1019620&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;പ്രയാർ: മിൽമയെ 'കേരളം കണികണ്ട് ഉണരുന്ന നന്മ'യാക്കിയ അമരക്കാരൻ | Madhyamam&quot; https://www.madhyamam.com/kerala/prayar-the-man-who-made-milma-the-good-that-awakens-in-kerala-1019140&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കരുനാഗപ്പള്ളി താലൂക്കിലെ പ്രയാർ ഗ്രാമത്തിൽ ക്ഷീരകർഷകനായിരുന്ന ആർ.കൃഷ്ണൻ നായരുടേയും അധ്യാപികയായിരുന്ന മീനാക്ഷിയമ്മയുടേയും മകനായി 1941 സെപ്റ്റംബർ 20ന് ജനിച്ചു. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം കൊല്ലം എസ്.എൻ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി.&lt;ref&gt;&quot;അവസരങ്ങൾ നൽകിയത് കോൺഗ്രസ്; മറ്റൊരു ചിന്തയില്ല -പ്രയാർ | Madhyamam&quot; https://www.madhyamam.com/kerala/prayar-gopalakrishnan-congress-kerala-news/600432&lt;/ref&gt;

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==

കൊല്ലം എസ്.എൻ കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിയായിരിക്കെ കോളേജ് യൂണിയൻ ചെയർമാനായാണ് പൊതുരംഗ പ്രവേശനം. കെ.എസ്.യുവിലൂടെ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തിയ പ്രയാർ കെ.എസ്.യു കൊല്ലം ജില്ലക്കമ്മറ്റിയുടെ കൺവീനറായിരുന്നു. പിന്നീട് യൂത്ത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ ബ്ലോക്ക്, ജില്ലാ പ്രസിഡൻ്റ്, ഡി.സി.സി കൊല്ലം ജില്ലാ ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കെ.പി.സി.സി അംഗം എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ച പ്രയാർ 
2001-ൽ ഇടത് കോട്ടയായിരുന്ന ചടയമംഗലത്ത് നിന്ന് നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

1992-ൽ നടന്ന കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ സംഘടന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആൻ്റണി ഗ്രൂപ്പിൻ്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിയായി കൊല്ലം  ഡി.സി.സി പ്രസിഡൻറ് സ്ഥാനത്തേയ്ക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും ഐ ഗ്രൂപ്പിലെ കെ.സി.രാജനാണ് പ്രസിഡൻറായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. അതിന് ശേഷം ക്ഷീരമേഖലയെ കർമ്മമണ്ഡലമാക്കി ഗുജറാത്തിലെ ആനന്ദ് മാതൃകയിൽ മിൽമ കെട്ടിപ്പടുത്തു.

മിൽമയുടെ ആദ്യ ചെയർമാനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രയാർ 5 തവണയായി 17 വർഷത്തോളം ഈ പദവിയിൽ തുടർന്നു. കൊല്ലം ജില്ലാ മിൽക്ക് സപ്ലൈയേഴ്സ് യൂണിയൻ പ്രസിഡൻറായിരിക്കെ ധവള വിപ്ലവത്തിൻ്റെ പിതാവ് ഡോ. വർഗീസ് കുര്യനെ കാണാനിടയായതാണ് കേരളത്തിൽ മിൽമയുടെ പിറവിയിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്.

1996-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ചടയമംഗലത്ത് നിന്ന് നിയമസഭയിലേയ്ക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും സി.പി.ഐയിലെ ആർ.ലതാദേവിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു. 2001-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആർ.ലതാദേവിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി ചടയമംഗലത്ത് നിന്ന് കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ചടയമംഗലത്ത് നിന്ന് കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ നിയമസഭാംഗമായ ഏക കോൺഗ്രസുകാരനാണ് പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ.&lt;ref&gt;&quot;പ്രയാർ; ചടയമംഗലത്ത് വിജയക്കൊടി പാറിച്ച ഏക കോൺഗ്രസുകാരൻ | Madhyamam&quot; https://www.madhyamam.com/kerala/local-news/kollam/chadayamangalam/prayar-gopalakrishnan-he-was-the-only-congressman-to-win-in-chadayamangalam-1019737&lt;/ref&gt; 2006-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ചടയമംഗലത്ത് നിന്ന് വീണ്ടും നിയമസഭയിലേയ്ക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും സി.പി.ഐയിലെ മുല്ലക്കര രത്നാകരനോട് പരാജയപ്പെട്ടു.

2015-ൽ സംസ്ഥാന മുന്നോക്ക ക്ഷേമ കോർപ്പറേഷൻ്റെ ആദ്യ ചെയർമാനായിരുന്ന ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് കോർപ്പറേഷൻ്റെ രണ്ടാമത്തെ ചെയർമാനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2015-ലായിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ് പ്രസിഡൻറായത്. 2017-ൽ കാലാവധി ചുരുക്കി കൊണ്ടുള്ള ഓർഡിനൻസിലൂടെ പ്രയാറിനെ ഇടത് സർക്കാർ പുറത്താക്കുകയായിരുന്നു.

ശബരിമല യുവതി പ്രവേശനത്തിൽ സർക്കാർ നിലപാടിനെതിരെ കോൺഗ്രസിൻ്റെ മുന്നണിപ്പോരാളിയായി സ്വന്തം നിലയ്ക്ക് സുപ്രീം കോടതിയിൽ കക്ഷി ചേർന്നിരുന്നു.

''' പ്രധാന പദവികളിൽ '''

* കോളേജ് യൂണിയൻ ചെയർമാൻ, എസ്.എൻ കോളേജ് കൊല്ലം
* ജില്ലാ കൺവീനർ, കെ.എസ്.യു കൊല്ലം
* ജില്ലാ പ്രസിഡൻറ്, യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് കൊല്ലം
* ഡി.സി.സി ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കൊല്ലം
* പ്രസിഡൻറ്, കൊല്ലം ജില്ലാ സഹകരണ പാൽ വിതരണ യൂണിയൻ
* സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റ്, കേരള സ്റ്റേറ്റ് മിൽക്ക് അസോ.
* 1982 : മിൽമ, ഡയറക്ടർ ബോർഡംഗം
* 1984-2001 : മിൽമ ചെയർമാൻ
* 1988-1991 : വൈസ് പ്രസിഡൻറ്, ഇന്ത്യൻ ഡയറി അസോ.
* മെമ്പർ, നാഷണൽ ഡയറി ബോർഡ്
* 2001-2006 : നിയമസഭാംഗം, ചടയമംഗലം
* 2015-2017 : പ്രസിഡൻറ്, തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്

''' പുരസ്കാരങ്ങൾ '''

* മികച്ച സഹകാരി (1991)
* ഭരത് ദൂത് അവാർഡ്, ഇന്ത്യൻ കോൺഫെഡറേഷൻ ഓഫ് അഗ്രികൾച്ചർ (1995)
* ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബൽ അവാർഡ്, ഗ്ലോബൽ ഇക്കണോമിക്സ് കൗൺസിൽ (1995)
* സ്വദേശാഭിമാനി അവാർഡ്, കെ.ആർ.ഇളങ്കത്ത് മെമ്മോറിയൽ ട്രസ്റ്റ് (2000)
* വിദ്യാധിരാജ സേവ പുരസ്കാരം, പന്മന ആശ്രമം (2017)

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭാര്യ എസ്.സുധർമ്മ കാഞ്ഞിരത്തുംമൂട് യു.പി സ്കൂളിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച പ്രധാനാധ്യാപികയാണ്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/ex-mla-prayar-gopalakrishnan-passed-away-1019113|title=മുൻ എം.എൽ.എ പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ അന്തരിച്ചു|access-date=2022-08-20|last=ലേഖകൻ|first=മാധ്യമം|language=en}}&lt;/ref&gt; ഡോ. റാണി കൃഷ്ണ, ഡോ. വേണി കൃഷ്ണ, ഡോ. വിഷ്ണു കൃഷ്ണ എന്നിവർ മക്കളാണ്.

== മരണം ==
കാർ യാത്രയ്ക്കിടെയുണ്ടായ ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്ന് കൊല്ലത്തെ വട്ടപ്പാറ എസ്.യു.ടി മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് 2022 ജൂൺ 4ന് അന്തരിച്ചു. ജൂൺ 5ന് ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ട് മണിയ്ക്ക് സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻ്റെ പൂർണ്ണ ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ കൊല്ലം ചിതറയിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ സംസ്കാര ചടങ്ങുകൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;&quot;മുൻ എം.എൽ.എ പ്രയാർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ അന്തരിച്ചു | Madhyamam&quot; https://www.madhyamam.com/kerala/ex-mla-prayar-gopalakrishnan-passed-away-1019113&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;വിശ്വാസ സംരക്ഷണ പോരാട്ടത്തിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിന്ന പ്രയാർ -കെ. സുധാകരൻ | Madhyamam&quot; https://www.madhyamam.com/kerala/prayar-gopalakrishnan-who-was-at-the-forefront-of-the-struggle-for-the-protection-of-the-faith-k-sudhakaran-1019135&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>j3p4sofc8u67nzlgxh7kikrcyr4jlfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588644</id>
    <revision>
      <id>4612073</id>
      <parentid>3911391</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25567" sha1="sgpqy7w4zbkw0q954bk54fmnweqqdje" xml:space="preserve">{{pu|Aryabhatta Knowledge University}}
'''ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി''' ('''എകെയു പട്ന''') [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[പട്ന|ബീഹാറിലെ പട്നയിലെ]] മിതാപൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കൊളീജിയറ്റ് പബ്ലിക് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയാണ്.&lt;ref name=&quot;State&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ugc.ac.in/oldpdf/State%20University/State%20University%20as%20on%2029-06-2017.pdf|title=List of State Universities as on 29.06.2017|access-date=1 July 2017|date=29 June 2017|publisher=[[University Grants Commission (India)|University Grants Commission]]}}&lt;/ref&gt; പ്രശസ്ത ഇന്ത്യൻ [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന]] [[ആര്യഭടൻ|ആര്യഭട്ടയുടെ]] പേരാണ് ഇതിന് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.

ശ്രദ്ധേയമായ ചില ഒഴിവാക്കലുകൾക്ക് പുറമെ, ബീഹാർ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള സാങ്കേതിക, മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്മേൽ എകെയു വിന് അധികാരമുള്ളതോടൊപ്പം, ഇത് ബീഹാറിലെ സ്റ്റേറ്റ് ടെക്നോളജിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിനെ [[ആൾ ഇന്ത്യ കൗൺസിൽ ഫോർ ടെക്നിക്കൽ എജ്യൂക്കേഷൻ]] അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്ത് എൻജിനീയറിങ്, മെഡിക്കൽ, ടെക്‌നോളജി എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലും പ്രോഗ്രാമുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന കോളേജുകൾ സർവകലാശാലയുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്യേണ്ടത് നിയമപരമായ ഒരു ആവശ്യകതയാണ്. ഇതിൻറെ കീഴിൽ നാല് വിദ്യാലയങ്ങളും ഉണ്ട്:

* സെന്റർ ഫോർ  ജോഗ്രഫിക്കൽ സ്റ്റഡീസ്.
* സെന്റർ ഫോർ  റിവർ സ്റ്റഡീസ്
* സെന്റർ ഫോർ ജേണലിസം ആൻഡ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ.
* പട്ലിപുത്ര സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ്.

== കാമ്പസ് ==
[[പട്ന|പട്‌നയിലെ]] മിതാപൂരിലുള്ള സ്വന്തം ഓഫീസിൽ നിന്നാണ് സർവകലാശാല പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
''2008-ലെ ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ആക്ട്'' വഴി ബീഹാർ ഗവൺമെന്റ് 2010-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ സർവ്വകലാശാല.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://akubihar.ac.in/Administration/Docs/AKU_Act_2008(English).pdf|title=The Aryabhatta Knowledge University Act, 2008|access-date=3 August 2017|date=2008|publisher=[[Government of Bihar]]|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327152646/http://akubihar.ac.in/Administration/Docs/AKU_Act_2008(English).pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  [[ബിഹാർ|ബീഹാറിലെ]] സാങ്കേതിക വിദ്യാഭ്യാസം, മെഡിക്കൽ, മാനേജ്മെന്റ്, അനുബന്ധ പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ വികസനത്തിനും മാനേജ്മെന്റിനുമായാണഅ ഇത് സ്ഥാപിതമായത്.

== അഫിലിയേറ്റഡ് കോളേജുകൾ ==
2020-21 സെഷനിൽ, യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ കീഴിൽ 56 എഞ്ചിനീയറിംഗ്, [[ഫാർമസി]] കോളേജുകൾ, 15 മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ, 33 വിദ്യാഭ്യാസ കോളേജുകൾ, 8 കമ്മ്യൂണിറ്റി കോളേജുകൾ, 36 [[നഴ്‌സിങ്|നഴ്സിംഗ്]] കോളേജുകൾ, 11 തൊഴിലധിഷ്ഠിത കോളേജുകൾ എന്നിവയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://akubihar.ac.in/Colleges/Engineering.aspx|title=.:Official Website : Aryabhatta Knowledge University, Patna:.|access-date=2020-02-01|website=akubihar.ac.in|archive-date=2021-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209231746/http://akubihar.ac.in/Colleges/Engineering.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജുകൾ ===
ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിക്ക് കീഴിലുള്ള എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://akubihar.ac.in/Colleges/Engineering.aspx|title=List of Engineering Colleges under AKU|access-date=2020-02-26|website=akubihar.ac.in|archive-date=2021-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209231746/http://akubihar.ac.in/Colleges/Engineering.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Columns-list|
*[[ബിപി മണ്ഡല് കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[ബക്തിയാർപൂർ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[ഭഗൽപൂർ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[ദർഭംഗ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[ഗയ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[കതിഹാർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്]]
*[[മോതിഹാരി കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[നളന്ദ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[പൂർണ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[സഹർസ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[സുപോൾ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[ലോക്നായക് ജയ് പ്രകാശ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]
*[[രാഷ്ട്രകവി രാംധാരി സിംഗ് ദിനകർ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*[[മുസാഫർപൂർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]
*[[സീതാമർഹി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]
*[[ഷേർഷാ കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്]]
*ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, [[അരാരിയ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, വൈശാലി]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ജാമുയി]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ബാങ്ക]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, അർവാൾ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, നവാഡ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, കിഷൻഗഞ്ച്]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, മുൻഗർ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഷിയോഹർ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, വെസ്റ്റ് ചമ്പാരൻ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഔറംഗബാദ്]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, കൈമൂർ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഗോപാൽഗഞ്ച്]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, മധുബനി]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, സിവാൻ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ജഹാനാബാദ്]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഖഗാരിയ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ബക്‌സർ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഭോജ്പൂർ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഷെയ്ഖ്പുര]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ലഖിസരായി]]
*[[ഗവൺമെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്, സമസ്തിപൂർ]]
*അദ്വൈത മിഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ബങ്ക
*അസ്മെറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, കിഷൻഗഞ്ച്
*[[ബുദ്ധ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ഗയ]]
*എക്സാൾട്ട് കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് &amp; ടെക്നോളജി, വൈശാലി
*[[മൗലാന ആസാദ് കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി]]
*[[മോതി ബാബു ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]
*[[നേതാജി സുഭാഷ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ബിഹ്ത]]
*[[ആർ.പി.  ശർമ്മ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]
*സിത്യോഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ഔറംഗബാദ്
*സിവാൻ എഞ്ചിനീയറിംഗ് &amp; ടെക്നിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, സിവാൻ
*[[വിദ്യാ വിഹാർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]}}

=== മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ ===
ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിക്ക് കീഴിലുള്ള മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://akubihar.ac.in/Colleges/Medical.aspx|title=List of Govt. Medical Colleges under AKU|access-date=2020-02-26|website=akubihar.ac.in|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226074441/http://akubihar.ac.in/Colleges/Medical.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Columns-list|*ഗവണ്മെന്റ് ആയുർവേദ കോളേജ്, പട്ന
*[[ഗവൺമെന്റ് ടിബി കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ, പട്ന]]
*രാജ്കിയ അയോധ്യ ശിവകുമാരി ആയുർവേദ് കോളേജ് &amp; ഹോസ്പിറ്റൽ, ബെഗുസാരായി
*[[പട്ന ഡെന്റൽ കോളേജ്]]
*[[അനുഗ്രഹ് നാരായൺ മഗധ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
*[[ദർഭംഗ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
*ജനനായക് കർപൂരി താക്കൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് &amp; ഹോസ്പിറ്റൽ, മധേപുര, ബീഹാർ
*[[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഭഗൽപൂർ]]
*[[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ബെട്ടിയ]]
*[[മധുബനി മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]], [[മധുബാനി, ബീഹാർ|മധുബാനി]]
*അംബേദ്കർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹയർ എജ്യുക്കേഷൻ, ദനാപൂർ, പട്ന
*ഐഹെ പ്രൊഫഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, ദനാപൂർ, പട്ന
* അംബേദ്കർ കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, റോഹ്താസ്
*[[നളന്ദ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
* നേതാജി സുഭാഷ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് &amp; ഹോസ്പിറ്റൽ, അംഹാര, ബിഹ്ത, പട്ന
*[[പട്‌ന മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
*[[ശ്രീകൃഷ്ണ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
*[[വർധമാൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
*[[പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]]}}

=== ഫാർമസി കോളേജുകൾ ===
ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിക്ക് കീഴിലുള്ള ഫാർമസി കോളേജുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
{{Columns-list|*[[ഗവൺമെന്റ് ഫാർമസി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, പട്ന]]
*സീ എജ്യുക്കേഷണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസി, ഔറംഗബാദ്
*നിഭ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, നളന്ദ
*ഗൗതം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസി, ഹിൽസ, നളന്ദ
* മംമ്ത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എജ്യുക്കേഷൻ, സിവാൻ
*സ്വാമി വിവേകാനന്ദ് പ്രൊഫഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, റോഹ്താസ്
*[[ചാണക്യ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി ആൻഡ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഭോജ്പൂർ]]
*[[മദേഴ്‌സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്‌നോളജി, ബിഹ്ത]]
*S.N.S കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി, മോത്തിഹാരി}}

=== വിദ്യാഭ്യാസ കോളേജുകൾ ===
{{Columns-list|*[[സെന്റ്.  സേവ്യേഴ്‌സ് കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ]], പട്‌ന
*അമൽറ്റാസ് കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, റോഹ്താസ്
*ട്രൈഡന്റ് ബിഎഡ് കോളേജ്, ഗിദ്ദ
*ഹരി നരേൻ സിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടീച്ചേഴ്‌സ് എജ്യുക്കേഷൻ, സസാരം
*കിംഗ്‌വേ ടെക്‌നിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, കൈമൂർ
*രാധാകൃഷ്ണൻ കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, പട്ന
*മൈത്രേയ കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ &amp; മാനേജ്മെന്റ്, വൈശാലി
*ഹരഖ്ദിയോ സിംഗ് കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ രാമാനുജ് ബാഗ്, നളന്ദ
*മാ ആരണ്യ ദേവി ബിഎഡ് കോളേജ്, ഭോജ്പൂർ
*ആർ.എൽ.  മഹ്തോ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, സമസ്തിപൂർ
*മുണ്ഡേശ്വരി കോളേജ് ഫോർ ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷൻ, പട്ന
*രാജ് മാതാ മാധുരി ദേവി ടീച്ചേഴ്‌സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, ഖഗാരിയ
*ഗംഗ ഗ്ലോബൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടീച്ചർ എജ്യുക്കേഷൻ, ബെഗുസാരായി
*എസ്. എസ്. കോളേജ് ഓഫ് ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷൻ, പട്ന
*സുരേന്ദ്ര ബിഎഡ് ടീച്ചർ ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്
*ഹിമാലയ ടീച്ചേഴ്സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, പട്ന
*വീരയടൻ ബിഎഡ് കോളേജ്, നളന്ദ
* മംമ്ത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എജ്യുക്കേഷൻ, സിവാൻ
*ആചാര്യ സുദർശൻ ബിഎഡ് കോളേജ്, സീതാമർഹി
*കെജിഐ സ്കൂൾ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, പട്ന
*ജനാർദൻ പ്രസാദ് സിംഗ് ടീച്ചേഴ്‌സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, ശരൺ
*കമല ഭുവനേശ്വർ ബിഎഡ് കോളേജ്, ബെഗുസാരായി
*ദേശരത്ന രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് ശിക്ഷക് പ്രശിക്ഷൻ മഹാവിദ്യാലയം, പട്ന
*ഭഗവതി സിംഗ് മെമ്മോറിയൽ ബിഎഡ് മഹാവിദ്യാലയ, ഭാഭുവ
*ആർ.എസ്. ശാരദാ ദേവി വിദ്യാഭ്യാസ കോളേജ്, വൈശാലി
*ഗവൺമെന്റ് വിമൻസ് കോളേജ്, ഗാർഡനിബാഗ്
*തർക്കേശ്വര് നാരായൺ അഗർവാൾ ടീച്ചേഴ്‌സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, ഹരിഗാവ്
*ചാണക്യ ഫൗണ്ടേഷൻ, പട്ന
*തപേശ്വർ സിംഗ് ടീച്ചേഴ്സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, ഭോജ്പൂർ
* മര്യാദ പുരുഷോത്തം കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, ബക്‌സർ
*ഭുവൻ മാൾട്ടി ടീച്ചേഴ്‌സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, മോത്തിഹാരി
*ഗ്യാൻ പ്രകാശ് സ്വാമി വിവേകാനന്ദ് ടീച്ചേഴ്‌സ് ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, ഖുശ്രുപൂർ
*ഗൗതം കോളേജ് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, ചാപ്ര
*ഇന്ദ്രകാളി രാംജീ സിംഗ് ബിഎഡ് കോളേജ്, ഗോപാൽഗഞ്ച്}}

=== വൊക്കേഷണൽ &amp; പ്രൊഫഷണൽ കോളേജ് ===
ആര്യഭട്ട നോളജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിക്ക് കീഴിലുള്ള വൊക്കേഷണൽ, പ്രൊഫഷണൽ കോളേജുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://akubihar.ac.in/Colleges/Education.aspx|title=List of Educational Colleges under AKU|access-date=2020-02-26|website=akubihar.ac.in|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226074432/http://akubihar.ac.in/Colleges/Education.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* വിദ്യാ വിഹാർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, പൂർണിയ
* അംബേദ്കർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹയർ എഡ്യൂക്കേഷൻ, ദനാപൂർ, പട്ന [http://akubihar.ac.in/Colleges/VocationalCollegeDetails.aspx?SlNo=325&amp;Session=2021-22 AKU വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124054621/http://akubihar.ac.in/Colleges/VocationalCollegeDetails.aspx?SlNo=325&amp;Session=2021-22 |date=2023-01-24 }}
* സിമേജ് പ്രൊഫഷണൽ കോളേജ്, പട്ന
* സിത്യോഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ഔറംഗബാദ്
* അസ്മെത് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, കിഷൻഗഞ്ച്
* അദ്വൈത മിഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ബങ്ക
* മോട്ടി ബാബു ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, ഫോർബെസ്ഗഞ്ച്
* മംമ്ത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ, സിവാൻ [http://akubihar.ac.in/Colleges/PharmacyDetails.aspx?SlNo=350&amp;Session=2021-22 എകെയു ലിങ്ക്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124053141/http://akubihar.ac.in/Colleges/PharmacyDetails.aspx?SlNo=350&amp;Session=2021-22 |date=2023-01-24 }}
* സിവാൻ എഞ്ചിനീയറിംഗ് &amp; ടെക്നോളജി, സിവാൻ
* ആർപി ശർമ്മ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, പട്ന
* സെന്റ് സേവ്യേഴ്‌സ് കോളേജ് ഓഫ് മാനേജ്‌മെന്റ് &amp; ടെക്‌നോളജി, പട്‌ന
* സിമേജ് പ്രൊഫഷണൽ കോളേജ്, പട്ന
* ഇംപാക്റ്റ്, പട്ന
* ഇന്റർനാഷണൽ സ്കൂൾ ഓഫ് മാനേജ്മെന്റ്, പട്ന
* ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ബിസിനസ് മാനേജ്മെന്റ്, പട്ന
* ഗംഗ ഗ്ലോബൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്‌മെന്റ് സ്റ്റഡീസ്, ബെഗുസാരായി
* ലളിത് നാരായൺ മിശ്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇക്കണോമിക് ഡെവലപ്‌മെന്റ് &amp; സോഷ്യൽ ചേഞ്ച്, പട്‌ന

== ഇതും കാണുക ==
{{കവാടം|India|Education}}

* ബിഹാറിൽ വിദ്യാഭ്യാസം
* ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസം
* പട്നയിലെ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക
* ബീഹാറിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക

== അവലംബം ==
{{Reflist}}https://m.telegraphindia.com/states/bihar/talk-of-new-courses-at-aku-anniversary/cid/1438485 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828094803/https://m.telegraphindia.com/states/bihar/talk-of-new-courses-at-aku-anniversary/cid/1438485 |date=2019-08-28 }}

== പുറം കണ്ണികൾ ==

* {{ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്|http://akubihar.ac.in/}}
{{Universities in Bihar}}
{{Patna topics}}
[[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>sgpqy7w4zbkw0q954bk54fmnweqqdje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tülki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>591588</id>
    <revision>
      <id>4612045</id>
      <parentid>3863017</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T08:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>149242</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Neriah എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tu'lki]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tülki]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: &quot;[[Special:CentralAuth/Taw Tu'lki|Taw Tu'lki]]&quot; എന്ന ഉപയോക്താവിനെ &quot;[[Special:CentralAuth/Taw Tülki|Taw Tülki]]&quot; എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>3863017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="fsa5ppt57totuwpxt4itvo3sc90p57e" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Taw Tu'lki | Taw Tu'lki | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:10, 7 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)</text>
      <sha1>fsa5ppt57totuwpxt4itvo3sc90p57e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അശ്വിനി വൈഷ്ണവ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610899</id>
    <revision>
      <id>4612030</id>
      <parentid>4520281</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20386" sha1="3edg4tjvx5n0swfczw90vq95ycsrpq6" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| title               = 
| name                = Ashwini Vaishnaw
| birth_name          = 
| caption             = Vaishnaw in 2021
| image               = Ashwini_Vaishnaw.jpg
| width               = 220px
| birth_date          = {{birth date and age|df=y|1970|07|18}}
| birth_place         = [[Jodhpur]], [[Rajasthan]], [[India]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| office              = [[Minister of Railways (India)|Minister of Railways]]
| primeminister       = [[Narendra Modi]]
| termstart           = 7 July 2021
| termend             = 
| predecessor         = [[Piyush Goyal]]
| office1             = [[Ministry of Electronics and Information Technology|Minister of Electronics and Information Technology]]
| primeminister1      = [[Narendra Modi]]
| termstart1          = 7 July 2021
| termend1            = 
| predecessor1        = [[Ravi Shankar Prasad]]
| successor1          = 
| office2             = [[Ministry of Communications (India)|Minister of Communications]]
| primeminister2      = [[Narendra Modi]]
| termstart2          = 7 July 2021
| termend2            = 
| predecessor2        = Hardik Devendra NM Jain
| successor2          = 
| party               = [[Bharatiya Janata Party]] (since 2019)
| otherparty          = 
| spouse              = {{marriage|Sunita Vaishnaw|1995}}&lt;ref name=&quot;Ashwini Vaishnav&quot;&gt;{{cite web |title=Shri Ashwini Vaishnav {{!}} National Portal of India |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/shri-ashwini-vaishnav |website=www.india.gov.in |access-date=8 July 2021}}&lt;/ref&gt;
| children            = 2
| education           = B.E,
 M.Tech., MBA
| alma_mater          = {{ubl|[[University of Pennsylvania]] | [[IIT Kanpur]] | [[M.B.M. Engineering College]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/railway-minister-ashwini-vaishnav-embraces-engineer-on-finding-out-they-are-alumnus-of-the-same-college-101625903758565.html|title = Railway minister Ashwini Vaishnav embraces engineer on finding out they are alumnus of the same college|date = 10 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Jai Narain Vyas University]]}}
| occupation          = Former [[Indian Administrative Service|IAS officer]], [[Entrepreneur]]
Former Managing Director, GE Transportation
Former Vice President, [[Siemens]]
| website             = {{URL|https://www.ashwinivaishnaw.in/}}
| footnotes           = 
| date                = 
| year                = 
| source              = https://rajyasabha.nic.in/rsnew/member_site/Main.aspx rajyasabha.nic.in
| parents             = 
| partner             = 
}}

'''അശ്വിനി വൈഷ്ണവ്''' (ജനനം: 18 ജൂലൈ 1970) ഒരു ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനും മുൻ [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഐഎഎസ് ഓഫീസറുമാണ്]], ഇപ്പോൾ റെയിൽവേയുടെ 39-ാമത് മന്ത്രി, 55-ാമത് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് മന്ത്രി, 2021 മുതൽ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിലെ]] 2-ാമത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് &amp; ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി മന്ത്രി, [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭാംഗം]] എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 2019 മുതൽ ഒഡീഷയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന അദ്ദേഹം [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ]] അംഗമാണ്. നേരത്തെ 1994-ൽ [[ഒഡീഷ]] കേഡറിൽ [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസിൽ]] (ഐഎഎസ്) ചേർന്ന വൈഷ്ണവ് ഒഡീഷയിൽ ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;odishabytes.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/|title=Ashwini Vaishnav RS Candidature Fuels BJD-BJP Deal Talk|access-date=2019-11-16|date=2019-06-21|website=ODISHA BYTES|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116134211/https://www.odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/|archive-date=16 November 2019}}&lt;/ref&gt;

== ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും ==
[[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലെ]] പാലി ജില്ലയിലെ ജീവന്ദ് കല്ലൻ ഗ്രാമത്തിലെ താമസക്കാരനാണ് വൈഷ്ണവ്. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം രാജസ്ഥാനിലെ ജോധ്പൂരിൽ താമസമാക്കി. &lt;ref name=&quot;Statewise Retirement&quot;&gt;{{Cite web|url=http://164.100.47.5/NewMembers/RetLMemState.aspx|title=Statewise Retirement|access-date=2019-06-28|website=164.100.47.5}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/nation/narendra-modi-cabinet-expansion-2021-caste-region-and-community-all-equations-will-be-solved-through-modi-cabinet-2-3647783.html|title=PM Modi Cabinet Expansion: जाति, क्षेत्र और समुदाय- पीएम मोदी की नई कैब‍िनेट के जरिये साधे जाएंगे सारे समीकरण|access-date=2021-07-08|date=7 July 2021|website=News18 Hindi|language=hi|archive-date=2021-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707085748/https://hindi.news18.com/news/nation/narendra-modi-cabinet-expansion-2021-caste-region-and-community-all-equations-will-be-solved-through-modi-cabinet-2-3647783.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hindi.asianetnews.com/national-news/full-profile-details-of-the-youngest-face-of-modis-new-team-qvvi4z|title=मोदी की नई टीम में ये हैं 20 सबसे युवा चेहरे, कोई वकील तो किसी को मिल चुका है संसद रत्न पुरस्कार|access-date=2021-07-07|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=hi}}&lt;/ref&gt;

ജോധ്പൂരിലെ സെന്റ് ആന്റണീസ് കോൺവെന്റ് സ്‌കൂളിലും ജോധ്പൂരിലെ മഹേഷ് സ്‌കൂളിലുമാണ് വൈഷ്ണവ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. 1991-ൽ ജോധ്പൂർ MBM എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽ (JNVU) ഇലക്‌ട്രോണിക് ആൻഡ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോഴ്‌സിൽ സ്വർണ്ണ മെഡലോടെ ബിരുദം നേടി, തുടർന്ന് എം.ടെക് പൂർത്തിയാക്കി. [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി കാൺപൂർ|ഐഐടി കാൺപൂരിൽ]] നിന്ന്, 1994-ൽ 27-ാം റാങ്കോടെ ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസിൽ ചേരുന്നതിന് മുമ്പ് &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-s-ashwini-vaishnaw-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-odisha/story-bvuQAT3LaZhPiTT4eZcv2K.html|title=BJP's Ashwini Vaishnaw elected unopposed to Rajya Sabha from Odisha|access-date=2019-11-16|date=2019-06-29|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; 2008-ൽ, പെൻസിൽവാനിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വാർട്ടൺ സ്കൂളിൽ നിന്ന് എംബിഎ ചെയ്യുന്നതിനായി വൈഷ്ണവ് യുഎസിലേക്ക് പോയി. &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ Ashwini Vaishnav RS Candidature Fuels BJD-BJP Deal Talk] Odisha Bytes - June 23, 2019&lt;/ref&gt;

== സിവിൽ സർവീസ് ==
1994-ൽ ഒഡീഷ കേഡറിൽ [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റീവ് സർവീസിൽ]] ചേർന്ന വൈഷ്ണവ്, ബാലസോർ, [[കട്ടക്|കട്ടക്ക്]] ജില്ലകളിലെ ജില്ലാ കളക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചതുൾപ്പെടെ [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയുടെ]] വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വിപുലമായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1999-ലെ സൂപ്പർ സൈക്ലോൺ സമയത്ത്, ഒഡീഷ സർക്കാർ എടുത്ത ഡാറ്റ ശേഖരിച്ച്, ചുഴലിക്കാറ്റിന്റെ യഥാർത്ഥ സമയവും സ്ഥലവും സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. &lt;ref name=&quot;odishabytes.com&quot; /&gt; മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയി|അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയിയുടെ]] ഓഫീസിൽ ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറിയായി നിയമിതനാകുന്നതുവരെ 2003 വരെ ഒഡീഷയിൽ ജോലി ചെയ്തു. അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പദ്ധതികളിൽ പൊതു-സ്വകാര്യ-പങ്കാളിത്ത ചട്ടക്കൂട് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് സംഭാവന നൽകിയ പിഎംഒയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വകാല പ്രവർത്തനത്തിന് ശേഷം, 2004 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] പരാജയപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് വൈഷ്ണവിനെ വാജ്‌പേയിയുടെ പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി നിയമിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/politics/the-ex-ias-officer-who-is-bringing-narendra-modi-and-naveen-patnaik-together/254095/|title=The ex-IAS officer who is bringing Narendra Modi and Naveen Patnaik together|access-date=2019-11-16|last=Gupta|first=Moushumi Das|date=2019-06-25|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2006-ൽ അദ്ദേഹം മോർമുഗാവോ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിന്റെ ഡെപ്യൂട്ടി ചെയർമാനായി, അടുത്ത രണ്ട് വർഷം അവിടെ ജോലി ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-odisha-bjd-bjp-consensus-candidate-for-rajya-sabha-bypoll-joins-bjp/story-yKzsHtQD14welXr6YcZ4rM.html|title=In Odisha, BJD-BJP consensus candidate for Rajya Sabha bypoll joins BJP|access-date=2019-11-16|date=2019-06-22|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ബിസിനസ്സും സംരംഭകത്വവും ==
വാർട്ടൺ ബിസിനസ് സ്കൂളിൽ എംബിഎ പൂർത്തിയാക്കാൻ വിദ്യാഭ്യാസ വായ്പ എടുത്തു. വിദ്യാഭ്യാസ വായ്പ തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ മാസങ്ങളെടുക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി, ഒടുവിൽ 2010-ൽ സിവിൽ സർവീസ് ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വകാര്യമേഖലയിൽ ചേർന്ന് ഒരു വ്യവസായം ആരംഭിച്ചു. വിജയകരമായ ഒരു ബിസിനസ്സ് എങ്ങനെ നടത്താം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉൾക്കാഴ്ചകൾ ലഭിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം എംബിഎ ബിരുദം നേടി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-s-ashwini-vaishnaw-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-odisha/story-bvuQAT3LaZhPiTT4eZcv2K.html|title=BJP's Ashwini Vaishnaw elected unopposed to Rajya Sabha from Odisha|access-date=2021-07-08|date=2019-06-29|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

എംബിഎയ്ക്ക് ശേഷം വൈഷ്ണവ് ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി ജിഇ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറായി ചേർന്നു.  തുടർന്ന്, അദ്ദേഹം സീമെൻസിൽ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി ചേർന്നു - ലോക്കോമോട്ടീവ്സ് &amp; ഹെഡ് അർബൻ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ സ്ട്രാറ്റജി. &lt;ref name=&quot;businesstoday.in&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/magazine/exclusive/best-b-schools-2014/iit-kanpur-iim-lucknow-civil-services-examination-oxford-universitys-said-business-school/story/211010.html|title=Bureaucrats prefer MBA degree for better career prospects|access-date=2019-11-16|date=21 October 2014|website=www.businesstoday.in|archive-date=2019-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111132417/https://www.businesstoday.in/magazine/exclusive/best-b-schools-2014/iit-kanpur-iim-lucknow-civil-services-examination-oxford-universitys-said-business-school/story/211010.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012-ൽ അദ്ദേഹം ഗുജറാത്തിൽ ത്രീ ടീ ഓട്ടോ ലോജിസ്റ്റിക്‌സ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡും വീ ജീ ഓട്ടോ കംപോണന്റ്‌സ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡും സ്ഥാപിച്ചു. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==
[[പ്രമാണം:Shri_Ashwini_Vaishnaw_taking_charge_as_the_Union_Minister_for_Railways,_in_New_Delhi_on_July_08,_2021_(1).jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| വൈഷ്ണവ് 2021 ജൂലൈ 8 ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയിൽ]] റെയിൽവേ മന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു.]]

അശ്വിനി വൈഷ്ണവ് നിലവിൽ ഒഡീഷ സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യസഭാംഗമാണ്. ഒഡീഷയിലെ ബിജു ജനതാദൾ അംഗങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം രാജ്യസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എതിരില്ലാതെ വിജയിച്ചു. വൈഷ്ണവിനെ സബോർഡിനേറ്റ് ലെജിസ്ലേഷൻ ആൻഡ് പെറ്റീഷൻസ് കമ്മിറ്റി അംഗമായും സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി, പരിസ്ഥിതി, വനം എന്നിവയുടെ കമ്മിറ്റിയിലും അംഗമായി നിയമിച്ചു.

ഇന്ത്യ 2019-ൽ നേരിട്ട സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം ചാക്രിക സ്വഭാവമാണെന്നും ഘടനാപരമായ മാന്ദ്യമല്ലെന്നും 2020 മാർച്ചോടെ അത് വളർച്ച കൈവരിക്കുമെന്നും പാർലമെന്റിൽ വൈഷ്ണവ് വാദിച്ചു. പണം ഉപഭോഗത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നതിനേക്കാൾ നിക്ഷേപത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയാണ് രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കാനുള്ള വഴിയെന്ന് വൈഷ്ണവ് ഉറച്ചു വിശ്വസിക്കുന്നു.

2019 ഡിസംബർ 5-ന് രാജ്യസഭയിൽ നികുതി നിയമ (ഭേദഗതി) ബില്ലിനെ വൈഷ്ണവും പിന്തുണച്ചു. നികുതി ഘടന കുറയ്ക്കുകയോ യുക്തിസഹമാക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന നടപടി ഇന്ത്യൻ വ്യവസായത്തിന്റെ മത്സരക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ഇന്ത്യൻ വ്യവസായത്തിന്റെ മൂലധന അടിത്തറ വികസിപ്പിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. പിന്തുണയ്‌ക്കുമ്പോൾ, നികുതി ഘടനയുടെ പ്രത്യേക യുക്തിസഹമാക്കൽ കോർപ്പറേറ്റുകളെ ഡി-ലിവറേജ് ചെയ്യാനും നിലനിർത്തിയ വരുമാനവും കരുതൽ ധനവും മിച്ചവും വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുമെന്നും ഇത് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടനാപരമായ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിടുമെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഇവ കൂടാതെ, കപ്പൽ പുനരുപയോഗ ബിൽ മുതൽ സ്ത്രീ സംരക്ഷണം വരെയുള്ള വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചും രാജ്യസഭയിൽ അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

=== കാബിനറ്റ് മന്ത്രി ===
2021 ജൂലൈയിൽ, 22-ാമത് മന്ത്രിസഭാ പുനഃസംഘടനയിൽ, അദ്ദേഹത്തിന് റെയിൽവേ മന്ത്രാലയം, ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്റ് ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി മന്ത്രാലയം, കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് മന്ത്രാലയം എന്നിവയുടെ ചുമതല നൽകി.

കേന്ദ്ര ടെലികോം മന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ 2023 മെയ് മാസത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിൽ സഞ്ചാര സാഥി പോർട്ടൽ ആരംഭിച്ചു

== ഇതും കാണുക ==

* [[പീയുഷ് ഗോയൽ]]

== റഫറൻസുകൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ റെയിൽവെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1970-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പെൻ‌സിൽ‌വാനിയ സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>3edg4tjvx5n0swfczw90vq95ycsrpq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആമ്രറാം പോരസ്വാൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619039</id>
    <revision>
      <id>4612069</id>
      <parentid>4557380</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17375" sha1="spv9genchd7anler941j354puo4xayp" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image               = 
| caption             = Ram in the 2017
| name                = Amra Ram
| office1             = President of the [[All India Kisan Sabha (36 Canning Lane)|All India Kisan Sabha]]
| termstart1          = 2013
| termend1            = 2017
| predecessor1        = [[S. Ramachandran Pillai]]
| successor1          = [[Ashok Dhawale]]
| office2             = Member of the [[Rajasthan Legislative Assembly]]
| termstart2          = 1993
| termend2            = 2008
| predecessor2        = [[Ramdeo Singh]]
| successor2          = Pema Ram
| office              = [[Member of Parliament (India)|Member of Parliament, Lok Sabha]]
| constituency        = [[Sikar]]
| termstart           = 4th June 2024
| termend             = 
| predecessor         = [[Sumedhanand Saraswati]]
| party               = [[Communist Party of India (Marxist)]]
| birth_date          = {{birth date and age|df=yes|1955|08|05}}
| birth_place         = Mundwara, [[Sikar]], [[Rajasthan]], [[India]]
| alma_mater          = [[Shri Kalyan Government College]],&lt;br&gt;[[University of Rajasthan]]
| occupation          = Politician and Peasant Leader
| nationality         = Indian
| signature           = 
| native_name         = 
}}

രാജസ്ഥാനിലെ ഷെഖാവതി മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കർഷക നേതാവും ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനുമാണ് '''ചൌധരി ആമ്രറാം പോരസ്വാൾ''' (ജനനംഃ 5 ഓഗസ്റ്റ് 1955). 2024 ൽ  അദ്ദേഹം [[സികാർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|സികാറിൽ]] നിന്ന് ലോക്സഭാംഗമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/videos/rajasthan/lok-sabha-election-result-2024-cpm-s-amra-ram-wins-from-sikar-rajasthan-news-n18er-8383982.html|title=Lok Sabha Election Result 2024 : सीकर से CPM के Amra Ram ने दर्ज की जीत {{!}} Rajasthan News {{!}} N18ER {{!}}|access-date=2024-06-04|website=News18 हिंदी|language=hi|archive-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604103746/https://hindi.news18.com/videos/rajasthan/lok-sabha-election-result-2024-cpm-s-amra-ram-wins-from-sikar-rajasthan-news-n18er-8383982.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യ് മുന്നണിയുടെ ഭാഗം എന്ന നിലക്കാണ് അദ്ദേഹം ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചത്. 2019ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[സികാർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|സിക്കാറിൽ]] 30000 നടുത്ത് വോട്ടോടെ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തായിരുന്നു.    1993 മുതൽ 2013 വരെ നാല് തവണ രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/2008/rajasthan/202/14|title=IndiaVotes AC: Rajasthan 2008|access-date=2024-03-30|website=IndiaVotes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/2003/rajasthan/165/14|title=IndiaVotes AC: Rajasthan 2003|access-date=2024-03-30|website=IndiaVotes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/1998/rajasthan/142/14|title=IndiaVotes AC: Rajasthan 1998|access-date=2024-03-30|website=IndiaVotes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/1993/rajasthan/106/14|title=IndiaVotes AC: Rajasthan 1993|access-date=2024-03-30|website=IndiaVotes}}&lt;/ref&gt; 2013 ജൂലൈ മുതൽ 2017 ഒക്ടോബർ വരെ [[ആൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭ (അശോക റോഡ്)|അഖിലേന്ത്യാ കിഷൻ സഭ]] പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 2017 ഒക്ടോബർ മുതൽ അഖിലേന്ത്യാ കിഷൻ സഭയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peoplesdemocracy.in/2017/1015_pd/aiks-34th-conference-hisar-organise-unite-launch-issue-based-struggles-overcome|title=AIKS 34th Conference at Hisar: Organise, Unite &amp; Launch Issue-Based Struggles to Overcome Agrarian Crisis|access-date=16 November 2018|last=|first=|date=|website=Peoples Democracy}}&lt;/ref&gt;

[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] അംഗമാണ്. 2014 മുതൽ അദ്ദേഹം സി. പി. ഐ. (എം) രാജസ്ഥാൻ യൂണിറ്റിന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയും സി. പി (എം) യുടെ സി. ഇ. സി അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cpim.org/leadership|title=Leadership|access-date=2017-09-24|date=18 March 2009|website=Communist Party of India (Marxist)|language=en|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713200859/https://www.cpim.org/leadership|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011-ലെ മികച്ച എംഎൽഎക്കുള്ള രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരിന്റെ പുരസ്കാരം അദ്ദേഹം നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-HMU-MAT-latest-jaipur-news-044503-1222507-NOR.html|title=चपलोत, कटारिया, डोटासरा सहित 12 को मिला सर्वश्रेष्ठ विधायक का सम्मान|access-date=2024-03-30|date=2018-03-07|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}&lt;/ref&gt;

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==

=== വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയം ===
കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (മാർക്സിസ്റ്റ്) വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയായ സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ (എസ്എഫ്ഐ) ചേർന്നു. ശ്രീ കല്യാൺ ഗവൺമെന്റിന്റെ വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[Shri Kalyan Government College|ശ്രീ കല്യാൺ ഗവ.]] 1979 ൽ എസ്. എഫ്. ഐയുടെ ബാനറിൽ [[Shri Kalyan Government College|കോളേജ്]]. അന്ന് ശ്രീ കല്യാൺ ഗവൺമെന്റ്. വിദ്യാർത്ഥികളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രാജസ്ഥാനിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ കോളേജായിരുന്നു കോളേജ്. അതേ വർഷം തന്നെ അദ്ദേഹം എസ്. എഫ്. ഐയുടെ രാജസ്ഥാൻ യൂണിറ്റിന്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

=== ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം ===

* '''സർപഞ്ച്,''' ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് മുണ്ട്വാര-അമ്ര റാം 1983 മുതൽ 1993 വരെ രണ്ടുതവണ മുണ്ട്വാഡയിലെ സർപഞ്ചായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Bagriya, Rameshwar (2004). Tisri Takat - Itihas, Sangharsh aur Trilok Singh. Jaipur.&lt;/ref&gt;
* 1985ൽ ആദ്യമായി സി. പി. ഐ. (എം) ടിക്കറ്റിൽ നി[[നിയമസഭാംഗം]] മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം 10281 വോട്ടുകൾ നേടി മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി.&lt;ref&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1985/Statistical%20Report%201985%20Rajasthan.pdf 1985 Rajasthan Assembly results]&lt;/ref&gt;
* 1993 ൽ രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭ ധോഡ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] നേതാവ് രാംദേവ് സിംഗിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി അദ്ദേഹം ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1993/StatRep_RJ_93.pdf 1993 Rajasthan Assembly results]&lt;/ref&gt;
* 1993, 1998, 2003 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ ധോഡിൽ നിന്ന് തുടർച്ചയായി മൂന്ന് തവണ നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.[4]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1998/StatisticalReport-RAJ98.pdf 1998 Rajasthan Assembly results]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_NOV_2003/StatisticalReports_RAJ_Nov2003.pdf 2003 Rajasthan Assembly results]&lt;/ref&gt;
* 2008 ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർത്ഥി നാരായൺ സിങ്ങിനെ ദാന്ത രാംഗഡ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി അദ്ദേഹം നാലാം തവണയും നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സി. പി. ഐ. (എം) ടിക്കറ്റിൽ രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിൽ തുടർച്ചയായ നാലാം തവണയായിരുന്നു അദ്ദേഹം മത്സരിച്ചത്.&lt;ref&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2008/Stats_report_RJ2008.pdf 2008 Rajasthan Assembly results]&lt;/ref&gt;
* 2013ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം മൂന്നാം സ്ഥാനത്ത് തുടർന്നു, ഇത്തവണ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ നാരായൺ സിംഗ് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/RajAE_2013_stat_report.pdf 2013 Rajasthan Assembly results]&lt;/ref&gt;
* 1996ൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി പാർലമെന്റ് അംഗമായി മത്സരിച്ചു. ലോക്സഭയിലെ സികാർ മണ്ഡലത്തിൽ (ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിന്റെ താഴത്തെ സഭ) 56,452 വോട്ടുകൾ നേടി അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടു, ഡോ. ഹരി സിംഗ് (ഐഎൻസി സ്ഥാനാർത്ഥി, വിജയി), സുഭാഷ് മഹരിയ (ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥി) എന്നിവർക്ക് പിന്നിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ്.&lt;ref&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_I_LS_96.pdf Election Commission of India – General Elections, 1996 (11th LOK SABHA) Results]&lt;/ref&gt;
* 1996 ന് ശേഷം 6 തവണ സികാർ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ചെങ്കിലും വിജയിച്ചിട്ടില്ല.

=== വിധാൻ സഭയിലെ പങ്ക് ===
നാല് തവണ അദ്ദേഹം രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.കർഷകരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ നിയമസഭയുടെ ശ്രദ്ധയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ ആമ്രറാം പ്രശസ്തനാണ്.&amp;nbsp;

== പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ==

=== സികർ കിസാൻ പ്രസ്ഥാനം 2017 ===
[[പ്രമാണം:Sikar-Kisan-Andolan_(Sikar_Farmer_Movement).jpg|പകരം=Sikar Kisan Andolan 2017 (Sikar Farmer Movement 2017)|ലഘുചിത്രം|സികർ കിസാൻ ആന്ദോളൻ 2017]]
കർഷകരുടെ വായ്പ എഴുതിത്തള്ളൽ, മിനിമം താങ്ങുവില, മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി 2017 സെപ്റ്റംബർ 1 ന് രാജസ്ഥാനിൽ ഒരു വലിയ കർഷക പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിച്ചു. കിസാൻ സഭ, പ്രസിഡന്റ് അമ്ര റാം, മുൻ എംഎൽഎ പേമ റാം, ഹെട്രം ബെൻവാൾ, പവൻ ദുഗ്ഗൽ, മംഗൾ സിംഗ് യാദവ്, ഭഗിരത് നേതർ, സാഗർ മാൽ ഖച്ചാരിയ തുടങ്ങിയവരാണ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. സികാർ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു, അതിനാൽ ഇത് &quot;സികാർ കിസാൻ ആന്ദോളൻ&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്നു. സെപ്റ്റംബർ 1ന് ആയിരക്കണക്കിന് കർഷകർ സികാർ മാൻഡിയിൽ ഒത്തുകൂടി, ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ തങ്ങളുടെ പടവ് തുടരുമെന്ന് പറഞ്ഞു. സിക്കറിലും ബിക്കാനീർ, നാഗൌർ, ജുൻജുനു, ചുരു, ഹനുമാൻഗഡ്, ശ്രീ ഗംഗാനഗർ, ആൽവാർ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് ജില്ലകളിലും ''കിഷൻ പദവ്'' (ഹിന്ദിഃ കിശന പഡാവ) സെപ്റ്റംബർ 10 വരെ തുടർന്നു. ഈ സമയത്ത് സർക്കാർ സെക്ഷൻ 144 ഏർപ്പെടുത്തുകയും സികാറിൽ ഇന്റർനെറ്റ് സേവനങ്ങൾ തടയുകയും ചെയ്തു. ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്തപ്പോൾ, സെപ്റ്റംബർ 10 ന് എ. ഐ. കെ. എസ് സംസ്ഥാനവ്യാപക അനിശ്ചിതകാല ഹൈവേ പണിമുടക്കിന് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. സികാറിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച ഈ പ്രസ്ഥാനം രാജസ്ഥാനിലുടനീളം വ്യാപിച്ചു, ഇത് 14 ജില്ലകളിൽ വ്യാപകമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തി.[3] അതേസമയം, സികാറിലും മറ്റ് നഗരങ്ങളിലും പണിമുടക്ക് നടന്നു. വ്യാപാരികളും നിരവധി സംഘടനകളും കർഷക പ്രസ്ഥാനത്തെ പിന്തുണച്ചു.  പതിനൊന്നാം ദിവസം, കിസാൻ സഭയുടെ ആഹ്വാനപ്രകാരം, കർഷകർ ഹൈവേകളും മറ്റെല്ലാ പ്രധാന, ചെറിയ റോഡുകളും തടഞ്ഞു.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; തുടർന്ന് സെപ്റ്റംബർ 11ന് ചർച്ചയ്ക്ക് സർക്കാർ കർഷകരുടെ സംഘത്തെ ക്ഷണിച്ചു. രണ്ട് ദിവസത്തെ നീണ്ട ചർച്ചകൾക്ക് ശേഷം സെപ്റ്റംബർ 13 ന് സർക്കാർ കർഷകരുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു.[1] ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് പ്രസ്ഥാനം പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു. 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* [https://twitter.com/comredamraram ട്വിറ്ററിൽ അമ്ര റാം]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>spv9genchd7anler941j354puo4xayp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തായ് സു നെയിൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>655263</id>
    <revision>
      <id>4611984</id>
      <parentid>4611771</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wooze</username>
        <id>174748</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-20237-63|~2026-20237-63]] ([[User talk:~2026-20237-63|സംവാദം]]) ചെയ്ത നാൾപ്പതിപ്പ് [[Special:Diff/4611771|4611771]] നീക്കം ചെയ്യുന്നു</comment>
      <origin>4611984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="byzcmlm6y1s85oyc4oh0ezx49e3p6gk" xml:space="preserve">{{delete|not notable + crosswiki spam}}
{{Infobox pageant titleholder
| name       = തായ് സു നെയിൻ&lt;br&gt;Thae Su Nyein
| photo      = Thae Su Nyein.png
| caption    = തായ് സു നെയിൻ (2024)
| birth_date = {{Birth date and age|2007|5|24}}
| birth_place = [[തൗങൂ]], [[ബാഗോ പ്രദേശം]], [[മ്യാന്മാർ]]
| height     = {{height|m=1.71}}
| eye_color  = പച്ച
| hair_color = തവിട്ട്
| title      = മിസ് ഗ്രാൻഡ് മ്യാന്മാർ 2024
| competitions = മിസ് ഗ്രാൻഡ് മ്യാന്മാർ 2024 (വിജയി)&lt;br&gt;മിസ് ഗ്രാൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ 2024 (രണ്ടാം റണ്ണർ-അപ്പ്, പിന്നീട് പിൻവലിച്ചു)
}}

'''തായ് സു നെയിൻ''' (ജനനം: 24 മേയ് 2007) ഒരു മ്യാന്മാറിയൻ മോഡലും സൗന്ദര്യ മത്സര വിജയിയും ആണ്. 2023 ഡിസംബറിൽ **മിസ് ഗ്രാൻഡ് മ്യാന്മാർ 2024** എന്നതിന്റെ താജ് നേടിയതോടെയാണ് അവർ പ്രാദേശിക ശ്രദ്ധ നേടുന്നത്. പിന്നീട് 2024 ഒക്ടോബറിൽ **മിസ് ഗ്രാൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ 2024**ൽ മ്യാന്മാറിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുകയും, രണ്ടാം റണ്ണർ-അപ്പ് സ്ഥാനവും മറ്റു പല സബ്-അവാർഡുകളും നേടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, അവളുടെ പ്രകടനം സംബന്ധിച്ച വിവാദത്തെ തുടർന്ന് അവളുടെ റണ്ണർ-അപ്പ് സ്ഥാനം പിന്നീട് പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pct.com.mm/miss-grand-myanmar-2024-ဆုကို-တောင်ငူအလှမယ်-သ/|title=Miss Grand Myanmar 2024: തായ് സു നെയിൻ വിജയിച്ചു|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hoahoctro.tienphong.vn/tan-miss-grand-myanmar-2024-moi-16-tuoi-da-co-man-tra-loi-cau-hoi-ung-xu-thuyet-phuc-post1594651.tpo|title=16 വയസ്സുകാരിയായ തായ് സു നെയിൻ ഉത്തരം നൽകി എല്ലാവരെയും തികച്ചു|language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|title=Thae Su Nyein is 2nd runner-up at Miss Grand International 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philstarlife.com/news-and-views/719223-miss-grand-international-myanmar-thae-su-nyein-title-officially-revoked|title=Thae Su Nyein loses Miss Grand International 2nd runner-up title|language=en}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* {{Imdb name|nm17681327}}
* {{Facebook|100041417092778}}
* {{Instagram|thaesunyeinnn}}

{{Bio-stub}}
[[വർഗ്ഗം:2007-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>byzcmlm6y1s85oyc4oh0ezx49e3p6gk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612023</id>
      <parentid>4611984</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T22:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20237-63</username>
        <id>216027</id>
      </contributor>
      <comment>!!!!</comment>
      <origin>4612023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3425" sha1="n1t8vlkv8rdoyx3ionk6ql2hzv231nu" xml:space="preserve">{{Infobox pageant titleholder
| name       = തായ് സു നെയിൻ&lt;br&gt;Thae Su Nyein
| photo      = Thae Su Nyein.png
| caption    = തായ് സു നെയിൻ (2024)
| birth_date = {{Birth date and age|2007|5|24}}
| birth_place = [[തൗങൂ]], [[ബാഗോ പ്രദേശം]], [[മ്യാന്മാർ]]
| height     = {{height|m=1.71}}
| eye_color  = പച്ച
| hair_color = തവിട്ട്
| title      = മിസ് ഗ്രാൻഡ് മ്യാന്മാർ 2024
| competitions = മിസ് ഗ്രാൻഡ് മ്യാന്മാർ 2024 (വിജയി)&lt;br&gt;മിസ് ഗ്രാൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ 2024 (രണ്ടാം റണ്ണർ-അപ്പ്, പിന്നീട് പിൻവലിച്ചു)
}}

'''തായ് സു നെയിൻ''' (ജനനം: 24 മേയ് 2007) ഒരു മ്യാന്മാറിയൻ മോഡലും സൗന്ദര്യ മത്സര വിജയിയും ആണ്. 2023 ഡിസംബറിൽ **മിസ് ഗ്രാൻഡ് മ്യാന്മാർ 2024** എന്നതിന്റെ താജ് നേടിയതോടെയാണ് അവർ പ്രാദേശിക ശ്രദ്ധ നേടുന്നത്. പിന്നീട് 2024 ഒക്ടോബറിൽ **മിസ് ഗ്രാൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ 2024**ൽ മ്യാന്മാറിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുകയും, രണ്ടാം റണ്ണർ-അപ്പ് സ്ഥാനവും മറ്റു പല സബ്-അവാർഡുകളും നേടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, അവളുടെ പ്രകടനം സംബന്ധിച്ച വിവാദത്തെ തുടർന്ന് അവളുടെ റണ്ണർ-അപ്പ് സ്ഥാനം പിന്നീട് പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pct.com.mm/miss-grand-myanmar-2024-ဆုကို-တောင်ငူအလှမယ်-သ/|title=Miss Grand Myanmar 2024: തായ് സു നെയിൻ വിജയിച്ചു|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hoahoctro.tienphong.vn/tan-miss-grand-myanmar-2024-moi-16-tuoi-da-co-man-tra-loi-cau-hoi-ung-xu-thuyet-phuc-post1594651.tpo|title=16 വയസ്സുകാരിയായ തായ് സു നെയിൻ ഉത്തരം നൽകി എല്ലാവരെയും തികച്ചു|language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|title=Thae Su Nyein is 2nd runner-up at Miss Grand International 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philstarlife.com/news-and-views/719223-miss-grand-international-myanmar-thae-su-nyein-title-officially-revoked|title=Thae Su Nyein loses Miss Grand International 2nd runner-up title|language=en}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* {{Imdb name|nm17681327}}
* {{Facebook|100041417092778}}
* {{Instagram|thaesunyeinnn}}

{{Bio-stub}}
[[വർഗ്ഗം:2007-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>n1t8vlkv8rdoyx3ionk6ql2hzv231nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആട്ടക്കഥ (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660181</id>
    <revision>
      <id>4612043</id>
      <parentid>4571063</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6176" sha1="rkfi2ulgtiq4nupg5ehp6w1293ps04i" xml:space="preserve">{{prettyurl|Aattakatha (film)}}
{{Infobox film|name=ആട്ടക്കഥ|image=|caption=|director= [[ജെ. വില്യംസ് (സംവിധായകൻ)|ജെ.വില്യംസ്]]|producer=[[തിരുപ്പതി ചെട്ടിയാർ]]  |writer=[[ബാലു കിരിയത്ത്]] |dialogue= |lyrics=[[ബാലു കിരിയത്ത്]]|screenplay=[[ബാലു കിരിയത്ത്]] |starring= [[സുകുമാരി]]&lt;br&gt;[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]]&lt;br&gt;[[ഇന്നസെന്റ്]]&lt;br&gt;[[രതീഷ്]] |music=[[രഘുകുമാർ]]|action =[[]]|design =[[]]| background music=[[രഘുകുമാർ]] |cinematography= [[ജെ. വില്യംസ് (സംവിധായകൻ)|ജെ. വില്യംസ്]]|editing=[[കെ. ശങ്കുണ്ണി]]|studio=|distributor=എവർഷൈൻ റിലീസ്| banner =എവർഷൈൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്| runtime =  |released={{Film date|1987|7|12|df=y}}|country={{Ind}}[[ഭാരതം]]|language=[[മലയാളം]]}}


[[ജെ. വില്യംസ് (സംവിധായകൻ)|ജെ. വില്യംസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത് [[തിരുപ്പതി ചെട്ടിയാർ]] നിർമ്മിച്ച 1987 ലെ [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ]] മലയാള ചിത്രമാണ് ആട്ടകഥ. [[സുകുമാരി]], [[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]], [[ഇന്നസെന്റ്]], [[രതീഷ്]] എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. പ്രശസ്ത സംവിധായകൻ [[ബാലു കിരിയത്ത്]] ഗാനങ്ങൾ എഴുതി, ഛായാഗ്രാഹകൻ [[ജെ. വില്യംസ് (സംവിധായകൻ)|ജെ വില്യംസ്]] സംവിധാനം ചെയ്തു  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1982|title=ആട്ടക്കഥ (1987)|access-date=2014-10-17|publisher=malayalachalachithram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?818|title=ആട്ടക്കഥ (1987)|access-date=2014-10-17|publisher=malayalasangeetham.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018003249/http://malayalasangeetham.info/m.php?818|archive-date=2014-10-18|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;[[ബാലു കിരിയത്ത്]] എഴുതിയ വരികൾക്ക് [[രഘുകുമാർ|രഘു കുമാർ]] ഈ ചിത്രത്തിന് സംഗീതം നൽകി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://spicyonion.com/title/aattakatha-malayalam-movie/|title=ആട്ടക്കഥ (1987)|access-date=2014-10-17|publisher=spicyonion.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==താരനിര&lt;ref&gt;{{cite web|title=ആട്ടക്കഥ (1987)|url= https://www.m3db.com/film/ethirppukal|accessdate=2025-10-15|publisher=മലയാളം മൂവി&amp; മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം
|-
|1||[[സുകുമാരി]]  ||
|-
|2||[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]]  ||
|-
|3||[[ഇന്നസെന്റ്]]  ||
|-
|4||[[രതീഷ്]]  ||
|-
|5||[[ഇളവരശി]]  ||
|-
|6||[[ക്യാപ്റ്റൻ രാജു]]  ||
|-
|7||[[രവീന്ദ്രൻ (നടൻ)|രവീന്ദ്രൻ]]  ||
|-
|8||[[മുരളി]]  ||
|-
|9||[[ലാലു അലക്സ്|ലാലു അലക്സ്‌]]  ||
|-
|10||[[ജോസ് പ്രകാശ്]]  ||
|-
|11||[[രവി മേനോൻ (നടൻ)|രവി മേനോൻ]]  ||
|-
|12||[[പട്ടം സദൻ]]  ||
|-
|13||[[കടുവാക്കുളം ആന്റണി]]  ||
|-
|14||[[രാജശേഖരൻ (നടൻ)]]  ||
|-
|15||[[പീതാംബരൻ നടൻ)]]  ||
|-
|16||[[പ്രദീപ്]]  ||
|-
|17||[[അംജത്]]  ||

|}

==ഗാനങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ആട്ടക്കഥ (1987)|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?818|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020223900/http://malayalasangeetham.info/m.php?4290|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;==
*വരികൾ:[[ബാലു കിരിയത്ത്]]
*ഈണം:  [[രഘുകുമാർ]] 
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCF&quot; align=&quot;center&quot; 
| '''നമ്പർ.''' || '''പാട്ട്''' || '''പാട്ടുകാർ'''  || '''രാഗം''' 
|- 
| 1 ||  ചെല്ലത്തേൻകിളികൾ||[[കെ.ജെ. യേശുദാസ്|യേശുദാസ്]],[[വാണി ജയറാം]]|| 

|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb title|0352136|ആട്ടക്കഥ (1987)}}
[[വർഗ്ഗം:1980-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജഗതി ശ്രീകുമാർ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രഘുകുമാർ സംഗീതം പകർന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജെ. വില്യംസ് ഛായാഗ്രഹണം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തിരുപ്പതി ചെട്ടിയാർ നിർമ്മിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rkfi2ulgtiq4nupg5ehp6w1293ps04i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആലിപ്പഴങ്ങൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660187</id>
    <revision>
      <id>4612075</id>
      <parentid>4571077</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5590" sha1="40cxa2iy2tr0yry5z4oz5qpvgx6qy0d" xml:space="preserve">{{prettyurl|Aalippazhangal}}
{{Infobox film|name=ആലിപ്പഴങ്ങൾ|image=|caption=|director= [[രാമചന്ദ്രൻ പിള്ള]]|producer= [[അനിൽ മാത്യു]] |writer=[[മറിയാമ്മ ഫിലിപ്പ്]] |dialogue=[[മറിയാമ്മ ഫിലിപ്പ് ]] |lyrics=[[മറിയാമ്മ ഫിലിപ്പ്]] |screenplay=[[മറിയാമ്മ ഫിലിപ്പ് ]] |starring= [[ശങ്കർ (നടൻ)|ശങ്കർ]] [[സുകുമാരി]]&lt;br&gt;[[തിലകൻ]]&lt;br&gt;[[ജോസ് പ്രകാശ്]]&lt;br&gt;[[ശങ്കരാടി]] |music=[[ദർശൻ രാമൻ]]|action =[[രാജൻ കെ പുനലൂർ]]|design =[[സാക്സ്]]| background music=[[]] |cinematography= [[വി.ഇ . ഗോപിനാഥ്]]|editing=[[ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|studio=ജിയോദയ|distributor=പ്രതിഭ പിക്‌ചേഴ്സ്| banner =ജിയോദയ| runtime =  |released={{Film date|1981|3|12|df=y}}|country={{Ind}}[[ഭാരതം]]|language=[[മലയാളം]]}}


രാമചന്ദ്രൻ പിള്ള സംവിധാനം ചെയ്ത് ജിയോദയ നിർമ്മിച്ച 1987 ലെ [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ]] മലയാള ചിത്രമാണ് ആലിപ്പഴങ്ങൾ. ചിത്രത്തിൽ [[സുകുമാരി]], [[തിലകൻ]], [[ജോസ് പ്രകാശ്]], [[ശങ്കരാടി]] എന്നിവരാണ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ചിത്രത്തിൽ ദർസൻ രാമൻ സംഗീതസംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചു . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1990|title=ആലിപ്പഴങ്ങൾ (1987)|access-date=2014-10-17|publisher=malayalachalachithram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?1456|title=ആലിപ്പഴങ്ങൾ (1987)|access-date=2014-10-17|publisher=malayalasangeetham.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018003559/http://malayalasangeetham.info/m.php?1456|archive-date=2014-10-18|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://spicyonion.com/title/aalippazhangal-malayalam-movie/|title=ആലിപ്പഴങ്ങൾ (1987)|access-date=2014-10-17|publisher=spicyonion.com|archive-date=2014-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017222143/http://spicyonion.com/title/aalippazhangal-malayalam-movie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==താരനിര&lt;ref&gt;{{cite web|title=ആലിപ്പഴങ്ങൾ (1987)|url= https://www.m3db.com/film/aalippazhangal|accessdate=2025-10-15|publisher=മലയാളം മൂവി&amp; മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം
|-
|1||[[സുകുമാരി]]  ||
|-
|2||[[തിലകൻ]]  ||
|-
|3||[[ജോസ് പ്രകാശ്]]  ||
|-
|4||[[ശങ്കരാടി]]  ||
|-
|5||[[ശങ്കർ (നടൻ)|ശങ്കർ]]  ||
|-
|6||[[ജഗന്നാഥ വർമ്മ]]  ||
|-
|7||[[കെ.പി.എ.സി. സണ്ണി]]  ||
|-
|8||[[രാഗിണി]]  ||
|- 
|9||[[ആലുമ്മൂടൻ]]  ||
|-
|10||[[ഹാരിസ് റഹ്മാൻ]]  ||
|-
|11||[[അപ്പാഹാജ]]  ||
|-
|12||[[മാസ്റ്റർ ബച്ചൻ]]  ||
|-
|13||[[ഗേളി]]  ||
|-

|}

==ഗാനങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ആലിപ്പഴങ്ങൾ (1987)|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4290|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020223900/http://malayalasangeetham.info/m.php?4290|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;==
*വരികൾ:[[മറിയാമ്മ ഫിലിപ്പ്]]
*ഈണം:  [[ദർശൻ രാമൻ]]
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCF&quot; align=&quot;center&quot; 
| '''നമ്പർ.''' || '''പാട്ട്''' || '''പാട്ടുകാർ'''  || '''രാഗം''' 
|- 
| 1 || ആടാം നമുക്കു പാടാം||[[കൃഷ്ണചന്ദ്രൻ]] ,[[എൻ ലതിക]] ,കോറസ്‌|| 
|- 
| 2 || പൂക്കൾ വിടർന്നു||[[കെ ജെ യേശുദാസ്]],[[സുശീലാ ദേവി]]|| 
|- 
| 3 ||ദൂരേ അംബരം ||[[കെ.ജെ. യേശുദാസ്|യേശുദാസ്]]|| 
|- 
| 4 || സാരീഗാ സാരീഗമാ||[[ആർ ഉഷ]],കോറസ്‌|| 
|}


== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==

* {{IMDb title|0352134|ആലിപ്പഴങ്ങൾ (1987)}}

[[വർഗ്ഗം:1980-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സുകുമാരി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശങ്കരാടി അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>40cxa2iy2tr0yry5z4oz5qpvgx6qy0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Lenin Chandrasekhar MP</title>
    <ns>2</ns>
    <id>660457</id>
    <revision>
      <id>4611986</id>
      <parentid>4573370</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20771-40</username>
        <id>216090</id>
      </contributor>
      <comment>My brand to Our brand</comment>
      <origin>4611986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="rnf8awf2laukvcodifv8d547whn1ou4" xml:space="preserve">Lenin Chandrasekhar M.P,  is an entrepreneur based in Calicut, passionate about promoting natural and healthy alternatives to refined sugar. Our brand specializes in natural sugar substitutes, especially palm sugar, offering consumers a healthier way to sweeten their lives.

Our products are available across all major e-commerce platforms and leading hypermarkets, ensuring easy access to natural sweetness for everyone. Through our brand, we aim to inspire a shift toward health-conscious living without compromising on taste.</text>
      <sha1>rnf8awf2laukvcodifv8d547whn1ou4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആളക്കറുപ്പൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665280</id>
    <revision>
      <id>4612079</id>
      <parentid>4606559</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4612079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21056" sha1="cjc4okgm884raj3emgdpjggmu0cmsl8" xml:space="preserve">
{{Speciesbox
| image = Čorík čierny (Chlidonias niger)_a (4644831482).jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International|year= 2019 |title= ''Chlidonias niger'' |amends=2018 |article-number= e.T22694787A155491450 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22694787A155491450.en |access-date=13 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| genus = Chlidonias
| species = niger
| authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])
| range_map = Chlidonias niger map.svg
| range_map_caption = {{leftlegend|#ff9955|Breeding}}{{leftlegend|#ffe680|Migration}}{{leftlegend|#5F8DD3|Nonbreeding}}
| synonyms = ''Sterna nigra'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
}}

ആളക്കറുപ്പൻ  (Chlidonias niger) സാധാരണയായി ഉൾനാടൻ ജലാശയങ്ങളിലോ സമീപത്തോ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ചെറിയ ടേൺ ആണ്, ഇത് യൂറോപ്പ്, പശ്ചിമേഷ്യ, വടക്കേ അമേരിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. ശൈത്യകാലത്ത് പക്ഷികൾ ആഫ്രിക്കയുടെയും തെക്കേ അമേരിക്കയുടെയും തീരപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ദേശാടനം ചെയ്യുന്നു. 

== വർഗ്ഗീകരണം ==
1758-ൽ സ്വീഡിഷ് പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[കാൾ ലിനേയസ്|കാൾ ലിന്നേയസ്]] തന്റെ സിസ്റ്റമാ നാച്ചുറെയുടെ പത്താം പതിപ്പിൽ ''സ്റ്റെർന നിഗ്ര'' എന്ന ബൈനോമിയൽ നാമത്തിൽ ബ്ലാക്ക് ടെർണിനെ ഔപചാരികമായി വിവരിച്ച.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727042 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |publisher=Laurentii Salvii |year=1758 |edition=10th |volume=1 |location=Holmiae (Stockholm) |page=137 |language=Latin}}&lt;/ref&gt; ലിന്നേയസ് ഈ തരം സ്ഥാനം യൂറോപ്പ് എന്ന് വ്യക്തമാക്കിയെങ്കിലും ഇപ്പോൾ അത് സ്വീഡനിലെ ഉപ്പ്സാല മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483141 |title=Check-List of Birds of the World |publisher=Harvard University Press |year=1934 |editor-last=Peters |editor-first=James Lee |editor-link=James L. Peters |volume=2 |location=Cambridge, Massachusetts |page=328}}&lt;/ref&gt; 1822-ൽ ഫ്രഞ്ച് പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ കോൺസ്റ്റന്റൈൻ റാഫിനെസ്ക് അവതരിപ്പിച്ച ''ക്ലിഡോണിയാസ്'' ജനുസ്സിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ നാല് ഇനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ബ്ലാക്ക് ടെർൺ.&lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/|title=Noddies, gulls, terns, skimmers, skuas, auks|access-date=21 July 2024|date=December 2023|editor-last=Gill|editor-first=Frank|editor-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|website=IOC World Bird List Version 14.1|publisher=International Ornithologists' Union|editor3-last=Rasmussen|editor3-first=Pamela|editor3-link=Pamela C. Rasmussen}}&lt;/ref&gt; [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|പുരാതന ഗ്രീക്ക്]] കളിഡോണിയോസിൽ നിന്നുള്ള &quot;സ്വാലോ-ലൈക്ക്&quot;, &quot;സ്വാലോ&quot; എന്നതിൽ നിന്നാണ് ഈ ജനുസ്സിന്റെ പേര് വന്നത്ഃ ബ്ലാക്ക് ടെർണിന്റെ മറ്റൊരു പഴയ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് &quot;carr (അതായത് തടാകം സ്വാലോ&quot;) ആണ്. [[ലാറ്റിൻ]] ''നൈഗർ'' &quot;ഷൈനിംഗ് ബ്ലാക്ക്&quot; എന്നതിൽ നിന്നാണ് ഈ ഇനത്തിൻറെ പേര്.&lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Cite book |last=Jobling |first=James A |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n102 102], 270}}&lt;/ref&gt; പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, ഇതിന് പ്രധാനമായും ഇരുണ്ട തൂവലുകളുണ്ട്. ചില ലൈറ്റുകളിൽ ഇത് ബ്രീഡിംഗ് സീസണിൽ നീലയായി കാണപ്പെടും, അതിനാൽ പഴയ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് &quot;ബ്ലൂ ഡാർ&quot; എന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cocker |first=Mark |title=Birds Britannica |last2=Mabey |first2=Richard |publisher=Chatto and Windus |year=2005 |isbn=978-0-7011-6907-7 |location=London |page=250}}&lt;/ref&gt;

രണ്ട് ഉപജാതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇവയുടെ പ്രജനനപരിധികൾ ചുവടെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ചിത്രം
!ഉപവർഗ്ഗങ്ങൾ
!വിതരണം
|-
|[[പ്രമാണം:Chlidonias_niger,_Big_Waters,_Northumberland_1.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|''സി. എൻ. നൈഗർ'' ([[കാൾ ലിനേയസ്|ലിന്നേയസ്]], 1758) 
|ഉൾനാടൻ യൂറോപ്പ് (ബ്രിട്ടീഷ് ദ്വീപുകളും വടക്കൻ സ്കാൻഡിനേവിയയും ഒഴികെ-മധ്യേഷ്യ, മധ്യ തെക്കൻ റഷ്യ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മംഗോളിയ) 
|-
|[[പ്രമാണം:Chlidonias_niger_GNP_01.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|''സി. എൻ. സുരിനാമെൻസിസ്'' (ജിമെലിൻ, ജെഎഫ്, 1789) 
|ഉൾനാടൻ മധ്യ പടിഞ്ഞാറൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളും കിഴക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] മുതൽ തെക്ക് [[ജെയിംസ് ഉൾക്കടൽ|ജെയിംസ് ബേ]] വരെയും തെക്കുകിഴക്കൻ മാരിടൈം പ്രവിശ്യകളും (വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് മുതൽ തെക്കുകിഴക്ക് കാനഡ വരെ) മധ്യ കാലിഫോർണിയ, [[കാൻസസ്|കൻസാസ്]], ഗ്രേറ്റ് ലേക്സ്, [[മെയ്ൻ]] (വടക്ക്, മധ്യ പടിഞ്ഞാറ് മുതൻ വടക്കുകിഴക്ക് യുഎസ്എ വരെ) 
|-
|}
[[പ്രമാണം:Black_Tern_from_the_Crossley_ID_Guide_Britain_and_Ireland.jpg|ലഘുചിത്രം|ഐഡി കോമ്പോസിറ്റ്]]
മുതിർന്നവയ്ക്ക് 25 സെന്റീമീറ്റർ (10 ഇഞ്ച്) നീളവും, 61 സെന്റീമീറ്റർ (24 ഇഞ്ച്) ചിറകുകളുമുണ്ട്, 62 ഗ്രാം (2+1⁄8 oz) ഭാരവുമുണ്ട്. ഇവയ്ക്ക് ചെറിയ ഇരുണ്ട കാലുകളും, 27 മില്ലീമീറ്റർ (1+1⁄16 ഇഞ്ച്) നീളമുള്ള, ദുർബലമായി കാണപ്പെടുന്ന കറുത്ത കൊക്കും ഉണ്ട്, ഇത് തലയുടെ നീളം കൂടുതലാണ്. കൊക്ക് നീളമുള്ളതും, മെലിഞ്ഞതും, ചെറുതായി വളഞ്ഞതുമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് ഇരുണ്ട ചാരനിറത്തിലുള്ള പുറം, വെളുത്ത മുൻചിറകും, കറുത്ത തലയും, കഴുത്തും (ഇടയ്ക്കിടെ മുതിർന്നവയിൽ ചാരനിറം നിറഞ്ഞിരിക്കും), വയറും, കറുപ്പ് അല്ലെങ്കിൽ കറുപ്പ് കലർന്ന തവിട്ടുനിറത്തിലുള്ള തൊപ്പിയും (ഇത് ചെവിയുടെ പുറംഭാഗങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ച് ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായ ഒരു ഹുഡ് ഉണ്ടാക്കുന്നു), ഇളം തവിട്ട്-ചാരനിറത്തിലുള്ള 'ചതുരാകൃതിയിലുള്ള' വാലും ഉണ്ട്. മുഖം വെളുത്തതാണ്. കണ്ണിന് മുന്നിൽ ഒരു വലിയ ഇരുണ്ട ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ള പൊട്ടും, ഇളം പക്ഷികളിൽ വീതിയേറിയ വെളുത്ത കോളറും ഉണ്ട്. വെളുത്ത മാറിടത്തിന്റെ അരികുകളിൽ ചാരനിറത്തിലുള്ള തവിട്ടുനിറത്തിലുള്ള പാടുകൾ ഉണ്ട്, ഇത് മുകൾ ഭാഗത്തെ തൂവലുകളുടെ താഴേക്കുള്ള വിപുലീകരണമാണ്. ഈ അടയാളങ്ങൾ വലുപ്പത്തിൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അവ ശ്രദ്ധേയമല്ല. പ്രജനനം നടത്താത്ത തൂവലുകളിൽ, തൊപ്പി ഒഴികെയുള്ള കറുത്ത നിറത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചാരനിറമായിരിക്കും. മുകൾ ഭാഗത്തെ തൂവലുകൾ മങ്ങിയതാണ്, ഇളം തൂവലുകളുടെ അരികുകൾ ഉണ്ട്. മുനമ്പ് തവിട്ട്-ചാരനിറമാണ്.   

[[വടക്കേ അമേരിക്ക]] വംശമായ ''സി. എൻ. സുരിനാമെൻസിസ്'' എല്ലാ തൂവലുകളിലും യൂറോപ്യൻ രൂപത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും, ചിലർ ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഇനമായി കണക്കാക്കുന്നു.

പറക്കുമ്പോൾ, ബിൽഡ് മെലിഞ്ഞതായി കാണപ്പെടുന്നു. ചിറകുകൾ നിറഞ്ഞതും ചലനാത്മകവുമാണ്, മറ്റ് ടെർൺ സ്പീഷീസുകൾക്ക് സമാനമായ ഭക്ഷണത്തിനായി ഉപരിതലത്തിലേക്ക് മുങ്ങുമ്പോൾ പറക്കൽ പലപ്പോഴും ക്രമരഹിതമാണ്.

അതിൻ്റെ വിളിയെ ഉയർന്ന ശബ്ദമുള്ള &quot;കിക്ക്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു-ഒരു വലിയ ആട്ടിൻകൂട്ടത്തിൻ്റെ ശബ്ദത്തെ &quot;ബധിരത&quot; എന്ന് വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== വൈറ്റ്-വിങ് ടെർണുമായി ഹൈബ്രിഡൈസേഷൻ ==
ഈ ഇനവും വെളുത്ത ചിറകുള്ള ടെർണും തമ്മിലുള്ള സങ്കരവൽക്കരണം സ്വീഡനിൽ നിന്നും നെതർലൻഡിൽ നിന്നും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{In lang|sv}} Alexandersson, H. (1979) En hybridisering mellan vitvingad tärna ''Chlidonias leucopterus'' och svarttärna ''Chlidonias niger'' på Öland 1978 ''Calidris'' 8: 151–53&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{In lang|nl}} Van IJzendoorn, E. J. (1980) Broedgeval van Zwarte ''Chlidonias niger'' × Witvleugelstern ''C. leucopterus'' ''[[Dutch Birding]]'' 2: 62–65&lt;/ref&gt; 1978 സെപ്റ്റംബറിലും 1981 സെപ്റ്റംബറിലും ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ചെവ് വാലി തടാകത്തിലെ രണ്ട് പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത പക്ഷികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടു, അവ രണ്ട് ഇനങ്ങളുടെയും സമ്മിശ്ര സ്വഭാവങ്ങൾ കാണിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ചും ഇരുണ്ട മാന്റിലിന്റെ സംയോജനം (വെളുത്ത ചിറകുകളുള്ള ബ്ലാക്ക് ടെന്നിന്റെ ഒരു സവിശേഷത, നെഞ്ചിൽ ഇരുണ്ട പാടുകളുള്ള (ബ്ലാക്ക് ടെർണിന്റെ ഒരു സവിശേഷത), വെളുത്ത ചിറകൾ ഉള്ള ബ്ലാക്ക് ടെൻ കാണിക്കുന്നില്ല.

[[കാനഡ]], വടക്കൻ അമേരിക്ക, യൂറോപ്പിന്റെയും പടിഞ്ഞാറൻ [[പാലിയാർട്ടിക് മേഖല|ഏഷ്യ]] ഭൂരിഭാഗവും ശുദ്ധജല ചതുപ്പുകളാണ് ഇവയുടെ പ്രജനന ആവാസവ്യവസ്ഥ. അവർ സാധാരണയായി ഒരു ചതുപ്പിൽ പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വസ്തുക്കളിലോ വെള്ളത്തിന് വളരെ അടുത്തുള്ള നിലത്തോ 2 മുതൽ 4 വരെ മുട്ടകൾ ഇടുന്നു.

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭം വരെ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ കിഴക്കൻ ഫെൻസിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ലിങ്കൺഷയറിലും കേംബ്രിഡ്ജ്ഷയറിലും ബ്ലാക്ക് ടെർൺ ധാരാളമായിരുന്നു. 1769-ൽ ലിങ്കൺഷയർ സന്ദർശിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് വിവരിച്ച വെൽഷ് പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[തോമസ് പെനന്റ്|തോമസ് പെന്നന്റ്]], 'അവരുടെ നിലവിളികൾ കൊണ്ട് ഒരാളെ ഏതാണ്ട് ബധിരരാക്കുന്ന' കറുത്ത ടെർണുകളുടെ 'വിശാലമായ കൂട്ടങ്ങളെ' പരാമർശിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pennant |first=Thomas |author-link=Thomas Pennant |url=https://books.google.com/books?id=qk-L8C3tSLcC&amp;dq=%22almost+deafen+one+with+their+clamors%22&amp;pg=PA10 |title=A Tour in Scotland MDCCLXIX |publisher=John Monk |year=1771 |location=Chester |page=10}}&lt;/ref&gt; 1840 ആയപ്പോഴേക്കും അതിന്റെ പ്രജനന കേന്ദ്രങ്ങളുടെ വിപുലമായ അഴുക്കുചാൽ ഇംഗ്ലീഷ് ജനസംഖ്യയെ തുടച്ചുനീക്കി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ അയർലൻഡിൽ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് പ്രജനന റെക്കോർഡും ഇംഗ്ലണ്ടിനെ വീണ്ടും കോളനിവത്കരിക്കാനുള്ള ബ്ലാക്ക് ടെർണിന്റെ ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടു.

വടക്കേ അമേരിക്കൻ ബ്ലാക്ക് ടെർണുകൾ വടക്കൻ [[തെക്കേ അമേരിക്ക]] തീരങ്ങളിലേക്കും ചിലത് തുറന്ന സമുദ്രത്തിലേക്കും കുടിയേറുന്നു. [[ആഫ്രിക്ക]] ശീതകാലത്തെ പഴയ ലോക പക്ഷികൾ.

&quot;വൈറ്റ്&quot; സ്റ്റെർന ടെർണുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഈ പക്ഷികൾ മത്സ്യത്തിനായി മുങ്ങുകയല്ല, മറിച്ച് ചിറകിൽ നിന്ന് ജലത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിലോ സമീപത്തോ ഉള്ള വസ്തുക്കൾ എടുക്കുകയോ പറക്കുമ്പോൾ പ്രാണികളെ പിടിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഇവ പ്രധാനമായും പ്രാണികളെയും മത്സ്യങ്ങളെയും ഉഭയജീവികളെയും ഭക്ഷിക്കുന്നു.

അമേരിക്കൻ വംശം ബ്രിട്ടനിൽ അയർലൻഡിലും ഒരു നാടോടിയായി സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സമീപകാലത്ത് ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നഷ്ടം മൂലം വടക്കേ അമേരിക്കൻ ജനസംഖ്യ കുറഞ്ഞു.

== ഗാലറി ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
പ്രമാണം:Black_Tern_RWD.jpg|Nonbreeding
പ്രമാണം:Black_Tern_RWD8.jpg|Eclipse breeding
പ്രമാണം:Mustviiresed.jpg|Black terns mating in Tartu County, [[എസ്റ്റോണിയ|Estonia]]
പ്രമാണം:Chlidonias_niger_MWNH_2170.JPG|Egg, Collection Museum Wiesbaden, Germany
പ്രമാണം:Black_Tern_chick_with_band_and_2_eggmates,_St._Clair_Flats,_21_July_2014_(14710858471).jpg|A newly hatched chick and two eggs on a nest made of floating reeds, in [[ഒണ്ടാറിയോ|Ontario]], [[കാനഡ|Canada]]
പ്രമാണം:Chlidonias_niger_niger_MHNT.ZOO.2010.11.132.9.jpg| ''Chlidonias niger niger'' - MHNT
&lt;/gallery&gt;

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{Commons category-inline|Chlidonias niger|Black tern}}
* [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0770id.html ബ്ലാക്ക് ടെർൺ-''ക്ലിഡോണിയാസ് നൈഗർ'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-USGS പാറ്റക്സെന്റ് പക്ഷി തിരിച്ചറിയൽ ഇൻഫോസെൻറ്റർ
* [https://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Black_Tern.html ബ്ലാക്ക് ടെർൺ സ്പീഷീസ് അക്കൌണ്ട്]-കോർണൽ ലാബ് ഓഫ് ഓർണിതോളജി
* [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/337.pdf തെക്കൻ ആഫ്രിക്കൻ പക്ഷികളുടെ അറ്റ്ലസിൽ ബ്ലാക്ക് ടെർൺ സ്പീഷീസ് ടെക്സ്റ്റ്]
*  
* {{InternetBirdCollection|black-tern-chlidonias-niger|Black tern}}
* {{VIREO|black+tern|Black tern}}
* {{IUCN Map|22694787/166287261|Chlidonias niger}}
[[വർഗ്ഗം:ഐ.യു.സി.എൻ. ചുവന്ന പട്ടിക പ്രകാരം സ്ഥിതി ഒട്ടും ആശങ്കാജനകമല്ലാത്ത ജീവികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>cjc4okgm884raj3emgdpjggmu0cmsl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 3</title>
    <ns>100</ns>
    <id>666250</id>
    <revision>
      <id>4611980</id>
      <parentid>4611909</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയതിരുത്ത്</comment>
      <origin>4611980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="146xt0f0527pimee5o9bvtovgu7mm69" xml:space="preserve">===== 2026 ഏപ്രിൽ 3 =====
'''ലോകം'''

* കുളമ്പുരോഗം വ്യപാച്ചതോടെ [[ചൈന]] അതിർത്തി നിയന്ത്രണങ്ങൾ കർശനമാക്കി
* യു.എസ്.കരസേനാ മേധാവി റാൻഡി ജോർജിനോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് യുഎസ് പ്രതിരോധ സെക്രട്ടറി
* ബോംബിട്ടു നാഗരികതകളെ നശിപ്പിക്കാനാവില്ല; ട്രംപിന് മറുപടിയുമായി ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് പെസഷ്കിയാൻ. സിവിലിയൻ കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിക്കുന്നതിലൂടെ, യുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിൻറെ സൂചനയാണ് യുഎസ് നൽകുന്നതെന്ന് ഇറാൻ. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാലത്തിന് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണത്തിൽ 8 സാധാരണക്കാർ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു , 95 പേർക്ക് പരിക്കേറ്റിരുന്നു.
* ടെഹ്‌റാനുമായുള്ള ചർച്ച പരാജയപ്പെട്ടാൽ ഇറാനിലെ വൈദ്യുത നിലയങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിടുമെന്ന് ട്രംപ് 
* വടക്കൻ ഇസ്രായേലി നഗരമായ ഹൈഫയിൽ ഇറാനിയൻ മിസൈൽ ആക്രമണം. 
* എഫ്-35 ജെറ്റ് തകർത്തതായി ഇറാൻ അവകാശപ്പെടുന്നു. 
* ബഹ്‌റൈനിൽ സ്ഫോടനം; സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾ അതീവ ജാഗ്രതയിൽ 
* ആഗോള എണ്ണവില കുതിച്ചുയരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ധന വില 55% വരെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഡീസൽ ലിറ്ററിന് 520.35 രൂപയായി
* ഒരു ദിവസം ഭൂമിയെ ഭ്രമണം ചെയ്തതിനുശേഷം [[നാസ|നാസയുടെ]] [[ആർട്ടെമിസ് II]] പേടകം സഞ്ചാരപഥം മാറ്റി ചന്ദ്രഭ്രമണപഥത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിച്ചു. 
ഇന്ത്യൻ സമയം 2026 ഏപ്രിൽ 3 വെള്ളിയാഴ്ച പുലർച്ചെ 5:19-നായിരുന്നു നിർണായകമായ എൻജിൻ ജ്വലനം. പേടകത്തിന്റെ പ്രധാന എൻജിൻ അഞ്ചു മിനിറ്റും 50 സെക്കൻഡും ജ്വലിപ്പിച്ച് '[[ട്രാൻസ്‌ ലൂണാർ ഇൻജക്ഷൻ]]' (TLI) എന്ന സുപ്രധാന പ്രക്രിയ പൂർത്തിയാക്കി. 
'''ഇന്ത്യ''' 

* എഎപിയിലെ നേതൃമാറ്റം: എന്റെ മൗനത്തെ പരാജയമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുതെന്ന് രാഘവ് ഛദ്ദ. രാഘവ് ഛദ്ദയ്ക്കെതിരെ ആം ആദ്മി പാർട്ടി രംഗത്ത്. 
* സ്വർണ്ണവിലയിൽ വൻ ചാഞ്ചാട്ടം; പവന് 1440 രൂപ വർദ്ധിച്ചു


{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 3}}</text>
      <sha1>146xt0f0527pimee5o9bvtovgu7mm69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611982</id>
      <parentid>4611980</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയതിരുത്ത്</comment>
      <origin>4611982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4913" sha1="4bu3qac70u6x1ecxlhfzaydelphqw36" xml:space="preserve">===== 2026 ഏപ്രിൽ 3 =====
'''ലോകം'''

* കുളമ്പുരോഗം വ്യപാച്ചതോടെ [[ചൈന]] അതിർത്തി നിയന്ത്രണങ്ങൾ കർശനമാക്കി
* യു.എസ്.കരസേനാ മേധാവി റാൻഡി ജോർജിനോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് യുഎസ് പ്രതിരോധ സെക്രട്ടറി
* ബോംബിട്ടു നാഗരികതകളെ നശിപ്പിക്കാനാവില്ല; ട്രംപിന് മറുപടിയുമായി ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് പെസഷ്കിയാൻ. സിവിലിയൻ കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിക്കുന്നതിലൂടെ, യുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിൻറെ സൂചനയാണ് യുഎസ് നൽകുന്നതെന്ന് ഇറാൻ. ഇറാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാലത്തിന് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണത്തിൽ 8 സാധാരണക്കാർ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു , 95 പേർക്ക് പരിക്കേറ്റിരുന്നു.
* ടെഹ്‌റാനുമായുള്ള ചർച്ച പരാജയപ്പെട്ടാൽ ഇറാനിലെ വൈദ്യുത നിലയങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിടുമെന്ന് ട്രംപ് 
* വടക്കൻ ഇസ്രായേലി നഗരമായ ഹൈഫയിൽ ഇറാനിയൻ മിസൈൽ ആക്രമണം. 
* എഫ്-35 ജെറ്റ് തകർത്തതായി ഇറാൻ അവകാശപ്പെടുന്നു. 
* ബഹ്‌റൈനിൽ സ്ഫോടനം; സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾ അതീവ ജാഗ്രതയിൽ 
* ആഗോള എണ്ണവില കുതിച്ചുയരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ധന വില 55% വരെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഡീസൽ ലിറ്ററിന് 520.35 രൂപയായി
* ഒരു ദിവസം ഭൂമിയെ ഭ്രമണം ചെയ്തതിനുശേഷം [[നാസ|നാസയുടെ]] [[ആർട്ടെമിസ് II]] പേടകം സഞ്ചാരപഥം മാറ്റി ചന്ദ്രഭ്രമണപഥത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സമയം 2026 ഏപ്രിൽ 3 വെള്ളിയാഴ്ച പുലർച്ചെ 5:19-നായിരുന്നു നിർണായകമായ എൻജിൻ ജ്വലനം. പേടകത്തിന്റെ പ്രധാന എൻജിൻ അഞ്ചു മിനിറ്റും 50 സെക്കൻഡും ജ്വലിപ്പിച്ച് '[[ട്രാൻസ്‌ ലൂണാർ ഇൻജക്ഷൻ]]' (TLI) എന്ന സുപ്രധാന പ്രക്രിയ പൂർത്തിയാക്കി. 
* അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ 5.9 തീവ്രത രേഖപ്പെടുത്തിയ ഭൂചലനം. ജമ്മു കശ്മീർ, ഡൽഹി, പഞ്ചാബ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഭൂചലനം
* മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് യുദ്ധം: റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് പുടിൻ തുർക്കി പ്രസിഡന്റ് എർദോഗനുമായി ഫോണിൽ സംസാരിച്ചു
* ഇറാനിൽ നിന്നും ഫൈറ്റർ പൈലറ്റിനെ യുഎസ് രക്ഷപ്പെടുത്തി, മറ്റൊരാൾക്കായി തിരച്ചിൽ.  അമേരിക്കൻ വിമാനങ്ങൾ വെടിവച്ചിട്ടത് ഇറാനുമായുള്ള ചർച്ചകളെ ബാധിക്കില്ലെന്ന് ട്രംപ്

'''ഇന്ത്യ''' 

* എഎപിയിലെ നേതൃമാറ്റം: എന്റെ മൗനത്തെ പരാജയമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുതെന്ന് രാഘവ് ഛദ്ദ. രാഘവ് ഛദ്ദയ്ക്കെതിരെ ആം ആദ്മി പാർട്ടി രംഗത്ത്. 
* സ്വർണ്ണവിലയിൽ വൻ ചാഞ്ചാട്ടം; പവന് 1440 രൂപ വർദ്ധിച്ചു


{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 3}}</text>
      <sha1>4bu3qac70u6x1ecxlhfzaydelphqw36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പേട്രിയറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666263</id>
    <revision>
      <id>4612008</id>
      <parentid>4611977</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുറം കണ്ണികൾ */</comment>
      <origin>4612008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="2e1xxy9cumjv5qs4r3lj5rgl8hf95rm" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>2e1xxy9cumjv5qs4r3lj5rgl8hf95rm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612009</id>
      <parentid>4612008</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <origin>4612009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="hs4nuj5r1argmki9jd37e336k3ra9r7" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). മഹേഷ് നാരായണൻ തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>hs4nuj5r1argmki9jd37e336k3ra9r7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612010</id>
      <parentid>4612009</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <origin>4612010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3766" sha1="9lq7laede8j4ilq3mrvpm178fptrf86" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>9lq7laede8j4ilq3mrvpm178fptrf86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612011</id>
      <parentid>4612010</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T15:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <origin>4612011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="hvdyndoycuugdzqqxi6d9nno1wzl3sa" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ്
*[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ റഹീം നായിക്
*[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി
*[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി
*[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[രേവതി]]
*[[രാജീവ് മേനോൻ]]
*പ്രകാശ് വർമ്മ
*[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]]
*സറിൻ ഷിഹാബ്
*[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]]
*പ്രകാശ് ബെലവാടി
*ജിനു ജോസഫ്
*ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ
*ഗീതി സംഗീത
*ശ്രീപാർവ്വതി
*[[രഞ്ജി പണിക്കർ]]
*[[ഇന്ദ്രൻസ്]]
*ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത്
*ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ്

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>hvdyndoycuugdzqqxi6d9nno1wzl3sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612027</id>
      <parentid>4612011</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* അഭിനേതാക്കൾ */</comment>
      <origin>4612027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7381" sha1="9cz1z00tonodxromol5v4733qdudeqj" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ്
*[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ റഹീം നായിക്
*[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി
*[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി
*[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[രേവതി]]
*[[രാജീവ് മേനോൻ]]
*പ്രകാശ് വർമ്മ
*[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]]
*സറിൻ ഷിഹാബ്
*[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]]
*പ്രകാശ് ബെലവാടി
*ജിനു ജോസഫ്
*ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ
*ഗീതി സംഗീത
*ശ്രീപാർവ്വതി
*[[രഞ്ജി പണിക്കർ]]
*[[ഇന്ദ്രൻസ്]]
*ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത്
*ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ്
==നിർമ്മാണം==
മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.  
'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.  
==ചിത്രീകരണം==
2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>9cz1z00tonodxromol5v4733qdudeqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612028</id>
      <parentid>4612027</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചിത്രീകരണം */</comment>
      <origin>4612028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7383" sha1="sx6q0yil5cm5bdu6pln6pc895085axx" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ്
*[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ റഹീം നായിക്
*[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി
*[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി
*[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[രേവതി]]
*[[രാജീവ് മേനോൻ]]
*പ്രകാശ് വർമ്മ
*[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]]
*സറിൻ ഷിഹാബ്
*[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]]
*പ്രകാശ് ബെലവാടി
*ജിനു ജോസഫ്
*ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ
*ഗീതി സംഗീത
*ശ്രീപാർവ്വതി
*[[രഞ്ജി പണിക്കർ]]
*[[ഇന്ദ്രൻസ്]]
*ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത്
*ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ്
==നിർമ്മാണം==
മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.  
'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.  
===ചിത്രീകരണം===
2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>sx6q0yil5cm5bdu6pln6pc895085axx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612070</id>
      <parentid>4612028</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* നിർമ്മാണം */</comment>
      <origin>4612070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7967" sha1="cm9d73j7vu9bc97tzx60uqvjwmoufsi" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ്
*[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ റഹീം നായിക്
*[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി
*[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി
*[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[രേവതി]]
*[[രാജീവ് മേനോൻ]]
*പ്രകാശ് വർമ്മ
*[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]]
*സറിൻ ഷിഹാബ്
*[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]]
*പ്രകാശ് ബെലവാടി
*ജിനു ജോസഫ്
*ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ
*ഗീതി സംഗീത
*ശ്രീപാർവ്വതി
*[[രഞ്ജി പണിക്കർ]]
*[[ഇന്ദ്രൻസ്]]
*ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത്
*ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ്
==നിർമ്മാണം==
മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;  
'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.  
===ചിത്രീകരണം===
2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>cm9d73j7vu9bc97tzx60uqvjwmoufsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612071</id>
      <parentid>4612070</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* നിർമ്മാണം */</comment>
      <origin>4612071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8263" sha1="ft9zitrnieqdaklrwseu3fnc5uknctl" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ്
*[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ റഹീം നായിക്
*[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി
*[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി
*[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[രേവതി]]
*[[രാജീവ് മേനോൻ]]
*പ്രകാശ് വർമ്മ
*[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]]
*സറിൻ ഷിഹാബ്
*[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]]
*പ്രകാശ് ബെലവാടി
*ജിനു ജോസഫ്
*ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ
*ഗീതി സംഗീത
*ശ്രീപാർവ്വതി
*[[രഞ്ജി പണിക്കർ]]
*[[ഇന്ദ്രൻസ്]]
*ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത്
*ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ്
==നിർമ്മാണം==
മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;  
'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Asif Ali reportedly roped in to play a pivotal role in Mahesh Narayanan-Mammootty film |url=https://www.ottplay.com/news/asif-ali-reportedly-roped-in-to-play-a-pivotal-role-in-mahesh-narayanan-mammootty-film/813e278f9c766 |website=OTTplay |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;  
===ചിത്രീകരണം===
2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>ft9zitrnieqdaklrwseu3fnc5uknctl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612072</id>
      <parentid>4612071</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T10:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചിത്രീകരണം */</comment>
      <origin>4612072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8285" sha1="4qg8k7ydwgso7yfaj00gbc5wdxerkg8" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Patriot (film).jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Mahesh Narayanan]]
| writer         = Mahesh Narayanan
| producer       = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Mammootty]]
* [[Mohanlal]]
* [[Fahadh Faasil]]
* [[Kunchacko Boban]]
}}
| cinematography = [[Manush Nandan]]
| editing        = Mahesh Narayanan&lt;br&gt;Rahul Radhakrishnan
| music          = [[Sushin Shyam]]
| studio         = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}}
| distributor    = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}}
| released       = {{Film date|2026|5|01|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ്
*[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ റഹീം നായിക്
*[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി
*[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി
*[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[രേവതി]]
*[[രാജീവ് മേനോൻ]]
*പ്രകാശ് വർമ്മ
*[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]]
*സറിൻ ഷിഹാബ്
*[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]]
*പ്രകാശ് ബെലവാടി
*ജിനു ജോസഫ്
*ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ
*ഗീതി സംഗീത
*ശ്രീപാർവ്വതി
*[[രഞ്ജി പണിക്കർ]]
*[[ഇന്ദ്രൻസ്]]
*ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത്
*ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ്
==നിർമ്മാണം==
മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;  
'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Asif Ali reportedly roped in to play a pivotal role in Mahesh Narayanan-Mammootty film |url=https://www.ottplay.com/news/asif-ali-reportedly-roped-in-to-play-a-pivotal-role-in-mahesh-narayanan-mammootty-film/813e278f9c766 |website=OTTplay |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;  
===ചിത്രീകരണം===
2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.{{cn|date=April 2026}}

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|id=|title=Patriot}}</text>
      <sha1>4qg8k7ydwgso7yfaj00gbc5wdxerkg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Narainps</title>
    <ns>2</ns>
    <id>666265</id>
    <revision>
      <id>4611978</id>
      <timestamp>2026-04-04T11:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narainps</username>
        <id>216086</id>
      </contributor>
      <comment>'ഒരു വിദ്യാർത്ഥി എന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ അറിവ് ശേഖരിക്കാനും പങ്കുവെക്കാനും ഈ വൈക്കിപീഡിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ഞാൻ ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നു.' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4611978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="l793v0pjhr7sezznj37r9byg09h86gk" xml:space="preserve">ഒരു വിദ്യാർത്ഥി എന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ അറിവ് ശേഖരിക്കാനും പങ്കുവെക്കാനും ഈ വൈക്കിപീഡിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ഞാൻ ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നു.</text>
      <sha1>l793v0pjhr7sezznj37r9byg09h86gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Passion-language</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666266</id>
    <revision>
      <id>4611979</id>
      <timestamp>2026-04-04T12:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4611979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6847" sha1="mgt8u8e1egig32osnbavhklfslphjyi" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Passion-language | Passion-language | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:11, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mgt8u8e1egig32osnbavhklfslphjyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4611981</id>
      <parentid>4611979</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T12:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Passion-language</username>
        <id>216087</id>
      </contributor>
      <comment>/* Best Online French Language Courses in Delhi - Passion Language School */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4611981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7635" sha1="44m8khjlusrk7u8p2xwsif51mfs93d4" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Passion-language | Passion-language | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:11, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

== Best Online French Language Courses in Delhi - Passion Language School ==

Looking for the Best Online French Language Courses in Delhi? Passion Language School offers expert-led classes designed for beginners to advanced learners. Learn from certified trainers with flexible schedules, interactive sessions, and real-life conversation practice. Our online courses focus on speaking, grammar, and cultural understanding to help you become fluent with confidence. Join Passion Language School today and start your journey to mastering French from the comfort of your home! [[ഉപയോക്താവ്:Passion-language|Passion-language]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Passion-language|സംവാദം]]) 12:13, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>44m8khjlusrk7u8p2xwsif51mfs93d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:KPH007</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666267</id>
    <revision>
      <id>4611988</id>
      <timestamp>2026-04-04T13:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4611988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6827" sha1="pbdk4te639lz3b0f4trz33kdfmsos43" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: KPH007 | KPH007 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:05, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pbdk4te639lz3b0f4trz33kdfmsos43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:2db1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666268</id>
    <revision>
      <id>4611989</id>
      <timestamp>2026-04-04T13:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4611989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6823" sha1="pal2ftuq0hezudushpt9jxwk9kjmr6p" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: 2db1 | 2db1 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:08, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pal2ftuq0hezudushpt9jxwk9kjmr6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Harisuthan ks</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666269</id>
    <revision>
      <id>4611990</id>
      <timestamp>2026-04-04T13:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4611990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6841" sha1="sq4p5h6ix30mpog9f01y7diqg29ppl2" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Harisuthan ks | Harisuthan ks | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:15, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sq4p5h6ix30mpog9f01y7diqg29ppl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sona Maria Shibu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666270</id>
    <revision>
      <id>4611997</id>
      <timestamp>2026-04-04T14:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4611997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6847" sha1="ghii1pfwd477upbe4o0dzlpc88sa89q" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Sona Maria Shibu | Sona Maria Shibu | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:43, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ghii1pfwd477upbe4o0dzlpc88sa89q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Wiedeking</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666271</id>
    <revision>
      <id>4612005</id>
      <timestamp>2026-04-04T15:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6833" sha1="1z6tikm4loh7t1w0nrrmbup4ie6fh63" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Wiedeking | Wiedeking | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:10, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1z6tikm4loh7t1w0nrrmbup4ie6fh63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:JanNein</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666272</id>
    <revision>
      <id>4612013</id>
      <timestamp>2026-04-04T17:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6829" sha1="rc1k8bw1t0i3lgmal7qwpu1g1ts07js" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: JanNein | JanNein | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:22, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rc1k8bw1t0i3lgmal7qwpu1g1ts07js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithrii</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666273</id>
    <revision>
      <id>4612018</id>
      <timestamp>2026-04-04T21:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6831" sha1="sao35nmx278nf5nusqqhlr8q4x1s5pp" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Adithrii | Adithrii | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 21:16, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sao35nmx278nf5nusqqhlr8q4x1s5pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Burkhpetreka</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666274</id>
    <revision>
      <id>4612021</id>
      <timestamp>2026-04-04T21:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="facpjpddoehlxjcr6u48hfih2oxms06" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Burkhpetreka | Burkhpetreka | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 21:28, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>facpjpddoehlxjcr6u48hfih2oxms06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheSpykerC8Enjoyer88</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666275</id>
    <revision>
      <id>4612024</id>
      <timestamp>2026-04-04T23:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6855" sha1="0bnrxs4kt60p4r21qa53bunprur0xny" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: TheSpykerC8Enjoyer88 | TheSpykerC8Enjoyer88 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 23:25, 4 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0bnrxs4kt60p4r21qa53bunprur0xny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shahin7443</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666276</id>
    <revision>
      <id>4612034</id>
      <timestamp>2026-04-05T06:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6835" sha1="occvfj8r08v1npv6dcukfe0e2xi7rt7" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Shahin7443 | Shahin7443 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:07, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>occvfj8r08v1npv6dcukfe0e2xi7rt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mitun M Das</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666277</id>
    <revision>
      <id>4612041</id>
      <timestamp>2026-04-05T07:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shahin7443</username>
        <id>216106</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox person | name          = Mitun M Das | image         = https://i.ibb.co/9kvgbYtp/t51.png | caption       = Mitun M Das | birth_place   = India | nationality   = Indian | occupation    = Actor, radio jockey, television host, dubbing artist, news reporter | years_active  = 2008–present | known_for     = Malayalam films, web series | genre         = {{hlist|Comedy|Drama|Thriller}} }}  '''Mitun M Das''' is an I...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="oxgvkwj5i5wry93t6kn18vebvzdivzi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = Mitun M Das
| image         = https://i.ibb.co/9kvgbYtp/t51.png
| caption       = Mitun M Das
| birth_place   = India
| nationality   = Indian
| occupation    = Actor, radio jockey, television host, dubbing artist, news reporter
| years_active  = 2008–present
| known_for     = Malayalam films, web series
| genre         = {{hlist|Comedy|Drama|Thriller}}
}}

'''Mitun M Das''' is an Indian actor, radio jockey, television host, dubbing artist, and former news reporter who works predominantly in Malayalam cinema and digital media. He has appeared in more than 20 Malayalam films across junior, supporting, and lead roles. He is also known for his performances in web series produced by Karikku, a Malayalam digital entertainment platform.

----

== Early life and media career ==
Mitun M Das began his professional journey as a '''news reporter''' with ACV and Kerala Vision. He later transitioned into radio broadcasting and gained recognition as '''RJ Mithun''' on Red FM, where he worked from '''2008 to 2015'''.

He hosted several popular radio programs, including:
* ''Chiriyo Chiri''
* ''Red On Demand''
* ''Mr. Lavan''
* ''Wrong Number''

He is noted for completing a '''12-hour live radio marathon broadcast on 12 December 2012'''.

----

== Television and voice work ==
Following his radio career, Mitun expanded into television and voice media. He has worked as:
* '''Television host (VJ)'''
* '''Dubbing artist'''

He has been associated with Malayalam television channels including Kiran TV, Zee TV, Flowers TV, and Mazhavil Manorama.

----

== Film career ==
Mitun M Das has worked in Malayalam cinema in a variety of roles.

=== Early and junior artist roles ===
He began his film career with minor and junior artist roles in films including:
* ''Ammanilavu''
* ''Sapthamashree Thaskaraha''
* ''Lord Livingstone 7000 Kandi''
* ''Anamayilottakam''
* ''Autorickshaw''
* ''Popcorn''
* ''Swargathurkkal Sundaram''

----

=== Supporting and character roles ===
He later transitioned into supporting roles in films such as:
* ''Street Lights''
* ''You Too Brutus''
* ''Argentina Fans Kaattoorkadavu''
* ''Vaashi'' – portrayed the character Anto
* ''Vela''
* ''Lovely''
* ''Pappas''
* ''Velikku Veluppankalam'' (unreleased)
* ''Mayiladum Kunnu'' (unreleased)

----

=== Lead roles and upcoming projects ===
Mitun has also appeared in lead roles in several projects, including:
* ''Adoorum Thoppilum Allathoru Bhasi'' (unreleased)
* ''Kalki''
* ''Kunjeldho''
* ''Puliyattam'' – portrayed Manoharan
* ''Bhaskara Baranam'' (post-production)
* ''Oru Ronaldo Chithram'' (upcoming)

----

== Digital media and web series ==
Mitun M Das gained wider recognition through digital content, especially his collaborations with Karikku.

=== Karikku productions ===
He has appeared in several Karikku web series, including:
* ''DJ'' (2020) – played S. Sujith
* ''Circus'' (2022)
* ''Kalakkachi'' (2021)
* ''Thattadash''

These series contributed to his popularity among digital audiences.

----

=== Short films and independent web content ===

'''Short films'''
* ''Thamasha Kada''
* ''Kozhi Biriyani''
* ''Kuli Scene''
* ''Water Jail''
* ''Kozhikodan Halwa''
* ''Better Half''
* ''Mothiram''
* ''Hotel Pankajam''

'''Web series'''
* ''Meri Pyari''
* ''94 Playhouse''
* ''Thamasa Pedia''
* ''Plumber Preman''

----

== Other work and skills ==
Apart from acting and media work, Mitun M Das is trained in martial arts and holds a:
* '''3rd Dan Black Belt in Karate (Kenryu Ryu)'''

He is also recognized for his versatility across:
* Acting (film and digital)
* Hosting and anchoring
* Radio broadcasting
* Voice and dubbing performance

----

== External links ==
* [https://x.com/ActorMitun Twitter (X)]
* [https://www.instagram.com/mitunmdas/ Instagram]
* [https://www.youtube.com/@Actormitunmdas16 YouTube]
* [https://www.facebook.com/MitunMdas/ Facebook]</text>
      <sha1>oxgvkwj5i5wry93t6kn18vebvzdivzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612042</id>
      <parentid>4612041</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shahin7443</username>
        <id>216106</id>
      </contributor>
      <origin>4612042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3965" sha1="j6pvhq7vw64ute4a8uxawu71rn6y3yu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name           = Mitun M Das
| image          = Mitun_m_das.png
| caption        = Mitun M Das
| birth_place    = Kerala, India
| nationality    = Indian
| other_names    = RJ Mithun
| occupation     = Actor, radio jockey, television host, dubbing artist, news reporter
| years_active   = 2008–present
| known_for      = Malayalam films, Karikku web series
| notable_works  = ''DJ'', ''Circus'', ''Kalakkachi'', ''Puliyattam'', ''Vaashi''
}}

'''Mitun M Das''' is an Indian actor, radio jockey, television host, dubbing artist, and former news reporter who works predominantly in Malayalam cinema and digital media. He has appeared in more than 20 Malayalam films across junior, supporting, and lead roles. He is also known for his performances in web series produced by Karikku, a Malayalam digital entertainment platform.

----

== Early life and media career ==
Mitun M Das began his professional journey as a '''news reporter''' with ACV and Kerala Vision. He later transitioned into radio broadcasting and gained recognition as '''RJ Mithun''' on Red FM, where he worked from '''2008 to 2015'''.

He hosted several popular radio programs, including:
* ''Chiriyo Chiri''
* ''Red On Demand''
* ''Mr. Lavan''
* ''Wrong Number''

He is noted for completing a '''12-hour live radio marathon broadcast on 12 December 2012'''.

----

== Television and voice work ==
Following his radio career, Mitun expanded into television and voice media. He has worked as:
* '''Television host (VJ)'''
* '''Dubbing artist'''

He has been associated with Malayalam television channels including Kiran TV, Zee TV, Flowers TV, and Mazhavil Manorama.

----

== Film career ==
Mitun M Das has worked in Malayalam cinema in a variety of roles.

=== Early and junior artist roles ===
He began his film career with minor and junior artist roles in films including:
* ''Ammanilavu''
* ''Sapthamashree Thaskaraha''
* ''Lord Livingstone 7000 Kandi''
* ''Anamayilottakam''
* ''Autorickshaw''
* ''Popcorn''
* ''Swargathurkkal Sundaram''

----

=== Supporting and character roles ===
He later transitioned into supporting roles in films such as:
* ''Street Lights''
* ''You Too Brutus''
* ''Argentina Fans Kaattoorkadavu''
* ''Vaashi'' – portrayed the character Anto
* ''Vela''
* ''Lovely''
* ''Pappas''
* ''Velikku Veluppankalam'' (unreleased)
* ''Mayiladum Kunnu'' (unreleased)

----

=== Lead roles and upcoming projects ===
Mitun has also appeared in lead roles in several projects, including:
* ''Adoorum Thoppilum Allathoru Bhasi'' (unreleased)
* ''Kalki''
* ''Kunjeldho''
* ''Puliyattam'' – portrayed Manoharan
* ''Bhaskara Baranam'' (post-production)
* ''Oru Ronaldo Chithram'' (upcoming)

----

== Digital media and web series ==
Mitun M Das gained wider recognition through digital content, especially his collaborations with Karikku.

=== Karikku productions ===
He has appeared in several Karikku web series, including:
* ''DJ'' (2020) – played S. Sujith
* ''Circus'' (2022)
* ''Kalakkachi'' (2021)
* ''Thattadash''

These series contributed to his popularity among digital audiences.

----

=== Short films and independent web content ===

'''Short films'''
* ''Thamasha Kada''
* ''Kozhi Biriyani''
* ''Kuli Scene''
* ''Water Jail''
* ''Kozhikodan Halwa''
* ''Better Half''
* ''Mothiram''
* ''Hotel Pankajam''

'''Web series'''
* ''Meri Pyari''
* ''94 Playhouse''
* ''Thamasa Pedia''
* ''Plumber Preman''

----

== Other work and skills ==
Apart from acting and media work, Mitun M Das is trained in martial arts and holds a:
* '''3rd Dan Black Belt in Karate (Kenryu Ryu)'''

He is also recognized for his versatility across:
* Acting (film and digital)
* Hosting and anchoring
* Radio broadcasting
* Voice and dubbing performance

----

== External links ==
* [https://x.com/ActorMitun Twitter (X)]
* [https://www.instagram.com/mitunmdas/ Instagram]
* [https://www.youtube.com/@Actormitunmdas16 YouTube]
* [https://www.facebook.com/MitunMdas/ Facebook]</text>
      <sha1>j6pvhq7vw64ute4a8uxawu71rn6y3yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612047</id>
      <parentid>4612042</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T08:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shahin7443</username>
        <id>216106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>I have added several short film videos to improve accessibility and make it easier for visitors to view the content.</comment>
      <origin>4612047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="gsbe3rb72yldvljjv75ozhe01r5g4x8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name           = Mitun M Das
| image          = Mitun_m_das.png
| caption        = Mitun M Das
| birth_place    = Kerala, India
| nationality    = Indian
| other_names    = RJ Mithun
| occupation     = Actor, radio jockey, television host, dubbing artist, news reporter
| years_active   = 2008–present
| known_for      = Malayalam films, Karikku web series
| notable_works  = ''DJ'', ''Circus'', ''Kalakkachi'', ''Puliyattam'', ''Vaashi''
}}

'''Mitun M Das''' is an Indian actor, radio jockey, television host, dubbing artist, and former news reporter who works predominantly in Malayalam cinema and digital media. He has appeared in more than 20 Malayalam films across junior, supporting, and lead roles. He is also known for his performances in web series produced by Karikku, a Malayalam digital entertainment platform.

----

== Early life and media career ==
Mitun M Das began his professional journey as a '''news reporter''' with ACV and Kerala Vision. He later transitioned into radio broadcasting and gained recognition as '''RJ Mithun''' on Red FM, where he worked from '''2008 to 2015'''.

He hosted several popular radio programs, including:
* ''Chiriyo Chiri''
* ''Red On Demand''
* ''Mr. Lavan''
* ''Wrong Number''

He is noted for completing a '''12-hour live radio marathon broadcast on 12 December 2012'''.

----

== Television and voice work ==
Following his radio career, Mitun expanded into television and voice media. He has worked as:
* '''Television host (VJ)'''
* '''Dubbing artist'''

He has been associated with Malayalam television channels including Kiran TV, Zee TV, Flowers TV, and Mazhavil Manorama.

----

== Film career ==
Mitun M Das has worked in Malayalam cinema in a variety of roles.

=== Early and junior artist roles ===
He began his film career with minor and junior artist roles in films including:
* ''Ammanilavu''
* ''Sapthamashree Thaskaraha''
* ''Lord Livingstone 7000 Kandi''
* ''Anamayilottakam''
* ''Autorickshaw''
* ''Popcorn''
* ''Swargathekkal Sundaram''

----

=== Supporting and character roles ===
He later transitioned into supporting roles in films such as:
* ''Street Lights''
* ''You Too Brutus''
* ''Argentina Fans Kaattoorkadavu''
* ''Vaashi'' – portrayed the character Anto
* ''Vela''
* ''Lovely''
* ''Pappas''
* ''Velikku Veluppankalam'' (unreleased)
* ''Mayiladum Kunnu'' (unreleased)

----

=== Lead roles and upcoming projects ===
Mitun has also appeared in lead roles in several projects, including:
* ''Adoorum Thoppilum Allathoru Bhasi'' (unreleased)
* ''Kalki''
* ''Kunjeldho''
* ''Puliyattam'' – portrayed Manoharan
* ''Bhaskara Baranam'' (post-production)
* ''Oru Ronaldo Chithram'' (upcoming)

----

== Digital media and web series ==
Mitun M Das gained wider recognition through digital content, especially his collaborations with Karikku.

=== Karikku productions ===
He has appeared in several Karikku web series, including:
* ''DJ'' (2020) – played S. Sujith
* ''Circus'' (2022)
* ''Kalakkachi'' (2021)
* ''Thattadash''

These series contributed to his popularity among digital audiences.

----

=== Short films and independent web content ===

'''Short films'''
* ''Thamasha Kada''
* ''Kozhi Biriyani''
* ''Kuli Scene''
* ''Water Jail''
* ''Kozhikodan Halwa''
* ''Better Half''
* ''Mothiram''
* ''Hotel Pankajam''

'''Web series'''
* ''Meri Pyari''
* ''94 Playhouse''
* ''Thamasa Pedia''
* ''Plumber Preman''

----

== Other work and skills ==
Apart from acting and media work, Mitun M Das is trained in martial arts and holds a:
* '''3rd Dan Black Belt in Karate (Kenryu Ryu)'''

He is also recognized for his versatility across:
* Acting (film and digital)
* Hosting and anchoring
* Radio broadcasting
* Voice and dubbing performance

----

== External links ==
* [https://x.com/ActorMitun Twitter (X)]
* [https://www.instagram.com/mitunmdas/ Instagram]
* [https://www.youtube.com/@Actormitunmdas16 YouTube]
* [https://www.facebook.com/MitunMdas/ Facebook]</text>
      <sha1>gsbe3rb72yldvljjv75ozhe01r5g4x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tu'lki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666278</id>
    <redirect title="ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tülki" />
    <revision>
      <id>4612046</id>
      <timestamp>2026-04-05T08:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>149242</id>
      </contributor>
      <comment>Neriah എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tu'lki]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tülki]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: &quot;[[Special:CentralAuth/Taw Tu'lki|Taw Tu'lki]]&quot; എന്ന ഉപയോക്താവിനെ &quot;[[Special:CentralAuth/Taw Tülki|Taw Tülki]]&quot; എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>4612046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="ejsxg7sooqsl8g81jr9wkvucuhknube" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taw Tülki]]</text>
      <sha1>ejsxg7sooqsl8g81jr9wkvucuhknube</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666279</id>
    <revision>
      <id>4612049</id>
      <timestamp>2026-04-05T09:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox civilian attack|title=മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം|image=Mariupol Drama Theatre Destroyed 2.jpg|image_size=250px|caption=വ്യോമാക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് തിയേറ്ററിനുണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ|location=ഡൊനെറ്റ്സ്ക് റീജിയണ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19996" sha1="bkyqovcb7i5y6nroncnrm3q2jv4ikll" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack|title=മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം|image=Mariupol Drama Theatre Destroyed 2.jpg|image_size=250px|caption=വ്യോമാക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് തിയേറ്ററിനുണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ|location=ഡൊനെറ്റ്സ്ക് റീജിയണൽ ഡ്രാമ തിയേറ്റർ&lt;br/&gt; മരിയുപോൾ, ഉക്രെയ്ൻ|target=വ്യോമാക്രമണ കേന്ദ്രമായി തിയേറ്റർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാധാരണക്കാർ|date=16 മാർച്ച് 2022|type=വ്യോമാക്രമണം|fatalities=കണക്കുകൾ പ്രകാരം 12 മുതൽ&lt;ref name=&quot;Amnesty Mariupol theatre&quot;&gt;{{cite web|title=Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|access-date=30 June 2022|work=[[Amnesty International]]|date=30 June 2022|archive-date=9 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709202101/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;600 വരെയാകാം&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{cite news |last1=Hinnant |first1=Lori |last2=Chernov |first2=Mstyslav |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike |url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |access-date=2022-06-16|work = [[Associated Press]] |date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504121004/https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 | url-status = live |archive-date=4 May 2022 |language=en | df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;|perpetrator=[[റഷ്യ]]}}2022 മാർച്ച് 16 ന്, [[റഷ്യ]] [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] യുദ്ധസമയത്ത്, [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്നിലെ]] മരിയുപോളിലുള്ള മരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ റഷ്യൻ [[സൈന്യം]] വ്യോമാക്രമണം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds#|title=Ukraine: Mariupol Theater Hit by Russian Attack Sheltered Hundreds|access-date=16 March 2022|date=16 March 2022|website=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20220317020221/https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds%23|archive-date=17 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[മരിയുപോൾ]] ഉപരോധസമയത്ത് ഇത് ഒരു വ്യോമാക്രമണ ഷെൽട്ടറായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ധാരാളം ആളുകൾ ഈ [[രംഗകല|തിയേറ്റർ]] ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

ജനങ്ങൾ ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന തിയേറ്ററിൽ [[റഷ്യൻ സൈന്യം]] മനഃപൂർവ്വം വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതായി [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ സർക്കാർ]] കുറ്റപ്പെടുത്തി.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|last1=Bachega|first1=Hugo|date=16 March 2022|title=Ukraine war: Russia attacks theatre sheltering civilians, Mariupol says|agency=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417093407/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|archive-date=17 April 2022}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, [[റഷ്യ]] ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Russia accuses Ukraine of trying to frame it over Mariupol theatre attack|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|access-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418193941/https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; റഷ്യൻ അവകാശവാദം സ്വതന്ത്ര സംഘടനകൾ അംഗീകരിച്ചില്ല.

യുദ്ധസമയത്ത് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട യുക്രെയ്നിയൻ പൈതൃകത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;artnet&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|title=A Mariupol Museum Dedicated to One of Ukraine's Most Important Realist Painters Has Reportedly Been Destroyed by Russian Airstrikes|access-date=5 May 2022|last1=Cascone|first1=Sarah|date=23 March 2022|website=Artnet News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502202207/https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|archive-date=2 May 2022}}&lt;/ref&gt; ഈ ആക്രമണത്തെ OSCE&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-04-13|title=Russia’s attacks on civilians in Mariupol are ‘war crimes,’ OSCE says|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/13/osce-investigation-russia-ukraine-human-rights/|access-date=2026-04-04|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; യും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ|ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണലും]] യുദ്ധക്കുറ്റമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|title=Deadly Mariupol theatre strike ‘a clear war crime’|access-date=2026-04-04|date=2022-06-30|website=Amnesty International|language=en}}&lt;/ref&gt;

== പശ്ചാത്തലം ==
2022 ഫെബ്രുവരി 24-ന് റഷ്യൻ സൈന്യവും റഷ്യൻ അനുകൂല സൈനികരും [[മരിയുപോൾ]] നഗരം വളഞ്ഞു, ഇത് നിരവധി പേർക്ക് നാശനഷ്ടമുണ്ടാക്കി. ആക്രമണസമയത്ത് [[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ഗ്യാസ്, [[വൈദ്യുതി]] തുടങ്ങിയ വിതരണങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;rferl&quot;&gt;{{cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|date=2022-03-16|title=Historic Theater Sheltering Mariupol Civilians Hit By Air Strike, Number Of Casualties Unknown|language=en|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|agency=[[Associated Press|AP]], [[Agence France-Presse|AFP]], [[Deutsche Presse-Agentur|dpa]], and [[BBC]]|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|url-status=live|access-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608061928/https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|archive-date=2022-06-08|quote=Up to 1,200 people may have been inside the theatre, the city's deputy mayor Serhiy Orlov said.|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

മരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ പറഞ്ഞത്, നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അഭയകേന്ദ്രമായിരുന്നു തിയേറ്റർ എന്നും 500&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt; മുതൽ 1,200&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; വരെ ആളുകളെ ഇത് സംരക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആക്രമണ സമയത്ത് സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും തിയേറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;cnn1&quot;&gt;{{cite news|last1=Lister|first1=Tim|date=16 March 2022|title=Russia bombs theater where hundreds sought shelter and 'children' was written on grounds|work=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316184436/https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skynews&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== നഷ്ടങ്ങൾ ==
[[File:Донецький_академічний_обласний_драматичний_театр.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80.jpg|ലഘുചിത്രം|വ്യോമാക്രമണത്തിന് പത്ത് മാസം മുമ്പ്, 2021 മെയ് മാസത്തിലെ തിയേറ്ററിന്റെ ചിത്രം.]]
മാർച്ച് 25 ന്, മാരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഏകദേശം 300 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കി.&lt;ref name=&quot;mcc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|title=Ukraine fears 300 people were killed in Mariupol theatre bombed by Russia as families sheltered|access-date=25 March 2022|date=25 March 2022|website=www.independent.co.uk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325193213/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|archive-date=25 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|title=Satellite images show apparent devastation, hunger in Mariupol|access-date=1 April 2022|date=30 March 2022|website=NBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409092908/https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|archive-date=9 April 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

മെയ് 4 ന്, [[അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്|അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്സ്]] (എപി) ഒരു അന്വേഷണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 600 പേർ മരിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന തെളിവുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1|title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike|access-date=2026-04-04|date=2022-05-04|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;

== പ്രതികരണം ==
[[File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|ലഘുചിത്രം|തകർന്ന തിയേറ്റർ (റോഡിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച)&lt;ref&gt;{{Cite press release|script-title=uk:Росіяни завдали авіаудару по Драмтеатру і басейну &quot;Нептун&quot; у Маріуполі, а також з Градів обстріляли авто колону, що йшла на Запоріжжя|trans-title=The Russians launched an air strike on the Drama Theatre and the Neptune swimming pool in Mariupol, as well as fired on a convoy going to Zaporizhia from Grady|url=https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|date=2022-03-16|access-date=31 March 2022|type=Press Release|script-website=uk:Донецька обласна державна адміністрація|trans-website=Donetsk Regional State Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515144412/https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|archive-date=2022-05-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
[[റഷ്യ]] യുദ്ധക്കുറ്റം ചെയ്തതായി യുക്രേനിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[വൊളൊഡിമിർ സെലെൻസ്കി]] ആരോപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;skynews2&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

റഷ്യൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം ബോംബാക്രമണങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം നിഷേധിക്കുകയും തിയേറ്ററിൽ ബോംബാക്രമണം നടത്തിയതിന് അസോവ് റെജിമെന്റിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതായി റഷ്യൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inside the Mariupol theater attack: 'I heard screams constantly' - the Washington Post|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|url-status=live|access-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110081525/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|archive-date=10 November 2022}}&lt;/ref&gt;

[[ഇറ്റലി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രി ഡാരിയോ ഫ്രാൻസെസ്‌ചിനി, തിയേറ്റർ പുനർനിർമിക്കാൻ ഉക്രേനിയൻ സർക്കാരിനോട് വാഗ്ദാനം നൽകി.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Ukraine: Italy ready to rebuild Mariupol theatre says min|website=ANSA|url=https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|url-status=live|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407075536/https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== പരിണതഫലങ്ങൾ ==
2022 ജൂലൈ 11-ന്, റഷ്യക്കാർ തിയേറ്റർ അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ഇരകളുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|title=Россияне разобрали завалы и вывезли тела из Драмтеатра Мариуполя – установить количество жертв невозможно|access-date=2022-07-11|website=www.ukrinform.ru|language=ru|trans-title=Russians have dismantled rubble and have moved bodies elsewhere from Mariupol Drama Theatre – It's impossible to identify exact amount of victims|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531070123/https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|archive-date=31 May 2022|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|title=Оккупанты разобрали завалы и вывезли тела из драмтеатра Мариуполя – советник мэра|access-date=2022-07-11|date=2022-05-20|website=ТСН.ua|language=ru|trans-title=Occupants have dismantled rubble and took bodies from Mariupol Theatre away – Mayor adviser|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623080208/https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|archive-date=23 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yamal-media.ru/news/news/k-razboru-zavalov-dramteatra-v-mariupole-privlekli-tjazheluju-tehniku|title=Тяжелую технику привлекли к разбору завалов драмтеатра в Мариуполе|access-date=2022-07-11|last=Лукащукова|first=Елизавета|date=2022-05-03|website=Ямал-Медиа|trans-title=Heavy equipment was involved in the analysis of the rubble of the drama theater in Mariupol}}{{Dead link|date=March 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

2023 ഫെബ്രുവരിയിൽ, മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് റഷ്യൻ പത്രപ്രവർത്തകയായ മരിയ പൊനോമരെങ്കോയെ റഷ്യയുടെ യുദ്ധ സെൻസർഷിപ്പ് നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം ആറ് വർഷം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=15 February 2023|title=Russia Jails Anti-War Journalist 6 Years for 'Fake News'|work=[[The Moscow Times]]|url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/15/russia-jails-anti-war-journalist-6-years-for-fake-news-a80230}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>bkyqovcb7i5y6nroncnrm3q2jv4ikll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612052</id>
      <parentid>4612049</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <origin>4612052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22547" sha1="ju20a8ov1h0hncz7xfbp33qfcjos7ut" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack|title=മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം|image=Mariupol Drama Theatre Destroyed 2.jpg|image_size=250px|caption=വ്യോമാക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് തിയേറ്ററിനുണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ|location=ഡൊനെറ്റ്സ്ക് റീജിയണൽ ഡ്രാമ തിയേറ്റർ&lt;br/&gt; മരിയുപോൾ, ഉക്രെയ്ൻ|target=വ്യോമാക്രമണ കേന്ദ്രമായി തിയേറ്റർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാധാരണക്കാർ|date=16 മാർച്ച് 2022|type=വ്യോമാക്രമണം|fatalities=കണക്കുകൾ പ്രകാരം 12 മുതൽ&lt;ref name=&quot;Amnesty Mariupol theatre&quot;&gt;{{cite web|title=Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|access-date=30 June 2022|work=[[Amnesty International]]|date=30 June 2022|archive-date=9 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709202101/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;600 വരെയാകാം&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{cite news |last1=Hinnant |first1=Lori |last2=Chernov |first2=Mstyslav |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike |url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |access-date=2022-06-16|work = [[Associated Press]] |date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504121004/https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 | url-status = live |archive-date=4 May 2022 |language=en | df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;|perpetrator=[[റഷ്യ]]}}2022 മാർച്ച് 16 ന്, [[റഷ്യ]] [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] യുദ്ധസമയത്ത്, [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്നിലെ]] മരിയുപോളിലുള്ള മരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ റഷ്യൻ [[സൈന്യം]] വ്യോമാക്രമണം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds#|title=Ukraine: Mariupol Theater Hit by Russian Attack Sheltered Hundreds|access-date=16 March 2022|date=16 March 2022|website=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20220317020221/https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds%23|archive-date=17 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[മരിയുപോൾ]] ഉപരോധസമയത്ത് ഇത് ഒരു വ്യോമാക്രമണ ഷെൽട്ടറായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ധാരാളം ആളുകൾ ഈ [[രംഗകല|തിയേറ്റർ]] ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

ജനങ്ങൾ ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന തിയേറ്ററിൽ [[റഷ്യൻ സൈന്യം]] മനഃപൂർവ്വം വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതായി [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ സർക്കാർ]] കുറ്റപ്പെടുത്തി.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|last1=Bachega|first1=Hugo|date=16 March 2022|title=Ukraine war: Russia attacks theatre sheltering civilians, Mariupol says|agency=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417093407/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|archive-date=17 April 2022}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, [[റഷ്യ]] ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Russia accuses Ukraine of trying to frame it over Mariupol theatre attack|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|access-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418193941/https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; റഷ്യൻ അവകാശവാദം സ്വതന്ത്ര സംഘടനകൾ അംഗീകരിച്ചില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/ukraine/300-sheltering-civilians-killed-russian-airstrike-theatre-mariupol|title=300 sheltering civilians killed in Russian airstrike on theatre in Mariupol - Ukraine {{!}} ReliefWeb|access-date=2026-04-05|date=2022-03-27|language=en}}&lt;/ref&gt;

യുദ്ധസമയത്ത് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട യുക്രെയ്നിയൻ പൈതൃകത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;artnet&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|title=A Mariupol Museum Dedicated to One of Ukraine's Most Important Realist Painters Has Reportedly Been Destroyed by Russian Airstrikes|access-date=5 May 2022|last1=Cascone|first1=Sarah|date=23 March 2022|website=Artnet News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502202207/https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|archive-date=2 May 2022}}&lt;/ref&gt; ഈ ആക്രമണത്തെ OSCE&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-04-13|title=Russia’s attacks on civilians in Mariupol are ‘war crimes,’ OSCE says|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/13/osce-investigation-russia-ukraine-human-rights/|access-date=2026-04-04|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; യും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ|ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണലും]] യുദ്ധക്കുറ്റമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|title=Deadly Mariupol theatre strike ‘a clear war crime’|access-date=2026-04-04|date=2022-06-30|website=Amnesty International|language=en}}&lt;/ref&gt;

== പശ്ചാത്തലം ==
2022 ഫെബ്രുവരി 24-ന് റഷ്യൻ സൈന്യവും റഷ്യൻ അനുകൂല സൈനികരും [[മരിയുപോൾ]] നഗരം വളഞ്ഞു, ഇത് നിരവധി പേർക്ക് നാശനഷ്ടമുണ്ടാക്കി. ആക്രമണസമയത്ത് [[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ഗ്യാസ്, [[വൈദ്യുതി]] തുടങ്ങിയ വിതരണങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;rferl&quot;&gt;{{cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|date=2022-03-16|title=Historic Theater Sheltering Mariupol Civilians Hit By Air Strike, Number Of Casualties Unknown|language=en|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|agency=[[Associated Press|AP]], [[Agence France-Presse|AFP]], [[Deutsche Presse-Agentur|dpa]], and [[BBC]]|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|url-status=live|access-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608061928/https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|archive-date=2022-06-08|quote=Up to 1,200 people may have been inside the theatre, the city's deputy mayor Serhiy Orlov said.|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

മരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ പറഞ്ഞത്, നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അഭയകേന്ദ്രമായിരുന്നു തിയേറ്റർ എന്നും 500&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt; മുതൽ 1,200&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; വരെ ആളുകളെ ഇത് സംരക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആക്രമണ സമയത്ത് സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും തിയേറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;cnn1&quot;&gt;{{cite news|last1=Lister|first1=Tim|date=16 March 2022|title=Russia bombs theater where hundreds sought shelter and 'children' was written on grounds|work=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316184436/https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skynews&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== നഷ്ടങ്ങൾ ==
[[File:Донецький_академічний_обласний_драматичний_театр.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80.jpg|ലഘുചിത്രം|വ്യോമാക്രമണത്തിന് പത്ത് മാസം മുമ്പ്, 2021 മെയ് മാസത്തിലെ തിയേറ്ററിന്റെ ചിത്രം.]]
മാർച്ച് 25 ന്, മാരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഏകദേശം 300 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കി.&lt;ref name=&quot;mcc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|title=Ukraine fears 300 people were killed in Mariupol theatre bombed by Russia as families sheltered|access-date=25 March 2022|date=25 March 2022|website=www.independent.co.uk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325193213/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|archive-date=25 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|title=Satellite images show apparent devastation, hunger in Mariupol|access-date=1 April 2022|date=30 March 2022|website=NBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409092908/https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|archive-date=9 April 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/international/ukraine-reports-300-died-in-russian-strike-on-theatre-in-mariupol/article65259292.ece|title=Ukraine reports 300 died in Russian airstrike on Mariupol theatre|website=thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

മെയ് 4 ന്, [[അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്|അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്സ്]] (എപി) ഒരു അന്വേഷണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 600 പേർ മരിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന തെളിവുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1|title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike|access-date=2026-04-04|date=2022-05-04|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/investigation-death-count-mariupol-theatre-1.6440722|title=Investigation suggests 600 died in Russian attack on Mariupol theatre|website=cbc.ca}}&lt;/ref&gt;

വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 47 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== പ്രതികരണം ==
[[File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|ലഘുചിത്രം|തകർന്ന തിയേറ്റർ (റോഡിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച)&lt;ref&gt;{{Cite press release|script-title=uk:Росіяни завдали авіаудару по Драмтеатру і басейну &quot;Нептун&quot; у Маріуполі, а також з Градів обстріляли авто колону, що йшла на Запоріжжя|trans-title=The Russians launched an air strike on the Drama Theatre and the Neptune swimming pool in Mariupol, as well as fired on a convoy going to Zaporizhia from Grady|url=https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|date=2022-03-16|access-date=31 March 2022|type=Press Release|script-website=uk:Донецька обласна державна адміністрація|trans-website=Donetsk Regional State Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515144412/https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|archive-date=2022-05-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
[[റഷ്യ]] യുദ്ധക്കുറ്റം ചെയ്തതായി യുക്രേനിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[വൊളൊഡിമിർ സെലെൻസ്കി]] ആരോപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;skynews2&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

റഷ്യൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം ബോംബാക്രമണങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം നിഷേധിക്കുകയും തിയേറ്ററിൽ ബോംബാക്രമണം നടത്തിയതിന് അസോവ് റെജിമെന്റിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതായി റഷ്യൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inside the Mariupol theater attack: 'I heard screams constantly' - the Washington Post|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|url-status=live|access-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110081525/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|archive-date=10 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-04/inside-mariupol-theatre/100963098|title=Inside the remains of the bombed Mariupol theatre, in Ukraine's Donbas region|website=abc.net.au}}&lt;/ref&gt;

[[ഇറ്റലി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രി ഡാരിയോ ഫ്രാൻസെസ്‌ചിനി, തിയേറ്റർ പുനർനിർമിക്കാൻ ഉക്രേനിയൻ സർക്കാരിനോട് വാഗ്ദാനം നൽകി.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Ukraine: Italy ready to rebuild Mariupol theatre says min|website=ANSA|url=https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|url-status=live|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407075536/https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt;

OSCE മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;osce&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/f/a/515868.pdf|title=Report on Violations of international Humanitarian and Human Rights Law, War Crimes and Crimes against Humanity Committed in Ukraine since 24 February 2022|access-date=14 April 2022|last1=Benedek|first1=Wolfgang|last2=Bílková|first2=Veronika|date=13 April 2022|work=[[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]]|location=Warsaw|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607134515/https://www.osce.org/files/f/documents/f/a/515868.pdf|archive-date=7 June 2022|last3=Sassòli|first3=Marco|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ജൂൺ 30-ന്, 500 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ള രണ്ട് [[ബോംബ്|ബോംബുകൾ]] ഉപയോഗിച്ച റഷ്യൻ സൈന്യമാണ് വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതെന്നും ഇത് ഒരു യുദ്ധക്കുറ്റമാണെന്നും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] നിഗമനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== പരിണതഫലങ്ങൾ ==
2022 ജൂലൈ 11-ന്, റഷ്യക്കാർ തിയേറ്റർ അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ഇരകളുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|title=Россияне разобрали завалы и вывезли тела из Драмтеатра Мариуполя – установить количество жертв невозможно|access-date=2022-07-11|website=www.ukrinform.ru|language=ru|trans-title=Russians have dismantled rubble and have moved bodies elsewhere from Mariupol Drama Theatre – It's impossible to identify exact amount of victims|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531070123/https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|archive-date=31 May 2022|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|title=Оккупанты разобрали завалы и вывезли тела из драмтеатра Мариуполя – советник мэра|access-date=2022-07-11|date=2022-05-20|website=ТСН.ua|language=ru|trans-title=Occupants have dismantled rubble and took bodies from Mariupol Theatre away – Mayor adviser|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623080208/https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|archive-date=23 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yamal-media.ru/news/news/k-razboru-zavalov-dramteatra-v-mariupole-privlekli-tjazheluju-tehniku|title=Тяжелую технику привлекли к разбору завалов драмтеатра в Мариуполе|access-date=2022-07-11|last=Лукащукова|first=Елизавета|date=2022-05-03|website=Ямал-Медиа|trans-title=Heavy equipment was involved in the analysis of the rubble of the drama theater in Mariupol}}{{Dead link|date=March 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

2023 ഫെബ്രുവരിയിൽ, മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് റഷ്യൻ പത്രപ്രവർത്തകയായ മരിയ പൊനോമരെങ്കോയെ റഷ്യയുടെ യുദ്ധ സെൻസർഷിപ്പ് നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം ആറ് വർഷം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=15 February 2023|title=Russia Jails Anti-War Journalist 6 Years for 'Fake News'|work=[[The Moscow Times]]|url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/15/russia-jails-anti-war-journalist-6-years-for-fake-news-a80230}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>ju20a8ov1h0hncz7xfbp33qfcjos7ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612054</id>
      <parentid>4612052</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TheGreatEditor024 എന്ന ഉപയോക്താവ് [[മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം]] എന്ന താൾ [[മാരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22547" sha1="ju20a8ov1h0hncz7xfbp33qfcjos7ut" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack|title=മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം|image=Mariupol Drama Theatre Destroyed 2.jpg|image_size=250px|caption=വ്യോമാക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് തിയേറ്ററിനുണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ|location=ഡൊനെറ്റ്സ്ക് റീജിയണൽ ഡ്രാമ തിയേറ്റർ&lt;br/&gt; മരിയുപോൾ, ഉക്രെയ്ൻ|target=വ്യോമാക്രമണ കേന്ദ്രമായി തിയേറ്റർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാധാരണക്കാർ|date=16 മാർച്ച് 2022|type=വ്യോമാക്രമണം|fatalities=കണക്കുകൾ പ്രകാരം 12 മുതൽ&lt;ref name=&quot;Amnesty Mariupol theatre&quot;&gt;{{cite web|title=Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|access-date=30 June 2022|work=[[Amnesty International]]|date=30 June 2022|archive-date=9 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709202101/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;600 വരെയാകാം&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{cite news |last1=Hinnant |first1=Lori |last2=Chernov |first2=Mstyslav |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike |url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |access-date=2022-06-16|work = [[Associated Press]] |date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504121004/https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 | url-status = live |archive-date=4 May 2022 |language=en | df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;|perpetrator=[[റഷ്യ]]}}2022 മാർച്ച് 16 ന്, [[റഷ്യ]] [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] യുദ്ധസമയത്ത്, [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്നിലെ]] മരിയുപോളിലുള്ള മരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ റഷ്യൻ [[സൈന്യം]] വ്യോമാക്രമണം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds#|title=Ukraine: Mariupol Theater Hit by Russian Attack Sheltered Hundreds|access-date=16 March 2022|date=16 March 2022|website=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20220317020221/https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds%23|archive-date=17 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[മരിയുപോൾ]] ഉപരോധസമയത്ത് ഇത് ഒരു വ്യോമാക്രമണ ഷെൽട്ടറായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ധാരാളം ആളുകൾ ഈ [[രംഗകല|തിയേറ്റർ]] ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

ജനങ്ങൾ ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന തിയേറ്ററിൽ [[റഷ്യൻ സൈന്യം]] മനഃപൂർവ്വം വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതായി [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ സർക്കാർ]] കുറ്റപ്പെടുത്തി.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|last1=Bachega|first1=Hugo|date=16 March 2022|title=Ukraine war: Russia attacks theatre sheltering civilians, Mariupol says|agency=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417093407/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|archive-date=17 April 2022}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, [[റഷ്യ]] ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Russia accuses Ukraine of trying to frame it over Mariupol theatre attack|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|access-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418193941/https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; റഷ്യൻ അവകാശവാദം സ്വതന്ത്ര സംഘടനകൾ അംഗീകരിച്ചില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/ukraine/300-sheltering-civilians-killed-russian-airstrike-theatre-mariupol|title=300 sheltering civilians killed in Russian airstrike on theatre in Mariupol - Ukraine {{!}} ReliefWeb|access-date=2026-04-05|date=2022-03-27|language=en}}&lt;/ref&gt;

യുദ്ധസമയത്ത് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട യുക്രെയ്നിയൻ പൈതൃകത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;artnet&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|title=A Mariupol Museum Dedicated to One of Ukraine's Most Important Realist Painters Has Reportedly Been Destroyed by Russian Airstrikes|access-date=5 May 2022|last1=Cascone|first1=Sarah|date=23 March 2022|website=Artnet News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502202207/https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|archive-date=2 May 2022}}&lt;/ref&gt; ഈ ആക്രമണത്തെ OSCE&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-04-13|title=Russia’s attacks on civilians in Mariupol are ‘war crimes,’ OSCE says|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/13/osce-investigation-russia-ukraine-human-rights/|access-date=2026-04-04|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; യും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ|ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണലും]] യുദ്ധക്കുറ്റമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|title=Deadly Mariupol theatre strike ‘a clear war crime’|access-date=2026-04-04|date=2022-06-30|website=Amnesty International|language=en}}&lt;/ref&gt;

== പശ്ചാത്തലം ==
2022 ഫെബ്രുവരി 24-ന് റഷ്യൻ സൈന്യവും റഷ്യൻ അനുകൂല സൈനികരും [[മരിയുപോൾ]] നഗരം വളഞ്ഞു, ഇത് നിരവധി പേർക്ക് നാശനഷ്ടമുണ്ടാക്കി. ആക്രമണസമയത്ത് [[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ഗ്യാസ്, [[വൈദ്യുതി]] തുടങ്ങിയ വിതരണങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;rferl&quot;&gt;{{cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|date=2022-03-16|title=Historic Theater Sheltering Mariupol Civilians Hit By Air Strike, Number Of Casualties Unknown|language=en|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|agency=[[Associated Press|AP]], [[Agence France-Presse|AFP]], [[Deutsche Presse-Agentur|dpa]], and [[BBC]]|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|url-status=live|access-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608061928/https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|archive-date=2022-06-08|quote=Up to 1,200 people may have been inside the theatre, the city's deputy mayor Serhiy Orlov said.|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

മരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ പറഞ്ഞത്, നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അഭയകേന്ദ്രമായിരുന്നു തിയേറ്റർ എന്നും 500&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt; മുതൽ 1,200&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; വരെ ആളുകളെ ഇത് സംരക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആക്രമണ സമയത്ത് സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും തിയേറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;cnn1&quot;&gt;{{cite news|last1=Lister|first1=Tim|date=16 March 2022|title=Russia bombs theater where hundreds sought shelter and 'children' was written on grounds|work=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316184436/https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skynews&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== നഷ്ടങ്ങൾ ==
[[File:Донецький_академічний_обласний_драматичний_театр.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80.jpg|ലഘുചിത്രം|വ്യോമാക്രമണത്തിന് പത്ത് മാസം മുമ്പ്, 2021 മെയ് മാസത്തിലെ തിയേറ്ററിന്റെ ചിത്രം.]]
മാർച്ച് 25 ന്, മാരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഏകദേശം 300 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കി.&lt;ref name=&quot;mcc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|title=Ukraine fears 300 people were killed in Mariupol theatre bombed by Russia as families sheltered|access-date=25 March 2022|date=25 March 2022|website=www.independent.co.uk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325193213/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|archive-date=25 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|title=Satellite images show apparent devastation, hunger in Mariupol|access-date=1 April 2022|date=30 March 2022|website=NBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409092908/https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|archive-date=9 April 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/international/ukraine-reports-300-died-in-russian-strike-on-theatre-in-mariupol/article65259292.ece|title=Ukraine reports 300 died in Russian airstrike on Mariupol theatre|website=thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

മെയ് 4 ന്, [[അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്|അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്സ്]] (എപി) ഒരു അന്വേഷണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 600 പേർ മരിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന തെളിവുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1|title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike|access-date=2026-04-04|date=2022-05-04|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/investigation-death-count-mariupol-theatre-1.6440722|title=Investigation suggests 600 died in Russian attack on Mariupol theatre|website=cbc.ca}}&lt;/ref&gt;

വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 47 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== പ്രതികരണം ==
[[File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|ലഘുചിത്രം|തകർന്ന തിയേറ്റർ (റോഡിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച)&lt;ref&gt;{{Cite press release|script-title=uk:Росіяни завдали авіаудару по Драмтеатру і басейну &quot;Нептун&quot; у Маріуполі, а також з Градів обстріляли авто колону, що йшла на Запоріжжя|trans-title=The Russians launched an air strike on the Drama Theatre and the Neptune swimming pool in Mariupol, as well as fired on a convoy going to Zaporizhia from Grady|url=https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|date=2022-03-16|access-date=31 March 2022|type=Press Release|script-website=uk:Донецька обласна державна адміністрація|trans-website=Donetsk Regional State Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515144412/https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|archive-date=2022-05-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
[[റഷ്യ]] യുദ്ധക്കുറ്റം ചെയ്തതായി യുക്രേനിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[വൊളൊഡിമിർ സെലെൻസ്കി]] ആരോപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;skynews2&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

റഷ്യൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം ബോംബാക്രമണങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം നിഷേധിക്കുകയും തിയേറ്ററിൽ ബോംബാക്രമണം നടത്തിയതിന് അസോവ് റെജിമെന്റിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതായി റഷ്യൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inside the Mariupol theater attack: 'I heard screams constantly' - the Washington Post|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|url-status=live|access-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110081525/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|archive-date=10 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-04/inside-mariupol-theatre/100963098|title=Inside the remains of the bombed Mariupol theatre, in Ukraine's Donbas region|website=abc.net.au}}&lt;/ref&gt;

[[ഇറ്റലി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രി ഡാരിയോ ഫ്രാൻസെസ്‌ചിനി, തിയേറ്റർ പുനർനിർമിക്കാൻ ഉക്രേനിയൻ സർക്കാരിനോട് വാഗ്ദാനം നൽകി.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Ukraine: Italy ready to rebuild Mariupol theatre says min|website=ANSA|url=https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|url-status=live|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407075536/https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt;

OSCE മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;osce&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/f/a/515868.pdf|title=Report on Violations of international Humanitarian and Human Rights Law, War Crimes and Crimes against Humanity Committed in Ukraine since 24 February 2022|access-date=14 April 2022|last1=Benedek|first1=Wolfgang|last2=Bílková|first2=Veronika|date=13 April 2022|work=[[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]]|location=Warsaw|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607134515/https://www.osce.org/files/f/documents/f/a/515868.pdf|archive-date=7 June 2022|last3=Sassòli|first3=Marco|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ജൂൺ 30-ന്, 500 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ള രണ്ട് [[ബോംബ്|ബോംബുകൾ]] ഉപയോഗിച്ച റഷ്യൻ സൈന്യമാണ് വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതെന്നും ഇത് ഒരു യുദ്ധക്കുറ്റമാണെന്നും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] നിഗമനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== പരിണതഫലങ്ങൾ ==
2022 ജൂലൈ 11-ന്, റഷ്യക്കാർ തിയേറ്റർ അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ഇരകളുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|title=Россияне разобрали завалы и вывезли тела из Драмтеатра Мариуполя – установить количество жертв невозможно|access-date=2022-07-11|website=www.ukrinform.ru|language=ru|trans-title=Russians have dismantled rubble and have moved bodies elsewhere from Mariupol Drama Theatre – It's impossible to identify exact amount of victims|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531070123/https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|archive-date=31 May 2022|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|title=Оккупанты разобрали завалы и вывезли тела из драмтеатра Мариуполя – советник мэра|access-date=2022-07-11|date=2022-05-20|website=ТСН.ua|language=ru|trans-title=Occupants have dismantled rubble and took bodies from Mariupol Theatre away – Mayor adviser|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623080208/https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|archive-date=23 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yamal-media.ru/news/news/k-razboru-zavalov-dramteatra-v-mariupole-privlekli-tjazheluju-tehniku|title=Тяжелую технику привлекли к разбору завалов драмтеатра в Мариуполе|access-date=2022-07-11|last=Лукащукова|first=Елизавета|date=2022-05-03|website=Ямал-Медиа|trans-title=Heavy equipment was involved in the analysis of the rubble of the drama theater in Mariupol}}{{Dead link|date=March 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

2023 ഫെബ്രുവരിയിൽ, മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് റഷ്യൻ പത്രപ്രവർത്തകയായ മരിയ പൊനോമരെങ്കോയെ റഷ്യയുടെ യുദ്ധ സെൻസർഷിപ്പ് നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം ആറ് വർഷം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=15 February 2023|title=Russia Jails Anti-War Journalist 6 Years for 'Fake News'|work=[[The Moscow Times]]|url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/15/russia-jails-anti-war-journalist-6-years-for-fake-news-a80230}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>ju20a8ov1h0hncz7xfbp33qfcjos7ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4612061</id>
      <parentid>4612054</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T09:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <origin>4612061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22541" sha1="aaijbecx5186fdgbe35f9nw6vsw1v6m" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack|title=മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം|image=Mariupol Drama Theatre Destroyed 2.jpg|image_size=250px|caption=വ്യോമാക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് തിയേറ്ററിനുണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ|location=ഡൊനെറ്റ്സ്ക് റീജിയണൽ ഡ്രാമ തിയേറ്റർ&lt;br/&gt; മരിയുപോൾ, ഉക്രെയ്ൻ|target=വ്യോമാക്രമണ കേന്ദ്രമായി തിയേറ്റർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാധാരണക്കാർ|date=16 മാർച്ച് 2022|type=വ്യോമാക്രമണം|fatalities=കണക്കുകൾ പ്രകാരം 12 മുതൽ&lt;ref name=&quot;Amnesty Mariupol theatre&quot;&gt;{{cite web|title=Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|access-date=30 June 2022|work=[[Amnesty International]]|date=30 June 2022|archive-date=9 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709202101/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;600 വരെയാകാം&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{cite news |last1=Hinnant |first1=Lori |last2=Chernov |first2=Mstyslav |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike |url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |access-date=2022-06-16|work = [[Associated Press]] |date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504121004/https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 | url-status = live |archive-date=4 May 2022 |language=en | df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;|perpetrator=[[റഷ്യ]]}}2022 മാർച്ച് 16 ന്, [[റഷ്യ]] [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] യുദ്ധത്തിൽ, [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്നിലെ]] മരിയുപോളിലുള്ള മരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ റഷ്യൻ [[സൈന്യം]] വ്യോമാക്രമണം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds#|title=Ukraine: Mariupol Theater Hit by Russian Attack Sheltered Hundreds|access-date=16 March 2022|date=16 March 2022|website=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20220317020221/https://www.hrw.org/news/2022/03/16/ukraine-mariupol-theater-hit-russian-attack-sheltered-hundreds%23|archive-date=17 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[മരിയുപോൾ]] ഉപരോധസമയത്ത് ഇത് ഒരു വ്യോമാക്രമണ ഷെൽട്ടറായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ധാരാളം ആളുകൾ ഈ [[രംഗകല|തിയേറ്റർ]] ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

ജനങ്ങൾ ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന തിയേറ്ററിൽ [[റഷ്യൻ സൈന്യം]] മനഃപൂർവ്വം വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതായി [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ സർക്കാർ]] കുറ്റപ്പെടുത്തി.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|last1=Bachega|first1=Hugo|date=16 March 2022|title=Ukraine war: Russia attacks theatre sheltering civilians, Mariupol says|agency=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417093407/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60772331|archive-date=17 April 2022}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, [[റഷ്യ]] ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Russia accuses Ukraine of trying to frame it over Mariupol theatre attack|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|access-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418193941/https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-mariupol-theatre-russia-idINL2N2VK0SL|archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; റഷ്യൻ അവകാശവാദം സ്വതന്ത്ര സംഘടനകൾ അംഗീകരിച്ചില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/ukraine/300-sheltering-civilians-killed-russian-airstrike-theatre-mariupol|title=300 sheltering civilians killed in Russian airstrike on theatre in Mariupol - Ukraine {{!}} ReliefWeb|access-date=2026-04-05|date=2022-03-27|language=en}}&lt;/ref&gt;

യുദ്ധസമയത്ത് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട യുക്രെയ്നിയൻ പൈതൃകത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;artnet&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|title=A Mariupol Museum Dedicated to One of Ukraine's Most Important Realist Painters Has Reportedly Been Destroyed by Russian Airstrikes|access-date=5 May 2022|last1=Cascone|first1=Sarah|date=23 March 2022|website=Artnet News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502202207/https://news.artnet.com/art-world/russian-airstrike-destroys-mariupols-kuindzhi-art-museum-2088890|archive-date=2 May 2022}}&lt;/ref&gt; ഈ ആക്രമണത്തെ OSCE&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-04-13|title=Russia’s attacks on civilians in Mariupol are ‘war crimes,’ OSCE says|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/13/osce-investigation-russia-ukraine-human-rights/|access-date=2026-04-04|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; യും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ|ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണലും]] യുദ്ധക്കുറ്റമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/|title=Deadly Mariupol theatre strike ‘a clear war crime’|access-date=2026-04-04|date=2022-06-30|website=Amnesty International|language=en}}&lt;/ref&gt;

== പശ്ചാത്തലം ==
2022 ഫെബ്രുവരി 24-ന് റഷ്യൻ സൈന്യവും റഷ്യൻ അനുകൂല സൈനികരും [[മരിയുപോൾ]] നഗരം വളഞ്ഞു, ഇത് നിരവധി പേർക്ക് നാശനഷ്ടമുണ്ടാക്കി. ആക്രമണസമയത്ത് [[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ഗ്യാസ്, [[വൈദ്യുതി]] തുടങ്ങിയ വിതരണങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;rferl&quot;&gt;{{cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|date=2022-03-16|title=Historic Theater Sheltering Mariupol Civilians Hit By Air Strike, Number Of Casualties Unknown|language=en|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|agency=[[Associated Press|AP]], [[Agence France-Presse|AFP]], [[Deutsche Presse-Agentur|dpa]], and [[BBC]]|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|url-status=live|access-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608061928/https://www.rferl.org/a/ukraine-mariupol-thearer-destroyed-strike/31756641.html|archive-date=2022-06-08|quote=Up to 1,200 people may have been inside the theatre, the city's deputy mayor Serhiy Orlov said.|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

മരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ പറഞ്ഞത്, നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അഭയകേന്ദ്രമായിരുന്നു തിയേറ്റർ എന്നും 500&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt; മുതൽ 1,200&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; വരെ ആളുകളെ ഇത് സംരക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആക്രമണ സമയത്ത് സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും തിയേറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;cnn1&quot;&gt;{{cite news|last1=Lister|first1=Tim|date=16 March 2022|title=Russia bombs theater where hundreds sought shelter and 'children' was written on grounds|work=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316184436/https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/index.html|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skynews&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== നഷ്ടങ്ങൾ ==
[[File:Донецький_академічний_обласний_драматичний_театр.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80.jpg|ലഘുചിത്രം|വ്യോമാക്രമണത്തിന് പത്ത് മാസം മുമ്പ്, 2021 മെയ് മാസത്തിലെ തിയേറ്ററിന്റെ ചിത്രം.]]
മാർച്ച് 25 ന്, മാരിയുപോൾ സിറ്റി കൗൺസിൽ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഏകദേശം 300 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കി.&lt;ref name=&quot;mcc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|title=Ukraine fears 300 people were killed in Mariupol theatre bombed by Russia as families sheltered|access-date=25 March 2022|date=25 March 2022|website=www.independent.co.uk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325193213/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/urkraine-mariupol-theatre-bombing-death-toll-b2043871.html|archive-date=25 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|title=Satellite images show apparent devastation, hunger in Mariupol|access-date=1 April 2022|date=30 March 2022|website=NBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409092908/https://www.nbcnews.com/news/world/satellite-images-show-apparent-devastation-hunger-mariupol-rcna22119|archive-date=9 April 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/international/ukraine-reports-300-died-in-russian-strike-on-theatre-in-mariupol/article65259292.ece|title=Ukraine reports 300 died in Russian airstrike on Mariupol theatre|website=thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

മെയ് 4 ന്, [[അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്|അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്സ്]] (എപി) ഒരു അന്വേഷണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 600 പേർ മരിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന തെളിവുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1|title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike|access-date=2026-04-04|date=2022-05-04|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/investigation-death-count-mariupol-theatre-1.6440722|title=Investigation suggests 600 died in Russian attack on Mariupol theatre|website=cbc.ca}}&lt;/ref&gt;

വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 47 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== പ്രതികരണം ==
[[File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mariupol_Drama_Theatre_Destroyed_1.jpg|ലഘുചിത്രം|തകർന്ന തിയേറ്റർ (റോഡിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച)&lt;ref&gt;{{Cite press release|script-title=uk:Росіяни завдали авіаудару по Драмтеатру і басейну &quot;Нептун&quot; у Маріуполі, а також з Градів обстріляли авто колону, що йшла на Запоріжжя|trans-title=The Russians launched an air strike on the Drama Theatre and the Neptune swimming pool in Mariupol, as well as fired on a convoy going to Zaporizhia from Grady|url=https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|date=2022-03-16|access-date=31 March 2022|type=Press Release|script-website=uk:Донецька обласна державна адміністрація|trans-website=Donetsk Regional State Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515144412/https://dn.gov.ua/news/rosiyani-zavdali-aviaudaru-po-dramteatru-i-basejnu-neptun-u-mariupoli-takozh-z-gradiv-obstrilyali-avto-kolonu-shcho-jshla-na-zaporizhzhya|archive-date=2022-05-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
[[റഷ്യ]] യുദ്ധക്കുറ്റം ചെയ്തതായി യുക്രേനിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[വൊളൊഡിമിർ സെലെൻസ്കി]] ആരോപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;skynews2&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayes|first1=Andy|date=16 March 2022|title=Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|url-status=live|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195527/https://news.sky.com/story/ukraine-war-mariupol-theatre-where-hundreds-of-people-sheltering-bombed-by-russian-forces-officials-claim-12567393|archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;

റഷ്യൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം ബോംബാക്രമണങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം നിഷേധിക്കുകയും തിയേറ്ററിൽ ബോംബാക്രമണം നടത്തിയതിന് അസോവ് റെജിമെന്റിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതായി റഷ്യൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inside the Mariupol theater attack: 'I heard screams constantly' - the Washington Post|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|url-status=live|access-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110081525/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/25/ukraine-mariupol-theater-deaths/|archive-date=10 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-04/inside-mariupol-theatre/100963098|title=Inside the remains of the bombed Mariupol theatre, in Ukraine's Donbas region|website=abc.net.au}}&lt;/ref&gt;

[[ഇറ്റലി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രി ഡാരിയോ ഫ്രാൻസെസ്‌ചിനി, തിയേറ്റർ പുനർനിർമിക്കാൻ ഉക്രേനിയൻ സർക്കാരിനോട് വാഗ്ദാനം നൽകി.&lt;ref&gt;{{cite news|date=17 March 2022|title=Ukraine: Italy ready to rebuild Mariupol theatre says min|website=ANSA|url=https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|url-status=live|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407075536/https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2022/03/17/ukraine-italy-ready-to-rebuild-mariupol-theatre-says-min_af171db8-a916-4f28-a253-8eebd1d79f5c.html|archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt;

OSCE മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;osce&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/f/a/515868.pdf|title=Report on Violations of international Humanitarian and Human Rights Law, War Crimes and Crimes against Humanity Committed in Ukraine since 24 February 2022|access-date=14 April 2022|last1=Benedek|first1=Wolfgang|last2=Bílková|first2=Veronika|date=13 April 2022|work=[[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]]|location=Warsaw|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607134515/https://www.osce.org/files/f/documents/f/a/515868.pdf|archive-date=7 June 2022|last3=Sassòli|first3=Marco|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ജൂൺ 30-ന്, 500 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ള രണ്ട് [[ബോംബ്|ബോംബുകൾ]] ഉപയോഗിച്ച റഷ്യൻ സൈന്യമാണ് വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതെന്നും ഇത് ഒരു യുദ്ധക്കുറ്റമാണെന്നും [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] നിഗമനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== പരിണതഫലങ്ങൾ ==
2022 ജൂലൈ 11-ന്, റഷ്യക്കാർ തിയേറ്റർ അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ഇരകളുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|title=Россияне разобрали завалы и вывезли тела из Драмтеатра Мариуполя – установить количество жертв невозможно|access-date=2022-07-11|website=www.ukrinform.ru|language=ru|trans-title=Russians have dismantled rubble and have moved bodies elsewhere from Mariupol Drama Theatre – It's impossible to identify exact amount of victims|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531070123/https://www.ukrinform.ru/rubric-regions/3488273-rossiane-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupola-ustanovit-kolicestvo-zertv-nevozmozno.html|archive-date=31 May 2022|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|title=Оккупанты разобрали завалы и вывезли тела из драмтеатра Мариуполя – советник мэра|access-date=2022-07-11|date=2022-05-20|website=ТСН.ua|language=ru|trans-title=Occupants have dismantled rubble and took bodies from Mariupol Theatre away – Mayor adviser|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623080208/https://tsn.ua/ru/ato/okkupanty-razobrali-zavaly-i-vyvezli-tela-iz-dramteatra-mariupolya-sovetnik-mera-2067157.html|archive-date=23 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yamal-media.ru/news/news/k-razboru-zavalov-dramteatra-v-mariupole-privlekli-tjazheluju-tehniku|title=Тяжелую технику привлекли к разбору завалов драмтеатра в Мариуполе|access-date=2022-07-11|last=Лукащукова|first=Елизавета|date=2022-05-03|website=Ямал-Медиа|trans-title=Heavy equipment was involved in the analysis of the rubble of the drama theater in Mariupol}}{{Dead link|date=March 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

2023 ഫെബ്രുവരിയിൽ, മരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് റഷ്യൻ പത്രപ്രവർത്തകയായ മരിയ പൊനോമരെങ്കോയെ റഷ്യയുടെ യുദ്ധ സെൻസർഷിപ്പ് നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം ആറ് വർഷം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|date=15 February 2023|title=Russia Jails Anti-War Journalist 6 Years for 'Fake News'|work=[[The Moscow Times]]|url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/15/russia-jails-anti-war-journalist-6-years-for-fake-news-a80230}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>aaijbecx5186fdgbe35f9nw6vsw1v6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666280</id>
    <redirect title="മാരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം" />
    <revision>
      <id>4612055</id>
      <timestamp>2026-04-05T09:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>TheGreatEditor024 എന്ന ഉപയോക്താവ് [[മാരിയുപോൾ തിയേറ്ററിൽ വ്യോമാക്രമണം]] എന്ന താൾ [[മാരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="7rmrlo5lseju0wasze4152tyvo2plnp" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[മാരിയുപോൾ തിയേറ്റർ വ്യോമാക്രമണം]]</text>
      <sha1>7rmrlo5lseju0wasze4152tyvo2plnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Abhilashlabour</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666281</id>
    <revision>
      <id>4612056</id>
      <timestamp>2026-04-05T09:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6843" sha1="fokqywtpmzx2hfg3m2zvdmarn8oyo0g" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Abhilashlabour | Abhilashlabour | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:36, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fokqywtpmzx2hfg3m2zvdmarn8oyo0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:N3ha35ther</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666282</id>
    <revision>
      <id>4612064</id>
      <timestamp>2026-04-05T10:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4612064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6835" sha1="io2xsgg8sgm0kjabq7zsky7ywlzyplz" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: N3ha35ther | N3ha35ther | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 10:34, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>io2xsgg8sgm0kjabq7zsky7ywlzyplz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:മെട്രിക് അളവുകൾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>666283</id>
    <revision>
      <id>4612066</id>
      <timestamp>2026-04-05T10:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20781-48</username>
        <id>216115</id>
      </contributor>
      <comment>/* അളവുകൾ മെട്രിക്ക് സിസ്റ്റത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാനും പ്രയോഗിക്കാനും ദശാംശസംഖ്യകളുടെ കണ്ടു പിടിത്തം എത്രമാത്രം പ്രയോജനപ്പെട്ടു എന്നതു സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4612066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="q5ocol32pee5vqj6xpgooy3l4zf5rta" xml:space="preserve">== അളവുകൾ മെട്രിക്ക് സിസ്റ്റത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാനും പ്രയോഗിക്കാനും ദശാംശസംഖ്യകളുടെ കണ്ടു പിടിത്തം എത്രമാത്രം പ്രയോജനപ്പെട്ടു എന്നതു സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ ==

അളവുകൾ മെട്രിക്ക് സിസ്റ്റത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാനും പ്രയോഗിക്കാനും ദശാംശസംഖ്യകളുടെ കണ്ടുപിടിത്തം എത്രമാത്രം പ്രയോജനപ്പെട്ടു എന്നതു സംബന്ധിച്ച്

[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-20781-48|&amp;#126;2026-20781-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-20781-48|talk]]) 10:41, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q5ocol32pee5vqj6xpgooy3l4zf5rta</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>