വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ml">
  <siteinfo>
    <sitename>വിക്കിപീഡിയ</sitename>
    <dbname>mlwiki</dbname>
    <base>https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">മീഡിയ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">പ്രത്യേകം</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">സംവാദം</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ഉപയോക്താവ്</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">പ്രമാണം</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി സംവാദം</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ഫലകം</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">സഹായം</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">സഹായത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">വർഗ്ഗം</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">കവാടം</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">കവാടത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">കരട്</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">കരട് സംവാദം</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ഘടകം</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6849</id>
    <revision>
      <id>4614082</id>
      <parentid>4613060</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seddon (WMF)</username>
        <id>44869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notis tentang aplikasi Wikipedia: ujian sepanduk */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4614082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377845" sha1="rm2iupex1w56s5rgzyu7wue0126bw0r" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}}
{{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}}
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ&lt;/br&gt;പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br/&gt;
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]]
----
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]]
|}


== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline.

'''Updates for editors'''
* On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the &lt;code dir=ltr&gt;inproject:&lt;/code&gt; keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|&lt;code&gt;w:tig:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise.
* Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its &lt;code&gt;sub&lt;/code&gt; field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139]
* Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt; until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846]
* On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as &quot;manually patrolled&quot; instead of &quot;autopatrolled&quot;, which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's &quot;Insert link&quot; feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912]
* The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year.

'''Updates for editors'''
* iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145]
* Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''

* For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki_user_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dump, the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; field will be renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;is_anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use the &quot;Special characters&quot; editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722]
* Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements.
* Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki.
** (1) Administrators should update the local versions of the page &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Citoid-template-type-map.json&lt;/code&gt; to include entries for &lt;code dir=ltr&gt;preprint&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;standard&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;dataset&lt;/code&gt;; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1189164774&amp;oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1270832208&amp;oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset'].
** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270829051&amp;oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270831369&amp;oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are &lt;code dir=ltr&gt;archiveID&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;identifier&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repository&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;organization&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repositoryLocation&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;committee&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;versionNumber&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|&lt;code&gt;w:knc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''

* The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February.

'''Updates for editors'''
* The &quot;Special pages&quot; portlet link will be moved from the &quot;Toolbox&quot; into the &quot;Navigation&quot; section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211]
* As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (&lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]&lt;/code&gt;). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a &quot;default for all languages&quot;]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511]
* The function &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;getDescription&lt;/code&gt; was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660]
* As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/related&lt;/code&gt; endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;morelike&lt;/code&gt;&quot; action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/]

'''In depth'''

* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the &quot;Contribute&quot; menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. 
* The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities using growth tools can now showcase one event on the &lt;code&gt;{{#special:Homepage}}&lt;/code&gt; for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at &lt;code&gt;{{#special:CommunityConfiguration}}&lt;/code&gt;. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]]
* Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102]
* You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324]
* When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like &quot;1.23&quot; or localized alphabetic markers like &quot;a b c&quot; in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed.  As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like &quot;1.23&quot; once the alphabetic markers are all used.
* The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements.
* A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488]
* Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193]

'''Updates for technical contributors'''
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640]
* Developers of tools that run on-wiki should note that &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; is deprecated. Tools requiring &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; must explicitly declare &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.Uri&lt;/code&gt; as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native &lt;code dir=ltr&gt;URL&lt;/code&gt; API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348]
* The &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://wikibooks.org wikibooks.org]&lt;/bdi&gt;, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|&lt;code&gt;wikt:sat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289]

'''Meetings and events'''
* The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&amp;A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; link is accessible from the &quot;{{int:minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180]
* Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw-ref&lt;/code&gt;&quot; from their local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt;. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&amp;regex=1&amp;namespaces=8&amp;title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&amp;oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[1]&lt;/code&gt;&quot;) are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw:referencedBy&lt;/code&gt;&quot;) should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you.
* When editors embed a file (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:MediaWiki.png]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{:File:MediaWiki.png}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109]
* When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010]
* When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797]
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline.
* Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|&lt;code&gt;w:syl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844]
* The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline &amp; Limited Internet Use|Join the discussion]] or email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;aramadan@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;!
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors.
* An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC].

'''Updates for editors'''

* The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=ig&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as &quot;Collections&quot;, from wiki-projects and campaigns.
* On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard.
* The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]].
* Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131]
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation.
* The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag).
* Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag). Participants of past events can cancel their registration at any time.
* Administrators at wikis that have a customized &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Sidebar]]&lt;/bdi&gt; should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;* specialpages-url|specialpages&lt;/code&gt;. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927]
* The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]].
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;mw.Api&lt;/code&gt; JavaScript library, can now identify the tool using it with the &lt;code dir=ltr&gt;userAgent&lt;/code&gt; parameter: &lt;code dir=ltr&gt;var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );&lt;/code&gt;. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ലുവ പിഴവ് ==

വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ കാണുന്ന ലുവ എറർ നിരന്തരമായി വരുന്നു.
ലുവ പിഴവ് ഘടകം:Footnotes/anchor_id_list-ൽ 841 വരിയിൽ : Template list not yet created. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 	 06:23, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)

: എൻ്റെ അറിവിൽ വിവർത്തന താളുകൾ ഡ്രാഫ്റ്റിലെങ്കിലും എത്തിയ ശേഷം നോക്കുന്നതാവും നല്ലതെന്ന് തോനുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 13:24, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;font-size&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;line-height&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;size-icon&lt;/code&gt;.
* The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914]
* File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914]

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for.
* To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662]
* &quot;Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?&quot; This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies.
* On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;. After this date, scholarly articles will be available through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt; endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]].
* The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16]
* A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Following its publication on HuggingFace, the &quot;Structured Contents&quot; dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Meetings and events'''
* The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect &quot;peacock&quot; or &quot;overly-promotional&quot; or &quot;non-neutral&quot; language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 15:03, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഘടകങ്ങളിൽ തർജ്ജമ നഷ്ട്ടപെടുന്നതിനെ കുറിച്ച് ==

ഇക്കഴിഞ്ഞ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പ്രതിമാസ ചർച്ചയിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഉന്നയിക്കുകയുണ്ടായി. ഘടകങ്ങൾ മറ്റു ഭാഷകളിൽ നിന്ന് ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ തർജ്ജമകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നത്. ഇതിനൊരു ചെറിയ പരിഹാരം ഉദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യമായി താഴെ പറയുന്ന താളുകൾ ഒന്ന് സന്ദർശിക്കുക:
*[[ഘടകം:Age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം)
*[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം)
*[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/CommonData]] (പരീക്ഷണ ഘടകം)
*[[ഫലകം:Birth date and age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം)
*[[ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം)
*[[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample]] (പരീക്ഷണ ഘടകം)

ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്:
Age എന്ന ഘടകത്തിന്റെ തുടക്ക ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം തർജ്ജമ ചെയ്തതോ ചെയ്യേണ്ടതോ ആയിട്ടുള്ള സന്ദേശങ്ങളാണ്. ഞാൻ ഇപ്പൊ ഇത് നേരിട്ട് അവിടെ തന്നെ തർജ്ജമ ചെയ്‌താൽ മറ്റാരെങ്കിലും മറ്റ്‌ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഈ ഘടകം ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്‌താൽ തർജ്ജമ നഷ്ടമാവും. ഇതിനുള്ള പരിഹാരം - മറ്റൊരു ഘടകത്തിൽ ഈ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം പ്രധാന ഘടകത്തിൽ ആ സന്ദേശങ്ങൾ വിളിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ Sandbox/Adithyak1997/CommonData എന്ന ഘടകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ചരങ്ങളും അവയുടെ തർജ്ജമയും മാത്രമാണ്. പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് ആയി ഇതിനെ (Sandbox/Adithyak1997/CommonData) കാണുക. ഈ ഡാറ്റാബേസിനെ വിളിക്കുകയാണ് പിന്നീട് ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age ഇൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ഘടകം (ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age) ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫലകം ആണ് ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age എന്നത്. ഒടുവിൽ ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample എന്ന ഇൻഫോബോക്സിൽ തെറ്റായി ജനനതീയതി കൊടുത്തപ്പോൾ commondata യിൽ കൊടുത്ത വാല്യൂ കാണിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇതിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്റെ മനസ്സിൽ വന്നത്:
*വിക്കിഡേറ്റ ഇൻബോക്സ് എന്ന സങ്കല്പം വരുമ്പോൾ ഇത് override ആവുമോ എന്നൊരു സംശയമുണ്ട്.
*മലയാളം വിക്കിയിൽ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കിയാലും ഉടനെ ഇതിന് പ്രയോജനമുണ്ടാവില്ല.പ്രയോജനമുണ്ടാവണമെങ്കിൽ ഏത് വിക്കിയിൽ നിന്നാണോ ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അവിടെ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കണം.

വിഷയത്തെ കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 17:33, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]].
* Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks&lt;/code&gt;, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_ipindex&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_compat&lt;/code&gt; are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]&lt;/code&gt; new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=es&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events.

'''Meetings and events'''
* The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on &quot;Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects&quot;. You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May.

'''Updates for editors'''
* For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released:
** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities.
** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the &lt;code dir=ltr&gt;Intl&lt;/code&gt; library or the new &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.DateFormatter&lt;/code&gt; library. The &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]].
* Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (&lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;wbt_*&lt;/code&gt;) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|&quot;Get shortened URL&quot;]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]].
* Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]].
* The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|&lt;code&gt;w:nup:&lt;/code&gt;]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references.
* The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/data-parsoid&lt;/code&gt; REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6.

'''Meetings and events'''
* The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]].
* The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition ==

Dear Wikipedia community,

(''Please help translate to your language'')

We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025.

Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years.

More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors!

We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may:

*Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles.
*Host edit-a-thons focused on improving visual content.
*Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia.

These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia.

Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025  edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis.

The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. 

We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. 

With kind regards,

[[User:Reading Beans]]
On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:53, 18 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&amp;oldid=28751075 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:T Cells@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test.

'''Updates for editors'''

* From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]]  [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]].
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template.
* Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751]

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* The &lt;code dir=ltr&gt;mw.title&lt;/code&gt; object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named &lt;code dir=ltr&gt;isDisambiguationPage&lt;/code&gt;. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with &lt;code dir=ltr&gt;mw.loader.load&lt;/code&gt;. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gitlab.wikimedia.org&lt;/bdi&gt; without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

'''Updates for editors'''
* Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new &lt;code&gt;+&lt;/code&gt; toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]&lt;/code&gt; parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019]
* This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future.
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The previously deprecated &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]&lt;/code&gt; views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]&lt;/code&gt; views instead.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]].

'''Updates for editors'''
* It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the &lt;code dir=ltr&gt;_default&lt;/code&gt; key in the local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]&lt;/bdi&gt; page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting the week of June 2, bots logging in using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;action=clientlogin&lt;/code&gt; will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205]
* From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716]
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121]
* Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492]
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]].
* Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named &lt;code dir=ltr&gt;pageImage&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;pageAssessments&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:45, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Duplication of page after renaming ==

[[വിളയനൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]]

[[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]]

Looks like both existed separately following a 2013 renaming.  [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/49.47.195.187|49.47.195.187]] 02:25, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Tech News: 2025-36 ==

&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Weekly highlight&lt;/span&gt;'''
* ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും.

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Updates for editors&lt;/span&gt;'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.&lt;/span&gt; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].&lt;/span&gt;
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Updates for technical contributors&lt;/span&gt;'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Detailed code updates later this week:&lt;/span&gt; [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;In depth&lt;/span&gt;'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Meetings and events&lt;/span&gt;'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:&lt;/span&gt;
** &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].&lt;/span&gt;
** &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.&lt;/span&gt;

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 00:35, 6 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&amp;oldid=29825860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ABreault (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|സംവാദം]])&lt;/bdi&gt; 11:15, 19 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:09, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29905755 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:18, 6 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:18, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Notis tentang aplikasi Wikipedia: ujian sepanduk ==

Hai! Sepanjang bulan April ini, pasukan aplikasi mudah alih merancang untuk menjalankan beberapa kempen berskala kecil bagi menguji beberapa konsep sepanduk berbeza sebagai sebahagian daripada usaha mempromosikan aplikasi Wikipedia. Ini adalah sebagai persediaan untuk kempen pada bulan Mei, serupa dengan kempen-kempen yang pernah dijalankan sebelum ini yang bertujuan menggalakkan pengguna web mudah alih memuat turun aplikasi Wikipedia. Kami merancang untuk menjalankan dua ujian awal yang pertama pada minggu hadapan.

Kempen ujian awal ini akan dilaksanakan secara ringkas dan seterhad mungkin, namun masih mencukupi untuk membantu menentukan langkah seterusnya bagi kempen bulan Mei. Struktur pelaksanaannya adalah seperti berikut:

* Tempoh maksimum sehingga 48 jam
* Ditunjukkan kepada hanya 10% daripada trafik 
* Hanya dipaparkan kepada pembaca mudah alih yang tidak log masuk. 
* Dihadkan kepada 1 paparan sahaja bagi setiap pengguna. 

Aktiviti ini akan memberi tumpuan kepada pengesahan perubahan pada sistem instrumentasi serta pengujian konsep sepanduk baharu.

Kami akan berkongsi perkembangan dari semasa ke semasa apabila semakin hampir dengan pelaksanaan kempen. Jika ada sebarang pertanyaan, anda boleh menghubungi kami melalui:

* Halaman perbincangan pasukan Aplikasi Mudah Alih
* Jika anda perlu melaporkan pepijat atau isu teknikal, sila cipta tiket phabricator untuk pasukan aplikasi [[phab:tag/wikipedia-ios-app-backlog/|iOS]] atau [[phab:project/view/489/|Android]]
* Jika anda menemui penderma di halaman perbincangan, VRT atau media sosial yang menghadapi kesukaran, sila arahkan mereka ke ios-support{{At}}wikimedia.org dan android-support{{At}}wikimedia.org

&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Seddon (WMF)|Seddon (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Seddon (WMF)|സംവാദം]]) 03:04, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rm2iupex1w56s5rgzyu7wue0126bw0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാമൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10101</id>
    <revision>
      <id>4614104</id>
      <parentid>4588102</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Blueman012</username>
        <id>210499</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും */</comment>
      <origin>4614104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124719" sha1="43ro6hqgj0n2tphholrkegexhe0fxrb" xml:space="preserve">{{prettyurl|Rama}} 
{{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image = File:The Great Human ShriRam.jpg
|Caption                  = ശ്രീ രാമൻ
| Name                     = ശ്രീ രാമൻ
| Sanskrit_Transliteration = 
| Devanagari               = राम
| Affiliation              = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]]
| Kannada                  =  
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = இராமர்
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| God of                   = 
| Mantra                   = രാമ രാമ
| Moola Mantra             = ഓം രാം രാമായ നമഃ 
| Weapon                   = വില്ലും അസ്ത്രവും
| Consort                  = [[സീത]]
| Abode                    = അയോദ്ധ്യ
| Mount                    = രഥം
}}
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്.   

തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും &lt;ref name=Dimock1963&gt;
{{cite journal
 | author = Dimock Jr, E.C.
 | year = 1963
 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal
 | journal = History of Religions
 | volume = 3
 | issue = 1
 | pages = 106–127
 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079
 | doi = 10.1086/462474
}}&lt;/ref&gt; ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. 

അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌  രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു&lt;ref name = &quot;Hess2001&quot;&gt;{{cite journal
 | author = Hess, L.
 | year = 2001
 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife*
 | journal = Journal of the American Academy of Religion
 | volume = 67
 | issue = 1
 | pages = 1–32
 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 
 | accessdate = 2008-04-12
 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1
}}&lt;/ref&gt;. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു&lt;ref name = &quot;Hess2001&quot;/&gt;&lt;ref name=Kanungo&gt;{{cite journal
 | author = Kanungo, H.
 | year = 
 | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath
 | journal = Orissa Review
 | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf
 | accessdate = 2008-04-12
 | archive-date = 2008-05-29
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 

ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.&lt;ref name = &quot;Griffith1963&quot;&gt;{{cite book
 | author = Griffith, R.T.H.
 | authorlink = Ralph T. H. Griffith
 | year = 1870–1874
 | title = The Rámáyan of Válmíki
 | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm
 | publisher = London: Trübner &amp; Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co.
}}&lt;/ref&gt; പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക്  അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 

വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, &lt;ref name = &quot;Griffith1963&quot;/&gt; പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു.     
        
രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്.

[[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം.

==രാമകഥ==

===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും===

ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE January 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഇ. 7119-ലാണെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അയോദ്ധ്യയിലെ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാജാവായ ദശരഥൻ കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദേശപ്രകാരം, ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തുന്നു.യാഗാന്ത്യത്തിൽ പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷൻ യജ്ഞ കുണ്ഡത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യക്ഷനായി, ദേവന്മാർ തയ്യാറാക്കിയ പായസം രാജാവിന് സമർപ്പിച്ചിട്ടു രാജപത്നിമാർക്കു നൽകണമെന്നും അപ്രകാരം ചെയ്താൽ ഉത്തമരായ നാലു പുത്രന്മാർ ജനിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞു അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. രാജാവ് പായസത്തിന്റ പകുതി കൗസല്യ ദേവിക്കും ശേഷിച്ചതിന്റെ പകുതി കൈകെയിക്കും ബാക്കിയായതിന്റെ പകുതി സുമിത്രക്കും, ശേഷിച്ച ഭാഗം, ഒന്നു ആലോചിച്ചതിനുശേഷം സുമിത്രക്കു തന്നെ നൽകുന്നു. 

ഇതേ സമയം തന്നെ, രാവണന്റെ ഉപദ്രവങ്ങൾകൊണ്ടു പൊറുതി മുട്ടി തന്റെ മുന്നിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച പശു വേഷധാരിണിയായ ഭൂദേവിയോടും ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടും താൻ ദശരഥപുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു രാവണനെ വധിച്ചു ലോകർക്കു സങ്കട നിവർത്തിയുണ്ടാക്കാമെന്ന് മഹാവിഷ്ണു വാക്കു കൊടുക്കുന്നു.
അതിൻ പ്രകാരം വിഷ്ണു സ്വചൈതന്യത്തെ നാലായി പകുത്തു രാമനായി കൗസല്യയുടെയും, ഭരതനായി കൈകെയിയുടെയും ലക്ഷ്മണൻ ശത്രുഘ്‌നൻ എന്നിങ്ങനെ സുമിത്രയുടെയും പുത്രന്മാരായി പിറക്കുന്നു.
ദശരഥൻ അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ പുത്രന്മാരോടും പത്നിമാരോടുമൊപ്പം ആയോധ്യയിൽ വാണരുളി.

നാല് രാജകുമാരന്മാരും ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും പഠിച്ചും ഉണ്ടും ഉറങ്ങിയും ഒരിക്കലും കൂട്ടുപിരിയാതെ ഒരുമയോടും സഹോദര സ്നേഹത്തോടും ജീവിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും ശത്രുഘ്‌നൻ ഭരതന്റേയും സന്ദഹസഹചാരികളായിരുന്നു.

ഒരുനാൾ അയോധ്യയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്റെ യാഗത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി കൂട്ടികൊണ്ടുപോകുന്നു. രാജകുമാരന്മാരേ വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും ക്ലേശിപ്പിക്കാതിരിക്കുവാനായി മഹർഷി അവർക്ക് ബല അതിബല എന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നു. വഴിയിൽ താടകവനത്തിൽവെച്ചു (മുൻപ് മലദം കരുഷം എന്നീ ജനപദങ്ങൾ) താടക എന്ന വൃദ്ധയും വികൃതരൂപിണിയുമായ യക്ഷിണിയെ രാമൻ ദുർജ്ജയമായ അസ്ത്രമയച്ചു വധിച്ചു.
മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ പ്രീതിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ നിർദേശപ്രകാരം രാമന് അമോഘങ്ങളായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം മുതലായ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ നൽകിയനുഗ്രഹിക്കുന്നു.രാമൻ ഇവയൊക്കെ ലക്ഷ്മണനും നൽകുന്നു.

പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അഞ്ചുദിനരാത്രങ്ങൾ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ യാഗത്തിനു കാവൽ നിൽക്കുന്നു. ആറാം ദിവസം യാഗം മുടക്കാനെത്തിയ സുബാഹുവിനെ രാമൻ ആഗ്നേയാസ്ത്രം കൊണ്ടു വധിച്ചു, മാരീചനെ
മാനവാസ്ത്രമെയ്തു നൂറു യോജന ദൂരം സാഗരത്തിൽ വീഴ്ത്തി.

നിർവിഘ്നം യാഗം പൂർത്തിയായ ശേഷം മൂവരും വിദേഹ രാജ്യത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ദേവേന്ദ്രന്റെ മായയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, തന്റെ ഭർത്താവായ ഗൗതമ മുനിയുടെ ശാപമേറ്റു ആയിരം വർഷം ദുഃഖമയിയായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു ആരുടെയും കണ്ണിൽ പെടാതെ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ മൂടൽ മഞ്ഞിൽ എന്നപോലെ വെണ്ണീരിൽ മറഞ്ഞു കിടന്ന ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യയെ അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു രാമൻ പൂർവസ്ഥിയിലാക്കി.

മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ രുദ്രഭഗവാന്റെ വില്ലു കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും, അയ്യായിരം പേർ എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പു പേടകത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ലു അനേകരാജാക്കന്മാരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു രാമൻ ഞാണേറ്റുകയും, രാമന്റെ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ വില്ലു രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്തു.
ആർക്കും ഇന്നേ വരെ കുലയേറ്റൻ സാധിക്കാത്ത വില്ലു രാമൻ ഒടിച്ചതിനാൽ, അയോനിജയയായി ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമായ ജനകന്റെ വളർത്തുമകൾ സീത രാമന്റെ ധർമ്മ പത്നിയായി തീർന്നു.
ലക്ഷണൻ സീതയുടെ സഹോദരി ഊർമിളയും ഭരതൻ ജനകസഹോദരപുത്രി മാണ്ഡവിയെയും ശത്രുഘ്നൻ ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്യുന്നു.

പിന്നീട് ഏവരും അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് പരശുരാമനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നുന്നു. ശിവധനുസ്സ് രാമൻ മുറിച്ചതിൽ കോപിഷ്ഠനായ പരശുരാമൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വൈഷ്ണവധനുസ്സ് കുലയേറ്റൻ ആവശ്യപെടുന്നു.
ശ്രീരാമൻ അപ്രകാരം ചെയ്‌തപ്പോൾ അദ്ദേഹം സാക്ഷാൽ വിഷ്‌ണുഭഗവാൻ തന്നെ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭാർഗവൻ തന്നിൽ ശേഷിച്ച വൈഷ്ണവാംശവും ശ്രീരാമന് നൽകി മടങ്ങി.
അയോദധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി എല്ലാവരും സസന്തോഷം ചിരകാലം വസിച്ചു.

===അഭിഷേകവിഘ്നം=== 

കൈകെയിയുടെ അച്ഛനായ അശ്വപതി രാജാവിന്റെ ആവശ്യപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ യുധാജിത് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാരെയും പത്നിമാരെയും ദശരഥന്റെ അനുമതിയോടെ കേകേയത്തിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.അവർ പോയി ആനേകകാലം കേകേയത്തിൽ താമസിച്ചെങ്കിലും പ്രിയപുത്രനായ രാമന്റെ സാന്നിധ്യം മൂലം ദശരഥനു യാതൊരു പ്രയാസവുമുണ്ടായില്ല.
എന്നാൽ ഒരുനാൾ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ദുസ്സൂചനകളും കണ്ടു അസ്വസ്ഥനായ ദശരഥൻ അടുത്ത ദിവസത്തെ ശുഭമുഹൂർതത്തിൽ തന്നെ രാമനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കാൻ രാജസഭയിൽ സർവസദസ്യരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

കോസല രാജ്യം ആഹ്ലാദത്തിൽ അലതല്ലി. 
എന്നാൽ കൈകെയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മൻഥരയുടെ ശക്തമായ ഉപജാപം മൂലം മനസ്സ് മാറിയ കൈകേയി രാജാവിനോട് രണ്ടു വരങ്ങൾ ആവശ്യപെടുന്നു (പണ്ട് ദേവസുരയുദ്ധത്തിൽ തൻറെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിന്റെ പ്രത്യുപകാരമായി രാജാവ് കൈകെയിക്കു നൽകിയതാണ് ആ രണ്ടു വരങ്ങൾ).ഒന്നു ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കണം എന്നും, അടുത്തതു രാമൻ പതിനാലു വർഷം മുനിവേഷത്തിൽ വനത്തിൽ വസിക്കണമെന്നും. ഇതു കേട്ട് മൂർച്ഛിച്ച് വീണ രാജാവ് കൈകെയിയോട് ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കാം,അതിനുവേണ്ടി രാമനെ വനത്തിൽ അയക്കരുതെയെന്നു കെഞ്ചി പറഞ്ഞിട്ടും കൈകേയിയുടെ മനസ്സലിഞ്ഞില്ല.

അച്ഛന്റെ വാക്കുപാലിക്കാനായി മഹാത്മാവായ രാമൻ രാജ്യവും സകല സുഖഭോഗങ്ങളുമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പോകാൻ തയ്യാറാകുന്നു. 
രാമൻ എവിടേക്കാണോ അവിടെ താനും ഒപ്പമുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു സീതയും രാമനെ അനുഗമിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു. പിതാവിനെ തടവറയിലാക്കി ജ്യേഷ്ഠനെ താൻ രാജാവായി അവരോധിക്കുമെന്നു പറഞ്ഞു കോപിഷ്ഠനായ നിന്ന ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ശാന്തനാക്കുന്നു, ജ്യേഷ്ഠനെ പിരിഞ്ഞു തനിക്കു ജീവിക്കാൻ സാധിക്കില്ല എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനും വനവാസത്തിനു പുറപ്പെടുന്നു.

രാമനെ ദശരഥനായി കരുതി, സീതയെ തന്നെപോലെ കരുതി, വനത്തെ അയോദ്ധ്യ പോലെയും കരുതി സുഖമായി പോയി വരൂ എന്നു സുമിത്ര ലക്ഷ്മണനെ ഉപദേശിക്കുന്നു.

രാമനും സീതയ്ക്കും ലക്ഷ്മണനും വനവാസത്തിനു അണിയാണുള്ള മരവുരി. കൈകേയി തന്നെ അവർക്ക് നൽകുന്നു. ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠ മഹർഷി, കൈകേയി രാമനു മാത്രമേ വനവാസം വിധിച്ചുള്ളുവെന്നും സീത സാധാരണ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞു തന്നെ കാട്ടിൽ പോകുമെന്ന് അറിയിക്കുന്നു.
 
പിതാവിനോടും മാതാക്കളോടും ഗുരുവിനോടും പൗരജനങ്ങളോടും യാത്ര ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വനവാസത്തിനു വേണ്ടുന്ന ആവശ്യവസ്തുക്കളും ആയുധങ്ങളുമായി, സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന തേരിൽ മൂവരും വനവാസത്തിനു പുറപ്പെട്ടു. ദശരഥരാജാവ് ക്രോധത്തിൽ, &quot;നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു&quot; എന്നു കൈകേയിയെ ശപിക്കുന്നു. തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിൽ എത്തിക്കാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കല്പിച്ചു. ദശരഥന്റെ ബോധം മറയുകയും ഇടക്ക് തെളിയുകയും, അദ്ദേഹം സദാ രാമ..... രാമ.... എന്നു വിളിച്ചു വിലപിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
രാമനോടുള്ള സ്നേഹം നിമിത്തം ജനങ്ങൾ തേരിന് പിന്നാലെ ഓടിയെങ്കിലും, അവർ അന്നു രാത്രി തന്ത്രപൂർവം ജനങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി തമസാനദി കടന്നു വടക്കോട്ടു ശൃംഗവേര പുരത്തിലേക്ക് പോയി. നിരാശരായ പ്രജകൾ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി വിലപിച്ചു.

=== പാദുകാഭിഷേകം===

ശൃംഗവേരത്തിലെ നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ രാമനെ സ്വീകരിച്ചു സൽക്കാരം അരുളിയെങ്കിലും തനിക്കു അവ ഒക്കെ ഇപ്പോൾ വർജ്ജ്യമാണെന്നു പറഞ്ഞു കൊണ്ട് രാമൻ സ്‌നേഹത്തോടെ നിരസിച്ചു. തുടർന്ന് രാമൻ അന്ന് രാത്രി അവിടെ മരച്ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു. ഗുഹൻ കൊണ്ടു വന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പാലുപയോഗിച്ചു വനവാസികളെ പോലെ ജടാമകുടമണിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സുമന്ത്രരെ അയോധ്യയിലേക്കു മടക്കി അയക്കുന്നു.ഗുഹൻ തോണിയിൽ അവരെ ഗംഗ കടത്തുന്നു, പതിനാലു വര്ഷങ്ങൾക്കു ശേഷം വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടാമെന്നു രാമൻ ഗുഹന് വാക്കു കൊടുക്കുന്നു. 

ഗംഗ കടന്ന മൂവർ സംഘം ഭരദ്വാജ മുനിയെ കണ്ടു വണങ്ങുന്നു. മഹർഷി അവരോട് ചിത്രകൂടത്തിൽ പോയി വസിക്കാൻ മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നു. പിന്നീട് അവിടെ നിന്നും കാളിന്ദി കടന്നു വാൽമീകി മഹർഷിയെ ദർശിച്ചു അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തി പർണശാല നിർമിച്ചു മനോഹരമായ ആ കാനനപ്രദേശത്തു വസിച്ചു.

സുമന്ത്രർ അയോധ്യയിലെത്തി, രാമലക്ഷണന്മാരും സീതയും കാനനത്തിലേക്കു യാത്രയായതായി എല്ലാവരെയും അറിയിക്കുന്നു. ദശരഥന്റെ നില കൂടുതൽ മോഷമാകുന്നു.
പ്രിയപുത്രന്റെ വിരഹവും, മുൻപ് താൻ ആളറിയാതെ ആനയാണെന്നു കരുതി ഇരുട്ടത്ത് അസ്ത്രമെയ്തു കൊന്ന ശ്രവണകുമാരന്റെ അന്ധരും വൃദ്ധരുമായ മാതാപിതാക്കൾ നൽകിയ ശാപം മൂലവും അത്യധികമായ പുത്രവിയോഗദുഃഖത്താൽ മഹാരാജാവ് ദശരഥൻ കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു.

വസിഷ്ഠനിർദേശത്തിൽ രാജാവിന്റെ ശവ ശരീരം കേടുകൂടാതെ എണ്ണതോണിയിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ ഏർപ്പാട് ചെയ്തിട്ടു, ഭരതനെ കൂട്ടികൊണ്ടുവരാനായി കേകയത്തിലേക്കു ദൂതരെ അയച്ചു. അയോധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങളെ പറ്റി ആരെയും ഒന്നും അറിയിക്കരുത് എന്നു പ്രത്യേകം ശട്ടംകെട്ടി.കേകയത്തിൽ നിന്നു മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ അനവധി ദുർനിമിത്തങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. അയോധ്യയിലെ ശോകമായ അന്തരരീക്ഷവും കണ്ടു ഭയന്ന ഭരതന്റെ നിര്ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി കൈകേയി എല്ലാം തുറന്നു പറയുന്നു. ഞെട്ടിത്തരിച്ചു ഭരതൻ ഉഗ്രകോപതോടെ കൈകെയിയെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. അച്ഛനെ കൊല്ലിച്ച ജ്യേഷ്ഠനെ കാട്ടിലേക്കയച്ച കൈകേയി രാക്ഷസി ആണെന്നും, &quot;മേലിലാരും ഒരു പെണ്കുട്ടിക്കും കൈകേയിയുടെ പേരു നല്കുന്നുന്നതല്ല&quot; എന്നും അമ്മയെ ശപിക്കുന്നു. ഭരതൻ കൗസല്യയോട് മാപ്പപേക്ഷിക്കുന്നു. കൗസല്യ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ക്രുദ്ധനായ ശത്രുഘ്‌നൻ മൻഥരയെ മർദ്ധിക്കുമ്പോൾ ഭരതൻ തടയുകയും, &quot;ഹീനയാണെങ്കിലും അവൾ ഒരു സ്ത്രീയല്ലേ, അവളെ വധിക്കരുതു&quot; എന്നു പറഞ്ഞു. അവൾ പ്രാണരക്ഷാർഥം ഓടിഒളിക്കുകയും ചെയ്തു.

അച്ഛന്റെ ജഡം യഥാവിധി സംസ്കരിച്ചിട്ടു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്‌തു ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ രാമനെ തിരിച്ചു കൊണ്ടു വരാനായി ആചാര്യന്മാരോടും മാതാക്കളോടും ചതുരംഗസേനയോടും പൗരപ്രജകളോടും സർവവിധ രാജകീയ ചിഹ്നങ്ങളോടും കൂടെ കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. വഴിയിൽ ഗുഹനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവരൊന്നിച്ചു ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെത്തി മുനിയെ കണ്ടതിനു ശേഷം ചിത്രകൂടം ലക്ഷ്യമാക്കി സഞ്ചരിച്ചു. ദൂരെ നിന്നും പടയോട് കൂടിയ ഭരതന്റെ വരവ് കണ്ട ലക്ഷണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ഭരതനോടു യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ രാമൻ തടയുന്നു. ദൂരെ നിന്നു തന്നെ രാമനെ കണ്ട ഭരതൻ ഓടിവന്നു രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു. അച്ഛന്റെ മരണവർത്തായറിഞ്ഞ രാമൻ മൂർച്ഛിച്ച് വീഴുകയും ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ കുട്ടികളെ പോലെ വാവിട്ടു കരയുകയും ചെയ്തു. ശേഷം രാമലക്ഷ്മണർ മന്ദാകിനിയിലിറങ്ങികുളിച്ച് പഴക്കാമ്പു കൊണ്ടു അച്ഛന് ബലിപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു.

രാമനെ തിരിയെ അയോധ്യയിലേക്ക് മടക്കി കൊണ്ടു വന്നു രാജാവായി വാഴിക്കാൻ ഭരതൻ ആവോളം ശ്രമിച്ചിട്ടും രാമൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്നും അണുവിട ഇളകിയില്ല.
രാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാൻ നിരാഹാരത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷികളും കൂടി പിന്തിരിപ്പിച്ചു. പതിനാലു വർഷത്തിന് ശേഷം വനവാസം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ താൻ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി രാജാവായി വാണു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ ഭരതന് ഉറപ്പു നൽകുന്നു.
അവസാനം ഭരതൻ രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുകയും, അവയെ രാജാസിംഹാസനത്തിൽ വെച്ചു പൂജിച്ചു രാമന്റെ പ്രതി പുരുഷനായി രാമനെ പോലെ തന്നെ താപസവേഷത്തിൽ അയോധ്യക്കുപുറത്തു നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചു കൊണ്ട് നാട് ഭരിക്കുമെന്നു ഭരതൻ സമ്മതിക്കുന്നു. പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം രാമൻ അയോധ്യയിൽ വന്നെത്തിയില്ലെങ്കിൽ താൻ അഗ്നിപ്രവേഷം ചെയ്യുമെന്നും കൂടി ഭരതൻ പറഞ്ഞു. രാമപാദുകങ്ങളും ശിരസ്സിൽ ഏറ്റികൊണ്ടു ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും മടങ്ങി പോയി.

=== രാമന്റെ വനവാസം===

ഭരതനും അമ്മമാരും ജനങ്ങളും വിടപറഞ്ഞ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചാൽ തന്നിൽ പലപല ഓർമ്മകളും അങ്കുരിക്കുമെന്നു കരുതിയ രാമൻ ചിത്രകൂടമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലോട്ട് യാത്രയായി.അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അവരെ മുനി സ്നേഹാദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. മഹർഷി പത്‌നി അനസൂയ സീതയെ മകളെ പോലെകണ്ടു ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ സീത മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.

മഹർഷിയോട് വിട പറഞ്ഞു മൂവരും യാത്ര തുടരവേ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കില്ല എന്നു വരബലമുള്ള വിരാധനെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അംഗഭംഗം വരുത്തി മണ്ണിൽ കുഴിച്ചിട്ടപ്പോൾ വിരാധനു മോക്ഷം ലഭിക്കുകയും, അവൻ വീണ്ടും തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവനായി തീരുകയും ചെയ്തു. വിരാധനിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ സുതീഷ്‌ണ മുനിയെ ദർശിച്ചു.
രാമന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു സായൂജ്യമടഞ്ഞ മുനി അവരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു ബ്രഹ്മലോകം പൂകി.അതിനുശേഷം അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ പേടിസ്വപ്നമായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

പിന്നീട് ശരഭംഗ മുനിയെ കണ്ടു വന്ദിച്ച് വീണ്ടും അവിടെ എത്തുമെന്ന് രാമൻ വാക്കു കൊടുത്തു. ഇങ്ങനെ ഓരോ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദര്ശിച്ചു പത്തു വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം മൂവരും വീണ്ടും ശരഭംഗാശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മുനിയുടെ നിര്ദേശമനുസരിച്ചു മൂവരും അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
മാനംമുട്ടേ വളർന്ന വിന്ധ്യന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ച, കാവേരിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ എത്തിച്ച, മഹാസമുദ്രം കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ച, വാതാപിയെയും ഇല്വലനേയും വധിച്ച മഹാത്മാവായ കുംഭസംഭവൻ ആഗസ്ത്യ മുനി അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചുപചരിച്ചു.പണ്ട് ദേവന്മാർക്കു വേണ്ടി മഹാവിഷ്ണു അസുരനാശം വരുത്താനുപയോഗിച്ച വില്ലും അമ്പൊഴിയാത്ത രണ്ടു ആവനാഴിയും മുനി രാമനു സമ്മാനിച്ചു. മഹർഷിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം സീതാരാമലക്ഷ്മണൻമാർ ശേഷിച്ച വനവാസകാലം ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള പഞ്ചവടി എന്ന സ്ഥലത്തു പർണാശാല കെട്ടി സസുഖം ജീവിച്ചു.പഞ്ചവടിയിലെ ഒരു വട വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ മൂവരും ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തും അരുണന്റെ പുത്രനും ഭീമാകാരനുമായ ജടായു എന്ന കഴുകനെ പരിചയപെട്ടു. തന്റെ പുത്രിയെപോലെ സീതയെ എന്നും രക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു ജടായു രാമനു വാക്കു നൽകുന്നു.

===സീതാപഹരണം===

ഒരു ദിവസം പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിചേർന്ന രാവണ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കണ്ടു മോഹിതയായി, അദ്ദേഹത്തെ പതിയാക്കാനുള്ള അത്യാഗ്രഹത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു. താൻ ഏകപത്നി വ്രതൻ ആണെന്ന് പറഞ്ഞു രാമനെ അവളെ ലക്ഷ്മണനു സമീപമയച്ചു. 
താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറും സേവകൻ മാത്രമാണെന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷണൻ അവളെ തിരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്കും അയച്ചു. ഇതു തുടർന്നപ്പോൾ കോപിഷ്ഠയായ ശൂർപ്പണഖ സീതയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവികളും ഛേദിച്ചു നിലത്തിടുകയും ചെയ്തു.

ശൂർപ്പണഖ നേരെ ചെന്നു ആർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖര ദൂഷണന്മാരോട് ആവലാതി പറഞ്ഞു. ഖരൻ അയച്ച പതിനാലു രാക്ഷവീരന്മാരെ രാമൻ വധിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ വന്ന ഖരനെയും ദൂഷണനെയും ത്രിശിരസ്സിനെയും അവരുടെ പതിനാലായിരം വരുന്ന രാക്ഷസൈന്യത്തെയും രാമൻ ഒറ്റക്ക് നിന്നു വെറും മൂന്നേ മുക്കാൽ നാഴിക കൊണ്ടു കാലപുരിക്കയച്ചു.

യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച അകമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലേക്കു ആകാശമാർഗേണ പോയി.രാമന്റെ കരവിരുതിന്റെ സ്മരണ തന്നെ വിറപ്പിക്കുന്നെണ്ടെങ്കിലും സഹോദരനായ രാവണനു മാത്രമേ രാമനെ തോല്പിക്കാനാകു എന്നു അവൾ മനസ്സിന്നെ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിച്ചു. സീതയെ രാവണനുവേണ്ടി താൻ കൊണ്ടു വരാൻ നോക്കിയപ്പോഴാണ് തനിക്കു ഈ ദുർവിധി ഉണ്ടായതെന്നു അവൾ കള്ളം പറഞ്ഞു.
രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ സീതയുടെ വിശദമായ സൗന്ദര്യവർണ്ണന നടത്തി. രാമനെ കൊന്നു സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ രാവണനെ പോലെ ഭാഗ്യവാനായി വേറെയാരും ഉണ്ടാകില്ല എന്നവൾ വ്യക്തമാക്കി. 

ഏതു വിധേനയും സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ രാവണൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി.
രാവണൻ അമ്മാവനായ മാരീചനെ ഭീഷണിപെടുത്തി തന്നോടൊപ്പം സീതയെ അപഹരിക്കാനായി കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാമന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള മരണമാണെന്നു കരുതി മാരീചൻ സ്വന്തം വിധി സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. 

പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മാരീചൻ രാവണന്റെ ഇച്ഛ പോലെ ഇന്ദ്രനീലശോഭയാർന്ന ഒരു മാനായി മാറി. മാനിനെ കണ്ട സീത അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മായാമാനിൽ ലക്ഷ്മണൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും സീതയുടെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു കൊടുക്കാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനെ സീതയുടെ കാവലിനു നിറുത്തി മാനിന്റെ പിന്നാലെ പോയി. മാരീചനായ മാൻ രാമനെ പർണശാലയിൽ നിന്നു ദൂരെ അകറ്റി. ഒടുവിൽ രാമൻ, മാൻ രാക്ഷസമായ ആണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു അതിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ബാണം എയ്തു.രാമബാണമേറ്റ മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുന്നേ രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ
രക്ഷിക്കണേ എന്നു ഉറക്കെ കരഞ്ഞു.
അതു കേട്ടു ഭയപ്പെട്ടു സീത ലക്ഷ്മണനോട് രാമനെ തിരഞ്ഞു ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെടാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. ഇതു രാക്ഷസന്റെ മായയാണ് എന്നൊക്കെ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും സീത ഒന്നും ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനോട് ഒരിക്കലും പറയാൻ പാടില്ലാത്ത കുത്തുവാക്കുകൾ സീത പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സീത ആത്‍മഹത്യ ഭീഷണി കൂടെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ തിരഞ്ഞു പോയി.

ഇതേ സമയം ആശ്രമത്തിനു സമീപം മറഞ്ഞു നിന്നു രാവണൻ ഒരു മുനിയുടെ വേഷത്തിൽ വന്നു സീതയോട് ഭിക്ഷ അവശ്യപ്പെട്ടു. ഭിക്ഷ നല്കാതിരിക്കുന്നത് പാപം ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയ സീതയോട് താൻ ആരെന്നു രാവണൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശേഷം ഭയന്നു പോയ സീതയെ രാവണൻ ബലപൂർവം
പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി ലങ്കയിലേക്കു യാത്രയായി.

സീതയുടെ നിലവിളി കേട്ട ജടായു അങ്ങോട്ടു കുതിച്ചെത്തി രാവണനോട് സീതയെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. രാവണനോട് പൊരുതി ജടായു, അവനെ മുറിവേല്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു, ചിറകിൽ രാവണന്റെ വാളുകൊണ്ടുള്ള വെട്ടേറ്റു നിലമ്പതിച്ചു.

രാവണൻ സീതയും കൊണ്ടു യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു പർവതത്തിനു മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ വട്ടം കൂടി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ പട്ടു ചേലയിൽ പൊതിഞ്ഞു താഴെക്കിന്‌ ഇട്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന രാമനു തന്നെ രാവണൻ കൊണ്ടു പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനുള്ള സൂചനക്കുവേണ്ടിയാണ് സീത ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്. ലങ്കയിൽ എത്താൻ വെമ്പിനിന്ന രാവണൻ ആകട്ടെ ഇതു കണ്ടില്ല.

ലങ്കയിൽ എത്തിയ രാവണൻ സീതയ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജിതനായി. ക്രോധിതനായ രാവണൻ സീത തനിക്കു വശം വദയാകാൻ ഒരു വർഷം അവധി നൽകുന്ന, അല്ലാത്ത പക്ഷം സീതയെ വെട്ടിനുറുക്കി പ്രാതലായി ഭക്ഷിക്കുമെന്നും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.സീതയെ ഉഗ്രകളായ രാക്ഷസിമാരുടെ ശക്തമായ കാവലിൽ അശോകവനികയിലെ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ രാവണൻ പാർപ്പിച്ചു.മറ്റാരെയും സീതയെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുതെന്നും ഏതു മാർഗം ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ വശത്താക്കാനും രാവണൻ രാക്ഷസിമാരോട് കൽപ്പിച്ചു.

===സുഗ്രീവസഖ്യം===

തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു
അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു.

വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു.
ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു.
 
ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു.
ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ
ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു.
 
പമ്പാ സരസ് കടന്നു
രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു.
പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. 

സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
 
പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു.
:നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ
:നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ
:നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന
:നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ
 
രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി.

===ബാലിവധം===

സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. 

പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു.
ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി.

വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, 
കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു.

ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. 

തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി
മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു.

സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു.

ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും 
തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. 

സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി.

===സീതാന്വേഷണം===

നാലു മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി രോഷത്തോടെ സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവനെ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. 

സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.

ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു.

ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു.

ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി.

സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു.

രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല.
രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി.

===ലങ്കാദഹനം===

സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. 

ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി.

പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു.

രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു 
ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി.

ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. &quot;കണ്ടു സീതയെ&quot; എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി.

ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു.

===സേതു ബന്ധനം===

സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. 
ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. 

എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി.
സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു.

ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, അനിലൻ, അനലൻ, ഹരൻ, സമ്പാതി എന്നീ വിശ്വസ്തരായ നാലു സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു

സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു.

വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം ജലാധി ദേവനായ വരുണനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും വരുണൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ വരുണൻ അഭ്യർഥിച്ചു.

വരുണദേവന്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

===യുദ്ധാരംഭം===

ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു.

രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു.

==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം==
പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു.
അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത 
ദേവിയും.

ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും.

സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ  പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു.   

ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ്  പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ 
വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. 

ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന്
ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും.

അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . 

സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ  വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്.

സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച്  ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം.

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ&lt;br /&gt;
രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘

’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ 
ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘

’ആപദാമപഹർത്താരം&lt;br /&gt;
ദാതാരം സർവസമ്പദാം&lt;br /&gt;
ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം&lt;br /&gt;
ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം&lt;ref&gt;'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം&lt;/ref&gt;

== കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]]
*[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) 
*[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ 
*[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ 
*[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]
*[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]]
*[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]]
*[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
*[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം  
*[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം 
*[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]]
*[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ 
*[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
*[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ
*[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
*[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
*[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം 
*ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം
*രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് 
*തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) 
*വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ)
*വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ)
*രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി

== ഇവയും കാണുക ==
* [[രാമായണം]]
* [[സീത]]

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}
{{VishnuAvatars}}
{{രാമായണം}}
{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{Commonscat|Rama}}
{{Authority control}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]]
[[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]]
[[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>43ro6hqgj0n2tphholrkegexhe0fxrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614105</id>
      <parentid>4614104</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Blueman012</username>
        <id>210499</id>
      </contributor>
      <origin>4614105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125173" sha1="lpgyzpvnzp2hk4do3pl0be3dmbdfmih" xml:space="preserve">{{prettyurl|Rama}} 
{{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image = File:The Great Human ShriRam.jpg
|Caption                  = ശ്രീ രാമൻ
| Name                     = ശ്രീ രാമൻ
| Sanskrit_Transliteration = 
| Devanagari               = राम
| Affiliation              = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]]
| Kannada                  =  
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = இராமர்
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| God of                   = 
| Mantra                   = രാമ രാമ
| Moola Mantra             = ഓം രാം രാമായ നമഃ 
| Weapon                   = വില്ലും അസ്ത്രവും
| Consort                  = [[സീത]]
| Abode                    = അയോദ്ധ്യ
| Mount                    = രഥം
}}
ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്.   

തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും &lt;ref name=Dimock1963&gt;
{{cite journal
 | author = Dimock Jr, E.C.
 | year = 1963
 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal
 | journal = History of Religions
 | volume = 3
 | issue = 1
 | pages = 106–127
 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079
 | doi = 10.1086/462474
}}&lt;/ref&gt; ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. 

അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌  രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു&lt;ref name = &quot;Hess2001&quot;&gt;{{cite journal
 | author = Hess, L.
 | year = 2001
 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife*
 | journal = Journal of the American Academy of Religion
 | volume = 67
 | issue = 1
 | pages = 1–32
 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 
 | accessdate = 2008-04-12
 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1
}}&lt;/ref&gt;. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു&lt;ref name = &quot;Hess2001&quot;/&gt;&lt;ref name=Kanungo&gt;{{cite journal
 | author = Kanungo, H.
 | year = 
 | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath
 | journal = Orissa Review
 | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf
 | accessdate = 2008-04-12
 | archive-date = 2008-05-29
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 

ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.&lt;ref name = &quot;Griffith1963&quot;&gt;{{cite book
 | author = Griffith, R.T.H.
 | authorlink = Ralph T. H. Griffith
 | year = 1870–1874
 | title = The Rámáyan of Válmíki
 | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm
 | publisher = London: Trübner &amp; Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co.
}}&lt;/ref&gt; പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക്  അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 

വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, &lt;ref name = &quot;Griffith1963&quot;/&gt; പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു.     
        
രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്.

[[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം.

==രാമകഥ==

===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും===

ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE January 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഇ. 7119-ലാണെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അയോദ്ധ്യയിലെ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാജാവായ ദശരഥൻ കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദേശപ്രകാരം, ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തുന്നു.യാഗാന്ത്യത്തിൽ പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷൻ യജ്ഞ കുണ്ഡത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യക്ഷനായി, ദേവന്മാർ തയ്യാറാക്കിയ പായസം രാജാവിന് സമർപ്പിച്ചിട്ടു രാജപത്നിമാർക്കു നൽകണമെന്നും അപ്രകാരം ചെയ്താൽ ഉത്തമരായ നാലു പുത്രന്മാർ ജനിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞു അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. രാജാവ് പായസത്തിന്റ പകുതി കൗസല്യ ദേവിക്കും ശേഷിച്ചതിന്റെ പകുതി കൈകെയിക്കും ബാക്കിയായതിന്റെ പകുതി സുമിത്രക്കും, ശേഷിച്ച ഭാഗം, ഒന്നു ആലോചിച്ചതിനുശേഷം സുമിത്രക്കു തന്നെ നൽകുന്നു. 

ഇതേ സമയം തന്നെ, രാവണന്റെ ഉപദ്രവങ്ങൾകൊണ്ടു പൊറുതി മുട്ടി തന്റെ മുന്നിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച പശു വേഷധാരിണിയായ ഭൂദേവിയോടും ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടും താൻ ദശരഥപുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു രാവണനെ വധിച്ചു ലോകർക്കു സങ്കട നിവർത്തിയുണ്ടാക്കാമെന്ന് മഹാവിഷ്ണു വാക്കു കൊടുക്കുന്നു.
അതിൻ പ്രകാരം വിഷ്ണു സ്വചൈതന്യത്തെ നാലായി പകുത്തു രാമനായി കൗസല്യയുടെയും, ഭരതനായി കൈകെയിയുടെയും ലക്ഷ്മണൻ ശത്രുഘ്‌നൻ എന്നിങ്ങനെ സുമിത്രയുടെയും പുത്രന്മാരായി പിറക്കുന്നു.
ദശരഥൻ അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ പുത്രന്മാരോടും പത്നിമാരോടുമൊപ്പം ആയോധ്യയിൽ വാണരുളി.

നാല് രാജകുമാരന്മാരും ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും പഠിച്ചും ഉണ്ടും ഉറങ്ങിയും ഒരിക്കലും കൂട്ടുപിരിയാതെ ഒരുമയോടും സഹോദര സ്നേഹത്തോടും ജീവിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും ശത്രുഘ്‌നൻ ഭരതന്റേയും സന്ദഹസഹചാരികളായിരുന്നു.

ഒരുനാൾ അയോധ്യയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്റെ യാഗത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി കൂട്ടികൊണ്ടുപോകുന്നു. രാജകുമാരന്മാരേ വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും ക്ലേശിപ്പിക്കാതിരിക്കുവാനായി മഹർഷി അവർക്ക് ബല അതിബല എന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നു. വഴിയിൽ താടകവനത്തിൽവെച്ചു (മുൻപ് മലദം കരുഷം എന്നീ ജനപദങ്ങൾ) താടക എന്ന വൃദ്ധയും വികൃതരൂപിണിയുമായ യക്ഷിണിയെ രാമൻ ദുർജ്ജയമായ അസ്ത്രമയച്ചു വധിച്ചു.
മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ പ്രീതിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ നിർദേശപ്രകാരം രാമന് അമോഘങ്ങളായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം മുതലായ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ നൽകിയനുഗ്രഹിക്കുന്നു.രാമൻ ഇവയൊക്കെ ലക്ഷ്മണനും നൽകുന്നു.

പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അഞ്ചുദിനരാത്രങ്ങൾ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ യാഗത്തിനു കാവൽ നിൽക്കുന്നു. ആറാം ദിവസം യാഗം മുടക്കാനെത്തിയ സുബാഹുവിനെ രാമൻ ആഗ്നേയാസ്ത്രം കൊണ്ടു വധിച്ചു, മാരീചനെ
മാനവാസ്ത്രമെയ്തു നൂറു യോജന ദൂരം സാഗരത്തിൽ വീഴ്ത്തി.

നിർവിഘ്നം യാഗം പൂർത്തിയായ ശേഷം മൂവരും വിദേഹ രാജ്യത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ദേവേന്ദ്രന്റെ മായയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, തന്റെ ഭർത്താവായ ഗൗതമ മുനിയുടെ ശാപമേറ്റു ആയിരം വർഷം ദുഃഖമയിയായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു ആരുടെയും കണ്ണിൽ പെടാതെ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ മൂടൽ മഞ്ഞിൽ എന്നപോലെ വെണ്ണീരിൽ മറഞ്ഞു കിടന്ന ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യയെ അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു രാമൻ പൂർവസ്ഥിയിലാക്കി.

മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ രുദ്രഭഗവാന്റെ വില്ലു കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും, അയ്യായിരം പേർ എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പു പേടകത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ലു അനേകരാജാക്കന്മാരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു രാമൻ ഞാണേറ്റുകയും, രാമന്റെ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ വില്ലു രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്തു.
ആർക്കും ഇന്നേ വരെ കുലയേറ്റൻ സാധിക്കാത്ത വില്ലു രാമൻ ഒടിച്ചതിനാൽ, അയോനിജയയായി ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമായ ജനകന്റെ വളർത്തുമകൾ സീത രാമന്റെ ധർമ്മ പത്നിയായി തീർന്നു.
ലക്ഷണൻ സീതയുടെ സഹോദരി ഊർമിളയും ഭരതൻ ജനകസഹോദരപുത്രി മാണ്ഡവിയെയും ശത്രുഘ്നൻ ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്യുന്നു.

പിന്നീട് ഏവരും അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് പരശുരാമനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നുന്നു. ശിവധനുസ്സ് രാമൻ മുറിച്ചതിൽ കോപിഷ്ഠനായ പരശുരാമൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വൈഷ്ണവധനുസ്സ് കുലയേറ്റൻ ആവശ്യപെടുന്നു.
ശ്രീരാമൻ അപ്രകാരം ചെയ്‌തപ്പോൾ അദ്ദേഹം സാക്ഷാൽ വിഷ്‌ണുഭഗവാൻ തന്നെ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭാർഗവൻ തന്നിൽ ശേഷിച്ച വൈഷ്ണവാംശവും ശ്രീരാമന് നൽകി മടങ്ങി.
അയോദധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി എല്ലാവരും സസന്തോഷം ചിരകാലം വസിച്ചു.

===അഭിഷേകവിഘ്നം=== 

കൈകെയിയുടെ അച്ഛനായ അശ്വപതി രാജാവിന്റെ ആവശ്യപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ യുധാജിത് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാരെയും പത്നിമാരെയും ദശരഥന്റെ അനുമതിയോടെ കേകേയത്തിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.അവർ പോയി ആനേകകാലം കേകേയത്തിൽ താമസിച്ചെങ്കിലും പ്രിയപുത്രനായ രാമന്റെ സാന്നിധ്യം മൂലം ദശരഥനു യാതൊരു പ്രയാസവുമുണ്ടായില്ല.
എന്നാൽ ഒരുനാൾ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ദുസ്സൂചനകളും കണ്ടു അസ്വസ്ഥനായ ദശരഥൻ അടുത്ത ദിവസത്തെ ശുഭമുഹൂർതത്തിൽ തന്നെ രാമനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കാൻ രാജസഭയിൽ സർവസദസ്യരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

കോസല രാജ്യം ആഹ്ലാദത്തിൽ അലതല്ലി. 
എന്നാൽ കൈകെയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മൻഥരയുടെ ശക്തമായ ഉപജാപം മൂലം മനസ്സ് മാറിയ കൈകേയി രാജാവിനോട് രണ്ടു വരങ്ങൾ ആവശ്യപെടുന്നു (പണ്ട് ദേവസുരയുദ്ധത്തിൽ തൻറെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിന്റെ പ്രത്യുപകാരമായി രാജാവ് കൈകെയിക്കു നൽകിയതാണ് ആ രണ്ടു വരങ്ങൾ).ഒന്നു ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കണം എന്നും, അടുത്തതു രാമൻ പതിനാലു വർഷം മുനിവേഷത്തിൽ വനത്തിൽ വസിക്കണമെന്നും. ഇതു കേട്ട് മൂർച്ഛിച്ച് വീണ രാജാവ് കൈകെയിയോട് ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കാം,അതിനുവേണ്ടി രാമനെ വനത്തിൽ അയക്കരുതെയെന്നു കെഞ്ചി പറഞ്ഞിട്ടും കൈകേയിയുടെ മനസ്സലിഞ്ഞില്ല.

അച്ഛന്റെ വാക്കുപാലിക്കാനായി മഹാത്മാവായ രാമൻ രാജ്യവും സകല സുഖഭോഗങ്ങളുമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പോകാൻ തയ്യാറാകുന്നു. 
രാമൻ എവിടേക്കാണോ അവിടെ താനും ഒപ്പമുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു സീതയും രാമനെ അനുഗമിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു. പിതാവിനെ തടവറയിലാക്കി ജ്യേഷ്ഠനെ താൻ രാജാവായി അവരോധിക്കുമെന്നു പറഞ്ഞു കോപിഷ്ഠനായ നിന്ന ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ശാന്തനാക്കുന്നു, ജ്യേഷ്ഠനെ പിരിഞ്ഞു തനിക്കു ജീവിക്കാൻ സാധിക്കില്ല എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനും വനവാസത്തിനു പുറപ്പെടുന്നു.

രാമനെ ദശരഥനായി കരുതി, സീതയെ തന്നെപോലെ കരുതി, വനത്തെ അയോദ്ധ്യ പോലെയും കരുതി സുഖമായി പോയി വരൂ എന്നു സുമിത്ര ലക്ഷ്മണനെ ഉപദേശിക്കുന്നു.

രാമനും സീതയ്ക്കും ലക്ഷ്മണനും വനവാസത്തിനു അണിയാണുള്ള മരവുരി. കൈകേയി തന്നെ അവർക്ക് നൽകുന്നു. ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠ മഹർഷി, കൈകേയി രാമനു മാത്രമേ വനവാസം വിധിച്ചുള്ളുവെന്നും സീത സാധാരണ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞു തന്നെ കാട്ടിൽ പോകുമെന്ന് അറിയിക്കുന്നു.
 
പിതാവിനോടും മാതാക്കളോടും ഗുരുവിനോടും പൗരജനങ്ങളോടും യാത്ര ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വനവാസത്തിനു വേണ്ടുന്ന ആവശ്യവസ്തുക്കളും ആയുധങ്ങളുമായി, സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന തേരിൽ മൂവരും വനവാസത്തിനു പുറപ്പെട്ടു. ദശരഥരാജാവ് ക്രോധത്തിൽ, &quot;നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു&quot; എന്നു കൈകേയിയെ ശപിക്കുന്നു. തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിൽ എത്തിക്കാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കല്പിച്ചു. ദശരഥന്റെ ബോധം മറയുകയും ഇടക്ക് തെളിയുകയും, അദ്ദേഹം സദാ രാമ..... രാമ.... എന്നു വിളിച്ചു വിലപിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
രാമനോടുള്ള സ്നേഹം നിമിത്തം ജനങ്ങൾ തേരിന് പിന്നാലെ ഓടിയെങ്കിലും, അവർ അന്നു രാത്രി തന്ത്രപൂർവം ജനങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി തമസാനദി കടന്നു വടക്കോട്ടു ശൃംഗവേര പുരത്തിലേക്ക് പോയി. നിരാശരായ പ്രജകൾ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി വിലപിച്ചു.

=== പാദുകാഭിഷേകം===

ശൃംഗവേരത്തിലെ നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ രാമനെ സ്വീകരിച്ചു സൽക്കാരം അരുളിയെങ്കിലും തനിക്കു അവ ഒക്കെ ഇപ്പോൾ വർജ്ജ്യമാണെന്നു പറഞ്ഞു കൊണ്ട് രാമൻ സ്‌നേഹത്തോടെ നിരസിച്ചു. തുടർന്ന് രാമൻ അന്ന് രാത്രി അവിടെ മരച്ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു. ഗുഹൻ കൊണ്ടു വന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പാലുപയോഗിച്ചു വനവാസികളെ പോലെ ജടാമകുടമണിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സുമന്ത്രരെ അയോധ്യയിലേക്കു മടക്കി അയക്കുന്നു.ഗുഹൻ തോണിയിൽ അവരെ ഗംഗ കടത്തുന്നു, പതിനാലു വര്ഷങ്ങൾക്കു ശേഷം വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടാമെന്നു രാമൻ ഗുഹന് വാക്കു കൊടുക്കുന്നു. 

ഗംഗ കടന്ന മൂവർ സംഘം ഭരദ്വാജ മുനിയെ കണ്ടു വണങ്ങുന്നു. മഹർഷി അവരോട് ചിത്രകൂടത്തിൽ പോയി വസിക്കാൻ മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നു. പിന്നീട് അവിടെ നിന്നും കാളിന്ദി കടന്നു വാൽമീകി മഹർഷിയെ ദർശിച്ചു അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തി പർണശാല നിർമിച്ചു മനോഹരമായ ആ കാനനപ്രദേശത്തു വസിച്ചു.

സുമന്ത്രർ അയോധ്യയിലെത്തി, രാമലക്ഷണന്മാരും സീതയും കാനനത്തിലേക്കു യാത്രയായതായി എല്ലാവരെയും അറിയിക്കുന്നു. ദശരഥന്റെ നില കൂടുതൽ മോഷമാകുന്നു.
പ്രിയപുത്രന്റെ വിരഹവും, മുൻപ് താൻ ആളറിയാതെ ആനയാണെന്നു കരുതി ഇരുട്ടത്ത് അസ്ത്രമെയ്തു കൊന്ന ശ്രവണകുമാരന്റെ അന്ധരും വൃദ്ധരുമായ മാതാപിതാക്കൾ നൽകിയ ശാപം മൂലവും അത്യധികമായ പുത്രവിയോഗദുഃഖത്താൽ മഹാരാജാവ് ദശരഥൻ കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു.

വസിഷ്ഠനിർദേശത്തിൽ രാജാവിന്റെ ശവ ശരീരം കേടുകൂടാതെ എണ്ണതോണിയിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ ഏർപ്പാട് ചെയ്തിട്ടു, ഭരതനെ കൂട്ടികൊണ്ടുവരാനായി കേകയത്തിലേക്കു ദൂതരെ അയച്ചു. അയോധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങളെ പറ്റി ആരെയും ഒന്നും അറിയിക്കരുത് എന്നു പ്രത്യേകം ശട്ടംകെട്ടി.കേകയത്തിൽ നിന്നു മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ അനവധി ദുർനിമിത്തങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. അയോധ്യയിലെ ശോകമായ അന്തരരീക്ഷവും കണ്ടു ഭയന്ന ഭരതന്റെ നിര്ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി കൈകേയി എല്ലാം തുറന്നു പറയുന്നു. ഞെട്ടിത്തരിച്ചു ഭരതൻ ഉഗ്രകോപതോടെ കൈകെയിയെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. അച്ഛനെ കൊല്ലിച്ച ജ്യേഷ്ഠനെ കാട്ടിലേക്കയച്ച കൈകേയി രാക്ഷസി ആണെന്നും, &quot;മേലിലാരും ഒരു പെണ്കുട്ടിക്കും കൈകേയിയുടെ പേരു നല്കുന്നുന്നതല്ല&quot; എന്നും അമ്മയെ ശപിക്കുന്നു. ഭരതൻ കൗസല്യയോട് മാപ്പപേക്ഷിക്കുന്നു. കൗസല്യ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ക്രുദ്ധനായ ശത്രുഘ്‌നൻ മൻഥരയെ മർദ്ധിക്കുമ്പോൾ ഭരതൻ തടയുകയും, &quot;ഹീനയാണെങ്കിലും അവൾ ഒരു സ്ത്രീയല്ലേ, അവളെ വധിക്കരുതു&quot; എന്നു പറഞ്ഞു. അവൾ പ്രാണരക്ഷാർഥം ഓടിഒളിക്കുകയും ചെയ്തു.

അച്ഛന്റെ ജഡം യഥാവിധി സംസ്കരിച്ചിട്ടു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്‌തു ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ രാമനെ തിരിച്ചു കൊണ്ടു വരാനായി ആചാര്യന്മാരോടും മാതാക്കളോടും ചതുരംഗസേനയോടും പൗരപ്രജകളോടും സർവവിധ രാജകീയ ചിഹ്നങ്ങളോടും കൂടെ കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. വഴിയിൽ ഗുഹനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവരൊന്നിച്ചു ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെത്തി മുനിയെ കണ്ടതിനു ശേഷം ചിത്രകൂടം ലക്ഷ്യമാക്കി സഞ്ചരിച്ചു. ദൂരെ നിന്നും പടയോട് കൂടിയ ഭരതന്റെ വരവ് കണ്ട ലക്ഷണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ഭരതനോടു യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ രാമൻ തടയുന്നു. ദൂരെ നിന്നു തന്നെ രാമനെ കണ്ട ഭരതൻ ഓടിവന്നു രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു. അച്ഛന്റെ മരണവർത്തായറിഞ്ഞ രാമൻ മൂർച്ഛിച്ച് വീഴുകയും ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ കുട്ടികളെ പോലെ വാവിട്ടു കരയുകയും ചെയ്തു. ശേഷം രാമലക്ഷ്മണർ മന്ദാകിനിയിലിറങ്ങികുളിച്ച് പഴക്കാമ്പു കൊണ്ടു അച്ഛന് ബലിപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു.

രാമനെ തിരിയെ അയോധ്യയിലേക്ക് മടക്കി കൊണ്ടു വന്നു രാജാവായി വാഴിക്കാൻ ഭരതൻ ആവോളം ശ്രമിച്ചിട്ടും രാമൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്നും അണുവിട ഇളകിയില്ല.
രാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാൻ നിരാഹാരത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷികളും കൂടി പിന്തിരിപ്പിച്ചു. പതിനാലു വർഷത്തിന് ശേഷം വനവാസം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ താൻ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി രാജാവായി വാണു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ ഭരതന് ഉറപ്പു നൽകുന്നു.
അവസാനം ഭരതൻ രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുകയും, അവയെ രാജാസിംഹാസനത്തിൽ വെച്ചു പൂജിച്ചു രാമന്റെ പ്രതി പുരുഷനായി രാമനെ പോലെ തന്നെ താപസവേഷത്തിൽ അയോധ്യക്കുപുറത്തു നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചു കൊണ്ട് നാട് ഭരിക്കുമെന്നു ഭരതൻ സമ്മതിക്കുന്നു. പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം രാമൻ അയോധ്യയിൽ വന്നെത്തിയില്ലെങ്കിൽ താൻ അഗ്നിപ്രവേഷം ചെയ്യുമെന്നും കൂടി ഭരതൻ പറഞ്ഞു. രാമപാദുകങ്ങളും ശിരസ്സിൽ ഏറ്റികൊണ്ടു ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും മടങ്ങി പോയി.

=== രാമന്റെ വനവാസം===

ഭരതനും അമ്മമാരും ജനങ്ങളും വിടപറഞ്ഞ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചാൽ തന്നിൽ പലപല ഓർമ്മകളും അങ്കുരിക്കുമെന്നു കരുതിയ രാമൻ ചിത്രകൂടമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലോട്ട് യാത്രയായി.അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അവരെ മുനി സ്നേഹാദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. മഹർഷി പത്‌നി അനസൂയ സീതയെ മകളെ പോലെകണ്ടു ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ സീത മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.

മഹർഷിയോട് വിട പറഞ്ഞു മൂവരും യാത്ര തുടരവേ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കില്ല എന്നു വരബലമുള്ള വിരാധനെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അംഗഭംഗം വരുത്തി മണ്ണിൽ കുഴിച്ചിട്ടപ്പോൾ വിരാധനു മോക്ഷം ലഭിക്കുകയും, അവൻ വീണ്ടും തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവനായി തീരുകയും ചെയ്തു. വിരാധനിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ സുതീഷ്‌ണ മുനിയെ ദർശിച്ചു.
രാമന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു സായൂജ്യമടഞ്ഞ മുനി അവരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു ബ്രഹ്മലോകം പൂകി.അതിനുശേഷം അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ പേടിസ്വപ്നമായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

പിന്നീട് ശരഭംഗ മുനിയെ കണ്ടു വന്ദിച്ച് വീണ്ടും അവിടെ എത്തുമെന്ന് രാമൻ വാക്കു കൊടുത്തു. ഇങ്ങനെ ഓരോ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദര്ശിച്ചു പത്തു വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം മൂവരും വീണ്ടും ശരഭംഗാശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മുനിയുടെ നിര്ദേശമനുസരിച്ചു മൂവരും അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
മാനംമുട്ടേ വളർന്ന വിന്ധ്യന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ച, കാവേരിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ എത്തിച്ച, മഹാസമുദ്രം കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ച, വാതാപിയെയും ഇല്വലനേയും വധിച്ച മഹാത്മാവായ കുംഭസംഭവൻ ആഗസ്ത്യ മുനി അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചുപചരിച്ചു.പണ്ട് ദേവന്മാർക്കു വേണ്ടി മഹാവിഷ്ണു അസുരനാശം വരുത്താനുപയോഗിച്ച വില്ലും അമ്പൊഴിയാത്ത രണ്ടു ആവനാഴിയും മുനി രാമനു സമ്മാനിച്ചു. മഹർഷിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം സീതാരാമലക്ഷ്മണൻമാർ ശേഷിച്ച വനവാസകാലം ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള പഞ്ചവടി എന്ന സ്ഥലത്തു പർണാശാല കെട്ടി സസുഖം ജീവിച്ചു.പഞ്ചവടിയിലെ ഒരു വട വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ മൂവരും ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തും അരുണന്റെ പുത്രനും ഭീമാകാരനുമായ ജടായു എന്ന കഴുകനെ പരിചയപെട്ടു. തന്റെ പുത്രിയെപോലെ സീതയെ എന്നും രക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു ജടായു രാമനു വാക്കു നൽകുന്നു.

===സീതാപഹരണം===

ഒരു ദിവസം പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിചേർന്ന രാവണ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കണ്ടു മോഹിതയായി, അദ്ദേഹത്തെ പതിയാക്കാനുള്ള അത്യാഗ്രഹത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു. താൻ ഏകപത്നി വ്രതൻ ആണെന്ന് പറഞ്ഞു രാമനെ അവളെ ലക്ഷ്മണനു സമീപമയച്ചു. 
താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറും സേവകൻ മാത്രമാണെന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷണൻ അവളെ തിരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്കും അയച്ചു. ഇതു തുടർന്നപ്പോൾ കോപിഷ്ഠയായ ശൂർപ്പണഖ സീതയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവികളും ഛേദിച്ചു നിലത്തിടുകയും ചെയ്തു.

ശൂർപ്പണഖ നേരെ ചെന്നു ആർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖര ദൂഷണന്മാരോട് ആവലാതി പറഞ്ഞു. ഖരൻ അയച്ച പതിനാലു രാക്ഷവീരന്മാരെ രാമൻ വധിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ വന്ന ഖരനെയും ദൂഷണനെയും ത്രിശിരസ്സിനെയും അവരുടെ പതിനാലായിരം വരുന്ന രാക്ഷസൈന്യത്തെയും രാമൻ ഒറ്റക്ക് നിന്നു വെറും മൂന്നേ മുക്കാൽ നാഴിക കൊണ്ടു കാലപുരിക്കയച്ചു.

യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച അകമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലേക്കു ആകാശമാർഗേണ പോയി.രാമന്റെ കരവിരുതിന്റെ സ്മരണ തന്നെ വിറപ്പിക്കുന്നെണ്ടെങ്കിലും സഹോദരനായ രാവണനു മാത്രമേ രാമനെ തോല്പിക്കാനാകു എന്നു അവൾ മനസ്സിന്നെ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിച്ചു. സീതയെ രാവണനുവേണ്ടി താൻ കൊണ്ടു വരാൻ നോക്കിയപ്പോഴാണ് തനിക്കു ഈ ദുർവിധി ഉണ്ടായതെന്നു അവൾ കള്ളം പറഞ്ഞു.
രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ സീതയുടെ വിശദമായ സൗന്ദര്യവർണ്ണന നടത്തി. രാമനെ കൊന്നു സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ രാവണനെ പോലെ ഭാഗ്യവാനായി വേറെയാരും ഉണ്ടാകില്ല എന്നവൾ വ്യക്തമാക്കി. 

ഏതു വിധേനയും സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ രാവണൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി.
രാവണൻ അമ്മാവനായ മാരീചനെ ഭീഷണിപെടുത്തി തന്നോടൊപ്പം സീതയെ അപഹരിക്കാനായി കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാമന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള മരണമാണെന്നു കരുതി മാരീചൻ സ്വന്തം വിധി സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. 

പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മാരീചൻ രാവണന്റെ ഇച്ഛ പോലെ ഇന്ദ്രനീലശോഭയാർന്ന ഒരു മാനായി മാറി. മാനിനെ കണ്ട സീത അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മായാമാനിൽ ലക്ഷ്മണൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും സീതയുടെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു കൊടുക്കാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനെ സീതയുടെ കാവലിനു നിറുത്തി മാനിന്റെ പിന്നാലെ പോയി. മാരീചനായ മാൻ രാമനെ പർണശാലയിൽ നിന്നു ദൂരെ അകറ്റി. ഒടുവിൽ രാമൻ, മാൻ രാക്ഷസമായ ആണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു അതിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ബാണം എയ്തു.രാമബാണമേറ്റ മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുന്നേ രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ
രക്ഷിക്കണേ എന്നു ഉറക്കെ കരഞ്ഞു.
അതു കേട്ടു ഭയപ്പെട്ടു സീത ലക്ഷ്മണനോട് രാമനെ തിരഞ്ഞു ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെടാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. ഇതു രാക്ഷസന്റെ മായയാണ് എന്നൊക്കെ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും സീത ഒന്നും ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനോട് ഒരിക്കലും പറയാൻ പാടില്ലാത്ത കുത്തുവാക്കുകൾ സീത പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സീത ആത്‍മഹത്യ ഭീഷണി കൂടെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ തിരഞ്ഞു പോയി.

ഇതേ സമയം ആശ്രമത്തിനു സമീപം മറഞ്ഞു നിന്നു രാവണൻ ഒരു മുനിയുടെ വേഷത്തിൽ വന്നു സീതയോട് ഭിക്ഷ അവശ്യപ്പെട്ടു. ഭിക്ഷ നല്കാതിരിക്കുന്നത് പാപം ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയ സീതയോട് താൻ ആരെന്നു രാവണൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശേഷം ഭയന്നു പോയ സീതയെ രാവണൻ ബലപൂർവം
പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി ലങ്കയിലേക്കു യാത്രയായി.

സീതയുടെ നിലവിളി കേട്ട ജടായു അങ്ങോട്ടു കുതിച്ചെത്തി രാവണനോട് സീതയെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. രാവണനോട് പൊരുതി ജടായു, അവനെ മുറിവേല്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു, ചിറകിൽ രാവണന്റെ വാളുകൊണ്ടുള്ള വെട്ടേറ്റു നിലമ്പതിച്ചു.

രാവണൻ സീതയും കൊണ്ടു യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു പർവതത്തിനു മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ വട്ടം കൂടി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ പട്ടു ചേലയിൽ പൊതിഞ്ഞു താഴെക്കിന്‌ ഇട്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന രാമനു തന്നെ രാവണൻ കൊണ്ടു പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനുള്ള സൂചനക്കുവേണ്ടിയാണ് സീത ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്. ലങ്കയിൽ എത്താൻ വെമ്പിനിന്ന രാവണൻ ആകട്ടെ ഇതു കണ്ടില്ല.

ലങ്കയിൽ എത്തിയ രാവണൻ സീതയ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജിതനായി. ക്രോധിതനായ രാവണൻ സീത തനിക്കു വശം വദയാകാൻ ഒരു വർഷം അവധി നൽകുന്ന, അല്ലാത്ത പക്ഷം സീതയെ വെട്ടിനുറുക്കി പ്രാതലായി ഭക്ഷിക്കുമെന്നും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.സീതയെ ഉഗ്രകളായ രാക്ഷസിമാരുടെ ശക്തമായ കാവലിൽ അശോകവനികയിലെ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ രാവണൻ പാർപ്പിച്ചു.മറ്റാരെയും സീതയെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുതെന്നും ഏതു മാർഗം ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ വശത്താക്കാനും രാവണൻ രാക്ഷസിമാരോട് കൽപ്പിച്ചു.

===സുഗ്രീവസഖ്യം===

തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു
അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു.

വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു.
ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു.
 
ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു.
ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ
ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു.
 
പമ്പാ സരസ് കടന്നു
രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു.
പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. 

സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
 
പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു.
:നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ
:നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ
:നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന
:നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ
 
രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി.

===ബാലിവധം===

സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. 

പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു.
ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി.

വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, 
കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു.

ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. 

തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി
മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു.

സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു.

ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും 
തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. 

സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി.

===സീതാന്വേഷണം===

നാലു മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി രോഷത്തോടെ സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവനെ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. 

സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.

ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു.

ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു.

ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി.

സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു.

രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല.
രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി.

===ലങ്കാദഹനം===

സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. 

ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി.

പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു.

രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു 
ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി.

ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. &quot;കണ്ടു സീതയെ&quot; എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി.

ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു.

===സേതു ബന്ധനം===

സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. 
ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. 

എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി.
സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു.

ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, അനിലൻ, അനലൻ, ഹരൻ, സമ്പാതി എന്നീ വിശ്വസ്തരായ നാലു സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു

സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു.

വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം ജലാധി ദേവനായ വരുണനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും വരുണൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ വരുണൻ അഭ്യർഥിച്ചു.

വരുണദേവന്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

===യുദ്ധാരംഭം===

ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു.

രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു.

==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം==
പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു.
അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത 
ദേവിയും.

ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും.

സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ  പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു.   

ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ്  പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ 
വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. 

ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന്
ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും.

അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . 

സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ  വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്.

സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച്  ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം.

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ&lt;br /&gt;
രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘

’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ 
ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘

’ആപദാമപഹർത്താരം&lt;br /&gt;
ദാതാരം സർവസമ്പദാം&lt;br /&gt;
ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം&lt;br /&gt;
ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം&lt;ref&gt;'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം&lt;/ref&gt;

== കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]]
*[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) 
*[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ 
*[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ 
*[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]
*[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]]
*[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]]
*[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
*[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം  
*[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം 
*[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]]
*[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ 
*[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
*[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ
*[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
*[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
*[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം 
*ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം
*രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് 
*തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) 
*വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ)
*വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ)
*രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി

== ഇവയും കാണുക ==
* [[രാമായണം]]
* [[സീത]]

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}
{{VishnuAvatars}}
{{രാമായണം}}
{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{Commonscat|Rama}}
{{Authority control}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]]
[[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]]
[[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>lpgyzpvnzp2hk4do3pl0be3dmbdfmih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൃഷ്ണൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10102</id>
    <revision>
      <id>4614102</id>
      <parentid>4613484</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Blueman012</username>
        <id>210499</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രാധാന്യം */</comment>
      <origin>4614102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153640" sha1="qdxvyyt7r35yc11rie7p3mco8k14lf1" xml:space="preserve">{{prettyurl| Sree Krishnan}}ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും അതുപോലെ ഇതിഹാസ കൃതികളിൽ ഒന്നായ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]] വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ പരാമർശിക്കുന്ന ഒരു ദൈവീക കഥാപാത്രമാണ് '''ശ്രീകൃഷ്ണൻ''' (കണ്ണൻ). ''ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പരമാത്മാവായ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഒൻപതാമത്തെ അവതാരമാണ് '''''ശ്രീ കൃഷ്ണൻ'''''. ശ്രീകൃഷ്ണനെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണ അവതാരമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ആദികാലത്ത് ഭാഗവതരുടെയും, വൈഷ്ണവരുടെയും പ്രധാന ദൈവം കൂടിയായിരുന്നു കൃഷ്ണൻ. പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവദ് ഗീത ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനന് പകർന്നു കൊടുത്തതാണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ''
{{Hdeity infobox &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| Image                     =File:Sri Mariamman Temple Singapore 2 amk.jpg
| Caption                   =
| Name                      = ശ്രീ കൃഷ്ണൻ
| Sanskrit_Transliteration = Kṛṣṇa
| Devanagari                = कृष्ण
| Affiliation              = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിവിരാടപുരുഷൻ]]
| Mantra                    = ॐ नमो भगवते वासुदेवाय; ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ നമ:, ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ, ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരബ്രഹ്മണെ നമഃ
| Weapon                    = സുദർശന ചക്രം
| Consort                   =
| Abode                     = 
| Mount                     = രഥം
| Texts                     = ''[[ഭാഗവതം]]'', ''[[ഭഗവദ് ഗീത]]''&lt;br/&gt;[[മഹാഭാരതം]]&lt;br/&gt;[[വിഷ്ണു പുരാണം]]&lt;br/&gt;[[ഹരിവംശം]]&lt;br/&gt;[[ബ്രഹ്മ വൈവർത്ത പുരാണം]]
| Consorts          = [[രാധ]]&lt;br/&gt;[[രുക്മിണി]]&lt;br/&gt;[[സത്യഭാമ]]&lt;br/&gt;[[ജാംബവതി]]&lt;br/&gt;[[സത്യാ]]&lt;br/&gt;[[ലക്ഷണ]]&lt;br/&gt;[[കാളിന്ദി(കളിന്ദജ)]]&lt;br/&gt;[[മിത്രവിന്ദ]]&lt;br/&gt; 16000 പത്നിമാർ ഉണ്ട്എന്നും പറയപ്പെടുന്നു
}}
[[File:Krishna's great escape Bazaar art,1940's.jpg|thumb|കൃഷ്ണജനനം -വസുദേവൻ കൃഷ്ണനുമായി അമ്പാടിയിലേക്കു പോകുന്നു.]]
[[File:Krishna Holding Mount Govardhan - Crop.jpg|thumb|upright|200px|ഗോവർദ്ധനഗോപാലം  പെയിന്റിംഗ്.]]

==പ്രാധാന്യം==
ഭാഗവതപ്രകാരം '''കൃഷ്ണൻ''' (ദേവനാഗരി: कृष्ण) മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
5000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഇന്നത്തെ ഗുജറാത്തിൽ മഥുര നഗരത്തിൽ, വസുദേവരുടെയും ദേവകിയുടെയും മകനായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചു. ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ചക്രധാരിയായി പലയിടത്തും പ്രകടമാകുന്നുണ്ട്. [[ഭഗവദ്ഗീത]], [[ഭാഗവതം]], [[ഹരിവംശം]], [[വിഷ്ണു പുരാണം|വിഷ്ണുപുരാണം]], [[ബ്രഹ്മ വൈവർത്ത പുരാണം|ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണം]], [[ഉപനിഷത്ത്|ഉപനിഷത്തുക്കൾ]],[[നാരായണീയം]] എന്നിവകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്ത്വം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ സർവ്വവ്യാപിയായും സർവ്വദേവതാമയനായും കൃഷ്ണൻ കരുതപ്പെടുന്നു . [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാന കഥാപാത്രം കൂടിയാണ് കൃഷ്ണൻ.

== വിശ്വരൂപദർശനം, വിശ്വാസം ==

മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായ കൃഷ്ണൻ വിശ്വരൂപദർശനത്തിലൂടെ തന്റെ സർവേശ്വരത്വം അർജുനന് വെളിപ്പെടുത്തിയതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണ ഭക്തരുടെ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനയായ ഇസ്കോണിന്റെ (ISKON)  അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിലെ പതിനാല് ലോകങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഗോലോകത്തിന്റെ അധിപതിയാണ്. അവിടെ ഗോക്കളോടും രാധികാറാണിയോടും കൂടി വസിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്റെ ഒരു അവതാരമായി മഹാവിഷ്ണു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മഹാലക്ഷ്മിയുടെ എട്ടു രൂപങ്ങളായ അഷ്ടലക്ഷ്മിമാരുടെ അവതാരങ്ങളായ എട്ടു പത്നിമാർ ശ്രീകൃഷ്ണന് ഉള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ രുക്മിണി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മി തന്നെയായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.
== പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ ==
ഓം കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ദേവകിനന്ദനായ നന്ദഗോപകുമാരായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ 

’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘

’ശ്രീകൃഷ്ണ ഗോവിന്ദ ഹരേ മുരാരെ!! ഹേ നാഥ നാരായണ വാസുദേവ!!‘ 

കോമളം കൂജയൻ വേണും 

ശ്യാമളോയം കുമാരക :

വേദവേദ്യം പരം ബ്രഹ്മ

ഭാസതാം പുരതോ മമ .


പ്രസിദ്ധമായ ശ്രീ കൃഷ്ണ സ്തുതികളും ഫലങ്ങളും: 

1. '''വിദ്യാ ഗോപാലം'''

“കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ! ഹരേ കൃഷ്ണ സർവജ്ഞത്വം പ്രസീദ മേ രമാ രമണ വിശ്വേശ : വിദ്യാമാശു പ്രയച്ഛ മേ”

(ലക്ഷ്മീപതിയും ലോകനാഥനും സർവജ്ഞനുമായ അല്ലയോ കൃഷ്ണാ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ വിദ്യ നൽകിയാലും.)

ഫലം : വിദ്യാലാഭം

2. '''സന്താന ഗോപാലം'''

” ദേവകീ സുത ഗോവിന്ദ: വാസുദേവോ ജഗൽപ്പതേ ദേഹി മേ തനയം കൃഷ്ണ: ത്വാമഹം ശരണം ഗത:”

(ദേവകിയുടെയും വസുദേവരുടെയും പുത്രനും ജഗത്പതിയുമായ അല്ലയോ ഗോവിന്ദാ/ കൃഷ്ണ! ഞാൻ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് പുത്രനെ നൽകിയാലും.)

ഫലം: സന്താന ലബ്ധി

3. '''ആയുർ ഗോപാലം''' 

” ദേവകീ സുത ഗോവിന്ദ: വാസുദേവോ ജഗൽപ്പതേ ദേഹി മേ ശരണം കൃഷ്ണ: ത്വാമഹം ശരണം ഗത:”

(ദേവകിയുടെയും വസുദേവരുടെയും പുത്രനും ജഗത്പതിയുമായ അല്ലയോ ഗോവിന്ദാ/ കൃഷ്ണ! ഞാൻ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ശരണം നൽകിയാലും)

ഫലം: ദീർഘായുസ്

4. '''രാജ ഗോപാലം'''

“കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ! മഹായോഗിൻ ഭക്താനാമഭയം കര ഗോവിന്ദ: പരമാനന്ദ: സർവ്വം മേ വശമാനയ”

(മഹായോഗിയും ഭക്തന്മാർക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനും ഗോവിന്ദനും പരമാനന്ദ രൂപിയുമായ അല്ലയോ കൃഷ്ണാ! എല്ലാം എനിക്ക് അധീനമാകട്ടെ)

ഫലം: സമ്പൽ സമൃദ്ധി, വശ്യം

5. '''ദശാക്ഷരീ ഗോപാലം'''

“ഗോപീ ജനവല്ലഭായ സ്വാഹ”

(ഗോപീ ജനങ്ങളുടെ നാഥനായി കൊണ്ട് സമർപ്പണം.)

ഫലം: അഭീക്ഷ്ട സിദ്ധി.

6. ഹയഗ്രീവ ഗോപാലം

“ഉദ്ഗിരൽ പ്രണവോൽഗീഥ സർവ വാഗീശ്വരേശ്വര സർവ വേദമയ: ചിന്ത്യ: സർവ്വം ബോധയ ബോധയ “

(പ്രണവത്തെ ഉദ്ഗീഥനം ചെയ്തു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭഗവാനേ, എല്ലാ അറിവുകളുടെയും അധിപതിയായവനേ, എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും സാരമായവനേ! എല്ലാം എനിക്ക് ബോധിപ്പിച്ചു/ മനസ്സിലാക്കിത്തന്നാലും)

ഫലം: സർവ ജ്ഞാന ലബ്ധി

7. '''മഹാബല ഗോപാലം'''

“നമോ വിഷ്ണവേ സുരപതയെ മഹാ ബലായ സ്വാഹ”

(സുരപതിയും മഹാബല ശാലിയും ദേവ രാജാവുമായ വിഷ്ണുവിനായിക്കൊണ്ട് സമർപ്പണം. ഫലം : ശക്തിവർധന)

8. '''ദ്വാദശാക്ഷര ഗോപാലം'''

“ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ “

(ഭഗവാനായ ശ്രീ കൃഷ്ണനായി കൊണ്ട് നമസ്‌കാരം.)

ഫലം: ധർമ,അർത്ഥ,കാമ,മോക്ഷ പുരുഷാർത്ഥ ലബ്ദി.

ഏതു ഗോപാലമന്ത്രവും നാല്പത്തിയൊന്ന് അല്ലെങ്കിൽ നൂറ്റിയെട്ട്വീതം ജപിക്കുന്നവർക്ക് ഫലപ്രാപ്തിയും ശ്രീകൃഷ്ണ കടാക്ഷവും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

==ഉപനിഷത് മന്ത്രം== 

'''ഓം സച്ചിതാനന്ദ രൂപായ കൃഷ്ണായാക്ളിഷ്ടകാരിണെ'''
 
'''നമോ വേദാന്തവേദ്യായ ഗുരവേ ബുദ്ധിസാക്ഷിണേ''' 
'''[ഗോപാലപൂർവവതാപിന്യുപനിഷത്ത്, ശ്ളോകം
ഒന്ന്, പ്രഥമ ഭാഗം]''' 

(ഭാഷ അർത്ഥം) ഓംകാരമായ പ്രണവസ്വരൂപനും സച്ചിദാനന്ദമൂർത്തിയും ആയ കൃഷ്ണനാകുന്ന പരമാത്മാവ് എപ്പോഴും പരമാനന്ദം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവനാകുന്നു . വേദാന്ത വേദ്യനും സർവ്വരുടേയും ബുദ്ധിക്കു സാക്ഷിയും , വിശ്വഗുരുവുമായ അദ്ദേഹത്തിനു നമസ്കാരം .

==മൂലമന്ത്രം== 

'''ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ'''

==കൃഷ്ണഗായത്രി ==

'''ഓം ഗോപാലായ വിദ്മഹേ ഗോപീജനവല്ലഭായ ധീമഹീ തന്ന കൃഷ്ണ പ്രചോദയാത് '''
== നിരുക്തം ==
സംസ്കൃതനാമവിശേഷണ പദമായ കൃഷ്ണ (kṛṣṇa) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ''ഇരുണ്ടത്'' അഥവാ ''കറുത്തത്'' എന്നാണ്. ഋഗ്വേദത്തിൽ രാത്രി, തമസ്സ്, ഇരുട്ട് എന്നീ അർത്ഥങ്ങൾ ധ്വനിപ്പിക്കാനാണ് കൃഷ്ണ എന്ന നാമം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.  RV 4.16 ൽ കൃഷ്ണ എന്നത് ഇരുട്ട് പരത്തുന്ന രാക്ഷസരൂപത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. RV 8.85.3 ലാണ് കൃഷ്ണ എന്നത് വ്യക്തമായ ഒരു നാമരൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കൃഷ്ണൻ എന്നത് ഒരു കവിയായ കണ്വ മഹർഷി ആണ്. ലളിതവിസ്താര സൂത്രത്തിൽ (''Lalitavistara Sutra '') ബുദ്ധന്റെ ശത്രുക്കളായ തമോമൂർത്തികളിൽ മുഖ്യന്റെ പേര് കൃഷ്ണൻ എന്നാണെന്നു കാണാം&lt;ref&gt;
{{cite web |url=  http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw0306-kRzanAvat.jpg|title=  Monier Williams Sanskrit-English Dictionary  p.306|accessdate=2008-10-13 |work=  website|publisher = Cologne Digital Sanskrit Lexicon project|year= 2008}}&lt;/ref&gt;[[വിഷ്ണുസഹസ്രനാമം|വിഷ്ണുസഹസ്രനാമത്തിൽ]] അൻപത്തിയേഴാമത്തെ പര്യായമായി കൃഷ്ണൻ എന്ന പദം ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. കറുത്തനിറത്തോടുകൂടിയ മൂർത്തികളെയെല്ലാം കൃഷ്ണൻ എന്ന പേരിൽ സൂചിപ്പിക്കാം. വല്ലഭ സമ്പ്രദായത്തിൽ(''Vallabha sampradaya'') ബ്രഹ്മസംബന്ധമന്ത്രയിൽ വ്യക്തികൾക്കോ വസ്തുക്കൾക്കോ സംബന്ധിച്ച പാപത്തെ മാറ്റാനുള്ള ശക്തിയെ കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Beck|1993|p=195}}&lt;/ref&gt; മഹാഭാരതം ഉദ്യോഗപർ‌വ്വത്തിൽ(Mbh 5.71.4) ''കൃഷ്(kṛṣ)'' എന്നും ''ണ(ṇa)'' എന്നുമുള്ള മൂലങ്ങളായി കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കൃഷ് എന്ന പദമൂലത്താൾ ഉഴുവുക എന്നു പ്രക്രിയയേയും, ണ എന്നതിനാൽ പരമാനന്ദം(നിർ‌വൃതി) എന്നതിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തെ ആകർഷിക്കുക എന്നർത്ഥമുള്ള ''കർഷ്'' ധാതുവായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നതായി പലയിടത്തും കാണാം. ഇതിൻ പ്രകാരം കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്താൽ എല്ലാവരേയും ആകർഷിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തെ കുറിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://vedabase.net/cc/madhya/9/30/en
|title=Chaitanya  Charitamrta ''Madhya-lila'' Chapter 9 Verse 30
|publisher=vedabase.net
|accessdate=2008-06-15
|last=[[Bhaktivedanta Swami]]
|first=[[Prabhupada]]
|archive-date=2008-03-03
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303100714/http://vedabase.net/cc/madhya/9/30/en
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book |author=Lynne  Gibson |title=Modern World Religions: Hinduism&amp;nbsp;— Pupils Book  Foundation (Modern World Religions) 
|publisher=Heinemann Educational  Publishers 
|location=Oxford [England] |year=2002 |pages=7 |isbn=0-435-33618-5 
|url=http://books.google.com/?id=jnwffnGT0tEC&amp;pg=PA7  }}
&lt;/ref&gt; കൃഷ്ണന്റെ ഈ പ്രത്യേകത ഭാഗവതത്തിന്റെ ആത്മരാമപാദത്തിൽ (Bhagavatam 1.7.10) കാണാൻ കഴിയും.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Goswami|1998|p=141}}&lt;/ref&gt; ആദിശങ്കരന്റെ വിഷ്ണുസഹസ്രനാമ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ''പരമാനന്ദത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടം'' എന്ന വിവക്ഷയാണ് കൃഷ്ണനു നൽകിയിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;Vishnu  sahasranama,
 Swami [[Tapasyananda]]'s  translation, pg. 51.&lt;/ref&gt;

കൃഷ്ണൻ തന്റെ കഥകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പലയിടങ്ങളിൽ പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ഗോപാലൻ (ഗോക്കളുടെ(പശു) സം‌രക്ഷകൻ) ഗോവിന്ദൻ (ഗോക്കളുടെ ഉദ്ധാരകൻ) എന്നിവ കുട്ടിക്കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവയെക്കൂടാതെ കേശവൻ, പാർത്ഥസാരഥി മുതലായ മറ്റ് നിരവധി നാമങ്ങളിലും കൃഷ്ണൻ പ്രസിദ്ധനാണ്.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2007|p=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref 
name=&quot;Hilt&quot;&gt;{{cite book
|author=Hiltebeitel,  Alf
|title=Rethinking  the Mahābhārata: a reader's guide to the education of
 the dharma king
|url=https://archive.org/details/rethinkingmahabh00hilt
|publisher=University  of Chicago Press
|location=Chicago
|year=2001
|pages=[https://archive.org/details/rethinkingmahabh00hilt/page/n130 251]–53, 256, 259
|isbn=0-226-34054-6
}}&lt;/ref&gt;

== ബിംബവർണ്ണന ==
[[പ്രമാണം:Arjuna and His Charioteer Krishna Confront Karna.jpg|200px|thumb|right|അർജ്ജുനനും കർണ്ണനും കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധഭൂമിയിൽ]]
ഹിന്ദുമതപ്രകാരമുള്ള ദൈവരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണൻ, ജനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും സ്വീകാര്യമായി മാറിയത് രൂപസൗകുമാര്യം മൂലമാണ്. കാർവർണ്ണൻ അഥവാ കറുത്ത നിറത്തോട് കൂടിയവൻ എന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണ സ്തുതികളിൽ കാണാം. പ്രാചീന കലാരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണനെ ഇരുണ്ട വർണ്ണത്തോടു കൂടിയവനായി ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മിക്ക ആധുനിക ചിത്രങ്ങളിലും പ്രതിമകളിലും കൃഷ്ണൻ [[നീല]] വർണ്ണത്തോടു കൂടിയവനായി കാണപ്പെടുന്നു. മഞ്ഞ വർണ്ണത്തോടു കൂടിയ പട്ടു ചേലയും [[മയിൽ]]പ്പീലി കിരീടവും കൃഷ്ണരൂപത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. ബാല്യകാല രൂപങ്ങളിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഗോപാലരൂപവും
&lt;ref name=&quot;Grolier&quot;&gt;{{cite book
|author=
|title=The  Encyclopedia Americana
|url=https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol
|publisher=Grolier
|location=[s.l.]
|year=1988
|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol/page/589 589]
|isbn=0-7172-0119-8
|oclc=
|doi=
|accessdate=
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite book |title=  The New [[Encyclopaedia Britannica]] 
|author = 
Benton,  William
|authorlink= 
|coauthors= 
|year= 1974
|publisher= Encyclopaedia  Britannica
|location= 
|isbn= 0852292902, 9780852292907
|pages= 885
|url= http://books.google.com/?id=G8YqAAAAMAAJ&amp;q=Krsna+blue+skin+deity&amp;dq=Krsna+blue+skin+deity
}}
&lt;/ref&gt;, വെണ്ണകട്ടുതിന്നുന്ന രൂപവുമാണ് അധികമായി ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. കൃഷ്ണൻറെ ബാല രൂപമാണ് വെണ്ണക്കണ്ണൻ. ഗോപാലരൂപത്തിൽ മിക്കപ്പോഴും ഒരുകാൽ മറ്റൊന്നിനു മുൻപിലേക്ക് കയറ്റിവച്ച്, ഓടക്കുഴൽ ചുണ്ടോടു ചേർത്ത് വച്ച്, കാലിക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പമോ ഗോപികവൃന്ദത്തോടൊപ്പമോ നിൽക്കുകയായിരിക്കും. 

കേരളത്തിലെ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലും കോവിലകങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണ മഠങ്ങളിലും വെണ്ണക്കണ്ണൻ തേവാരമൂർത്തിയാണ്. [[പ്രമാണം:Radhakrishna_manor.JPG|125px|thumb|left|രാധാ കൃഷ്ണൻ]]


കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധസമയത്ത് അർജ്ജുനന് ഗീതോപദേശം നൽകുന്ന രംഗം ധാരാളം കലാനിർമ്മിതികൾ ആധാരമായതാണ്. ഇവയിൽ മിക്കപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ സാധാരണ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ഒരു തേരാളിയായാണ് ചിത്രീകരിക്കുക. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ ഹിന്ദു ദൈവസങ്കല്പങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ചിലപ്പോൾ ബഹു ഹസ്തവും വൈഷ്ണവാംശത്തെക്കാട്ടുന്ന സുദർശ്ശനചക്രമോ വിരാട് പുരുഷരൂപമോ കാണാം. ഉത്തർപ്രദേശിലെ മിർസാപ്പൂരിലെ ഗുഹയിൽ 2800 വർഷം പഴക്കമുള്ള കുതിരയെ തെളിക്കുന്ന കൃഷ്ണരൂപത്തോടു കൂടിയ ചിത്രം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;D. D. Kosambi (1962), Myth and Reality: Studies in the Formation of Indian Culture, New Delhi, CHAPTER I: SOCIAL AND ECONOMIC ASPECTS OF THE BHAGAVAD-GITA, paragraph 1.16&lt;/ref&gt; ക്ഷേത്രരൂപങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ കൂട്ടാളികളായ ബലരാമൻ, രുക്മിണി, സത്യഭാമ എന്നിവരോടൊപ്പമായിരിക്കും ചിത്രീകരിക്കുക.&lt;ref&gt;{{cite book 
|author=Harle, J. C. 
|title=The  art and architecture of the Indian Subcontinent 
|url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl
|publisher=[[Yale University Press]] 
|location=New Haven, Conn  
|year=1994 
|pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/410 410]
|isbn=0-300-06217-6 
|quote=figure 327. Manaku, Radha‭'‭s  messenger describing Krishna standing with the cow-girls, from Basohli.
|doi= 
|accessdate=}}&lt;/ref&gt;


മണിപ്പൂരി വൈഷ്ണവർ, രാധാകൃഷ്ണരൂപത്തിലുള്ള കൃഷ്ണനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;
{{cite book 
|author=Harle, J. C. 
|title=The  art and architecture of the Indian Subcontinent 
|url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl
|publisher=[[Yale University Press]] 
|location=New Haven, Conn  
|year=1994 
|pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/410 410]
|isbn=0-300-06217-6 
|quote=figure 327. Manaku, Radha‭'‭s  messenger describing Krishna standing with the cow-girls, from  Basohli.
|doi= 
|accessdate=
}}
&lt;/ref&gt;  ഇവരുടെ കലാസൃഷ്ടികളിൽ കൃഷ്ണനും രാധയ്ക്കും തുല്യ പ്രാധാന്യം നൽകി വരാറുണ്ട്. ബാലകൃഷ്ണരൂപത്തിലുള്ള(bāla kṛṣṇa) ആവിഷ്കാരത്തിൽ വെണ്ണ കട്ടുതിന്നുന്ന രൂപത്തിലാണ് കണ്ടുവരുന്നത്. ഇത് ചിലപ്പോൾ ബലരാമനോടൊപ്പം ഓടിക്കളിക്കുന്ന ഭാവത്തിലോ മുട്ടുകാലിൽ ഇഴയുന്ന ഭാവത്തിലോ ആയിരിക്കും. ആലിലയിൽ കിടന്ന് കാലിലെ പെരുവിരൽ കുടിക്കുന്ന വിധത്തിലുള്ള ബാലകൃഷ്ണരൂപവും കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്

== ജീവിതം ==
താഴെ പറയുന്ന ആഖ്യാനങ്ങൽ [[ഭാഗവതപുരാണം]], [[മഹാഭാരതം]], [[ഹരിവംശം]], [[വിഷ്ണുപുരാണം]] എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. ഇവയിൽ മിക്കവയും ഇന്ന് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, പ്രധാനമായും [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ബീഹാർ]], [[ഹരിയാന]], [[ഡൽഹി]], [[ഗുജറാത്ത്]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു.
=== ജനനം ===
[[പ്രമാണം:Krishna raising Mount Govardhan, Bhagavata Purana,ca 1640.jpg|left|thumb|125px|ഗോവർദ്ദനോദ്ധാരണം]]
പരമ്പരാഗത വിശ്വാസപ്രമാണവും ജ്യോതിഷകല്പനകളുമനുസരിച്ച് കൃഷ്ണന്റെ ജനനം ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് 3228 ജൂലൈ 08 നാണ്.&lt;ref name=&quot;Raman&quot;&gt;See  horoscope number 1 in 
{{  
cite book 
| title =  Notable Horoscopes 
| author = Dr. B.V. Raman 
| isbn =  8120809017 
| year = 1991 
| publisher = Motilal Banarsidass 
| location =  Delhi, India }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ArunKBansal&quot;&gt;Arun K. Bansal's research  published in Outlook 
India, September 13, 2004. 
{{cite web
| title = Krishna (b. July 21,  3228 BC)
| url = http://www.hvk.org/articles/0904/29.html
| access-date = 2010-11-30
| archive-date = 2009-04-26
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090426075606/http://www.hvk.org/articles/0904/29.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Krishna was born&quot;&gt;[[N.S. Rajaram]]  takes these dates at face value when he opines that &quot;We have therefore  overwhelming evidence showing that Krishna was a historical figure who  must have lived within a century on either side of that date, i.e., in  the 3200-3000  BC period&quot;. ({{cite web|url=http://veda.harekrsna.cz/encyclopedia/historical-krsna.htm|title=Search  for the Historical Krishna|accessdate=2008-06-15|last=Prof.  N. S. Rajaram|date=September 4, 1999|publisher=www.swordoftruth.com}}
&lt;/ref&gt; ഈ ദിവസം [[ജന്മാഷ്ടമി]] എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref  name = Knott61&gt;{{Harvnb|Knott|2000|p=61}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ചരിത്രപരമായി (യഥാർത്ഥത്തിൽ) ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം  970 ബിസി - 900 ബിസി കാലഘട്ടത്തിൽ [[Iron Age|ഇരുമ്പ് യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[അഥർവവേദം]] രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആണ്. ബി.സി.650-നടുത്ത് രചിക്കപ്പെട്ട ഛന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിലെ 3.17.6-ൽ കൃഷ്ണനെ കുറിച്ച് പരാമർശം ഉണ്ട്. കൃഷ്ണൻ [[മഥുര|മഥുരയിലെ]] രാജകുടുംബാഗത്തിലെ വസുദേവരുടേയും ദേവകിയുടേയും എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. മഥുര കൃഷ്ണന്റെ മാതാപിതാക്കളുൾപ്പെടുന്ന യദുവംശത്തിന്റെ (യാദവന്മാർ) തലസ്ഥാനമാണ്. ദേവകിയുടെ സഹോദരനായ&lt;ref&gt;According to 
the Bhagavata and Vishnu  Puranas, but in some Puranas like Devi-Bhagavata-Purana, her paternal uncle. See the  Vishnu-Purana  Book V Chapter 1, translated by H. H. Wilson, (1840), the Srimad  Bhagavatam, translated by A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, (1988)  copyright Bhaktivedanta Book Trust&lt;/ref&gt; [[കംസൻ]] പിതാവായ ഉഗ്രസേന മഹാരാജാവിനെ തടവിലാക്കി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. വിവാഹഘോഷയാത്രസമയത്ത് ദേവകിയുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രൻ തന്നെ കൊല്ലുമെന്ന അശരീരി കേട്ട കംസൻ ദേവകിയേയും ഭർത്താവ് വസുദേവരേയും തടവിലാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേവകി പ്രസവിച്ച ആറ് കുട്ടികളേയും കംസൻ നിഷ്കരുണം വധിക്കുന്നു. ഏഴാമത്തെ പുത്രനായ ബലരാമന്റെ ഗർഭം ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും രോഹിണിയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] അഷ്ടമിരോഹിണി നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജനനമെന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം. അലറി പെയ്യുന്ന പേമാരിയും, കൊടുംകാറ്റും കൂടിയ ഒരു ഘോരരാത്രിയിലാണ് ദേവകിവസുദേവന്മാരുടെ പുത്രനായി ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു]]വിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായി കൃഷ്‌ണൻ കൽത്തുറങ്കലിൽ പിറവി കൊണ്ടത്.

കൃഷ്ണജനനം നടന്ന ഉടൻ തന്നെ വസുദേവർ, അമ്പാടിയിലുള്ള നന്ദഗോപരുടേയും യശോദയുടേയും അടുത്ത് കുട്ടിയെ എത്തിക്കുന്നു. പകരം രോഹിണിയുടേയും നന്ദഗോപരുടെയും മകളായി അവതരിച്ച സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയായ യോഗമായ ഭഗവതിയെ ദേവകിയുടെ സമീപം എത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;yashoda&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm |title=യശോദയും കൃഷ്ണനും |access-date=2010-11-30 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013214426/http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇതേത്തുടർന്ന് കൃഷ്ണനും ബലരാമനും(ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും രോഹിണിയിലേക്കു മാറ്റിയ ഗർഭം) സുഭദ്രയും(കൃഷ്ണനു ശേഷം ഉണ്ടാായ വസുദേവരുടേയും  ദേവകിയുടേയും പുത്രി) രക്ഷപ്പെടുന്നു. ഭാഗവതപുരാണപ്രകാരം ശ്രീകൃഷ്ണ ജനനം ദേവകിയുടേയും വസുദേവരുടേയും മാനസികസം‌യോഗം മൂലമാണ് ഉണ്ടായത്. കാരാഗ്രഹത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു ഇരുവർക്കും മുന്നിലായി പ്രത്യക്ഷപെട്ടു താൻ പുത്രനായി അവതരിക്കുമെന്ന കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.&lt;ref name = Knott61/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2004|p=425 (Note.  4)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2004|p=16 (Bh.P. X  Ch 2.18)}}[http://books.google.com/books?id=--WwYKkW0cwC&amp;pg=RA1-PA16&amp;dq=Krsna+He+had+been+deposited+there+the+son+metal+transmission+entered+Vasudeva+mind+Devaki&amp;lr=&amp;ei=9LmdSIeyCqHOjgHcvPH6BA&amp;client=firefoxa&amp;sig=ACfU3U0Wnfpkr7Zhd5XJmH6hm8j3iNtkeQ#PRA1-PA16,M1]&lt;/ref&gt;

കൃഷ്ണോപനിഷത്തിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ ശ്രീരാമദേവന്റെ പുനരവതാരമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സച്ചിതാനന്ദനായ ശ്രീരാമദേവനെ കണ്ട് വനവാസികളായ മുനിമാർ അദ്ദേഹത്തോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു . അങ്ങ് ആജ്ഞാപിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ ഇനിയും ഭൂമിയിൽ ജന്മമെടുക്കാം. ഗോപന്മാരായും ഗോപികമാരായും ജനിക്കാൻ ഞങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കണം . അങ്ങയുടെ സാമീപ്യവും ശരീരസ്പര്ശവും കൊണ്ട് പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഭാഗ്യമുണ്ടാകണം. അതനുസരിച്ചു മുനിജനങ്ങൾ ഗോപാലന്മാരായും , മുനിപത്നിമാർ ഗോപികകളായും , കശ്യപമുനി വസുദേവനായും, അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയായ അദിതി ദേവകിയായും ജനിച്ചു . '''[ കൃഷ്ണോപനിഷത്ത്, പദ്യം
ഒന്ന്]'''. ഇത് കൂടുതൽ യുക്തിക്കു യോജിക്കുന്നതുമാണ്. കാരണം ഒരിക്കൽ ഹനുമാന് ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ രാമഭാവം കാണിച്ചു കൊടുക്കുന്നുണ്ട്. ആ സമയം രുക്മിണിയായിരുന്നു സീതാഭാവം കൈകൊണ്ടത്. രുക്മിണി സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മീദേവിയുമാണല്ലോ. സീതയും ലക്ഷ്മിയുടെ അംശമായിരുന്നു. ശ്രീരാമദേവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരവുമാണ്.

=== കുട്ടിക്കാലവും യൗവനവും ===
[[പ്രമാണം:Krishna with flute.jpg|150px|thumb|right|കൃഷ്ണൻ ഗോപികാവൃന്ദത്തോടോപ്പം]]
വൃന്ദാവനത്തിലെ ഗോപാലന്മാരുടെ (കാലിയെ വളർത്തുന്നവർ) നേതാവാണ് [[നന്ദഗോപർ]]. കൃഷ്ണനെ കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പറ്റിയുള്ള കഥകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ ഗോപാല ജീവിതവും&lt;ref&gt;[[Swami Tripurari|Tripurari, Swami]],
''[http://www.swami.org/pages/sanga/1999/1999_17.php Gopastami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718201834/http://www.swami.org/pages/sanga/1999/1999_17.php|date=2011-07-18}}'', 
''[http://swami.org/pages/sanga/current.php Sanga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210122128/http://www.swami.org/pages/sanga/current.php|date=2009-12-10}}'', 1999.&lt;/ref&gt;, വെണ്ണചോരനായി മാറുന്നതും, കംസനയച്ച പൂതനയേയും ശകടാസുരനേയും പോലുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നതിനേയും പറ്റി വർണ്ണിച്ചുകാണാം. [[യമുന]] (കാളിന്ദി) വിഷമയമാക്കി കാലിക്കൂട്ടങ്ങളുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ [[കാളിയൻ]] എന്ന സർപ്പശ്രേഷ്ഠനെ മർദ്ദിച്ചതും കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യകാലലീലകളിൽ പ്രമുഖമാണ്. ക്ഷേത്രകലാരൂപങ്ങളിൽ കാളിയമർദ്ദനം വളരെ വിശേഷപ്പെട്ട സന്ദർഭമാണ്. ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ഗോവർദ്ധനപർവ്വതത്തെ കൃഷ്ണൻ ഉയർത്തിയതായും വിശ്വസിക്കുന്നു. 

ജയദേവകവികളുടെ ഗീതാഗോവിന്ദത്തിൽ കൃഷ്ണനും ഗോപികമാരും (പ്രധാനമായും രാധ‌) തമ്മിലുള്ള രാസലീലയെ വളരെയധികം പ്രേമോദാത്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. രാധാകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിലധിഷ്ഠിതമായി ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിൽ ഇവ വളരെയധികം പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book
 | author =  Schweig, G.M.
 | year = 2005
 | title =  Dance of divine love: The Rasa Lila of Krishna from the 
Bhagavata  Purana, India's classic sacred love story.
 | publisher =  [[Princeton University Press]],  Princeton, NJ; Oxford
 | isbn = 0691114463
}}&lt;/ref&gt;

=== അവതാരലക്ഷ്യം ===
ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മനുഷ്യ [[ലോകം|ലോകത്തിൽ]] നന്മയ്ക്കു അപചയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി അവതരിക്കുമെന്നു പറയുന്നു. അതുപ്രകാരം ഭൂമിഭാരം കുറയ്ക്കാനും അധർമ്മികളെ നിഗ്രഹിച്ചു ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും  ഭൂമിദേവിയുടെയും ദേവന്മാരുടെയും  അപേക്ഷ പ്രകാരം മർത്യലോകത്തിൽ  ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു കൃഷ്ണനായി അവതരിച്ചു എന്നു ഭാഗവതം, വിഷ്ണുപുരാണം എന്നിവയിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. 

ത്രേതായുഗത്തിൽ ശ്രീരാമാവതാരം കഴിഞ്ഞയുടനെ ദ്വാപരയുഗം ആഗതമായി . ആ സമയത്ത് മുൻപ് നടന്ന ഒരു ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട അസുരന്മാരെല്ലാം ഭൂമിയിൽ വന്നു പിറന്നു . അവരിൽ പലരും മഹാശക്തന്മാരും അസംഖ്യം സൈന്യബലമുള്ളവരുമായിരുന്നു . പുത്രപൗത്രാദികളാൽ അവർ തങ്ങളുടെ വംശം വർദ്ധിപ്പിച്ചു . അവർ കോടികളായും ശതകോടികളായും സഹസ്രകോടികളായും അംഗസംഖ്യ പെരുകി . ലോകത്തിനു അഥവാ ഭൂമീദേവിക്ക് അവർ ഒരു ഭാരമായി ഭവിച്ചു . കോടിക്കണക്കിനു വരുന്നതായ അവരുടെ സൈന്യങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ തന്നിഷ്ടം പോലെ തിമിർത്തു വിളയാടി . മനുഷ്യരിലെന്നല്ല മൃഗ - തിര്യക്കുകളിലും അസുരന്മാർ ജന്മം കൊണ്ടു . അവർ ഭൂമിയെ അധർമ്മമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ അനുഭവിക്കുകയും ലോകത്തിനു അത്യന്തം പീഡയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു . ഇത് കാരണം വസുന്ധര ക്ഷീണിതയായി ഭവിച്ചു .ഭൂമിയിലെ വിഭവങ്ങളെല്ലാം അസുരന്മാർ കൊള്ളചെയ്തു . ഇത്തരത്തിലായപ്പോൾ ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗത്തിൽ ജന്മം കൊണ്ട ഈ അസുരന്മാർ ശെരിക്കും ഭൂമിക്കൊരു ഭാരമായി മാറി . ഈ അസുരന്മാരിലൊക്കെ ഏറ്റവും പ്രധാനിയാകട്ടെ , കാലനേമി എന്ന അസുരന്റെ അംശത്തിൽ ജനിച്ച കംസൻ എന്നൊരുവനായിരുന്നു . യദുവംശത്തിലെ ഉഗ്രസേനന്റെ പുത്രനായ ഇദ്ദേഹത്തിന് അതിവിപുലമായ ഒരു സൈന്യമുണ്ടായിരുന്നു . ആ സൈന്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ പല പല അസുരന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു . അരിഷ്ടൻ കേശി തുടങ്ങിയ ആയിരിക്കണക്കിനു അസുരന്മാർ കംസനെ സേവിച്ചു പൊന്നു . ഇത്തരത്തിൽ കംസൻ ആരാലും എതിർക്കപ്പെടാനാകാത്തവനും അതിശക്തനായ നേതാവുമായി ഭൂമി ഭരിച്ചു . അവന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അസുരന്മാരായവരെല്ലാം തോന്നിയ മട്ടിൽ വിഹരിക്കുകയും പാപം പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തുപോന്നു . ഇങ്ങനെയായപ്പോൾ ഭൂമീദേവി ഒരു ഗോവിന്റെ രൂപത്തിൽ ദേവലോകത്ത് പോയി തന്റെ ദുരിതം ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചു . ദേവന്മാർ ഭൂമിയേയും കൂട്ടി ബ്രഹ്മലോകത്തെത്തുകയും ബ്രഹ്‌മാവിനെ കണ്ട് തങ്ങളുടെ പ്രശ്നം ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു . എന്നാൽ ബ്രഹ്മാവ് കംസനു വരം നല്കിയിട്ടുള്ളതിനാൽ തനിക്കു അയാളെ വധിക്കുവാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു . തുടർന്ന് അവരെല്ലാം കൂടി പാലാഴിയിൽ പോയി വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു . വിഷ്ണു അവരുടെ ആവലാതികൾ കേൾക്കുകയും , താൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ലോകോപകാരാർത്ഥം അസുരന്മാരെ നിഹനിക്കുമെന്നും ഭൂമിയുടെ അമിതഭാരം കുറയ്ക്കുമെന്നും അറിയിച്ചു . ദേവന്മാരെക്കൂടി അദ്ദേഹം ഭൂമിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു . തന്റെ അവതാരസമയത്ത് തന്നോടൊപ്പം നിന്ന് സഹകരിക്കാനായിരുന്നു അത് . എന്തും ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യുവാൻ കഴിവുള്ളവനാണ് ഈശ്വരൻ . അദ്ദേഹം വൈകുണ്ഠത്തിൽ വിഷ്ണുവായും , കൈലാസത്തിൽ ശിവനായും,സത്യലോകത്തു ബ്രഹ്‌മാവായും വർത്തിക്കുന്നു . എങ്കിലും തന്റെ അവതാരത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തുവാനായും , ദേവന്മാരുടെ സന്തോഷത്തിനായും അദ്ദേഹം അവരെക്കൂടി ഭൂമിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചുവെന്നു ഹരിവംശത്തിൽ വ്യാസമുനി പറയുന്നു . അത്തരത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു ശ്രീകൃഷ്ണനായി മായാപുരുഷനായി അവതരിച്ചു. ദേവന്മാരെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിൻറെ സഹായികളായി അതത് രാജകുലങ്ങളിൽ അവതാരമെടുത്തു. മഹാലക്ഷ്മി രാധികയായും രുക്മിണിയായും ജന്മമെടുത്തു.'''[ഹരിവംശം , ഹരിവംശപർവ്വം , അദ്ധ്യായങ്ങൾ അമ്പത്തിയൊന്ന് മുതൽ അമ്പത്തിയഞ്ച്വരെ (രത്നച്ചുരുക്കം)]'''.

===കംസനും കൃഷ്ണനും=== 

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്മാരായ ആറു പേരെയും കംസൻ വധിച്ചു . ഏഴാമത്തെ ഗർഭം അലസിയതായി കംസൻ വിചാരിച്ചു . എട്ടാമത്തെ ഗർഭത്തിൽ കൃഷ്ണൻ പിറവിയെടുത്തു . ആ സമയം ശംഖു -ചക്ര-ഗദാ-പദ്മ ധാരിയായി നാല് തൃക്കൈകളോടെ ആണ് അദ്ദേഹം ദേവകിക്കും വസുദേവർക്കും പ്രത്യക്ഷനായത് . അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വാസുദേവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു . 

&quot;മുൻപ് കൃതയുഗത്തിൽ കശ്യപനും അദിതിയുമായിരുന്ന നിങ്ങൾ വിഷ്ണുവാകുന്ന എന്നെ ആരാധിച്ചു . അതനുസരിച്ചു ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രനായി മനുഷ്യശിശുവായി ജനിക്കുവാൻ പോകുകയാണ് . അമ്പാടിയെന്ന ദേശത്ത് നന്ദഗോപരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടി ജനിച്ചിട്ടുണ്ട് . താങ്കൾ വേഗം അവിടെയെത്തി ആ കുഞ്ഞിനെ ഇവിടേയ്ക്ക് കൊണ്ട് വന്നിട്ട് പകരം എന്നെ അവിടെയെത്തിക്കുക . ഇത്തരത്തിലായാൽ കംസൻ വിഡ്ഢിയാക്കപ്പെടും .&quot; 

തുടർന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യതയാൽ കാരാഗൃഹത്തിലെ തടവുകാരും കംസനും ഉറങ്ങുകയും , തകൃതിയായി മഴ പെയ്യുകയും ചെയ്തു . വസുദേവരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന ചങ്ങലകൾ അഴിയുകയും , കാരാഗൃഹത്തിന്റെ വാതിൽ ദൈവശക്തികൊണ്ടു തുറക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണനെയുമെടുത്തു പുറത്തിറങ്ങിയ വസുദേവൻ നിമിഷങ്ങൾ കൊണ്ട് നടന്നു യമുനാ തീരത്തെത്തിയപ്പോൾ നദി വഴി മാറിക്കൊടുത്തു . അനന്തനാഗം കൃഷ്ണന് മഴയേൽക്കാതെ കുടയായി നിന്നു . തുടർന്ന് അംബാഡിയിലെത്തിയ വസുദേവൻ യശോദാദേവിയുടെ കിടപ്പറയിലെത്തി അവിടെക്കിടന്നിരുന്ന ദേവി പരാശക്തിയുടെ അംശമായ പെണ്ശിശുവിനെ എടുത്തുകൊണ്ടു പോരുകയും പകരം കൃഷ്ണനെ യശോദയുടെ ചാരത്തു കിടത്തുകയും ചെയ്തു. തിരിച്ചെത്തിയ വസുദേവൻ കംസന്റെ കാരാഗൃഹത്തിലെത്തി യശോദയുടെ മകളെ ദേവകിയുടെ അടുക്കൽ കിടത്തി . '''[ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം
മൂന്ന്'''.

തുടർന്നു കൃഷ്ണനെന്ന് കരുതി ദേവകിയുടെ അടുത്തു കിടന്ന പെണ്കുട്ടിയെ കംസൻ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും സാധിച്ചില്ല . ലോകമാതാവായ മഹാകാളിയായിരുന്നു അത്. കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച കംസന്റെ കയ്യിൽ നിന്നും ആ കുഞ്ഞ്‌ വഴുതി മാറി  സർവായുധധാരിയായ ഭഗവതി രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മഹാമായ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മവൃത്താന്തം കംസനെ അറിയിച്ചിട്ട് മറഞ്ഞു. കംസൻ ഭയചകിതനായി. തുടർന്നു കൃഷ്ണന്റെ വിവരങ്ങൾ നാരദനിൽ നിന്നും ഏതാണ്ടൊക്കെ മനസ്സിലാക്കിയ കംസൻ , കൃഷ്ണൻ അമ്പാടിയിൽ വളരുന്ന കാര്യം ചാരന്മാരിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കി . അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെ വധിക്കാനായി അനേകം ദുഷ്ടശക്തികളെ കംസൻ നിയോഗിച്ചു. പൂതന, ശകടാസുരൻ, തൃണാവർത്തന, അഘാസുരൻ , വല്സാസുരൻ, ബകാസുരൻ തുടങ്ങി അനേകരെ അയയ്ച്ചെങ്കിലും കൃഷ്ണൻ അവരെയെല്ലാം കൊന്നു. തുടർന്ന് കംസൻ ചാപപൂജ എന്ന വ്യാജേന കൃഷ്ണനെ ക്ഷണിക്കാൻ അക്രൂരനെ അയച്ചു . ഭക്തനായ അക്രൂരൻ കൃഷ്ണനെ അമ്പാടിയിൽ വന്നു കണ്ടു കംസന്റെ ദുഷ്ടതയെക്കുറിച്ചു അറിയിച്ചു . തുടർന്ന് അക്രൂരനോടോപ്പം കംസന്റെ രാജധാനിയിലെത്തിയ കൃഷ്ണനും ബലരാമനും രജകവധം ,മല്ലന്മാരുടെ വധം , ത്രിവക്രയുടെ കൂനു നിവർത്തുക , ചാപഭഞ്ജനം തുടങ്ങിയ അത്ഭുതങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചു . അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെ വധിക്കാനായി കംസൻ നിയോഗിച്ചിരുന്ന കുവലയാപീഠം എന്ന മദയാനയെ വധിച്ചു .തുടർന്ന് കൃഷ്ണനെയും ബലരാമനെയും കൊല്ലാനായി കംസൻ നിയോഗിച്ച ചാണൂരൻ , മുഷ്ടികൻ തുടങ്ങിയ മല്ലന്മാരെ നിഷ്പ്രയാസം രാമകൃഷ്ണന്മാർ കൊന്നപ്പോൾ കംസൻ കോപിഷ്ഠനായി നന്ദഗോപനെ ബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുവരിക , വസുദേവരെ വധിക്കുക എന്നൊക്കെ അലറി . എന്നിട്ടും ഫലമുണ്ടായില്ല . മരണം കംസനെ സമീപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു . അടുത്തനിമിഷം കോപത്തോടെ കൃഷ്ണൻ കംസനെ ഒന്ന് നോക്കിയിട്ട് , കംസന്റെ അടുത്തേക്ക് ചാടിയെത്തി . കംസനെ മഞ്ചത്തിൽ നിന്നും താഴെ വീഴ്ത്തിയിട്ട് അയാളുടെ പുറത്തേക്കു കൃഷ്ണൻ ഊക്കിൽ ചാടി . തുടർന്ന് കംസന്റെ ശരീരത്തെ വലിച്ചുകൊണ്ടു നടന്നു . അപ്പോൾത്തന്നെ കംസൻ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു . ഇത്തരത്തിൽ ഭയഭക്തിയിലൂടെ കംസൻ കൃഷ്ണസാരൂപ്യം നേടി . കൃഷ്ണന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ , ഒരു ശിവരാത്രി ദിവസമായിരുന്നു കംസവധം നടന്നത് .'''[ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം 44 ]'''.

=== കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധവും ഭഗവദ് ഗീതയുടെ അവതരണവും ===
{{Main|ഭഗവദ് ഗീത}}
[[പ്രമാണം:Bhagvad Gita.jpg|thumb|200px|left|ഗീതോപദേശം]]
പാണ്ഡവരും കൗരവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലെത്തിയപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ തന്നെ ഇരുവരോടും താനേത് പക്ഷത്ത് ചേരണം എന്ന് തീരുമാനിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ടു. കൃഷ്ണനുമായി ആത്മബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന പാണ്ഡവർ നിരായുധനായ അദ്ദേഹത്തേയും, കൗരവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യത്തേയും തിരഞ്ഞെടുത്തു. യുദ്ധസമയത്ത് കൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനന്റെ തേരാളിയായാണ് രംഗത്തിറങ്ങിയത്. 

എന്നാൽ യുദ്ധസമയത്ത് തന്റെ മറുപക്ഷത്ത് യുദ്ധോത്സുകരായി നിൽക്കുന്ന ബന്ധുജനങ്ങളെ കണ്ട അർജ്ജുനൻ മനസ്താപത്തോടെ താൻ യുദ്ധത്തിനില്ലെന്നും, ബന്ധുജനങ്ങളുടെ രക്തമൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് നേടുന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളൊന്നും തനിക്കുവേണ്ടെന്നും കൃഷ്ണനെ അറിയിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് സ്വധർമ്മമനുഷ്ഠിക്കാൻ അർജ്ജുനനെ നിർബ്ബന്ധിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ ഉപദേശിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നതാണ് [[ഭഗവദ് ഗീത|ശ്രീമദ് ഭഗവദ് ഗീത]]&lt;ref&gt;Krishna in the Bhagavad Gita, by Robert N.  Minor in {{Harvnb|Bryant|2007|pp=77–79}}&lt;/ref&gt;

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മോദ്ദേശം തന്നെ , ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിലൂടെ ഭൂമിയുടെ ഭാരത്തെ ഹരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു . അതിനായിട്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം നടന്നത് . ഭയാനകമായ ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ മൊത്തം നൂറ്റി അറുപത്തിയാറ്‌ കോടി ഇരുപതിനായിരം (1660020000 ) പേരാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത് .[മഹാഭാരതം , സ്ത്രീപർവ്വം , അദ്ധ്യായം 26 , ശ്ളോകം 9] . -(പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള കണക്കാണിത് . പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണികളിൽ ഉൾപ്പെടാതെയും അനേകർ ഈ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു .)
അത്തരത്തിൽ ഭൂമണ്ഡലത്തിലെ ദുഷ്ട ക്ഷത്രിയരെല്ലാം ഒടുങ്ങുകയും ലോകത്തിനും പ്രകൃതിക്കും രക്ഷയുണ്ടാവുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണന് വാസ്തവത്തിൽ ബന്ധുവെന്നോ സ്വന്തമെന്നോ ആരുമില്ല . അദ്ദേഹത്തിന് അവതരിക്കേണ്ട ആവശ്യവുമില്ല . സർവതന്ത്ര സ്വതന്ത്രനായ അദ്ദേഹം ലോകത്തിന്റെ നന്മയെ ഉദ്ദേശിച്ചും ഭക്തരായ മുനിമാരെ അനുഗ്രഹിക്കാനുമായി ഓരോരോ അവതാരങ്ങളെടുക്കുന്നുവെന്ന് ഭഗവദ്ഗീതയിൽ പറയുന്നുണ്ട് . അർജ്ജുനനും പാണ്ഡവരും കൗരവരും  മറ്റു യോദ്ധാക്കളും അദ്ദേഹത്തിൻറെ തന്നെ ഇച്ഛയാൽ ലോകത്തിൽ ഭൂഭാരഹരണാർത്ഥം ജന്മം കൊണ്ടവരാണ് . അവരെക്കൊണ്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ ഉദ്ദേശം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു . തനിക്കും പാണ്ഡവർക്കും പ്രിയങ്കരരായ ഘടോൽക്കചനും അഭിമന്യുവുമൊക്കെ മരിച്ചിട്ടും കൃഷ്ണന് ഒരു സങ്കോചവുമുണ്ടാകാത്തതും അതുകൊണ്ടാണ് . ഉദ്ദേശം സാധ്യമാക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണശാപമെന്ന കാരണമുണ്ടാക്കി ഭൂലോകം ഉപേക്ഷിച്ചു .അദ്ദേഹം ലോകമുപേക്ഷിച്ചു പോകുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി ഒന്നും ഭൂമിയിൽ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നില്ല . [വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം അഞ്ച്, അദ്ധ്യായം 38 -വ്യാസവാക്യം ]. 

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ നോക്കുക . അർജ്ജുനനോട് അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . '''( ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം
മുപ്പത്തി രണ്ട് )'''

'''കാലോസ്മി ലോകക്ഷയകൃത്പ്രവൃദ്ധോ''' 

'''ലോകാൻ സമാഹർത്തുമിഹ പ്രവൃത്തഃ''' 

'''ഋതേ (അ )പി ത്വാം ന ഭവിഷ്യന്തി സർവ്വേ '''

'''യേ (അ ) വസ്ഥിതാഃ  പ്രത്യനീകേഷു യോധാഃ'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )'''
ഞാൻ ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാലമാകുന്നു . ഇപ്പോൾ ലോകത്തെ സംഹരിക്കാനുള്ള പ്രവൃത്തിയിലാണ് വ്യാപൃതനായിരിക്കുന്നത് . യുദ്ധത്തിൽ നീ എതിരിടുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ നീയൊഴിച്ച് മറ്റാരും ശേഷിക്കുകയില്ല . ഇനി നീ യുദ്ധം ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ പോലും ഈ നിൽക്കുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ ആരും ജീവനോടെ ശേഷിക്കുകയില്ല . 

പിന്നീട് പറയുന്ന ഒരു ശ്ളോകത്തിൽ , '''മയൈവേതേ നിഹതേ പൂർവ്വമേവ''' - എന്നും ഭഗവാൻ പറയുന്നുണ്ട് ( ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം 33 ) . അതായത്- &quot;ഇവരെയെല്ലാം ഞാൻ നേരത്തെ തന്നെ കൊന്നു വിട്ടതാണ് &quot; -എന്നാണു ഭഗവാൻ പറയുന്നത് . എന്നിട്ടു അർജ്ജുനനോട് യുദ്ധത്തിൽ പാപചിന്ത വേണ്ടെന്നും , അർജ്ജുനൻ വെറുമൊരു നിമിത്തം മാത്രമാണെന്നും കൃഷ്ണൻ പറയുന്നു . ( '''നിമിത്തമാത്രം ഭവ സവ്യസാചിൻ''' ) [ ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം 33 ]

===കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും=== 

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തമ സുഹൃത്തും സഹായിയും അർജ്ജുനനായിരുന്നു . ഇവർ തമ്മിലൊരു പൂർവ്വജന്മ ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നതാണ് അതിനു കാരണം . സൃഷ്‌ടിയുടെ ഉൽപ്പത്തികാലത്തു , ധർമ്മദേവന്റെ കുലത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു നാല് രൂപങ്ങളിൽ ധർമ്മദേവന്റെ മക്കളായി ജനിക്കുകയുണ്ടായി . ഹരി , കൃഷ്ണൻ , നരൻ , നാരായണൻ ഇങ്ങനെയാണ് ജന്മമെടുത്തത് . ഇവരിൽ നരനും നാരായണനും മഹാതപസ്വികളും ഹരിയും കൃഷ്ണനും മഹായോഗികളുമായിരുന്നു . ഈ ഋഷിമാർ ഈരണ്ടു പേർ വീതം ജോഡികളായി കഴിഞ്ഞുകൂടി . ഇവരിൽ നരനും നാരായണനുമാണ് അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണനുമായി ജനിച്ചത് . [ദേവീ ഭാഗവതം , നാലാം സ്കന്ധം ] .നരൻ അർജ്ജുനനായും നാരായണൻ കൃഷ്ണനായും അവതരിച്ചു . നരനാരായണന്മാരിൽ നരൻ വെളുത്ത നിറമുള്ളവനും , നാരായണൻ  കറുത്ത നിറമുള്ളവനും ആയിരുന്നെന്ന് പത്മപുരാണം , ഉത്തരഖണ്ഡം , അദ്ധ്യായം -2 ലായി കാണപ്പെടുന്നു . എന്നാൽ അർജ്ജുനൻ കൃഷ്ണനെപ്പോലെ തന്നെ കറുത്ത നിറമുള്ളവനായിരുന്നെന്നു മഹാഭാരതത്തിൽ പ്രത്യേകമായ പ്രസ്താവമുണ്ട് . തിളങ്ങുന്ന കറുത്ത വർണ്ണം കാരണം അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണൻ എന്ന നാമം സിദ്ധിച്ചിരുന്നു . അർജ്ജുനനേയും കൃഷ്ണനേയും കൂടി ഒരുമിച്ചു &quot; കൃഷ്ണന്മാർ &quot; എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് . ഭൂലോകത്തിൽ മായാപുരുഷനായി ജനിച്ച കൃഷ്ണന് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഏറ്റവും അടുത്ത സഹായിയായി അർജ്ജുനൻ നിലകൊണ്ടു . കൃഷ്ണൻ എന്ത് പറഞ്ഞാലും അതുപോലെ ചെയ്യുന്ന ആളായിരുന്നു അർജ്ജുനൻ . സാത്യകിയെ രക്ഷിക്കാനായി ഭൂരിശ്രവസ്സിന്റെ കൈ അധാർമ്മികമായി മുറിക്കുവാൻ കൃഷ്ണൻ പറയുമ്പോൾ യാതൊരു സങ്കോചവുമില്ലാതെ അർജ്ജുനൻ അത് ചെയ്യുന്നതും അതുകൊണ്ടാണ് . അർജ്ജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തമഭക്തനും ശിഷ്യനായിരുന്നു . കൃഷ്ണന്റെ മരണശേഷം ദ്വാരകയിലെത്തിയതും അദ്ദേഹത്തിൻറെ മരണാനന്തര കർമ്മങ്ങൾ നിര്വഹിച്ചതും അർജുനനായിരുന്നു .
== കൃഷ്ണഭാര്യമാരുടെ തത്ത്വം ==
[[പ്രമാണം:ശ്രീകൃഷ്ണൻ.JPG|120px|thumb|right|ശ്രീകൃഷ്ണവിഗ്രഹം]]
[[രുക്മിണി]], [[സത്യഭാമ]], [[ജാംബവതി]], [[കാളിന്ദി]], [[മിത്രവിന്ദ]], [[സത്യാ]], [[ഭദ്ര]], [[ലക്ഷണ]] ഇവരാണ് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാർ. ഇവർ അഷ്ടലക്ഷ്മിമാരുടെ അവതാരമായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അതിൽ തന്നെ പ്രധാന പത്നിയായ രുക്മിണി സാക്ഷാൽ ദേവി മഹാലക്ഷ്മി തന്നെ ആണെന്നു വിശ്വാസികൾ കരുതുന്നു. സത്യഭാമ ഭൂമി ദേവിയും. കൂടാതെ നരകാസുരന്റെ അധീനതയിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ച പതിനാറായിരം പേരും ചേർന്ന് പതിനാറായിരത്തി എട്ട്.

കൃഷ്ണോപനിഷത്തിലെ പ്രസ്താവന ഒന്ന് ശ്രദ്ധിക്കാം 

'''അഷ്ടാവഷ്ട സഹസ്രേ ദ്വേ ശതാധിക്യ സ്ത്രിയസ്തഥാ''' 

'''ഋചോപനിഷദസ്താ വൈ ബ്രഹ്മരൂപാ ഋചഃ സ്ത്രിയഃ''' 
'''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 13 ]'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ട് ഭാര്യമാർ വേദത്തിലെ പ്രധാനമായ പതിനാറായിരം ഋക്കുകളും , 108 ഉപനിഷത്തുക്കളുമാകുന്നു . ഗോപികമാർ ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണികളായ (അപ്രധാനങ്ങളായ) വേദ ഋക്കുകളുമാകുന്നു.

മറ്റൊരു ശ്ളോകം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു .

'''ഗോലോകം വന വൈകുണ്ഠം താപസാസ്തത്ര തേ ദ്രുമാഃ''' 

'''ലോഭ ക്രോധാദയോ ദൈത്യാ കലികാലസ്ഥിരസ്കൃതാഃ''' 
'''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 9 ]'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഗോലോകം അഥവാ കൃഷ്ണന്റെ വൃന്ദാവനം വൈകുണ്ഠം തന്നെയാകുന്നു . വൃക്ഷങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് താപസന്മാരാണ് . ലോഭ -ക്രോധാദികളായ ദുർവ്വികാരങ്ങളാണ് അസുരന്മാർ . ഈ ദോഷങ്ങളാകട്ടെ കലികാലത്തിൽ നാമജപത്താൽ നശിക്കുന്നു .

മറ്റൊരു ശ്ളോകം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു .

'''നിഗമോ വസുദേവോയോ വേദാർത്ഥ കൃഷ്ണരാമയോ'''
'''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 6 ]'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )'''വേദങ്ങളാണ് വസുദേവനായത് . വേദങ്ങളുടെ പരമതത്വമായ പരബ്രഹ്മം കൃഷ്ണനും ബലരാമനായി ബ്രഹ്മജ്ഞാനവും ജനിച്ചു .

ഇതിൽ നിന്നും വേദങ്ങളാൽ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്ന ഈശ്വരനാണ് കൃഷ്ണനായി ജനിച്ചതെന്നും , ഈശ്വരനെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുന്ന വേദ ഋക്കുകളാണ് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാരെന്നും കാണാം . ഉപനിഷത്തുക്കളിലെ ഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ 8 ഉപനിഷത്തുക്കളാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ എട്ടു പ്രധാന പത്നിമാരായി വ്യാസമുനി പറയുന്നത് .

'''യോഗമത പ്രകാരം''' 

യോഗികളുടെ അഭിപ്രായം പ്രകാരം മനുഷ്യരുടെ സഹസ്രാരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഈശ്വരനാണ് കൃഷ്ണൻ. സഹസ്രാരത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന 8 പ്രധാന നാഡികളാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ എട്ടു പ്രധാന പത്നിമാർ. ഇവയിൽ ഒരു യോഗിക്കു വേണ്ടതായ അഷ്‌ടൈശ്വര്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ നാഡികളുടെ നാമങ്ങളും യോഗസിദ്ധാന്തം പ്രകാരം രുക്മിണി, സത്യ -എന്നിങ്ങനെയാണ്. കൃഷ്ണ പത്നിമാരുടെ നാമങ്ങളും യോഗനാഡികളുടെ പേരുകളും ഒന്നുതന്നെയാണ്. സഹസ്രാരത്തിലെ  ആത്മസ്ഥാനമാണ് ദ്വാരക. സുഷുമ്നാ നാഡിയാണ് ബലരാമൻ. സുഷുമ്നയിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ പ്രധാനമായി പതിനാറായിരമുണ്ട്. പ്രധാന നാഡികൾ പതിനാറായിരത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന മൊത്തത്തിലുള്ള 172000 യോഗനാടികൾ കൃഷ്ണ പുത്രന്മാരായി സങ്കല്പിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനാറായിരം യോഗനാടികൾ കഫം കയറി അടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ കഫദോഷമാണ് നരകാസുരൻ. ഭൂമീഭൂതമാണ് കഫത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അതിനാൽ നരകൻ ഭൂമിപുത്രനായി. [യോഗസൂത്രം, സൗന്ദര്യ ലഹരി]

==കൃഷ്ണപത്നിമാരുടെ എണ്ണം== 

'''വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 5 , അദ്ധ്യായം 31''' ലായി , കൃഷ്ണൻ നരകാസുരന്റെ ബന്ധനത്തിലിരുന്ന '''പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറിലധികം (16100+)''' കന്യകമാരെ വേളി കഴിച്ചതായി പറയുന്നുണ്ട് . '''ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം , അദ്ധ്യായം 59''' ലായി കൃഷ്ണന് '''പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു (16108)''' ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതായി വ്യക്തമായ സൂചനയുണ്ട് . അപ്പോൾ വിഷ്ണുപുരാണം പ്രകാരവും , ഭാഗവതം പ്രകാരവും , '''കൃഷ്ണോപനിഷത്തു''' പ്രകാരവും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ മൊത്തം എണ്ണം പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു '''(16108)''' തന്നെയാണ് . 

എന്നാൽ വ്യാസഭാരതത്തിന്റെ അനുബന്ധമായ '''ഹരിവംശ'''ത്തിലാണ് കൃഷ്ണന് 16008 ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതായി പറയുന്നത് . അതിനാൽ ഭൂരിപക്ഷ അഭിപ്രായം പ്രകാരവും , പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ ആഖ്യാനം പ്രകാരവും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ എണ്ണം പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു(16108) തന്നെയാണ് . കൂടാതെ കൃഷ്ണോപനിഷത്തു കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ വാസ്തവത്തിൽ പതിനാറായിരം പ്രധാന വേദ ഋക്കുകളും , 108 പ്രധാന ഉപനിഷത്തുക്കളുമാണെന്നു പറഞ്ഞട്ടുമുണ്ടല്ലോ . അപ്പോഴും സംഖ്യ പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു(16108) തന്നെയാണ്.

==കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുരാണങ്ങൾ== 
ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുരാണങ്ങളിൽ പ്രധാനമായവ '''ഭാഗവതം''' , '''ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണം''', '''വിഷ്ണുപുരാണം''' , '''ഹരിവംശം''' എന്നിവയാണ് . '''ഭാഗവത''' മഹാപുരാണത്തിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ '''ഭൂമിയിലെ''' ജീവിതതത്തിനു കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുമ്പോൾ '''ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണ'''ത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതീന്ദ്രിയ ലോകമായ '''ഗോലോക'''ത്തിനാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം . ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണത്തിൽ കൃഷ്ണനെ കൂടുതൽ തിളക്കമാർന്ന , വ്യത്യസ്തമായ ഭാവത്തിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു . ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണ പ്രകാരം എല്ലാ ദേവീദേവന്മാരും കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുമുണ്ടായതാണ് . വിഷ്ണു പോലും ഗോലോകവാസിയായ കൃഷ്ണന്റെ അംശമായാണ് ഇതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . വിഷ്ണുവിന്റെ വൈകുണ്ഠലോകം  കൃഷ്ണന്റെ ഗോലോകത്തിന്റെ ഒരു ഏകദേശം മാത്രമായാണ് ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . '''[[കൽക്കിപുരാണം|കൽക്കിപുരാണത്തിൽ]]''' , '''ഭഗവാൻ കൽക്കി''' ഗോലോകവാസിയായ '''കൃഷ്ണന്റെ അവതാര'''മായാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . കൃഷ്ണൻ സർവ്വശക്തനും സകലതിനും ഈശ്വരനുമായ ദൈവമായാണ് '''ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണം''' പറയുന്നത് . '''വിഷ്ണുപുരാണം''' പ്രകാരം '''വിഷ്ണു'''വിന്റെ ഒരു അംശമാണ് കൃഷ്ണൻ . ലോകനാഥനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഭൂഭാരം ഹരിക്കുന്നതിനായി കൃഷ്ണനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചുവെന്നു വിഷ്ണുപുരാണം പറയുന്നു . അതിൽ വിഷ്ണുവിനാണ് പ്രാധാന്യം . '''ഗോലോകം''' അഥവാ കൃഷ്ണന്റെ വൃന്ദാവനം വിഷ്ണുവിന്റെ '''വൈകുണ്ഠം''' ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചതാണെന്നും , വൈകുണ്ഠവാസികളായ വിഷ്ണുദൂതന്മാർ ഗോലോകവാസികളായ ഗോപന്മാരായി ജനിച്ചതായും വിഷ്ണുപുരാണം പറയുന്നു . ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അദ്ദേഹത്തിൻറെ ശിരസ്സിൽ നിന്നും ഒരു കറുത്ത രോമവും വെളുത്ത രോമവും പറിച്ചെടുത്തതായും , കറുത്ത രോമം കൃഷ്ണനായും , വെളുത്ത രോമം ബലരാമനായും ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചതായും '''വിഷ്ണുപുരാണം''' പറയുന്നു . '''[വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 4 , അദ്ധ്യായം 15 ; വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 5  , അദ്ധ്യായങ്ങൾ 1 ,2 ,3 ]'''. മഹാഭാരതത്തിന്റെ അനുബന്ധമായ ഹരിവംശവും ഇത് ശെരിവയ്ക്കുന്നു .

==കൃഷ്ണ ലീലകൾ== 
ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞാൽ അവസാനമില്ല . അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ ഒരു പുൽനാമ്പു പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവ്യത്വത്താൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു . അദ്ദേഹത്തിൻറെ ജനനസമയം ലോകത്തിനു വളരെയേറെ സ്വസ്ഥതയുണ്ടാവുകയും , ഗ്രഹങ്ങളുടെ നില കൃത്യമാവുകയും ചെയ്തു . ആ സമയം അസുരന്മാരുടെ മനസ്സുകളിൽ വലുതായ ഭയവും ഉൽഭൂതമായി . അദ്ദേഹത്തിൻറെ ലീലകളെ '''ഗോപാലങ്ങൾ''' എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ സംബോധന ചെയ്തിരിക്കുന്നു . ഇതനുസരിച്ചു ,ദേവകീപുത്ര ഗോപാലം,  ലീലാഗോപാലം , യശോദാ ഗോപാലം , നന്ദഗോപ ഗോപാലം , പൂതനാമോക്ഷ ഗോപാലം , ശകടഭഞ്ജക ഗോപാലം , തൃണാവർത്ത ഗോപാലം , വിദ്യാരാജഗോപാലം , ഗോവർദ്ധന ഗോപാലം , ദാമോദര ഗോപാലം , കാളിയമർദ്ദന ഗോപാലം , വിപ്രഗോപാലം , സന്താന ഗോപാലം , മദനഗോപാലം ,കംസാരി ഗോപാലം ,  കുചേല ഗോപാലം ,പാർത്ഥസാരഥി ഗോപാലം എന്നിങ്ങനെ 196 ലീലകളെപ്പറ്റി ഭഗവതത്തിലും , ഹരിവംശത്തിലും വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു .

ഇവയിൽ പ്രസക്തമായ ഒന്നുരണ്ടെണ്ണം താഴെ പറയുന്നു .

*'''വിദ്യാരാജഗോപാലം''' 

കംസവധ ശേഷം , സാന്ദീപനി മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനെത്തിയ രാമകൃഷ്ണന്മാർ , നാല് വേദവും ആറു ശാസ്ത്രവും , പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങളും , അറുപത്തിനാല് കലകളും , ധനുർവേദവും  , ആയോധന വിദ്യകളും വെറും 64 ദിവസം കൊണ്ട് പഠിച്ചു തീർത്തു . ഓരോ ശാസ്ത്രങ്ങൾ മുനി ചൊല്ലിക്കൊടുക്കേണ്ട താമസമേയുണ്ടായുള്ളൂ . ഇതുകണ്ട് മുനി അത്ഭുതപ്പെടുകയും ഗുരുദക്ഷിണയായി തന്റെ മരിച്ച മകനെ തരുവാനായി കൃഷ്ണനോട് യാചിക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണൻ ദിവ്യശക്തിയാൽ മരിച്ച മകനെ ഗുരുവിനു നൽകി . ഇത്തരത്തിൽ സർവ്വതരം വിദ്യയുടെയും രാജനാകയാൽ കൃഷ്ണന് സിദ്ധിച്ച നാമമാണ് '''വിദ്യ രാജഗോപാലൻ''' . വിദ്യാരാജഗോപാലൻ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ് . ഗോപാലമന്ത്രങ്ങളിൽ രാജാവാണ് '''വിദ്യാരാജഗോപാലമന്ത്രം''' .

*'''ഗോവർദ്ധനഗോപാലം''' 

ഇന്ദ്രന്റെ ദർപ്പം ശമിപ്പിക്കാനായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ഒരിക്കൽ ഗോവർദ്ധന പർവതത്തെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുകയുണ്ടായി . അതുകൊണ്ടു അദ്ദേഹത്തെ '''ഗോവർദ്ധന ഗോപാലൻ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു . വെറും ഇടതുകയ്യിന്റെ ചെറുവിരൽ കൊണ്ട് പർവതത്തെ എടുത്തുയർത്തിയ കൃഷ്ണൻ ഏഴു ദിവസം പർവ്വതത്തേയും താങ്ങി നിൽക്കുകയുണ്ടായി . ഇന്ദ്രൻ സംവർത്തക മേഘങ്ങളെയയയ്ച്ചു കൊടും മഴ പെയ്യിച്ചെങ്കിലും ഗോപന്മാർക്കു യാതൊരു കുഴപ്പവുമുണ്ടായില്ല . ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രൻ തോൽക്കുകയും കൃഷ്ണനോട് മാപ്പു ചോദിക്കുകയും ചെയ്തു . ഗോവർദ്ധനഗോപാലൻ കർഷകരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ്. 

*'''മദനഗോപാലം''' 

ഗോപസ്ത്രീകളുമായി രാസലീലകളാടിയതിനാൽ കൃഷ്ണനെ '''മദനഗോപാലൻ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു . വാസ്തവത്തിൽ അതൊരു '''ആത്‌മീയ ലീല'''യായിരുന്നു . ഗോപസ്ത്രീകൾ കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ശരീരബോധം വിടുകയും , ആത്മഭാവത്തിൽ കൃഷ്ണനുമായി നൃത്തം ചെയ്യുകയുമാണുണ്ടായത് . തന്റെ സമീപമെത്തിയ സാധാരണക്കാരായ ഗോപാലനാരികൾക്ക് , നിമിഷാർദ്ധം കൊണ്ട് യോഗികൾ അനുഭവിക്കുന്ന '''സമാധിസുഖം''' നൽകുവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യശക്തിക്കു സാധിച്ചു . ദൂരെ നിന്ന് നോക്കിയവർക്ക് ഓരോ ഗോപസ്ത്രീയും കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കുന്നതായി മാത്രം കാണുവാനേ സാധിച്ചുള്ളൂ .മദനഗോപാലൻ ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ്. 

*'''ദേവകീപുത്ര ഗോപാലം''' 

ദേവകീദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുത്രനായി ജന്മമെടുത്തതിനാലും , ദേവകിയുടെ പുത്രനാവുകയാലും ദേവകീപുത്രൻ എന്ന് കൃഷ്ണന് പേരുണ്ടായതായി പറയുന്നു . ദേവകീപുത്രഗോപാലൻ കുടുംബഭദ്രതയുടെ ദേവനാണ് . 

*'''കംസാരി ഗോപാലം''' 

കംസന്റെ ശത്രുവാകയാലും കംസനെ വധിച്ചതു കൊണ്ടും കംസാരിഗോപാലനായി . കംസാരിഗോപാലൻ ശതുസംഹാര മൂർത്തിയാണ് .

*'''സന്താന ഗോപാലം''' 

മക്കൾ നഷ്ടപ്പെട്ട വിപ്രൻറെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വൈകുണ്ഠത്തിൽ പോയി തിരികെ കൊണ്ട് വന്നതിനാൽ സന്താനഗോപാലനായി . സന്തതി ലാഭത്തിനും കുടുംബക്ഷേമത്തിനുമുള്ള മൂർത്തിയായി ഹിന്ദുക്കൾ സന്താനഗോപാലനെ കാണുന്നു . 

ഇത്തരത്തിൽ '''വൈഷ്ണവ''' സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഓരോ ഉപാസനാമൂർത്തിയും കൃഷ്ണന്റെ ഓരോരോ ലീലകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് . കൃഷ്ണനന്റെ വായ്മൊഴിയായും വരമൊഴിയായും പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന ലീലകളെപ്പറ്റി മാത്രം ഒരു ഗ്രന്ഥമെഴുതിയാൽ അത് തന്നെ മഹാഭാരതത്തേക്കാൾ വലിപ്പമുണ്ടാകും .

==കൃഷ്ണനും കുരുപാണ്ഡവരും== 

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പിതാവായ വസുദേവരുടെ സഹോദരിയായിരുന്നു കുന്തി . ഈ കുന്തിയാണ് പാണ്ഡവരുടെ മാതാവ് . അപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ മാതൃപക്ഷത്താണ്‌ യാദവർ വരിക . യാദവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസുദേവർ കശ്യപ മുനിയുടെ അംശമായിരുന്നു . യാദവരിൽ വൃഷ്ണികൾ എന്ന പ്രബലവിഭാഗത്തിലാണ് കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചത് . കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായിരുന്ന സാംബൻ ദുര്യോധനന്റെ പുത്രിയായ ലക്ഷ്മണയെ ആണ് വിവാഹം ചെയ്തിരുന്നത് . അത്തരത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ദുര്യോധനൻ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായ സാംബന്റെ അമ്മാവനായി വരും . അത്തരത്തിൽ കുരുക്കളുമായും പാണ്ഡവരുമായും കൃഷ്ണന് അത്യധികം ബന്ധമുണ്ട് . അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തിന് മുൻപ് ഇരുകൂട്ടരേയും സഹായിക്കാമെന്ന് വാക്കു കൊടുത്തത് . ഒരു അക്ഷൗഹിണിയോളം വരുന്ന തന്റെ നാരായണീയ സേനയെ അദ്ദേഹം ദുര്യോധനന് വിട്ടു കൊടുത്തു . സ്വയം ഒരു തേരാളിയായി അർജ്ജുനനോടൊപ്പം നിൽക്കുകയും ചെയ്തു . യുദ്ധത്തിൽ താൻ ആയുധമെടുക്കില്ല എന്ന് കൃഷ്ണൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നു . അതുകൊണ്ട് ദുര്യോധനൻ അതീവ സന്തുഷ്ടനായി കിട്ടിയ സഹായവും വാങ്ങി തിരികെപ്പോന്നു . 

അതിനു ശേഷം നടന്ന കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന്റെ തേരാളിയായി അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു . കൗരവർ ഒന്നടങ്കം ചത്തൊടുങ്ങി . തുടർന്ന് യുദ്ധശേഷം മക്കൾ മരിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രരേയും ഗാന്ധാരിയേയും പോയിക്കണ്ട് ആശ്വസിപ്പിച്ചു . ആയിടയ്ക്കാണ് ഗാന്ധാരി യുദ്ധഭൂമി സന്ദർശിക്കുന്നതും ദുഃഖിതയായ അവർ കൃഷ്ണനെ ശപിക്കുന്നതും . എന്തായാലും ഭഗവാൻ അതൊന്നും അത്ര ഗൗരവമായി കണ്ടില്ല . കാരണം ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപവും അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുറപ്പിച്ചത് തന്നെയായിരുന്നു . അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം ഗര്ഭസ്ഥനായ പരീക്ഷിത്തിനെ ജീവിപ്പിച്ചു . തുടർന്ന് യുധിഷ്ഠിരന്റെ കിരീടധാരണത്തിനു ശേഷം ദ്വാരകയിലേക്കു തിരികെപ്പോയി . ദ്വാരകയിലെത്തിയ അദ്ദേഹം അഭിമന്യുവിന്റെ മരണവാർത്ത വസുദേവരെ അറിയിച്ചു . തുടർന്ന് വസുദേവർക്കും , ഉദ്ധവർക്കും , അക്രൂരനും മറ്റും ജ്ഞാനമുപദേശിച്ചു . മഹർഷിമാർ നിരന്തരം അദ്ദേഹത്തെ വന്നുകണ്ട്‌ ജ്ഞാനോപദേശം തേടിക്കൊണ്ടിരുന്നു . ഈ സന്ദർഭത്തിൽ അദ്ദേഹം ധർമ്മരക്ഷയ്ക്കായി തുടർച്ചയായി ചില യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുകയും കാലോചിതമായ കർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കുകയും ചെയ്തു പോന്നു . അപ്പോഴായിരുന്നു കണ്വൻ , വിശ്വാമിത്രൻ തുടങ്ങിയ മുനിമാർ കൃഷ്ണനെ കാണുവാനായി എത്തിയത് . കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായ സാംബന്റെയും കൂട്ടരുടെയും അവഹേളനപരമായ ചില പ്രവർത്തികളിൽ ക്രുദ്ധരായ മുനിമാർ യദുക്കൾ നശിക്കുമെന്നു ശപിച്ചു . അതനുസരിച്ചു യാദവർ തമ്മിലടിച്ചു നശിച്ചു . വാസ്തവത്തിൽ അതും കൃഷ്ണന്റെ സങ്കല്പമായിരുന്നെന്ന് മഹാഭാരതത്തിലും ഭാഗവതത്തിലും പറയുന്നുണ്ട് . യാദവകുലം നശിച്ചശേഷം ലീല അവസാനിപ്പിച്ച കൃഷ്ണൻ കുണ്ഡലിനി ഉണർത്തി യോഗം കൈക്കൊണ്ട് വനത്തിൽ ശയിച്ചു . ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ജര എന്ന വേടന്റെ അമ്പേറ്റ്‌ അദ്ദേഹം സ്വദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു . കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയുപേക്ഷിച്ചതറിഞ്ഞ പാണ്ഡവർ രാജ്യം യുയുത്സുവിനെ  ഏൽപ്പിക്കുകയും പരീക്ഷിത്തിനെ അടുത്ത രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് മഹാപ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു .

==യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയത്തിൽ== 

യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയത്തിനു വേണ്ട എല്ലാ ഒത്താശകളും അനുഗ്രഹങ്ങളും നൽകി ആ യജ്ഞത്തെ ഒരു വന്പിച്ച വിജയമാക്കിയത് സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണനായിരുന്നു . കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹം കൂടാതെ യുധിഷ്ഠിരനോ പാണ്ഡവർക്കോ യജ്ഞം മുഴുമിപ്പിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല . നാരദമുനി പാണ്ഡുവിന്റെ സന്ദേശം യുധിഷ്ഠിരനെ അറിയിച്ചതിനു ശേഷം പാണ്ഡവർ രാജസൂയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പിനെക്കുറിച്ചു ആലോചിക്കാനായി കൃഷ്ണനെ ക്ഷണിച്ചു . കൃഷ്ണൻ അത് സമ്മതിക്കുകയും അതിനു വേണ്ടതായ ധനം മുതലായവ നൽകുകയും ചെയ്തു . രാജയസൂയത്തിനു പ്രാരംഭമായി ജരാസന്ധൻ എന്ന ദുഷ്ടരാജാവിനെ വകവരുത്തുവാനാണ് കൃഷ്ണൻ യുധിഷ്ഠിരനെ ഉപദേശിച്ചത് . യുധിഷ്ഠിരന്റെ അനുമതി പ്രകാരം കൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനനേയും ഭീമനേയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു ബ്രാഹ്മണ വേഷത്തിൽ ജരാസന്ധന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തുകയും തുടർന്ന് തങ്ങളുടെ യഥാരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടു ഭീമനുമായി ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭീമന് ജരാസന്ധനെ വധിക്കുവാൻ സാധിച്ചു . തുടർന്ന് ജരാസന്ധന്റെ പുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധയുടെ രാജാവായി വാഴിക്കുകയും , അദ്ദേഹം നൽകിയ കപ്പം മുതലായവ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് , കൃഷ്ണനും ഭീമാർജ്ജുനന്മാരും യജ്ഞത്തിന്റെ അടുത്ത പടികൾ ആലോചിക്കുകയുണ്ടായി . യുധിഷ്ടിരനൊഴിച്ച് മറ്റു നാല് പാണ്ഡവരും ദിഗ്‌വിജയത്തിനായി ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു . അതിനു ശേഷം കപ്പമായി കിട്ടിയ വലിയ സമ്പത്തുപയോഗിച്ച് രാജസൂയം ആരംഭിച്ചു . ആ യജ്ഞത്തിൽ കൗരവർ പോലും സംബന്ധിച്ചു . യാഗത്തിന്റെ അവസാനം നൽകേണ്ടതായ അഗ്രപൂജ ആർക്കു നൽകണമെന്ന കാര്യത്തിൽ വലിയ തർക്കമുണ്ടായി . അപ്പോൾ ഭീഷ്മ പിതാമഹൻ അത് കൃഷ്ണന് നൽകുവാനാണ്‌ പറഞ്ഞത് . പാണ്ഡവർ അഗ്രപൂജ കൃഷ്ണന് തന്നെ നൽകി . തുടർന്നാണ് യജ്ഞത്തിൽ വച്ച് ശിശുപാലൻ എന്ന കൃഷ്ണന്റെ പിതൃസഹോദരി പുത്രൻ കൃഷ്ണനെ ക്രൂരമായി നിന്ദിക്കുകയും ഭർസിക്കുകയും ചെയ്തത് . കൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജ നൽകിയതൊന്നും അവിടെയിരുന്ന അസുരപക്ഷക്കാർക്കു സുഖിച്ചില്ല . അവരുടെ വക്താവായി നിന്നുകൊണ്ട് ശിശുപാലൻ കൃഷ്ണനെ നിന്ദിക്കുകയും തെറി പറയുകയും വരെ ചെയ്തു . പാണ്ഡവർ വിഷമിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ശിശുപാലനെ സുദർശനചക്രം കൊണ്ട് വധിച്ചു . അവന്റെ ആത്മാവ് കൃഷ്ണനിൽ ലയിച്ചു . തുടർന്ന് ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ ഒഴിയുകയും യാഗം ശുഭമായി പര്യവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു .

==ചൂതുസഭയിൽ കൃഷ്ണൻ== 

പാണ്ഡവരുടെ ഐശ്വര്യം കണ്ടു സഹിക്കാതെ അസൂയമൂത്ത ദുര്യോധനനും ശകുനിയും ഒരു ചതിച്ചൂതു സംഘടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി .  പാണ്ഡവരിൽ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനെ അതിൽ ക്ഷണിച്ചു . ചൂതിനു പാണ്ഡവരെ ക്ഷണിക്കുന്ന സമയത്തു കൃഷ്ണൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല . ദ്വാരകയെ ആക്രമിച്ച സാൽവനെ നേരിടാനായി അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ദ്വാരകയിലെത്തണമായിരുന്നു . സാൽവനെ വധിക്കാൻ കൃഷ്ണനല്ലാതെ ആർക്കും സാധ്യമല്ല . സാൽവനുമായി കൃഷ്ണൻ കൊടിയ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോഴായിരുന്നു ചൂത് അരങ്ങേറിയത് .കൃഷ്ണൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അദ്ദേഹം ചൂത് തടയുമായിരുന്നെന്നു അദ്ദേഹം തന്നെ യുധിഷ്ഠിരനോട് പറയുന്നുമുണ്ട് . എന്തായാലും തുടർന്ന് , ധർമ്മം നിലനിറുത്താനായി യുധിഷ്ഠിരൻ ചൂതിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ശകുനിയുടെ ചതിപ്രയോഗത്താൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു . അവസാന പണയമായി യുധിഷ്ഠിരൻ ദ്രൗപദിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു കളിച്ചു . യുധിഷ്ഠിരൻ അതിലും തോറ്റുപോയി .അതിനു ശേഷം പാണ്ഡവരേയു ദ്രൗപദിയേയും അപമാനിക്കാനായി ദുര്യോധനന്റെ ശ്രമം . അതിനായി ആദ്യം അയാൾ പാണ്ഡവരോട് വസ്ത്രങ്ങൾ അഴിച്ചു വയ്ക്കുവാൻ കൽപ്പിച്ചു . പാണ്ഡവർ മേല്മുണ്ടുകൾ അഴിച്ചെടുത്തു നിലത്തു വച്ചു . തുടർന്ന് ദ്രൗപദിയെ സഭയിലെത്തിക്കുവാൻ ദുര്യോധനൻ ദുശ്ശാസ്സനനെ ചുമതലപ്പെടുത്തി . സഭയിൽ പാഞ്ചാല രാജപുത്രിയായ ദ്രൗപദിയെ ദുശ്ശാസ്സനൻ വലിച്ചിഴച്ചുകൊണ്ടു വന്നു . അവളുടുത്തിരുന്ന ഒറ്റമുണ്ട് വലിച്ചഴിക്കുവാൻ ദുര്യോധനൻ ദുശ്ശാസ്സനനു നിർദ്ദേശം കൊടുത്തു .യാതൊരു പാപചിന്തയുമില്ലാതെ ദുശ്ശാസ്സനൻ അത് ചെയ്യുവാൻ തുടങ്ങി . ആ സമയത്ത് ധർമ്മത്തെയോർത്ത് യുധിഷ്ഠിരൻ മിണ്ടാതെ നിന്നതേയുള്ളൂ . അദ്ദേഹം അനുമതി നൽകാത്തതിനാൽ ഭീമനും ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല . തുടർന്ന് അർജ്ജുനനും നകുലനും സഹദേവനും മൗനം പാലിച്ചു . ഭീഷ്മർക്കോ ദ്രോണർക്കോ സഭയിലെ മറ്റാർക്കുമോ ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല . ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ബുദ്ധിമാനായ ഒരു പുത്രൻ വികർണ്ണൻ മാത്രം ദുര്യോധനന്റെ ദുർനയങ്ങളെ എതിർത്തു . ആ സമയത്താണ് ദുശ്ശാസ്സനൻ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രം പിടിച്ചു വലിക്കുന്നത് . ആരോരുമില്ലാത്ത ദ്രൗപദി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞു . തന്റെ മാനം സഭയിലിട്ടു പിച്ചി ചീന്തുവാൻ പോകുന്നത് കണ്ടു ഭീതിയോടെ അവൾ നാരായണനായ കൃഷ്ണനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞു . അവളുടെ ഈ കരച്ചിൽ ദ്വാരകയിലിരുന്ന കൃഷ്ണൻ കേൾക്കുകയും അതീവ വ്യഗ്രനായി - അചിന്തിതമായ വേഗതയിൽ - അദ്ദേഹം ചൂതുസഭയിലെത്തുകയും ചെയ്തു . തുടർന്ന് കൃഷ്ണന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഇരട്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി . ദുശ്ശാസ്സനൻ വസ്ത്രം അഴിക്കുന്തോറും വീണ്ടും വീണ്ടും പുതിയ പുതിയ വസ്ത്രങ്ങളാൽ ദ്രൗപദി ചുറ്റപ്പെട്ടതായി കാണപ്പെട്ടു . ദുശ്ശാസ്സനൻ അഴിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കൂടി . എന്നിട്ടും ദ്രൗപദി പൂർണ്ണ വസ്ത്രധാരിണിയായി കാണപ്പെട്ടു . ദുശ്ശാസ്സനൻ ലജ്ജയോടെ പിന്തിരിഞ്ഞു . ചൂതുസഭയിലെത്തിയ മായാരൂപിയായ കൃഷ്ണനെ ആർക്കും കാണുവാൻ സാധിച്ചില്ല . എന്നാൽ ഭക്തനായ വിദുരർ മാത്രം അത് കണ്ടതായി വ്യാസൻ പറയുന്നുണ്ട് .

==കൃഷ്ണന്റെ ജീവിതസായാഹ്നം== 

കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ അനേകം ക്ഷത്രിയർ സൽഗതി പ്രാപിച്ചു . അവരിൽ കൂടുതൽ പേരു അസുരാത്മാക്കളുടെ അവതാരങ്ങളായിരുന്നതിനാൽ ഭൂഭാരം ഹരിക്കപ്പെടുകയും അധർമ്മം നശിക്കുകയും ചെയ്തു . കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ വസിക്കുന്ന കാലത്ത് അനേകം ശാന്തിയജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി . യാദവന്മാരുടെയും സ്വർഗ്ഗാരോഹണകാലമെടുത്തിരുന്ന സമയമായിരുന്നു അത് . ആ സമയത്താണ് പരീക്ഷിത്ത് ഗർഭാവസ്ഥയിൽ വച്ചു തന്നെ അശ്വത്ഥാമാവിന്റെ ബ്രഹ്മശിരസ്സെന്ന അസ്ത്രമേറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടത് .പാണ്ഡവരുടെ വംശനാശം വരുത്തുവാനായി അശ്വത്ഥാമാവ് പ്രയോഗിച്ചതായ ആ അസ്ത്രത്തെ തടഞ്ഞതും പരീക്ഷിത്തിനെ ജീവനോടെ കാത്തതും കൃഷ്ണനായിരുന്നു . അതികഠിനമായ ഒരു കർമ്മമായിരുന്നു അത് . എങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് ചെയ്തു . ഈ ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്ത അശ്വത്ഥാമാവിനെ ഭഗവാൻ ശപിച്ചു . തുടർന്ന് ദ്വാരകയിൽ വസിക്കവേ , അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ യാദവരോട് അവരുടെ കുലനാശം ഉടൻ സംഭവിക്കുമെന്ന്  പ്രവചിക്കുകയുണ്ടായി . യാദവർ അത് അത്ര കാര്യമായെടുത്തില്ല . ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ തങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കുള്ളപ്പോൾ തങ്ങൾക്കു ഒന്നും സംഭവിക്കില്ലെന്ന് യാദവർ ധരിച്ചു . അഹന്ത നിറഞ്ഞ സ്വന്തം വംശത്തെ സംഹരിക്കുവാൻ കൃഷ്ണൻ ഉള്ളാലെ നിനച്ചു . വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 5 അദ്ധ്യായം 37 ലായി ഇങ്ങനെയൊരു വിവരണം കാണുന്നുണ്ട് . 

ഒരു ദിവസം ദേവന്മാർ ദൂതനായി അയച്ച വായുദേവൻ കൃഷ്ണനെ വന്നു കണ്ടു . അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു . &quot; ദേവാ ,ഞാൻ ദേവദൂതനായ വായുവാണ്.  അങ്ങ് ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചിട്ട് നൂറിലേറെ വർഷം കഴിഞ്ഞു . ഇനി അങ്ങ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് എഴുന്നെള്ളിയാലും . ദേവന്മാർ അതാഗ്രഹിക്കുന്നു . സ്വർഗ്ഗത്തെ സനാഥമാക്കി അനുഗ്രഹിക്കേണമേ . എങ്കിലും അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടംപോലെ തന്നെയാകട്ടെ  .  &quot;

തുടർന്ന് കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . &quot; ഹേ ദേവദൂതാ , താങ്കൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം എനിക്കറിയാം . യാദവന്മാരുടെ നാശത്തെ ഞാൻ തുടങ്ങി വച്ചിട്ടുണ്ട് . യാദവന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കെ ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കുക സാധ്യമല്ല . ഏഴു രാത്രികൾ കൊണ്ട് ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കപ്പെടും . ഈ ദ്വാരക ഞാൻ സമുദ്രത്തോട്‌ വാങ്ങിയതാണ് . അതിനെ അതുപോലെ തന്നെ തിരികെ കൊടുത്തിട്ട് ഞാനും ബലരാമ ജ്യേഷ്ഠനും ഉടനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തുന്നതാണ് . ഭൂമിഭാരത്തിനു കാരണക്കാരായിരുന്ന ജരാസന്ധനും മറ്റുള്ള അസുരന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു . ഇപ്പോഴുള്ള യാദവ കുമാരന്മാർ അവരിലൊട്ടും കുറഞ്ഞവരല്ല . അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ ഈ അന്തിമഭാരവും കുറിച്ചിട്ടു ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തുന്നുണ്ടെന്നു ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചാലും &quot;. 

ഇതുകേട്ട് വായു തിരികെപ്പോയി . ഭഗവാൻ ഇത് പറഞ്ഞതിന് പിന്നാലെ ദിവ്യവും ഭൗമികവും അന്തരീക്ഷജന്യങ്ങളുമായ ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ ദ്വാരകയിൽ ഒന്നിന് പുറകെ മറ്റൊന്നായി കാണപ്പെട്ടു തുടങ്ങി . അതിനെ തുടർന്നാണ് മഹർഷിമാർ ദ്വാരകയിലെത്തിയതും , അവർ കൃഷ്‌ണപുത്രനായ സാംബനെയും മറ്റുള്ള യാദവരെയും ശപിക്കുന്നതും . ഇതിനൊക്കെ മുൻപ് തന്നെ ഗാന്ധാരീ ദേവി കൃഷ്ണനെ ശപിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു . എന്നാൽ അപ്പോഴും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ അത് തന്റെ തന്നെ നിശ്ചയമാണെന്നാണ് ഗാന്ധാരിയെ അറിയിച്ചത് . ഇതിൽ നിന്നും യദുവംശം നശിച്ചത് ഭഗവാന്റെ തന്നെ തീരുമാനമായിരുന്നുവെന്നും അതിൽ ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപത്തിനോ , മുനിശാപത്തിനോ യാതൊരു കയ്യുമില്ലെന്നും നമുക്ക് കാണാം . തുടർന്നുള്ള വിഷ്ണു പുരാണം അംശം 5 അദ്ധ്യായം 38 ലായി വ്യസമുനി അർജ്ജുനനോട് പറയുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ് . 

&quot;അർജ്ജുനാ , ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ സ്വയം കാലസ്വരൂപനാകുന്നു . അദ്ദേഹം ഭൂഭാരം തീർക്കുവാനായി മാത്രം അവതരിച്ചതായിരുന്നു . അദ്ദേഹം ഭൂമീദേവിയുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അപേക്ഷ പ്രകാരം ഭൂമിയിൽ അവതാരമെടുത്തു . അസംഖ്യങ്ങളായ ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാരെയും മറ്റും വധിച്ചു തന്റെ അവതാരകൃത്യം നേടി . അതിനു ശേഷം വൃഷ്ണി - അന്ധക കുലങ്ങളേയും ഉപസംഹരിച്ചു . ശേഷം തന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഭൂലോകം വെടിഞ്ഞു വൈകുണ്ഠം പ്രാപിച്ചു . അതിനാൽ നീ ദുഃഖിക്കരുത് . &quot;

ഇത്തരത്തിൽ സ്വയം കാലസ്വരൂപനായ ഈശ്വരൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ചു അവതാരമെടുക്കുന്നു . ഉദ്ദേശം സാധിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ ലീലയെ ഉപസംഹരിക്കുന്നു . 
==ഉപനിഷത്തുക്കൾ== 

കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ പ്രധാനമായവ '''കൃഷ്ണോപനിഷത്ത്''' , '''ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്ത്''' എന്നവയാണ് . 108 ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ വച്ച് വലിപ്പം കുറഞ്ഞ രണ്ടു ഉപനിഷത്തുക്കളാണ് ഇവയെങ്കിലും ഇവയുൾക്കൊള്ളുന്ന സാരാംശം വളരെ വലുതാണ് . ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്തിൽ ബ്രഹ്‌മാവ്‌ കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ചു മുനിമാരോട് വർണ്ണിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ് . 

'''ശ്രീകൃഷ്ണോ വൈ പരമം ദൈവതം ഗോവിന്ദാൻ മൃത്യുർ ബിഭേതി'''
 
'''ഗോപീജനവല്ലഭജ്ഞാനേന തജ്‌ജാതം ഭവതി സ്വാഹേദം സംസരതീതി''' 

'''തദു ഹോചു കഃ കൃഷ്ണോ ഗോവിന്ദശ്ച കോ(അ)സാവിതി ഗോപീജനവല്ലഭ  കഃ കാ സ്വാഹേതി''' 
 
'''തനുവാച ബ്രാഹ്മണഃ പാപകർഷണോ ഗോഭൂമി വേദ വിദിതോ വേദിതാ ഗോപീജന വിദ്യാകലാ പ്രേരകഃ'''

'''തന്മായാ ചേതി സകലം പരം ബ്രഹ്മൈ തദ്‌ യോ ധ്യായതി''' 

'''രസതി ഭജതി സോ(അ )മൃതോ ഭവതി സോ(അ )മൃതോ ഭവേതീതി''' '''[ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്ത് പദ്യം 2]''' 

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം)''' 

(ബ്രഹ്‌മാവ്‌ മുനിമാരോട് പറയുന്നതാണ് സന്ദർഭം). 
ശ്രീകൃഷ്ണനാണ് പരമനായ ഈശ്വരൻ . ഇദ്ദേഹത്തിന് ഗോവിന്ദനെന്നും പേരുണ്ട് . ഗോവ് , വേദം , ഭൂമി , വേദവാണി എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനവും ഇദ്ദേഹമാണ് . ഇദ്ദേഹത്തെ മരണം പോലും ഭയക്കുന്നു . ഗോപീജനവല്ലഭനായ ഇദ്ദേഹം അവിദ്യയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു . സകല ജ്ഞാനവും , വിദ്യയാകുന്ന അമൃത് നൽകുന്നവനും ഇദ്ദേഹമത്രേ . ഈ ദിവ്യപുരുഷന്റെ മായാശക്തിയെ സ്വാഹാ എന്ന് പറയുന്നു . ഇതൊക്കെയും പരമേശ്വരനായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ തന്നെയാണ് . ശ്രീകൃഷ്ണൻ എന്ന നാമത്തിൽ വിഖ്യാതനായിരിക്കുന്നത് പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് . പാപനാശകനാണ് ഇദ്ദേഹം . ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ ഭജിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കുന്നത് , അവർ തീർച്ചയായും മരണമില്ലായ്മയെ പ്രാപിക്കും '''(സോ(അ )മൃതോ ഭവേതീതി)''' .

കൃഷ്ണോപനിഷത്തിൽ കൃഷ്ണനെ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശമായും , സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമദേവന്റെ പുനരവതാരമായും വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു .

== ആരാധന ==
=== വൈഷ്ണവം ===
[[പ്രമാണം:Avatars  of Vishnu.jpg|thumb|left|വിശ്വരൂപദർശ്ശനം]]
ശ്രീകൃഷ്ണനെ പരമാത്മാവായ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണ്ടുകൊണ്ട് വൈഷ്ണവർ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. കൃഷ്ണൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author    = John Dowson
 |title     = Classical Dictionary of Hindu Mythology and Religion, Geography,  History and Literature
 |publisher = Kessinger Publishing
 |location  = 
 |year      = 2003
 |pages     = 361
 |isbn      = 0-7661-7589-8
 |url       = http://books.google.com/?id=6JB-KOXy5k8C&amp;pg=PA361&amp;dq=Vishnu+Sahasranama+Krishna
}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും മഹാവിഷ്ണുവും കൃഷ്ണനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ വ്യാഖ്യാനം ഇതുവരെ ലഭിച്ചിട്ടില്ല.&lt;ref name = Beck&gt;See Beck, Guy, ''&quot;Introduction&quot;'' in {{Harvnb|Beck|2005|pp=1–18}}&lt;/ref&gt; ചിലയിടങ്ങളിൽ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വലതു ഭാഗത്തായി കുടികൊള്ളുന്ന സ്വതന്ത്രസ്വഭാവമുള്ള ദൈവമായും കൃഷ്ണനെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. &lt;ref name=Knott55&gt;{{Harvnb|Knott|2000|p=55}}&lt;/ref&gt; വൈഷ്ണവമതം പ്രധാനമായും ശ്രീകൃഷ്ണന്റേയും മഹാവിഷ്ണുവിന്റേയും പരമോന്നതയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

മിക്ക വൈഷ്ണവഭേദങ്ങളും കൃഷ്ണനെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണക്കാക്കുകയാണെങ്കിലും ഗൗഡീയ വൈഷ്ണവം&lt;ref  name = McDaniel&gt;See McDaniel, June, 
''&quot;Folk Vaishnavism and {{IAST|Ṭhākur Pañcāyat}}:  Life and status among
 village Krishna statues&quot;''  in 
{{Harvnb|Beck|2005|p=39}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Kennedy1925&gt;
{{cite book
| author =  Kennedy, M.T.
| year = 1925 
| title = The Chaitanya 
Movement: A Study of the  Vaishnavism of Bengal| url =  https://archive.org/details/pli.kerala.rare.24847
| publisher = H. Milford,
 Oxford university press
| isbn =  }}&lt;/ref&gt; ,വല്ലഭ സമ്പ്രദായം, നിമ്പാർക്ക സമ്പ്രദായം എന്നീ ഗണത്തിൽപ്പെട്ടവർ കൃഷ്ണനെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ദൈവഭാവത്തിൽ അഥവാ സ്വയംഭഗവാനായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;KK&quot;&gt;
{{cite book 
|author=K.  Klostermaier 
|title=The Charles Strong  Trust Lectures, 1972-1984 
|publisher=Brill 
Academic Pub 
|location= 
|year=1997  
|pages= 109 
|isbn=90-04-07863-0 
|quote= For  his worshippers he is not an avatara in the usual sense, 
but svayam  bhagavan, the Lord himself.|url= 
http://books.google.com/?id=F_0UAAAAIAAJ&amp;pg=PA109&amp;dq=Svayam+bhagavan
 |accessdate= 
| others = Crotty, Robert B.}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name = 
VaisnavaInstitute1956&gt;
{{cite book 
|title= Indian Philosophy &amp;  Culture
|last= 
|first= 
|authorlink= 
|coauthors= 
|year= 1975
|publisher=  Institute of Oriental Philosophy
|location= Vrindāvan (India)
|isbn=  
|pages= 148
|url= http://books.google.com/?id=yEMB3RBwjTsC |author1= Philosophy, Vrindāvan (India) Institute of Oriental |author2= (vrindāvan, Institute of Oriental Philosophy |author3= India), |author4= Institute, Vaishnava Research}} &quot;On the touch-stone of this  definition of the final and positive characteristic of Sri Krsna as the  Highest Divinity as Svayam-rupa Bhagavan.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Delmonico&gt;Delmonico, N., ''The History Of  Indic Monotheism And Modern Chaitanya 
Vaishnavism''  in {{Harvnb|Ekstrand|2004}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=De1960&gt;{{cite book
| author =  De, S.K.
| year = 1960
| title =  Bengal's contribution to Sanskrit literature &amp; studies in Bengal  Vaisnavism
| publisher = KL Mukhopadhyaya
}} p. 113: &quot;The Bengal School  identifies the Bhagavat with Krishna 
depicted in the Shrimad-Bhagavata and  presents him as its highest 
personal 
god.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2007|p=381}}&lt;/ref&gt;  സ്വാമി നാരായണ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ സ്വാമിനാരായണൻ സ്വതന്ത്രരൂപത്തിലാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. വൈഷ്ണവമതത്തിലെ പ്രമുഖ ശാഖയായ മഹാകൃഷ്ണവം വേദകാലത്തിലെ വസുദേവർ, ഗോപാലർ, കൃഷ്ണസങ്കല്പം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|title= Vaishnava|accessdate= 2008-10-13|work= encyclopedia|publisher= Division of Religion and Philosophy
University  of Cumbria|date= |archive-date= 2012-02-05|archive-url= https://www.webcitation.org/65DKpKa9B?url=http://www.philtar.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|url-status= dead}}[  Vaishnava] University of Cumbria website Retrieved on 
5-21-2008&lt;/ref&gt;

=== പഴയ ആചാരരീതികൾ ===
കൃഷ്ണ-വാസുദേവ (''kṛṣṇa vāsudeva'' വസുദേവരുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണൻ) എന്നത് വൈഷ്ണവമതത്തിലേയും കൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിലേയും പ്രാചീനമായ ആരാധനാരീതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.jstor.org/pss/1062622
|title=A  Revolution in {{IAST|Kṛṣṇaism}}: The Cult of Gopāla: History of  Religions, Vol. 25, No. 4 (May, 1986 ), pp. 296-317
|publisher=www.jstor.org
|accessdate=2008-05-24
|last=Hein
|first=Norvin
}}&lt;/ref&gt; കൃഷ്ണാരാധാരയിലെ വളരെ പൗരാണികമായ ഒരു രീതിയാണിതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Bhattacharya,  Gouriswar: ''Vanamala  of Vasudeva Krsna-Visnu and  Sankarsana-Balarama''. In: Vanamala. Festschrift A.J.  Gail. Serta Adalberto Joanni Gail LXV. diem natalem celebranti ab amicis  collegis discipulis dedicata.&lt;/ref&gt;ഈ രീതി മറ്റ് ആരാധനാരീതികളേക്കാൾ പ്രാചീനമാണെന്നും ഇതുമൂലമാണ് പിന്നീട് വൈഷ്ണവമതത്തിന്റെ ഏകീകരണം നടന്നതെന്നും വിശ്വസിച്ചു പോരുന്നു. ഭാഗവതരീതിയും ബാല കൃഷ്ണ സമ്പ്രദായത്തോടൊപ്പം ഗോപാല സമ്പ്രദായം കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ കൃഷ്ണാരാധന ഒരുമ നേടി ഇന്നത്തെ രീതിയിലേക്ക് വളർന്നു.&lt;ref  name = kk20072&gt;
{{Cite book
| author =   Klostermaier, Klaus K.
| pages = 206
| year = 2005
| title = A  Survey of Hinduism
| publisher = State University of New York  Press; 3 edition
| isbn = 0791470814
| quote =  Present day Krishna worship is an amalgam of various elements. According  to historical testimonies Krishna-Vasudeva worship already flourished in  and around Mathura several centuries before Christ. A second important  element is the cult of Krishna Govinda. Still later is the worship of  Bala-Krishna,  the Child Krishna—a quite prominent feature of modern Krishnaism. The last element seems  to have been Krishna Gopijanavallabha, Krishna the lover of the Gopis,  among whom Radha occupies a special position. In some books Krishna is  presented as the founder and first teacher of the Bhagavata religion.
| ref =   harv
| postscript =  &lt;!--None--&gt;
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.jstor.org/pss/2051211
|title=Review:''Krishna: Myths,  Rites, and Attitudes.'' by Milton  Singer; Daniel H. H. Ingalls, The Journal of Asian Studies, Vol. 27, No.  3 (May, 1968 ), pp. 667-670
|publisher=www.jstor.org
|accessdate=2008-05-24
|last=Basham
|first=A. L.
}}
&lt;/ref&gt; ഈ രീതിയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള പലയിടത്തും ഭക്തരെ ''വാസുദേവകർ''(''Vāsudevaka'') എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book
| author = Singh, R.R.
| year = 2007
| title =  Bhakti And Philosophy
| url = https://archive.org/details/bhaktiphilosophy0000rsin
| publisher = Lexington Books
| isbn =  0739114247
}}
:p. 10:  &quot;[Panini's] term Vāsudevaka, explained by the second century 
B.C  commentator Patanjali, as referring to &quot;the follower of Vasudeva, 
God of  gods.&quot;&lt;/ref&gt;വൈഷ്ണവത്തിൽ പിന്നീട് ചതുർ-അവതാരാഖ്യാനമായി മാറിയ കൃഷ്ണ-വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ എന്നിവർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഹരിവംശത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;
{{cite journal 
|title= The emergence of a group of four  characters (Vasudeva, Samkarsana, Pradyumna, and Aniruddha) in the  Harivamsa: points for consideration|journal = Journal of Indian Philosophy
|author =  Couture, André
|authorlink= 
|coauthors= 
|year= 2006
|publisher= 
|location= 
|volume = 34
|issue = 6
|pages= 571–585
|url= https://archive.org/details/sim_journal-of-indian-philosophy_2006-12_34_6/page/571
|doi= 
10.1007/s10781-006-9009-x 
|ref= harv  |issn = 0022-1791}}
&lt;/ref&gt;

=== പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ ===
കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ&lt;br /&gt;
ഹരയേ പരമാത്മനേ&lt;br /&gt;
പ്രണതക്ലേശനാശായ&lt;br /&gt;
ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ&lt;ref&gt; 'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം&lt;/ref&gt;

=== ഭക്തിയോഗം ===

പ്രാർത്ഥന എന്നത് ഏതെങ്കിലും ഒരു ദൈവവിശ്വാസവുമായി മാത്രം ബന്ധപ്പെട്ട് നിൽക്കുന്നതല്ല. എങ്കിലും ഹൈന്ദവവിശ്വാസത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ചും വൈഷ്ണവഭേദത്തിൽ ഭക്തിപ്രകാരവും നിർവൃതികാരകവുമായ ദൈവസങ്കല്പം കൃഷ്ണന്റേതാണ്.&lt;ref name =  
&quot;Klostermaier1974&quot;&gt;
{{cite journal
 | author =  Klostermaier, K.
 | year = 1974
 | title = The  Bhaktirasamrtasindhubindu of Visvanatha Cakravartin
 | journal =  Journal of the American Oriental Society
 | volume = 94
 | issue = 1
 | pages = 96–107
 | url = 
http://links.jstor.org/sici?sici=0003-0279(197401%2F03)94%3A1%3C96%3ATBOVC%3E2.0.CO%3B2-E

 | accessdate  = 2008-04-12
 | doi =  10.2307/599733
 | jstor =  10.2307/599733
 | publisher =  American Oriental Society
 | ref =  harv
}}&lt;/ref&gt; കൃഷ്ണഭക്തർ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആധാരം തന്നെ കൃഷ്ണലീലയിൽ(''lila''-'divine play) അധിഷ്ടിതമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.
വൈഷ്ണവഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന കൃതി ഭാഗവതമാണ് . ഭാഗവതം സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു . അതിനാൽ ഇതിനെയൊരു ദിവ്യഗ്രന്ഥമായി വൈഷ്ണവർ കരുതുന്നു . ഭാഗവതം പാരായണം ചെയ്യുന്നതും , കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെ കീർത്തിക്കുന്നതും മുക്തിപ്രദമാണെന്നു വൈഷ്ണവർ വിശ്വസിക്കുന്നു . ബംഗാളിലെ ഭക്തികവികൾ ഭഗവതത്തിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു ധാരാളം കീർത്തനങ്ങളും സ്തോത്രങ്ങളും രചിക്കുകയുണ്ടായി .കൃഷ്ണ ഭക്തന്മാരായ വൈഷ്ണവരെ പൊതുവിൽ ''ഭാഗവതന്മാർ'' എന്നും , ''ഭഗവൽ പാദർ'' എന്നും സംബോധന ചെയ്യുന്നു . 5 ,6 ശതകങ്ങളിൽ ബംഗാളിൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം വളരെയേറെ പോഷിക്കപ്പെട്ടു . [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു]] , ശ്രീരാമകൃഷ്ണ പരമഹംസർ , മീരാദേവി തുടങ്ങിയവർ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിനു നൽകിയ സംഭാവനകൾ വിശിഷ്ടങ്ങളാണ് .

===കൃഷ്ണാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിലെ മൂർത്തികൾ=== 

കൃഷ്ണാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന മൂർത്തി ജനാർദ്ദനനാകുന്നു .ഗുരുവായൂരിലെ മൂർത്തിയും ഇതാണ് . ഇതുകൂടാതെ  ബലരാമമൂർത്തി , മഹാസുദര്ശനമൂർത്തി,  രാധാമാധവമൂർത്തി , രാമകൃഷ്ണമൂർത്തി , രുക്മിണീഗോപാലമൂർത്തി , വിനായകഗോപാലമൂർത്തി , പാർത്ഥസാരഥി , നർത്തനഗോപാലൻ , കാളിയമർദ്ദനമൂർത്തി എന്നിവയുമുണ്ട് . കൃഷ്ണാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിലെ 
നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റി ആറ്മൂർത്തികൾ കൃഷ്ണന്റെ ഓരോ ലീലകളാണ് . ഇത്തരത്തിൽ
നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റി ആറ്  ഗോപാലമന്ത്രങ്ങളുമുണ്ട് . രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ കുറെയേറെ തന്മയത്വമാർന്ന മൂർത്തീഭേദങ്ങളെ കാണുവാൻ സാധിക്കും . ഇതുകൂടാതെ ചതുരക്ഷരീ ഗോപാലം , അഷ്ടാക്ഷരീ ഗോപാലം , ദശാക്ഷരീ ഗോപാലം , അഷ്ടാദശാക്ഷരീ ഗോപാലം , വിംശത്യക്ഷര ഗോപാലം , രാജഗോപാലം , സമ്മോഹന ഗോപാലം തുടങ്ങിയ പ്രധാന മന്ത്രങ്ങളാൽ ഗോപാലമൂർത്തികളെ പൂജിക്കുന്നു . മഹാസുദര്ശനമൂർത്തി വിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണരൂപമാണ് . ഇതിൽ പ്രധാനമായ മന്ത്രം മഹാസുദര്ശന മന്ത്രമാണ് . സുദർശനമൂർത്തികൾ തന്നെ 12 എണ്ണമുണ്ട് .


കേരളത്തിലെ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലെ തേവാരമൂർത്തികളിൽ രണ്ട് കയ്യിലും വെണ്ണ പിടിച്ച് കോണകമുടുത്ത് നിൽക്കുന്ന  കൃഷ്ണനെ (  വെണ്ണ കണ്ണൻ )    ആരാധിയ്ക്കാറുണ്ട്. 

== സ്വാധീനം ==
=== കലാരൂപങ്ങളിൽ ===
[[പ്രമാണം:Kathakali  of kerala.jpg|thumb|left|150px|ഒരു കഥകളി നടൻ കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ]]
ഇന്ത്യൻ രംഗകലകളെപ്പറ്റിപ്പറയുമ്പോൾ ഹോറിറ്റ്സ് (''Horwitz'') പതഞ്ജലിയുടെ മഹാഭാഷ്യത്തെക്കുറിച്ചും(''Mahabhashya'' - ക്രി.മു 150)അതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കംസവധത്തെക്കുറിച്ചും ബാലിബന്ധത്തെക്കുറിച്ചും പരാമർശിച്ചുകാണുന്നു. &lt;ref&gt;Varadpande  p.231&lt;/ref&gt; ഭാസന്റെ ''ബാലചരിത്രവും'' ''ദൂതവാക്യവും'' (ക്രി. മു 400 )  മാത്രമാണ് കൃഷ്ണകഥയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി രചിച്ച പ്രമുഖ സംസ്കൃത നാടകങ്ങൾ. ആദ്യത്തേത് കൃഷ്ണന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുമ്പോൾ രണ്ടാമത്തേത് മഹാഭാരതയുദ്ധത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയ ഏകാംഗനാടകമാണ്.&lt;ref&gt;Varadpande  p.232-3&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:FullPagadeYakshagana.jpg|right|thumb|150px|യക്ഷഗാനത്തിലെ കൃഷ്ണവേഷം]]
ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയോടു കൂടി പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൃഷ്ണകഥ വൻതോതിൽ കലാരൂപങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഗീതഗോവിന്ദം ഭാരതം മുഴുവൻ പ്രശസ്തി ആർജ്ജിച്ചു. ഇതിന് ധാരാളം അനുകരണങ്ങളും ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങി. ഭക്തി കവികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനങ്ങൾ നാടോടി-ശാസ്ത്രീയ സംഗീത മേഖലകളിൽ നിരവധി പിറന്നു.

ഭാരതീയ ശാസ്ത്രീയ കലാരൂപങ്ങളായ ഒഡീസിയും മണിപ്പൂരിയും കൃഷ്ണകഥയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി നൃത്തങ്ങൾ രൂപവൽകരിച്ചു വൃന്ദാവനത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന രാസലീല നൃത്തരൂപം കഥക്, കൃഷ്ണനാട്ടം എന്നിവയുമായി ആശയങ്ങൾ പങ്കിട്ടു. കഥകളിയുടെ മുൻഗാമിയായ കൃഷ്ണനാട്ടം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് അവതരിപ്പിച്ച് വന്നത്.&lt;ref name=Zarrilli2000&gt;{{cite book
 | author = Zarrilli, P.B.
 | year =  2000
 |  title = Kathakali Dance-Drama: Where Gods and Demons Come to Play
 | url = https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr
 | publisher =  Routledge
 | pages = [https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr/page/246 246]
}}&lt;/ref&gt; മധ്യകാല മഹാരാഷ്ട്രയിൽ രൂപപ്പെട്ടുവന്ന ഹരികഥ എന്ന കലാരൂപത്തിൽ കൃഷ്ണ കഥ നൃത്തം, സംഗീതം എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ വിശദീകരിക്കുകയായിരുന്നു. ഇത് തമിഴ്‌ നാട്, കേരളം മുതലായ തെക്കൻ സംസ്ഥാനത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഈ കലാരൂപത്തിൽ നിന്നാണ് കഥാപ്രസംഗം വികസിച്ചുവന്നത്. കർണ്ണാടകയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന യക്ഷഗാനം എന്ന കലാരൂപം പുരാണത്തിലെ കൃഷ്ണകഥയെ അവലംബിച്ചാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. പല ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലേയും ചലച്ചിത്രങ്ങളെ കൃഷ്ണകഥ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Raja_Ravi_Varma,_Yasoda_Adorning_Krishna.jpg|കൃഷ്ണനെ ഒരുക്കുന്ന യശോദ, [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം
പ്രമാണം:Radha_Madhavam.jpg|രാധാ മാധവം, [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം
പ്രമാണം:Radhakrishna.jpg|രാധാ കൃഷ്ണൻ
പ്രമാണം:Krishna saga.jpg|കുട്ടിക്കാലത്തെ ചെയ്തികൾ, ഒരു ചിത്രീകരണം.
പ്രമാണം:Krishna defeats Trinavarta.jpg|തൃണാവർത്തന വധം
പ്രമാണം:Krishna_kills_Aghasura.jpg|അഘാസുരവധം.
പ്രമാണം:Krishna_and_Radha_dancing_the_Rasalila,_Jaipur,_19th_century.jpg|രാസലീല
പ്രമാണം:Krishna_Killing_the_Horse_Demon_Keshi.jpg|കേശി വധം
പ്രമാണം:Krishna_Narakasura.jpg|നരകാസുര യുദ്ധം
പ്രമാണം:Krishna Splits the Double Arjuna Tree.jpg|കുബേരപുത്ര മോക്ഷം
പ്രമാണം:Krishna Killing King Kamsa and Balarama Slaying a Wrestler LACMA AC1995.163.1.jpg|കംസവധം
പ്രമാണം:Kaliya_Daman.png|കാളിയ മർദ്ദനം
File:Krishna N Radha.jpg| കൃഷ്ണനും രാധയും

&lt;/gallery&gt;


==ശ്രീ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാരും പുത്രിമാരും==

== പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==

=== ദേശീയ തലത്തിൽ ===

# മധുര ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ഉത്തർ പ്രദേശ് 
# ദ്വാരക ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ഗുജറാത്ത്‌ 
# ഉഡുപ്പി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കർണാടക 
# ഇസ്കോൺ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ബാംഗ്ലൂർ
# തിരുപ്പതി തിരുമല വെങ്കടേശ്വര ക്ഷേത്രം, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് (ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉപദേവൻ) 

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===

#[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ
#[[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ 
#അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ
#ശ്രീപദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീകൃഷ്ണൻ മൂന്ന് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്ന്)
#തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം (സന്താനഗോപാലമൂർത്തി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം)
#തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
#തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
#തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ
#ചിറക്കൽ കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ
#നാവാമുകുന്ദ ക്ഷേത്രം, തിരുനാവായ, മലപ്പുറം
#[[പൂന്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]], കീഴാറ്റൂർ, പെരിന്തൽമണ്ണ, മലപ്പുറം (ശ്രീകൃഷ്ണ സങ്കല്പം)
#നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം 
#തൊടുപുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
#ഇടവെട്ടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി (ധന്വന്തരി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം) 
#ആശ്രാമം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം  
#പന്മന തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം
#ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട 
#ജഗതി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ധന്വന്തരി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം)
#ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
#രവിപുരം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
#മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ
#തിരുമണിക്കര ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം  മഞ്ചേരി മലപ്പുറം

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}
{{commonscat|Krishna}}
{{Krishna}}
{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{VishnuAvatars}}
{{Mahabharata}}
{{Authority control}}
{{Hinduism-stub|Krishna}}

[[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൃഷ്ണൻ]]
[[വർഗ്ഗം:രോഹിണി നക്ഷത്രജാതർ]]</text>
      <sha1>qdxvyyt7r35yc11rie7p3mco8k14lf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614103</id>
      <parentid>4614102</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Blueman012</username>
        <id>210499</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചരിത്രവും വിശ്വാസവും */</comment>
      <origin>4614103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155617" sha1="6g8zmqr0894efpdqbnmirue4bioglag" xml:space="preserve">{{prettyurl| Sree Krishnan}}ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും അതുപോലെ ഇതിഹാസ കൃതികളിൽ ഒന്നായ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]] വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ പരാമർശിക്കുന്ന ഒരു ദൈവീക കഥാപാത്രമാണ് '''ശ്രീകൃഷ്ണൻ''' (കണ്ണൻ). ''ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പരമാത്മാവായ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഒൻപതാമത്തെ അവതാരമാണ് '''''ശ്രീ കൃഷ്ണൻ'''''. ശ്രീകൃഷ്ണനെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണ അവതാരമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ആദികാലത്ത് ഭാഗവതരുടെയും, വൈഷ്ണവരുടെയും പ്രധാന ദൈവം കൂടിയായിരുന്നു കൃഷ്ണൻ. പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവദ് ഗീത ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനന് പകർന്നു കൊടുത്തതാണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ''
{{Hdeity infobox &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| Image                     =File:Sri Mariamman Temple Singapore 2 amk.jpg
| Caption                   =
| Name                      = ശ്രീ കൃഷ്ണൻ
| Sanskrit_Transliteration = Kṛṣṇa
| Devanagari                = कृष्ण
| Affiliation              = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിവിരാടപുരുഷൻ]]
| Mantra                    = ॐ नमो भगवते वासुदेवाय; ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ നമ:, ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ, ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരബ്രഹ്മണെ നമഃ
| Weapon                    = സുദർശന ചക്രം
| Consort                   =
| Abode                     = 
| Mount                     = രഥം
| Texts                     = ''[[ഭാഗവതം]]'', ''[[ഭഗവദ് ഗീത]]''&lt;br/&gt;[[മഹാഭാരതം]]&lt;br/&gt;[[വിഷ്ണു പുരാണം]]&lt;br/&gt;[[ഹരിവംശം]]&lt;br/&gt;[[ബ്രഹ്മ വൈവർത്ത പുരാണം]]
| Consorts          = [[രാധ]]&lt;br/&gt;[[രുക്മിണി]]&lt;br/&gt;[[സത്യഭാമ]]&lt;br/&gt;[[ജാംബവതി]]&lt;br/&gt;[[സത്യാ]]&lt;br/&gt;[[ലക്ഷണ]]&lt;br/&gt;[[കാളിന്ദി(കളിന്ദജ)]]&lt;br/&gt;[[മിത്രവിന്ദ]]&lt;br/&gt; 16000 പത്നിമാർ ഉണ്ട്എന്നും പറയപ്പെടുന്നു
}}
[[File:Krishna's great escape Bazaar art,1940's.jpg|thumb|കൃഷ്ണജനനം -വസുദേവൻ കൃഷ്ണനുമായി അമ്പാടിയിലേക്കു പോകുന്നു.]]
[[File:Krishna Holding Mount Govardhan - Crop.jpg|thumb|upright|200px|ഗോവർദ്ധനഗോപാലം  പെയിന്റിംഗ്.]]

==ചരിത്രവും വിശ്വാസവും==
ഭാഗവതപ്രകാരം '''കൃഷ്ണൻ''' (ദേവനാഗരി: कृष्ण) മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
5000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിൽ മഥുര നഗരത്തിൽ, വസുദേവരുടെയും ദേവകിയുടെയും മകനായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചു. കൃഷ്ണന്റെ പാരമ്പര്യം പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ നിരവധി സ്വതന്ത്ര ദേവതകളുടെ സംയോജനമാണെന്ന് പറയാം, അവയിൽ ആദ്യത്തേത് വാസുദേവനാണ് .  വൃഷ്ണി ഗോത്രത്തിലെ ഒരു വീരദേവനായിരുന്നു വാസുദേവൻ , വൃഷ്ണി വീരന്മാരിൽ പെട്ടയാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരാധന ബിസി 5 മുതൽ 6 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ പാണിനിയുടെ രചനകളിലും , ബിസി 2-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഹെലിയോഡോറസ് സ്തംഭത്തോടുകൂടിയ എപ്പിഗ്രാഫിയിലും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് .  ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, വൃഷ്ണി ഗോത്രം യാദവ ഗോത്രവുമായി ലയിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു , അവരുടെ സ്വന്തം വീരദേവന് കൃഷ്ണൻ എന്ന് പേരിട്ടു. വാസുദേവനും കൃഷ്ണനും ലയിച്ച് ഒരൊറ്റ ദേവതയായി, അത് മഹാഭാരതത്തിലും ഭഗവദ്ഗീതയിലും അവരെ വിഷ്ണുവുമായി തിരിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങി . എ.ഡി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, മറ്റൊരു പാരമ്പര്യം, കന്നുകാലികളുടെ സംരക്ഷകനായ ആഭിരന്മാരുടെ ഗോപാല -കൃഷ്ണന്റെ ആരാധനയും കൃഷ്ണ പാരമ്പര്യത്തിൽ ലയിച്ചു.
ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ചക്രധാരിയായി പലയിടത്തും പ്രകടമാകുന്നുണ്ട്. [[ഭഗവദ്ഗീത]], [[ഭാഗവതം]], [[ഹരിവംശം]], [[വിഷ്ണു പുരാണം|വിഷ്ണുപുരാണം]], [[ബ്രഹ്മ വൈവർത്ത പുരാണം|ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണം]], [[ഉപനിഷത്ത്|ഉപനിഷത്തുക്കൾ]],[[നാരായണീയം]] എന്നിവകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്ത്വം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ സർവ്വവ്യാപിയായും സർവ്വദേവതാമയനായും കൃഷ്ണൻ കരുതപ്പെടുന്നു .

== വിശ്വരൂപദർശനം, വിശ്വാസം ==

മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായ കൃഷ്ണൻ വിശ്വരൂപദർശനത്തിലൂടെ തന്റെ സർവേശ്വരത്വം അർജുനന് വെളിപ്പെടുത്തിയതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണ ഭക്തരുടെ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനയായ ഇസ്കോണിന്റെ (ISKON)  അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിലെ പതിനാല് ലോകങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഗോലോകത്തിന്റെ അധിപതിയാണ്. അവിടെ ഗോക്കളോടും രാധികാറാണിയോടും കൂടി വസിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്റെ ഒരു അവതാരമായി മഹാവിഷ്ണു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മഹാലക്ഷ്മിയുടെ എട്ടു രൂപങ്ങളായ അഷ്ടലക്ഷ്മിമാരുടെ അവതാരങ്ങളായ എട്ടു പത്നിമാർ ശ്രീകൃഷ്ണന് ഉള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ രുക്മിണി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മി തന്നെയായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.
== പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ ==
ഓം കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ദേവകിനന്ദനായ നന്ദഗോപകുമാരായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ 

’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘

’ശ്രീകൃഷ്ണ ഗോവിന്ദ ഹരേ മുരാരെ!! ഹേ നാഥ നാരായണ വാസുദേവ!!‘ 

കോമളം കൂജയൻ വേണും 

ശ്യാമളോയം കുമാരക :

വേദവേദ്യം പരം ബ്രഹ്മ

ഭാസതാം പുരതോ മമ .


പ്രസിദ്ധമായ ശ്രീ കൃഷ്ണ സ്തുതികളും ഫലങ്ങളും: 

1. '''വിദ്യാ ഗോപാലം'''

“കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ! ഹരേ കൃഷ്ണ സർവജ്ഞത്വം പ്രസീദ മേ രമാ രമണ വിശ്വേശ : വിദ്യാമാശു പ്രയച്ഛ മേ”

(ലക്ഷ്മീപതിയും ലോകനാഥനും സർവജ്ഞനുമായ അല്ലയോ കൃഷ്ണാ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ വിദ്യ നൽകിയാലും.)

ഫലം : വിദ്യാലാഭം

2. '''സന്താന ഗോപാലം'''

” ദേവകീ സുത ഗോവിന്ദ: വാസുദേവോ ജഗൽപ്പതേ ദേഹി മേ തനയം കൃഷ്ണ: ത്വാമഹം ശരണം ഗത:”

(ദേവകിയുടെയും വസുദേവരുടെയും പുത്രനും ജഗത്പതിയുമായ അല്ലയോ ഗോവിന്ദാ/ കൃഷ്ണ! ഞാൻ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് പുത്രനെ നൽകിയാലും.)

ഫലം: സന്താന ലബ്ധി

3. '''ആയുർ ഗോപാലം''' 

” ദേവകീ സുത ഗോവിന്ദ: വാസുദേവോ ജഗൽപ്പതേ ദേഹി മേ ശരണം കൃഷ്ണ: ത്വാമഹം ശരണം ഗത:”

(ദേവകിയുടെയും വസുദേവരുടെയും പുത്രനും ജഗത്പതിയുമായ അല്ലയോ ഗോവിന്ദാ/ കൃഷ്ണ! ഞാൻ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ശരണം നൽകിയാലും)

ഫലം: ദീർഘായുസ്

4. '''രാജ ഗോപാലം'''

“കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ! മഹായോഗിൻ ഭക്താനാമഭയം കര ഗോവിന്ദ: പരമാനന്ദ: സർവ്വം മേ വശമാനയ”

(മഹായോഗിയും ഭക്തന്മാർക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനും ഗോവിന്ദനും പരമാനന്ദ രൂപിയുമായ അല്ലയോ കൃഷ്ണാ! എല്ലാം എനിക്ക് അധീനമാകട്ടെ)

ഫലം: സമ്പൽ സമൃദ്ധി, വശ്യം

5. '''ദശാക്ഷരീ ഗോപാലം'''

“ഗോപീ ജനവല്ലഭായ സ്വാഹ”

(ഗോപീ ജനങ്ങളുടെ നാഥനായി കൊണ്ട് സമർപ്പണം.)

ഫലം: അഭീക്ഷ്ട സിദ്ധി.

6. ഹയഗ്രീവ ഗോപാലം

“ഉദ്ഗിരൽ പ്രണവോൽഗീഥ സർവ വാഗീശ്വരേശ്വര സർവ വേദമയ: ചിന്ത്യ: സർവ്വം ബോധയ ബോധയ “

(പ്രണവത്തെ ഉദ്ഗീഥനം ചെയ്തു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭഗവാനേ, എല്ലാ അറിവുകളുടെയും അധിപതിയായവനേ, എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും സാരമായവനേ! എല്ലാം എനിക്ക് ബോധിപ്പിച്ചു/ മനസ്സിലാക്കിത്തന്നാലും)

ഫലം: സർവ ജ്ഞാന ലബ്ധി

7. '''മഹാബല ഗോപാലം'''

“നമോ വിഷ്ണവേ സുരപതയെ മഹാ ബലായ സ്വാഹ”

(സുരപതിയും മഹാബല ശാലിയും ദേവ രാജാവുമായ വിഷ്ണുവിനായിക്കൊണ്ട് സമർപ്പണം. ഫലം : ശക്തിവർധന)

8. '''ദ്വാദശാക്ഷര ഗോപാലം'''

“ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ “

(ഭഗവാനായ ശ്രീ കൃഷ്ണനായി കൊണ്ട് നമസ്‌കാരം.)

ഫലം: ധർമ,അർത്ഥ,കാമ,മോക്ഷ പുരുഷാർത്ഥ ലബ്ദി.

ഏതു ഗോപാലമന്ത്രവും നാല്പത്തിയൊന്ന് അല്ലെങ്കിൽ നൂറ്റിയെട്ട്വീതം ജപിക്കുന്നവർക്ക് ഫലപ്രാപ്തിയും ശ്രീകൃഷ്ണ കടാക്ഷവും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

==ഉപനിഷത് മന്ത്രം== 

'''ഓം സച്ചിതാനന്ദ രൂപായ കൃഷ്ണായാക്ളിഷ്ടകാരിണെ'''
 
'''നമോ വേദാന്തവേദ്യായ ഗുരവേ ബുദ്ധിസാക്ഷിണേ''' 
'''[ഗോപാലപൂർവവതാപിന്യുപനിഷത്ത്, ശ്ളോകം
ഒന്ന്, പ്രഥമ ഭാഗം]''' 

(ഭാഷ അർത്ഥം) ഓംകാരമായ പ്രണവസ്വരൂപനും സച്ചിദാനന്ദമൂർത്തിയും ആയ കൃഷ്ണനാകുന്ന പരമാത്മാവ് എപ്പോഴും പരമാനന്ദം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവനാകുന്നു . വേദാന്ത വേദ്യനും സർവ്വരുടേയും ബുദ്ധിക്കു സാക്ഷിയും , വിശ്വഗുരുവുമായ അദ്ദേഹത്തിനു നമസ്കാരം .

==മൂലമന്ത്രം== 

'''ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ'''

==കൃഷ്ണഗായത്രി ==

'''ഓം ഗോപാലായ വിദ്മഹേ ഗോപീജനവല്ലഭായ ധീമഹീ തന്ന കൃഷ്ണ പ്രചോദയാത് '''
== നിരുക്തം ==
സംസ്കൃതനാമവിശേഷണ പദമായ കൃഷ്ണ (kṛṣṇa) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ''ഇരുണ്ടത്'' അഥവാ ''കറുത്തത്'' എന്നാണ്. ഋഗ്വേദത്തിൽ രാത്രി, തമസ്സ്, ഇരുട്ട് എന്നീ അർത്ഥങ്ങൾ ധ്വനിപ്പിക്കാനാണ് കൃഷ്ണ എന്ന നാമം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.  RV 4.16 ൽ കൃഷ്ണ എന്നത് ഇരുട്ട് പരത്തുന്ന രാക്ഷസരൂപത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. RV 8.85.3 ലാണ് കൃഷ്ണ എന്നത് വ്യക്തമായ ഒരു നാമരൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കൃഷ്ണൻ എന്നത് ഒരു കവിയായ കണ്വ മഹർഷി ആണ്. ലളിതവിസ്താര സൂത്രത്തിൽ (''Lalitavistara Sutra '') ബുദ്ധന്റെ ശത്രുക്കളായ തമോമൂർത്തികളിൽ മുഖ്യന്റെ പേര് കൃഷ്ണൻ എന്നാണെന്നു കാണാം&lt;ref&gt;
{{cite web |url=  http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw0306-kRzanAvat.jpg|title=  Monier Williams Sanskrit-English Dictionary  p.306|accessdate=2008-10-13 |work=  website|publisher = Cologne Digital Sanskrit Lexicon project|year= 2008}}&lt;/ref&gt;[[വിഷ്ണുസഹസ്രനാമം|വിഷ്ണുസഹസ്രനാമത്തിൽ]] അൻപത്തിയേഴാമത്തെ പര്യായമായി കൃഷ്ണൻ എന്ന പദം ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. കറുത്തനിറത്തോടുകൂടിയ മൂർത്തികളെയെല്ലാം കൃഷ്ണൻ എന്ന പേരിൽ സൂചിപ്പിക്കാം. വല്ലഭ സമ്പ്രദായത്തിൽ(''Vallabha sampradaya'') ബ്രഹ്മസംബന്ധമന്ത്രയിൽ വ്യക്തികൾക്കോ വസ്തുക്കൾക്കോ സംബന്ധിച്ച പാപത്തെ മാറ്റാനുള്ള ശക്തിയെ കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Beck|1993|p=195}}&lt;/ref&gt; മഹാഭാരതം ഉദ്യോഗപർ‌വ്വത്തിൽ(Mbh 5.71.4) ''കൃഷ്(kṛṣ)'' എന്നും ''ണ(ṇa)'' എന്നുമുള്ള മൂലങ്ങളായി കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കൃഷ് എന്ന പദമൂലത്താൾ ഉഴുവുക എന്നു പ്രക്രിയയേയും, ണ എന്നതിനാൽ പരമാനന്ദം(നിർ‌വൃതി) എന്നതിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തെ ആകർഷിക്കുക എന്നർത്ഥമുള്ള ''കർഷ്'' ധാതുവായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നതായി പലയിടത്തും കാണാം. ഇതിൻ പ്രകാരം കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്താൽ എല്ലാവരേയും ആകർഷിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തെ കുറിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://vedabase.net/cc/madhya/9/30/en
|title=Chaitanya  Charitamrta ''Madhya-lila'' Chapter 9 Verse 30
|publisher=vedabase.net
|accessdate=2008-06-15
|last=[[Bhaktivedanta Swami]]
|first=[[Prabhupada]]
|archive-date=2008-03-03
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303100714/http://vedabase.net/cc/madhya/9/30/en
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book |author=Lynne  Gibson |title=Modern World Religions: Hinduism&amp;nbsp;— Pupils Book  Foundation (Modern World Religions) 
|publisher=Heinemann Educational  Publishers 
|location=Oxford [England] |year=2002 |pages=7 |isbn=0-435-33618-5 
|url=http://books.google.com/?id=jnwffnGT0tEC&amp;pg=PA7  }}
&lt;/ref&gt; കൃഷ്ണന്റെ ഈ പ്രത്യേകത ഭാഗവതത്തിന്റെ ആത്മരാമപാദത്തിൽ (Bhagavatam 1.7.10) കാണാൻ കഴിയും.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Goswami|1998|p=141}}&lt;/ref&gt; ആദിശങ്കരന്റെ വിഷ്ണുസഹസ്രനാമ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ''പരമാനന്ദത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടം'' എന്ന വിവക്ഷയാണ് കൃഷ്ണനു നൽകിയിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;Vishnu  sahasranama,
 Swami [[Tapasyananda]]'s  translation, pg. 51.&lt;/ref&gt;

കൃഷ്ണൻ തന്റെ കഥകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പലയിടങ്ങളിൽ പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ഗോപാലൻ (ഗോക്കളുടെ(പശു) സം‌രക്ഷകൻ) ഗോവിന്ദൻ (ഗോക്കളുടെ ഉദ്ധാരകൻ) എന്നിവ കുട്ടിക്കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവയെക്കൂടാതെ കേശവൻ, പാർത്ഥസാരഥി മുതലായ മറ്റ് നിരവധി നാമങ്ങളിലും കൃഷ്ണൻ പ്രസിദ്ധനാണ്.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2007|p=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref 
name=&quot;Hilt&quot;&gt;{{cite book
|author=Hiltebeitel,  Alf
|title=Rethinking  the Mahābhārata: a reader's guide to the education of
 the dharma king
|url=https://archive.org/details/rethinkingmahabh00hilt
|publisher=University  of Chicago Press
|location=Chicago
|year=2001
|pages=[https://archive.org/details/rethinkingmahabh00hilt/page/n130 251]–53, 256, 259
|isbn=0-226-34054-6
}}&lt;/ref&gt;

== ബിംബവർണ്ണന ==
[[പ്രമാണം:Arjuna and His Charioteer Krishna Confront Karna.jpg|200px|thumb|right|അർജ്ജുനനും കർണ്ണനും കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധഭൂമിയിൽ]]
ഹിന്ദുമതപ്രകാരമുള്ള ദൈവരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണൻ, ജനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും സ്വീകാര്യമായി മാറിയത് രൂപസൗകുമാര്യം മൂലമാണ്. കാർവർണ്ണൻ അഥവാ കറുത്ത നിറത്തോട് കൂടിയവൻ എന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണ സ്തുതികളിൽ കാണാം. പ്രാചീന കലാരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണനെ ഇരുണ്ട വർണ്ണത്തോടു കൂടിയവനായി ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മിക്ക ആധുനിക ചിത്രങ്ങളിലും പ്രതിമകളിലും കൃഷ്ണൻ [[നീല]] വർണ്ണത്തോടു കൂടിയവനായി കാണപ്പെടുന്നു. മഞ്ഞ വർണ്ണത്തോടു കൂടിയ പട്ടു ചേലയും [[മയിൽ]]പ്പീലി കിരീടവും കൃഷ്ണരൂപത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. ബാല്യകാല രൂപങ്ങളിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഗോപാലരൂപവും
&lt;ref name=&quot;Grolier&quot;&gt;{{cite book
|author=
|title=The  Encyclopedia Americana
|url=https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol
|publisher=Grolier
|location=[s.l.]
|year=1988
|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol/page/589 589]
|isbn=0-7172-0119-8
|oclc=
|doi=
|accessdate=
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite book |title=  The New [[Encyclopaedia Britannica]] 
|author = 
Benton,  William
|authorlink= 
|coauthors= 
|year= 1974
|publisher= Encyclopaedia  Britannica
|location= 
|isbn= 0852292902, 9780852292907
|pages= 885
|url= http://books.google.com/?id=G8YqAAAAMAAJ&amp;q=Krsna+blue+skin+deity&amp;dq=Krsna+blue+skin+deity
}}
&lt;/ref&gt;, വെണ്ണകട്ടുതിന്നുന്ന രൂപവുമാണ് അധികമായി ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. കൃഷ്ണൻറെ ബാല രൂപമാണ് വെണ്ണക്കണ്ണൻ. ഗോപാലരൂപത്തിൽ മിക്കപ്പോഴും ഒരുകാൽ മറ്റൊന്നിനു മുൻപിലേക്ക് കയറ്റിവച്ച്, ഓടക്കുഴൽ ചുണ്ടോടു ചേർത്ത് വച്ച്, കാലിക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പമോ ഗോപികവൃന്ദത്തോടൊപ്പമോ നിൽക്കുകയായിരിക്കും. 

കേരളത്തിലെ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലും കോവിലകങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണ മഠങ്ങളിലും വെണ്ണക്കണ്ണൻ തേവാരമൂർത്തിയാണ്. [[പ്രമാണം:Radhakrishna_manor.JPG|125px|thumb|left|രാധാ കൃഷ്ണൻ]]


കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധസമയത്ത് അർജ്ജുനന് ഗീതോപദേശം നൽകുന്ന രംഗം ധാരാളം കലാനിർമ്മിതികൾ ആധാരമായതാണ്. ഇവയിൽ മിക്കപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ സാധാരണ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ഒരു തേരാളിയായാണ് ചിത്രീകരിക്കുക. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ ഹിന്ദു ദൈവസങ്കല്പങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ചിലപ്പോൾ ബഹു ഹസ്തവും വൈഷ്ണവാംശത്തെക്കാട്ടുന്ന സുദർശ്ശനചക്രമോ വിരാട് പുരുഷരൂപമോ കാണാം. ഉത്തർപ്രദേശിലെ മിർസാപ്പൂരിലെ ഗുഹയിൽ 2800 വർഷം പഴക്കമുള്ള കുതിരയെ തെളിക്കുന്ന കൃഷ്ണരൂപത്തോടു കൂടിയ ചിത്രം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;D. D. Kosambi (1962), Myth and Reality: Studies in the Formation of Indian Culture, New Delhi, CHAPTER I: SOCIAL AND ECONOMIC ASPECTS OF THE BHAGAVAD-GITA, paragraph 1.16&lt;/ref&gt; ക്ഷേത്രരൂപങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ കൂട്ടാളികളായ ബലരാമൻ, രുക്മിണി, സത്യഭാമ എന്നിവരോടൊപ്പമായിരിക്കും ചിത്രീകരിക്കുക.&lt;ref&gt;{{cite book 
|author=Harle, J. C. 
|title=The  art and architecture of the Indian Subcontinent 
|url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl
|publisher=[[Yale University Press]] 
|location=New Haven, Conn  
|year=1994 
|pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/410 410]
|isbn=0-300-06217-6 
|quote=figure 327. Manaku, Radha‭'‭s  messenger describing Krishna standing with the cow-girls, from Basohli.
|doi= 
|accessdate=}}&lt;/ref&gt;


മണിപ്പൂരി വൈഷ്ണവർ, രാധാകൃഷ്ണരൂപത്തിലുള്ള കൃഷ്ണനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;
{{cite book 
|author=Harle, J. C. 
|title=The  art and architecture of the Indian Subcontinent 
|url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl
|publisher=[[Yale University Press]] 
|location=New Haven, Conn  
|year=1994 
|pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/410 410]
|isbn=0-300-06217-6 
|quote=figure 327. Manaku, Radha‭'‭s  messenger describing Krishna standing with the cow-girls, from  Basohli.
|doi= 
|accessdate=
}}
&lt;/ref&gt;  ഇവരുടെ കലാസൃഷ്ടികളിൽ കൃഷ്ണനും രാധയ്ക്കും തുല്യ പ്രാധാന്യം നൽകി വരാറുണ്ട്. ബാലകൃഷ്ണരൂപത്തിലുള്ള(bāla kṛṣṇa) ആവിഷ്കാരത്തിൽ വെണ്ണ കട്ടുതിന്നുന്ന രൂപത്തിലാണ് കണ്ടുവരുന്നത്. ഇത് ചിലപ്പോൾ ബലരാമനോടൊപ്പം ഓടിക്കളിക്കുന്ന ഭാവത്തിലോ മുട്ടുകാലിൽ ഇഴയുന്ന ഭാവത്തിലോ ആയിരിക്കും. ആലിലയിൽ കിടന്ന് കാലിലെ പെരുവിരൽ കുടിക്കുന്ന വിധത്തിലുള്ള ബാലകൃഷ്ണരൂപവും കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്

== ജീവിതം ==
താഴെ പറയുന്ന ആഖ്യാനങ്ങൽ [[ഭാഗവതപുരാണം]], [[മഹാഭാരതം]], [[ഹരിവംശം]], [[വിഷ്ണുപുരാണം]] എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. ഇവയിൽ മിക്കവയും ഇന്ന് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, പ്രധാനമായും [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ബീഹാർ]], [[ഹരിയാന]], [[ഡൽഹി]], [[ഗുജറാത്ത്]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു.
=== ജനനം ===
[[പ്രമാണം:Krishna raising Mount Govardhan, Bhagavata Purana,ca 1640.jpg|left|thumb|125px|ഗോവർദ്ദനോദ്ധാരണം]]
പരമ്പരാഗത വിശ്വാസപ്രമാണവും ജ്യോതിഷകല്പനകളുമനുസരിച്ച് കൃഷ്ണന്റെ ജനനം ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് 3228 ജൂലൈ 08 നാണ്.&lt;ref name=&quot;Raman&quot;&gt;See  horoscope number 1 in 
{{  
cite book 
| title =  Notable Horoscopes 
| author = Dr. B.V. Raman 
| isbn =  8120809017 
| year = 1991 
| publisher = Motilal Banarsidass 
| location =  Delhi, India }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ArunKBansal&quot;&gt;Arun K. Bansal's research  published in Outlook 
India, September 13, 2004. 
{{cite web
| title = Krishna (b. July 21,  3228 BC)
| url = http://www.hvk.org/articles/0904/29.html
| access-date = 2010-11-30
| archive-date = 2009-04-26
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090426075606/http://www.hvk.org/articles/0904/29.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Krishna was born&quot;&gt;[[N.S. Rajaram]]  takes these dates at face value when he opines that &quot;We have therefore  overwhelming evidence showing that Krishna was a historical figure who  must have lived within a century on either side of that date, i.e., in  the 3200-3000  BC period&quot;. ({{cite web|url=http://veda.harekrsna.cz/encyclopedia/historical-krsna.htm|title=Search  for the Historical Krishna|accessdate=2008-06-15|last=Prof.  N. S. Rajaram|date=September 4, 1999|publisher=www.swordoftruth.com}}
&lt;/ref&gt; ഈ ദിവസം [[ജന്മാഷ്ടമി]] എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref  name = Knott61&gt;{{Harvnb|Knott|2000|p=61}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ചരിത്രപരമായി (യഥാർത്ഥത്തിൽ) ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം  970 ബിസി - 900 ബിസി കാലഘട്ടത്തിൽ [[Iron Age|ഇരുമ്പ് യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[അഥർവവേദം]] രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആണ്. ബി.സി.650-നടുത്ത് രചിക്കപ്പെട്ട ഛന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിലെ 3.17.6-ൽ കൃഷ്ണനെ കുറിച്ച് പരാമർശം ഉണ്ട്. കൃഷ്ണൻ [[മഥുര|മഥുരയിലെ]] രാജകുടുംബാഗത്തിലെ വസുദേവരുടേയും ദേവകിയുടേയും എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. മഥുര കൃഷ്ണന്റെ മാതാപിതാക്കളുൾപ്പെടുന്ന യദുവംശത്തിന്റെ (യാദവന്മാർ) തലസ്ഥാനമാണ്. ദേവകിയുടെ സഹോദരനായ&lt;ref&gt;According to 
the Bhagavata and Vishnu  Puranas, but in some Puranas like Devi-Bhagavata-Purana, her paternal uncle. See the  Vishnu-Purana  Book V Chapter 1, translated by H. H. Wilson, (1840), the Srimad  Bhagavatam, translated by A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, (1988)  copyright Bhaktivedanta Book Trust&lt;/ref&gt; [[കംസൻ]] പിതാവായ ഉഗ്രസേന മഹാരാജാവിനെ തടവിലാക്കി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. വിവാഹഘോഷയാത്രസമയത്ത് ദേവകിയുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രൻ തന്നെ കൊല്ലുമെന്ന അശരീരി കേട്ട കംസൻ ദേവകിയേയും ഭർത്താവ് വസുദേവരേയും തടവിലാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേവകി പ്രസവിച്ച ആറ് കുട്ടികളേയും കംസൻ നിഷ്കരുണം വധിക്കുന്നു. ഏഴാമത്തെ പുത്രനായ ബലരാമന്റെ ഗർഭം ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും രോഹിണിയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] അഷ്ടമിരോഹിണി നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജനനമെന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം. അലറി പെയ്യുന്ന പേമാരിയും, കൊടുംകാറ്റും കൂടിയ ഒരു ഘോരരാത്രിയിലാണ് ദേവകിവസുദേവന്മാരുടെ പുത്രനായി ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു]]വിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായി കൃഷ്‌ണൻ കൽത്തുറങ്കലിൽ പിറവി കൊണ്ടത്.

കൃഷ്ണജനനം നടന്ന ഉടൻ തന്നെ വസുദേവർ, അമ്പാടിയിലുള്ള നന്ദഗോപരുടേയും യശോദയുടേയും അടുത്ത് കുട്ടിയെ എത്തിക്കുന്നു. പകരം രോഹിണിയുടേയും നന്ദഗോപരുടെയും മകളായി അവതരിച്ച സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയായ യോഗമായ ഭഗവതിയെ ദേവകിയുടെ സമീപം എത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;yashoda&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm |title=യശോദയും കൃഷ്ണനും |access-date=2010-11-30 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013214426/http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇതേത്തുടർന്ന് കൃഷ്ണനും ബലരാമനും(ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും രോഹിണിയിലേക്കു മാറ്റിയ ഗർഭം) സുഭദ്രയും(കൃഷ്ണനു ശേഷം ഉണ്ടാായ വസുദേവരുടേയും  ദേവകിയുടേയും പുത്രി) രക്ഷപ്പെടുന്നു. ഭാഗവതപുരാണപ്രകാരം ശ്രീകൃഷ്ണ ജനനം ദേവകിയുടേയും വസുദേവരുടേയും മാനസികസം‌യോഗം മൂലമാണ് ഉണ്ടായത്. കാരാഗ്രഹത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു ഇരുവർക്കും മുന്നിലായി പ്രത്യക്ഷപെട്ടു താൻ പുത്രനായി അവതരിക്കുമെന്ന കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.&lt;ref name = Knott61/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2004|p=425 (Note.  4)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2004|p=16 (Bh.P. X  Ch 2.18)}}[http://books.google.com/books?id=--WwYKkW0cwC&amp;pg=RA1-PA16&amp;dq=Krsna+He+had+been+deposited+there+the+son+metal+transmission+entered+Vasudeva+mind+Devaki&amp;lr=&amp;ei=9LmdSIeyCqHOjgHcvPH6BA&amp;client=firefoxa&amp;sig=ACfU3U0Wnfpkr7Zhd5XJmH6hm8j3iNtkeQ#PRA1-PA16,M1]&lt;/ref&gt;

കൃഷ്ണോപനിഷത്തിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ ശ്രീരാമദേവന്റെ പുനരവതാരമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സച്ചിതാനന്ദനായ ശ്രീരാമദേവനെ കണ്ട് വനവാസികളായ മുനിമാർ അദ്ദേഹത്തോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു . അങ്ങ് ആജ്ഞാപിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ ഇനിയും ഭൂമിയിൽ ജന്മമെടുക്കാം. ഗോപന്മാരായും ഗോപികമാരായും ജനിക്കാൻ ഞങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കണം . അങ്ങയുടെ സാമീപ്യവും ശരീരസ്പര്ശവും കൊണ്ട് പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഭാഗ്യമുണ്ടാകണം. അതനുസരിച്ചു മുനിജനങ്ങൾ ഗോപാലന്മാരായും , മുനിപത്നിമാർ ഗോപികകളായും , കശ്യപമുനി വസുദേവനായും, അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയായ അദിതി ദേവകിയായും ജനിച്ചു . '''[ കൃഷ്ണോപനിഷത്ത്, പദ്യം
ഒന്ന്]'''. ഇത് കൂടുതൽ യുക്തിക്കു യോജിക്കുന്നതുമാണ്. കാരണം ഒരിക്കൽ ഹനുമാന് ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ രാമഭാവം കാണിച്ചു കൊടുക്കുന്നുണ്ട്. ആ സമയം രുക്മിണിയായിരുന്നു സീതാഭാവം കൈകൊണ്ടത്. രുക്മിണി സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മീദേവിയുമാണല്ലോ. സീതയും ലക്ഷ്മിയുടെ അംശമായിരുന്നു. ശ്രീരാമദേവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരവുമാണ്.

=== കുട്ടിക്കാലവും യൗവനവും ===
[[പ്രമാണം:Krishna with flute.jpg|150px|thumb|right|കൃഷ്ണൻ ഗോപികാവൃന്ദത്തോടോപ്പം]]
വൃന്ദാവനത്തിലെ ഗോപാലന്മാരുടെ (കാലിയെ വളർത്തുന്നവർ) നേതാവാണ് [[നന്ദഗോപർ]]. കൃഷ്ണനെ കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പറ്റിയുള്ള കഥകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ ഗോപാല ജീവിതവും&lt;ref&gt;[[Swami Tripurari|Tripurari, Swami]],
''[http://www.swami.org/pages/sanga/1999/1999_17.php Gopastami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718201834/http://www.swami.org/pages/sanga/1999/1999_17.php|date=2011-07-18}}'', 
''[http://swami.org/pages/sanga/current.php Sanga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210122128/http://www.swami.org/pages/sanga/current.php|date=2009-12-10}}'', 1999.&lt;/ref&gt;, വെണ്ണചോരനായി മാറുന്നതും, കംസനയച്ച പൂതനയേയും ശകടാസുരനേയും പോലുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നതിനേയും പറ്റി വർണ്ണിച്ചുകാണാം. [[യമുന]] (കാളിന്ദി) വിഷമയമാക്കി കാലിക്കൂട്ടങ്ങളുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ [[കാളിയൻ]] എന്ന സർപ്പശ്രേഷ്ഠനെ മർദ്ദിച്ചതും കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യകാലലീലകളിൽ പ്രമുഖമാണ്. ക്ഷേത്രകലാരൂപങ്ങളിൽ കാളിയമർദ്ദനം വളരെ വിശേഷപ്പെട്ട സന്ദർഭമാണ്. ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ഗോവർദ്ധനപർവ്വതത്തെ കൃഷ്ണൻ ഉയർത്തിയതായും വിശ്വസിക്കുന്നു. 

ജയദേവകവികളുടെ ഗീതാഗോവിന്ദത്തിൽ കൃഷ്ണനും ഗോപികമാരും (പ്രധാനമായും രാധ‌) തമ്മിലുള്ള രാസലീലയെ വളരെയധികം പ്രേമോദാത്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. രാധാകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിലധിഷ്ഠിതമായി ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിൽ ഇവ വളരെയധികം പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book
 | author =  Schweig, G.M.
 | year = 2005
 | title =  Dance of divine love: The Rasa Lila of Krishna from the 
Bhagavata  Purana, India's classic sacred love story.
 | publisher =  [[Princeton University Press]],  Princeton, NJ; Oxford
 | isbn = 0691114463
}}&lt;/ref&gt;

=== അവതാരലക്ഷ്യം ===
ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മനുഷ്യ [[ലോകം|ലോകത്തിൽ]] നന്മയ്ക്കു അപചയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി അവതരിക്കുമെന്നു പറയുന്നു. അതുപ്രകാരം ഭൂമിഭാരം കുറയ്ക്കാനും അധർമ്മികളെ നിഗ്രഹിച്ചു ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും  ഭൂമിദേവിയുടെയും ദേവന്മാരുടെയും  അപേക്ഷ പ്രകാരം മർത്യലോകത്തിൽ  ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു കൃഷ്ണനായി അവതരിച്ചു എന്നു ഭാഗവതം, വിഷ്ണുപുരാണം എന്നിവയിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. 

ത്രേതായുഗത്തിൽ ശ്രീരാമാവതാരം കഴിഞ്ഞയുടനെ ദ്വാപരയുഗം ആഗതമായി . ആ സമയത്ത് മുൻപ് നടന്ന ഒരു ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട അസുരന്മാരെല്ലാം ഭൂമിയിൽ വന്നു പിറന്നു . അവരിൽ പലരും മഹാശക്തന്മാരും അസംഖ്യം സൈന്യബലമുള്ളവരുമായിരുന്നു . പുത്രപൗത്രാദികളാൽ അവർ തങ്ങളുടെ വംശം വർദ്ധിപ്പിച്ചു . അവർ കോടികളായും ശതകോടികളായും സഹസ്രകോടികളായും അംഗസംഖ്യ പെരുകി . ലോകത്തിനു അഥവാ ഭൂമീദേവിക്ക് അവർ ഒരു ഭാരമായി ഭവിച്ചു . കോടിക്കണക്കിനു വരുന്നതായ അവരുടെ സൈന്യങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ തന്നിഷ്ടം പോലെ തിമിർത്തു വിളയാടി . മനുഷ്യരിലെന്നല്ല മൃഗ - തിര്യക്കുകളിലും അസുരന്മാർ ജന്മം കൊണ്ടു . അവർ ഭൂമിയെ അധർമ്മമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ അനുഭവിക്കുകയും ലോകത്തിനു അത്യന്തം പീഡയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു . ഇത് കാരണം വസുന്ധര ക്ഷീണിതയായി ഭവിച്ചു .ഭൂമിയിലെ വിഭവങ്ങളെല്ലാം അസുരന്മാർ കൊള്ളചെയ്തു . ഇത്തരത്തിലായപ്പോൾ ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗത്തിൽ ജന്മം കൊണ്ട ഈ അസുരന്മാർ ശെരിക്കും ഭൂമിക്കൊരു ഭാരമായി മാറി . ഈ അസുരന്മാരിലൊക്കെ ഏറ്റവും പ്രധാനിയാകട്ടെ , കാലനേമി എന്ന അസുരന്റെ അംശത്തിൽ ജനിച്ച കംസൻ എന്നൊരുവനായിരുന്നു . യദുവംശത്തിലെ ഉഗ്രസേനന്റെ പുത്രനായ ഇദ്ദേഹത്തിന് അതിവിപുലമായ ഒരു സൈന്യമുണ്ടായിരുന്നു . ആ സൈന്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ പല പല അസുരന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു . അരിഷ്ടൻ കേശി തുടങ്ങിയ ആയിരിക്കണക്കിനു അസുരന്മാർ കംസനെ സേവിച്ചു പൊന്നു . ഇത്തരത്തിൽ കംസൻ ആരാലും എതിർക്കപ്പെടാനാകാത്തവനും അതിശക്തനായ നേതാവുമായി ഭൂമി ഭരിച്ചു . അവന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അസുരന്മാരായവരെല്ലാം തോന്നിയ മട്ടിൽ വിഹരിക്കുകയും പാപം പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തുപോന്നു . ഇങ്ങനെയായപ്പോൾ ഭൂമീദേവി ഒരു ഗോവിന്റെ രൂപത്തിൽ ദേവലോകത്ത് പോയി തന്റെ ദുരിതം ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചു . ദേവന്മാർ ഭൂമിയേയും കൂട്ടി ബ്രഹ്മലോകത്തെത്തുകയും ബ്രഹ്‌മാവിനെ കണ്ട് തങ്ങളുടെ പ്രശ്നം ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു . എന്നാൽ ബ്രഹ്മാവ് കംസനു വരം നല്കിയിട്ടുള്ളതിനാൽ തനിക്കു അയാളെ വധിക്കുവാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു . തുടർന്ന് അവരെല്ലാം കൂടി പാലാഴിയിൽ പോയി വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു . വിഷ്ണു അവരുടെ ആവലാതികൾ കേൾക്കുകയും , താൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ലോകോപകാരാർത്ഥം അസുരന്മാരെ നിഹനിക്കുമെന്നും ഭൂമിയുടെ അമിതഭാരം കുറയ്ക്കുമെന്നും അറിയിച്ചു . ദേവന്മാരെക്കൂടി അദ്ദേഹം ഭൂമിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു . തന്റെ അവതാരസമയത്ത് തന്നോടൊപ്പം നിന്ന് സഹകരിക്കാനായിരുന്നു അത് . എന്തും ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യുവാൻ കഴിവുള്ളവനാണ് ഈശ്വരൻ . അദ്ദേഹം വൈകുണ്ഠത്തിൽ വിഷ്ണുവായും , കൈലാസത്തിൽ ശിവനായും,സത്യലോകത്തു ബ്രഹ്‌മാവായും വർത്തിക്കുന്നു . എങ്കിലും തന്റെ അവതാരത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തുവാനായും , ദേവന്മാരുടെ സന്തോഷത്തിനായും അദ്ദേഹം അവരെക്കൂടി ഭൂമിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചുവെന്നു ഹരിവംശത്തിൽ വ്യാസമുനി പറയുന്നു . അത്തരത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു ശ്രീകൃഷ്ണനായി മായാപുരുഷനായി അവതരിച്ചു. ദേവന്മാരെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിൻറെ സഹായികളായി അതത് രാജകുലങ്ങളിൽ അവതാരമെടുത്തു. മഹാലക്ഷ്മി രാധികയായും രുക്മിണിയായും ജന്മമെടുത്തു.'''[ഹരിവംശം , ഹരിവംശപർവ്വം , അദ്ധ്യായങ്ങൾ അമ്പത്തിയൊന്ന് മുതൽ അമ്പത്തിയഞ്ച്വരെ (രത്നച്ചുരുക്കം)]'''.

===കംസനും കൃഷ്ണനും=== 

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്മാരായ ആറു പേരെയും കംസൻ വധിച്ചു . ഏഴാമത്തെ ഗർഭം അലസിയതായി കംസൻ വിചാരിച്ചു . എട്ടാമത്തെ ഗർഭത്തിൽ കൃഷ്ണൻ പിറവിയെടുത്തു . ആ സമയം ശംഖു -ചക്ര-ഗദാ-പദ്മ ധാരിയായി നാല് തൃക്കൈകളോടെ ആണ് അദ്ദേഹം ദേവകിക്കും വസുദേവർക്കും പ്രത്യക്ഷനായത് . അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വാസുദേവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു . 

&quot;മുൻപ് കൃതയുഗത്തിൽ കശ്യപനും അദിതിയുമായിരുന്ന നിങ്ങൾ വിഷ്ണുവാകുന്ന എന്നെ ആരാധിച്ചു . അതനുസരിച്ചു ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രനായി മനുഷ്യശിശുവായി ജനിക്കുവാൻ പോകുകയാണ് . അമ്പാടിയെന്ന ദേശത്ത് നന്ദഗോപരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടി ജനിച്ചിട്ടുണ്ട് . താങ്കൾ വേഗം അവിടെയെത്തി ആ കുഞ്ഞിനെ ഇവിടേയ്ക്ക് കൊണ്ട് വന്നിട്ട് പകരം എന്നെ അവിടെയെത്തിക്കുക . ഇത്തരത്തിലായാൽ കംസൻ വിഡ്ഢിയാക്കപ്പെടും .&quot; 

തുടർന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യതയാൽ കാരാഗൃഹത്തിലെ തടവുകാരും കംസനും ഉറങ്ങുകയും , തകൃതിയായി മഴ പെയ്യുകയും ചെയ്തു . വസുദേവരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന ചങ്ങലകൾ അഴിയുകയും , കാരാഗൃഹത്തിന്റെ വാതിൽ ദൈവശക്തികൊണ്ടു തുറക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണനെയുമെടുത്തു പുറത്തിറങ്ങിയ വസുദേവൻ നിമിഷങ്ങൾ കൊണ്ട് നടന്നു യമുനാ തീരത്തെത്തിയപ്പോൾ നദി വഴി മാറിക്കൊടുത്തു . അനന്തനാഗം കൃഷ്ണന് മഴയേൽക്കാതെ കുടയായി നിന്നു . തുടർന്ന് അംബാഡിയിലെത്തിയ വസുദേവൻ യശോദാദേവിയുടെ കിടപ്പറയിലെത്തി അവിടെക്കിടന്നിരുന്ന ദേവി പരാശക്തിയുടെ അംശമായ പെണ്ശിശുവിനെ എടുത്തുകൊണ്ടു പോരുകയും പകരം കൃഷ്ണനെ യശോദയുടെ ചാരത്തു കിടത്തുകയും ചെയ്തു. തിരിച്ചെത്തിയ വസുദേവൻ കംസന്റെ കാരാഗൃഹത്തിലെത്തി യശോദയുടെ മകളെ ദേവകിയുടെ അടുക്കൽ കിടത്തി . '''[ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം
മൂന്ന്'''.

തുടർന്നു കൃഷ്ണനെന്ന് കരുതി ദേവകിയുടെ അടുത്തു കിടന്ന പെണ്കുട്ടിയെ കംസൻ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും സാധിച്ചില്ല . ലോകമാതാവായ മഹാകാളിയായിരുന്നു അത്. കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച കംസന്റെ കയ്യിൽ നിന്നും ആ കുഞ്ഞ്‌ വഴുതി മാറി  സർവായുധധാരിയായ ഭഗവതി രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മഹാമായ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മവൃത്താന്തം കംസനെ അറിയിച്ചിട്ട് മറഞ്ഞു. കംസൻ ഭയചകിതനായി. തുടർന്നു കൃഷ്ണന്റെ വിവരങ്ങൾ നാരദനിൽ നിന്നും ഏതാണ്ടൊക്കെ മനസ്സിലാക്കിയ കംസൻ , കൃഷ്ണൻ അമ്പാടിയിൽ വളരുന്ന കാര്യം ചാരന്മാരിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കി . അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെ വധിക്കാനായി അനേകം ദുഷ്ടശക്തികളെ കംസൻ നിയോഗിച്ചു. പൂതന, ശകടാസുരൻ, തൃണാവർത്തന, അഘാസുരൻ , വല്സാസുരൻ, ബകാസുരൻ തുടങ്ങി അനേകരെ അയയ്ച്ചെങ്കിലും കൃഷ്ണൻ അവരെയെല്ലാം കൊന്നു. തുടർന്ന് കംസൻ ചാപപൂജ എന്ന വ്യാജേന കൃഷ്ണനെ ക്ഷണിക്കാൻ അക്രൂരനെ അയച്ചു . ഭക്തനായ അക്രൂരൻ കൃഷ്ണനെ അമ്പാടിയിൽ വന്നു കണ്ടു കംസന്റെ ദുഷ്ടതയെക്കുറിച്ചു അറിയിച്ചു . തുടർന്ന് അക്രൂരനോടോപ്പം കംസന്റെ രാജധാനിയിലെത്തിയ കൃഷ്ണനും ബലരാമനും രജകവധം ,മല്ലന്മാരുടെ വധം , ത്രിവക്രയുടെ കൂനു നിവർത്തുക , ചാപഭഞ്ജനം തുടങ്ങിയ അത്ഭുതങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചു . അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെ വധിക്കാനായി കംസൻ നിയോഗിച്ചിരുന്ന കുവലയാപീഠം എന്ന മദയാനയെ വധിച്ചു .തുടർന്ന് കൃഷ്ണനെയും ബലരാമനെയും കൊല്ലാനായി കംസൻ നിയോഗിച്ച ചാണൂരൻ , മുഷ്ടികൻ തുടങ്ങിയ മല്ലന്മാരെ നിഷ്പ്രയാസം രാമകൃഷ്ണന്മാർ കൊന്നപ്പോൾ കംസൻ കോപിഷ്ഠനായി നന്ദഗോപനെ ബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുവരിക , വസുദേവരെ വധിക്കുക എന്നൊക്കെ അലറി . എന്നിട്ടും ഫലമുണ്ടായില്ല . മരണം കംസനെ സമീപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു . അടുത്തനിമിഷം കോപത്തോടെ കൃഷ്ണൻ കംസനെ ഒന്ന് നോക്കിയിട്ട് , കംസന്റെ അടുത്തേക്ക് ചാടിയെത്തി . കംസനെ മഞ്ചത്തിൽ നിന്നും താഴെ വീഴ്ത്തിയിട്ട് അയാളുടെ പുറത്തേക്കു കൃഷ്ണൻ ഊക്കിൽ ചാടി . തുടർന്ന് കംസന്റെ ശരീരത്തെ വലിച്ചുകൊണ്ടു നടന്നു . അപ്പോൾത്തന്നെ കംസൻ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു . ഇത്തരത്തിൽ ഭയഭക്തിയിലൂടെ കംസൻ കൃഷ്ണസാരൂപ്യം നേടി . കൃഷ്ണന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ , ഒരു ശിവരാത്രി ദിവസമായിരുന്നു കംസവധം നടന്നത് .'''[ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം 44 ]'''.

=== കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധവും ഭഗവദ് ഗീതയുടെ അവതരണവും ===
{{Main|ഭഗവദ് ഗീത}}
[[പ്രമാണം:Bhagvad Gita.jpg|thumb|200px|left|ഗീതോപദേശം]]
പാണ്ഡവരും കൗരവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലെത്തിയപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ തന്നെ ഇരുവരോടും താനേത് പക്ഷത്ത് ചേരണം എന്ന് തീരുമാനിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ടു. കൃഷ്ണനുമായി ആത്മബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന പാണ്ഡവർ നിരായുധനായ അദ്ദേഹത്തേയും, കൗരവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യത്തേയും തിരഞ്ഞെടുത്തു. യുദ്ധസമയത്ത് കൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനന്റെ തേരാളിയായാണ് രംഗത്തിറങ്ങിയത്. 

എന്നാൽ യുദ്ധസമയത്ത് തന്റെ മറുപക്ഷത്ത് യുദ്ധോത്സുകരായി നിൽക്കുന്ന ബന്ധുജനങ്ങളെ കണ്ട അർജ്ജുനൻ മനസ്താപത്തോടെ താൻ യുദ്ധത്തിനില്ലെന്നും, ബന്ധുജനങ്ങളുടെ രക്തമൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് നേടുന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളൊന്നും തനിക്കുവേണ്ടെന്നും കൃഷ്ണനെ അറിയിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് സ്വധർമ്മമനുഷ്ഠിക്കാൻ അർജ്ജുനനെ നിർബ്ബന്ധിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ ഉപദേശിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നതാണ് [[ഭഗവദ് ഗീത|ശ്രീമദ് ഭഗവദ് ഗീത]]&lt;ref&gt;Krishna in the Bhagavad Gita, by Robert N.  Minor in {{Harvnb|Bryant|2007|pp=77–79}}&lt;/ref&gt;

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മോദ്ദേശം തന്നെ , ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിലൂടെ ഭൂമിയുടെ ഭാരത്തെ ഹരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു . അതിനായിട്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം നടന്നത് . ഭയാനകമായ ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ മൊത്തം നൂറ്റി അറുപത്തിയാറ്‌ കോടി ഇരുപതിനായിരം (1660020000 ) പേരാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത് .[മഹാഭാരതം , സ്ത്രീപർവ്വം , അദ്ധ്യായം 26 , ശ്ളോകം 9] . -(പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള കണക്കാണിത് . പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണികളിൽ ഉൾപ്പെടാതെയും അനേകർ ഈ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു .)
അത്തരത്തിൽ ഭൂമണ്ഡലത്തിലെ ദുഷ്ട ക്ഷത്രിയരെല്ലാം ഒടുങ്ങുകയും ലോകത്തിനും പ്രകൃതിക്കും രക്ഷയുണ്ടാവുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണന് വാസ്തവത്തിൽ ബന്ധുവെന്നോ സ്വന്തമെന്നോ ആരുമില്ല . അദ്ദേഹത്തിന് അവതരിക്കേണ്ട ആവശ്യവുമില്ല . സർവതന്ത്ര സ്വതന്ത്രനായ അദ്ദേഹം ലോകത്തിന്റെ നന്മയെ ഉദ്ദേശിച്ചും ഭക്തരായ മുനിമാരെ അനുഗ്രഹിക്കാനുമായി ഓരോരോ അവതാരങ്ങളെടുക്കുന്നുവെന്ന് ഭഗവദ്ഗീതയിൽ പറയുന്നുണ്ട് . അർജ്ജുനനും പാണ്ഡവരും കൗരവരും  മറ്റു യോദ്ധാക്കളും അദ്ദേഹത്തിൻറെ തന്നെ ഇച്ഛയാൽ ലോകത്തിൽ ഭൂഭാരഹരണാർത്ഥം ജന്മം കൊണ്ടവരാണ് . അവരെക്കൊണ്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ ഉദ്ദേശം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു . തനിക്കും പാണ്ഡവർക്കും പ്രിയങ്കരരായ ഘടോൽക്കചനും അഭിമന്യുവുമൊക്കെ മരിച്ചിട്ടും കൃഷ്ണന് ഒരു സങ്കോചവുമുണ്ടാകാത്തതും അതുകൊണ്ടാണ് . ഉദ്ദേശം സാധ്യമാക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണശാപമെന്ന കാരണമുണ്ടാക്കി ഭൂലോകം ഉപേക്ഷിച്ചു .അദ്ദേഹം ലോകമുപേക്ഷിച്ചു പോകുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി ഒന്നും ഭൂമിയിൽ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നില്ല . [വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം അഞ്ച്, അദ്ധ്യായം 38 -വ്യാസവാക്യം ]. 

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ നോക്കുക . അർജ്ജുനനോട് അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . '''( ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം
മുപ്പത്തി രണ്ട് )'''

'''കാലോസ്മി ലോകക്ഷയകൃത്പ്രവൃദ്ധോ''' 

'''ലോകാൻ സമാഹർത്തുമിഹ പ്രവൃത്തഃ''' 

'''ഋതേ (അ )പി ത്വാം ന ഭവിഷ്യന്തി സർവ്വേ '''

'''യേ (അ ) വസ്ഥിതാഃ  പ്രത്യനീകേഷു യോധാഃ'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )'''
ഞാൻ ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാലമാകുന്നു . ഇപ്പോൾ ലോകത്തെ സംഹരിക്കാനുള്ള പ്രവൃത്തിയിലാണ് വ്യാപൃതനായിരിക്കുന്നത് . യുദ്ധത്തിൽ നീ എതിരിടുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ നീയൊഴിച്ച് മറ്റാരും ശേഷിക്കുകയില്ല . ഇനി നീ യുദ്ധം ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ പോലും ഈ നിൽക്കുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ ആരും ജീവനോടെ ശേഷിക്കുകയില്ല . 

പിന്നീട് പറയുന്ന ഒരു ശ്ളോകത്തിൽ , '''മയൈവേതേ നിഹതേ പൂർവ്വമേവ''' - എന്നും ഭഗവാൻ പറയുന്നുണ്ട് ( ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം 33 ) . അതായത്- &quot;ഇവരെയെല്ലാം ഞാൻ നേരത്തെ തന്നെ കൊന്നു വിട്ടതാണ് &quot; -എന്നാണു ഭഗവാൻ പറയുന്നത് . എന്നിട്ടു അർജ്ജുനനോട് യുദ്ധത്തിൽ പാപചിന്ത വേണ്ടെന്നും , അർജ്ജുനൻ വെറുമൊരു നിമിത്തം മാത്രമാണെന്നും കൃഷ്ണൻ പറയുന്നു . ( '''നിമിത്തമാത്രം ഭവ സവ്യസാചിൻ''' ) [ ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം 33 ]

===കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും=== 

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തമ സുഹൃത്തും സഹായിയും അർജ്ജുനനായിരുന്നു . ഇവർ തമ്മിലൊരു പൂർവ്വജന്മ ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നതാണ് അതിനു കാരണം . സൃഷ്‌ടിയുടെ ഉൽപ്പത്തികാലത്തു , ധർമ്മദേവന്റെ കുലത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു നാല് രൂപങ്ങളിൽ ധർമ്മദേവന്റെ മക്കളായി ജനിക്കുകയുണ്ടായി . ഹരി , കൃഷ്ണൻ , നരൻ , നാരായണൻ ഇങ്ങനെയാണ് ജന്മമെടുത്തത് . ഇവരിൽ നരനും നാരായണനും മഹാതപസ്വികളും ഹരിയും കൃഷ്ണനും മഹായോഗികളുമായിരുന്നു . ഈ ഋഷിമാർ ഈരണ്ടു പേർ വീതം ജോഡികളായി കഴിഞ്ഞുകൂടി . ഇവരിൽ നരനും നാരായണനുമാണ് അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണനുമായി ജനിച്ചത് . [ദേവീ ഭാഗവതം , നാലാം സ്കന്ധം ] .നരൻ അർജ്ജുനനായും നാരായണൻ കൃഷ്ണനായും അവതരിച്ചു . നരനാരായണന്മാരിൽ നരൻ വെളുത്ത നിറമുള്ളവനും , നാരായണൻ  കറുത്ത നിറമുള്ളവനും ആയിരുന്നെന്ന് പത്മപുരാണം , ഉത്തരഖണ്ഡം , അദ്ധ്യായം -2 ലായി കാണപ്പെടുന്നു . എന്നാൽ അർജ്ജുനൻ കൃഷ്ണനെപ്പോലെ തന്നെ കറുത്ത നിറമുള്ളവനായിരുന്നെന്നു മഹാഭാരതത്തിൽ പ്രത്യേകമായ പ്രസ്താവമുണ്ട് . തിളങ്ങുന്ന കറുത്ത വർണ്ണം കാരണം അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണൻ എന്ന നാമം സിദ്ധിച്ചിരുന്നു . അർജ്ജുനനേയും കൃഷ്ണനേയും കൂടി ഒരുമിച്ചു &quot; കൃഷ്ണന്മാർ &quot; എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് . ഭൂലോകത്തിൽ മായാപുരുഷനായി ജനിച്ച കൃഷ്ണന് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഏറ്റവും അടുത്ത സഹായിയായി അർജ്ജുനൻ നിലകൊണ്ടു . കൃഷ്ണൻ എന്ത് പറഞ്ഞാലും അതുപോലെ ചെയ്യുന്ന ആളായിരുന്നു അർജ്ജുനൻ . സാത്യകിയെ രക്ഷിക്കാനായി ഭൂരിശ്രവസ്സിന്റെ കൈ അധാർമ്മികമായി മുറിക്കുവാൻ കൃഷ്ണൻ പറയുമ്പോൾ യാതൊരു സങ്കോചവുമില്ലാതെ അർജ്ജുനൻ അത് ചെയ്യുന്നതും അതുകൊണ്ടാണ് . അർജ്ജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തമഭക്തനും ശിഷ്യനായിരുന്നു . കൃഷ്ണന്റെ മരണശേഷം ദ്വാരകയിലെത്തിയതും അദ്ദേഹത്തിൻറെ മരണാനന്തര കർമ്മങ്ങൾ നിര്വഹിച്ചതും അർജുനനായിരുന്നു .
== കൃഷ്ണഭാര്യമാരുടെ തത്ത്വം ==
[[പ്രമാണം:ശ്രീകൃഷ്ണൻ.JPG|120px|thumb|right|ശ്രീകൃഷ്ണവിഗ്രഹം]]
[[രുക്മിണി]], [[സത്യഭാമ]], [[ജാംബവതി]], [[കാളിന്ദി]], [[മിത്രവിന്ദ]], [[സത്യാ]], [[ഭദ്ര]], [[ലക്ഷണ]] ഇവരാണ് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാർ. ഇവർ അഷ്ടലക്ഷ്മിമാരുടെ അവതാരമായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അതിൽ തന്നെ പ്രധാന പത്നിയായ രുക്മിണി സാക്ഷാൽ ദേവി മഹാലക്ഷ്മി തന്നെ ആണെന്നു വിശ്വാസികൾ കരുതുന്നു. സത്യഭാമ ഭൂമി ദേവിയും. കൂടാതെ നരകാസുരന്റെ അധീനതയിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ച പതിനാറായിരം പേരും ചേർന്ന് പതിനാറായിരത്തി എട്ട്.

കൃഷ്ണോപനിഷത്തിലെ പ്രസ്താവന ഒന്ന് ശ്രദ്ധിക്കാം 

'''അഷ്ടാവഷ്ട സഹസ്രേ ദ്വേ ശതാധിക്യ സ്ത്രിയസ്തഥാ''' 

'''ഋചോപനിഷദസ്താ വൈ ബ്രഹ്മരൂപാ ഋചഃ സ്ത്രിയഃ''' 
'''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 13 ]'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ട് ഭാര്യമാർ വേദത്തിലെ പ്രധാനമായ പതിനാറായിരം ഋക്കുകളും , 108 ഉപനിഷത്തുക്കളുമാകുന്നു . ഗോപികമാർ ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണികളായ (അപ്രധാനങ്ങളായ) വേദ ഋക്കുകളുമാകുന്നു.

മറ്റൊരു ശ്ളോകം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു .

'''ഗോലോകം വന വൈകുണ്ഠം താപസാസ്തത്ര തേ ദ്രുമാഃ''' 

'''ലോഭ ക്രോധാദയോ ദൈത്യാ കലികാലസ്ഥിരസ്കൃതാഃ''' 
'''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 9 ]'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഗോലോകം അഥവാ കൃഷ്ണന്റെ വൃന്ദാവനം വൈകുണ്ഠം തന്നെയാകുന്നു . വൃക്ഷങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് താപസന്മാരാണ് . ലോഭ -ക്രോധാദികളായ ദുർവ്വികാരങ്ങളാണ് അസുരന്മാർ . ഈ ദോഷങ്ങളാകട്ടെ കലികാലത്തിൽ നാമജപത്താൽ നശിക്കുന്നു .

മറ്റൊരു ശ്ളോകം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു .

'''നിഗമോ വസുദേവോയോ വേദാർത്ഥ കൃഷ്ണരാമയോ'''
'''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 6 ]'''

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം )'''വേദങ്ങളാണ് വസുദേവനായത് . വേദങ്ങളുടെ പരമതത്വമായ പരബ്രഹ്മം കൃഷ്ണനും ബലരാമനായി ബ്രഹ്മജ്ഞാനവും ജനിച്ചു .

ഇതിൽ നിന്നും വേദങ്ങളാൽ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്ന ഈശ്വരനാണ് കൃഷ്ണനായി ജനിച്ചതെന്നും , ഈശ്വരനെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുന്ന വേദ ഋക്കുകളാണ് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാരെന്നും കാണാം . ഉപനിഷത്തുക്കളിലെ ഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ 8 ഉപനിഷത്തുക്കളാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ എട്ടു പ്രധാന പത്നിമാരായി വ്യാസമുനി പറയുന്നത് .

'''യോഗമത പ്രകാരം''' 

യോഗികളുടെ അഭിപ്രായം പ്രകാരം മനുഷ്യരുടെ സഹസ്രാരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഈശ്വരനാണ് കൃഷ്ണൻ. സഹസ്രാരത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന 8 പ്രധാന നാഡികളാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ എട്ടു പ്രധാന പത്നിമാർ. ഇവയിൽ ഒരു യോഗിക്കു വേണ്ടതായ അഷ്‌ടൈശ്വര്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ നാഡികളുടെ നാമങ്ങളും യോഗസിദ്ധാന്തം പ്രകാരം രുക്മിണി, സത്യ -എന്നിങ്ങനെയാണ്. കൃഷ്ണ പത്നിമാരുടെ നാമങ്ങളും യോഗനാഡികളുടെ പേരുകളും ഒന്നുതന്നെയാണ്. സഹസ്രാരത്തിലെ  ആത്മസ്ഥാനമാണ് ദ്വാരക. സുഷുമ്നാ നാഡിയാണ് ബലരാമൻ. സുഷുമ്നയിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ പ്രധാനമായി പതിനാറായിരമുണ്ട്. പ്രധാന നാഡികൾ പതിനാറായിരത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന മൊത്തത്തിലുള്ള 172000 യോഗനാടികൾ കൃഷ്ണ പുത്രന്മാരായി സങ്കല്പിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനാറായിരം യോഗനാടികൾ കഫം കയറി അടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ കഫദോഷമാണ് നരകാസുരൻ. ഭൂമീഭൂതമാണ് കഫത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അതിനാൽ നരകൻ ഭൂമിപുത്രനായി. [യോഗസൂത്രം, സൗന്ദര്യ ലഹരി]

==കൃഷ്ണപത്നിമാരുടെ എണ്ണം== 

'''വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 5 , അദ്ധ്യായം 31''' ലായി , കൃഷ്ണൻ നരകാസുരന്റെ ബന്ധനത്തിലിരുന്ന '''പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറിലധികം (16100+)''' കന്യകമാരെ വേളി കഴിച്ചതായി പറയുന്നുണ്ട് . '''ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം , അദ്ധ്യായം 59''' ലായി കൃഷ്ണന് '''പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു (16108)''' ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതായി വ്യക്തമായ സൂചനയുണ്ട് . അപ്പോൾ വിഷ്ണുപുരാണം പ്രകാരവും , ഭാഗവതം പ്രകാരവും , '''കൃഷ്ണോപനിഷത്തു''' പ്രകാരവും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ മൊത്തം എണ്ണം പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു '''(16108)''' തന്നെയാണ് . 

എന്നാൽ വ്യാസഭാരതത്തിന്റെ അനുബന്ധമായ '''ഹരിവംശ'''ത്തിലാണ് കൃഷ്ണന് 16008 ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതായി പറയുന്നത് . അതിനാൽ ഭൂരിപക്ഷ അഭിപ്രായം പ്രകാരവും , പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ ആഖ്യാനം പ്രകാരവും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ എണ്ണം പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു(16108) തന്നെയാണ് . കൂടാതെ കൃഷ്ണോപനിഷത്തു കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ വാസ്തവത്തിൽ പതിനാറായിരം പ്രധാന വേദ ഋക്കുകളും , 108 പ്രധാന ഉപനിഷത്തുക്കളുമാണെന്നു പറഞ്ഞട്ടുമുണ്ടല്ലോ . അപ്പോഴും സംഖ്യ പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു(16108) തന്നെയാണ്.

==കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുരാണങ്ങൾ== 
ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുരാണങ്ങളിൽ പ്രധാനമായവ '''ഭാഗവതം''' , '''ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണം''', '''വിഷ്ണുപുരാണം''' , '''ഹരിവംശം''' എന്നിവയാണ് . '''ഭാഗവത''' മഹാപുരാണത്തിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ '''ഭൂമിയിലെ''' ജീവിതതത്തിനു കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുമ്പോൾ '''ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണ'''ത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതീന്ദ്രിയ ലോകമായ '''ഗോലോക'''ത്തിനാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം . ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണത്തിൽ കൃഷ്ണനെ കൂടുതൽ തിളക്കമാർന്ന , വ്യത്യസ്തമായ ഭാവത്തിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു . ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണ പ്രകാരം എല്ലാ ദേവീദേവന്മാരും കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുമുണ്ടായതാണ് . വിഷ്ണു പോലും ഗോലോകവാസിയായ കൃഷ്ണന്റെ അംശമായാണ് ഇതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . വിഷ്ണുവിന്റെ വൈകുണ്ഠലോകം  കൃഷ്ണന്റെ ഗോലോകത്തിന്റെ ഒരു ഏകദേശം മാത്രമായാണ് ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . '''[[കൽക്കിപുരാണം|കൽക്കിപുരാണത്തിൽ]]''' , '''ഭഗവാൻ കൽക്കി''' ഗോലോകവാസിയായ '''കൃഷ്ണന്റെ അവതാര'''മായാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . കൃഷ്ണൻ സർവ്വശക്തനും സകലതിനും ഈശ്വരനുമായ ദൈവമായാണ് '''ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണം''' പറയുന്നത് . '''വിഷ്ണുപുരാണം''' പ്രകാരം '''വിഷ്ണു'''വിന്റെ ഒരു അംശമാണ് കൃഷ്ണൻ . ലോകനാഥനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഭൂഭാരം ഹരിക്കുന്നതിനായി കൃഷ്ണനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചുവെന്നു വിഷ്ണുപുരാണം പറയുന്നു . അതിൽ വിഷ്ണുവിനാണ് പ്രാധാന്യം . '''ഗോലോകം''' അഥവാ കൃഷ്ണന്റെ വൃന്ദാവനം വിഷ്ണുവിന്റെ '''വൈകുണ്ഠം''' ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചതാണെന്നും , വൈകുണ്ഠവാസികളായ വിഷ്ണുദൂതന്മാർ ഗോലോകവാസികളായ ഗോപന്മാരായി ജനിച്ചതായും വിഷ്ണുപുരാണം പറയുന്നു . ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അദ്ദേഹത്തിൻറെ ശിരസ്സിൽ നിന്നും ഒരു കറുത്ത രോമവും വെളുത്ത രോമവും പറിച്ചെടുത്തതായും , കറുത്ത രോമം കൃഷ്ണനായും , വെളുത്ത രോമം ബലരാമനായും ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചതായും '''വിഷ്ണുപുരാണം''' പറയുന്നു . '''[വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 4 , അദ്ധ്യായം 15 ; വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 5  , അദ്ധ്യായങ്ങൾ 1 ,2 ,3 ]'''. മഹാഭാരതത്തിന്റെ അനുബന്ധമായ ഹരിവംശവും ഇത് ശെരിവയ്ക്കുന്നു .

==കൃഷ്ണ ലീലകൾ== 
ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞാൽ അവസാനമില്ല . അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ ഒരു പുൽനാമ്പു പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവ്യത്വത്താൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു . അദ്ദേഹത്തിൻറെ ജനനസമയം ലോകത്തിനു വളരെയേറെ സ്വസ്ഥതയുണ്ടാവുകയും , ഗ്രഹങ്ങളുടെ നില കൃത്യമാവുകയും ചെയ്തു . ആ സമയം അസുരന്മാരുടെ മനസ്സുകളിൽ വലുതായ ഭയവും ഉൽഭൂതമായി . അദ്ദേഹത്തിൻറെ ലീലകളെ '''ഗോപാലങ്ങൾ''' എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ സംബോധന ചെയ്തിരിക്കുന്നു . ഇതനുസരിച്ചു ,ദേവകീപുത്ര ഗോപാലം,  ലീലാഗോപാലം , യശോദാ ഗോപാലം , നന്ദഗോപ ഗോപാലം , പൂതനാമോക്ഷ ഗോപാലം , ശകടഭഞ്ജക ഗോപാലം , തൃണാവർത്ത ഗോപാലം , വിദ്യാരാജഗോപാലം , ഗോവർദ്ധന ഗോപാലം , ദാമോദര ഗോപാലം , കാളിയമർദ്ദന ഗോപാലം , വിപ്രഗോപാലം , സന്താന ഗോപാലം , മദനഗോപാലം ,കംസാരി ഗോപാലം ,  കുചേല ഗോപാലം ,പാർത്ഥസാരഥി ഗോപാലം എന്നിങ്ങനെ 196 ലീലകളെപ്പറ്റി ഭഗവതത്തിലും , ഹരിവംശത്തിലും വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു .

ഇവയിൽ പ്രസക്തമായ ഒന്നുരണ്ടെണ്ണം താഴെ പറയുന്നു .

*'''വിദ്യാരാജഗോപാലം''' 

കംസവധ ശേഷം , സാന്ദീപനി മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനെത്തിയ രാമകൃഷ്ണന്മാർ , നാല് വേദവും ആറു ശാസ്ത്രവും , പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങളും , അറുപത്തിനാല് കലകളും , ധനുർവേദവും  , ആയോധന വിദ്യകളും വെറും 64 ദിവസം കൊണ്ട് പഠിച്ചു തീർത്തു . ഓരോ ശാസ്ത്രങ്ങൾ മുനി ചൊല്ലിക്കൊടുക്കേണ്ട താമസമേയുണ്ടായുള്ളൂ . ഇതുകണ്ട് മുനി അത്ഭുതപ്പെടുകയും ഗുരുദക്ഷിണയായി തന്റെ മരിച്ച മകനെ തരുവാനായി കൃഷ്ണനോട് യാചിക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണൻ ദിവ്യശക്തിയാൽ മരിച്ച മകനെ ഗുരുവിനു നൽകി . ഇത്തരത്തിൽ സർവ്വതരം വിദ്യയുടെയും രാജനാകയാൽ കൃഷ്ണന് സിദ്ധിച്ച നാമമാണ് '''വിദ്യ രാജഗോപാലൻ''' . വിദ്യാരാജഗോപാലൻ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ് . ഗോപാലമന്ത്രങ്ങളിൽ രാജാവാണ് '''വിദ്യാരാജഗോപാലമന്ത്രം''' .

*'''ഗോവർദ്ധനഗോപാലം''' 

ഇന്ദ്രന്റെ ദർപ്പം ശമിപ്പിക്കാനായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ഒരിക്കൽ ഗോവർദ്ധന പർവതത്തെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുകയുണ്ടായി . അതുകൊണ്ടു അദ്ദേഹത്തെ '''ഗോവർദ്ധന ഗോപാലൻ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു . വെറും ഇടതുകയ്യിന്റെ ചെറുവിരൽ കൊണ്ട് പർവതത്തെ എടുത്തുയർത്തിയ കൃഷ്ണൻ ഏഴു ദിവസം പർവ്വതത്തേയും താങ്ങി നിൽക്കുകയുണ്ടായി . ഇന്ദ്രൻ സംവർത്തക മേഘങ്ങളെയയയ്ച്ചു കൊടും മഴ പെയ്യിച്ചെങ്കിലും ഗോപന്മാർക്കു യാതൊരു കുഴപ്പവുമുണ്ടായില്ല . ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രൻ തോൽക്കുകയും കൃഷ്ണനോട് മാപ്പു ചോദിക്കുകയും ചെയ്തു . ഗോവർദ്ധനഗോപാലൻ കർഷകരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ്. 

*'''മദനഗോപാലം''' 

ഗോപസ്ത്രീകളുമായി രാസലീലകളാടിയതിനാൽ കൃഷ്ണനെ '''മദനഗോപാലൻ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു . വാസ്തവത്തിൽ അതൊരു '''ആത്‌മീയ ലീല'''യായിരുന്നു . ഗോപസ്ത്രീകൾ കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ശരീരബോധം വിടുകയും , ആത്മഭാവത്തിൽ കൃഷ്ണനുമായി നൃത്തം ചെയ്യുകയുമാണുണ്ടായത് . തന്റെ സമീപമെത്തിയ സാധാരണക്കാരായ ഗോപാലനാരികൾക്ക് , നിമിഷാർദ്ധം കൊണ്ട് യോഗികൾ അനുഭവിക്കുന്ന '''സമാധിസുഖം''' നൽകുവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യശക്തിക്കു സാധിച്ചു . ദൂരെ നിന്ന് നോക്കിയവർക്ക് ഓരോ ഗോപസ്ത്രീയും കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കുന്നതായി മാത്രം കാണുവാനേ സാധിച്ചുള്ളൂ .മദനഗോപാലൻ ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ്. 

*'''ദേവകീപുത്ര ഗോപാലം''' 

ദേവകീദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുത്രനായി ജന്മമെടുത്തതിനാലും , ദേവകിയുടെ പുത്രനാവുകയാലും ദേവകീപുത്രൻ എന്ന് കൃഷ്ണന് പേരുണ്ടായതായി പറയുന്നു . ദേവകീപുത്രഗോപാലൻ കുടുംബഭദ്രതയുടെ ദേവനാണ് . 

*'''കംസാരി ഗോപാലം''' 

കംസന്റെ ശത്രുവാകയാലും കംസനെ വധിച്ചതു കൊണ്ടും കംസാരിഗോപാലനായി . കംസാരിഗോപാലൻ ശതുസംഹാര മൂർത്തിയാണ് .

*'''സന്താന ഗോപാലം''' 

മക്കൾ നഷ്ടപ്പെട്ട വിപ്രൻറെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വൈകുണ്ഠത്തിൽ പോയി തിരികെ കൊണ്ട് വന്നതിനാൽ സന്താനഗോപാലനായി . സന്തതി ലാഭത്തിനും കുടുംബക്ഷേമത്തിനുമുള്ള മൂർത്തിയായി ഹിന്ദുക്കൾ സന്താനഗോപാലനെ കാണുന്നു . 

ഇത്തരത്തിൽ '''വൈഷ്ണവ''' സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഓരോ ഉപാസനാമൂർത്തിയും കൃഷ്ണന്റെ ഓരോരോ ലീലകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് . കൃഷ്ണനന്റെ വായ്മൊഴിയായും വരമൊഴിയായും പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന ലീലകളെപ്പറ്റി മാത്രം ഒരു ഗ്രന്ഥമെഴുതിയാൽ അത് തന്നെ മഹാഭാരതത്തേക്കാൾ വലിപ്പമുണ്ടാകും .

==കൃഷ്ണനും കുരുപാണ്ഡവരും== 

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പിതാവായ വസുദേവരുടെ സഹോദരിയായിരുന്നു കുന്തി . ഈ കുന്തിയാണ് പാണ്ഡവരുടെ മാതാവ് . അപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ മാതൃപക്ഷത്താണ്‌ യാദവർ വരിക . യാദവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസുദേവർ കശ്യപ മുനിയുടെ അംശമായിരുന്നു . യാദവരിൽ വൃഷ്ണികൾ എന്ന പ്രബലവിഭാഗത്തിലാണ് കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചത് . കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായിരുന്ന സാംബൻ ദുര്യോധനന്റെ പുത്രിയായ ലക്ഷ്മണയെ ആണ് വിവാഹം ചെയ്തിരുന്നത് . അത്തരത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ദുര്യോധനൻ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായ സാംബന്റെ അമ്മാവനായി വരും . അത്തരത്തിൽ കുരുക്കളുമായും പാണ്ഡവരുമായും കൃഷ്ണന് അത്യധികം ബന്ധമുണ്ട് . അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തിന് മുൻപ് ഇരുകൂട്ടരേയും സഹായിക്കാമെന്ന് വാക്കു കൊടുത്തത് . ഒരു അക്ഷൗഹിണിയോളം വരുന്ന തന്റെ നാരായണീയ സേനയെ അദ്ദേഹം ദുര്യോധനന് വിട്ടു കൊടുത്തു . സ്വയം ഒരു തേരാളിയായി അർജ്ജുനനോടൊപ്പം നിൽക്കുകയും ചെയ്തു . യുദ്ധത്തിൽ താൻ ആയുധമെടുക്കില്ല എന്ന് കൃഷ്ണൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നു . അതുകൊണ്ട് ദുര്യോധനൻ അതീവ സന്തുഷ്ടനായി കിട്ടിയ സഹായവും വാങ്ങി തിരികെപ്പോന്നു . 

അതിനു ശേഷം നടന്ന കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന്റെ തേരാളിയായി അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു . കൗരവർ ഒന്നടങ്കം ചത്തൊടുങ്ങി . തുടർന്ന് യുദ്ധശേഷം മക്കൾ മരിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രരേയും ഗാന്ധാരിയേയും പോയിക്കണ്ട് ആശ്വസിപ്പിച്ചു . ആയിടയ്ക്കാണ് ഗാന്ധാരി യുദ്ധഭൂമി സന്ദർശിക്കുന്നതും ദുഃഖിതയായ അവർ കൃഷ്ണനെ ശപിക്കുന്നതും . എന്തായാലും ഭഗവാൻ അതൊന്നും അത്ര ഗൗരവമായി കണ്ടില്ല . കാരണം ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപവും അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുറപ്പിച്ചത് തന്നെയായിരുന്നു . അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം ഗര്ഭസ്ഥനായ പരീക്ഷിത്തിനെ ജീവിപ്പിച്ചു . തുടർന്ന് യുധിഷ്ഠിരന്റെ കിരീടധാരണത്തിനു ശേഷം ദ്വാരകയിലേക്കു തിരികെപ്പോയി . ദ്വാരകയിലെത്തിയ അദ്ദേഹം അഭിമന്യുവിന്റെ മരണവാർത്ത വസുദേവരെ അറിയിച്ചു . തുടർന്ന് വസുദേവർക്കും , ഉദ്ധവർക്കും , അക്രൂരനും മറ്റും ജ്ഞാനമുപദേശിച്ചു . മഹർഷിമാർ നിരന്തരം അദ്ദേഹത്തെ വന്നുകണ്ട്‌ ജ്ഞാനോപദേശം തേടിക്കൊണ്ടിരുന്നു . ഈ സന്ദർഭത്തിൽ അദ്ദേഹം ധർമ്മരക്ഷയ്ക്കായി തുടർച്ചയായി ചില യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുകയും കാലോചിതമായ കർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കുകയും ചെയ്തു പോന്നു . അപ്പോഴായിരുന്നു കണ്വൻ , വിശ്വാമിത്രൻ തുടങ്ങിയ മുനിമാർ കൃഷ്ണനെ കാണുവാനായി എത്തിയത് . കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായ സാംബന്റെയും കൂട്ടരുടെയും അവഹേളനപരമായ ചില പ്രവർത്തികളിൽ ക്രുദ്ധരായ മുനിമാർ യദുക്കൾ നശിക്കുമെന്നു ശപിച്ചു . അതനുസരിച്ചു യാദവർ തമ്മിലടിച്ചു നശിച്ചു . വാസ്തവത്തിൽ അതും കൃഷ്ണന്റെ സങ്കല്പമായിരുന്നെന്ന് മഹാഭാരതത്തിലും ഭാഗവതത്തിലും പറയുന്നുണ്ട് . യാദവകുലം നശിച്ചശേഷം ലീല അവസാനിപ്പിച്ച കൃഷ്ണൻ കുണ്ഡലിനി ഉണർത്തി യോഗം കൈക്കൊണ്ട് വനത്തിൽ ശയിച്ചു . ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ജര എന്ന വേടന്റെ അമ്പേറ്റ്‌ അദ്ദേഹം സ്വദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു . കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയുപേക്ഷിച്ചതറിഞ്ഞ പാണ്ഡവർ രാജ്യം യുയുത്സുവിനെ  ഏൽപ്പിക്കുകയും പരീക്ഷിത്തിനെ അടുത്ത രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് മഹാപ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു .

==യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയത്തിൽ== 

യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയത്തിനു വേണ്ട എല്ലാ ഒത്താശകളും അനുഗ്രഹങ്ങളും നൽകി ആ യജ്ഞത്തെ ഒരു വന്പിച്ച വിജയമാക്കിയത് സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണനായിരുന്നു . കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹം കൂടാതെ യുധിഷ്ഠിരനോ പാണ്ഡവർക്കോ യജ്ഞം മുഴുമിപ്പിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല . നാരദമുനി പാണ്ഡുവിന്റെ സന്ദേശം യുധിഷ്ഠിരനെ അറിയിച്ചതിനു ശേഷം പാണ്ഡവർ രാജസൂയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പിനെക്കുറിച്ചു ആലോചിക്കാനായി കൃഷ്ണനെ ക്ഷണിച്ചു . കൃഷ്ണൻ അത് സമ്മതിക്കുകയും അതിനു വേണ്ടതായ ധനം മുതലായവ നൽകുകയും ചെയ്തു . രാജയസൂയത്തിനു പ്രാരംഭമായി ജരാസന്ധൻ എന്ന ദുഷ്ടരാജാവിനെ വകവരുത്തുവാനാണ് കൃഷ്ണൻ യുധിഷ്ഠിരനെ ഉപദേശിച്ചത് . യുധിഷ്ഠിരന്റെ അനുമതി പ്രകാരം കൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനനേയും ഭീമനേയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു ബ്രാഹ്മണ വേഷത്തിൽ ജരാസന്ധന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തുകയും തുടർന്ന് തങ്ങളുടെ യഥാരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടു ഭീമനുമായി ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭീമന് ജരാസന്ധനെ വധിക്കുവാൻ സാധിച്ചു . തുടർന്ന് ജരാസന്ധന്റെ പുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധയുടെ രാജാവായി വാഴിക്കുകയും , അദ്ദേഹം നൽകിയ കപ്പം മുതലായവ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് , കൃഷ്ണനും ഭീമാർജ്ജുനന്മാരും യജ്ഞത്തിന്റെ അടുത്ത പടികൾ ആലോചിക്കുകയുണ്ടായി . യുധിഷ്ടിരനൊഴിച്ച് മറ്റു നാല് പാണ്ഡവരും ദിഗ്‌വിജയത്തിനായി ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു . അതിനു ശേഷം കപ്പമായി കിട്ടിയ വലിയ സമ്പത്തുപയോഗിച്ച് രാജസൂയം ആരംഭിച്ചു . ആ യജ്ഞത്തിൽ കൗരവർ പോലും സംബന്ധിച്ചു . യാഗത്തിന്റെ അവസാനം നൽകേണ്ടതായ അഗ്രപൂജ ആർക്കു നൽകണമെന്ന കാര്യത്തിൽ വലിയ തർക്കമുണ്ടായി . അപ്പോൾ ഭീഷ്മ പിതാമഹൻ അത് കൃഷ്ണന് നൽകുവാനാണ്‌ പറഞ്ഞത് . പാണ്ഡവർ അഗ്രപൂജ കൃഷ്ണന് തന്നെ നൽകി . തുടർന്നാണ് യജ്ഞത്തിൽ വച്ച് ശിശുപാലൻ എന്ന കൃഷ്ണന്റെ പിതൃസഹോദരി പുത്രൻ കൃഷ്ണനെ ക്രൂരമായി നിന്ദിക്കുകയും ഭർസിക്കുകയും ചെയ്തത് . കൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജ നൽകിയതൊന്നും അവിടെയിരുന്ന അസുരപക്ഷക്കാർക്കു സുഖിച്ചില്ല . അവരുടെ വക്താവായി നിന്നുകൊണ്ട് ശിശുപാലൻ കൃഷ്ണനെ നിന്ദിക്കുകയും തെറി പറയുകയും വരെ ചെയ്തു . പാണ്ഡവർ വിഷമിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ശിശുപാലനെ സുദർശനചക്രം കൊണ്ട് വധിച്ചു . അവന്റെ ആത്മാവ് കൃഷ്ണനിൽ ലയിച്ചു . തുടർന്ന് ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ ഒഴിയുകയും യാഗം ശുഭമായി പര്യവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു .

==ചൂതുസഭയിൽ കൃഷ്ണൻ== 

പാണ്ഡവരുടെ ഐശ്വര്യം കണ്ടു സഹിക്കാതെ അസൂയമൂത്ത ദുര്യോധനനും ശകുനിയും ഒരു ചതിച്ചൂതു സംഘടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി .  പാണ്ഡവരിൽ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനെ അതിൽ ക്ഷണിച്ചു . ചൂതിനു പാണ്ഡവരെ ക്ഷണിക്കുന്ന സമയത്തു കൃഷ്ണൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല . ദ്വാരകയെ ആക്രമിച്ച സാൽവനെ നേരിടാനായി അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ദ്വാരകയിലെത്തണമായിരുന്നു . സാൽവനെ വധിക്കാൻ കൃഷ്ണനല്ലാതെ ആർക്കും സാധ്യമല്ല . സാൽവനുമായി കൃഷ്ണൻ കൊടിയ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോഴായിരുന്നു ചൂത് അരങ്ങേറിയത് .കൃഷ്ണൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അദ്ദേഹം ചൂത് തടയുമായിരുന്നെന്നു അദ്ദേഹം തന്നെ യുധിഷ്ഠിരനോട് പറയുന്നുമുണ്ട് . എന്തായാലും തുടർന്ന് , ധർമ്മം നിലനിറുത്താനായി യുധിഷ്ഠിരൻ ചൂതിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ശകുനിയുടെ ചതിപ്രയോഗത്താൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു . അവസാന പണയമായി യുധിഷ്ഠിരൻ ദ്രൗപദിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു കളിച്ചു . യുധിഷ്ഠിരൻ അതിലും തോറ്റുപോയി .അതിനു ശേഷം പാണ്ഡവരേയു ദ്രൗപദിയേയും അപമാനിക്കാനായി ദുര്യോധനന്റെ ശ്രമം . അതിനായി ആദ്യം അയാൾ പാണ്ഡവരോട് വസ്ത്രങ്ങൾ അഴിച്ചു വയ്ക്കുവാൻ കൽപ്പിച്ചു . പാണ്ഡവർ മേല്മുണ്ടുകൾ അഴിച്ചെടുത്തു നിലത്തു വച്ചു . തുടർന്ന് ദ്രൗപദിയെ സഭയിലെത്തിക്കുവാൻ ദുര്യോധനൻ ദുശ്ശാസ്സനനെ ചുമതലപ്പെടുത്തി . സഭയിൽ പാഞ്ചാല രാജപുത്രിയായ ദ്രൗപദിയെ ദുശ്ശാസ്സനൻ വലിച്ചിഴച്ചുകൊണ്ടു വന്നു . അവളുടുത്തിരുന്ന ഒറ്റമുണ്ട് വലിച്ചഴിക്കുവാൻ ദുര്യോധനൻ ദുശ്ശാസ്സനനു നിർദ്ദേശം കൊടുത്തു .യാതൊരു പാപചിന്തയുമില്ലാതെ ദുശ്ശാസ്സനൻ അത് ചെയ്യുവാൻ തുടങ്ങി . ആ സമയത്ത് ധർമ്മത്തെയോർത്ത് യുധിഷ്ഠിരൻ മിണ്ടാതെ നിന്നതേയുള്ളൂ . അദ്ദേഹം അനുമതി നൽകാത്തതിനാൽ ഭീമനും ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല . തുടർന്ന് അർജ്ജുനനും നകുലനും സഹദേവനും മൗനം പാലിച്ചു . ഭീഷ്മർക്കോ ദ്രോണർക്കോ സഭയിലെ മറ്റാർക്കുമോ ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല . ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ബുദ്ധിമാനായ ഒരു പുത്രൻ വികർണ്ണൻ മാത്രം ദുര്യോധനന്റെ ദുർനയങ്ങളെ എതിർത്തു . ആ സമയത്താണ് ദുശ്ശാസ്സനൻ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രം പിടിച്ചു വലിക്കുന്നത് . ആരോരുമില്ലാത്ത ദ്രൗപദി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞു . തന്റെ മാനം സഭയിലിട്ടു പിച്ചി ചീന്തുവാൻ പോകുന്നത് കണ്ടു ഭീതിയോടെ അവൾ നാരായണനായ കൃഷ്ണനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞു . അവളുടെ ഈ കരച്ചിൽ ദ്വാരകയിലിരുന്ന കൃഷ്ണൻ കേൾക്കുകയും അതീവ വ്യഗ്രനായി - അചിന്തിതമായ വേഗതയിൽ - അദ്ദേഹം ചൂതുസഭയിലെത്തുകയും ചെയ്തു . തുടർന്ന് കൃഷ്ണന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഇരട്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി . ദുശ്ശാസ്സനൻ വസ്ത്രം അഴിക്കുന്തോറും വീണ്ടും വീണ്ടും പുതിയ പുതിയ വസ്ത്രങ്ങളാൽ ദ്രൗപദി ചുറ്റപ്പെട്ടതായി കാണപ്പെട്ടു . ദുശ്ശാസ്സനൻ അഴിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കൂടി . എന്നിട്ടും ദ്രൗപദി പൂർണ്ണ വസ്ത്രധാരിണിയായി കാണപ്പെട്ടു . ദുശ്ശാസ്സനൻ ലജ്ജയോടെ പിന്തിരിഞ്ഞു . ചൂതുസഭയിലെത്തിയ മായാരൂപിയായ കൃഷ്ണനെ ആർക്കും കാണുവാൻ സാധിച്ചില്ല . എന്നാൽ ഭക്തനായ വിദുരർ മാത്രം അത് കണ്ടതായി വ്യാസൻ പറയുന്നുണ്ട് .

==കൃഷ്ണന്റെ ജീവിതസായാഹ്നം== 

കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ അനേകം ക്ഷത്രിയർ സൽഗതി പ്രാപിച്ചു . അവരിൽ കൂടുതൽ പേരു അസുരാത്മാക്കളുടെ അവതാരങ്ങളായിരുന്നതിനാൽ ഭൂഭാരം ഹരിക്കപ്പെടുകയും അധർമ്മം നശിക്കുകയും ചെയ്തു . കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ വസിക്കുന്ന കാലത്ത് അനേകം ശാന്തിയജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി . യാദവന്മാരുടെയും സ്വർഗ്ഗാരോഹണകാലമെടുത്തിരുന്ന സമയമായിരുന്നു അത് . ആ സമയത്താണ് പരീക്ഷിത്ത് ഗർഭാവസ്ഥയിൽ വച്ചു തന്നെ അശ്വത്ഥാമാവിന്റെ ബ്രഹ്മശിരസ്സെന്ന അസ്ത്രമേറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടത് .പാണ്ഡവരുടെ വംശനാശം വരുത്തുവാനായി അശ്വത്ഥാമാവ് പ്രയോഗിച്ചതായ ആ അസ്ത്രത്തെ തടഞ്ഞതും പരീക്ഷിത്തിനെ ജീവനോടെ കാത്തതും കൃഷ്ണനായിരുന്നു . അതികഠിനമായ ഒരു കർമ്മമായിരുന്നു അത് . എങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് ചെയ്തു . ഈ ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്ത അശ്വത്ഥാമാവിനെ ഭഗവാൻ ശപിച്ചു . തുടർന്ന് ദ്വാരകയിൽ വസിക്കവേ , അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ യാദവരോട് അവരുടെ കുലനാശം ഉടൻ സംഭവിക്കുമെന്ന്  പ്രവചിക്കുകയുണ്ടായി . യാദവർ അത് അത്ര കാര്യമായെടുത്തില്ല . ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ തങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കുള്ളപ്പോൾ തങ്ങൾക്കു ഒന്നും സംഭവിക്കില്ലെന്ന് യാദവർ ധരിച്ചു . അഹന്ത നിറഞ്ഞ സ്വന്തം വംശത്തെ സംഹരിക്കുവാൻ കൃഷ്ണൻ ഉള്ളാലെ നിനച്ചു . വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 5 അദ്ധ്യായം 37 ലായി ഇങ്ങനെയൊരു വിവരണം കാണുന്നുണ്ട് . 

ഒരു ദിവസം ദേവന്മാർ ദൂതനായി അയച്ച വായുദേവൻ കൃഷ്ണനെ വന്നു കണ്ടു . അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു . &quot; ദേവാ ,ഞാൻ ദേവദൂതനായ വായുവാണ്.  അങ്ങ് ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചിട്ട് നൂറിലേറെ വർഷം കഴിഞ്ഞു . ഇനി അങ്ങ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് എഴുന്നെള്ളിയാലും . ദേവന്മാർ അതാഗ്രഹിക്കുന്നു . സ്വർഗ്ഗത്തെ സനാഥമാക്കി അനുഗ്രഹിക്കേണമേ . എങ്കിലും അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടംപോലെ തന്നെയാകട്ടെ  .  &quot;

തുടർന്ന് കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . &quot; ഹേ ദേവദൂതാ , താങ്കൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം എനിക്കറിയാം . യാദവന്മാരുടെ നാശത്തെ ഞാൻ തുടങ്ങി വച്ചിട്ടുണ്ട് . യാദവന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കെ ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കുക സാധ്യമല്ല . ഏഴു രാത്രികൾ കൊണ്ട് ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കപ്പെടും . ഈ ദ്വാരക ഞാൻ സമുദ്രത്തോട്‌ വാങ്ങിയതാണ് . അതിനെ അതുപോലെ തന്നെ തിരികെ കൊടുത്തിട്ട് ഞാനും ബലരാമ ജ്യേഷ്ഠനും ഉടനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തുന്നതാണ് . ഭൂമിഭാരത്തിനു കാരണക്കാരായിരുന്ന ജരാസന്ധനും മറ്റുള്ള അസുരന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു . ഇപ്പോഴുള്ള യാദവ കുമാരന്മാർ അവരിലൊട്ടും കുറഞ്ഞവരല്ല . അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ ഈ അന്തിമഭാരവും കുറിച്ചിട്ടു ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തുന്നുണ്ടെന്നു ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചാലും &quot;. 

ഇതുകേട്ട് വായു തിരികെപ്പോയി . ഭഗവാൻ ഇത് പറഞ്ഞതിന് പിന്നാലെ ദിവ്യവും ഭൗമികവും അന്തരീക്ഷജന്യങ്ങളുമായ ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ ദ്വാരകയിൽ ഒന്നിന് പുറകെ മറ്റൊന്നായി കാണപ്പെട്ടു തുടങ്ങി . അതിനെ തുടർന്നാണ് മഹർഷിമാർ ദ്വാരകയിലെത്തിയതും , അവർ കൃഷ്‌ണപുത്രനായ സാംബനെയും മറ്റുള്ള യാദവരെയും ശപിക്കുന്നതും . ഇതിനൊക്കെ മുൻപ് തന്നെ ഗാന്ധാരീ ദേവി കൃഷ്ണനെ ശപിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു . എന്നാൽ അപ്പോഴും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ അത് തന്റെ തന്നെ നിശ്ചയമാണെന്നാണ് ഗാന്ധാരിയെ അറിയിച്ചത് . ഇതിൽ നിന്നും യദുവംശം നശിച്ചത് ഭഗവാന്റെ തന്നെ തീരുമാനമായിരുന്നുവെന്നും അതിൽ ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപത്തിനോ , മുനിശാപത്തിനോ യാതൊരു കയ്യുമില്ലെന്നും നമുക്ക് കാണാം . തുടർന്നുള്ള വിഷ്ണു പുരാണം അംശം 5 അദ്ധ്യായം 38 ലായി വ്യസമുനി അർജ്ജുനനോട് പറയുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ് . 

&quot;അർജ്ജുനാ , ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ സ്വയം കാലസ്വരൂപനാകുന്നു . അദ്ദേഹം ഭൂഭാരം തീർക്കുവാനായി മാത്രം അവതരിച്ചതായിരുന്നു . അദ്ദേഹം ഭൂമീദേവിയുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അപേക്ഷ പ്രകാരം ഭൂമിയിൽ അവതാരമെടുത്തു . അസംഖ്യങ്ങളായ ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാരെയും മറ്റും വധിച്ചു തന്റെ അവതാരകൃത്യം നേടി . അതിനു ശേഷം വൃഷ്ണി - അന്ധക കുലങ്ങളേയും ഉപസംഹരിച്ചു . ശേഷം തന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഭൂലോകം വെടിഞ്ഞു വൈകുണ്ഠം പ്രാപിച്ചു . അതിനാൽ നീ ദുഃഖിക്കരുത് . &quot;

ഇത്തരത്തിൽ സ്വയം കാലസ്വരൂപനായ ഈശ്വരൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ചു അവതാരമെടുക്കുന്നു . ഉദ്ദേശം സാധിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ ലീലയെ ഉപസംഹരിക്കുന്നു . 
==ഉപനിഷത്തുക്കൾ== 

കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ പ്രധാനമായവ '''കൃഷ്ണോപനിഷത്ത്''' , '''ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്ത്''' എന്നവയാണ് . 108 ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ വച്ച് വലിപ്പം കുറഞ്ഞ രണ്ടു ഉപനിഷത്തുക്കളാണ് ഇവയെങ്കിലും ഇവയുൾക്കൊള്ളുന്ന സാരാംശം വളരെ വലുതാണ് . ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്തിൽ ബ്രഹ്‌മാവ്‌ കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ചു മുനിമാരോട് വർണ്ണിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ് . 

'''ശ്രീകൃഷ്ണോ വൈ പരമം ദൈവതം ഗോവിന്ദാൻ മൃത്യുർ ബിഭേതി'''
 
'''ഗോപീജനവല്ലഭജ്ഞാനേന തജ്‌ജാതം ഭവതി സ്വാഹേദം സംസരതീതി''' 

'''തദു ഹോചു കഃ കൃഷ്ണോ ഗോവിന്ദശ്ച കോ(അ)സാവിതി ഗോപീജനവല്ലഭ  കഃ കാ സ്വാഹേതി''' 
 
'''തനുവാച ബ്രാഹ്മണഃ പാപകർഷണോ ഗോഭൂമി വേദ വിദിതോ വേദിതാ ഗോപീജന വിദ്യാകലാ പ്രേരകഃ'''

'''തന്മായാ ചേതി സകലം പരം ബ്രഹ്മൈ തദ്‌ യോ ധ്യായതി''' 

'''രസതി ഭജതി സോ(അ )മൃതോ ഭവതി സോ(അ )മൃതോ ഭവേതീതി''' '''[ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്ത് പദ്യം 2]''' 

'''(ഭാഷാ അർത്ഥം)''' 

(ബ്രഹ്‌മാവ്‌ മുനിമാരോട് പറയുന്നതാണ് സന്ദർഭം). 
ശ്രീകൃഷ്ണനാണ് പരമനായ ഈശ്വരൻ . ഇദ്ദേഹത്തിന് ഗോവിന്ദനെന്നും പേരുണ്ട് . ഗോവ് , വേദം , ഭൂമി , വേദവാണി എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനവും ഇദ്ദേഹമാണ് . ഇദ്ദേഹത്തെ മരണം പോലും ഭയക്കുന്നു . ഗോപീജനവല്ലഭനായ ഇദ്ദേഹം അവിദ്യയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു . സകല ജ്ഞാനവും , വിദ്യയാകുന്ന അമൃത് നൽകുന്നവനും ഇദ്ദേഹമത്രേ . ഈ ദിവ്യപുരുഷന്റെ മായാശക്തിയെ സ്വാഹാ എന്ന് പറയുന്നു . ഇതൊക്കെയും പരമേശ്വരനായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ തന്നെയാണ് . ശ്രീകൃഷ്ണൻ എന്ന നാമത്തിൽ വിഖ്യാതനായിരിക്കുന്നത് പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് . പാപനാശകനാണ് ഇദ്ദേഹം . ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ ഭജിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കുന്നത് , അവർ തീർച്ചയായും മരണമില്ലായ്മയെ പ്രാപിക്കും '''(സോ(അ )മൃതോ ഭവേതീതി)''' .

കൃഷ്ണോപനിഷത്തിൽ കൃഷ്ണനെ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശമായും , സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമദേവന്റെ പുനരവതാരമായും വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു .

== ആരാധന ==
=== വൈഷ്ണവം ===
[[പ്രമാണം:Avatars  of Vishnu.jpg|thumb|left|വിശ്വരൂപദർശ്ശനം]]
ശ്രീകൃഷ്ണനെ പരമാത്മാവായ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണ്ടുകൊണ്ട് വൈഷ്ണവർ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. കൃഷ്ണൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author    = John Dowson
 |title     = Classical Dictionary of Hindu Mythology and Religion, Geography,  History and Literature
 |publisher = Kessinger Publishing
 |location  = 
 |year      = 2003
 |pages     = 361
 |isbn      = 0-7661-7589-8
 |url       = http://books.google.com/?id=6JB-KOXy5k8C&amp;pg=PA361&amp;dq=Vishnu+Sahasranama+Krishna
}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും മഹാവിഷ്ണുവും കൃഷ്ണനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ വ്യാഖ്യാനം ഇതുവരെ ലഭിച്ചിട്ടില്ല.&lt;ref name = Beck&gt;See Beck, Guy, ''&quot;Introduction&quot;'' in {{Harvnb|Beck|2005|pp=1–18}}&lt;/ref&gt; ചിലയിടങ്ങളിൽ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വലതു ഭാഗത്തായി കുടികൊള്ളുന്ന സ്വതന്ത്രസ്വഭാവമുള്ള ദൈവമായും കൃഷ്ണനെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. &lt;ref name=Knott55&gt;{{Harvnb|Knott|2000|p=55}}&lt;/ref&gt; വൈഷ്ണവമതം പ്രധാനമായും ശ്രീകൃഷ്ണന്റേയും മഹാവിഷ്ണുവിന്റേയും പരമോന്നതയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

മിക്ക വൈഷ്ണവഭേദങ്ങളും കൃഷ്ണനെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണക്കാക്കുകയാണെങ്കിലും ഗൗഡീയ വൈഷ്ണവം&lt;ref  name = McDaniel&gt;See McDaniel, June, 
''&quot;Folk Vaishnavism and {{IAST|Ṭhākur Pañcāyat}}:  Life and status among
 village Krishna statues&quot;''  in 
{{Harvnb|Beck|2005|p=39}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Kennedy1925&gt;
{{cite book
| author =  Kennedy, M.T.
| year = 1925 
| title = The Chaitanya 
Movement: A Study of the  Vaishnavism of Bengal| url =  https://archive.org/details/pli.kerala.rare.24847
| publisher = H. Milford,
 Oxford university press
| isbn =  }}&lt;/ref&gt; ,വല്ലഭ സമ്പ്രദായം, നിമ്പാർക്ക സമ്പ്രദായം എന്നീ ഗണത്തിൽപ്പെട്ടവർ കൃഷ്ണനെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ദൈവഭാവത്തിൽ അഥവാ സ്വയംഭഗവാനായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;KK&quot;&gt;
{{cite book 
|author=K.  Klostermaier 
|title=The Charles Strong  Trust Lectures, 1972-1984 
|publisher=Brill 
Academic Pub 
|location= 
|year=1997  
|pages= 109 
|isbn=90-04-07863-0 
|quote= For  his worshippers he is not an avatara in the usual sense, 
but svayam  bhagavan, the Lord himself.|url= 
http://books.google.com/?id=F_0UAAAAIAAJ&amp;pg=PA109&amp;dq=Svayam+bhagavan
 |accessdate= 
| others = Crotty, Robert B.}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name = 
VaisnavaInstitute1956&gt;
{{cite book 
|title= Indian Philosophy &amp;  Culture
|last= 
|first= 
|authorlink= 
|coauthors= 
|year= 1975
|publisher=  Institute of Oriental Philosophy
|location= Vrindāvan (India)
|isbn=  
|pages= 148
|url= http://books.google.com/?id=yEMB3RBwjTsC |author1= Philosophy, Vrindāvan (India) Institute of Oriental |author2= (vrindāvan, Institute of Oriental Philosophy |author3= India), |author4= Institute, Vaishnava Research}} &quot;On the touch-stone of this  definition of the final and positive characteristic of Sri Krsna as the  Highest Divinity as Svayam-rupa Bhagavan.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Delmonico&gt;Delmonico, N., ''The History Of  Indic Monotheism And Modern Chaitanya 
Vaishnavism''  in {{Harvnb|Ekstrand|2004}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=De1960&gt;{{cite book
| author =  De, S.K.
| year = 1960
| title =  Bengal's contribution to Sanskrit literature &amp; studies in Bengal  Vaisnavism
| publisher = KL Mukhopadhyaya
}} p. 113: &quot;The Bengal School  identifies the Bhagavat with Krishna 
depicted in the Shrimad-Bhagavata and  presents him as its highest 
personal 
god.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bryant|2007|p=381}}&lt;/ref&gt;  സ്വാമി നാരായണ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ സ്വാമിനാരായണൻ സ്വതന്ത്രരൂപത്തിലാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. വൈഷ്ണവമതത്തിലെ പ്രമുഖ ശാഖയായ മഹാകൃഷ്ണവം വേദകാലത്തിലെ വസുദേവർ, ഗോപാലർ, കൃഷ്ണസങ്കല്പം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|title= Vaishnava|accessdate= 2008-10-13|work= encyclopedia|publisher= Division of Religion and Philosophy
University  of Cumbria|date= |archive-date= 2012-02-05|archive-url= https://www.webcitation.org/65DKpKa9B?url=http://www.philtar.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|url-status= dead}}[  Vaishnava] University of Cumbria website Retrieved on 
5-21-2008&lt;/ref&gt;

=== പഴയ ആചാരരീതികൾ ===
കൃഷ്ണ-വാസുദേവ (''kṛṣṇa vāsudeva'' വസുദേവരുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണൻ) എന്നത് വൈഷ്ണവമതത്തിലേയും കൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിലേയും പ്രാചീനമായ ആരാധനാരീതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.jstor.org/pss/1062622
|title=A  Revolution in {{IAST|Kṛṣṇaism}}: The Cult of Gopāla: History of  Religions, Vol. 25, No. 4 (May, 1986 ), pp. 296-317
|publisher=www.jstor.org
|accessdate=2008-05-24
|last=Hein
|first=Norvin
}}&lt;/ref&gt; കൃഷ്ണാരാധാരയിലെ വളരെ പൗരാണികമായ ഒരു രീതിയാണിതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Bhattacharya,  Gouriswar: ''Vanamala  of Vasudeva Krsna-Visnu and  Sankarsana-Balarama''. In: Vanamala. Festschrift A.J.  Gail. Serta Adalberto Joanni Gail LXV. diem natalem celebranti ab amicis  collegis discipulis dedicata.&lt;/ref&gt;ഈ രീതി മറ്റ് ആരാധനാരീതികളേക്കാൾ പ്രാചീനമാണെന്നും ഇതുമൂലമാണ് പിന്നീട് വൈഷ്ണവമതത്തിന്റെ ഏകീകരണം നടന്നതെന്നും വിശ്വസിച്ചു പോരുന്നു. ഭാഗവതരീതിയും ബാല കൃഷ്ണ സമ്പ്രദായത്തോടൊപ്പം ഗോപാല സമ്പ്രദായം കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ കൃഷ്ണാരാധന ഒരുമ നേടി ഇന്നത്തെ രീതിയിലേക്ക് വളർന്നു.&lt;ref  name = kk20072&gt;
{{Cite book
| author =   Klostermaier, Klaus K.
| pages = 206
| year = 2005
| title = A  Survey of Hinduism
| publisher = State University of New York  Press; 3 edition
| isbn = 0791470814
| quote =  Present day Krishna worship is an amalgam of various elements. According  to historical testimonies Krishna-Vasudeva worship already flourished in  and around Mathura several centuries before Christ. A second important  element is the cult of Krishna Govinda. Still later is the worship of  Bala-Krishna,  the Child Krishna—a quite prominent feature of modern Krishnaism. The last element seems  to have been Krishna Gopijanavallabha, Krishna the lover of the Gopis,  among whom Radha occupies a special position. In some books Krishna is  presented as the founder and first teacher of the Bhagavata religion.
| ref =   harv
| postscript =  &lt;!--None--&gt;
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.jstor.org/pss/2051211
|title=Review:''Krishna: Myths,  Rites, and Attitudes.'' by Milton  Singer; Daniel H. H. Ingalls, The Journal of Asian Studies, Vol. 27, No.  3 (May, 1968 ), pp. 667-670
|publisher=www.jstor.org
|accessdate=2008-05-24
|last=Basham
|first=A. L.
}}
&lt;/ref&gt; ഈ രീതിയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള പലയിടത്തും ഭക്തരെ ''വാസുദേവകർ''(''Vāsudevaka'') എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book
| author = Singh, R.R.
| year = 2007
| title =  Bhakti And Philosophy
| url = https://archive.org/details/bhaktiphilosophy0000rsin
| publisher = Lexington Books
| isbn =  0739114247
}}
:p. 10:  &quot;[Panini's] term Vāsudevaka, explained by the second century 
B.C  commentator Patanjali, as referring to &quot;the follower of Vasudeva, 
God of  gods.&quot;&lt;/ref&gt;വൈഷ്ണവത്തിൽ പിന്നീട് ചതുർ-അവതാരാഖ്യാനമായി മാറിയ കൃഷ്ണ-വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ എന്നിവർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഹരിവംശത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;
{{cite journal 
|title= The emergence of a group of four  characters (Vasudeva, Samkarsana, Pradyumna, and Aniruddha) in the  Harivamsa: points for consideration|journal = Journal of Indian Philosophy
|author =  Couture, André
|authorlink= 
|coauthors= 
|year= 2006
|publisher= 
|location= 
|volume = 34
|issue = 6
|pages= 571–585
|url= https://archive.org/details/sim_journal-of-indian-philosophy_2006-12_34_6/page/571
|doi= 
10.1007/s10781-006-9009-x 
|ref= harv  |issn = 0022-1791}}
&lt;/ref&gt;

=== പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ ===
കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ&lt;br /&gt;
ഹരയേ പരമാത്മനേ&lt;br /&gt;
പ്രണതക്ലേശനാശായ&lt;br /&gt;
ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ&lt;ref&gt; 'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം&lt;/ref&gt;

=== ഭക്തിയോഗം ===

പ്രാർത്ഥന എന്നത് ഏതെങ്കിലും ഒരു ദൈവവിശ്വാസവുമായി മാത്രം ബന്ധപ്പെട്ട് നിൽക്കുന്നതല്ല. എങ്കിലും ഹൈന്ദവവിശ്വാസത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ചും വൈഷ്ണവഭേദത്തിൽ ഭക്തിപ്രകാരവും നിർവൃതികാരകവുമായ ദൈവസങ്കല്പം കൃഷ്ണന്റേതാണ്.&lt;ref name =  
&quot;Klostermaier1974&quot;&gt;
{{cite journal
 | author =  Klostermaier, K.
 | year = 1974
 | title = The  Bhaktirasamrtasindhubindu of Visvanatha Cakravartin
 | journal =  Journal of the American Oriental Society
 | volume = 94
 | issue = 1
 | pages = 96–107
 | url = 
http://links.jstor.org/sici?sici=0003-0279(197401%2F03)94%3A1%3C96%3ATBOVC%3E2.0.CO%3B2-E

 | accessdate  = 2008-04-12
 | doi =  10.2307/599733
 | jstor =  10.2307/599733
 | publisher =  American Oriental Society
 | ref =  harv
}}&lt;/ref&gt; കൃഷ്ണഭക്തർ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആധാരം തന്നെ കൃഷ്ണലീലയിൽ(''lila''-'divine play) അധിഷ്ടിതമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.
വൈഷ്ണവഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന കൃതി ഭാഗവതമാണ് . ഭാഗവതം സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു . അതിനാൽ ഇതിനെയൊരു ദിവ്യഗ്രന്ഥമായി വൈഷ്ണവർ കരുതുന്നു . ഭാഗവതം പാരായണം ചെയ്യുന്നതും , കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെ കീർത്തിക്കുന്നതും മുക്തിപ്രദമാണെന്നു വൈഷ്ണവർ വിശ്വസിക്കുന്നു . ബംഗാളിലെ ഭക്തികവികൾ ഭഗവതത്തിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു ധാരാളം കീർത്തനങ്ങളും സ്തോത്രങ്ങളും രചിക്കുകയുണ്ടായി .കൃഷ്ണ ഭക്തന്മാരായ വൈഷ്ണവരെ പൊതുവിൽ ''ഭാഗവതന്മാർ'' എന്നും , ''ഭഗവൽ പാദർ'' എന്നും സംബോധന ചെയ്യുന്നു . 5 ,6 ശതകങ്ങളിൽ ബംഗാളിൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം വളരെയേറെ പോഷിക്കപ്പെട്ടു . [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു]] , ശ്രീരാമകൃഷ്ണ പരമഹംസർ , മീരാദേവി തുടങ്ങിയവർ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിനു നൽകിയ സംഭാവനകൾ വിശിഷ്ടങ്ങളാണ് .

===കൃഷ്ണാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിലെ മൂർത്തികൾ=== 

കൃഷ്ണാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന മൂർത്തി ജനാർദ്ദനനാകുന്നു .ഗുരുവായൂരിലെ മൂർത്തിയും ഇതാണ് . ഇതുകൂടാതെ  ബലരാമമൂർത്തി , മഹാസുദര്ശനമൂർത്തി,  രാധാമാധവമൂർത്തി , രാമകൃഷ്ണമൂർത്തി , രുക്മിണീഗോപാലമൂർത്തി , വിനായകഗോപാലമൂർത്തി , പാർത്ഥസാരഥി , നർത്തനഗോപാലൻ , കാളിയമർദ്ദനമൂർത്തി എന്നിവയുമുണ്ട് . കൃഷ്ണാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിലെ 
നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റി ആറ്മൂർത്തികൾ കൃഷ്ണന്റെ ഓരോ ലീലകളാണ് . ഇത്തരത്തിൽ
നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റി ആറ്  ഗോപാലമന്ത്രങ്ങളുമുണ്ട് . രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ കുറെയേറെ തന്മയത്വമാർന്ന മൂർത്തീഭേദങ്ങളെ കാണുവാൻ സാധിക്കും . ഇതുകൂടാതെ ചതുരക്ഷരീ ഗോപാലം , അഷ്ടാക്ഷരീ ഗോപാലം , ദശാക്ഷരീ ഗോപാലം , അഷ്ടാദശാക്ഷരീ ഗോപാലം , വിംശത്യക്ഷര ഗോപാലം , രാജഗോപാലം , സമ്മോഹന ഗോപാലം തുടങ്ങിയ പ്രധാന മന്ത്രങ്ങളാൽ ഗോപാലമൂർത്തികളെ പൂജിക്കുന്നു . മഹാസുദര്ശനമൂർത്തി വിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണരൂപമാണ് . ഇതിൽ പ്രധാനമായ മന്ത്രം മഹാസുദര്ശന മന്ത്രമാണ് . സുദർശനമൂർത്തികൾ തന്നെ 12 എണ്ണമുണ്ട് .


കേരളത്തിലെ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലെ തേവാരമൂർത്തികളിൽ രണ്ട് കയ്യിലും വെണ്ണ പിടിച്ച് കോണകമുടുത്ത് നിൽക്കുന്ന  കൃഷ്ണനെ (  വെണ്ണ കണ്ണൻ )    ആരാധിയ്ക്കാറുണ്ട്. 

== സ്വാധീനം ==
=== കലാരൂപങ്ങളിൽ ===
[[പ്രമാണം:Kathakali  of kerala.jpg|thumb|left|150px|ഒരു കഥകളി നടൻ കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ]]
ഇന്ത്യൻ രംഗകലകളെപ്പറ്റിപ്പറയുമ്പോൾ ഹോറിറ്റ്സ് (''Horwitz'') പതഞ്ജലിയുടെ മഹാഭാഷ്യത്തെക്കുറിച്ചും(''Mahabhashya'' - ക്രി.മു 150)അതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കംസവധത്തെക്കുറിച്ചും ബാലിബന്ധത്തെക്കുറിച്ചും പരാമർശിച്ചുകാണുന്നു. &lt;ref&gt;Varadpande  p.231&lt;/ref&gt; ഭാസന്റെ ''ബാലചരിത്രവും'' ''ദൂതവാക്യവും'' (ക്രി. മു 400 )  മാത്രമാണ് കൃഷ്ണകഥയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി രചിച്ച പ്രമുഖ സംസ്കൃത നാടകങ്ങൾ. ആദ്യത്തേത് കൃഷ്ണന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുമ്പോൾ രണ്ടാമത്തേത് മഹാഭാരതയുദ്ധത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയ ഏകാംഗനാടകമാണ്.&lt;ref&gt;Varadpande  p.232-3&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:FullPagadeYakshagana.jpg|right|thumb|150px|യക്ഷഗാനത്തിലെ കൃഷ്ണവേഷം]]
ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയോടു കൂടി പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൃഷ്ണകഥ വൻതോതിൽ കലാരൂപങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഗീതഗോവിന്ദം ഭാരതം മുഴുവൻ പ്രശസ്തി ആർജ്ജിച്ചു. ഇതിന് ധാരാളം അനുകരണങ്ങളും ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങി. ഭക്തി കവികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനങ്ങൾ നാടോടി-ശാസ്ത്രീയ സംഗീത മേഖലകളിൽ നിരവധി പിറന്നു.

ഭാരതീയ ശാസ്ത്രീയ കലാരൂപങ്ങളായ ഒഡീസിയും മണിപ്പൂരിയും കൃഷ്ണകഥയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി നൃത്തങ്ങൾ രൂപവൽകരിച്ചു വൃന്ദാവനത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന രാസലീല നൃത്തരൂപം കഥക്, കൃഷ്ണനാട്ടം എന്നിവയുമായി ആശയങ്ങൾ പങ്കിട്ടു. കഥകളിയുടെ മുൻഗാമിയായ കൃഷ്ണനാട്ടം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് അവതരിപ്പിച്ച് വന്നത്.&lt;ref name=Zarrilli2000&gt;{{cite book
 | author = Zarrilli, P.B.
 | year =  2000
 |  title = Kathakali Dance-Drama: Where Gods and Demons Come to Play
 | url = https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr
 | publisher =  Routledge
 | pages = [https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr/page/246 246]
}}&lt;/ref&gt; മധ്യകാല മഹാരാഷ്ട്രയിൽ രൂപപ്പെട്ടുവന്ന ഹരികഥ എന്ന കലാരൂപത്തിൽ കൃഷ്ണ കഥ നൃത്തം, സംഗീതം എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ വിശദീകരിക്കുകയായിരുന്നു. ഇത് തമിഴ്‌ നാട്, കേരളം മുതലായ തെക്കൻ സംസ്ഥാനത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഈ കലാരൂപത്തിൽ നിന്നാണ് കഥാപ്രസംഗം വികസിച്ചുവന്നത്. കർണ്ണാടകയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന യക്ഷഗാനം എന്ന കലാരൂപം പുരാണത്തിലെ കൃഷ്ണകഥയെ അവലംബിച്ചാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. പല ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലേയും ചലച്ചിത്രങ്ങളെ കൃഷ്ണകഥ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Raja_Ravi_Varma,_Yasoda_Adorning_Krishna.jpg|കൃഷ്ണനെ ഒരുക്കുന്ന യശോദ, [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം
പ്രമാണം:Radha_Madhavam.jpg|രാധാ മാധവം, [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം
പ്രമാണം:Radhakrishna.jpg|രാധാ കൃഷ്ണൻ
പ്രമാണം:Krishna saga.jpg|കുട്ടിക്കാലത്തെ ചെയ്തികൾ, ഒരു ചിത്രീകരണം.
പ്രമാണം:Krishna defeats Trinavarta.jpg|തൃണാവർത്തന വധം
പ്രമാണം:Krishna_kills_Aghasura.jpg|അഘാസുരവധം.
പ്രമാണം:Krishna_and_Radha_dancing_the_Rasalila,_Jaipur,_19th_century.jpg|രാസലീല
പ്രമാണം:Krishna_Killing_the_Horse_Demon_Keshi.jpg|കേശി വധം
പ്രമാണം:Krishna_Narakasura.jpg|നരകാസുര യുദ്ധം
പ്രമാണം:Krishna Splits the Double Arjuna Tree.jpg|കുബേരപുത്ര മോക്ഷം
പ്രമാണം:Krishna Killing King Kamsa and Balarama Slaying a Wrestler LACMA AC1995.163.1.jpg|കംസവധം
പ്രമാണം:Kaliya_Daman.png|കാളിയ മർദ്ദനം
File:Krishna N Radha.jpg| കൃഷ്ണനും രാധയും

&lt;/gallery&gt;


==ശ്രീ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാരും പുത്രിമാരും==

== പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==

=== ദേശീയ തലത്തിൽ ===

# മധുര ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ഉത്തർ പ്രദേശ് 
# ദ്വാരക ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ഗുജറാത്ത്‌ 
# ഉഡുപ്പി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കർണാടക 
# ഇസ്കോൺ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ബാംഗ്ലൂർ
# തിരുപ്പതി തിരുമല വെങ്കടേശ്വര ക്ഷേത്രം, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് (ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉപദേവൻ) 

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===

#[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ
#[[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ 
#അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ
#ശ്രീപദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീകൃഷ്ണൻ മൂന്ന് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്ന്)
#തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം (സന്താനഗോപാലമൂർത്തി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം)
#തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
#തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
#തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ
#ചിറക്കൽ കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ
#നാവാമുകുന്ദ ക്ഷേത്രം, തിരുനാവായ, മലപ്പുറം
#[[പൂന്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]], കീഴാറ്റൂർ, പെരിന്തൽമണ്ണ, മലപ്പുറം (ശ്രീകൃഷ്ണ സങ്കല്പം)
#നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം 
#തൊടുപുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
#ഇടവെട്ടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി (ധന്വന്തരി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം) 
#ആശ്രാമം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം  
#പന്മന തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം
#ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട 
#ജഗതി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ധന്വന്തരി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം)
#ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
#രവിപുരം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
#മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ
#തിരുമണിക്കര ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം  മഞ്ചേരി മലപ്പുറം

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}
{{commonscat|Krishna}}
{{Krishna}}
{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{VishnuAvatars}}
{{Mahabharata}}
{{Authority control}}
{{Hinduism-stub|Krishna}}

[[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൃഷ്ണൻ]]
[[വർഗ്ഗം:രോഹിണി നക്ഷത്രജാതർ]]</text>
      <sha1>6g8zmqr0894efpdqbnmirue4bioglag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കോഴി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14906</id>
    <revision>
      <id>4614024</id>
      <parentid>4610682</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>I have added an important info regarding chicken on a public health as per the current issues in Kerala.</comment>
      <origin>4614024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21590" sha1="fty2msdgfpx19x7frq7piwhpdg34swf" xml:space="preserve">{{prettyurl|hen}}
{{Taxobox | name = കോഴി
 | status        = വളർത്തു പക്ഷി
 | image         = Male and female chicken sitting together.jpg
 | image_width   = 200px
 | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right)
 | regnum        = [[Animal]]ia
 | phylum        = [[Chordate|Chordata]]
 | classis       = [[Bird|Aves]]
 | ordo          = [[Galliformes]]
 | familia       = [[Phasianidae]]
 | subfamilia    = [[Phasianinae]]
 | genus         = ''[[Junglefowl|Gallus]]''
 | species       = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]''
 | subspecies    = '''''Gallus gallus domesticus''''' &lt;br&gt; ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
 | binomial      =
 | binomial_authority  =
 | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f)
 }}

[[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ആഗോളമായി മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിലെ പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്.    

ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന്  കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത്  ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്.   

വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ  ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു.      

സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ  വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്.   

[[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]]

== ഇണ ==
കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും .

== പ്രത്യേകതകൾ ==
ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട  വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി  ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും  പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത  ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ  ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു.  ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 

== ഉപയോഗം ==
[[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]]
മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. 

ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com&lt;/ref&gt;

==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ==
പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ്  അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. 

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന  ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറികൾ - 239

മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g	(21%)

പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g	(19%)

സോഡിയം - 82 mg (3%)

പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%)

പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%)

കാൽസ്യം - 1%

അയൺ -  7%

വിറ്റാമിൻ B6 - 20%	

കൊബലമിൻ -	5%

മഗ്നിഷ്യം -	5%	

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറി: 158

കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g

പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g

സോഡിയം: 47 mg

പൊട്ടാസ്യം: 343 mg

പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg

മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg

ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg

സെലിനിയം: 32µg

== കേരളത്തിൽ കാണുന്ന മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ ==
*  ബിവി 380 - വർഷം ഏകദേശം 280-308 മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
* [[വൈറ്റ് ലഗോൺ]] - വർഷം ഏകദേശം 280-320  മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും അത്യാവശ്യം പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
* ഓസ്ട്രലോർപ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 364 മുട്ടകൾ വരെയും ഇട്ടതായി കാണുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
*  റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. 
*  സോണാലി - 180 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ്, ഫയോമി എന്നിവയുടെ ചേർന്ന സങ്കരയിനം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്.
*  ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി-150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും അത്യാവശ്യം പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. 
* [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. 
* [[ഗ്രാമപ്രിയ]]
* [[ഗ്രാമലക്ഷ്മി]]
* [[അസീൽ ]]

==അലങ്കാരക്കോഴികൾ==
*  ബ്രഹ്മ 
*  സിൽക്കി 
*  സൊണാലി 
*  ഫയോമി 
{{CC|Gallus gallus domesticus}}

== ഇതും കാണുക ==
[[കാട്ടുകോഴി]]
== മറ്റ് കണ്ണികൾ ==

[[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]]
==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Bird-stub}}</text>
      <sha1>fty2msdgfpx19x7frq7piwhpdg34swf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614028</id>
      <parentid>4614024</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21602" sha1="eh900pctj9evdmsb3ni8nqiojbz61so" xml:space="preserve">{{prettyurl|hen}}
{{Taxobox | name = കോഴി
 | status        = വളർത്തു പക്ഷി
 | image         = Male and female chicken sitting together.jpg
 | image_width   = 200px
 | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right)
 | regnum        = [[Animal]]ia
 | phylum        = [[Chordate|Chordata]]
 | classis       = [[Bird|Aves]]
 | ordo          = [[Galliformes]]
 | familia       = [[Phasianidae]]
 | subfamilia    = [[Phasianinae]]
 | genus         = ''[[Junglefowl|Gallus]]''
 | species       = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]''
 | subspecies    = '''''Gallus gallus domesticus''''' &lt;br&gt; ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
 | binomial      =
 | binomial_authority  =
 | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f)
 }}

[[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിലെ പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്.    

ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന്  കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത്  ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്.   

വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ  ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു.      

സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ  വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്.   

[[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]]

== ഇണ ==
കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും .

== പ്രത്യേകതകൾ ==
ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട  വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി  ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും  പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത  ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ  ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു.  ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 

== ഉപയോഗം ==
[[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]]
മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. 

ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com&lt;/ref&gt;

==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ==
പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ്  അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. 

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന  ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറികൾ - 239

മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g	(21%)

പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g	(19%)

സോഡിയം - 82 mg (3%)

പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%)

പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%)

കാൽസ്യം - 1%

അയൺ -  7%

വിറ്റാമിൻ B6 - 20%	

കൊബലമിൻ -	5%

മഗ്നിഷ്യം -	5%	

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറി: 158

കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g

പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g

സോഡിയം: 47 mg

പൊട്ടാസ്യം: 343 mg

പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg

മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg

ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg

സെലിനിയം: 32µg

== കേരളത്തിൽ കാണുന്ന മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ ==
*  ബിവി 380 - വർഷം ഏകദേശം 280-308 മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
* [[വൈറ്റ് ലഗോൺ]] - വർഷം ഏകദേശം 280-320  മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും അത്യാവശ്യം പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
* ഓസ്ട്രലോർപ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 364 മുട്ടകൾ വരെയും ഇട്ടതായി കാണുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
*  റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. 
*  സോണാലി - 180 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ്, ഫയോമി എന്നിവയുടെ ചേർന്ന സങ്കരയിനം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്.
*  ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി-150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും അത്യാവശ്യം പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. 
* [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. 
* [[ഗ്രാമപ്രിയ]]
* [[ഗ്രാമലക്ഷ്മി]]
* [[അസീൽ ]]

==അലങ്കാരക്കോഴികൾ==
*  ബ്രഹ്മ 
*  സിൽക്കി 
*  സൊണാലി 
*  ഫയോമി 
{{CC|Gallus gallus domesticus}}

== ഇതും കാണുക ==
[[കാട്ടുകോഴി]]
== മറ്റ് കണ്ണികൾ ==

[[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]]
==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Bird-stub}}</text>
      <sha1>eh900pctj9evdmsb3ni8nqiojbz61so</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614036</id>
      <parentid>4614028</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21664" sha1="8q17y28fyaq1u8n011unuwvcsr4qxmx" xml:space="preserve">{{prettyurl|hen}}
{{Taxobox | name = കോഴി
 | status        = വളർത്തു പക്ഷി
 | image         = Male and female chicken sitting together.jpg
 | image_width   = 200px
 | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right)
 | regnum        = [[Animal]]ia
 | phylum        = [[Chordate|Chordata]]
 | classis       = [[Bird|Aves]]
 | ordo          = [[Galliformes]]
 | familia       = [[Phasianidae]]
 | subfamilia    = [[Phasianinae]]
 | genus         = ''[[Junglefowl|Gallus]]''
 | species       = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]''
 | subspecies    = '''''Gallus gallus domesticus''''' &lt;br&gt; ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
 | binomial      =
 | binomial_authority  =
 | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f)
 }}

[[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയ  ഗുണമേന്മയുള്ള  പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്.    

ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന്  കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത്  ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്.   

വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ  ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു.      

സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ  വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്.   

[[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]]

== ഇണ ==
കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും .

== പ്രത്യേകതകൾ ==
ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട  വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി  ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും  പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത  ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ  ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു.  ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 

== ഉപയോഗം ==
[[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]]
മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. 

ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com&lt;/ref&gt;

==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ==
പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ്  അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. 

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന  ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറികൾ - 239

മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g	(21%)

പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g	(19%)

സോഡിയം - 82 mg (3%)

പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%)

പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%)

കാൽസ്യം - 1%

അയൺ -  7%

വിറ്റാമിൻ B6 - 20%	

കൊബലമിൻ -	5%

മഗ്നിഷ്യം -	5%	

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറി: 158

കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g

പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g

സോഡിയം: 47 mg

പൊട്ടാസ്യം: 343 mg

പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg

മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg

ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg

സെലിനിയം: 32µg

== കേരളത്തിൽ കാണുന്ന മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ ==
*  ബിവി 380 - വർഷം ഏകദേശം 280-308 മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
* [[വൈറ്റ് ലഗോൺ]] - വർഷം ഏകദേശം 280-320  മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും അത്യാവശ്യം പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
* ഓസ്ട്രലോർപ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 364 മുട്ടകൾ വരെയും ഇട്ടതായി കാണുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
*  റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. 
*  സോണാലി - 180 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ്, ഫയോമി എന്നിവയുടെ ചേർന്ന സങ്കരയിനം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്.
*  ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി-150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും അത്യാവശ്യം പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. 
* [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. 
* [[ഗ്രാമപ്രിയ]]
* [[ഗ്രാമലക്ഷ്മി]]
* [[അസീൽ ]]

==അലങ്കാരക്കോഴികൾ==
*  ബ്രഹ്മ 
*  സിൽക്കി 
*  സൊണാലി 
*  ഫയോമി 
{{CC|Gallus gallus domesticus}}

== ഇതും കാണുക ==
[[കാട്ടുകോഴി]]
== മറ്റ് കണ്ണികൾ ==

[[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]]
==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Bird-stub}}</text>
      <sha1>8q17y28fyaq1u8n011unuwvcsr4qxmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18576</id>
    <revision>
      <id>4614053</id>
      <parentid>4611481</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T17:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishalsathyan19952099</username>
        <id>57735</id>
      </contributor>
      <comment>/* ആറാട്ട് */</comment>
      <origin>4614053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71912" sha1="sf90u5hwm09gt6gj67woofcr0m6rxvc" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ernakulam Siva Temple}}
{{Infobox temple
| name               = എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം
| image              = Ernakulathappan Temple.JPG
| image_alt          =
| caption            = ക്ഷേത്ര ഗോപുരം
| pushpin_map        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| latd = 9 | latm = 30 | lats = 5 | latNS = N
| longd= 76 | longm= 35 | longs = 5 | longEW = E
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        =
| proper_name        = എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം
| devanagari         = 
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = எறணாகுளம் சிவன் கோவில்
| Tagalog            = Templo ng Siva sa Ernakulam
| Hindi              = एर्नाकुलम शिव मंदिर
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           = [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[എറണാകുളം]]
| elevation_m        =
| primary_deity_God  = [[പരമശിവൻ]]
| primary_deity_Godess =
| utsava_deity_God   =
| utsava_deity_Godess=
| Direction_posture  = [[പടിഞ്ഞാറ്]]
| Pushakarani        = 
| Vimanam            = 
| Poets              = 
| Prathyaksham       = പരമശിവൻ
| important_festivals= [[ശിവരാത്രി]], തിരുവുത്സവം
| architecture       = കേരള-ദ്രാവിഡ ശൈലി
| number_of_temples  = 1
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = 
| temple_board       = [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]
| Website            = 
}}
കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[എറണാകുളം]] നഗരമദ്ധ്യത്തിൽ, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തുള്ള [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ|കൊച്ചി കായലിലേക്ക്]] ദർശനം ചെയ്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മഹാദേവ ക്ഷേത്രമാണ് '''എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം'''.  [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമപ്രതിഷ്ഠിതനായ]] കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണിത്.&lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt; അത്യുഗ്രമൂർത്തിയായ [[ശിവൻ|പരമശിവനാണ്‌]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. [[കിരാതമൂർത്തി|കിരാതമൂർത്തിയായും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീസമേതനായും]] രണ്ടുരൂപങ്ങളിൽ ഇവിടെ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. '''എറണാകുളത്തപ്പൻ''' എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്ന ഇവിടത്തെ മഹാദേവൻ എറണാകുളം നഗരത്തിന്റെ കുലദൈവമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 

എറണാകുളം ക്ഷേത്രം വാസ്തവത്തിൽ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു വലിയ ക്ഷേത്രസമുച്ചയമാണ്. ഈ ശിവക്ഷേത്രത്തിന്‌ സമീപം കന്നഡശൈലിയിലുള്ള ഒരു [[ഹനുമാൻ|ആഞ്ജനേയക്ഷേത്രവും]] തമിഴ് ശൈലിയിലുള്ള ഒരു സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. എങ്കിലും മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്വതന്ത്രമായിത്തന്നെ നിലനിന്നുപോരുന്നു. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]യിലെ മൂന്ന് സംസ്കാരങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് കാണാൻ കഴിയുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതുവഴി ലഭിയ്ക്കുന്നു. 

പണ്ട് ക്ഷേത്രം ചേരാനെല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ വകയായിരുന്നു. കർത്താക്കന്മാരും [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജാക്കന്മാരുമാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയിട്ടുള്ളത്. [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[തിരുവാതിര (നക്ഷത്രം)|തിരുവാതിര നാളിൽ]] ആറാട്ടായി എട്ടുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവം, [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിലെ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]] എന്നിവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഇന്ന് ക്ഷേത്രഭരണം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
'''എറണാകുളം''' എന്ന സ്ഥലപ്പേരിനെ ചൊല്ലി പലവിധ അഭിപ്രായങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ''ഏറെ നാൾ കുളം'' ആണ് എറണാകുളമായതെന്നാണ് ഒരു വാദം. ഒരുപാടുകാലം എറണാകുളം ജലത്തിലായിരുന്നുവെന്ന് കാണിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ പ്രയോഗം. മറ്റൊരു അഭിപ്രായം, ''ഇറയനാർകുളം'' ആണ് എറണാകുളമായതെന്നാണ്. [[തമിഴ്]] ഭാഷയിൽ ശിവനെ ''ഇറയനാർ'' എന്ന് വിളിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഇന്നത്തെ തെക്കേ ഇന്ത്യ മുഴുവൻ പഴയ [[തമിഴകം|തമിഴകത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നതിനാൽ ഈ വാദത്തിന് വിശ്വാസ്യതയുണ്ട്. ശിവന്റെ സ്ഥാനം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ഇറയനാർകളം'' എന്ന പേര് വരികയും അത് പിന്നീട് എറണാകുളമാകുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് ഈ വാദം പിന്തുടരുന്ന ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നത്. മറ്റൊരു അഭിപ്രായം ''ഋഷിനാഗക്കുളം'' ആണ് എറണാകുളമായതെന്നാണ്. എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറകിലുള്ള കുളത്തിന്റെ പേരാണ് ഋഷിനാഗക്കുളം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന പേരാണത്.

=== പ്രതിഷ്ഠ ===
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ കുലമുനി എന്നുപേരായ ഒരു മുനി ഹിമാലയത്തിൽ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ദേവലൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു ശിഷ്യനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ കുലുമുനി നടത്താൻ നിശ്ചയിച്ച ഹോമത്തിന് പൂജാദ്രവ്യങ്ങൾ ശേഖരിയ്ക്കാൻ ദേവലനും സഹപാഠികളും കൂടി കാട്ടിലേയ്ക്കുപോയി. പോകുന്ന വഴിയ്ക്കുവച്ച് അവർ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടു. അതിനെ കണ്ടപ്പോൾത്തന്നെ മറ്റു ശിഷ്യന്മാരെല്ലാം പേടിച്ച് ഓടിപ്പോയി ചെടികൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ ദേവലനാകട്ടെ അടുത്തുകണ്ട ഒരു കാട്ടുവള്ളി കണ്ട് അതുകൊണ്ട് കുരുക്കിട്ടുപിടിച്ച് പാമ്പിനെ കൊന്നു. സഹപാഠികളിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ കുലുമുനി പാമ്പിനെ കൊന്ന ദേവലൺ പാമ്പിന്റെ തലയും മനുഷ്യന്റെ ഉടലുമുള്ള ഭീകരജീവിയായി മാറട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. ഇതുകേട്ട ദേവലൻ ശാപമോക്ഷം അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ശാന്തനായ കുലുമുനി അവന് ശാപമോക്ഷം കൊടുത്തു: {{quote|ഇവിടെനിന്ന്‌ കിഴക്ക്‌ ദിക്കിലായി ഇലഞ്ഞിമരച്ചുവട്ടിൽ നാഗം പൂജ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ശിവലിംഗമുണ്ട്‌. ഈ വിഗ്രഹം പൂജ നടത്തുവാനായി നീ വാങ്ങി ദക്ഷിണദിക്കിലേക്ക്‌ പോകുക. ഒരു സ്ഥലത്ത്‌ വച്ച്‌ നീ പൂജ ചെയ്യുമ്പോൾ ആ വിഗ്രഹം അവിടെ ഉറച്ചുപോകും. അവിടെ വച്ച്‌ നീ ശാപമോചിതനാകും.}} ശാപം കാരണം ദേവലൻ നാഗർഷി എന്നുപേരായ ഒരു നാഗമായി മാറി.  നാഗർഷി ശിവലിംഗവുമായി ദക്ഷിണദിക്കിലേക്ക്‌ യാത്രയായി. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങൾ നാഗർഷി സന്ദർശിച്ചു. എറണാകുളത്തെത്തിയപ്പോൾ നാഗർഷി വൃക്ഷത്തണലിൽ വിഗ്രഹത്തെ വച്ചിട്ട്‌ അടുത്തുള്ള കുളത്തിലിറങ്ങി കുളിച്ച്‌ വന്ന്‌ പൂജചെയ്തു. രാവിലെ കുളക്കടവിൽ കുളിയ്ക്കാനെത്തിയവർ ഒരു ഭീകരജീവി നടത്തുന്ന പൂജ കണ്ട്‌ ഭയന്ന്‌ ആളുകളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി. അവരെത്തി നാഗർഷിയെ ഉപദ്രവിക്കുവാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ശിവലിംഗവുമായി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച നാഗർഷിക്ക്‌ ശിവലിംഗം അവിടെ ഉറച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. ശിവലിംഗത്തിന്‌ മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം നടത്തി നാഗർഷി ശാപമോചിതനായി. കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന നാട്ടുകാർ ദേശാധിപനായ തൂശത്തുകൈമളെ ഈ വിവരം അറിയിക്കുകയും ശിവലിംഗം ഇരുന്ന സ്ഥാനത്ത്‌ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ആ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്ന് പ്രസിദ്ധമായ എറണാകുളം മഹാശിവക്ഷേത്രം.

== ചരിത്രം ==

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===
എറണാകുളം നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് കൊച്ചിക്കായലിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കലാലയങ്ങളിലൊന്നായ [[മഹാരാജാസ് കോളേജ്]], [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്]] ഓഫീസ്, സെഷൻസ് കോടതി, കൊച്ചി ആർട്ട് ഗ്യാലറി, രാജേന്ദ്രമൈതാൻ, സുഭാഷ് പാർക്ക് തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ രണ്ടുഭാഗത്തും ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. കായലിനോടുചേർന്ന് മറൈൻ ഡ്രൈവ് റോഡ് കടന്നുപോകുന്നു. റോഡിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേരെഴുതിയ മനോഹരമായ കവാടം കാണാം. റോഡിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെ ഏകദേശം നൂറുമീറ്റർ ദൂരം കാണും. ക്ഷേത്രകവാടത്തിനകത്താണ് വാഹനപാർക്കിങ് സൗകര്യവും മറ്റുമുള്ളത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ നിരവധി മരങ്ങൾ കാണാം. അവയെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് ഏതാനും ദൂരം കൂടിപ്പോയാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിന് മുന്നിലെത്താം. ഇരുനിലകളോടുകൂടിയ പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരം വലിയ അലങ്കാരപ്പണികളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗാംഭീര്യത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഗോപുരത്തിനടുത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും ചെരുപ്പ് കൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന് കീഴിലുള്ള ഒരു 'എ' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് എറണാകുളം ദേവസ്വം. ഗോപുരത്തിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി ക്ഷേത്രം വക വെടിപ്പുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. വെടിവഴിപാട് ഇവിടെ ഭഗവാന് പ്രധാനമാണ്.

പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്ന് ആദ്യമെത്തുന്നത് ആനക്കൊട്ടിലിലാണ്. സാമാന്യം വലിപ്പമുള്ള ആനക്കൊട്ടിലാണിത്. അഞ്ചാനകളെ വച്ച് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാം. ആനക്കൊട്ടിലിനപ്പുറത്താണ് ഭഗവദ്വാഹനമായ [[നന്ദി]]യെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന ഉത്തുംഗമായ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരമുള്ളത്. ഏകദേശം അമ്പതടി ഉയരം വരുന്ന ഈ കൊടിമരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ട് അധികകാലമായിട്ടില്ല. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുരയാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു സാമാന്യം. വലിപ്പമുള്ള ബലിക്കല്ലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാൽ പുറത്തുനിന്നുള്ള ദർശനത്തിന് അത് തടസ്സമല്ല. ബലിക്കൽപ്പുരയുടെ മച്ചിൽ പതിവുപോലെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിന്റെയും]] [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെയും]] രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.

താരതമ്യേന ചെറിയൊരു മതിലകമാണ് എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രത്തിലേത്. ഏകദേശം രണ്ടേക്കർ വിസ്തീർണ്ണമേ വരൂ ഈ മതിലകത്തിന്. എന്നാൽ, മഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ മറ്റ് ലക്ഷണങ്ങളെല്ലാമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് ക്ഷേത്രം വക ഹാളായ എറണാകുളത്തപ്പൻ ഹാൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വിവാഹാദികാര്യങ്ങൾക്കും കലാപരിപാടികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ഹാളാണിത്. ഇവിടെ ഇത്തരത്തിൽ പരിപാടികളില്ലാത്ത ദിവസങ്ങൾ കുറവാണ്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. മുഖപ്പോടുകൂടിയ ശ്രീകോവിലാണിത്. [[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശമുള്ള വിഗ്രഹമാണിവിടെയുള്ളത്. [[മണ്ഡലകാലം|മണ്ഡലകാലത്ത്]] ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഇവിടെവച്ചാണ്. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയും. നാഗരാജാവായി ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ [[വാസുകി|വാസുകിയും]] കൂടെ നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും നാഗചാമുണ്ഡിയുമടക്കമുള്ള പരിവാരങ്ങളുമടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ.

ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രക്കുളം. ''ഋഷിനാഗക്കുളം'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രക്കുളത്തിലാണത്രേ പൂജയ്ക്കുമുമ്പ് നാഗർഷി കുളിച്ചത്. അതാണ് ഈ പേരിന്റെ കാരണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഈ കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാന്റെ ആറാട്ടും നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേനടയിലെ വാതിൽ അടച്ചിട്ടിരിയ്ക്കുകയാണ്. ആദിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായിരുന്നു ഭഗവാൻ എന്നതിന്റെ സൂചനകൾ ചിലത് കാണിച്ചുതരുന്നുണ്ട് ഈ വാതിൽ. അത്യുഗ്രമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കോപം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്ത് അഗ്നിബാധ പതിവായപ്പോൾ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ദർശനം തിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ് കഥ. എന്നാൽ, ഭഗവാനോടൊപ്പം കുടികൊള്ളുന്ന പാർവ്വതീദേവി ഇന്നും കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായിത്തന്നെ കുടികൊള്ളുന്നു. തെക്കേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും തന്നെ കാണാനില്ല.

=== സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം ===
ക്ഷേത്രമതിലിന് പുറത്ത് വടക്കുഭാഗത്ത് എറണാകുളത്തപ്പൻ ഹാളിന്റെ തൊട്ടടുത്തായി [[തമിഴ്‌നാട്]] ശൈലിയിൽ നിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ട മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം കാണാം. [[വള്ളി (ദേവി)|വള്ളീ]]-[[ദേവയാനി|ദേവയാനീസമേതനായ]] [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയാണ്]]  ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ. കൊച്ചിയിലെ തമിഴ് ബ്രാഹ്മണസമൂഹത്തിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിച്ച് തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനായിരുന്ന കൊച്ചി ദിവാൻ വെങ്കടസ്വാമിയാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിർമ്മാണശൈലിയിലും പൂജാവിധികളിലുമെല്ലാം തമിഴ് സ്വാധീനം പുലർത്തുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഗണപതി, [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]] (ശിവൻ), [[മഹാവിഷ്ണു]], [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാഭഗവതി]] എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. [[തൈപ്പൂയം]], [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാമാസത്തിലെയും വെളുത്ത [[ഷഷ്ഠി]]യും വിശേഷമാണ്. ചൊവ്വാഴ്ച പ്രധാനം. എറണാകുളത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെങ്കിലും അതുമായി എടുത്തുപറയത്തക്ക ബന്ധമൊന്നും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനില്ല. എന്നിരുന്നാലും ശിവക്ഷേത്രത്തിലും ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രത്തിലും എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്.

=== ഹനുമാൻസ്വാമി ക്ഷേത്രം ===
കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുഭാഗത്തായി [[കർണാടക]] ശൈലിയിൽ നിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ട മറ്റൊരു ചെറുക്ഷേത്രം കാണാം. [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ക്ഷേത്രത്തോടുചേർന്ന് ഒരു [[അരയാൽ]] മരമുണ്ട്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ  അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുക്ക് വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടിയിരിയ്ക്കുന്നു. അതായത്  അരയാൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമാകുന്നു]]. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രത്തിനും സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ പഴക്കമേയുള്ളൂ. ഇതാകട്ടെ, എറണാകുളത്തെ തുളു മാധ്വബ്രാഹ്മണരുടെ ആഗ്രഹമനുസരിച്ച് അവരിലൊരാളായിരുന്ന കൊച്ചി ദിവാൻ വെങ്കടറാവു പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. കന്നഡ മധ്വസമ്പ്രദായമനുസരിച്ചാണ് ഇവിടെ പൂജകൾ നടക്കുന്നത്. ഇത്തരത്തിൽ പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായി വരാത്ത അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠയായ ഹനുമാൻ സ്വാമി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായിരിയ്ക്കുന്നു. ഹനുമാനോടൊപ്പം ഇവിടെ [[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമന്നും]] പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ഉപദേവതകളായി നാഗദൈവങ്ങളും [[രാഘവേന്ദ്രസ്വാമികൾ|രാഘവേന്ദ്രസ്വാമികളും]] കുടികൊള്ളുന്നു. [[ഹനുമാൻ ജയന്തി]]യും [[ശ്രീരാമനവമി]]യുമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ശനി, വ്യാഴം, ചൊവ്വ. എറണാകുളത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെങ്കിലും അതുമായി എടുത്തുപറയത്തക്ക ബന്ധമൊന്നും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനില്ല. എന്നിരുന്നാലും ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തുന്ന ഭക്തർ ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
സാമാന്യം വലിപ്പമുള്ള വട്ടശ്രീകോവിലാണ് എറണാകുളത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രത്തിലേത്. ഏകദേശം നൂറടി ചുറ്റളവ് ഈ ശ്രീകോവിലിനുണ്ട്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ളതാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. രണ്ടരയടിയോളം പൊക്കമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. അലങ്കാരസമയത്ത് ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് തിരുവെറണാകുളത്തപ്പൻ, ശിവലിംഗമായി ശ്രീലകത്ത് വിരാജിയ്ക്കുന്നു.

മറ്റു മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടത്തെ ശ്രീകോവിലിൽ ചിത്രശില്പകലാവൈദഗ്ദ്ധ്യത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളൊന്നും തന്നെ ഏറ്റുവാങ്ങിയിട്ടില്ല. തികച്ചും ലളിതമായ നിർമ്മിതിയാണ്. സാധാരണയായി കാണാറുള്ള മിനുക്കുപണികൾ പോലും ഇവിടെയില്ലെന്നതാണ് വാസ്തവം. വടക്കുവശത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ ഓവ് മനോഹരമായി നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു. ശിവക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഓവിനപ്പുറം പ്രദക്ഷിണം പാടില്ല.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിനകത്ത്. എങ്കിലും പ്രദക്ഷിണം നിർബാധം നടത്താം. നാലമ്പലത്തിനകത്തേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടത്തിന് ഇരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടം ഹോമങ്ങൾക്കും മറ്റും ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. പ്രധാന ശ്രീകോവിലിന്റെ നേരെ വടക്കായി കിരാതമൂർത്തി കുടികൊള്ളുന്നു. ശിവഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു ഭാവമാണ് കിരാതമൂർത്തി. [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] പരീക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് [[പാശുപതാസ്ത്രം]] നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് ഈ മൂർത്തി കുടികൊള്ളുന്നത്. പ്രധാന ശിവപ്രതിഷ്ഠയുടെ അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഇതിനും നൽകിവരുന്നത്.  തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[തിടപ്പള്ളി|തിടപ്പള്ളിയും]] വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|കിണറും]] പണിതിട്ടുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നു. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതുപോലെയാണ് ഇവിടെയും ഗണപതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠാരീതിയും മറ്റും. ഗണപതിയ്ക്കൊപ്പം തന്നെ ഇവിടെ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും കരിനാഗത്തെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

ശ്രീകോവിലിന് ചുറ്റുമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]], കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] ([[ബ്രാഹ്മി]]/[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[കൗമാരി]], [[ചാമുണ്ഡി]]), [[വീരഭദ്രൻ]], ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ബ്രഹ്മാവ്, [[അനന്തൻ]], ദുർഗ്ഗാദേവി, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ വികാരമൂർത്തികളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ അവയിൽ ചവിട്ടാനോ തൊട്ട് തലയിൽ വയ്ക്കാനോ പാടില്ല.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന്റെ നേരെ മുന്നിലായി ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. നാലുകാലുകളോടുകൂടിയ താരതമ്യേന ചെറിയ മണ്ഡപമാണിതെന്നതിനാൽ പ്രദക്ഷിണത്തിന് നന്നേ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയും ചെമ്പുമേഞ്ഞതാണ്. ഇതിന്റെ മുകളിലും സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം കാണാം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മച്ചിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഷ്ടദിക്പാലകരുടെയും രൂപങ്ങളും തൂണുകളിൽ മറ്റുചില ദേവ-ബ്രാഹ്മണരൂപങ്ങളും കാണാം. മണ്ഡപത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനമായ നന്ദിയുടെ ഒരു പ്രതിമയുണ്ട്. ഭക്തർ ഈ നന്ദിയുടെ ചെവിയിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ പറയുന്നത് സ്ഥിരം കാഴ്ചയാണ്. നന്ദിയോട് ആഗ്രഹങ്ങൾ പറഞ്ഞാൽ അദ്ദേഹം അവ ഭഗവാനോട് പറയുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

== പ്രതിഷ്ഠ ==

=== തിരുവെറണാകുളത്തപ്പൻ (പരമശിവൻ) ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. അത്യുഗ്രമൂർത്തിയായ ശിവനായാണ് പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. കിരാതമൂർത്തിയായും പാർവ്വതീസമേതനായും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠ ഭഗവാന്നുണ്ട്. രണ്ടരയടി ഉയരമുള്ള ശിവലിംഗത്തിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ആദ്യം കിഴക്കോട്ടായിരുന്നു ഭഗവദ്ദർശനമെന്നും, ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ശിവന്റെ കോപം മൂലം കിഴക്കുഭാഗത്തെ ചേർത്തറ പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ അഗ്നിയ്ക്കിരയായപ്പോൾ, ഭക്തനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരുടെ]] അഭ്യർത്ഥന മാനിച്ച് ഭഗവാൻ സ്വയം പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് കൊച്ചി കായലിന്റെ ഭാഗത്തേക്ക്‌ തിരിഞ്ഞതാണെന്നും, അതല്ല പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തുള്ള [[കൊച്ചി പഴയന്നൂർ ഭഗവതിക്ഷേത്രം|കൊച്ചി പഴയന്നൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ഭഗവതിയ്ക്ക് ദർശനം നൽകാനായാണ് തിരിഞ്ഞതെന്നും കഥകളുണ്ട്. എങ്കിലും, പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായ ശിവപ്രതിഷ്ഠ എന്നത് ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. കിരാതമൂർത്തിയായ പ്രതിഷ്ഠയും ഏകദേശം ഇതേ ഉയരത്തിലാണ്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, കൂവളമാല, പിൻവിളക്ക്, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, വെടിവഴിപാട് എന്നിവയാണ് എറണാകുളത്തപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

== ഉപദേവതകൾ ==

=== ഗണപതി ===
നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിലാണ് ശിവപാർവ്വതീപുത്രനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[കയർ]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[മോദകം]] എന്നിവ ധരിച്ച ഗണപതി മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഗണപതിഹോമം, ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== സുബ്രഹ്മണ്യൻ ===
ഗണപതിയോടൊപ്പം അതേ ശ്രീകോവിലിലാണ് സഹോദരനായ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെയും പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന ഭഗവാൻ, ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തിനിൽക്കുന്നു. പാലഭിഷേകം, ഭസ്മാഭിഷേകം, പഞ്ചാമൃതം, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== അയ്യപ്പൻ ===
നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിലാണ് ഹരിഹരപുത്രനായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. രണ്ടടി ഉയരമുള്ള വിഗ്രഹം പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശബരിമലയിലെ വിഗ്രഹവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യമുള്ള വിഗ്രഹമാണിവിടെ. മുഖപ്പോടുകൂടിയ ഈ നടയിൽ വച്ചാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. നീരാജനം, നെയ്യഭിഷേകം, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് അയ്യപ്പന്റെ നടയിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== നാഗദൈവങ്ങൾ ===
അയ്യപ്പനെ ശ്രീകോവിലിനടുത്തുതന്നെ പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായ വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടങ്ങളുമടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. എല്ലാമാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയുമുണ്ടാകും. നൂറും പാലും, പുറ്റും മുട്ടയും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം എന്നിവയാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

== നിത്യപൂജകൾ ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ രണ്ടുമണിയ്ക്കുള്ള നിയമവെടിയോടെയും തുടർന്ന് ഏഴുതവണയുള്ള ശംഖുവിളിയോടെയും [[തവിൽ|തവിലിന്റെയും]] [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരത്തിന്റെയും]] അകമ്പടിയോടെയും ഭഗവാനെ പള്ളിയുണർത്തിയ ശേഷം മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നട തുറക്കുന്നു. തുടർന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം. മറ്റുക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ ഒരു മണിക്കൂറാണ് നിർമ്മാല്യദർശനം. നിർമ്മാല്യദർശനത്തിനുശേഷം അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. നാലേകാലിന് ഭഗവാന് മലർ, ശർക്കര, കദളിപ്പഴം എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും ആറുമണിയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. എതിരേറ്റുപൂജയ്ക്കിടയിൽത്തന്നെ ഗണപതിഹോമവും നടത്തുന്നു. ആറരയോടെ എതിരേറ്റുശീവേലി തുടങ്ങുന്നു. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ഈ ആചാരം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ജലധാരയും നവകാഭിഷേകവും നടത്തുന്നു. എട്ടുമണിയ്ക്ക് പന്തീരടി പൂജ. പത്തരയോടെ ഉച്ചപൂജയും പതിനൊന്നരയോടെ ഉച്ചശീവേലിയും നടത്തി ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടുമണിയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് നട വീണ്ടും തുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ച് ദീപാരാധന. തുടർന്ന് രാത്രി ഏഴരമണിയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടരമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയും നടത്തി ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നട വീണ്ടും അടയ്ക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രാധികാരം [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പുലിയന്നൂർ, [[പൊന്നാനി]] പുഴക്കര ചേന്നാസ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾക്കായി വീതിച്ചുനൽകിയിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിൽ രണ്ട് കുടുംബക്കാർക്ക് തന്ത്രാധികാരമുള്ള അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം. വിശേഷച്ചടങ്ങുകളിൽ ഇരുകൂട്ടരും ഒന്നിച്ചാണ് ക്രിയകൾ നടത്തുന്നത്. മേൽശാന്തി, കീഴ്ശാന്തി പദവികൾ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമനമാണ്.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
=== കൊടിയേറ്റുത്സവം ===
മകരമാസത്തിൽ തിരുവാതിരനാളിൽ ആറാട്ടായി എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ധ്വജാദിമുറയിൽ (കൊടിയേറ്റത്തോടെ തുടങ്ങുന്ന മുറ) നടക്കുന്ന ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നിരവധി പൂജകളും താന്ത്രികക്രിയകളും നടത്താറുണ്ട്. എറണാകുളത്തപ്പന്റെ ഉത്സവം എറണാകുളം നഗരത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഉത്സവമായാണ് കൊണ്ടാടപ്പെടുന്നത്. തന്മൂലം നിരവധി അലങ്കാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രപരിസരം മുഴുവനുണ്ടാകും.

ഉത്സവത്തിന് മൂന്നുദിവസം മുമ്പ് ശുദ്ധിക്രിയകൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു വർഷത്തിനിടയിൽ സംഭവിച്ച എല്ലാ അശുദ്ധികളെയും നീക്കം ചെയ്യുക എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തുന്നത്. ദ്രവ്യകലശം പൂജിയ്ക്കുന്നതാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷമാണ് ശുദ്ധിക്രിയകൾ തുടങ്ങുക. ക്ഷേത്രപരിസരം മുഴുവൻ തളിയ്ക്കുന്ന പ്രാസാദശുദ്ധിയാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ബിംബശുദ്ധിയുണ്ടാകും. ശിവലിംഗത്തിൽ സംഭവിച്ച അശുദ്ധികൾ നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്. പിന്നീട് പരികലശപൂജ, അധിവാസഹോമം, കലശാധിവാസം തുടങ്ങിയ ക്രിയകളുമുണ്ടാകും.
ഇതേദിവസം തന്നെ, ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എറണാകുളത്തപ്പൻ ഹാളിൽ കലാപരിപാടികളുടെ ഉദ്ഘാടനവും നടക്കും. 

കൊടിയേറ്റദിവസം രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ബിംബശുദ്ധിക്രിയകളും അതിനുശേഷം അവസാനചടങ്ങായ ബ്രഹ്മകലശപൂജയും നടക്കും. ഇവയ്ക്കുശേഷമുള്ള സമയം മുഴുവൻ പതിവുപൂജകൾ തന്നെയാണ്. വൈകീട്ട് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിക്കൂറ എത്തിയ്ക്കുന്നു. സമീപത്തുള്ള മനേപ്പറമ്പ് തവാട്ടിൽ നിന്നാണ് എറണാകുളത്തപ്പന്റെ ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറ കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഭഗവദ്വാഹനമായ നന്ദിയുടെ രൂപം ആലേഖനം ചെയ്ത കൊടിക്കൂറയിൽ തന്ത്രിയുടെ വക വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. അവയ്ക്കുശേഷം, ഏകദേശം ഏഴുമണിയോടെ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തജനങ്ങളുടെ പഞ്ചാക്ഷരജപത്തിന്റെയും തുടരെത്തുടരെ പൊട്ടുന്ന കതിനവെടികളുടെയും അകമ്പടിയോടെ തന്ത്രി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുന്നു. തുടർന്നുള്ള എട്ടുദിവസം എറണാകുളം മുഴുവൻ ഉത്സവലഹരിയിൽ ആറാടും. വിശേഷാൽ പൂജകളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെയുള്ള ശീവേലികളും എറണാകുളത്തപ്പൻ ഹാളിലും പ്രത്യേകം തീർക്കുന്ന സ്റ്റേജുകളിലും നടക്കുന്ന കലാപരിപാടികളും നടയ്ക്കുപുറത്ത് നടക്കുന്ന കൂട്ടവെടിവഴിപാടുകളും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ മുഖരിതമാക്കും.

==== ഉത്സവബലി/ചെറിയ വിളക്ക് ====
ആറാം ദിവസം നടക്കുന്ന ചെറിയ വിളക്കോടെയാണ് ക്ഷേത്രോത്സവം അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിലെത്തുന്നത്. അന്നുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവബലിയും നടക്കുന്നത്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും ചേർന്ന് ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലികളുടെ നാലുമടങ്ങാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ബലിതൂകുന്നത്. [[സത്വഗുണം|സത്വ]]-[[രജോഗുണം|രജോ]]-[[തമോഗുണം|തമോഗുണങ്ങളെ]] സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്ന മൂന്നുനിറങ്ങളിൽ പ്രത്യേകമായി അരിയുണ്ടാക്കിയാണ് ഇതിനുള്ള ചോറുണ്ടാക്കുന്നത്. ഇതിന് അകമ്പടിയായി [[മരം (വാദ്യോപകരണം)|മരം]] എന്ന വാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തോടും]] മദ്ദളത്തോടും രൂപസാദൃശ്യമുള്ള ഈ വാദ്യത്തിന് അകമ്പടിയായി [[ചേങ്ങില|ചേങ്ങിലയും]] [[ഇലത്താളം|ഇലത്താളവുമുണ്ടാകും]]. ഉത്സവബലിയ്ക്കുമുമ്പ് തന്ത്രിയ്ക്കും വാദ്യക്കാർക്കും പ്രത്യേകം ദക്ഷിണ നൽകുന്നുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷമാണ് ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുക. മൂന്നുഘട്ടമായാണ് ചടങ്ങ് നടക്കുന്നത്. ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ നന്ദി), അഷ്ടദിക്പാലകർ, സപ്തമാതൃക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി, ബ്രഹ്മാവ്, അനന്തൻ, അനുചരന്മാർ തുടങ്ങിയവർക്കാണ് ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ബലിതൂകുന്നത്. പിന്നീടാണ് അതിവിശേഷമായ രണ്ടാം ഘട്ടം. ഈയവസരത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും വീരഭദ്രന്നും ഗണപതിയ്ക്കും വിശേഷാൽ ബലിതൂകലുണ്ട്. ഈയവസരത്തിലാണ് ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറാനുള്ള അനുവാദമുള്ളത്. ഈ സമയത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതുകഴിഞ്ഞാൽ പുറത്തെ ബലിക്കല്ലുകളിൽ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങും. ശിവന്റെ ഉപസൈന്യാധിപന്മാരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകി വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെയുള്ള ക്ഷേത്രപാലനുമേൽ പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന അതിവിശേഷപ്പെട്ട ചടങ്ങുണ്ട്. അതും കഴിഞ്ഞാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകി ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും അന്നം നൽകാറുണ്ട്. അന്നുരാത്രിയാണ് ചെറിയ വിളക്ക്. അഞ്ചുപ്രദക്ഷിണത്തോടുകൂടിയ അതിവിശേഷമായ എഴുന്നള്ളത്താണ് ഈ സമയത്തുണ്ടാകുക. മൂന്ന് ആനകളോടുകൂടിയ ഈ എഴുന്നള്ളത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ നാദസ്വരമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുക. അതിനുശേഷം പടിഞ്ഞാറേ നടപ്പുരയിൽ അതിവിശേഷമായ പഞ്ചാരിമേളമുണ്ടാകും. ഉത്സവത്തിനിടയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിശേഷങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ പഞ്ചാരിമേളം. ഏകദേശം മൂന്നുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചാരിമേളം കഴിഞ്ഞാൽ വലംതല കൊട്ടി അവസാനപ്രദക്ഷിണവുമുണ്ടാകും. അതോടെ ചെറിയ വിളക്ക് അവസാനിയ്ക്കുന്നു.

==== പള്ളിവേട്ട/വലിയ വിളക്ക് ====
ഉത്സവത്തിന്റെ ഏഴാം ദിവസമാണ് വലിയ വിളക്കും പള്ളിവേട്ടയും. അന്നുരാവിലെ പതിവുപൂജകളും കൂട്ടവെടിവഴിപാടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. രാവിലെയും ഉച്ചയ്ക്കുമുള്ള കാഴ്ചശീവേലികൾക്ക് അകമ്പടിയായി അതിവിശേഷമായ പഞ്ചാരിമേളമുണ്ടാകും. എന്നാൽ, ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയോടെ നടക്കുന്ന പകൽപ്പൂരമാണ് അന്നത്തെ പ്രധാന വിശേഷം. ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപമുള്ള ദിവാൻസ് റോഡിൽ നിന്നാണ് പകൽപ്പൂരത്തിനുള്ള പുറപ്പാട്. മൂന്നുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന, [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ]] എഴുന്നള്ളത്തിനുശേഷം ആറുമണിയോടെ പതിനൊന്ന് ആനകളെ അണിനിരത്തിയുള്ള അതിവിശേഷമായ എഴുന്നള്ളത്തും കുടമാറ്റവുമുണ്ടാകും. വിവിധ അലങ്കാരങ്ങളിലുള്ള കുടകൾ മാറ്റിയും മറിച്ചുമുള്ള മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ് കുടമാറ്റസമയത്ത് ദർശിയ്ക്കാനാകുന്നത്. ഈ സമയത്ത് [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടിമേളമാണ്]] അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. കുടമാറ്റം കഴിഞ്ഞാൽ രാത്രി എട്ടരയോടെ വർണ്ണശബളമായ കരിമരുന്നുപ്രയോഗമുണ്ടാകും. ഏകദേശം അരമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കരിമരുന്നുപ്രയോഗത്തിനുശേഷം തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്കുള്ള എഴുന്നള്ളിപ്പാണ്. അർദ്ധരാത്രിയ്ക്കുശേഷമാണ് വലിയ വിളക്ക്. തലേന്നുള്ള ചെറിയ വിളക്കിന്റെ വിസ്തരിച്ച രൂപമാണിത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് അഞ്ചുപ്രദക്ഷിണങ്ങളാണുണ്ടാകുക. വലിയ വിളക്കുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ ഭഗവാൻ ആനപ്പുറത്ത് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറപ്പെടും. സമീപമുള്ള ദർബാർ ഹാൾ ഗ്രൗണ്ടിലാണ് പള്ളിവേട്ട നടക്കുക. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ഗ്രൗണ്ടിലേയ്ക്ക് പോകുന്ന ഭഗവാൻ, അവിടെ വച്ചിട്ടുള്ള [[പന്നി|പന്നിയുടെ]] രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാന്, ക്ഷേത്രനമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ തന്നെ ശയ്യയൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. അവിടെ ഭഗവാനെ പള്ളിയുറക്കുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രപരിസരം മുഴുവൻ നിശ്ശബ്ദതയിലാകും. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഭംഗമുണ്ടാക്കുന്ന ഒന്നും പാടില്ല എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം, ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി പോലും കെട്ടിവയ്ക്കും.

==== ആറാട്ട് ====
പള്ളിവേട്ട കഴിഞ്ഞ ക്ഷീണിച്ചുറങ്ങുന്ന ഭഗവാൻ, പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഏറെ വൈകി ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഉണരുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ട് പള്ളിയുണരുന്ന ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കാൻ, മണ്ഡപത്തിൽ നിറയെ കണിക്കോപ്പുകൾ ഒരുക്കിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. അവ കണികണ്ടശേഷം പുരാണപാരായണമുണ്ടാകും. അന്നുരാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനം കുറിയ്ക്കുന്ന ആറാട്ട്. പകൽ ഉഷഃപൂജയൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഭംഗിയായി നടന്നശേഷം സന്ധ്യയ്ക്ക് ആറുമണിയോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്ത്രിയുടെ വക ആറാട്ടുഹോമം നടത്തുന്നു. കൊടിയിറക്കിയശേഷം ആറാട്ടിനുപോകുന്ന രീതിയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഏഴുമണിയ്ക്ക് കൊടിയിറക്കിയശേഷം പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എറണാകുളത്തപ്പന്റെ പുറപ്പാടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമൈതാനം മുഴുവൻ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷം ഏകദേശം എട്ടുമണിയോടെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഋഷിനാഗക്കുളത്തിന്റെ കരയിൽ എഴുന്നള്ളത്തെത്തുന്നു. അവിടെയെത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ തന്ത്രി സപ്തതീർത്ഥങ്ങളെയും കുളക്കടവിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. പിന്നീട് ഭഗവാന്റെ തിടമ്പുമായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും കുളത്തിലേയ്ക്കിറങ്ങുകയും മൂന്നുതവണ മുങ്ങിനിവരുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് കരയിലേയ്ക്ക് കയറിയശേഷം ഇളനീരും മഞ്ഞളും കൊണ്ട് തിടമ്പിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വീണ്ടും മൂന്നുതവണ മുങ്ങിനിവരലുണ്ട്. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ടു പവിത്രമായ തീർത്ഥത്തിൽ നിരവധി ഭക്തരും മുങ്ങിനിവരുന്നു. ഇതുകഴിഞ്ഞ് വസ്ത്രം മാറിയശേഷം ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭഗവാനുമുന്നിൽ ഒരു വെള്ളിക്കുടം ഒരുക്കിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. അതിൽ കാണിയ്ക്കയിടുന്നത് അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കാണിയ്ക്കയിട്ടുകഴിഞ്ഞാൽ വർണ്ണശബളമായ വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകും. ഇതുകഴിഞ്ഞ്, തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയശേഷം കൊടിയ്ക്കൽ വച്ചും പറയിടലുണ്ട്. പിന്നീട് ക്ഷേത്രശ്രീകോവിലിൽ മടങ്ങിയെത്തിയശേഷം ഉച്ചപ്പൂജ മുതലുള്ള ചടങ്ങുകളെല്ലാം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിനാളിലാണ് [[മഹാശിവരാത്രി]] ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അതിവിശേഷമാണ് ഈ ദിവസം. 
===തിരുവാതിര===
ധനുമാസത്തിലെ [[തിരുവാതിര]] ഇവിടെ പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* http://www.ernakulathappan.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526125622/http://www.ernakulathappan.org/ |date=2010-05-26 }}
* http://hanumankovil.org/about-the-temple.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100518203714/http://hanumankovil.org/about-the-temple.php |date=2010-05-18 }}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}

[[en:Ernakulam Shiva Temple]]</text>
      <sha1>sf90u5hwm09gt6gj67woofcr0m6rxvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുട്ട</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28791</id>
    <revision>
      <id>4614038</id>
      <parentid>4609003</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>An important info added</comment>
      <origin>4614038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25717" sha1="qu5ntitfgdq98oz0ofrbidjacpebwxf" xml:space="preserve">[[File:Chicken_egg_diagram.svg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chicken_egg_diagram.svg|ലഘുചിത്രം|9-ാം ദിവസത്തിൽ കോഴിമുട്ടയുടെ രേഖാചിത്രം. മെംബ്രണുകൾ: അലന്റോയിസ്, കോറിയോൺ, അമ്നിയോൺ, വിറ്റെല്ലസ് / മഞ്ഞക്കരു.]]
[[പെണ്ണ്|പെൺ]] ജീവികൾ ഉത്‌പാദിപ്പിക്കുന്ന [[അണ്ഡം|അണ്ഡമാണ്]] (ovum) '''മുട്ടയായി''' മാറുന്നത്. സാധാരണ ഗതിയിൽ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വെച്ച് അണ്ഡ-ബീജ സം‌യോജനം നടന്ന [[സിക്താണ്ഡം]] കൂടിയാണ് മുട്ട (egg) എന്ന്‌ പറയാം. ഇണചേരാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിലും   മുട്ടയുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇവയിൽ സിക്താണ്ഡമില്ല, അതിനാൽ വിരിയാറുമില്ല. പൊതുവേ ഫാമുകളിൽ ഇണചേരാതെ വളരുന്ന മുട്ടക്കോഴികളുടെ മുട്ടയിൽ സിക്താണ്ഡമോ ഭ്രൂണമൊ ഇല്ല. അതിനാൽ ഇവ വിരിയിക്കാനാവില്ല. ചില ആളുകൾ സിക്താണ്ഡമില്ലാത്ത ഇത്തരം മുട്ടയെ ‘വെജിറ്റേറിയൻ എഗ്ഗ്’ എന്ന്‌‌ വിശേഷിപ്പിച്ചു കാണാറുണ്ട്.   

പല ജീവികളുടെയും മുട്ട മനുഷ്യനും മറ്റു ജീവജാലങ്ങളും  ഭക്ഷണമായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് [[കോഴി]], [[താറാവ്]], [[കാട]] തുടങ്ങിയവയുടെ മുട്ടകൾ.   

മുട്ട ‘സൂപ്പർ ഫുഡ്’‌ എന്ന്‌ വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന പോഷക സമൃദ്ധവും, ആരോഗ്യകരവുമായ ഒരു ആഹാരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മുട്ടയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഗുണമേന്മയുള്ള പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിൽ പെട്ടെന്ന് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നവയാണ് (Bioavailability).  അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മുട്ട ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ ഭക്ഷണത്തിൽ മുട്ട ഉൾപ്പെടുത്തി കാണാറുണ്ട്.   

സാധാരണ [[ഷഡ്പദം|ഷഡ്പദങ്ങളും]], [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങളും]], [[ഉഭയജീവി|ഉഭയജീവികളും]], [[പക്ഷി|പക്ഷികളും]] ഇണചേർന്ന് മുട്ടയിട്ട് അവ വിരിയിച്ചാണ്‌ പ്രത്യുത്പാദനം സാധ്യമാക്കുന്നത്. അനുയോജ്യമായ  ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയിൽ മുട്ടയിലെ സിക്താണ്ഡം ഭ്രൂണമാവുകയും വളർന്ന് ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ കഴിവുകൾ നേടുകയും ചെയ്യുന്നു. 

പക്ഷികളുടേയും ഉരഗങ്ങളുടേയും മുട്ടകൾക്ക് സാധാരണയായി അമിനോയിറ്റുകളുടെ സം‌രക്ഷണ കവചം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അതിനുള്ളിലായി ഒരു നേർത്ത സ്തരവും മുട്ടക്കുള്ളിലെ ഭ്രൂണത്തെ സം‌രക്ഷിക്കുന്നു. ചില [[സസ്തനി|സസ്തനികളും]] മുട്ടയിട്ടാണ്‌ പ്രത്യുത്പാദനം നടത്തുന്നത്. അവയെ [[മോണോട്രീം]] എന്നു വിളിക്കുന്നു. 

മുട്ടയെ ജീവന്റെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണപായ്ക്കറ്റ് എന്നു വിളിക്കാം. പൊടിപോലുമില്ലാത്ത ഒരു ഭ്രൂണത്തേയും അതിനു പൂർണ്ണവളർച്ചയിലേക്കെത്താനാവശ്യമായ മുഴുവൻ പോഷകങ്ങളേയും ഭദ്രമായി ഇണക്കിയൊതുക്കിയ ഒന്നാണ് മുട്ട.   

മുട്ടകൾ പല വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലും കാണാറുണ്ട്.  

==മുട്ടയിലെ പോഷകങ്ങൾ, ആരോഗ്യ ഗുണങ്ങൾ==
അമേരിക്കൻ ഹാർട്ട്‌ ആസോസിയേഷന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഏത് പ്രായക്കാർക്കും ദിവസേന കഴിക്കാവുന്ന ഒരു പോഷകാഹാരമാണ് മുട്ട. ഇവ എണ്ണ ചേർത്ത് പൊരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പുഴുങ്ങി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഗുണകരം. മുട്ടയിൽ പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയവ ധാരാളം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. 

ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമീകൃതാഹാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താവുന്നതാണ് മുട്ട. പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രഭാത ഭക്ഷണത്തിൽ ദിവസേന ഉൾപ്പെടുത്താറുള്ള ഒരു ഭക്ഷണമാണ് മുട്ട. ഒരു വ്യക്തി ആഴ്ചയിൽ നാല് മുട്ട കഴിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഗുണകരമാണ് എന്നതാണ് വിദഗ്ദ മതം. 

മുട്ടവെള്ളയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന മാംസ്യത്തിൽ 70 ശതമാനം [[ആൽബുമിൻ|ഒവാൽബുമിൻ]] എന്ന പ്രത്യേകയിനമാണ്. വേഗം ദഹിക്കുന്നതും ഗുണമേന്മയുള്ളതുമായ [[മാംസ്യം|പ്രോട്ടീനാണ്]] മുട്ടവെള്ളയിലുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് [[ബോഡി ബിൽഡിങ്ങ്]] പോലുള്ള കായികയിനങ്ങളിലേർപ്പെടുന്നവരും അത്ലറ്റുകളും ശാരീരികമായി അധ്വാനിക്കുന്നവരും മുട്ട വെള്ള ധാരാളമായി കഴിക്കാറുണ്ട്.

മുട്ടയുടെ മഞ്ഞക്കരു വളരെയധികം പോഷണമൂല്യം ഉള്ളതാണ്. ജലാംശം വളരെക്കുറവും ആരോഗ്യകരവുമായ നല്ല [[കൊളസ്ട്രോൾ]] അഥവാ HDL കൂടുതലുമാണ് മഞ്ഞയിൽ. ഇതിൽ ചീത്ത കൊളസ്‌ട്രോൾ അഥവാ LDL അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും സാധാരണ ഗതിയിൽ ആഴ്ചയിൽ നാല് മുട്ടവരെ കഴിച്ചാൽ ആരോഗ്യത്തിനെ അത് മോശമായി ബാധിക്കാറില്ല എന്ന്‌ പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, ധാരാളം പോഷകങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു.      

ഫോസ്ഫറസും ഇരുമ്പും വിറ്റാമിനുകളും ധാരാളമുണ്ട് മുട്ടമഞ്ഞയിൽ. വെള്ളയിലുള്ളതിന്റെ നാലു മടങ്ങോളം ലവണങ്ങൾ മഞ്ഞയിലുണ്ട്. കുട്ടികൾക്കും, ഗർഭിണികൾക്കും കൗമാരക്കാർക്കും, [[ആർത്തവം|ആർത്തവക്കാരായ]] സ്ത്രീകൾക്കും കഠിനമായ ജോലികൾ ചെയ്യുന്നവർക്കും രോഗികൾക്കും നൽകാവുന്ന അമൂല്യമായ ഒരു പോഷകാഹാരമാണ് മുട്ട.     

പൊതുവേ [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്ന ആളുകളിൽ മുട്ടയുടെ നിത്യേനയുള്ള ഉപയോഗം [[അമിതവണ്ണം|അമിതവണ്ണത്തിനും]] രോഗങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറില്ല. പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, തവിട് അടങ്ങിയ മുഴു ധാന്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന സമീകൃത ആഹാരത്തിന്റെ ഭാഗമായി പുഴുങ്ങിയ (അല്ലെങ്കിൽ പോച്ചു ചെയ്ത) മുട്ട ഉപയോഗിച്ചാൽ അതിലെ കൊഴുപ്പിന്റെ ആഗിരണം കുറവായിരിക്കുകയും പോഷകങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സാലഡ്, തോരൻ പോലെയുള്ള വിഭവങ്ങളിലും മറ്റും മുട്ട ചേർക്കുന്ന രീതി കാണാവുന്നതാണ്. ഇത് തികച്ചും ആരോഗ്യകരമായ ഒരു വിഭവമാണ്.     

ഉള്ളി, പച്ചമുളക്, തക്കാളി, ക്യാരറ്റ്, ബ്രോക്കോളി, മുരിങ്ങയില, ചീര തുടങ്ങിയ ഏതെങ്കിലും ഫൈബർ സമൃദ്ധമായ പച്ചക്കറികൾ അരിഞ്ഞു ചേർത്ത്, കുരുമുളക് പൊടി വിതറി, എണ്ണ കുറച്ചു അല്ലെങ്കിൽ അൽപ്പം വിർജിൻ ഒലിവ് എണ്ണ ഉപയോഗിച്ചു തയ്യാറാക്കുന്ന മുട്ട ഓംലെറ്റ് പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമായ ഒരു വിഭവമാണ്. വിശേഷിച്ചു ഇതിൽ ചേർക്കുന്ന പച്ചക്കറിയിൽ  അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഫൈബർ കൊഴുപ്പിന്റെ ആഗിരണം കുറയ്ക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. ഒരു മുട്ടയുടെ മഞ്ഞയും രണ്ടോ മൂന്നോ മുട്ടയുടെ പ്രോട്ടീൻ സമൃദ്ധമായ  വെള്ളയും ഇത്തരത്തിൽ ഓംലറ്റ് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാം. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രഭാത ഭക്ഷണത്തിന് ഇത്തരം വിഭവങ്ങൾ സാധാരണമാണ്.      

എന്നാൽ [[അമിത കൊളസ്ട്രോൾ]] ഉള്ളവർ മുട്ടയുടെ മഞ്ഞ ധാരാളമായി കഴിക്കുന്നത് നിയന്ത്രിക്കേണ്ടതാണ് എന്ന്‌ വിദഗ്ദർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ഇക്കാര്യത്തിൽ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യ വിദഗ്ദരുടെ]] അഭിപ്രായം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഗുണകരമാണ്. ഇവർക്ക് മുട്ടയുടെ വെള്ള ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് പ്രോട്ടീൻ സമ്പുഷ്ടമായ ഉത്തമ ആഹാരമാണ്.     

കോശസംയോജനത്തിനു വേണ്ട [[അമിനോ അമ്ലം|അമിനോ ആസിഡുകളെല്ലാം]] ശരീരകോശങ്ങളുടെ അതേ അനുപാതത്തിൽ മുട്ടയിലുണ്ട്. അതായത് നാര് തീരെയില്ലാത്തതും [[മാംസ്യം|പ്രോട്ടീൻ]], വിറ്റാമിൻസ്, മിനറൽസ് എന്നിവ സമൃദ്ധമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതുമാണ് മുട്ട. വിറ്റാമിൻ എ, ഫോളേറ്റ്, വിറ്റാമിൻ ബി 5, ബി 12, ബി 2, ബി 6, വിറ്റാമിൻ ഡി, വിറ്റാമിൻ ഇ, വിറ്റാമിൻ കെ തുടങ്ങിയ വിറ്റാമിനുകളും ഫോസ്‌ഫെറസ്, സെലിനിയം, കാൽസ്യം, സിങ്ക്, കൊളിൻ, ഇരുമ്പ് തുടങ്ങിയവയും ഇതിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ മുട്ടയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ തന്നെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുവാൻ ശരീരത്തിനു കഴിവുണ്ട്. 

താറാവ് മുട്ടയിൽ കോഴി മുട്ടയെക്കാൾ അല്പം കൂടി പോഷകങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് താറാവ് മുട്ട വിറ്റാമിൻ ബി 12 എന്ന ജീവകത്താൽ സമ്പുഷ്ടമാണ്. 

100 ഗ്രാം മുട്ടയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങളുടെ അളവ് താഴെ കൊടുക്കുന്നു (USDA പ്രകാരം). 

കാലറി-155 
മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 11 ഗ്രാം - 16%
പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.3 ഗ്രാം -16%
കൊളെസ്ട്രോൾ - 373 ഗ്രാം - 124 %
സോഡിയം - 124 mg -5%
പൊട്ടാസ്യം - 126 mg - 3% 
അന്നജം - 1.1 ഗ്രാം - 0%
മാംസ്യം/ പ്രോടീൻ - 13 ഗ്രാം - 26%
ഇരുമ്പ് /അയൺ - 6%
വിറ്റാമിൻ ബി6 - 5%
കൊബലമിൻ - 18%
വിറ്റാമിൻ ഡി - 21%
കാൽസ്യം - 5%
മഗ്‌നീഷ്യം - 2%

== മുട്ട വിഭവങ്ങൾ ==
മുട്ട കറി, മുട്ട റോസ്റ്റ്, മുട്ട പുഴുങ്ങിയത്, മുട്ട പൊരിച്ചത്, ബ്രെഡ് ഓംലെറ്റ്, മുട്ട പച്ചക്കറി ഓംലറ്റ്, മുട്ട തോരൻ, മുട്ട കൂൺ തോരൻ, മുട്ട ചീര തോരൻ, മുട്ട മുരിങ്ങയില തോരൻ, മുട്ട അവിയൽ, മുട്ട ബിരിയാണി, മുട്ട സാൻഡ് വിച്ച് തുടങ്ങിയവ. 

==വെള്ള മുട്ടയും തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടയും==
മുട്ട പല നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. വെള്ള, തവിട്ട് നിറങ്ങളിലുള്ള മുട്ട സാധാരണമാണ്. ബ്രൗൺ മുട്ട വെള്ള മുട്ടയെക്കാൾ പോഷക സമ്പുഷ്ടമാണെന്ന ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണ പൊതുവെ സമൂഹത്തിൽ വ്യാപകമാണ്. എന്നാൽ ഇത് തികച്ചും അബദ്ധമാണ്. തവിട്ടു നിറമുള്ള മുട്ടയും വെള്ള നിറമുള്ള മുട്ടയും തമ്മിൽ പോഷകങ്ങളിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ല. മുട്ടയുടെ തൊടിന് ബ്രൗൺ നിറം വരുന്നത് കോഴിയുടെ ഇനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ‘റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ്’ എന്നയിനത്തിലുള്ള ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള കോഴിയുടെ  മുട്ടയുടെ തോട് ബ്രൗൺ ആകുമ്പോൾ ‘വൈറ്റ് ലെഗോൺ’ എന്നയിനം കോഴിയുടെ മുട്ടയുടെ തോട് വെള്ള നിറത്തിലായിരിക്കും. കൂട്ടിൽ അടച്ചു വളർത്തുന്ന കോഴിയുടെ മുട്ടയെക്കാൾ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുന്ന കോഴിയുടെ മുട്ടയിൽ ചില പോഷകങ്ങളുടെ അളവ് അല്പം കൂടുതലാണ്. &lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;{{cite book|title=മാതൃഭൂമി ആരോഗ്യമാസിക|publisher=മാതൃഭൂമി|year=2012|month=ഒക്ടോബർ|Reg.No=KL/CT/86/2012-14}}&lt;/ref&gt;

== മുട്ടയെപ്പറ്റി കൂടുതൽ ==
* മുട്ടയുടെ പ്രത്യേകത അത് ഏക [[കോശം]] ആണെന്നുള്ളതാണ്‌.
* 400 വർഷം മുൻപ് '''ആനപക്ഷി''' മഡഗാസ്കറിൽ ഇട്ട മുട്ടയാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മുട്ട.
* ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ജീവികളിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ മുട്ട '''[[തിമിംഗില സ്രാവ്|തിമിംഗില സ്രാവി]]'''ന്റേതാണ്.
* [[ഒട്ടകപക്ഷി|ഒട്ടകപക്ഷിയുടെ]] 1.5 കി.ഗ്രാം ഭാരം വരുന്ന മുട്ടയാണ്‌ [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പക്ഷികളിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ മുട്ട.
* ഏറ്റവും വലിയ മുട്ടയിടുന്ന രണ്ടാമത്തെ പക്ഷി [[കാസവരി|കാസവരിയാണ്.]] '''[[എമു]]''വിന്റെ മുട്ടയ്ക്കും ഏകദേശം ഇതേ വലിപ്പമാണ്.
* ഔഓളജി (Oology) എന്നാണ്‌ മുട്ടയെപ്പറ്റിയുള്ള പഠനം അറിയപ്പെടുന്നത്.
* ഏറ്റവും വലിയ കോശമായി അറിയപ്പെടുന്നത് ഒട്ടകപ്പക്ഷിയുടെ മുട്ടയുടെ മഞ്ഞക്കരുവാണ്‌.
* [[എം‌പറർ പെൻ‌ഗ്ഗ്വിൻ]] ആണ്‌ വർഷത്തിൽ ഒരു മുട്ട മാത്രമിടുന്ന പക്ഷി
* ഏറ്റവും ചെറിയമുട്ട [[ഹമ്മിങ് ബേഡ്|ഹമ്മിംഗ് പക്ഷിയുടേതാണ്‌]].
* [[പ്ലാറ്റിപസ്|പ്ലാറ്റിപ്പസ്]] ആണ്‌  മുട്ടയിടുന്ന സസ്തനി.
* മുട്ടയുടെ തോട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് [[കാൽസ്യം കാർബണേറ്റ്]] എന്ന വസ്തുകൊണ്ടാണ്‌.

== രജതവിപ്ലവം ==
മുട്ടയുല്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പാക്കിയ പദ്ധതിയാണ്‌ രജതവിപ്ലവം.

==നല്ലതോ ചീത്തയോ?==
നല്ല മുട്ട വെള്ളത്തിലിട്ടാൽ താണുപോവും. പഴക്കം കൂടുന്നതനുസരിച്ച് മുട്ട വെള്ളത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് കുറേശ്ശേ പൊന്തിപൊന്തി നിൽക്കും. ചീമുട്ട വെള്ളത്തിൽ പൊങ്ങിക്കിടക്കും. മുട്ട നല്ലതോ ചീത്തയോ എന്ന് കണ്ടേത്താനുള്ള എളുപ്പവഴിയാണിത്.&lt;ref name=&quot;test1&quot; /&gt;

== മുട്ടക്കോഴികൾ ==

* ബിവി 380 - വർഷം ഏകദേശം 280-308 മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഇനം. 
* [[വൈറ്റ് ലഗോൺ]] - വർഷം ഏകദേശം 280-320 മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഇനം. 
* അസ്ട്രലോപ്പ് - ഏകദേശം 250 - 300 മുട്ട വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു.
* റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു.
* സോണാലി - 180 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ.  റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡും ഫയോമിയുമായി  ചേർന്ന സങ്കരയിനം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. 
* ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി - 150 മുതൽ 200 മുട്ട വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി. ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്ന ഇനം. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും വളർത്തുന്നു. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. 

== പലതരത്തിലുള്ള പക്ഷിമുട്ടകൾ ==
&lt;gallery&gt;
File:Chicken_Egg_-_കോഴിമുട്ട_02.JPG|കോഴിമുട്ട
Image:Egg125o.png|കൊക്കിന്റെ (Whooping Crane) മുട്ട -102 mm നീളം, ഭാരം 208 gms
Image:Nest Eggs.jpg|മുട്ട കൂട്ടിൽ
Image:Eggs of hummingbird, hen, and ostrich.jpg|ഹമ്മിങ് പക്ഷി, [[കോഴി]], [[ഒട്ടകപക്ഷി]] എന്നിവയുടെ മുട്ട.
Image:Senegal egg 10s06.JPG|സെനഗൽ തത്തയുടെ മുട്ട
പ്രമാണം:Egg2.JPG|രണ്ട് മഞ്ഞക്കരുവുള്ള കോഴി മുട്ട പുഴുങ്ങി നെടുകെ ഛേദിച്ചത്.
File:Ostrich,_Emu,_Duck_Eggs.JPG|ഒട്ടകപക്ഷി, എമു, താറാവ് മുട്ടകൾ
File:Emu_-_എമു.JPG|എമുവിന്റെ മുട്ട
&lt;/gallery&gt;

==ഇതും കാണുക==
* [[ഓവിപാരിറ്റി]]
* [[ഓവോവിവിപാരിറ്റി]]
==അവലംബം==
 {{reflist}}

{{commons|Egg}}

{{Anatomy-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ജന്തുപ്രജനനരീതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മുട്ടകൾ]]</text>
      <sha1>qu5ntitfgdq98oz0ofrbidjacpebwxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഭാരതീയ ലിപികൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42877</id>
    <revision>
      <id>4614073</id>
      <parentid>4613994</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T23:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17447" sha1="np8janj9x8iiqh7o3w85g2sjk6os801" xml:space="preserve">{{prettyurl|Brahmic family of scripts}} 
ഭാരതത്തിലെ വിവിധഭാഷാലിപികളുടെ ഐക്യരൂപം കണക്കിലെടുത്ത് അവയെ പൊതുവെ '''ഭാരതീയ ലിപികൾ''' (ഇംഗ്ലീഷ്:Indic Scripts)എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഭാരതത്തിലെ വിവിധ [[ലിപി]]കളുടെയും മാതൃലിപിയായി കണക്കാക്കാവുന്ന ലിപിയാണ് [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]. 
{{ബ്രാഹ്മി}}
== താരതമ്യം ==
പ്രധാന ഭാരതീയലിപികളുടെ താരതമ്യ പട്ടികകൾ ചുവടെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. ഉച്ചാരണം NL (നാഷണൽ ലൈബ്രറി അറ്റ് കൽക്കട്ടാ റോമനൈസേഷൻ) രൂപത്തിലും IPA രൂപത്തിലും കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. ഉച്ചാരണം സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്നാണ് പ്രധാനമായും, എന്നാൽ ‍അത്യാവശ്യ സന്ദർഭങ്ങളിൽ മറ്റ് ഭാഷകളിൽ നിന്നും എടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഈ പട്ടികകൾ പൂർണമായിക്കൊള്ളണമെന്നില്ല. 
=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
{| class='wikitable' style=&quot;font-size: 150%;&quot;
|-align='center' style=&quot;font-size: 66%;&quot;
!NL !!IPA!! [[ദേവനാഗരി|Dev]] !! [[Eastern Nagari script|Ben]]!! [[ഗുരുമുഖി ലിപി|Gur]]!! [[ഗുജറാത്തി ലിപി|Guj]] !! [[ഒറിയ ലിപി|Ori]] !! [[തമിഴ് ലിപി|Tam]] !! [[തെലുഗു ലിപി|Tel]] !!  [[കന്നഡ ലിപി|Kan]] !! [[മലയാളം ലിപി|Mal]] !! [[സിംഹള ലിപി|Sin]] !! [[ടിബറ്റൻ ലിപി|Tib]] !! [[തായ് ലിപി|Thai]]
|- align='center' class='Unicode'
|k || {{IPA|k}}  || क || ক || ਕ || ક || କ || க || క || ಕ || ക || ක || ཀ || ก
|- align='center' class='Unicode'
|kh || {{IPA|kʰ}}  || ख || খ || ਖ || ખ || ଖ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ఖ|| ಖ || ഖ || ඛ || ཁ || ข
|- align='center' class='Unicode'
|g || {{IPA|ɡ}}  || ग || গ || ਗ || ગ || ଗ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || గ || ಗ || ഗ || ග || ག || ค
|- align='center' class='Unicode'
|gh || {{IPA|ɡʱ}}  || घ || ঘ || ਘ || ઘ || ଘ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఘ || ಘ || ഘ || ඝ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ฆ
|- align='center' class='Unicode'
|ṅ || ŋ  || ङ || ঙ || ਙ || ઙ || ଙ || ங || ఙ || ಙ || ങ || ඞ || ང || ง
|- align='center' class='Unicode'
|c || c  || च || চ || ਚ || ચ || ଚ || ச || చ || ಚ || ച || ච || ཅ || จ
|- align='center' class='Unicode'
|ch || {{IPA|cʰ}}  || छ || ছ || ਛ || છ || ଛ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఛ || ಛ || ഛ || ඡ || ཆ || ฉ
|- align='center' class='Unicode'
|j || {{IPA|ɟ}}  || ज || জ || ਜ || જ || ଜ || ஜ || జ || ಜ || ജ || ජ || ཇ || ช 
|- align='center' class='Unicode'
|jh || {{IPA|ɟʱ}}  || झ || ঝ || ਝ || ઝ || ଝ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఝ || ಝ || ഝ || ඣ|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ฌ
|- align='center' class='Unicode'
|ñ || {{IPA|ɲ}}  || ञ || ঞ || ਞ || ઞ || ଞ || ஞ || ఞ || ಞ || ഞ || ඤ || ཉ || ญ 
|- align='center' class='Unicode'
|ṭ || {{IPA|ʈ}}  || ट || ট || ਟ || ટ || ଟ || ட || ట || ಟ || ട || ට || ཊ || ฏ
|- align='center' class='Unicode'
|ṭh || {{IPA|ʈʰ}}  || ठ || ঠ || ਠ || ઠ || ଠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఠ || ಠ || ഠ || ඨ || ཋ || ฐ
|- align='center' class='Unicode'
|ḍ || {{IPA|ɖ}}  || ड || ড || ਡ || ડ || ଡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || డ || ಡ || ഡ || ඩ || ཌ || ฑ 
|- align='center' class='Unicode'
|ḍh || {{IPA|ɖʱ}}  || ढ || ঢ || ਢ || ઢ || ଢ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఢ || ಢ || ഢ || ඪ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ฒ
|- align='center' class='Unicode'
|ṇ || {{IPA|ɳ}}  || ण || ণ || ਣ || ણ || ଣ || ண || ణ || ಣ || ണ || ණ || ཎ || ณ
|- align='center' class='Unicode'
|t || {{IPA|t̺}}  || त || ত || ਤ || ત || ତ || த || త || ತ || ത || ත || ཏ || ต
|- align='center' class='Unicode'
|th || {{IPA|t̺ʰ}}  || थ || থ || ਥ || થ || ଥ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || థ || ಥ || ഥ || ථ || ཐ || ถ
|- align='center' class='Unicode'
|d || {{IPA|d̺}}  || द || দ || ਦ || દ || ଦ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ద || ದ || ദ || ද || ད || ท
|- align='center' class='Unicode'
|dh || {{IPA|d̺ʰ}}  || ध || ধ || ਧ || ધ || ଧ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ధ || ಧ || ധ || ධ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ธ
|- align='center' class='Unicode'
|n || n  || न || ন || ਨ || ન || ନ || ந || న || ನ || ന || න || ན || น 
|- align='center' class='Unicode'
|ṉ || n  || ऩ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ன || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
|p || p  || प || প || ਪ || પ || ପ || ப || ప || ಪ || പ || ප || པ || ป 
|- align='center' class='Unicode'
|ph || {{IPA|pʰ}}  || फ || ফ || ਫ || ફ || ଫ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ఫ || ಫ || ഫ || ඵ || ཕ || ผ 
|- align='center' class='Unicode'
|b || b  || ब || ব || ਬ || બ || ବ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || బ || ಬ || ബ || බ || བ || พ
|- align='center' class='Unicode'
|bh || {{IPA|bʱ}}  || भ || ভ || ਭ || ભ || ଭ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || భ || ಭ || ഭ || භ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ภ
|- align='center' class='Unicode'
|m || m  || म || ম || ਮ || મ || ମ || ம || మ || ಮ || മ || ම || མ || ม
|- align='center' class='Unicode'
|y || j  || य || য || ਯ || ય || ଯ || ய || య || ಯ || യ || ය || ཡ || ย
|- align='center' class='Unicode'
|r || r  || र || র/ৰ|| ਰ || ર || ର || ர || ర || ರ || ര || ර || ར || ร
|- align='center' class='Unicode'
|ṟ || r  || ऱ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ற || ఱ || ಱ || റ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
|l || l  || ल || ল || ਲ || લ || ଲ || ல || ల || ಲ || ല || ල || ལ || ล
|- align='center' class='Unicode'
|ḷ || {{IPA|ɭ}}  || ळ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ਲ਼ || ળ || ଳ || ள || ళ || ಳ || ള || ළ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
|ḻ || {{IPA|ɻ}}  || ऴ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ழ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ೞ  || ഴ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; 
|- align='center' class='Unicode'
|v || {{IPA|ʋ}}  || व || ৱ  || ਵ || વ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || வ || వ || ವ || വ || ව || ཝ || ว
|- align='center' class='Unicode'
|ś || {{IPA|ɕ}}  || श || শ || ਸ਼ || શ || ଶ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || శ || ಶ || ശ || ශ || ཤ || ศ
|- align='center' class='Unicode'
|ṣ || {{IPA|ʂ}}  || ष || ষ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ષ || ଷ || ஷ || ష || ಷ || ഷ || ෂ || ཥ || ษ
|- align='center' class='Unicode'
|s || s  || स || স || ਸ || સ  || ସ || ஸ || స || ಸ || സ || ස || ས || ส
|- align='center' class='Unicode'
|h || h  || ह || হ || ਹ || હ || ହ || ஹ || హ || ಹ || ഹ || හ || ཧ || ห
|}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
സ്വരങ്ങൾ അവയുടെ സ്വതന്ത്ര രൂപത്തിൽ ആദ്യ നിരയിലും &quot;ക&quot; എന്ന വ്യഞ്ജനവുമായി ചേർത്ത് രണ്ടാം നിരയിലും കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 
{| class='wikitable' style=&quot;font-size:120%;&quot;
|-align='center' style=&quot;font-size: 75%;&quot;
!NLAC !!IPA !! colspan='2' | Devanāgarī !! colspan='2' | Eastern Nagari !! colspan='2' | Gurmukhī !! colspan='2' | Gujarati !! colspan='2' | Oriya !! colspan='2' | Tamil !! colspan='2' | Telugu !! colspan='2' | Kannada !! colspan='2' | Malayalam !! colspan='2' | Sinhala !! colspan='2' | Tibetan
|- align='center' class='Unicode'
| a || ə  || अ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || অ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ਅ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || અ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ଅ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || அ || க  || అ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ಅ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || അ || ക || අ || ක || ཨ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ā || {{IPA|ɑː}}  || आ || का || আ || কা || ਆ || ਕਾ || આ || કા || ଆ || କା || ஆ || கா || ఆ || కా || ಆ || ಕಾ || ആ || കാ || ආ || කා || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| æ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ඇ || කැ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; 
|- align='center' class='Unicode'
| ǣ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ඈ || කෑ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| i || i  || इ || कि || ই || কি || ਇ || ਕਿ || ઇ || કિ || ଇ || କି || இ || கி || ఇ || కి || ಇ || ಕಿ || ഇ || കി || ඉ || කි || ཨི || ཀི
|- align='center' class='Unicode'
| ī || iː  || ई || की || ঈ || কী || ਈ || ਕੀ || ઈ || કી || ଈ || କୀ || ஈ || கீ || ఈ || కీ || ಈ || ಕೀ || ഈ || കീ || ඊ || කී || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| u || u  || उ || कु || উ || কু || ਉ || ਕੁ || ઉ || કુ || ଉ || କୁ || உ || கு || ఉ || కు || ಉ || ಕು || ഉ || കു || උ || කු || ཨུ || ཀུ
|- align='center' class='Unicode'
| ū || uː  || ऊ || कू || ঊ || কূ || ਊ || ਕੂ || ઊ || કૂ || ଊ || କୂ || ஊ || கூ || ఊ || కూ || ಊ || ಕೂ || ഊ || കൂ || ඌ || කූ|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| e || e  || ऎ || कॆ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| எ || கெ || ఎ || కె || ಎ || ಕೆ || എ || കെ || එ || කෙ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ē || eː  || ए || के || এ || কে || ਏ || ਕੇ || એ || કે || ଏ || କେ || ஏ || கே || ఏ || కే || ಏ || ಕೇ || ഏ || കേ || ඒ || කේ || ཨེ || ཀེ
|- align='center' class='Unicode'
| ai || ai  || ऐ || कै || ঐ || কৈ || ਐ || ਕੈ || ઐ || કૈ || ଐ || କୈ || ஐ ||கை|| ఐ || కై || ಐ || ಕೈ || ഐ || കൈ || ඓ || කෛ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| o || o  || ऒ || कॊ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ஒ ||கொ|| ఒ || కొ || ಒ || ಕೊ || ഒ || കൊ || ඔ || කො || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ō || oː  || ओ || को || ও || কো || ਓ || ਕੋ || ઓ || કો || ଓ || କୋ || ஓ ||கோ|| ఓ || కో || ಓ || ಕೋ || ഓ || കോ || ඕ || කෝ || ཨོ || ཀོ
|- align='center' class='Unicode'
| au || au  || औ || कौ || ঔ || কৌ || ਔ || ਕੌ || ઔ || કૌ || ଔ || କୌ ||ஔ||கௌ|| ఔ || కౌ || ಔ || ಕೌ || ഔ || കൗ || ඖ || කෞ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ṛ || {{IPA|r̩}}  || ऋ || कृ || ঋ || কৃ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ઋ || કૃ || ଋ || କୃ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఋ || కృ || ಋ || ಕೃ || ഋ || കൃ || ඍ || කෘ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ṝ || {{IPA|r̩ː}}  || ॠ || कॄ || ৠ || কৄ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ૠ || કૄ  || ୠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ౠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ൠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ඎ || කෲ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ḷ || {{IPA|l̩}}  || ऌ || कॢ || ঌ || কৢ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ଌ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ఌ || కౄ || ಌ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ഌ || ക്ഌ || (ඏ)&lt;span  style=&quot;font-size: 75%;&quot;&gt;&lt;ref&gt;Only ancient written Sinhala&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ḹ || {{IPA|l̩ː}} || ॡ || कॣ || ৡ || কৣ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ୡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ౡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ೡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ൡ || ക്ൡ || (ඐ) || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|}

=== സംഖ്യകൾ ===
{| class='wikitable' style=&quot;font-size: 120%;&quot;
|-align='center' style=&quot;font-size: 75%;&quot;
! Number !!Devanagari !!Eastern Nagari!!Gurmukhi !!Gujarati !!Oriya !!Tamil !!Telugu !! Kannada !! Malayalam !!Tibetan
|- align='center' class='Unicode'
| 0  || ० || ০ || ੦ || ૦ || ୦ || ೦ || ౦ || ೦ || ൦ || ༠
|- align='center' class='Unicode'
| 1  || १ || ১ || ੧ || ૧ || ୧ || ௧ || ౧ || ೧ || ൧ || ༡
|- align='center' class='Unicode'
| 2  || २ || ২ || ੨ || ૨ || ୨ || ௨ || ౨ || ೨ || ൨ || ༢
|- align='center' class='Unicode'
| 3  || ३ || ৩ || ੩ || ૩ || ୩ || ௩ || ౩ || ೩ || ൩ || ༣
|- align='center' class='Unicode'
| 4  || ४ || ৪ || ੪ || ૪ || ୪ || ௪ || ౪ || ೪ || ൪ || ༤
|- align='center' class='Unicode'
| 5  || ५ || ৫ || ੫ || ૫ || ୫ || ௫ || ౫ || ೫ || ൫ || ༥
|- align='center' class='Unicode'
| 6  || ६ || ৬ || ੬ || ૬ || ୬ || ௬ || ౬ || ೬ || ൬ || ༦
|- align='center' class='Unicode'
| 7  || ७ || ৭ || ੭ || ૭ || ୭ || ௭ || ౭ || ೭ || ൭ || ༧
|- align='center' class='Unicode'
| 8  || ८ || ৮ || ੮ || ૮ || ୮ || ௮ || ౮ || ೮ || ൮ || ༨
|- align='center' class='Unicode'
| 9  || ९ || ৯ || ੯ || ૯ || ୯ || ௯ || ౯ || ೯ || ൯ || ༩
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==
* [[ലിപി]]
* [[തമിഴ് ലിപി]]
== അവലംബം ==

&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]</text>
      <sha1>np8janj9x8iiqh7o3w85g2sjk6os801</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614074</id>
      <parentid>4614073</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T23:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* വ്യഞ്ജനങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4614074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17633" sha1="kpqyvvatbsdcns1mn16pxun3vwu5y5z" xml:space="preserve">{{prettyurl|Brahmic family of scripts}} 
ഭാരതത്തിലെ വിവിധഭാഷാലിപികളുടെ ഐക്യരൂപം കണക്കിലെടുത്ത് അവയെ പൊതുവെ '''ഭാരതീയ ലിപികൾ''' (ഇംഗ്ലീഷ്:Indic Scripts)എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഭാരതത്തിലെ വിവിധ [[ലിപി]]കളുടെയും മാതൃലിപിയായി കണക്കാക്കാവുന്ന ലിപിയാണ് [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]. 
{{ബ്രാഹ്മി}}
== താരതമ്യം ==
പ്രധാന ഭാരതീയലിപികളുടെ താരതമ്യ പട്ടികകൾ ചുവടെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. ഉച്ചാരണം NL (നാഷണൽ ലൈബ്രറി അറ്റ് കൽക്കട്ടാ റോമനൈസേഷൻ) രൂപത്തിലും IPA രൂപത്തിലും കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. ഉച്ചാരണം സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്നാണ് പ്രധാനമായും, എന്നാൽ ‍അത്യാവശ്യ സന്ദർഭങ്ങളിൽ മറ്റ് ഭാഷകളിൽ നിന്നും എടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഈ പട്ടികകൾ പൂർണമായിക്കൊള്ളണമെന്നില്ല. 
=== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ===
{| class='wikitable' style=&quot;font-size: 150%;&quot;
|-align='center' style=&quot;font-size: 66%;&quot;
!NL !!IPA!! [[ദേവനാഗരി]] !! [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി]]!! [[ഗുരുമുഖി ലിപി|ഗുരുമുഖി]]!! [[ഗുജറാത്തി ലിപി|ഗുജറാത്തി]] !! [[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]] !! [[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]] !! [[തെലുഗു ലിപി|തെലുഗു]] !!  [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ]] !! [[മലയാളം ലിപി|മലയാളം]] !! [[സിംഹള ലിപി|സിംഹള]] !! [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ]] !! [[തായ് ലിപി|തായ്]]
|- align='center' class='Unicode'
|k || {{IPA|k}}  || क || ক || ਕ || ક || କ || க || క || ಕ || ക || ක || ཀ || ก
|- align='center' class='Unicode'
|kh || {{IPA|kʰ}}  || ख || খ || ਖ || ખ || ଖ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ఖ|| ಖ || ഖ || ඛ || ཁ || ข
|- align='center' class='Unicode'
|g || {{IPA|ɡ}}  || ग || গ || ਗ || ગ || ଗ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || గ || ಗ || ഗ || ග || ག || ค
|- align='center' class='Unicode'
|gh || {{IPA|ɡʱ}}  || घ || ঘ || ਘ || ઘ || ଘ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఘ || ಘ || ഘ || ඝ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ฆ
|- align='center' class='Unicode'
|ṅ || ŋ  || ङ || ঙ || ਙ || ઙ || ଙ || ங || ఙ || ಙ || ങ || ඞ || ང || ง
|- align='center' class='Unicode'
|c || c  || च || চ || ਚ || ચ || ଚ || ச || చ || ಚ || ച || ච || ཅ || จ
|- align='center' class='Unicode'
|ch || {{IPA|cʰ}}  || छ || ছ || ਛ || છ || ଛ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఛ || ಛ || ഛ || ඡ || ཆ || ฉ
|- align='center' class='Unicode'
|j || {{IPA|ɟ}}  || ज || জ || ਜ || જ || ଜ || ஜ || జ || ಜ || ജ || ජ || ཇ || ช 
|- align='center' class='Unicode'
|jh || {{IPA|ɟʱ}}  || झ || ঝ || ਝ || ઝ || ଝ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఝ || ಝ || ഝ || ඣ|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ฌ
|- align='center' class='Unicode'
|ñ || {{IPA|ɲ}}  || ञ || ঞ || ਞ || ઞ || ଞ || ஞ || ఞ || ಞ || ഞ || ඤ || ཉ || ญ 
|- align='center' class='Unicode'
|ṭ || {{IPA|ʈ}}  || ट || ট || ਟ || ટ || ଟ || ட || ట || ಟ || ട || ට || ཊ || ฏ
|- align='center' class='Unicode'
|ṭh || {{IPA|ʈʰ}}  || ठ || ঠ || ਠ || ઠ || ଠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఠ || ಠ || ഠ || ඨ || ཋ || ฐ
|- align='center' class='Unicode'
|ḍ || {{IPA|ɖ}}  || ड || ড || ਡ || ડ || ଡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || డ || ಡ || ഡ || ඩ || ཌ || ฑ 
|- align='center' class='Unicode'
|ḍh || {{IPA|ɖʱ}}  || ढ || ঢ || ਢ || ઢ || ଢ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఢ || ಢ || ഢ || ඪ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ฒ
|- align='center' class='Unicode'
|ṇ || {{IPA|ɳ}}  || ण || ণ || ਣ || ણ || ଣ || ண || ణ || ಣ || ണ || ණ || ཎ || ณ
|- align='center' class='Unicode'
|t || {{IPA|t̺}}  || त || ত || ਤ || ત || ତ || த || త || ತ || ത || ත || ཏ || ต
|- align='center' class='Unicode'
|th || {{IPA|t̺ʰ}}  || थ || থ || ਥ || થ || ଥ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || థ || ಥ || ഥ || ථ || ཐ || ถ
|- align='center' class='Unicode'
|d || {{IPA|d̺}}  || द || দ || ਦ || દ || ଦ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ద || ದ || ദ || ද || ད || ท
|- align='center' class='Unicode'
|dh || {{IPA|d̺ʰ}}  || ध || ধ || ਧ || ધ || ଧ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ధ || ಧ || ധ || ධ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ธ
|- align='center' class='Unicode'
|n || n  || न || ন || ਨ || ન || ନ || ந || న || ನ || ന || න || ན || น 
|- align='center' class='Unicode'
|ṉ || n  || ऩ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ன || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
|p || p  || प || প || ਪ || પ || ପ || ப || ప || ಪ || പ || ප || པ || ป 
|- align='center' class='Unicode'
|ph || {{IPA|pʰ}}  || फ || ফ || ਫ || ફ || ଫ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ఫ || ಫ || ഫ || ඵ || ཕ || ผ 
|- align='center' class='Unicode'
|b || b  || ब || ব || ਬ || બ || ବ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || బ || ಬ || ബ || බ || བ || พ
|- align='center' class='Unicode'
|bh || {{IPA|bʱ}}  || भ || ভ || ਭ || ભ || ଭ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || భ || ಭ || ഭ || භ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ภ
|- align='center' class='Unicode'
|m || m  || म || ম || ਮ || મ || ମ || ம || మ || ಮ || മ || ම || མ || ม
|- align='center' class='Unicode'
|y || j  || य || য || ਯ || ય || ଯ || ய || య || ಯ || യ || ය || ཡ || ย
|- align='center' class='Unicode'
|r || r  || र || র/ৰ|| ਰ || ર || ର || ர || ర || ರ || ര || ර || ར || ร
|- align='center' class='Unicode'
|ṟ || r  || ऱ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ற || ఱ || ಱ || റ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
|l || l  || ल || ল || ਲ || લ || ଲ || ல || ల || ಲ || ല || ල || ལ || ล
|- align='center' class='Unicode'
|ḷ || {{IPA|ɭ}}  || ळ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ਲ਼ || ળ || ଳ || ள || ళ || ಳ || ള || ළ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
|ḻ || {{IPA|ɻ}}  || ऴ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ழ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ೞ  || ഴ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; 
|- align='center' class='Unicode'
|v || {{IPA|ʋ}}  || व || ৱ  || ਵ || વ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || வ || వ || ವ || വ || ව || ཝ || ว
|- align='center' class='Unicode'
|ś || {{IPA|ɕ}}  || श || শ || ਸ਼ || શ || ଶ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || శ || ಶ || ശ || ශ || ཤ || ศ
|- align='center' class='Unicode'
|ṣ || {{IPA|ʂ}}  || ष || ষ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ષ || ଷ || ஷ || ష || ಷ || ഷ || ෂ || ཥ || ษ
|- align='center' class='Unicode'
|s || s  || स || স || ਸ || સ  || ସ || ஸ || స || ಸ || സ || ස || ས || ส
|- align='center' class='Unicode'
|h || h  || ह || হ || ਹ || હ || ହ || ஹ || హ || ಹ || ഹ || හ || ཧ || ห
|}

=== സ്വരങ്ങൾ ===
സ്വരങ്ങൾ അവയുടെ സ്വതന്ത്ര രൂപത്തിൽ ആദ്യ നിരയിലും &quot;ക&quot; എന്ന വ്യഞ്ജനവുമായി ചേർത്ത് രണ്ടാം നിരയിലും കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 
{| class='wikitable' style=&quot;font-size:120%;&quot;
|-align='center' style=&quot;font-size: 75%;&quot;
!NLAC !!IPA !! colspan='2' | Devanāgarī !! colspan='2' | Eastern Nagari !! colspan='2' | Gurmukhī !! colspan='2' | Gujarati !! colspan='2' | Oriya !! colspan='2' | Tamil !! colspan='2' | Telugu !! colspan='2' | Kannada !! colspan='2' | Malayalam !! colspan='2' | Sinhala !! colspan='2' | Tibetan
|- align='center' class='Unicode'
| a || ə  || अ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || অ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ਅ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || અ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ଅ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || அ || க  || అ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ಅ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || അ || ക || අ || ක || ཨ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ā || {{IPA|ɑː}}  || आ || का || আ || কা || ਆ || ਕਾ || આ || કા || ଆ || କା || ஆ || கா || ఆ || కా || ಆ || ಕಾ || ആ || കാ || ආ || කා || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| æ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ඇ || කැ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; 
|- align='center' class='Unicode'
| ǣ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ඈ || කෑ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| i || i  || इ || कि || ই || কি || ਇ || ਕਿ || ઇ || કિ || ଇ || କି || இ || கி || ఇ || కి || ಇ || ಕಿ || ഇ || കി || ඉ || කි || ཨི || ཀི
|- align='center' class='Unicode'
| ī || iː  || ई || की || ঈ || কী || ਈ || ਕੀ || ઈ || કી || ଈ || କୀ || ஈ || கீ || ఈ || కీ || ಈ || ಕೀ || ഈ || കീ || ඊ || කී || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| u || u  || उ || कु || উ || কু || ਉ || ਕੁ || ઉ || કુ || ଉ || କୁ || உ || கு || ఉ || కు || ಉ || ಕು || ഉ || കു || උ || කු || ཨུ || ཀུ
|- align='center' class='Unicode'
| ū || uː  || ऊ || कू || ঊ || কূ || ਊ || ਕੂ || ઊ || કૂ || ଊ || କୂ || ஊ || கூ || ఊ || కూ || ಊ || ಕೂ || ഊ || കൂ || ඌ || කූ|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| e || e  || ऎ || कॆ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| எ || கெ || ఎ || కె || ಎ || ಕೆ || എ || കെ || එ || කෙ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ē || eː  || ए || के || এ || কে || ਏ || ਕੇ || એ || કે || ଏ || କେ || ஏ || கே || ఏ || కే || ಏ || ಕೇ || ഏ || കേ || ඒ || කේ || ཨེ || ཀེ
|- align='center' class='Unicode'
| ai || ai  || ऐ || कै || ঐ || কৈ || ਐ || ਕੈ || ઐ || કૈ || ଐ || କୈ || ஐ ||கை|| ఐ || కై || ಐ || ಕೈ || ഐ || കൈ || ඓ || කෛ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| o || o  || ऒ || कॊ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ஒ ||கொ|| ఒ || కొ || ಒ || ಕೊ || ഒ || കൊ || ඔ || කො || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ō || oː  || ओ || को || ও || কো || ਓ || ਕੋ || ઓ || કો || ଓ || କୋ || ஓ ||கோ|| ఓ || కో || ಓ || ಕೋ || ഓ || കോ || ඕ || කෝ || ཨོ || ཀོ
|- align='center' class='Unicode'
| au || au  || औ || कौ || ঔ || কৌ || ਔ || ਕੌ || ઔ || કૌ || ଔ || କୌ ||ஔ||கௌ|| ఔ || కౌ || ಔ || ಕೌ || ഔ || കൗ || ඖ || කෞ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ṛ || {{IPA|r̩}}  || ऋ || कृ || ঋ || কৃ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ઋ || કૃ || ଋ || କୃ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;  || ఋ || కృ || ಋ || ಕೃ || ഋ || കൃ || ඍ || කෘ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ṝ || {{IPA|r̩ː}}  || ॠ || कॄ || ৠ || কৄ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ૠ || કૄ  || ୠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ౠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ൠ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ඎ || කෲ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ḷ || {{IPA|l̩}}  || ऌ || कॢ || ঌ || কৢ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ଌ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ఌ || కౄ || ಌ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ഌ || ക്ഌ || (ඏ)&lt;span  style=&quot;font-size: 75%;&quot;&gt;&lt;ref&gt;Only ancient written Sinhala&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|- align='center' class='Unicode'
| ḹ || {{IPA|l̩ː}} || ॡ || कॣ || ৡ || কৣ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ୡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || ౡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ೡ || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| ൡ || ക്ൡ || (ඐ) || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;|| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|}

=== സംഖ്യകൾ ===
{| class='wikitable' style=&quot;font-size: 120%;&quot;
|-align='center' style=&quot;font-size: 75%;&quot;
! Number !!Devanagari !!Eastern Nagari!!Gurmukhi !!Gujarati !!Oriya !!Tamil !!Telugu !! Kannada !! Malayalam !!Tibetan
|- align='center' class='Unicode'
| 0  || ० || ০ || ੦ || ૦ || ୦ || ೦ || ౦ || ೦ || ൦ || ༠
|- align='center' class='Unicode'
| 1  || १ || ১ || ੧ || ૧ || ୧ || ௧ || ౧ || ೧ || ൧ || ༡
|- align='center' class='Unicode'
| 2  || २ || ২ || ੨ || ૨ || ୨ || ௨ || ౨ || ೨ || ൨ || ༢
|- align='center' class='Unicode'
| 3  || ३ || ৩ || ੩ || ૩ || ୩ || ௩ || ౩ || ೩ || ൩ || ༣
|- align='center' class='Unicode'
| 4  || ४ || ৪ || ੪ || ૪ || ୪ || ௪ || ౪ || ೪ || ൪ || ༤
|- align='center' class='Unicode'
| 5  || ५ || ৫ || ੫ || ૫ || ୫ || ௫ || ౫ || ೫ || ൫ || ༥
|- align='center' class='Unicode'
| 6  || ६ || ৬ || ੬ || ૬ || ୬ || ௬ || ౬ || ೬ || ൬ || ༦
|- align='center' class='Unicode'
| 7  || ७ || ৭ || ੭ || ૭ || ୭ || ௭ || ౭ || ೭ || ൭ || ༧
|- align='center' class='Unicode'
| 8  || ८ || ৮ || ੮ || ૮ || ୮ || ௮ || ౮ || ೮ || ൮ || ༨
|- align='center' class='Unicode'
| 9  || ९ || ৯ || ੯ || ૯ || ୯ || ௯ || ౯ || ೯ || ൯ || ༩
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==
* [[ലിപി]]
* [[തമിഴ് ലിപി]]
== അവലംബം ==

&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]</text>
      <sha1>kpqyvvatbsdcns1mn16pxun3vwu5y5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തമിഴ് ലിപി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43112</id>
    <revision>
      <id>4614061</id>
      <parentid>3739609</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T20:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4614061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38578" sha1="j0fwbjh1wnbn7f2m33mn0qenqi7ljnl" xml:space="preserve">{{prettyurl|തമിഴ് ലിപി}}
{{Short description|തമിഴ് ഭാഷ എഴുതുവാനുപയോഗിക്കുന്ന ഭാരതീയ ലിപി}}
{{Use dmy dates|date=March 2021}}
{{Infobox writing system
| name        = തമിഴ്
| altname     = {{lang|ta|தமிழ்}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| time        = ഏകദേശം എ.ഡി. 400 – നിലവിൽ&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rajan |first=K. |title=Territorial Division as Gleaned from Memorial Stones |jstor=29757518 |journal=East and West |publisher=Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO) |date=December 2001 |volume=51 |issue=3/4 |page=363 }} (table showing Tamil in row for the 601–800 period)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Diringer |first1=David |title=Alphabet a key to the history of mankind |date=1948 |page=385}}&lt;/ref&gt;
| languages   = [[തമിഴ്]]&lt;br/&gt;[[കണ്ണിക്കാരൻ ഭാഷ|കണ്ണിക്കാരൻ]]&lt;br/&gt;[[ബഡഗ ഭാഷ|ബഡഗ]]&lt;br/&gt;[[ഇരുള ഭാഷ|ഇരുള]]&lt;br/&gt;[[പണിയ ഭാഷ|പണിയ]]&lt;br/&gt;[[സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ|സൗരാഷ്ട്ര]]
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക്]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി]]{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}}
| sisters     = *[[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥ]]
*[[പഴയ മോൺ ലിപി|പഴയ മോൺ]]
*[[ഖ്മർ ലിപി|ഖ്മർ]]
*[[ചാം ലിപി|ചാം]]
*[[കവി ലിപി|കവി]]
| unicode     = {{ublist |class=nowrap |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf U+0B80–U+0BFF]&lt;br&gt;{{smaller|തമിഴ്}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U11FC0.pdf U+11FC0–U+11FFF]&lt;br&gt;{{smaller|തമിഴ് സപ്ലിമെന്റ്}}}}
| iso15924    = Taml
| sample      = [[File:Tamil ariccuvaṭi.svg|300px]]
| caption     = തമിഴ് ലിപി (''തമിഴ് അരിച്ചുവടി'')
| text_sample      = [[File:Word Tamil.svg|200px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;&quot;തമിഴ്&quot; എന്ന് തമിഴ് ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| map              = [[File:Tamilspeakers.png|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{Contains special characters
| special    = [[തമിഴ്]]
| fix        = സഹായം:തമിഴ് ലിപി
| characters = [[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]]
| image      = Tamil-alphabet-அஅ.svg
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

[[തമിഴ് ഭാഷ]] എഴുതുവാനുപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് '''തമിഴ് ലിപി'''. 
എല്ലാ ഭാരതീയ ലിപികളുടേയും മൂലരൂപം ബ്രാഹ്മിയാണെന്ന് [[ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ]] നിരൂപിക്കുന്നു. അശോകന്റെ ശിലാലേഖനങ്ങളിലെ [[ലിപി]] ബ്രാഹ്മിയുടെ പ്രാചീന മാതൃകയാണ്. അതിൽനിന്ന് ഗവി ലിപിയിലൂടെ ദ്രാവിഡഭാഷാലിപികളും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപികളും]] രൂപപ്പെട്ടു.

തമിഴ് ലിപികളും പ്രാചീന കാലത്തെ [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽനിന്ന്]] ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വന്നതാണെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം. ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു മുമ്പുവരെ ഇന്നത്തേതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തങ്ങളായ രൂപങ്ങളാണ് തമിഴ് ലിപികൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അത്തരം ലിപികൾക്ക് വട്ടെഴുത്ത് എന്നായിരുന്നു പേര്. കോലെഴുത്ത് എന്നപേരിൽ മറ്റൊരു രൂപവും അതിനുണ്ടായിരുന്നു. വട്ടെഴുത്തും കോലെഴുത്തും തമിഴിലെന്നതുപോലെ മലയാളത്തിലും കുറേക്കാലം മുമ്പുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ പല വർണങ്ങളേയും കുറിക്കുന്ന മലയാള ലിപികൾക്ക് അതേ വർണങ്ങളെ കുറിക്കുന്ന തമിഴ് ലിപികളോട് ഇപ്പോഴും സാദൃശ്യം കാണുന്നു.

സ്പർശ്യ വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിലുള്ള വർത്സ്യമായ 'റ്റ' കാരം രേഖപ്പെടുത്താൻ തമിഴിൽ പ്രത്യേക ചിഹ്നമില്ല. രണ്ട് റ ചേർത്താണ് ഇത് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. വർത്സ്യമായ 'ന (ഩ)'കാരത്തിനു ചിഹ്നമുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റേയും ദന്ത്യ 'ന'കാരത്തിന്റേയും ഉച്ചാരണങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തമിഴർ വീക്ഷിക്കാറില്ല. സംസ്കൃതത്തിലെ ഊഷ്മാക്കളായ ശ, ഷ, സ, ഹ എന്നിവ തമിഴിലില്ല. എന്നാൽ തമിഴർ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ ഈ ഊഷ്മാക്കളും ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട് (ചാതം-ശാതം/സാതം).

== ചരിത്രം ==
{{further|തമിഴ് ബ്രാഹ്മി|പല്ലവ ലിപി|ഗ്രന്ഥ ലിപി|വട്ടെഴുത്ത്|കോലെഴുത്ത്|അർവി}}
[[പ്രമാണം:History of Tamil script.jpg|thumb|350px|മുകളിലെ ആദ്യകാല [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി|തമിഴ്-ബ്രാഹ്മിയിൽ]] നിന്ന് താഴെയുള്ള ഇന്നത്തെ തമിഴ് ലിപി വരെയുള്ള തമിഴ് എഴുത്തുവിദ്യയുടെ ചരിത്രപരമായ പരിണാമം]]
[[പ്രമാണം:Tirukkural manuscript.jpg|thumb|350px|[[തിരുക്കുറൾ]] [[താളിയോല|താളിയോല ഗ്രന്ഥം]]]]

മറ്റ് [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മിൿ ലിപികളെപ്പോലെ]] തമിഴ് ലിപിയും യഥാർത്ഥ [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ]] നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} തമിഴ് എഴുത്തുവിദ്യയുടെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ആദ്യകാല ശിലാലിഖിതങ്ങൾ [[അശോകൻ|അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ]] കാലഘട്ടത്തിലേതാണ്. ഇത്തരം ലിഖിതങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ലിപിയെ പൊതുവെ [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]] അഥവാ &quot;തമിഴി ലിപി&quot; എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. സാധാരണ അശോക ബ്രാഹ്മിയിൽ നിന്ന് പല രീതിയിലും ഇത് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, അശോക ബ്രാഹ്മിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ആദ്യകാല തമിഴ്-ബ്രാഹ്മിക്ക് ശുദ്ധമായ [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ|വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളും]] (ഉദാഹരണത്തിന്, 'മ്') [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരം]] കലർന്ന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളും (ഉദാഹരണത്തിന്, 'മ') തമ്മിൽ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു സംവിധാനമുണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ, [[ഐരാവതം മഹാദേവൻ|ഐരാവതം മഹാദേവന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, ആദ്യകാല തമിഴ് ബ്രാഹ്മി അല്പം വ്യത്യസ്തമായ സ്വരചിഹ്നങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] ഇല്ലാത്ത അക്ഷരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനായി പ്രത്യേക ലിപികൾ ഇതിലുണ്ടായിരുന്നു. അതുപോലെ, തമിഴിൽ ഇല്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങളായ ഘോഷാക്ഷരങ്ങളും മഹാപ്രാണങ്ങളും ഇത് ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ലിഖിതങ്ങളിൽ തമിഴ്-ബ്രാഹ്മിയുടെ പിൽക്കാല രൂപമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് പ്രാചീന തമിഴ് വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥമായ ''[[തൊൽകാപ്പിയം|തൊൽകാപ്പിയത്തിൽ]]'' വിവരിച്ചിട്ടുള്ള എഴുത്തുരീതിയോട് വളരെ സാമ്യമുള്ളതാണ്. ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം, വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ സ്വരം ഇല്ലാതാക്കാൻ അവർ 'പുള്ളി' ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്നതാണ്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=230}} അതിനുശേഷം തമിഴ് അക്ഷരങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉരുണ്ട രൂപത്തിലേക്ക് പരിണമിക്കുകയും, 5-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെയോ 6-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെയോ ആദ്യകാല ''[[വട്ടെഴുത്ത്]]'' എന്ന രൂപത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=211}}

എന്നാൽ, ആധുനിക തമിഴ് ലിപി ഈ ലിപിയിൽ നിന്നല്ല രൂപപ്പെട്ടത്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=209}} നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ,&lt;ref name=&quot;griffiths&quot;&gt;{{cite web |last1=Griffiths |first1=Arlo |title=Early Indic Inscriptions of Southeast Asia |date=2014 |url=https://www.academia.edu/6301451 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; [[പല്ലവ രാജവംശം|പല്ലവ രാജാക്കന്മാർ]] തമിഴിനായി [[പല്ലവ ലിപി]] എന്നൊരു പുതിയ ലിപി രൂപപ്പെടുത്തി. സംസ്കൃതം എഴുതാൻ സാധിക്കാത്ത ശബ്ദങ്ങൾക്കായി വട്ടെഴുത്ത് അക്ഷരങ്ങൾ കൂടി ചേർത്ത് ഇതിൽ നിന്നാണ് [[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥാക്ഷരങ്ങൾ]] ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}} ഗ്രന്ഥ ലിപിക്ക് സമാന്തരമായി, പല്ലവ ലിപിയിൽ നിന്ന് തന്നെ ഉത്ഭവിച്ച മറ്റൊരു പുതിയ ലിപി (ചോള-പല്ലവ ലിപി, ഇതാണ് ആധുനിക തമിഴ് ലിപിയായി മാറിയത്) പല്ലവ, ചോള ഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ വീണ്ടും ഉയർന്നുവന്നു. ഗ്രന്ഥ ലിപിയിലേതിന് സമാനമായ അക്ഷരപരിണാമം ഇതിനുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ആകൃതിയിൽ ഇത് വളരെ ലഘൂകരിക്കപ്പെട്ടതും തമിഴിന് അന്യമായ ശബ്ദങ്ങളെ ഒഴിവാക്കിയതുമായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഇത് ആത്യന്തികമായി പല്ലവ ലിപിയിൽ നിന്ന് തന്നെ രൂപപ്പെട്ടുവന്നു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}} എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ, തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന പല്ലവ, [[ചോള സാമ്രാജ്യം|ചോള]] രാജ്യങ്ങളിൽ വട്ടെഴുത്തിന് പകരം ഈ പുതിയ ലിപികൾ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. എങ്കിലും, തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളായ [[ചേര രാജവംശം|ചേര]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]] രാജ്യങ്ങളിൽ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ വട്ടെഴുത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നത് തുടർന്നു. കുറച്ചുകാലം പല്ലവന്മാരുടെ സാമന്തന്മാരായിരുന്ന ചോളന്മാർ പാണ്ഡ്യ രാജ്യം കീഴടക്കിയതോടെയാണ് ഇതിന് മാറ്റം വന്നത്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}}

പല്ലവ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയോടെ, ചോളന്മാർ ചോള-പല്ലവ ലിപിയെ ഔദ്യോഗിക ലിപിയായി പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. തുടർന്നുള്ള ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ ചോള-പല്ലവ ലിപി ആധുനിക തമിഴ് ലിപിയായി പരിണമിച്ചു. ഗ്രന്ഥ ലിപിയും അതിന്റെ മാതൃലിപിയും തമിഴ് ലിപിയെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. എഴുതാനുള്ള പ്രധാന മാധ്യമമായി [[താളിയോല|താളിയോലകൾ]] ഉപയോഗിച്ചത് ലിപിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരാൻ കാരണമായി. എഴുത്താണികൊണ്ട് എഴുതുമ്പോൾ ഓലകളിൽ ദ്വാരം വീഴാതിരിക്കാൻ എഴുത്തുകാർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു; കാരണം ദ്വാരമുള്ള ഓലകൾ പെട്ടെന്ന് കീറിപ്പോകാനും നശിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ പുള്ളി ഉപയോഗിക്കുന്നത് അപൂർവ്വമായി മാറി. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ അവയുടെ സ്വരത്തോടെ തന്നെ എഴുതുന്ന രീതി സാധാരണമായി. അതുപോലെ, ചില വാക്കുകളുടെ അവസാനത്തിലും സമാസപദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും വരുന്ന അർദ്ധ-ഉകാരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കുറ്റിയലുകരം ({{Langx|ta|குற்றியலுகரம்|lit=ഹ്രസ്വമായ ഉ-കാരം|translit=kuṟṟiyal-ukaram}}) എന്ന സ്വരചിഹ്നത്തിന്റെ ({{lang|ta|ஃ}}) ഉപയോഗവും ഇല്ലാതായി. അതിനുപകരമായി സാധാരണ ഉകാരത്തിന്റെ ചിഹ്നം ({{lang|ta|ு}}) ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. അച്ചടി വിദ്യയുടെ വരവോടെ മാത്രമേ പുള്ളി ({{lang|ta|ஂ}}) പൂർണ്ണമായും തിരികെ വന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും, കുറ്റിയലുകരം സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ചിഹ്നം ({{lang|ta|ஃ}}) പിന്നീട് ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചില്ല; ചില വ്യാകരണപരമായ സങ്കൽപ്പ പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ഈ ചിഹ്നം നിലനിർത്തിയത്. എന്നാൽ, ഈ ശബ്ദം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുകയും തമിഴ് [[ഛന്ദസ്സ്|വൃത്തശാസ്ത്രത്തിൽ]] ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അച്ചടിക്കുള്ള അച്ചുകൾ തയ്യാറാക്കുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്നതിനായി 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചില അക്ഷരങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ ലഘൂകരിച്ചു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടന്ന നിരവധി പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ ലിപി കൂടുതൽ ലഘൂകരിക്കപ്പെട്ടു. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്വരചിഹ്നങ്ങളെ ക്രമീകരിക്കുകയും, പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ക്രമരഹിതമായ രൂപങ്ങളും വലിയൊരു പരിധിവരെ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു.

== തമിഴ് അക്ഷരമാല ==
{{main|തമിഴ് അക്ഷരമാലെ}}
{{further|അക്ഷരമാലെ}}
{{തമിഴ് അക്ഷരമാല}}

മറ്റു [[ദ്രാവിഡഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡഭാഷകളുമായി]] താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ തമിഴിലെ [[അക്ഷരമാല]] പരിമിതമാണ്. ഈ ലിപി പൂർണ്ണമായും ഒരു [[അക്ഷരമാല]] ഘടനയിലല്ല, മറിച്ച് [[സ്വനിമം|സ്വനിമ]] രീതിയിലാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, പരമ്പരാഗതമായി ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടാണ് ഇത് എഴുതുന്നത്. 

തമിഴിൽ ആകെ 12 [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്]]. ഇവയെ {{lang|ta|உயிரெழுத்து}} അഥവാ ഉയിരെഴുത്ത് എന്നുപറയുന്നു. ഇവയിൽ അ, ഇ, ഉ, എ, ഒ എന്നിവ ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങളും ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഓ എന്നിവ ദീർഘ സ്വരങ്ങളുമാണ്. ഐ, ഔ എന്നിവ സംയുക്ത സ്വരങ്ങളാണ്. 

തമിഴിൽ 18 [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ|വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളേ]] ഉള്ളൂ. ഇവയെ {{lang|ta|மெய்யெழுத்து}} അഥവാ മെയ്യെഴുത്ത് എന്നുപറയുന്നു. ഇവയിൽ ആറെണ്ണം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും {ക, ച, ട, ത, പ, റ} ആറെണ്ണം അവയുടെ അനുനാസികങ്ങളും ആണ് {ങ, ഞ, ണ, ന ( ദന്ത്യം) , മ, ഩ (വർത്സ്യം)} ഇവയ്ക്കു പുറമേ {യ, ര, ല, വ, ഴ, ള} എന്നിങ്ങനെ ആറ് മധ്യമ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്. 

മേല്പറഞ്ഞ ലിപികൾക്കു പുറമേ ആയ്തം ({{lang|ta|ஆய்த எழுத்து}}) അഥവാ &quot;അക്ക്&quot; ({{lang|ta|ஃ}}) എന്ന മറ്റൊരു ചിഹ്നം കൂടി തമിഴിലുണ്ട്. ഇതിന് [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലെ]] [[വിസർഗം|വിസർഗത്തിനു]] സദൃശമായ ഉച്ചാരണമാണുള്ളത്. തമിഴ് വ്യാകരണ വ്യവസ്ഥയിൽ ഇതിനെ സ്വരമായോ വ്യഞ്ജനമായോ കണക്കാക്കുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of Madras Tamil Lexicon, page 148 |url=http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214081015/https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 |archive-date=14 February 2021 |url-status=dead |publisher=Digital South Asia Library, University of Chicago |access-date=18 April 2026 |quote={{lang|ta|அலியெழுத்து}} [ {{transliteration|ta|ISO|aliyeḻuttu}} ] n {{transliteration|ta|ISO|ali-y-eḻuttu}} . &lt; {{lang|ta|அலி}}¹ +. 1. The letter {{lang|ta|ஃ}}, as being regarded as neither a vowel nor a consonant; {{lang|ta|ஆய்தம்}}. ({{lang|ta|வெண்பாப். முதன்மொ. 6, உரை.}}) 2. Consonants; {{lang|ta|மெய்யெ ழுத்து. (பிங்.).}}}}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും, സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ അവസാനമായാണ് ഇത് സാധാരണയായി നൽകുന്നത്.  

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; color:darkred;&quot;
|+ [[തമിഴ് ലിപി]] (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|தமிழ் அரிச்சுவடி}}}})
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|உயிரெழுத்து}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[അ]]|ch={{large|அ}}|ipa=a}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ആ]]|ch={{large|ஆ}}|ipa=aː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഇ]]|ch={{large|இ}}|ipa=i}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഈ]]|ch={{large|ஈ}}|ipa=iː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഉ]]|ch={{large|உ}}|ipa=u}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഊ]]|ch={{large|ஊ}}|ipa=uː}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[എ]]|ch={{large|எ}}|ipa=e}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഏ]]|ch={{large|ஏ}}|ipa=eː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഐ]]|ch={{large|ஐ}}|ipa=ai}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഒ]]|ch={{large|ஒ}}|ipa=o}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഓ]]|ch={{large|ஓ}}|ipa=oː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഔ]]|ch={{large|ஔ}}|ipa=au}}
|-
| style=&quot;background:lightgray;&quot; |
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[അഃ]]|ch={{large|ஃ}}|ipa=x}}
| style=&quot;background:lightgray;&quot; |
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|மெய்யெழுத்து}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ക]]|ch={{large|க}}|ipa=ka}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ങ]]|ch={{large|ங}}|ipa=ŋa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ച]]|ch={{large|ச}}|ipa=t͡ʃa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഞ]]|ch={{large|ஞ}}|ipa=ɲa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ട]]|ch={{large|ட}}|ipa=ʈa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ണ]]|ch={{large|ண}}|ipa=ɳa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ത]]|ch={{large|த}}|ipa=t̪a}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ന]]|ch={{large|ந}}|ipa=n̪a}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[പ]]|ch={{large|ப}}|ipa=pa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[മ]]|ch={{large|ம}}|ipa=ma}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[യ]]|ch={{large|ய}}|ipa=ja}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ര]]|ch={{large|ர}}|ipa=ɾa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ല]]|ch={{large|ல}}|ipa=la}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[വ]]|ch={{large|வ}}|ipa=ʋa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഴ]]|ch={{large|ழ}}|ipa=ɻa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ള]]|ch={{large|ள}}|ipa=ɭa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[റ]]|ch={{large|ற}}|ipa=ra}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ന]]|ch={{large|ன}}|ipa=na}}
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| ഗ്രന്ഥാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|கிரந்த எழுத்துக்கள்}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ശ]]|ch={{large|ஶ}}|ipa=ʃa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ജ]]|ch={{large|ஜ}}|ipa=d͡ʒa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഷ]]|ch={{large|ஷ}}|ipa=ʂa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[സ]]|ch={{large|ஸ}}|ipa=sa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഹ]]|ch={{large|ஹ}}|ipa=ha}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ക്ഷ]]|ch={{large|க்ஷ}}|ipa=kʂa}}
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| അക്കങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|எண்கள்}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ചുഴിയം)&lt;/small&gt;|tops=சுழியம்|l=ta|s=taml|ml=0|ch={{large|௦}}|note=പൂജ്യം}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഒന്റു)&lt;/small&gt;|tops=ஒன்று|l=ta|s=taml|ml=1|ch={{large|௧}}|note=ഒന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഇരണ്ടു)&lt;/small&gt;|tops=இரண்டு|l=ta|s=taml|ml=2|ch={{large|௨}}|note=രണ്ട്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(മൂന്റു)&lt;/small&gt;|tops=மூன்று|l=ta|s=taml|ml=3|ch={{large|௩}}|note=മൂന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നാങ്കു)&lt;/small&gt;|tops=நான்கு|l=ta|s=taml|ml=4|ch={{large|௪}}|note=നാല്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഐന്തു)&lt;/small&gt;|tops=ஐந்து|l=ta|s=taml|ml=5|ch={{large|௫}}|note=അഞ്ച്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ആറു)&lt;/small&gt;|tops=ஆறு|l=ta|s=taml|ml=6|ch={{large|௬}}|note=ആറ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഏഴു)&lt;/small&gt;|tops=ஏழு|l=ta|s=taml|ml=7|ch={{large|௭}}|note=ഏഴ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(എട്ടു)&lt;/small&gt;|tops=எட்டு|l=ta|s=taml|ml=8|ch={{large|௮}}|note=എട്ട്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഒൻപതു)&lt;/small&gt;|tops=ஒன்பது|l=ta|s=taml|ml=9|ch={{large|௯}}|note=ഒമ്പത്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(പത്തു)&lt;/small&gt;|tops=பத்து|l=ta|s=taml|ml=10|ch={{large|௰}}|note=പത്ത്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നൂറു)&lt;/small&gt;|tops=நூறு	|l=ta|s=taml|ml=100|ch={{large|௱}}|note=നൂറ്}}
|}

== സ്വരങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |തമിഴ് സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|&lt;big&gt;[[அ]]&lt;/big&gt;
അ
|&lt;big&gt;[[ஆ]]&lt;/big&gt;
ആ
|&lt;big&gt;[[இ]]&lt;/big&gt;
ഇ
|&lt;big&gt;[[ஈ]]&lt;/big&gt;

ഈ
|&lt;big&gt;[[உ]]&lt;/big&gt;

ഉ
|&lt;big&gt;[[ஊ]]&lt;/big&gt;

ഊ
|-
|&lt;big&gt;[[எ]]&lt;/big&gt;

എ
|&lt;big&gt;[[ஏ]]&lt;/big&gt;

ഏ
|&lt;big&gt;[[ஐ]]&lt;/big&gt;

ഐ
|&lt;big&gt;[[ஒ]]&lt;/big&gt;

ഒ
|&lt;big&gt;[[ஓ]]&lt;/big&gt;

ഓ
|&lt;big&gt;[[ஔ]]&lt;/big&gt;

ഔ
|-
|&lt;big&gt;[[ஃ]]&lt;/big&gt;

അഃക്ക്
|
|
|
|
|
|}

== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!അക്ഷരം
!മലയാള അക്ഷരം
|-
|&lt;big&gt;[[க]]&lt;/big&gt;
|ക
|-
|&lt;big&gt;[[ங]]&lt;/big&gt;
|ങ
|-
|&lt;big&gt;[[ச]]&lt;/big&gt;
|ച
|-
|&lt;big&gt;[[ஞ]]&lt;/big&gt;
|ഞ
|-
|&lt;big&gt;[[ட]]&lt;/big&gt;
|ട
|-
|&lt;big&gt;[[ண]]&lt;/big&gt;
|ണ
|-
|&lt;big&gt;[[த]]&lt;/big&gt;
|ത
|-
|&lt;big&gt;[[ந]]&lt;/big&gt;
|ന
|-
|&lt;big&gt;[[ப]]&lt;/big&gt;
|പ
|-
|&lt;big&gt;[[ம]]&lt;/big&gt;
|മ
|-
|&lt;big&gt;[[ய]]&lt;/big&gt;
|യ
|-
|&lt;big&gt;[[ர]]&lt;/big&gt;
|ര
|-
|&lt;big&gt;[[ல]]&lt;/big&gt;
|ല
|-
|&lt;big&gt;[[வ]]&lt;/big&gt;
|വ
|-
|&lt;big&gt;[[ழ]]&lt;/big&gt;
|ഴ
|-
|&lt;big&gt;[[ள]]&lt;/big&gt;
|ള
|-
|&lt;big&gt;[[ற]]&lt;/big&gt;
|റ
|-
|&lt;big&gt;[[ன]]&lt;/big&gt;
|ഩ
|-
|}
ഗ്രന്ഥ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!അക്ഷരം
!മലയാള അക്ഷരം
|-
|&lt;big&gt;[[ஜ]]&lt;/big&gt;
|ജ
|-
|&lt;big&gt;[[ஶ]]&lt;/big&gt;
|ശ
|-
|&lt;big&gt;[[ஷ]]&lt;/big&gt;
|ഷ
|-
|&lt;big&gt;[[ஸ]]&lt;/big&gt;
|സ
|-
|&lt;big&gt;[[ஹ]]&lt;/big&gt;
|ഹ
|-
|}


== സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; lang=&quot;ta&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ}}
! colspan=&quot;12&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|സ്വരം}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | அ&lt;br/&gt;അ
! scope=&quot;col&quot; | ஆ&lt;br/&gt;ആ
! scope=&quot;col&quot; | இ&lt;br/&gt;ഇ
! scope=&quot;col&quot; | ஈ&lt;br/&gt;ഈ
! scope=&quot;col&quot; | உ&lt;br/&gt;ഉ
! scope=&quot;col&quot; | ஊ&lt;br/&gt;ഊ
! scope=&quot;col&quot; | எ&lt;br/&gt;എ
! scope=&quot;col&quot; | ஏ&lt;br/&gt;ഏ
! scope=&quot;col&quot; | ஐ&lt;br/&gt;ഐ
! scope=&quot;col&quot; | ஒ&lt;br/&gt;ഒ
! scope=&quot;col&quot; | ஓ&lt;br/&gt;ഓ
! scope=&quot;col&quot; | ஔ&lt;br/&gt;ഔ
|-
!க்
!ക്
|க
|கா
|கி
|கீ
|கு
|கூ
|கெ
|கே
|கை
|கொ
|கோ
|கௌ
|-
!ங்
!ങ്
|ங
|ஙா
|ஙி
|ஙீ
|ஙு
|ஙூ
|ஙெ
|ஙே
|ஙை
|ஙொ
|ஙோ
|ஙௌ
|-
!ச்
!ച്
|ச
|சா
|சி
|சீ
|சு
|சூ
|செ
|சே
|சை
|சொ
|சோ
|சௌ
|-
!ஞ்
!ഞ്
|ஞ
|ஞா
|ஞி
|ஞீ
|ஞு
|ஞூ
|ஞெ
|ஞே
|ஞை
|ஞொ
|ஞோ
|ஞௌ
|-
!ட்
!ട്
|ட
|டா
|டி
|டீ
|டு
|டூ
|டெ
|டே
|டை
|டொ
|டோ
|டௌ
|-
!ண்
!ണ്
|ண
|ணா
|ணி
|ணீ
|ணு
|ணூ
|ணெ
|ணே
|ணை
|ணொ
|ணோ
|ணௌ
|-
!த்
!ത്
|த
|தா
|தி
|தீ
|து
|தூ
|தெ
|தே
|தை
|தொ
|தோ
|தௌ
|-
!ந்
!ന്
|ந
|நா
|நி
|நீ
|நு
|நூ
|நெ
|நே
|நை
|நொ
|நோ
|நௌ
|-
!ப்
!പ്
|ப
|பா
|பி
|பீ
|பு
|பூ
|பெ
|பே
|பை
|பொ
|போ
|பௌ
|-
!ம்
!മ്
|ம
|மா
|மி
|மீ
|மு
|மூ
|மெ
|மே
|மை
|மொ
|மோ
|மௌ
|-
!ய்
!യ്
|ய
|யா
|யி
|யீ
|யு
|யூ
|யெ
|யே
|யை
|யொ
|யோ
|யௌ
|-
!ர்
!ര്
|ர
|ரா
|ரி
|ரீ
|ரு
|ரூ
|ரெ
|ரே
|ரை
|ரொ
|ரோ
|ரௌ
|-
!ல்
!ല്
|ல
|லா
|லி
|லீ
|லு
|லூ
|லெ
|லே
|லை
|லொ
|லோ
|லௌ
|-
!வ்
!വ്
|வ
|வா
|வி
|வீ
|வு
|வூ
|வெ
|வே
|வை
|வொ
|வோ
|வௌ
|-
!ழ்
!ഴ്
|ழ
|ழா
|ழி
|ழீ
|ழு
|ழூ
|ழெ
|ழே
|ழை
|ழொ
|ழோ
|ழௌ
|-
!ள்
!ള്
|ள
|ளா
|ளி
|ளீ
|ளு
|ளூ
|ளெ
|ளே
|ளை
|ளொ
|ளோ
|ளௌ
|-
!ற்
!റ്
|ற
|றா
|றி
|றீ
|று
|றூ
|றெ
|றே
|றை
|றொ
|றோ
|றௌ
|-
!ன்
!ഩ്
|ன
|னா
|னி
|னீ
|னு
|னூ
|னெ
|னே
|னை
|னொ
|னோ
|னௌ
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; lang=&quot;ta&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|ഗ്രന്ഥ&lt;br/&gt;വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ}}
! colspan=&quot;12&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|സ്വരം}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | அ&lt;br/&gt;അ
! scope=&quot;col&quot; | ஆ&lt;br/&gt;ആ
! scope=&quot;col&quot; | இ&lt;br/&gt;ഇ
! scope=&quot;col&quot; | ஈ&lt;br/&gt;ഈ
! scope=&quot;col&quot; | உ&lt;br/&gt;ഉ
! scope=&quot;col&quot; | ஊ&lt;br/&gt;ഊ
! scope=&quot;col&quot; | எ&lt;br/&gt;എ
! scope=&quot;col&quot; | ஏ&lt;br/&gt;ഏ
! scope=&quot;col&quot; | ஐ&lt;br/&gt;ഐ
! scope=&quot;col&quot; | ஒ&lt;br/&gt;ഒ
! scope=&quot;col&quot; | ஓ&lt;br/&gt;ഓ
! scope=&quot;col&quot; | ஔ&lt;br/&gt;ഔ
|-
!ஜ்
!ജ്
|ஜ
|ஜா
|ஜி
|ஜீ
|ஜு
|ஜூ
|ஜெ
|ஜே
|ஜை
|ஜொ
|ஜோ
|ஜௌ
|-
!ஶ்
!ശ്
|ஶ
|ஶா
|ஶி
|ஶீ
|ஶு
|ஶூ
|ஶெ
|ஶே
|ஶை
|ஶொ
|ஶோ
|ஶௌ
|-
!ஷ்
!ഷ്
|ஷ
|ஷா
|ஷி
|ஷீ
|ஷு
|ஷூ
|ஷெ
|ஷே
|ஷை
|ஷொ
|ஷோ
|ஷௌ
|-
!ஸ்
!സ്
|ஸ
|ஸா
|ஸி
|ஸீ
|ஸு
|ஸூ
|ஸெ
|ஸே
|ஸை
|ஸொ
|ஸோ
|ஸௌ
|-
!ஹ்
!ഹ്
|ஹ
|ஹா
|ஹி
|ஹீ
|ஹு
|ஹூ
|ஹெ
|ஹே
|ஹை
|ஹொ
|ஹோ
|ஹௌ
|-
!க்ஷ்
!ക്ഷ്
|க்ஷ
|க்ஷா
|க்ஷி
|க்ஷீ
|க்ஷு
|க்ஷூ
|க்ஷெ
|க்ஷே
|க்ஷை
|க்ஷொ
|க்ஷோ
|க்ஷௌ
|}

== കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ==

തമിഴിൽ കൂട്ടക്ഷരങ്ങളെക്കുറിക്കാൻ സംയുക്ത ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറില്ല. കൂട്ടക്ഷരം രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടിവരുമ്പോൾ ആദ്യ വർണത്തിന്റെ ചിഹ്നമെഴുതി മുകളിൽ ഒരു കുത്തു രേഖപ്പെടുത്തിയതിനു ശേഷം രണ്ടാമത്തെ വർണത്തെ കുറിക്കുന്ന ലിപി എഴുതുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. (ക്+ക = ക്ക). വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ പദാദിയിലോ പദാന്ത്യത്തിലോ വരാറില്ല. ര, ഴ എന്നിവ ഒഴിച്ചുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വമുണ്ട്. ക, ച, ത, പ എന്നിവ ഒഴിച്ചുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായ രണ്ട് വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ചേർന്ന സന്ധികൾ വരും.

== തമിഴ് അക്കങ്ങൾ ==

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 100 || 1000
|-
| {{lang|ta|௦}} || {{lang|ta|௧}} || {{lang|ta|௨}} || {{lang|ta|௩}} || {{lang|ta|௪}} || {{lang|ta|௫}} || {{lang|ta|௬}} || {{lang|ta|௭}} || {{lang|ta|௮}} || {{lang|ta|௯}} || {{lang|ta|௰}} || {{lang|ta|௱}} || {{lang|ta|௲}}
|}

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

== ഗ്രന്ഥസൂചി ==
* {{Citation | last=Mahadevan | first=Iravatham | year=2003 | title=Early Tamil Epigraphy from the Earliest Times to the Sixth Century A.D. | series=[[Harvard Oriental Series]], Volume 62 | place=Cambridge | publisher=Harvard University Press | isbn=0-674-01227-5| language = en}}
* {{Citation |last=Steever |first=Sanford B. |year=1996 |chapter=Tamil Writing |editor-first=William |editor-last=Bright |editor2-first=Peter T. |editor2-last=Daniels |title=The World's Writing Systems |location=New York |publisher=Oxford University Press |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/426 426–430] |isbn=0-19-507993-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/426 | language = en}}

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}

[[വിഭാഗം:ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ലിപി]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ഭാഷ]]
{{Languages of South Asia}}</text>
      <sha1>j0fwbjh1wnbn7f2m33mn0qenqi7ljnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614065</id>
      <parentid>4614061</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T21:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38622" sha1="gx0vzxvzpk1pp47oslf3667i2a7l2mo" xml:space="preserve">{{prettyurl|തമിഴ് ലിപി}}
{{Short description|തമിഴ് ഭാഷ എഴുതുവാനുപയോഗിക്കുന്ന ഭാരതീയ ലിപി}}
{{Use dmy dates|date=March 2021}}
{{Infobox writing system
| name        = തമിഴ് ലിപി
| altname     = {{lang|ta|தமிழ் அரிச்சுவடி}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| time        = ഏകദേശം എ.ഡി. 400 – നിലവിൽ&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rajan |first=K. |title=Territorial Division as Gleaned from Memorial Stones |jstor=29757518 |journal=East and West |publisher=Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO) |date=December 2001 |volume=51 |issue=3/4 |page=363 }} (table showing Tamil in row for the 601–800 period)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Diringer |first1=David |title=Alphabet a key to the history of mankind |date=1948 |page=385}}&lt;/ref&gt;
| languages   = [[തമിഴ്]]&lt;br/&gt;[[കണ്ണിക്കാരൻ ഭാഷ|കണ്ണിക്കാരൻ]]&lt;br/&gt;[[ബഡഗ ഭാഷ|ബഡഗ]]&lt;br/&gt;[[ഇരുള ഭാഷ|ഇരുള]]&lt;br/&gt;[[പണിയ ഭാഷ|പണിയ]]&lt;br/&gt;[[സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ|സൗരാഷ്ട്ര]]
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക്]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി]]{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}}
| sisters     = *[[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥ]]
*[[പഴയ മോൺ ലിപി|പഴയ മോൺ]]
*[[ഖ്മർ ലിപി|ഖ്മർ]]
*[[ചാം ലിപി|ചാം]]
*[[കവി ലിപി|കവി]]
| unicode     = {{ublist |class=nowrap |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf U+0B80–U+0BFF]&lt;br&gt;{{smaller|തമിഴ്}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U11FC0.pdf U+11FC0–U+11FFF]&lt;br&gt;{{smaller|തമിഴ് സപ്ലിമെന്റ്}}}}
| iso15924    = Taml
| sample      = [[File:Tamil ariccuvaṭi.svg|300px]]
| caption     = തമിഴ് ലിപി (''തമിഴ് അരിച്ചുവടി'')
| text_sample      = [[File:Word Tamil.svg|200px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;&quot;തമിഴ്&quot; എന്ന് തമിഴ് ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| map              = [[File:Tamilspeakers.png|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{Contains special characters
| special    = [[തമിഴ്]]
| fix        = സഹായം:തമിഴ് ലിപി
| characters = [[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]]
| image      = Tamil-alphabet-அஅ.svg
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

[[തമിഴ് ഭാഷ]] എഴുതുവാനുപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് '''തമിഴ് ലിപി'''. 
എല്ലാ ഭാരതീയ ലിപികളുടേയും മൂലരൂപം ബ്രാഹ്മിയാണെന്ന് [[ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ]] നിരൂപിക്കുന്നു. അശോകന്റെ ശിലാലേഖനങ്ങളിലെ [[ലിപി]] ബ്രാഹ്മിയുടെ പ്രാചീന മാതൃകയാണ്. അതിൽനിന്ന് ഗവി ലിപിയിലൂടെ ദ്രാവിഡഭാഷാലിപികളും [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപികളും]] രൂപപ്പെട്ടു.

തമിഴ് ലിപികളും പ്രാചീന കാലത്തെ [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽനിന്ന്]] ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വന്നതാണെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം. ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു മുമ്പുവരെ ഇന്നത്തേതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തങ്ങളായ രൂപങ്ങളാണ് തമിഴ് ലിപികൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അത്തരം ലിപികൾക്ക് വട്ടെഴുത്ത് എന്നായിരുന്നു പേര്. കോലെഴുത്ത് എന്നപേരിൽ മറ്റൊരു രൂപവും അതിനുണ്ടായിരുന്നു. വട്ടെഴുത്തും കോലെഴുത്തും തമിഴിലെന്നതുപോലെ മലയാളത്തിലും കുറേക്കാലം മുമ്പുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ പല വർണങ്ങളേയും കുറിക്കുന്ന മലയാള ലിപികൾക്ക് അതേ വർണങ്ങളെ കുറിക്കുന്ന തമിഴ് ലിപികളോട് ഇപ്പോഴും സാദൃശ്യം കാണുന്നു.

സ്പർശ്യ വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിലുള്ള വർത്സ്യമായ 'റ്റ' കാരം രേഖപ്പെടുത്താൻ തമിഴിൽ പ്രത്യേക ചിഹ്നമില്ല. രണ്ട് റ ചേർത്താണ് ഇത് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. വർത്സ്യമായ 'ന (ഩ)'കാരത്തിനു ചിഹ്നമുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റേയും ദന്ത്യ 'ന'കാരത്തിന്റേയും ഉച്ചാരണങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തമിഴർ വീക്ഷിക്കാറില്ല. സംസ്കൃതത്തിലെ ഊഷ്മാക്കളായ ശ, ഷ, സ, ഹ എന്നിവ തമിഴിലില്ല. എന്നാൽ തമിഴർ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ ഈ ഊഷ്മാക്കളും ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട് (ചാതം-ശാതം/സാതം).

== ചരിത്രം ==
{{further|തമിഴ് ബ്രാഹ്മി|പല്ലവ ലിപി|ഗ്രന്ഥ ലിപി|വട്ടെഴുത്ത്|കോലെഴുത്ത്|അർവി}}
[[പ്രമാണം:History of Tamil script.jpg|thumb|350px|മുകളിലെ ആദ്യകാല [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി|തമിഴ്-ബ്രാഹ്മിയിൽ]] നിന്ന് താഴെയുള്ള ഇന്നത്തെ തമിഴ് ലിപി വരെയുള്ള തമിഴ് എഴുത്തുവിദ്യയുടെ ചരിത്രപരമായ പരിണാമം]]
[[പ്രമാണം:Tirukkural manuscript.jpg|thumb|350px|[[തിരുക്കുറൾ]] [[താളിയോല|താളിയോല ഗ്രന്ഥം]]]]

മറ്റ് [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മിൿ ലിപികളെപ്പോലെ]] തമിഴ് ലിപിയും യഥാർത്ഥ [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ]] നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} തമിഴ് എഴുത്തുവിദ്യയുടെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ആദ്യകാല ശിലാലിഖിതങ്ങൾ [[അശോകൻ|അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ]] കാലഘട്ടത്തിലേതാണ്. ഇത്തരം ലിഖിതങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ലിപിയെ പൊതുവെ [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]] അഥവാ &quot;തമിഴി ലിപി&quot; എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. സാധാരണ അശോക ബ്രാഹ്മിയിൽ നിന്ന് പല രീതിയിലും ഇത് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, അശോക ബ്രാഹ്മിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ആദ്യകാല തമിഴ്-ബ്രാഹ്മിക്ക് ശുദ്ധമായ [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ|വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളും]] (ഉദാഹരണത്തിന്, 'മ്') [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരം]] കലർന്ന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളും (ഉദാഹരണത്തിന്, 'മ') തമ്മിൽ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു സംവിധാനമുണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ, [[ഐരാവതം മഹാദേവൻ|ഐരാവതം മഹാദേവന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, ആദ്യകാല തമിഴ് ബ്രാഹ്മി അല്പം വ്യത്യസ്തമായ സ്വരചിഹ്നങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] ഇല്ലാത്ത അക്ഷരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനായി പ്രത്യേക ലിപികൾ ഇതിലുണ്ടായിരുന്നു. അതുപോലെ, തമിഴിൽ ഇല്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങളായ ഘോഷാക്ഷരങ്ങളും മഹാപ്രാണങ്ങളും ഇത് ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ലിഖിതങ്ങളിൽ തമിഴ്-ബ്രാഹ്മിയുടെ പിൽക്കാല രൂപമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് പ്രാചീന തമിഴ് വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥമായ ''[[തൊൽകാപ്പിയം|തൊൽകാപ്പിയത്തിൽ]]'' വിവരിച്ചിട്ടുള്ള എഴുത്തുരീതിയോട് വളരെ സാമ്യമുള്ളതാണ്. ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം, വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ സ്വരം ഇല്ലാതാക്കാൻ അവർ 'പുള്ളി' ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്നതാണ്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=230}} അതിനുശേഷം തമിഴ് അക്ഷരങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉരുണ്ട രൂപത്തിലേക്ക് പരിണമിക്കുകയും, 5-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെയോ 6-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെയോ ആദ്യകാല ''[[വട്ടെഴുത്ത്]]'' എന്ന രൂപത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=211}}

എന്നാൽ, ആധുനിക തമിഴ് ലിപി ഈ ലിപിയിൽ നിന്നല്ല രൂപപ്പെട്ടത്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=209}} നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ,&lt;ref name=&quot;griffiths&quot;&gt;{{cite web |last1=Griffiths |first1=Arlo |title=Early Indic Inscriptions of Southeast Asia |date=2014 |url=https://www.academia.edu/6301451 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; [[പല്ലവ രാജവംശം|പല്ലവ രാജാക്കന്മാർ]] തമിഴിനായി [[പല്ലവ ലിപി]] എന്നൊരു പുതിയ ലിപി രൂപപ്പെടുത്തി. സംസ്കൃതം എഴുതാൻ സാധിക്കാത്ത ശബ്ദങ്ങൾക്കായി വട്ടെഴുത്ത് അക്ഷരങ്ങൾ കൂടി ചേർത്ത് ഇതിൽ നിന്നാണ് [[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥാക്ഷരങ്ങൾ]] ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}} ഗ്രന്ഥ ലിപിക്ക് സമാന്തരമായി, പല്ലവ ലിപിയിൽ നിന്ന് തന്നെ ഉത്ഭവിച്ച മറ്റൊരു പുതിയ ലിപി (ചോള-പല്ലവ ലിപി, ഇതാണ് ആധുനിക തമിഴ് ലിപിയായി മാറിയത്) പല്ലവ, ചോള ഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ വീണ്ടും ഉയർന്നുവന്നു. ഗ്രന്ഥ ലിപിയിലേതിന് സമാനമായ അക്ഷരപരിണാമം ഇതിനുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ആകൃതിയിൽ ഇത് വളരെ ലഘൂകരിക്കപ്പെട്ടതും തമിഴിന് അന്യമായ ശബ്ദങ്ങളെ ഒഴിവാക്കിയതുമായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഇത് ആത്യന്തികമായി പല്ലവ ലിപിയിൽ നിന്ന് തന്നെ രൂപപ്പെട്ടുവന്നു.{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}} എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ, തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന പല്ലവ, [[ചോള സാമ്രാജ്യം|ചോള]] രാജ്യങ്ങളിൽ വട്ടെഴുത്തിന് പകരം ഈ പുതിയ ലിപികൾ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. എങ്കിലും, തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളായ [[ചേര രാജവംശം|ചേര]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]] രാജ്യങ്ങളിൽ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ വട്ടെഴുത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നത് തുടർന്നു. കുറച്ചുകാലം പല്ലവന്മാരുടെ സാമന്തന്മാരായിരുന്ന ചോളന്മാർ പാണ്ഡ്യ രാജ്യം കീഴടക്കിയതോടെയാണ് ഇതിന് മാറ്റം വന്നത്.{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}}

പല്ലവ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയോടെ, ചോളന്മാർ ചോള-പല്ലവ ലിപിയെ ഔദ്യോഗിക ലിപിയായി പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. തുടർന്നുള്ള ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ ചോള-പല്ലവ ലിപി ആധുനിക തമിഴ് ലിപിയായി പരിണമിച്ചു. ഗ്രന്ഥ ലിപിയും അതിന്റെ മാതൃലിപിയും തമിഴ് ലിപിയെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. എഴുതാനുള്ള പ്രധാന മാധ്യമമായി [[താളിയോല|താളിയോലകൾ]] ഉപയോഗിച്ചത് ലിപിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരാൻ കാരണമായി. എഴുത്താണികൊണ്ട് എഴുതുമ്പോൾ ഓലകളിൽ ദ്വാരം വീഴാതിരിക്കാൻ എഴുത്തുകാർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു; കാരണം ദ്വാരമുള്ള ഓലകൾ പെട്ടെന്ന് കീറിപ്പോകാനും നശിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ പുള്ളി ഉപയോഗിക്കുന്നത് അപൂർവ്വമായി മാറി. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ അവയുടെ സ്വരത്തോടെ തന്നെ എഴുതുന്ന രീതി സാധാരണമായി. അതുപോലെ, ചില വാക്കുകളുടെ അവസാനത്തിലും സമാസപദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും വരുന്ന അർദ്ധ-ഉകാരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കുറ്റിയലുകരം ({{Langx|ta|குற்றியலுகரம்|lit=ഹ്രസ്വമായ ഉ-കാരം|translit=kuṟṟiyal-ukaram}}) എന്ന സ്വരചിഹ്നത്തിന്റെ ({{lang|ta|ஃ}}) ഉപയോഗവും ഇല്ലാതായി. അതിനുപകരമായി സാധാരണ ഉകാരത്തിന്റെ ചിഹ്നം ({{lang|ta|ு}}) ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. അച്ചടി വിദ്യയുടെ വരവോടെ മാത്രമേ പുള്ളി ({{lang|ta|ஂ}}) പൂർണ്ണമായും തിരികെ വന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും, കുറ്റിയലുകരം സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ചിഹ്നം ({{lang|ta|ஃ}}) പിന്നീട് ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചില്ല; ചില വ്യാകരണപരമായ സങ്കൽപ്പ പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ഈ ചിഹ്നം നിലനിർത്തിയത്. എന്നാൽ, ഈ ശബ്ദം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുകയും തമിഴ് [[ഛന്ദസ്സ്|വൃത്തശാസ്ത്രത്തിൽ]] ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അച്ചടിക്കുള്ള അച്ചുകൾ തയ്യാറാക്കുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്നതിനായി 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചില അക്ഷരങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ ലഘൂകരിച്ചു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടന്ന നിരവധി പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ ലിപി കൂടുതൽ ലഘൂകരിക്കപ്പെട്ടു. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്വരചിഹ്നങ്ങളെ ക്രമീകരിക്കുകയും, പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ക്രമരഹിതമായ രൂപങ്ങളും വലിയൊരു പരിധിവരെ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു.

== തമിഴ് അക്ഷരമാല ==
{{main|തമിഴ് അക്ഷരമാലെ}}
{{further|അക്ഷരമാലെ}}
{{തമിഴ് അക്ഷരമാല}}

മറ്റു [[ദ്രാവിഡഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡഭാഷകളുമായി]] താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ തമിഴിലെ [[അക്ഷരമാല]] പരിമിതമാണ്. ഈ ലിപി പൂർണ്ണമായും ഒരു [[അക്ഷരമാല]] ഘടനയിലല്ല, മറിച്ച് [[സ്വനിമം|സ്വനിമ]] രീതിയിലാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, പരമ്പരാഗതമായി ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടാണ് ഇത് എഴുതുന്നത്. 

തമിഴിൽ ആകെ 12 [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്]]. ഇവയെ {{lang|ta|உயிரெழுத்து}} അഥവാ ഉയിരെഴുത്ത് എന്നുപറയുന്നു. ഇവയിൽ അ, ഇ, ഉ, എ, ഒ എന്നിവ ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങളും ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഓ എന്നിവ ദീർഘ സ്വരങ്ങളുമാണ്. ഐ, ഔ എന്നിവ സംയുക്ത സ്വരങ്ങളാണ്. 

തമിഴിൽ 18 [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ|വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളേ]] ഉള്ളൂ. ഇവയെ {{lang|ta|மெய்யெழுத்து}} അഥവാ മെയ്യെഴുത്ത് എന്നുപറയുന്നു. ഇവയിൽ ആറെണ്ണം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും {ക, ച, ട, ത, പ, റ} ആറെണ്ണം അവയുടെ അനുനാസികങ്ങളും ആണ് {ങ, ഞ, ണ, ന ( ദന്ത്യം) , മ, ഩ (വർത്സ്യം)} ഇവയ്ക്കു പുറമേ {യ, ര, ല, വ, ഴ, ള} എന്നിങ്ങനെ ആറ് മധ്യമ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്. 

മേല്പറഞ്ഞ ലിപികൾക്കു പുറമേ ആയ്തം ({{lang|ta|ஆய்த எழுத்து}}) അഥവാ &quot;അക്ക്&quot; ({{lang|ta|ஃ}}) എന്ന മറ്റൊരു ചിഹ്നം കൂടി തമിഴിലുണ്ട്. ഇതിന് [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലെ]] [[വിസർഗം|വിസർഗത്തിനു]] സദൃശമായ ഉച്ചാരണമാണുള്ളത്. തമിഴ് വ്യാകരണ വ്യവസ്ഥയിൽ ഇതിനെ സ്വരമായോ വ്യഞ്ജനമായോ കണക്കാക്കുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of Madras Tamil Lexicon, page 148 |url=http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214081015/https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 |archive-date=14 February 2021 |url-status=dead |publisher=Digital South Asia Library, University of Chicago |access-date=18 April 2026 |quote={{lang|ta|அலியெழுத்து}} [ {{transliteration|ta|ISO|aliyeḻuttu}} ] n {{transliteration|ta|ISO|ali-y-eḻuttu}} . &lt; {{lang|ta|அலி}}¹ +. 1. The letter {{lang|ta|ஃ}}, as being regarded as neither a vowel nor a consonant; {{lang|ta|ஆய்தம்}}. ({{lang|ta|வெண்பாப். முதன்மொ. 6, உரை.}}) 2. Consonants; {{lang|ta|மெய்யெ ழுத்து. (பிங்.).}}}}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും, സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ അവസാനമായാണ് ഇത് സാധാരണയായി നൽകുന്നത്.  

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; color:darkred;&quot;
|+ [[തമിഴ് ലിപി]] (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|தமிழ் அரிச்சுவடி}}}})
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|உயிரெழுத்து}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[അ]]|ch={{large|அ}}|ipa=a}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ആ]]|ch={{large|ஆ}}|ipa=aː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഇ]]|ch={{large|இ}}|ipa=i}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഈ]]|ch={{large|ஈ}}|ipa=iː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഉ]]|ch={{large|உ}}|ipa=u}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഊ]]|ch={{large|ஊ}}|ipa=uː}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[എ]]|ch={{large|எ}}|ipa=e}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഏ]]|ch={{large|ஏ}}|ipa=eː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഐ]]|ch={{large|ஐ}}|ipa=ai}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഒ]]|ch={{large|ஒ}}|ipa=o}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഓ]]|ch={{large|ஓ}}|ipa=oː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഔ]]|ch={{large|ஔ}}|ipa=au}}
|-
| style=&quot;background:lightgray;&quot; |
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[അഃ]]|ch={{large|ஃ}}|ipa=x}}
| style=&quot;background:lightgray;&quot; |
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|மெய்யெழுத்து}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ക]]|ch={{large|க}}|ipa=ka}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ങ]]|ch={{large|ங}}|ipa=ŋa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ച]]|ch={{large|ச}}|ipa=t͡ʃa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഞ]]|ch={{large|ஞ}}|ipa=ɲa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ട]]|ch={{large|ட}}|ipa=ʈa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ണ]]|ch={{large|ண}}|ipa=ɳa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ത]]|ch={{large|த}}|ipa=t̪a}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ന]]|ch={{large|ந}}|ipa=n̪a}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[പ]]|ch={{large|ப}}|ipa=pa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[മ]]|ch={{large|ம}}|ipa=ma}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[യ]]|ch={{large|ய}}|ipa=ja}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ര]]|ch={{large|ர}}|ipa=ɾa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ല]]|ch={{large|ல}}|ipa=la}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[വ]]|ch={{large|வ}}|ipa=ʋa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഴ]]|ch={{large|ழ}}|ipa=ɻa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ള]]|ch={{large|ள}}|ipa=ɭa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[റ]]|ch={{large|ற}}|ipa=ra}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ന]]|ch={{large|ன}}|ipa=na}}
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| ഗ്രന്ഥാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|கிரந்த எழுத்துக்கள்}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ശ]]|ch={{large|ஶ}}|ipa=ʃa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ജ]]|ch={{large|ஜ}}|ipa=d͡ʒa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഷ]]|ch={{large|ஷ}}|ipa=ʂa}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[സ]]|ch={{large|ஸ}}|ipa=sa}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ഹ]]|ch={{large|ஹ}}|ipa=ha}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=ta|s=taml|ml=[[ക്ഷ]]|ch={{large|க்ஷ}}|ipa=kʂa}}
|-
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| അക്കങ്ങൾ (&lt;small&gt;തമിഴ്:&lt;/small&gt; {{lang|ta|{{script|taml|எண்கள்}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ചുഴിയം)&lt;/small&gt;|tops=சுழியம்|l=ta|s=taml|ml=0|ch={{large|௦}}|note=പൂജ്യം}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഒന്റു)&lt;/small&gt;|tops=ஒன்று|l=ta|s=taml|ml=1|ch={{large|௧}}|note=ഒന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഇരണ്ടു)&lt;/small&gt;|tops=இரண்டு|l=ta|s=taml|ml=2|ch={{large|௨}}|note=രണ്ട്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(മൂന്റു)&lt;/small&gt;|tops=மூன்று|l=ta|s=taml|ml=3|ch={{large|௩}}|note=മൂന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നാങ്കു)&lt;/small&gt;|tops=நான்கு|l=ta|s=taml|ml=4|ch={{large|௪}}|note=നാല്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഐന്തു)&lt;/small&gt;|tops=ஐந்து|l=ta|s=taml|ml=5|ch={{large|௫}}|note=അഞ്ച്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ആറു)&lt;/small&gt;|tops=ஆறு|l=ta|s=taml|ml=6|ch={{large|௬}}|note=ആറ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഏഴു)&lt;/small&gt;|tops=ஏழு|l=ta|s=taml|ml=7|ch={{large|௭}}|note=ഏഴ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(എട്ടു)&lt;/small&gt;|tops=எட்டு|l=ta|s=taml|ml=8|ch={{large|௮}}|note=എട്ട്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഒൻപതു)&lt;/small&gt;|tops=ஒன்பது|l=ta|s=taml|ml=9|ch={{large|௯}}|note=ഒമ്പത്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(പത്തു)&lt;/small&gt;|tops=பத்து|l=ta|s=taml|ml=10|ch={{large|௰}}|note=പത്ത്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നൂറു)&lt;/small&gt;|tops=நூறு	|l=ta|s=taml|ml=100|ch={{large|௱}}|note=നൂറ്}}
|}

== സ്വരങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |തമിഴ് സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
|-
|&lt;big&gt;[[அ]]&lt;/big&gt;
അ
|&lt;big&gt;[[ஆ]]&lt;/big&gt;
ആ
|&lt;big&gt;[[இ]]&lt;/big&gt;
ഇ
|&lt;big&gt;[[ஈ]]&lt;/big&gt;

ഈ
|&lt;big&gt;[[உ]]&lt;/big&gt;

ഉ
|&lt;big&gt;[[ஊ]]&lt;/big&gt;

ഊ
|-
|&lt;big&gt;[[எ]]&lt;/big&gt;

എ
|&lt;big&gt;[[ஏ]]&lt;/big&gt;

ഏ
|&lt;big&gt;[[ஐ]]&lt;/big&gt;

ഐ
|&lt;big&gt;[[ஒ]]&lt;/big&gt;

ഒ
|&lt;big&gt;[[ஓ]]&lt;/big&gt;

ഓ
|&lt;big&gt;[[ஔ]]&lt;/big&gt;

ഔ
|-
|&lt;big&gt;[[ஃ]]&lt;/big&gt;

അഃക്ക്
|
|
|
|
|
|}

== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!അക്ഷരം
!മലയാള അക്ഷരം
|-
|&lt;big&gt;[[க]]&lt;/big&gt;
|ക
|-
|&lt;big&gt;[[ங]]&lt;/big&gt;
|ങ
|-
|&lt;big&gt;[[ச]]&lt;/big&gt;
|ച
|-
|&lt;big&gt;[[ஞ]]&lt;/big&gt;
|ഞ
|-
|&lt;big&gt;[[ட]]&lt;/big&gt;
|ട
|-
|&lt;big&gt;[[ண]]&lt;/big&gt;
|ണ
|-
|&lt;big&gt;[[த]]&lt;/big&gt;
|ത
|-
|&lt;big&gt;[[ந]]&lt;/big&gt;
|ന
|-
|&lt;big&gt;[[ப]]&lt;/big&gt;
|പ
|-
|&lt;big&gt;[[ம]]&lt;/big&gt;
|മ
|-
|&lt;big&gt;[[ய]]&lt;/big&gt;
|യ
|-
|&lt;big&gt;[[ர]]&lt;/big&gt;
|ര
|-
|&lt;big&gt;[[ல]]&lt;/big&gt;
|ല
|-
|&lt;big&gt;[[வ]]&lt;/big&gt;
|വ
|-
|&lt;big&gt;[[ழ]]&lt;/big&gt;
|ഴ
|-
|&lt;big&gt;[[ள]]&lt;/big&gt;
|ള
|-
|&lt;big&gt;[[ற]]&lt;/big&gt;
|റ
|-
|&lt;big&gt;[[ன]]&lt;/big&gt;
|ഩ
|-
|}
ഗ്രന്ഥ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!അക്ഷരം
!മലയാള അക്ഷരം
|-
|&lt;big&gt;[[ஜ]]&lt;/big&gt;
|ജ
|-
|&lt;big&gt;[[ஶ]]&lt;/big&gt;
|ശ
|-
|&lt;big&gt;[[ஷ]]&lt;/big&gt;
|ഷ
|-
|&lt;big&gt;[[ஸ]]&lt;/big&gt;
|സ
|-
|&lt;big&gt;[[ஹ]]&lt;/big&gt;
|ഹ
|-
|}


== സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; lang=&quot;ta&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ}}
! colspan=&quot;12&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|സ്വരം}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | அ&lt;br/&gt;അ
! scope=&quot;col&quot; | ஆ&lt;br/&gt;ആ
! scope=&quot;col&quot; | இ&lt;br/&gt;ഇ
! scope=&quot;col&quot; | ஈ&lt;br/&gt;ഈ
! scope=&quot;col&quot; | உ&lt;br/&gt;ഉ
! scope=&quot;col&quot; | ஊ&lt;br/&gt;ഊ
! scope=&quot;col&quot; | எ&lt;br/&gt;എ
! scope=&quot;col&quot; | ஏ&lt;br/&gt;ഏ
! scope=&quot;col&quot; | ஐ&lt;br/&gt;ഐ
! scope=&quot;col&quot; | ஒ&lt;br/&gt;ഒ
! scope=&quot;col&quot; | ஓ&lt;br/&gt;ഓ
! scope=&quot;col&quot; | ஔ&lt;br/&gt;ഔ
|-
!க்
!ക്
|க
|கா
|கி
|கீ
|கு
|கூ
|கெ
|கே
|கை
|கொ
|கோ
|கௌ
|-
!ங்
!ങ്
|ங
|ஙா
|ஙி
|ஙீ
|ஙு
|ஙூ
|ஙெ
|ஙே
|ஙை
|ஙொ
|ஙோ
|ஙௌ
|-
!ச்
!ച്
|ச
|சா
|சி
|சீ
|சு
|சூ
|செ
|சே
|சை
|சொ
|சோ
|சௌ
|-
!ஞ்
!ഞ്
|ஞ
|ஞா
|ஞி
|ஞீ
|ஞு
|ஞூ
|ஞெ
|ஞே
|ஞை
|ஞொ
|ஞோ
|ஞௌ
|-
!ட்
!ട്
|ட
|டா
|டி
|டீ
|டு
|டூ
|டெ
|டே
|டை
|டொ
|டோ
|டௌ
|-
!ண்
!ണ്
|ண
|ணா
|ணி
|ணீ
|ணு
|ணூ
|ணெ
|ணே
|ணை
|ணொ
|ணோ
|ணௌ
|-
!த்
!ത്
|த
|தா
|தி
|தீ
|து
|தூ
|தெ
|தே
|தை
|தொ
|தோ
|தௌ
|-
!ந்
!ന്
|ந
|நா
|நி
|நீ
|நு
|நூ
|நெ
|நே
|நை
|நொ
|நோ
|நௌ
|-
!ப்
!പ്
|ப
|பா
|பி
|பீ
|பு
|பூ
|பெ
|பே
|பை
|பொ
|போ
|பௌ
|-
!ம்
!മ്
|ம
|மா
|மி
|மீ
|மு
|மூ
|மெ
|மே
|மை
|மொ
|மோ
|மௌ
|-
!ய்
!യ്
|ய
|யா
|யி
|யீ
|யு
|யூ
|யெ
|யே
|யை
|யொ
|யோ
|யௌ
|-
!ர்
!ര്
|ர
|ரா
|ரி
|ரீ
|ரு
|ரூ
|ரெ
|ரே
|ரை
|ரொ
|ரோ
|ரௌ
|-
!ல்
!ല്
|ல
|லா
|லி
|லீ
|லு
|லூ
|லெ
|லே
|லை
|லொ
|லோ
|லௌ
|-
!வ்
!വ്
|வ
|வா
|வி
|வீ
|வு
|வூ
|வெ
|வே
|வை
|வொ
|வோ
|வௌ
|-
!ழ்
!ഴ്
|ழ
|ழா
|ழி
|ழீ
|ழு
|ழூ
|ழெ
|ழே
|ழை
|ழொ
|ழோ
|ழௌ
|-
!ள்
!ള്
|ள
|ளா
|ளி
|ளீ
|ளு
|ளூ
|ளெ
|ளே
|ளை
|ளொ
|ளோ
|ளௌ
|-
!ற்
!റ്
|ற
|றா
|றி
|றீ
|று
|றூ
|றெ
|றே
|றை
|றொ
|றோ
|றௌ
|-
!ன்
!ഩ്
|ன
|னா
|னி
|னீ
|னு
|னூ
|னெ
|னே
|னை
|னொ
|னோ
|னௌ
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; lang=&quot;ta&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|ഗ്രന്ഥ&lt;br/&gt;വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ}}
! colspan=&quot;12&quot; scope=&quot;col&quot; | {{lang|ml|സ്വരം}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | அ&lt;br/&gt;അ
! scope=&quot;col&quot; | ஆ&lt;br/&gt;ആ
! scope=&quot;col&quot; | இ&lt;br/&gt;ഇ
! scope=&quot;col&quot; | ஈ&lt;br/&gt;ഈ
! scope=&quot;col&quot; | உ&lt;br/&gt;ഉ
! scope=&quot;col&quot; | ஊ&lt;br/&gt;ഊ
! scope=&quot;col&quot; | எ&lt;br/&gt;എ
! scope=&quot;col&quot; | ஏ&lt;br/&gt;ഏ
! scope=&quot;col&quot; | ஐ&lt;br/&gt;ഐ
! scope=&quot;col&quot; | ஒ&lt;br/&gt;ഒ
! scope=&quot;col&quot; | ஓ&lt;br/&gt;ഓ
! scope=&quot;col&quot; | ஔ&lt;br/&gt;ഔ
|-
!ஜ்
!ജ്
|ஜ
|ஜா
|ஜி
|ஜீ
|ஜு
|ஜூ
|ஜெ
|ஜே
|ஜை
|ஜொ
|ஜோ
|ஜௌ
|-
!ஶ்
!ശ്
|ஶ
|ஶா
|ஶி
|ஶீ
|ஶு
|ஶூ
|ஶெ
|ஶே
|ஶை
|ஶொ
|ஶோ
|ஶௌ
|-
!ஷ்
!ഷ്
|ஷ
|ஷா
|ஷி
|ஷீ
|ஷு
|ஷூ
|ஷெ
|ஷே
|ஷை
|ஷொ
|ஷோ
|ஷௌ
|-
!ஸ்
!സ്
|ஸ
|ஸா
|ஸி
|ஸீ
|ஸு
|ஸூ
|ஸெ
|ஸே
|ஸை
|ஸொ
|ஸோ
|ஸௌ
|-
!ஹ்
!ഹ്
|ஹ
|ஹா
|ஹி
|ஹீ
|ஹு
|ஹூ
|ஹெ
|ஹே
|ஹை
|ஹொ
|ஹோ
|ஹௌ
|-
!க்ஷ்
!ക്ഷ്
|க்ஷ
|க்ஷா
|க்ஷி
|க்ஷீ
|க்ஷு
|க்ஷூ
|க்ஷெ
|க்ஷே
|க்ஷை
|க்ஷொ
|க்ஷோ
|க்ஷௌ
|}

== കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ==

തമിഴിൽ കൂട്ടക്ഷരങ്ങളെക്കുറിക്കാൻ സംയുക്ത ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറില്ല. കൂട്ടക്ഷരം രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടിവരുമ്പോൾ ആദ്യ വർണത്തിന്റെ ചിഹ്നമെഴുതി മുകളിൽ ഒരു കുത്തു രേഖപ്പെടുത്തിയതിനു ശേഷം രണ്ടാമത്തെ വർണത്തെ കുറിക്കുന്ന ലിപി എഴുതുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. (ക്+ക = ക്ക). വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ പദാദിയിലോ പദാന്ത്യത്തിലോ വരാറില്ല. ര, ഴ എന്നിവ ഒഴിച്ചുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വമുണ്ട്. ക, ച, ത, പ എന്നിവ ഒഴിച്ചുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായ രണ്ട് വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ചേർന്ന സന്ധികൾ വരും.

== തമിഴ് അക്കങ്ങൾ ==

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 100 || 1000
|-
| {{lang|ta|௦}} || {{lang|ta|௧}} || {{lang|ta|௨}} || {{lang|ta|௩}} || {{lang|ta|௪}} || {{lang|ta|௫}} || {{lang|ta|௬}} || {{lang|ta|௭}} || {{lang|ta|௮}} || {{lang|ta|௯}} || {{lang|ta|௰}} || {{lang|ta|௱}} || {{lang|ta|௲}}
|}

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

== ഗ്രന്ഥസൂചി ==
* {{Citation | last=Mahadevan | first=Iravatham | year=2003 | title=Early Tamil Epigraphy from the Earliest Times to the Sixth Century A.D. | series=[[Harvard Oriental Series]], Volume 62 | place=Cambridge | publisher=Harvard University Press | isbn=0-674-01227-5| language = en}}
* {{Citation |last=Steever |first=Sanford B. |year=1996 |chapter=Tamil Writing |editor-first=William |editor-last=Bright |editor2-first=Peter T. |editor2-last=Daniels |title=The World's Writing Systems |location=New York |publisher=Oxford University Press |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/426 426–430] |isbn=0-19-507993-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/426 | language = en}}

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}

[[വിഭാഗം:ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ലിപി]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ഭാഷ]]
{{Languages of South Asia}}</text>
      <sha1>gx0vzxvzpk1pp47oslf3667i2a7l2mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആര്യഭട്ട</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48518</id>
    <revision>
      <id>4614050</id>
      <parentid>3904021</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T17:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nandanmwikipedia</username>
        <id>216253</id>
      </contributor>
      <comment>ഒരു വെബ്‌സൈറ്റ് കോർട്ടീസ് ആൻഡ് റഫറൻസ് ലിങ്ക് ചേർത്തു എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ എഡിറ്റർമാരിൽ നിന്ന്.</comment>
      <origin>4614050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="hu768p92gesuddjgn8u0ool0mdg3ls7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Aryabhata (satellite)}} 
{{Infobox Spacecraft
|Name = ആര്യഭട്ട
|Image = [[Image:Aryabhata Satellite.jpg|200px]]
|Organisation = [[ഇസ്രോ|ഐ.എസ്.ആർ.ഓ]]
|Mission_Type = [[Astrophysics]]
|Satellite_Of = '''ഭൂമി'''
|Launch = [[ഏപ്രിൽ 19]] [[1975]]
|Carrier_Rocket = [[Cosmos-3M]]
|NSSDC_ID = 1975-033A
|Webpage = 
|Mass = 360.0 [[Kilogram|kg]]
|Power = 46 [[watt|W]] from solar panels
|Orbital_elements = Yes
|Orbit_regime = [[Low Earth orbit|LEO]]
|Orbital_Period = 96 minutes
|Apoapsis = {{km to mi|619|spell=commonwealth|wiki=yes}}
|Periapsis = {{km to mi|563|spell=commonwealth|wiki=yes}}
|Inclination = 50.7º
}}
[[ഭാരതം|ഭാരതത്തിന്റെ]] ആദ്യ [[കൃത്രിമോപഗ്രഹം|കൃത്രിമോപഗ്രഹമാണ്]] '''ആര്യഭട്ട'''. എ.ഡി 5ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[ആര്യഭടൻ]] എന്ന ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥമായാണ് ഈ കൃത്രിമോപഗ്രഹത്തിന് പേര് നൽകിയത്. [[ഇസ്രോ|ഐ.എസ്.ആർ.ഓ]]  നിർമ്മിച്ച ആര്യഭട്ട 1975 [[ഏപ്രിൽ 19]]-നു [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] ആണ്‌  വിക്ഷേപിച്ചത്. ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രസംബന്ധമായ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. പര്യടനത്തിനുശേഷം 1992 ഫെബ്രുവരി 11ന് ഭൗമാന്തരീക്ഷത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി.

360 കി.ഗ്രാം ഭാരമുള്ള ആര്യഭട്ടയുടെ ഭ്രമണപഥം  50.7 ഡിഗ്രീ ചെരിവിൽ 619 x 562 കി.മീ ആണ്.96.3 മിനുട്ട്  ആണ് കക്ഷകപീരിയഡിന്റെ ദൈർഘ്യം. 26 വശങ്ങളുള്ള ബഹുഭുജമായ ഈ ശൂന്യാകാശപേടകത്തിന്റെ  വ്യാസം 1.4മീ ആണ്. മുകളിലും താഴേയുമുള്ള മുഖങ്ങളൊഴിച്ച് എല്ലാമുഖങ്ങളും സൗരസെല്ലുകളുപയോഗിച്ച് ആവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
== ലക്ഷ്യങ്ങൾ ==
[[എക്സ് തരംഗം|എക്സ് റേ]], [[ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രം]], [[സൗരഭൗതികശാസ്ത്രം]], [[വ്യോമയാനവിജ്ഞാനം]] ഇവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്ന  3 പരീക്ഷണങ്ങളാണ് പ്രധാനമായുംകേന്ദ്രീകരിച്ചത്
==അവലംബം==
*https://web.archive.org/web/20050523235111/http://www.geocities.com/hari_ghk/arya.htm
*http://www.csre.iitb.ac.in/isro/aryabhata.html
{{Spacecraft-stub}}
== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [https://www.britannica.com/science/satellite ആര്യഭട്ട ഇന്ത്യൻ ഉപഗ്രഹം ഔദ്യോഗിക ബ്രിട്ടാനിക്ക]

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശപദ്ധതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ]]</text>
      <sha1>hu768p92gesuddjgn8u0ool0mdg3ls7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഗ്രന്ഥലിപി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64869</id>
    <revision>
      <id>4614064</id>
      <parentid>3653506</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T21:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4614064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10601" sha1="55l051l62vhj4wse763pymylba7jh93" xml:space="preserve">{{prettyurl|Grantha script}} 
{{Short description|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മിക് ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഗ്രന്ഥ ലിപി
| altname     = {{Script|Gran|𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[തമിഴ്]], [[സംസ്കൃതം]]
| time        = എ.ഡി. 7-ാം നൂറ്റാണ്ട് – നിലവിൽ ([[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ ഗ്രന്ഥ]] ഒഴികെ)
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്സ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക്]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ]]
| sisters     = *[[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]]
*[[പഴയ മോൺ ലിപി|പഴയ മോൺ]]
*[[ഖ്മർ ലിപി|ഖ്മർ]]
*[[ചാം ലിപി|ചാം]]
*[[കവി ലിപി|കവി]]
| children    = *[[മലയാള ലിപി|മലയാളം]]
*[[തുളു ലിപി|തിഗളാരി]]
*[[തിർക്കെ]]
*[[സൗരാഷ്ട്ര ലിപി|സൗരാഷ്ട്ര]]
*[[ദിവെസ് അകുരു]]
*[[സിംഹള ലിപി|സിംഹള]]
| sample      = [[File:Grantha aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ആധുനിക ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ എഴുതിയ 'ഗ്രന്ഥ' എന്ന പദം&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:8th Century Grantha script Sanskrit language Velvikudi Grant, LINES 8-14.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതപ്പെട്ട 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[വേൾവിക്കുടി ശാസനം]].&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Gran
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11300.pdf U+11300–U+1137F]
| note        = ipa
}}
[[പ്രമാണം:ഗ്രന്ഥലിപി‌_ഉദാഹരണം_1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പുറംതാൾ]]
ദക്ഷിണ ഭാരതത്തിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രാചീന എഴുത്തുരീതിയാണു് '''ഗ്രന്ഥലിപി'''. [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ]] നിന്നും ഉടലെടുത്തു എന്നു കരുതുന്ന ഗ്രന്ഥലിപിയ്ക്കു് [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[സിംഹള]], [[തുളു]] എന്നീ ഭാഷകളുടെ ലിപികളിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനമുണ്ടു്. പല്ലവൻമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപം പല്ലവ ഗ്രന്ഥപിപി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടു്. [[കമ്പോഡിയ|കമ്പോഡിയയിലെ]] [[ഖെമർ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] [[ജാവാനീസ്]], [[ബർമ|ബർമയിലെ]] [[മോൺ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി തെക്കനേഷ്യൻ ലിപികളിലും ഗ്രന്ഥപിയുടെ സ്വാധീനമുണ്ടു്.

[[മലയാളലിപി|മലയാളലിപിയുടെ]] ഉത്ഭവം ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ നിന്നാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

== സംസ്കൃതവും ഗ്രന്ഥലിപിയും ==
[[പ്രമാണം:PAGE-1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഒന്നാംതാൾ]]
[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണു്]] സാധാരണ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതിക്കാണുന്നതെങ്കിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സംസ്കൃതം ഈ ലിപിയിലാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതു്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും മറ്റു വൈജ്ഞാനികഗ്രന്ഥങ്ങളും ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ എഴുതാൻ തുടങ്ങുകയും ജനകീയമായ എഴുത്തിനു് [[തമിഴ്]] ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

== ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ ചരിത്രം ==
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഈ ലിപിയാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതെന്നു് ചില പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു &lt;ref&gt;http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122135420/http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm |date=2010-01-22 }} Sanskrit&lt;/ref&gt;. ക്രിസ്തുവർഷം ഏഴാം ശതകത്തിൽ, കാഞ്ചീപുരം ആസ്ഥാനമായുള്ള [[പല്ലവസാമ്രാജ്യം|പല്ലവസാമ്രാജ്യത്തിൽ]] സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുതുവാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപിയാണ് ഇത് എന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകൾ ലഭ്യമാണ്. ഈ രാജ്യത്തുതന്നെ തമിഴ് എഴുതിയിരുന്നത് അതിന്റേതായ വേറൊരു ലിപിയിലാണ്. പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങളെല്ലാം ഗ്രന്ഥലിപിയിലാണ് കൊത്തിയിരുന്നത്.  ഇതിനുമുൻപുള്ള കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്ത് ഗ്രന്ഥലിപി നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളില്ല. എന്നാൽ, ഈ പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ പൂർവികരായ ആദിപല്ലവർ ആന്ധ്രയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, ആറാം ശതകം വരെ, ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപി ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായിരുന്നു.  ഇന്നത്തെ കേരള-തമിഴ്നാട് പ്രദേശങ്ങളിലെ ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപി ആറാം ശതകത്തിലുള്ള ആദിപല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ ലിപിയിൽനിന്നും വികാസം പ്രാപിച്ചു വന്നിട്ടുള്ളതാണ്.  

== അക്ഷരങ്ങൾ ==
=== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ===


[[പ്രമാണം:Grantha_Vowels.svg‎]]
=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:Grantha Consonants.svg]]

=== സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===

[[പ്രമാണം:Grantha_VowelComp.gif|സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ഗ്രന്ഥലിപിയുമായി.]]

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===
[[പ്രമാണം:Grantha_ConsComp.gif]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.ancientscripts.com/grantha.html Quick facts about Grantha at AncientScripts.com]
* [http://www.omniglot.com/writing/grantha.htm Article at Omniglot]
* [http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm Tamil Nadu Archeological Department - Grantha Webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111183842/http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm |date=2010-01-11 }}
* [http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html more about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206094813/http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html |date=2006-12-06 }}
* [http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D Digitized Grantha Books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429045125/http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D |date=2009-04-29 }}
* [http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm Software package with Grantha OpenType font and typewriter for Grantha and Manipravalam for Win XP, 95, 98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108203945/http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm |date=2010-11-08 }}
* ഗ്രന്ഥ ലിപി പഠിക്കാം : [https://www.scribd.com/document/381495598/Learn-Grantha-Script-through-Malayalam-PRARAMBHA-MALAYALAM]

[[വർഗ്ഗം:ലിപികൾ]]</text>
      <sha1>55l051l62vhj4wse763pymylba7jh93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614066</id>
      <parentid>4614064</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T21:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10582" sha1="q1g6h4idr8s55ssfgksy3cq5knszok5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Grantha script}} 
{{Short description|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മിക് ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഗ്രന്ഥ ലിപി
| altname     = {{Script|Gran|𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[തമിഴ്]], [[സംസ്കൃതം]]
| time        = എ.ഡി. 7-ാം നൂറ്റാണ്ട് – നിലവിൽ ([[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ ഗ്രന്ഥ]] ഒഴികെ)
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്സ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക്]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ]]
| sisters     = *[[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]]
*[[പഴയ മോൺ ലിപി|പഴയ മോൺ]]
*[[ഖ്മർ ലിപി|ഖ്മർ]]
*[[ചാം ലിപി|ചാം]]
*[[കവി ലിപി|കവി]]
| children    = *[[മലയാള ലിപി|മലയാളം]]
*[[തുളു ലിപി|തിഗളാരി]]
*[[തിർക്കെ]]
*[[സൗരാഷ്ട്ര ലിപി|സൗരാഷ്ട്ര]]
*[[ദിവെസ് അകുരു]]
*[[സിംഹള ലിപി|സിംഹള]]
| sample      = [[File:Grantha aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ അക്ഷരമാല ആധുനിക ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:8th Century Grantha script Sanskrit language Velvikudi Grant, LINES 8-14.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതപ്പെട്ട 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[വേൾവിക്കുടി ശാസനം]].&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Gran
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11300.pdf U+11300–U+1137F]
| note        = ipa
}}
[[പ്രമാണം:ഗ്രന്ഥലിപി‌_ഉദാഹരണം_1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പുറംതാൾ]]
ദക്ഷിണ ഭാരതത്തിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രാചീന എഴുത്തുരീതിയാണു് '''ഗ്രന്ഥലിപി'''. [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ]] നിന്നും ഉടലെടുത്തു എന്നു കരുതുന്ന ഗ്രന്ഥലിപിയ്ക്കു് [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[സിംഹള]], [[തുളു]] എന്നീ ഭാഷകളുടെ ലിപികളിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനമുണ്ടു്. പല്ലവൻമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപം പല്ലവ ഗ്രന്ഥപിപി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടു്. [[കമ്പോഡിയ|കമ്പോഡിയയിലെ]] [[ഖെമർ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] [[ജാവാനീസ്]], [[ബർമ|ബർമയിലെ]] [[മോൺ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി തെക്കനേഷ്യൻ ലിപികളിലും ഗ്രന്ഥപിയുടെ സ്വാധീനമുണ്ടു്.

[[മലയാളലിപി|മലയാളലിപിയുടെ]] ഉത്ഭവം ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ നിന്നാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

== സംസ്കൃതവും ഗ്രന്ഥലിപിയും ==
[[പ്രമാണം:PAGE-1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഒന്നാംതാൾ]]
[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണു്]] സാധാരണ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതിക്കാണുന്നതെങ്കിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സംസ്കൃതം ഈ ലിപിയിലാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതു്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും മറ്റു വൈജ്ഞാനികഗ്രന്ഥങ്ങളും ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ എഴുതാൻ തുടങ്ങുകയും ജനകീയമായ എഴുത്തിനു് [[തമിഴ്]] ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

== ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ ചരിത്രം ==
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഈ ലിപിയാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതെന്നു് ചില പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു &lt;ref&gt;http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122135420/http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm |date=2010-01-22 }} Sanskrit&lt;/ref&gt;. ക്രിസ്തുവർഷം ഏഴാം ശതകത്തിൽ, കാഞ്ചീപുരം ആസ്ഥാനമായുള്ള [[പല്ലവസാമ്രാജ്യം|പല്ലവസാമ്രാജ്യത്തിൽ]] സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുതുവാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപിയാണ് ഇത് എന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകൾ ലഭ്യമാണ്. ഈ രാജ്യത്തുതന്നെ തമിഴ് എഴുതിയിരുന്നത് അതിന്റേതായ വേറൊരു ലിപിയിലാണ്. പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങളെല്ലാം ഗ്രന്ഥലിപിയിലാണ് കൊത്തിയിരുന്നത്.  ഇതിനുമുൻപുള്ള കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്ത് ഗ്രന്ഥലിപി നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളില്ല. എന്നാൽ, ഈ പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ പൂർവികരായ ആദിപല്ലവർ ആന്ധ്രയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, ആറാം ശതകം വരെ, ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപി ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായിരുന്നു.  ഇന്നത്തെ കേരള-തമിഴ്നാട് പ്രദേശങ്ങളിലെ ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപി ആറാം ശതകത്തിലുള്ള ആദിപല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ ലിപിയിൽനിന്നും വികാസം പ്രാപിച്ചു വന്നിട്ടുള്ളതാണ്.  

== അക്ഷരങ്ങൾ ==
=== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ===


[[പ്രമാണം:Grantha_Vowels.svg‎]]
=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:Grantha Consonants.svg]]

=== സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===

[[പ്രമാണം:Grantha_VowelComp.gif|സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ഗ്രന്ഥലിപിയുമായി.]]

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===
[[പ്രമാണം:Grantha_ConsComp.gif]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.ancientscripts.com/grantha.html Quick facts about Grantha at AncientScripts.com]
* [http://www.omniglot.com/writing/grantha.htm Article at Omniglot]
* [http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm Tamil Nadu Archeological Department - Grantha Webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111183842/http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm |date=2010-01-11 }}
* [http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html more about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206094813/http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html |date=2006-12-06 }}
* [http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D Digitized Grantha Books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429045125/http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D |date=2009-04-29 }}
* [http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm Software package with Grantha OpenType font and typewriter for Grantha and Manipravalam for Win XP, 95, 98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108203945/http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm |date=2010-11-08 }}
* ഗ്രന്ഥ ലിപി പഠിക്കാം : [https://www.scribd.com/document/381495598/Learn-Grantha-Script-through-Malayalam-PRARAMBHA-MALAYALAM]

[[വർഗ്ഗം:ലിപികൾ]]</text>
      <sha1>q1g6h4idr8s55ssfgksy3cq5knszok5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614067</id>
      <parentid>4614066</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T21:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10629" sha1="0ik47qivg9bquj483q03u4ufudutopj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Grantha script}} 
{{Short description|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മിക് ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഗ്രന്ഥ ലിപി
| altname     = {{Script|Gran|𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥𑌲𑌿𑌪𑌿}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[തമിഴ്]]&lt;br&gt;[[സംസ്കൃതം]]&lt;br&gt;[[മണിപ്രവാളം]]
| time        = എ.ഡി. 7-ാം നൂറ്റാണ്ട് – നിലവിൽ ([[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ ഗ്രന്ഥ]] ഒഴികെ)
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ]]
| sisters     = *[[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]]
*[[പഴയ മോൺ ലിപി|പഴയ മോൺ]]
*[[ഖ്മർ ലിപി|ഖ്മർ]]
*[[ചാം ലിപി|ചാം]]
*[[കവി ലിപി|കവി]]
| children    = *[[മലയാള ലിപി|മലയാളം]]
*[[തുളു ലിപി|തിഗളാരി]]
*[[തിർക്കെ]]
*[[സൗരാഷ്ട്ര ലിപി|സൗരാഷ്ട്ര]]
*[[ദിവെസ് അകുരു]]
*[[സിംഹള ലിപി|സിംഹള]]
| sample      = [[File:Grantha aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ അക്ഷരമാല ആധുനിക ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:8th Century Grantha script Sanskrit language Velvikudi Grant, LINES 8-14.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതപ്പെട്ട 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[വേൾവിക്കുടി ശാസനം]].&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Gran
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11300.pdf U+11300–U+1137F]
| note        = ipa
}}
[[പ്രമാണം:ഗ്രന്ഥലിപി‌_ഉദാഹരണം_1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പുറംതാൾ]]
ദക്ഷിണ ഭാരതത്തിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രാചീന എഴുത്തുരീതിയാണു് '''ഗ്രന്ഥലിപി'''. [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ]] നിന്നും ഉടലെടുത്തു എന്നു കരുതുന്ന ഗ്രന്ഥലിപിയ്ക്കു് [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[സിംഹള]], [[തുളു]] എന്നീ ഭാഷകളുടെ ലിപികളിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനമുണ്ടു്. പല്ലവൻമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപം പല്ലവ ഗ്രന്ഥപിപി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടു്. [[കമ്പോഡിയ|കമ്പോഡിയയിലെ]] [[ഖെമർ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] [[ജാവാനീസ്]], [[ബർമ|ബർമയിലെ]] [[മോൺ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി തെക്കനേഷ്യൻ ലിപികളിലും ഗ്രന്ഥപിയുടെ സ്വാധീനമുണ്ടു്.

[[മലയാളലിപി|മലയാളലിപിയുടെ]] ഉത്ഭവം ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ നിന്നാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

== സംസ്കൃതവും ഗ്രന്ഥലിപിയും ==
[[പ്രമാണം:PAGE-1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഒന്നാംതാൾ]]
[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണു്]] സാധാരണ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതിക്കാണുന്നതെങ്കിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സംസ്കൃതം ഈ ലിപിയിലാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതു്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും മറ്റു വൈജ്ഞാനികഗ്രന്ഥങ്ങളും ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ എഴുതാൻ തുടങ്ങുകയും ജനകീയമായ എഴുത്തിനു് [[തമിഴ്]] ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

== ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ ചരിത്രം ==
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഈ ലിപിയാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതെന്നു് ചില പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു &lt;ref&gt;http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122135420/http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm |date=2010-01-22 }} Sanskrit&lt;/ref&gt;. ക്രിസ്തുവർഷം ഏഴാം ശതകത്തിൽ, കാഞ്ചീപുരം ആസ്ഥാനമായുള്ള [[പല്ലവസാമ്രാജ്യം|പല്ലവസാമ്രാജ്യത്തിൽ]] സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുതുവാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപിയാണ് ഇത് എന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകൾ ലഭ്യമാണ്. ഈ രാജ്യത്തുതന്നെ തമിഴ് എഴുതിയിരുന്നത് അതിന്റേതായ വേറൊരു ലിപിയിലാണ്. പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങളെല്ലാം ഗ്രന്ഥലിപിയിലാണ് കൊത്തിയിരുന്നത്.  ഇതിനുമുൻപുള്ള കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്ത് ഗ്രന്ഥലിപി നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളില്ല. എന്നാൽ, ഈ പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ പൂർവികരായ ആദിപല്ലവർ ആന്ധ്രയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, ആറാം ശതകം വരെ, ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപി ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായിരുന്നു.  ഇന്നത്തെ കേരള-തമിഴ്നാട് പ്രദേശങ്ങളിലെ ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപി ആറാം ശതകത്തിലുള്ള ആദിപല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ ലിപിയിൽനിന്നും വികാസം പ്രാപിച്ചു വന്നിട്ടുള്ളതാണ്.  

== അക്ഷരങ്ങൾ ==
=== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ===


[[പ്രമാണം:Grantha_Vowels.svg‎]]
=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:Grantha Consonants.svg]]

=== സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===

[[പ്രമാണം:Grantha_VowelComp.gif|സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ഗ്രന്ഥലിപിയുമായി.]]

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===
[[പ്രമാണം:Grantha_ConsComp.gif]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.ancientscripts.com/grantha.html Quick facts about Grantha at AncientScripts.com]
* [http://www.omniglot.com/writing/grantha.htm Article at Omniglot]
* [http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm Tamil Nadu Archeological Department - Grantha Webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111183842/http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm |date=2010-01-11 }}
* [http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html more about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206094813/http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html |date=2006-12-06 }}
* [http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D Digitized Grantha Books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429045125/http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D |date=2009-04-29 }}
* [http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm Software package with Grantha OpenType font and typewriter for Grantha and Manipravalam for Win XP, 95, 98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108203945/http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm |date=2010-11-08 }}
* ഗ്രന്ഥ ലിപി പഠിക്കാം : [https://www.scribd.com/document/381495598/Learn-Grantha-Script-through-Malayalam-PRARAMBHA-MALAYALAM]

[[വർഗ്ഗം:ലിപികൾ]]</text>
      <sha1>0ik47qivg9bquj483q03u4ufudutopj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614068</id>
      <parentid>4614067</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T22:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10660" sha1="7hmk0h9pk1s7i4a50u0zwb2mhcf9t3t" xml:space="preserve">{{prettyurl|Grantha script}} 
{{Short description|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മിക് ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഗ്രന്ഥ ലിപി
| altname     = {{Script|Gran|𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥𑌲𑌿𑌪𑌿}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[തമിഴ്]]&lt;br&gt;[[സംസ്കൃതം]]&lt;br&gt;[[മണിപ്രവാളം]]
| time        = എ.ഡി. 7-ാം നൂറ്റാണ്ട് – നിലവിൽ ([[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ ഗ്രന്ഥ]] ഒഴികെ)
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ]]
| sisters     = *[[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]]
*[[പഴയ മോൺ ലിപി|പഴയ മോൺ]]
*[[ഖ്മർ ലിപി|ഖ്മർ]]
*[[ചാം ലിപി|ചാം]]
*[[കവി ലിപി|കവി]]
| children    = *[[മലയാള ലിപി|മലയാളം]]
*[[തുളു ലിപി|തിഗളാരി]]
*[[തിർക്കെ]]
*[[സൗരാഷ്ട്ര ലിപി|സൗരാഷ്ട്ര]]
*[[ദിവെസ് അകുരു]]
*[[സിംഹള ലിപി|സിംഹള]]
| sample      = [[File:Grantha aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ അക്ഷരമാല ആധുനിക ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:8th Century Grantha script Sanskrit language Velvikudi Grant, LINES 8-14.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതപ്പെട്ട 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[വേൾവിക്കുടി ശാസനം]].&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Gran
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11300.pdf U+11300–U+1137F]
| note        = ipa
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

ദക്ഷിണ ഭാരതത്തിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രാചീന എഴുത്തുരീതിയാണു് '''ഗ്രന്ഥലിപി'''. [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ]] നിന്നും ഉടലെടുത്തു എന്നു കരുതുന്ന ഗ്രന്ഥലിപിയ്ക്കു് [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[സിംഹള]], [[തുളു]] എന്നീ ഭാഷകളുടെ ലിപികളിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനമുണ്ടു്. പല്ലവൻമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപം പല്ലവ ഗ്രന്ഥപിപി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടു്. [[കമ്പോഡിയ|കമ്പോഡിയയിലെ]] [[ഖെമർ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] [[ജാവാനീസ്]], [[ബർമ|ബർമയിലെ]] [[മോൺ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി തെക്കനേഷ്യൻ ലിപികളിലും ഗ്രന്ഥപിയുടെ സ്വാധീനമുണ്ടു്.

[[മലയാളലിപി|മലയാളലിപിയുടെ]] ഉത്ഭവം ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ നിന്നാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

== സംസ്കൃതവും ഗ്രന്ഥലിപിയും ==
[[പ്രമാണം:PAGE-1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഒന്നാംതാൾ]]
[[പ്രമാണം:ഗ്രന്ഥലിപി‌_ഉദാഹരണം_1.jpg|thumb|right|ഗ്രന്ഥലിപിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള ഒരു സംസ്കൃതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പുറംതാൾ]]

[[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണു്]] സാധാരണ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതിക്കാണുന്നതെങ്കിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സംസ്കൃതം ഈ ലിപിയിലാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതു്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും മറ്റു വൈജ്ഞാനികഗ്രന്ഥങ്ങളും ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ എഴുതാൻ തുടങ്ങുകയും ജനകീയമായ എഴുത്തിനു് [[തമിഴ്]] ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

== ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ ചരിത്രം ==
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഈ ലിപിയാണു് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നതെന്നു് ചില പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു &lt;ref&gt;http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122135420/http://www.oration.com/~mm9n/articles/dev/04Sanskrit.htm |date=2010-01-22 }} Sanskrit&lt;/ref&gt;. ക്രിസ്തുവർഷം ഏഴാം ശതകത്തിൽ, കാഞ്ചീപുരം ആസ്ഥാനമായുള്ള [[പല്ലവസാമ്രാജ്യം|പല്ലവസാമ്രാജ്യത്തിൽ]] സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുതുവാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപിയാണ് ഇത് എന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകൾ ലഭ്യമാണ്. ഈ രാജ്യത്തുതന്നെ തമിഴ് എഴുതിയിരുന്നത് അതിന്റേതായ വേറൊരു ലിപിയിലാണ്. പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങളെല്ലാം ഗ്രന്ഥലിപിയിലാണ് കൊത്തിയിരുന്നത്.  ഇതിനുമുൻപുള്ള കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്ത് ഗ്രന്ഥലിപി നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളില്ല. എന്നാൽ, ഈ പല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ പൂർവികരായ ആദിപല്ലവർ ആന്ധ്രയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, ആറാം ശതകം വരെ, ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപി ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായിരുന്നു.  ഇന്നത്തെ കേരള-തമിഴ്നാട് പ്രദേശങ്ങളിലെ ഏഴാം ശതകത്തിലെ ഗ്രന്ഥലിപി ആറാം ശതകത്തിലുള്ള ആദിപല്ലവരാജാക്കന്മാരുടെ ലിപിയിൽനിന്നും വികാസം പ്രാപിച്ചു വന്നിട്ടുള്ളതാണ്.  

== അക്ഷരങ്ങൾ ==
=== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ===


[[പ്രമാണം:Grantha_Vowels.svg‎]]
=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:Grantha Consonants.svg]]

=== സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===

[[പ്രമാണം:Grantha_VowelComp.gif|സ്വരാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ഗ്രന്ഥലിപിയുമായി.]]

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളുടെ താരതമ്യം ===
[[പ്രമാണം:Grantha_ConsComp.gif]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.ancientscripts.com/grantha.html Quick facts about Grantha at AncientScripts.com]
* [http://www.omniglot.com/writing/grantha.htm Article at Omniglot]
* [http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm Tamil Nadu Archeological Department - Grantha Webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111183842/http://www.tnarch.gov.in/epi/ins3.htm |date=2010-01-11 }}
* [http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html more about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206094813/http://andrew.cmu.edu/user/ssubram1/articles/grantha.html |date=2006-12-06 }}
* [http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D Digitized Grantha Books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429045125/http://noolaham.net/wiki/index.php/%E0%AE%B5%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%8D:%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D |date=2009-04-29 }}
* [http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm Software package with Grantha OpenType font and typewriter for Grantha and Manipravalam for Win XP, 95, 98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108203945/http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/10/IndienS/Kniprath/INDOLIPI/Indolipi.htm |date=2010-11-08 }}
* ഗ്രന്ഥ ലിപി പഠിക്കാം : [https://www.scribd.com/document/381495598/Learn-Grantha-Script-through-Malayalam-PRARAMBHA-MALAYALAM]

[[വർഗ്ഗം:ലിപികൾ]]</text>
      <sha1>7hmk0h9pk1s7i4a50u0zwb2mhcf9t3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മണിച്ചിത്രത്താഴ് (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68658</id>
    <revision>
      <id>4614114</id>
      <parentid>4572762</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikkiaccountt</username>
        <id>205759</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ഇതിവൃത്തം */</comment>
      <origin>4614114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20823" sha1="bodaq2uvescuu8auq51lshc5240q17i" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Manichitrathazhu}}
{{Infobox film
| name           = മണിച്ചിത്രത്താഴ്
| image          = Manichitrathazhu.jpg
| caption        = ഡി.വി.ഡി. പുറംചട്ട
| director       = {{Plainlist|
* [[ഫാസിൽ]]
* '''രണ്ടാം യൂണിറ്റ്''':
* [[പ്രിയദർശൻ]]
* [[സിദ്ദിഖ്-ലാൽ]]
* [[സിബി മലയിൽ]]
}}
| producer       = [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|അപ്പച്ചൻ]]
| writer         = [[മധു മുട്ടം]]
| starring       = {{Plainlist|
* [[മോഹൻലാൽ]]
* [[സുരേഷ് ഗോപി]]
* [[ശോഭന]]
}}
| music          = {{Plainlist|
* [[എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]
* '''പശ്ചാത്തലസംഗീതം''':
* [[ജോൺസൺ]]
}}
| lyrics         = {{Plainlist|
* [[ബിച്ചു തിരുമല]]
* [[മധു മുട്ടം]]
* [[വാലി]]
}}
| cinematography = {{Plainlist|
* [[വേണു (ഛായാഗ്രാഹകൻ)|വേണു]]
* '''രണ്ടാം യൂണിറ്റ്''':
* [[ആനന്ദക്കുട്ടൻ]]
* [[സണ്ണി ജോസഫ്]]
}}
| editing        = [[ടി.ആർ. ശേഖർ]]
| studio         = [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|സ്വർഗ്ഗചിത്ര]]
| distributor    = [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|സ്വർഗ്ഗചിത്ര]]
| released       = 1993 ഡിസംബർ 25
| runtime        = 169 മിനിറ്റ്
| country        = [[ഇന്ത്യ]]
| language       = [[മലയാളം]]
| budget         = 
| gross          = {{INR}}5 കോടി
}}
1993-ൽ [[ഫാസിൽ]] സംവിധാനം ചെയ്ത പ്രശസ്തമായ ഒരു സൈക്കോ ത്രില്ലർ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലചിത്രമാണ്]] '''''മണിച്ചിത്രത്താഴ്'''''. [[മധു മുട്ടം]] തിരക്കഥ രചിച്ച ഈ ചിത്രത്തിൽ [[മോഹൻലാൽ]], [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ശോഭന]] എന്നിവരാണ് മുഖ്യകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/title/tt0214915/&lt;/ref&gt; പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ  മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] മുട്ടം എന്ന സ്ഥലത്തെ പ്രശസ്തമായ ആലുമൂട്ടിൽ കൊട്ടാരത്തിലെ ഒരു ഈഴവ കുടുംബത്തിൽ നടന്ന ദുരന്തസംഭവം ഈ കഥയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict&amp;lr=&amp;sig=ACfU3U3KSQ-uS1C3dBFNiuFRN7pFuazY-A#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mani01&quot;&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict&amp;lr=&amp;sig=ACfU3U3KSQ-uS1C3dBFNiuFRN7pFuazY-A#PPA264,M1|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|Page 264|work=Filippo Osella, Caroline |publisher=Pluto Press|year=2000|ISBN=074531693X|accessdate=2008-06-30}}&lt;/ref&gt; സ്വർഗ്ഗചിത്രയുടെ ബാനറിൽ [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|അപ്പച്ചൻ]] ആണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യ മനോനിലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്തോഭജനകമായതും  എന്നാൽ മലയാളചലച്ചിത്രത്തിൽ മുൻപെങ്ങുമില്ലാത്തതുമായ  ഇതിവൃത്തമാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റേത്. പ്രമുഖരായ [[സിദ്ദിഖ്-ലാൽ]], [[പ്രിയദർശൻ]], [[സിബിമലയിൽ]] എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ രണ്ടാം യൂണിറ്റ് സംവിധായകരായിരുന്നു. 1993-ലെ ഏറ്റവും നല്ല ജനപ്രിയചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ-സംസ്ഥാന പുരസ്കാരങ്ങൾ ഈ ചിത്രം നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralafilm.com/sfa93.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-26 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002054806/http://www.keralafilm.com/sfa93.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഗംഗ എന്ന കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അനശ്വരമാക്കിയ ശോഭനയ്ക്ക് ഏറ്റവും നല്ല നടിക്കുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരവും ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/event/ev0000467/1994&lt;/ref&gt;

ഈ ചിത്രത്തിന്റെ തകർപ്പൻ ജയം പത്തുവർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണെങ്കിലും ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുവാൻ കാരണമായി. കന്നടയിൽ ''ആപ്തമിത്ര'', തമിഴിലും തെലുങ്കിലും ''[[ചന്ദ്രമുഖി (ചലച്ചിത്രം)|ചന്ദ്രമുഖി]]'', ഹിന്ദിയിൽ ''ഭൂൽ ഭുലയ്യ'' എന്നീ പേരുകളിലാണിവ ഇറങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://varnachitram.com/2007/10/09/can-manichithrathazhu-be-remade/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-26 |archive-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628055647/http://varnachitram.com/2007/10/09/can-manichithrathazhu-be-remade/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എല്ലാ ചിത്രങ്ങളും വൻ വിജയമാണ് നേടിയത്.

== കഥ ==
പാരമ്പര്യ ചിന്താഗതിയുള്ള അമ്മാവന്റെ ([[നെടുമുടി വേണു]]) വാക്കിനെ അവഗണിച്ച് യുവദമ്പതികളായ നകുലനും ([[സുരേഷ് ഗോപി ]]) ഗംഗയും ([[ശോഭന]]) തങ്ങളുടെ പഴയ തറവാട്ടിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതോട്കൂടി ചില അമാനുഷിക സംഭവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുകയാണ്. തറവാട്ടിലെ അല്ലി എന്ന യുവതിക്കു നേരേയും നകുലനു നേരേയും അജ്ഞാതമായ വധശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. വിവാഹത്തിന് ശേഷം കടുത്ത നൈരാശ്യത്തിന്റെ പിടിയിലായ നകുലന്റെ മുറപ്പെണ്ണ് ശ്രീദേവിയിലേക്കാണ് ([[വിനയ പ്രസാദ്]]) സംശയത്തിന്റെ മുന നീളുന്നത്.

മനഃശാസ്ത്ര വിദഗ്ദ്ധനും നകുലന്റെ ഉറ്റ സുഹൃത്തുമായ ഡോ. സണ്ണി ജോസഫിനെ ([[മോഹൻലാൽ]]) ഇതിന്റെ വസ്തുത എന്താണെന്നറിയാൻ വിളിപ്പിക്കുന്നു. ദ്വന്ദവ്യക്തിത്വം അഥവാ അപരവ്യക്തിത്വം (മൾട്ടിപ്പിൾ പർസനാലിറ്റി ഡിസോഡർ) ബാധിച്ച ഗംഗ തന്നെയാണ് ഈ ദുരൂഹതക്ക് പിന്നിലെന്ന് വൈകാതെ തിരിച്ചറിയുകയാണിവിടെ. ഗംഗയെ വേട്ടയാടിയിരുന്ന ചില പഴയകാല പ്രശ്നങ്ങളാണിതിന് കാരണമായത്.

നകുലനും ഗംഗയും ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്ന തറവാട് ഒരുകാലത്ത്  ശങ്കരൻ തമ്പി എന്ന ക്രൂരനായ ഒരു കാരണവരുടേതായിരുന്നു. തഞ്ചാവൂരിൽ നിന്നും വന്ന ഭരതനാട്യ നർത്തകി നാഗവല്ലിയെ ഇയാൾ ഇവിടെ പാർപ്പിച്ചു. എന്നാൽ നാഗവല്ലിക്ക് തൊട്ടടുത്തു താമസിക്കുന്ന  രാമനാഥൻ എന്ന നർത്തകനുമായുള്ള ഇഷ്ടമറിയുന്ന കാരണവർ നാഗവല്ലിയെ വെട്ടിക്കൊല്ലുന്നു. പ്രതികാരദാഹിയായ ആത്മാവായി മാറുന്ന നാഗവല്ലിയെ ഒരു മന്ത്രവാദി തെക്കിനിയിൽ ബന്ധിച്ചു.

പഴംകഥകളും യക്ഷിക്കഥകളും തന്റെ മുത്തശ്ശിയിൽ നിന്ന് കേട്ടുവളർന്ന ഗംഗ, നാഗവല്ലിയുടെ ഈ കഥ മനസ്സിലാക്കുന്നു.തുടക്കത്തിൽ നാഗവല്ലിയോട് തോന്നുന്ന സഹതാപം (സിമ്പതി) പിന്നെ ഒരുതരം തന്മയീഭാവം (എമ്പതി) ആയി മാറുന്നു. ഗംഗ, നാഗവല്ലിയുടെ കഥാപാത്രത്തിലേക്ക്  രൂപാന്തരം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ  തന്റെ ഭർത്താവ് നകുലൻ, പഴയ  ക്രൂരനായ  ആ കാരണവരാവുകയാണ് ഗംഗയുടെ മനസ്സിൽ. അയൽക്കാരനായ മഹാദേവൻ രാമനാഥനായും മാറുന്നു. ആക്രമ സംഭവങ്ങളുടെ ഉറവിടം കൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ സണ്ണി, ക്രൂരനായ തമ്പിയെ കൊല്ലാനനുവദിച്ചാൽ ഗംഗയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ് പോകണമെന്ന് നാഗവല്ലിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അദ്ദേഹം നകുലനെ ആ പഴയ കാരണവരായി വേഷമിടീക്കുന്നു. നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, തന്ത്രപൂർവം നകുലനു പകരം കാരണവരുടെ ഒരു പാവയെ മാറ്റിവെച്ച് നാഗവല്ലിക്ക് അവളുടെ സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ശത്രുവിനെ വധിക്കാനവസരം നൽകുന്നു. താൻ പ്രതികാരം ചെയ്തുവെന്ന് ഗംഗയിലുള്ള നാഗവല്ലിയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഗംഗയെ തന്റെ ഈ മാനസിക നിലയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നതാണ് കഥയുടെ അന്ത്യം.

== അഭിനേതാക്കൾ ==
* [[മോഹൻലാൽ]] – ഡോ. സണ്ണി ജോസഫ്
* [[സുരേഷ് ഗോപി]] - നകുലൻ 
* [[ശോഭന]] – ഗംഗ, നാഗവല്ലി
* [[തിലകൻ]] – ബ്രഹ്മദത്തൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്
* [[നെടുമുടി വേണു]] – തമ്പി
* [[വിനയ പ്രസാദ്]] – ശ്രീദേവി
* [[ഇന്നസെന്റ്]] – ഉണ്ണിത്താൻ
* [[കെ.പി.എ.സി. ലളിത]] – ഭാസുര
* [[സുധീഷ്]] – ചന്തു
* [[കുതിരവട്ടം പപ്പു]] – കാട്ടുപ്പറമ്പൻ 
* [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|ഗണേശ് കുമാർ]] – ദാസപ്പൻകുട്ടി 
* ശ്രീധർ – മഹാദേവൻ
* രുദ്ര – അല്ലി

== സംഗീതം ==
[[ബിച്ചു തിരുമല]], [[മധു മുട്ടം]], [[വാലി]] എന്നിവർ എഴുതിയ ഗാനങ്ങൾക്ക് സംഗീതം പകർന്നത് [[എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണൻ]] ആണ്. [[ജോൺസൺ]] ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലസംഗീതം ഒരുക്കിയത്.
{{Track listing
| extra_column    = ഗായകർ
| lyrics_credits  = yes
| title1          = അക്കുത്തിക്കുത്താനക്കൊമ്പിൽ
| note1           = 
| lyrics1         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra1          = [[ജി. വേണുഗോപാൽ]], [[മോഹൻലാൽ]], [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], [[സുജാത മോഹൻ]]
| length1         = 
| title2          = വരുവാനില്ലാരുമിന്നൊരുനാളും
| note2           = രാഗം: [[ഹരികാംബോജി]]
| lyrics2         = [[മധു മുട്ടം]]
| extra2          = [[കെ.എസ്. ചിത്ര]]
| length2         = 
| title3          = പഴം തമിഴ് പാട്ടിഴയും
| note3           = രാഗം: [[ആഹിരി (ജന്യരാഗം)|ആഹരി]]
| lyrics3         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra3          = [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length3         = 
| title4          = പലവട്ടം പൂക്കാലം
| note4           = 
| lyrics4         = [[മധു മുട്ടം]]
| extra4          = [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length4         = 
| title5          = ഒരു മുറൈ വന്തു പാർത്തായോ
| note5           = രാഗം: കുന്തരവരാളി
| lyrics5         = [[വാലി]], [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra5          = [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length5         = 
| title6          = ഒരു മുറൈ വന്തു പാരായോ
| note6           = രാഗം: [[ആഹിരി (ജന്യരാഗം)|ആഹരി]]
| lyrics6         = [[വാലി]]
| extra6          = [[സുജാത മോഹൻ]]
| length6         = 
| title7          = വരുവാനില്ലാരുമീ വഴിയെ
| note7           = രാഗം: [[ഹരികാംബോജി]]
| lyrics7         = [[മധു മുട്ടം]]
| extra7          = [[കെ.എസ്. ചിത്ര]]
| length7         = 
| title8          = കുംഭം കുളത്തിൽ
| note8           = 
| lyrics8         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra8          = [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length8         = 
| title9          = ഉത്തുംഗശൈലം
| note9           = 
| lyrics9         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra9          = [[സുജാത മോഹൻ]]
| length9         = 
}}

== അണിയറ പ്രവർത്തകർ ==
* ഛായാഗ്രഹണം: [[വേണു (ഛായാഗ്രാഹകൻ)|വേണു]]
* ചിത്രസംയോജനം: [[ടി.ആർ. ശേഖർ]]
* രണ്ടാം യൂണിറ്റ് സംവിധായകർ: [[പ്രിയദർശൻ]], [[സിദ്ദിഖ്-ലാൽ]], [[സിബി മലയിൽ]]
* രണ്ടാം യൂണിറ്റ് ഛായാഗ്രാഹകർ: [[ആനന്ദക്കുട്ടൻ]], [[സണ്ണി ജോസഫ്]]
* പ്രൊഡക്ഷൻ മാനേജർ: എ. കബീർ, രാജൻ കുന്നംകുളം
* പ്രൊഡക്ഷൻ കൺട്രോളർ: ബാബു ഷാഹിർ
* പ്രൊഡക്ഷൻ എക്സിക്യൂട്ടീവ്: പി.എ. ലത്തീഫ്
* അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ: ജയസൂര്യ
* അസോസ്സിയേറ്റ് ഡയറക്ടേഴ്സ്: ഷാജിൻ, ബിജു
* കല: മണി സുചിത്ര
* വസ്ത്രാലങ്കാരം: [[വേലായുധൻ കീഴില്ലം]]
* ചമയം: [[പി.എൻ. മണി]]
* നൃത്തം: കുമാർ-ശാന്തി
* വാർത്താപ്രചരണം: [[വാഴൂർ ജോസ്]]
* സ്റ്റിൽസ്: സൂര്യാ ജോൺ
* ഡിസൈൻസ്: സാബു കൊളോണിയ
* ശബ്ദം നൽകിയവർ: [[ഭാഗ്യലക്ഷ്മി]], ദുർഗ്ഗ,[[ആനന്ദവല്ലി]], അമ്പിളി

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
;[[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] 1993
* മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രം
* മികച്ച നടി – [[ശോഭന]]

;[[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] 1993&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralafilm.com/sfa93.htm|title=Kerala State Film Awards: 1993|publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]|accessdate=2011-01-31|archive-date=2010-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002054806/http://www.keralafilm.com/sfa93.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രം
* മികച്ച നടി – [[ശോഭന]]
* മികച്ച ചമയം – [[പി.എൻ. മണി]]

== വിവാദങ്ങൾ ==
ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിനു [[ശോഭന|ശോഭനയ്ക്ക്]] മികച്ച നടിക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. പക്ഷേ, ചിത്രത്തിൽ ശോഭനയ്ക്കു വേണ്ടി ശബ്ദം നൽകിയിരിക്കുന്നത് ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റുകളായ ഭാഗ്യലക്ഷ്മിയും (ഗംഗ), ദുർഗ്ഗയുമാണ് (നാഗവല്ലി). {{Manichitrathazhu character map}}

==അവലംബം==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Wikiquote}}
* {{imdb title|id=0214915}}
* [http://msidb.org/m.php?1243 ''മണിച്ചിത്രത്താഴ്''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603191516/http://msidb.org/m.php?1243 |date=2012-06-03 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ
{{മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക}}

[[വർഗ്ഗം:1993-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫാസിൽ സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ജനപ്രിയ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം നേടിയ ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്ക് പുനഃനിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മോഹൻലാൽ-ശോഭന ജോഡി]]</text>
      <sha1>bodaq2uvescuu8auq51lshc5240q17i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614115</id>
      <parentid>4614114</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikkiaccountt</username>
        <id>205759</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4614115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20823" sha1="s0fd4lz48ttbwfsib32j2ngl4c7t2m1" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Manichitrathazhu}}
{{Infobox film
| name           = മണിച്ചിത്രത്താഴ്
| image          = Manichitrathazhu.jpg
| caption        = ഡി.വി.ഡി. പുറംചട്ട
| director       = {{Plainlist|
* [[ഫാസിൽ]]
* '''രണ്ടാം യൂണിറ്റ്''':
* [[പ്രിയദർശൻ]]
* [[സിദ്ദിഖ്-ലാൽ]]
* [[സിബി മലയിൽ]]
}}
| producer       = [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|അപ്പച്ചൻ]]
| writer         = [[മധു മുട്ടം]]
| starring       = {{Plainlist|
* [[മോഹൻലാൽ]]
* [[സുരേഷ് ഗോപി]]
* [[ശോഭന]]
}}
| music          = {{Plainlist|
* [[എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]
* '''പശ്ചാത്തലസംഗീതം''':
* [[ജോൺസൺ]]
}}
| lyrics         = {{Plainlist|
* [[ബിച്ചു തിരുമല]]
* [[മധു മുട്ടം]]
* [[വാലി]]
}}
| cinematography = {{Plainlist|
* [[വേണു (ഛായാഗ്രാഹകൻ)|വേണു]]
* '''രണ്ടാം യൂണിറ്റ്''':
* [[ആനന്ദക്കുട്ടൻ]]
* [[സണ്ണി ജോസഫ്]]
}}
| editing        = [[ടി.ആർ. ശേഖർ]]
| studio         = [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|സ്വർഗ്ഗചിത്ര]]
| distributor    = [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|സ്വർഗ്ഗചിത്ര]]
| released       = 1993 ഡിസംബർ 25
| runtime        = 169 മിനിറ്റ്
| country        = [[ഇന്ത്യ]]
| language       = [[മലയാളം]]
| budget         = 
| gross          = {{INR}}5 കോടി
}}
1993-ൽ [[ഫാസിൽ]] സംവിധാനം ചെയ്ത പ്രശസ്തമായ ഒരു സൈക്കോ ത്രില്ലർ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലചിത്രമാണ്]] '''''മണിച്ചിത്രത്താഴ്'''''. [[മധു മുട്ടം]] തിരക്കഥ രചിച്ച ഈ ചിത്രത്തിൽ [[മോഹൻലാൽ]], [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ശോഭന]] എന്നിവരാണ് മുഖ്യകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/title/tt0214915/&lt;/ref&gt; പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ  മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] മുട്ടം എന്ന സ്ഥലത്തെ പ്രശസ്തമായ ആലുമൂട്ടിൽ കൊട്ടാരത്തിലെ ഒരു ഈഴവ കുടുംബത്തിൽ നടന്ന ദുരന്തസംഭവം ഈ കഥയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict&amp;lr=&amp;sig=ACfU3U3KSQ-uS1C3dBFNiuFRN7pFuazY-A#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mani01&quot;&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict&amp;lr=&amp;sig=ACfU3U3KSQ-uS1C3dBFNiuFRN7pFuazY-A#PPA264,M1|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|Page 264|work=Filippo Osella, Caroline |publisher=Pluto Press|year=2000|ISBN=074531693X|accessdate=2008-06-30}}&lt;/ref&gt; സ്വർഗ്ഗചിത്രയുടെ ബാനറിൽ [[സ്വർഗ്ഗചിത്ര അപ്പച്ചൻ|അപ്പച്ചൻ]] ആണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യ മനോനിലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്തോഭജനകമായതും  എന്നാൽ മലയാളചലച്ചിത്രത്തിൽ മുൻപെങ്ങുമില്ലാത്തതുമായ  ഇതിവൃത്തമാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റേത്. പ്രമുഖരായ [[സിദ്ദിഖ്-ലാൽ]], [[പ്രിയദർശൻ]], [[സിബിമലയിൽ]] എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ രണ്ടാം യൂണിറ്റ് സംവിധായകരായിരുന്നു. 1993-ലെ ഏറ്റവും നല്ല ജനപ്രിയചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ-സംസ്ഥാന പുരസ്കാരങ്ങൾ ഈ ചിത്രം നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralafilm.com/sfa93.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-26 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002054806/http://www.keralafilm.com/sfa93.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഗംഗ എന്ന കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അനശ്വരമാക്കിയ ശോഭനയ്ക്ക് ഏറ്റവും നല്ല നടിക്കുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരവും ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/event/ev0000467/1994&lt;/ref&gt;

ഈ ചിത്രത്തിന്റെ തകർപ്പൻ ജയം പത്തുവർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണെങ്കിലും ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുവാൻ കാരണമായി. കന്നടയിൽ ''ആപ്തമിത്ര'', തമിഴിലും തെലുങ്കിലും ''[[ചന്ദ്രമുഖി (ചലച്ചിത്രം)|ചന്ദ്രമുഖി]]'', ഹിന്ദിയിൽ ''ഭൂൽ ഭുലയ്യ'' എന്നീ പേരുകളിലാണിവ ഇറങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://varnachitram.com/2007/10/09/can-manichithrathazhu-be-remade/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-26 |archive-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628055647/http://varnachitram.com/2007/10/09/can-manichithrathazhu-be-remade/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എല്ലാ ചിത്രങ്ങളും വൻ വിജയമാണ് നേടിയത്.

== കഥ ==
പാരമ്പര്യ ചിന്താഗതിയുള്ള അമ്മാവന്റെ ([[നെടുമുടി വേണു]]) വാക്കിനെ അവഗണിച്ച് യുവദമ്പതികളായ നകുലനും ([[സുരേഷ് ഗോപി ]]) ഗംഗയും ([[ശോഭന]]) തങ്ങളുടെ പഴയ തറവാട്ടിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതോടുകൂടി ചില അമാനുഷിക സംഭവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുകയാണ്. തറവാട്ടിലെ അല്ലി എന്ന യുവതിക്കു നേരേയും നകുലനു നേരേയും അജ്ഞാതമായ വധശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. വിവാഹത്തിന് ശേഷം കടുത്ത നൈരാശ്യത്തിന്റെ പിടിയിലായ നകുലന്റെ മുറപ്പെണ്ണ് ശ്രീദേവിയിലേക്കാണ് ([[വിനയ പ്രസാദ്]]) സംശയത്തിന്റെ മുന നീളുന്നത്.

മനഃശാസ്ത്ര വിദഗ്ദ്ധനും നകുലന്റെ ഉറ്റ സുഹൃത്തുമായ ഡോ. സണ്ണി ജോസഫിനെ ([[മോഹൻലാൽ]]) ഇതിന്റെ വസ്തുത എന്താണെന്നറിയാൻ വിളിപ്പിക്കുന്നു. ദ്വന്ദവ്യക്തിത്വം അഥവാ അപരവ്യക്തിത്വം (മൾട്ടിപ്പിൾ പർസനാലിറ്റി ഡിസോഡർ) ബാധിച്ച ഗംഗ തന്നെയാണ് ഈ ദുരൂഹതക്ക് പിന്നിലെന്ന് വൈകാതെ തിരിച്ചറിയുകയാണിവിടെ. ഗംഗയെ വേട്ടയാടിയിരുന്ന ചില പഴയകാല പ്രശ്നങ്ങളാണിതിന് കാരണമായത്.

നകുലനും ഗംഗയും ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്ന തറവാട് ഒരുകാലത്ത്  ശങ്കരൻ തമ്പി എന്ന ക്രൂരനായ ഒരു കാരണവരുടേതായിരുന്നു. തഞ്ചാവൂരിൽ നിന്നും വന്ന ഭരതനാട്യ നർത്തകി നാഗവല്ലിയെ ഇയാൾ ഇവിടെ പാർപ്പിച്ചു. എന്നാൽ നാഗവല്ലിക്ക് തൊട്ടടുത്തു താമസിക്കുന്ന  രാമനാഥൻ എന്ന നർത്തകനുമായുള്ള ഇഷ്ടമറിയുന്ന കാരണവർ നാഗവല്ലിയെ വെട്ടിക്കൊല്ലുന്നു. പ്രതികാരദാഹിയായ ആത്മാവായി മാറുന്ന നാഗവല്ലിയെ ഒരു മന്ത്രവാദി തെക്കിനിയിൽ ബന്ധിച്ചു.

പഴംകഥകളും യക്ഷിക്കഥകളും തന്റെ മുത്തശ്ശിയിൽ നിന്ന് കേട്ടുവളർന്ന ഗംഗ, നാഗവല്ലിയുടെ ഈ കഥ മനസ്സിലാക്കുന്നു.തുടക്കത്തിൽ നാഗവല്ലിയോട് തോന്നുന്ന സഹതാപം (സിമ്പതി) പിന്നെ ഒരുതരം തന്മയീഭാവം (എമ്പതി) ആയി മാറുന്നു. ഗംഗ, നാഗവല്ലിയുടെ കഥാപാത്രത്തിലേക്ക്  രൂപാന്തരം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ  തന്റെ ഭർത്താവ് നകുലൻ, പഴയ  ക്രൂരനായ  ആ കാരണവരാവുകയാണ് ഗംഗയുടെ മനസ്സിൽ. അയൽക്കാരനായ മഹാദേവൻ രാമനാഥനായും മാറുന്നു. ആക്രമ സംഭവങ്ങളുടെ ഉറവിടം കൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ സണ്ണി, ക്രൂരനായ തമ്പിയെ കൊല്ലാനനുവദിച്ചാൽ ഗംഗയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ് പോകണമെന്ന് നാഗവല്ലിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അദ്ദേഹം നകുലനെ ആ പഴയ കാരണവരായി വേഷമിടീക്കുന്നു. നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, തന്ത്രപൂർവം നകുലനു പകരം കാരണവരുടെ ഒരു പാവയെ മാറ്റിവെച്ച് നാഗവല്ലിക്ക് അവളുടെ സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ശത്രുവിനെ വധിക്കാനവസരം നൽകുന്നു. താൻ പ്രതികാരം ചെയ്തുവെന്ന് ഗംഗയിലുള്ള നാഗവല്ലിയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഗംഗയെ തന്റെ ഈ മാനസിക നിലയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നതാണ് കഥയുടെ അന്ത്യം.

== അഭിനേതാക്കൾ ==
* [[മോഹൻലാൽ]] – ഡോ. സണ്ണി ജോസഫ്
* [[സുരേഷ് ഗോപി]] - നകുലൻ 
* [[ശോഭന]] – ഗംഗ, നാഗവല്ലി
* [[തിലകൻ]] – ബ്രഹ്മദത്തൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്
* [[നെടുമുടി വേണു]] – തമ്പി
* [[വിനയ പ്രസാദ്]] – ശ്രീദേവി
* [[ഇന്നസെന്റ്]] – ഉണ്ണിത്താൻ
* [[കെ.പി.എ.സി. ലളിത]] – ഭാസുര
* [[സുധീഷ്]] – ചന്തു
* [[കുതിരവട്ടം പപ്പു]] – കാട്ടുപ്പറമ്പൻ 
* [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|ഗണേശ് കുമാർ]] – ദാസപ്പൻകുട്ടി 
* ശ്രീധർ – മഹാദേവൻ
* രുദ്ര – അല്ലി

== സംഗീതം ==
[[ബിച്ചു തിരുമല]], [[മധു മുട്ടം]], [[വാലി]] എന്നിവർ എഴുതിയ ഗാനങ്ങൾക്ക് സംഗീതം പകർന്നത് [[എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണൻ]] ആണ്. [[ജോൺസൺ]] ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലസംഗീതം ഒരുക്കിയത്.
{{Track listing
| extra_column    = ഗായകർ
| lyrics_credits  = yes
| title1          = അക്കുത്തിക്കുത്താനക്കൊമ്പിൽ
| note1           = 
| lyrics1         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra1          = [[ജി. വേണുഗോപാൽ]], [[മോഹൻലാൽ]], [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], [[സുജാത മോഹൻ]]
| length1         = 
| title2          = വരുവാനില്ലാരുമിന്നൊരുനാളും
| note2           = രാഗം: [[ഹരികാംബോജി]]
| lyrics2         = [[മധു മുട്ടം]]
| extra2          = [[കെ.എസ്. ചിത്ര]]
| length2         = 
| title3          = പഴം തമിഴ് പാട്ടിഴയും
| note3           = രാഗം: [[ആഹിരി (ജന്യരാഗം)|ആഹരി]]
| lyrics3         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra3          = [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length3         = 
| title4          = പലവട്ടം പൂക്കാലം
| note4           = 
| lyrics4         = [[മധു മുട്ടം]]
| extra4          = [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length4         = 
| title5          = ഒരു മുറൈ വന്തു പാർത്തായോ
| note5           = രാഗം: കുന്തരവരാളി
| lyrics5         = [[വാലി]], [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra5          = [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length5         = 
| title6          = ഒരു മുറൈ വന്തു പാരായോ
| note6           = രാഗം: [[ആഹിരി (ജന്യരാഗം)|ആഹരി]]
| lyrics6         = [[വാലി]]
| extra6          = [[സുജാത മോഹൻ]]
| length6         = 
| title7          = വരുവാനില്ലാരുമീ വഴിയെ
| note7           = രാഗം: [[ഹരികാംബോജി]]
| lyrics7         = [[മധു മുട്ടം]]
| extra7          = [[കെ.എസ്. ചിത്ര]]
| length7         = 
| title8          = കുംഭം കുളത്തിൽ
| note8           = 
| lyrics8         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra8          = [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]]
| length8         = 
| title9          = ഉത്തുംഗശൈലം
| note9           = 
| lyrics9         = [[ബിച്ചു തിരുമല]]
| extra9          = [[സുജാത മോഹൻ]]
| length9         = 
}}

== അണിയറ പ്രവർത്തകർ ==
* ഛായാഗ്രഹണം: [[വേണു (ഛായാഗ്രാഹകൻ)|വേണു]]
* ചിത്രസംയോജനം: [[ടി.ആർ. ശേഖർ]]
* രണ്ടാം യൂണിറ്റ് സംവിധായകർ: [[പ്രിയദർശൻ]], [[സിദ്ദിഖ്-ലാൽ]], [[സിബി മലയിൽ]]
* രണ്ടാം യൂണിറ്റ് ഛായാഗ്രാഹകർ: [[ആനന്ദക്കുട്ടൻ]], [[സണ്ണി ജോസഫ്]]
* പ്രൊഡക്ഷൻ മാനേജർ: എ. കബീർ, രാജൻ കുന്നംകുളം
* പ്രൊഡക്ഷൻ കൺട്രോളർ: ബാബു ഷാഹിർ
* പ്രൊഡക്ഷൻ എക്സിക്യൂട്ടീവ്: പി.എ. ലത്തീഫ്
* അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ: ജയസൂര്യ
* അസോസ്സിയേറ്റ് ഡയറക്ടേഴ്സ്: ഷാജിൻ, ബിജു
* കല: മണി സുചിത്ര
* വസ്ത്രാലങ്കാരം: [[വേലായുധൻ കീഴില്ലം]]
* ചമയം: [[പി.എൻ. മണി]]
* നൃത്തം: കുമാർ-ശാന്തി
* വാർത്താപ്രചരണം: [[വാഴൂർ ജോസ്]]
* സ്റ്റിൽസ്: സൂര്യാ ജോൺ
* ഡിസൈൻസ്: സാബു കൊളോണിയ
* ശബ്ദം നൽകിയവർ: [[ഭാഗ്യലക്ഷ്മി]], ദുർഗ്ഗ,[[ആനന്ദവല്ലി]], അമ്പിളി

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
;[[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] 1993
* മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രം
* മികച്ച നടി – [[ശോഭന]]

;[[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] 1993&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralafilm.com/sfa93.htm|title=Kerala State Film Awards: 1993|publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]|accessdate=2011-01-31|archive-date=2010-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002054806/http://www.keralafilm.com/sfa93.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രം
* മികച്ച നടി – [[ശോഭന]]
* മികച്ച ചമയം – [[പി.എൻ. മണി]]

== വിവാദങ്ങൾ ==
ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിനു [[ശോഭന|ശോഭനയ്ക്ക്]] മികച്ച നടിക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. പക്ഷേ, ചിത്രത്തിൽ ശോഭനയ്ക്കു വേണ്ടി ശബ്ദം നൽകിയിരിക്കുന്നത് ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റുകളായ ഭാഗ്യലക്ഷ്മിയും (ഗംഗ), ദുർഗ്ഗയുമാണ് (നാഗവല്ലി). {{Manichitrathazhu character map}}

==അവലംബം==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Wikiquote}}
* {{imdb title|id=0214915}}
* [http://msidb.org/m.php?1243 ''മണിച്ചിത്രത്താഴ്''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603191516/http://msidb.org/m.php?1243 |date=2012-06-03 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ
{{മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക}}

[[വർഗ്ഗം:1993-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫാസിൽ സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ജനപ്രിയ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം നേടിയ ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്ക് പുനഃനിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മോഹൻലാൽ-ശോഭന ജോഡി]]</text>
      <sha1>s0fd4lz48ttbwfsib32j2ngl4c7t2m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇറച്ചി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86373</id>
    <revision>
      <id>4614034</id>
      <parentid>4592838</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>important info added</comment>
      <origin>4614034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13547" sha1="4vgfaz1o6xq3f1q1kdrrix4k88xcqf2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Meat}}
[[പ്രമാണം:FoodMeat.jpg|thumb|200px|പലതരത്തിലുള്ള ഇറച്ചി]]

[[പ്രമാണം:Beef_Fry,_ബീഫ്_ഫ്രൈ,_മാട്ടിറച്ചി_വരട്ടിയത്.jpg|thumb|200px|മാട്ടിറച്ചി വരട്ടിയത്]]

ഭക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ജീവികളുടെ മാംസമാ‍ണ് '''ഇറച്ചി'''. ഭക്ഷണമായി കഴിക്കാവുന്ന [[പേശി|പേശികളേയും]] ആന്തരാവയവങ്ങളെയും പ്രത്യേകമായി ഇറച്ചി എന്നു വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ അസ്ഥി, കൊഴുപ്പ് തുടങ്ങിയ മറ്റു മൃഗശരീരഭാഗങ്ങളും ഇറച്ചി എന്ന വാക്കിന്റെ സാമാന്യമായ അർത്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ടു്. എന്നാൽ സസ്യേതരമായ മത്സ്യം, മുട്ട തുടങ്ങിയവയെ ഇറച്ചിയായി സാധാരണ കണക്കാക്കാറില്ല.

[[കോഴി|ഇറച്ചിക്കോഴികൾ]], ആടുമാടുകൾ, പന്നി, മുയൽ, താറാവ്, [[കാട]], [[എമു]] തുടങ്ങിയ ജന്തുവർഗ്ഗങ്ങളെ ഭക്ഷ്യാവശ്യത്തിനുവേണ്ടി വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാനത്തിലും വളർത്തുന്നുണ്ട്. ഇവ മാംസത്തിനുമാത്രമായി ഉതകുന്ന രീതിയിൽ പ്രത്യേകമായി വളർത്തുന്നു.

മാംസത്തിനെ ഓരോ മൃഗത്തിന്റേയും പേർ ചേർത്ത് (ഉദാ: പശുവിറച്ചി / പോത്തിറച്ചി / പന്നിയിറച്ചി) കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറയാറുണ്ടു്. പോത്ത്, പശു തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളുടെ ഇറച്ചിക്കു് പൊതുവായി മാട്ടിയിറച്ചി(beef ബീഫ്) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

==വെള്ള ഇറച്ചിയും ചുവന്ന ഇറച്ചിയും==
ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസത്തെ  കോശഘടനയുടെ വ്യത്യാസമനുസരിച്ച് വെള്ള ഇറച്ചി, ചുവന്ന ഇറച്ചി എന്നിങ്ങനെ തരം തിരിക്കാറുണ്ടു്. ചുവന്ന ഇറച്ചിയുടെ അമിതമായ ഉപയോഗം ആരോഗ്യത്തിനു് താരതമ്യേന ദോഷകരമാണെന്നു് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{തെളിവ്}}
==കോഴിയിറച്ചി==
ലോകമെമ്പാടും ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു മാംസമാണ് കോഴിയിറച്ചി. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ധാരാളം അടങ്ങിയ കോഴിയിറച്ചി പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ്. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും മെലിഞ്ഞ മാംസവുമാണ്. അതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] തുടങ്ങിയവ ഉള്ളവർക്കും സുരക്ഷിതമായി കോഴി ഇറച്ചി ഉപയോഗിക്കാം. കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിൽ പെട്ടെന്ന് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് (Bioavailability). അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യം,]] ഫിറ്റ്നസ് അഥവാ ശാരീരിക ക്ഷമത തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധിക്കുന്നവർ കോഴി ഇറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം വേണ്ടുന്ന തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ആഹാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതായി കാണാം. 

കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ കൂടുതൽ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ താരതമ്യേനെ കൊഴുപ്പ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. 

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു.

കാലറികൾ - 239

മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g (21%)

പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g (19%)

സോഡിയം - 82 mg (3%)

പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%)

പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%)

കാൽസ്യം - 1%

അയൺ - 7%

വിറ്റാമിൻ B6 - 20%

കൊബലമിൻ - 5%

മഗ്നിഷ്യം - 5%

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.

കാലറി: 158

കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g

പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g

സോഡിയം: 47 mg

പൊട്ടാസ്യം: 343 mg

പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg

മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg

ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg

സെലിനിയം: 32µg

==പന്നിയിറച്ചി==
[[Image:Eisbein-2.jpg|thumb|350px|എയ്സ്ബെയ്ൻ എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ജർമ്മൻ വിഭവം. പന്നിയുടെ കാൽമുട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച മാംസമാണു് ഇതിലെ പ്രധാന ചേരുവ.]]
ഇറച്ചിയ്ക്കു വേണ്ടി മാത്രമായി മനുഷ്യൻ ഏറ്റവും ആദ്യം വളർത്തിത്തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണു് പന്നികൾ. ക്രി.മു. 5000 മുതൽ പന്നിവളർത്തൽ ആരംഭിച്ചിരുന്നതായി തെളിവുകളുണ്ടു്.&lt;ref&gt;[http://www.admin.ox.ac.uk/po/050311.shtml Pigs Force Rethink on Human History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224090221/http://www.admin.ox.ac.uk/po/050311.shtml |date=2008-12-24 }} University of Oxford Press Office. March 11, 2005.&lt;/ref&gt;
ആഗോളതലത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഇറച്ചികളിൽ ഒന്നാണു് പന്നിമാംസം&lt;ref name=&quot;sciencenews.org&quot;&gt;Raloff, Janet. [http://www.sciencenews.org/articles/20030531/food.asp Food for Thought: Global Food Trends]. Science News Online. May 31, 2003.&lt;/ref&gt;. പന്നിവർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട മൃഗങ്ങളുടെ ഇറച്ചി പല രാജ്യങ്ങളിലും ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വിഭവമാണു്. ഉദാഹരണത്തിനു് [[ജർമ്മനി]]യിലെ [[ബവേറിയാ]] മേഖലയിലെ പരമ്പരാഗതഭക്ഷണങ്ങളിൽ വിശേഷപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കുന്ന ഒന്നാണു് പന്നിയുടെ കാൽമുട്ടിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള അസ്ഥിയോടുകൂടിയ മാംസം. ഷ്വെയ്ൻഷാക്സ്, എയ്സ്ബെയ്ൻ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ ഈ മാംസവിഭവം പ്രസിദ്ധമാണു്.

ഈസ്റ്റർ, വിഷുസംക്രാന്തി എന്നീ ആഘോഷക്കാലങ്ങളിൽ കേരളത്തിൽ പന്നിയിറച്ചി പല സമുദായങ്ങളിലും ഒരു ഭക്ഷ്യവിഭവമായി കണക്കാക്കുന്നു.


==മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ==
ചില സമുദായങ്ങളും വിശ്വാസസംഹിതകളും പ്രത്യേക വർഗ്ഗങ്ങളിൽ പെട്ട ഇറച്ചികളോ എല്ലാ വിധത്തിലുമുള്ള ഇറച്ചികളോ നിഷിദ്ധമായി കണക്കാക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിനു് ചില ഹിന്ദു സമുദായങ്ങളിലെ അംഗങ്ങൾ പൊതുവേ മാംസാഹാരം മൊത്തം നിഷിദ്ധമായി കണക്കാക്കുന്നുണ്ടു്. ഇസ്ലാം വിശ്വാസികൾക്കു് പന്നി, പട്ടി, ഉരഗവർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവ മതപരമായിത്തന്നെ നിഷിദ്ധമാണു്. ജൂതന്മാര്ക്കിടയിലും ചില ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളിലും (മിക്ക പൗരസ്ത്യ ഓർത്തോഡോക്സ്, ഒറിയന്റൽ ഓര്ത്തോഡോക്സ് വിഭാഗങ്ങളും സെവന്ത്ഡേ എഡവേന്റിസ്റ്റുകളും) പന്നിമാംസം നിഷിദ്ധം തന്നെ{{തെളിവ്}}.

==ഇറച്ചി ഉപയോഗിച്ച് പാകം ചെയ്യുന്ന ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ==
ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ [[ഇറച്ചി]] വ്യത്യസ്തമായ രീതികളിൽ പാചകം ചെയ്തു് ഭക്ഷിക്കാറുണ്ടു്. [[കറി]]യായോ വരട്ടിയോ [[ബിരിയാണി]],[[കട്‌ലറ്റ്]], [[കബാബ്]] തുടങ്ങിയ വിവിധരൂപങ്ങളിലോ ഇറച്ചി ചേർത്ത് ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുന്നതാണു് ഭാരതത്തിൽ പ്രചാരമുള്ള ശീലം. [[പിസ്സ]], [[സോസേജ്]], [[ഹാംബർഗർ]], [[ഷവർമ്മ]], [[സാൻഡ്‌വിച്ച്]] തുടങ്ങിയവയിലും ഇറച്ചി ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ടു്.


== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{food-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇറച്ചി]]</text>
      <sha1>4vgfaz1o6xq3f1q1kdrrix4k88xcqf2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614035</id>
      <parentid>4614034</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13587" sha1="e3lin2ln92bvbwvktwyrxg60ch70b3c" xml:space="preserve">{{prettyurl|Meat}}
[[പ്രമാണം:FoodMeat.jpg|thumb|200px|പലതരത്തിലുള്ള ഇറച്ചി]]

[[പ്രമാണം:Beef_Fry,_ബീഫ്_ഫ്രൈ,_മാട്ടിറച്ചി_വരട്ടിയത്.jpg|thumb|200px|മാട്ടിറച്ചി വരട്ടിയത്]]

ഭക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ജീവികളുടെ മാംസമാ‍ണ് '''ഇറച്ചി'''. ഭക്ഷണമായി കഴിക്കാവുന്ന [[പേശി|പേശികളേയും]] ആന്തരാവയവങ്ങളെയും പ്രത്യേകമായി ഇറച്ചി എന്നു വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ അസ്ഥി, കൊഴുപ്പ് തുടങ്ങിയ മറ്റു മൃഗശരീരഭാഗങ്ങളും ഇറച്ചി എന്ന വാക്കിന്റെ സാമാന്യമായ അർത്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ടു്. എന്നാൽ സസ്യേതരമായ മത്സ്യം, മുട്ട തുടങ്ങിയവയെ ഇറച്ചിയായി സാധാരണ കണക്കാക്കാറില്ല.

[[കോഴി|ഇറച്ചിക്കോഴികൾ]], ആടുമാടുകൾ, പന്നി, മുയൽ, താറാവ്, [[കാട]], [[എമു]] തുടങ്ങിയ ജന്തുവർഗ്ഗങ്ങളെ ഭക്ഷ്യാവശ്യത്തിനുവേണ്ടി വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാനത്തിലും വളർത്തുന്നുണ്ട്. ഇവ മാംസത്തിനുമാത്രമായി ഉതകുന്ന രീതിയിൽ പ്രത്യേകമായി വളർത്തുന്നു.

മാംസത്തിനെ ഓരോ മൃഗത്തിന്റേയും പേർ ചേർത്ത് (ഉദാ: പശുവിറച്ചി / പോത്തിറച്ചി / പന്നിയിറച്ചി) കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറയാറുണ്ടു്. പോത്ത്, പശു തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളുടെ ഇറച്ചിക്കു് പൊതുവായി മാട്ടിയിറച്ചി(beef ബീഫ്) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

==വെള്ള ഇറച്ചിയും ചുവന്ന ഇറച്ചിയും==
ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസത്തെ  കോശഘടനയുടെ വ്യത്യാസമനുസരിച്ച് വെള്ള ഇറച്ചി, ചുവന്ന ഇറച്ചി എന്നിങ്ങനെ തരം തിരിക്കാറുണ്ടു്. ചുവന്ന ഇറച്ചിയുടെ അമിതമായ ഉപയോഗം ആരോഗ്യത്തിനു് താരതമ്യേന ദോഷകരമാണെന്നു് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.{{തെളിവ്}}
==കോഴിയിറച്ചി==
ലോകമെമ്പാടും ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു മാംസമാണ് കോഴിയിറച്ചി. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ധാരാളം അടങ്ങിയ കോഴിയിറച്ചി പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ്. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും മെലിഞ്ഞ മാംസവുമാണ്. അതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] തുടങ്ങിയവ ഉള്ളവർക്കും സുരക്ഷിതമായി കോഴി ഇറച്ചി ഉപയോഗിക്കാം. കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഗുണമേന്മയുള്ള പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിൽ പെട്ടെന്ന് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് (Bioavailability). അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യം,]] ഫിറ്റ്നസ് അഥവാ ശാരീരിക ക്ഷമത തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധിക്കുന്നവർ കോഴി ഇറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം വേണ്ടുന്ന തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ആഹാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതായി കാണാം. 

കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ കൂടുതൽ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ താരതമ്യേനെ കൊഴുപ്പ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. 

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു.

കാലറികൾ - 239

മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g (21%)

പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g (19%)

സോഡിയം - 82 mg (3%)

പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%)

പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%)

കാൽസ്യം - 1%

അയൺ - 7%

വിറ്റാമിൻ B6 - 20%

കൊബലമിൻ - 5%

മഗ്നിഷ്യം - 5%

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.

കാലറി: 158

കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g

പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g

സോഡിയം: 47 mg

പൊട്ടാസ്യം: 343 mg

പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg

മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg

ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg

സെലിനിയം: 32µg

==പന്നിയിറച്ചി==
[[Image:Eisbein-2.jpg|thumb|350px|എയ്സ്ബെയ്ൻ എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ജർമ്മൻ വിഭവം. പന്നിയുടെ കാൽമുട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച മാംസമാണു് ഇതിലെ പ്രധാന ചേരുവ.]]
ഇറച്ചിയ്ക്കു വേണ്ടി മാത്രമായി മനുഷ്യൻ ഏറ്റവും ആദ്യം വളർത്തിത്തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണു് പന്നികൾ. ക്രി.മു. 5000 മുതൽ പന്നിവളർത്തൽ ആരംഭിച്ചിരുന്നതായി തെളിവുകളുണ്ടു്.&lt;ref&gt;[http://www.admin.ox.ac.uk/po/050311.shtml Pigs Force Rethink on Human History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224090221/http://www.admin.ox.ac.uk/po/050311.shtml |date=2008-12-24 }} University of Oxford Press Office. March 11, 2005.&lt;/ref&gt;
ആഗോളതലത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഇറച്ചികളിൽ ഒന്നാണു് പന്നിമാംസം&lt;ref name=&quot;sciencenews.org&quot;&gt;Raloff, Janet. [http://www.sciencenews.org/articles/20030531/food.asp Food for Thought: Global Food Trends]. Science News Online. May 31, 2003.&lt;/ref&gt;. പന്നിവർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട മൃഗങ്ങളുടെ ഇറച്ചി പല രാജ്യങ്ങളിലും ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വിഭവമാണു്. ഉദാഹരണത്തിനു് [[ജർമ്മനി]]യിലെ [[ബവേറിയാ]] മേഖലയിലെ പരമ്പരാഗതഭക്ഷണങ്ങളിൽ വിശേഷപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കുന്ന ഒന്നാണു് പന്നിയുടെ കാൽമുട്ടിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള അസ്ഥിയോടുകൂടിയ മാംസം. ഷ്വെയ്ൻഷാക്സ്, എയ്സ്ബെയ്ൻ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ ഈ മാംസവിഭവം പ്രസിദ്ധമാണു്.

ഈസ്റ്റർ, വിഷുസംക്രാന്തി എന്നീ ആഘോഷക്കാലങ്ങളിൽ കേരളത്തിൽ പന്നിയിറച്ചി പല സമുദായങ്ങളിലും ഒരു ഭക്ഷ്യവിഭവമായി കണക്കാക്കുന്നു.


==മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ==
ചില സമുദായങ്ങളും വിശ്വാസസംഹിതകളും പ്രത്യേക വർഗ്ഗങ്ങളിൽ പെട്ട ഇറച്ചികളോ എല്ലാ വിധത്തിലുമുള്ള ഇറച്ചികളോ നിഷിദ്ധമായി കണക്കാക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിനു് ചില ഹിന്ദു സമുദായങ്ങളിലെ അംഗങ്ങൾ പൊതുവേ മാംസാഹാരം മൊത്തം നിഷിദ്ധമായി കണക്കാക്കുന്നുണ്ടു്. ഇസ്ലാം വിശ്വാസികൾക്കു് പന്നി, പട്ടി, ഉരഗവർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവ മതപരമായിത്തന്നെ നിഷിദ്ധമാണു്. ജൂതന്മാര്ക്കിടയിലും ചില ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളിലും (മിക്ക പൗരസ്ത്യ ഓർത്തോഡോക്സ്, ഒറിയന്റൽ ഓര്ത്തോഡോക്സ് വിഭാഗങ്ങളും സെവന്ത്ഡേ എഡവേന്റിസ്റ്റുകളും) പന്നിമാംസം നിഷിദ്ധം തന്നെ{{തെളിവ്}}.

==ഇറച്ചി ഉപയോഗിച്ച് പാകം ചെയ്യുന്ന ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ==
ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ [[ഇറച്ചി]] വ്യത്യസ്തമായ രീതികളിൽ പാചകം ചെയ്തു് ഭക്ഷിക്കാറുണ്ടു്. [[കറി]]യായോ വരട്ടിയോ [[ബിരിയാണി]],[[കട്‌ലറ്റ്]], [[കബാബ്]] തുടങ്ങിയ വിവിധരൂപങ്ങളിലോ ഇറച്ചി ചേർത്ത് ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുന്നതാണു് ഭാരതത്തിൽ പ്രചാരമുള്ള ശീലം. [[പിസ്സ]], [[സോസേജ്]], [[ഹാംബർഗർ]], [[ഷവർമ്മ]], [[സാൻഡ്‌വിച്ച്]] തുടങ്ങിയവയിലും ഇറച്ചി ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ടു്.


== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{food-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇറച്ചി]]</text>
      <sha1>e3lin2ln92bvbwvktwyrxg60ch70b3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji/പണിപ്പുര</title>
    <ns>2</ns>
    <id>181898</id>
    <revision>
      <id>4614111</id>
      <parentid>4609825</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T08:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>105900</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4614111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54129" sha1="qgw66lerqpml1u9ct8pqkto5boua8kk" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?ilml WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q11424.
  ?item wdt:P161 wd:Q2721855.
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?ilml. FILTER(LANG(?ilml)=&quot;ml&quot;) }
}
|columns=label:Name,?ilml:Name (ml)
|sort=label
|links=
|summary=itemnumber
|thumb=125
|wdedit=yes
}}
{| class='wikitable sortable wd_can_edit'
! Name
! Name (ml)
|- class='wd_q3595790'
|class='wd_label'| [[1921 (ചലച്ചിത്രം)|1921]]
| 1921
|- class='wd_q107657600'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q107657600|Agent]]''
| 
|- class='wd_q5403709'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5403709|Ethirum Pudhirum]]''
| 
|- class='wd_q6372731'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6372731|Karmegham]]''
| 
|- class='wd_q17017928'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17017928|Kilipetchu Ketkava]]''
| 
|- class='wd_q6739783'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6739783|Makkal Aatchi]]''
| 
|- class='wd_q6777943'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6777943|Marumalarchi]]''
| 
|- class='wd_q6919087'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6919087|Mounam Sammadham]]''
| 
|- class='wd_q55629095'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q55629095|Parole]]''
| 
|- class='wd_q7258330'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7258330|Pudhayal]]''
| 
|- class='wd_q131578114'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q131578114|Rekhachithram]]''
| 
|- class='wd_q7654040'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7654040|Swati Kiranam]]''
| 
|- class='wd_q3536924'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q3536924|Vishwa Thulasi]]''
| 
|- class='wd_q55638065'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q55638065|Yatra]]''
| 
|- class='wd_q18350648'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18350648|അകലാതെ അമ്പിളി]]''
| അകലാതെ അമ്പിളി
|- class='wd_q12913204'
|class='wd_label'| [[അക്ഷരങ്ങൾ (ചലച്ചിത്രം)|അക്ഷരങ്ങൾ]]
| അക്ഷരങ്ങൾ
|- class='wd_q56291028'
|class='wd_label'| [[അങ്കിൾ (ചലച്ചിത്രം)|അങ്കിൾ &amp;]]
| അങ്കിൾ &amp;
|- class='wd_q18352326'
|class='wd_label'| [[അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്]]
| അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്
|- class='wd_q20311944'
|class='wd_label'| [[അച്ഛാ ദിൻ|അച്ചാ ദിൻ]]
| അച്ചാ ദിൻ
|- class='wd_q4680931'
|class='wd_label'| [[അടയാളം (ചലച്ചിത്രം)|അടയാളം]]
| അടയാളം
|- class='wd_q4682780'
|class='wd_label'| [[അടിക്കുറിപ്പ്]]
| അടിക്കുറിപ്പ്
|- class='wd_q4683129'
|class='wd_label'| [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]]
| അടിയൊഴുക്കുകൾ
|- class='wd_q17414711'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17414711|അടുക്കൻ എന്തെളുപ്പം]]''
| അടുക്കൻ എന്തെളുപ്പം
|- class='wd_q1518840'
|class='wd_label'| [[അണ്ണൻ തമ്പി]]
| അണ്ണൻ തമ്പി
|- class='wd_q18162376'
|class='wd_label'| [[അതിനുമപ്പുറം]]
| അതിനുമപ്പുറം
|- class='wd_q4813678'
|class='wd_label'| [[അതിരാത്രം (ചലച്ചിത്രം)|അതിരാത്രം]]
| അതിരാത്രം
|- class='wd_q4682496'
|class='wd_label'| [[അഥർവ്വം (ചലച്ചിത്രം)|അഥർവ്വം]]
| അഥർവ്വം
|- class='wd_q4751997'
|class='wd_label'| [[അനശ്വരം]]
| അനശ്വരം
|- class='wd_q4777703'
|class='wd_label'| [[അനുബന്ധം (ചലച്ചിത്രം)|അനുബന്ധം]]
| അനുബന്ധം
|- class='wd_q4777710'
|class='wd_label'| [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]]
| അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ
|- class='wd_q18352565'
|class='wd_label'| [[അന്തിച്ചുവപ്പ്|അന്തിചുവപ്പു]]
| അന്തിചുവപ്പു
|- class='wd_q4779137'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q4779137|അപരിചിതൻ]]''
| അപരിചിതൻ
|- class='wd_q4668007'
|class='wd_label'| [[അബ്കാരി (ചലച്ചിത്രം)]]
| അബ്കാരി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q55391632'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q55391632|അബ്രഹാമിൻ്റെ സന്തതികൾ]]''
| അബ്രഹാമിൻ്റെ സന്തതികൾ
|- class='wd_q4740138'
|class='wd_label'| [[അമരം (ചലച്ചിത്രം)|അമരം]]
| അമരം
|- class='wd_q18351601'
|class='wd_label'| [[അമേരിക്ക അമേരിക്ക]]
| അമേരിക്ക അമേരിക്ക
|- class='wd_q18109987'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18109987|അയനം]]''
| അയനം
|- class='wd_q6101290'
|class='wd_label'| [[അയ്യർ ദ ഗ്രേറ്റ്]]
| അയ്യർ ദ ഗ്രേറ്റ്
|- class='wd_q4784236'
|class='wd_label'| [[അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ]]
| അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ
|- class='wd_q4784553'
|class='wd_label'| [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]]
| അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്
|- class='wd_q4791170'
|class='wd_label'| [[അറിയാത്ത വീഥികൾ]]
| അറിയാത്ത വീഥികൾ
|- class='wd_q4832505'
|class='wd_label'| [[അഴകിയ രാവണൻ]]
| അഴകിയ രാവണൻ
|- class='wd_q4832494'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q4832494|അഴകൻ]]''
| അഴകൻ
|- class='wd_q18109968'
|class='wd_label'| [[അവിടത്തെപ്പോലെ ഇവിടെയും]]
| അവിടത്തെപ്പോലെ ഇവിടെയും
|- class='wd_q18162441'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18162441|അവൾ കാതിരുന്നു അവനും]]''
| അവൾ കാതിരുന്നു അവനും
|- class='wd_q4810855'
|class='wd_label'| [[അസ്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|അസ്ത്രം]]
| അസ്ത്രം
|- class='wd_q4695119'
|class='wd_label'| [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]]
| അഹിംസ
|- class='wd_q4797598'
|class='wd_label'| [[അർത്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|അർത്ഥം]]
| അർത്ഥം
|- class='wd_q16057836'
|class='wd_label'| [[ആ ദിവസം]]
| ആ ദിവസം
|- class='wd_q17150155'
|class='wd_label'| [[ആ നേരം അല്പദൂരം]]
| ആ നേരം അല്പദൂരം
|- class='wd_q12914637'
|class='wd_label'| [[ആ രാത്രി]]
| ആ രാത്രി
|- class='wd_q4820549'
|class='wd_label'| [[ആഗസ്റ്റ് 1 (ചലച്ചിത്രം)|ആഗസ്റ്റ് 1]]
| ആഗസ്റ്റ് 1
|- class='wd_q4820498'
|class='wd_label'| [[ആഗസ്റ്റ് 15 (ചലച്ചിത്രം)]]
| ആഗസ്റ്റ് 15 (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q4680150'
|class='wd_label'| [[ആദാമിന്റെ വാരിയെല്ല്]]
| ആദാമിന്റെ വാരിയെല്ല്
|- class='wd_q4661538'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q4661538|ആനന്ദം]]''
| ആനന്ദം
|- class='wd_q18349773'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18349773|ആയിരം അഭിലാഷങ്ങൾ]]''
| ആയിരം അഭിലാഷങ്ങൾ
|- class='wd_q18349777'
|class='wd_label'| [[ആയിരം കണ്ണുകൾ|ആയിരം കന്നുകൾ]]
| ആയിരം കന്നുകൾ
|- class='wd_q4662823'
|class='wd_label'| [[ആയിരം നാവുള്ള അനന്തൻ]]
| ആയിരം നാവുള്ള അനന്തൻ
|- class='wd_q4662827'
|class='wd_label'| [[ആയിരപ്പറ]]
| ആയിരപ്പറ
|- class='wd_q18109322'
|class='wd_label'| [[ആളൊരുങ്ങി അരങ്ങൊരുങ്ങി]]
| ആളൊരുങ്ങി അരങ്ങൊരുങ്ങി
|- class='wd_q4662805'
|class='wd_label'| [[ആവനാഴി (ചലച്ചിത്രം)|ആവനാഴി]]
| ആവനാഴി
|- class='wd_q4661599'
|class='wd_label'| [[ആൺകിളിയുടെ താരാട്ട്]]
| ആൺകിളിയുടെ താരാട്ട്
|- class='wd_q4661400'
|class='wd_label'| [[ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ തനിയെ]]
| ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ തനിയെ
|- class='wd_q18350904'
|class='wd_label'| [[ഇടനിലങ്ങൾ]]
| ഇടനിലങ്ങൾ
|- class='wd_q18350908'
|class='wd_label'| [[ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം]]
| ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം
|- class='wd_q18126103'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18126103|ഇതിലേ ഇനിയും വരൂ]]''
| ഇതിലേ ഇനിയും വരൂ
|- class='wd_q12915403'
|class='wd_label'| [[ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ]]
| ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ
|- class='wd_q12915431'
|class='wd_label'| [[ഇനിയും കഥ തുടരും]]
| ഇനിയും കഥ തുടരും
|- class='wd_q18351533'
|class='wd_label'| [[ഇനിയെങ്കിലും]]
| ഇനിയെങ്കിലും
|- class='wd_q13110425'
|class='wd_label'| [[ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം]]
| ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം
|- class='wd_q18358185'
|class='wd_label'| [[ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ]]
| ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ
|- class='wd_q13471819'
|class='wd_label'| [[ഇമ്മാനുവൽ (ചലച്ചിത്രം)|ഇമ്മാനുവൽ]]
| ഇമ്മാനുവൽ
|- class='wd_q5353624'
|class='wd_label'| [[ഇലവങ്കോടു ദേശം|ഇലവങ്കോട് ദേശം]]
| ഇലവങ്കോട് ദേശം
|- class='wd_q13481977'
|class='wd_label'| [[ഇൻസ്പെക്ടർ ബൽറാം]]
| ഇൻസ്പെക്ടർ ബൽറാം
|- class='wd_q18112167'
|class='wd_label'| [[ഈ കൈകളിൽ]]
| ഈ കൈകളിൽ
|- class='wd_q18124515'
|class='wd_label'| [[ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം]]
| ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം
|- class='wd_q5347019'
|class='wd_label'| [[ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത്]]
| ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത്
|- class='wd_q5347007'
|class='wd_label'| [[ഈ നാട്]]
| ഈ നാട്
|- class='wd_q5347010'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5347010|ഈ പട്ടണത്തിൽ ഭൂതം]]''
| ഈ പട്ടണത്തിൽ ഭൂതം
|- class='wd_q5347015'
|class='wd_label'| [[ഈ ശബ്ദം ഇന്നത്തെ ശബ്ദം]]
| ഈ ശബ്ദം ഇന്നത്തെ ശബ്ദം
|- class='wd_q5347170'
|class='wd_label'| [[ഈറ്റില്ലം (ചലച്ചിത്രം)|ഈറ്റില്ലം]]
| ഈറ്റില്ലം
|- class='wd_q17414731'
|class='wd_label'| [[ഈറൻ സന്ധ്യ]]
| ഈറൻ സന്ധ്യ
|- class='wd_q20538762'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q20538762|ഉട്ടോപ്യയിലെ രാജാവ്]]''
| ഉട്ടോപ്യയിലെ രാജാവ്
|- class='wd_q59726912'
|class='wd_label'| [[ഉണ്ട (ചലച്ചിത്രം)|ഉണ്ട]]
| ഉണ്ട
|- class='wd_q7902700'
|class='wd_label'| [[ഉത്തരം (ചലച്ചിത്രം)]]
| ഉത്തരം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q15072174'
|class='wd_label'| [[ഉദ്യാനപാലകൻ]]
| ഉദ്യാനപാലകൻ
|- class='wd_q7095452'
|class='wd_label'| [[ഊതിക്കാച്ചിയ പൊന്ന്]]
| ഊതിക്കാച്ചിയ പൊന്ന്
|- class='wd_q18353593'
|class='wd_label'| [[എങ്ങിനെയുണ്ടാശാനെ]]
| എങ്ങിനെയുണ്ടാശാനെ
|- class='wd_q18124668'
|class='wd_label'| [[എതിർപ്പുകൾ]]
| എതിർപ്പുകൾ
|- class='wd_q18124629'
|class='wd_label'| [[എന്തിനോ പൂക്കുന്ന പൂക്കൾ]]
| എന്തിനോ പൂക്കുന്ന പൂക്കൾ
|- class='wd_q18353633'
|class='wd_label'| [[എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി]]
| എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി
|- class='wd_q5380119'
|class='wd_label'| [[എന്റെ ഉപാസന]]
| എന്റെ ഉപാസന
|- class='wd_q18124627'
|class='wd_label'| [[എന്റെ കാണാക്കുയിൽ]]
| എന്റെ കാണാക്കുയിൽ
|- class='wd_q121792039'
|class='wd_label'| [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]]
| എബ്രഹാം ഓസ്ലർ
|- class='wd_q199915'
|class='wd_label'| [[ഏഴുപുന്നതരകൻ]]
| ഏഴുപുന്നതരകൻ
|- class='wd_q5985236'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5985236|ഐസ് ക്രീം]]''
| ഐസ് ക്രീം
|- class='wd_q18385342'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18385342|ഒടുവിൽ കിട്ടിയ വാർത്ത]]''
| ഒടുവിൽ കിട്ടിയ വാർത്ത
|- class='wd_q61059470'
|class='wd_label'| [[ഒന്നാണു നമ്മൾ]]
| ഒന്നാണു നമ്മൾ
|- class='wd_q18357448'
|class='wd_label'| [[ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്കിൽ]]
| ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്കിൽ
|- class='wd_q18128980'
|class='wd_label'| [[ഒന്നു ചിരിക്കൂ]]
| ഒന്നു ചിരിക്കൂ
|- class='wd_q7094406'
|class='wd_label'| [[ഒന്നും മിണ്ടാത്ത ഭാര്യ]]
| ഒന്നും മിണ്ടാത്ത ഭാര്യ
|- class='wd_q7099366'
|class='wd_label'| [[ഒരാൾ മാത്രം]]
| ഒരാൾ മാത്രം
|- class='wd_q7105116'
|class='wd_label'| [[ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ കേസ് ഡയറി]]
| ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ കേസ് ഡയറി
|- class='wd_q7105124'
|class='wd_label'| [[ഒരു കഥ ഒരു നുണക്കഥ]]
| ഒരു കഥ ഒരു നുണക്കഥ
|- class='wd_q56641889'
|class='wd_label'| [[ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ് (ചലച്ചിത്രം)|ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ്]]
| ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ്
|- class='wd_q18129016'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18129016|ഒരു കൊച്ചുകഥ ആരും പറയാത്ത കഥ]]''
| ഒരു കൊച്ചുകഥ ആരും പറയാത്ത കഥ
|- class='wd_q18129018'
|class='wd_label'| [[ഒരു നോക്കു കാണാൻ]]
| ഒരു നോക്കു കാണാൻ
|- class='wd_q7105127'
|class='wd_label'| [[ഒരു മറവത്തൂർ കനവ്]]
| ഒരു മറവത്തൂർ കനവ്
|- class='wd_q7105130'
|class='wd_label'| [[ഒരു മുഖം പല മുഖം]]
| ഒരു മുഖം പല മുഖം
|- class='wd_q7105147'
|class='wd_label'| [[ഒരുവടക്കൻ വീരഗാഥ|ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]]
| ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ
|- class='wd_q18129020'
|class='wd_label'| [[ഒരു സന്ദേശം കൂടി]]
| ഒരു സന്ദേശം കൂടി
|- class='wd_q7105117'
|class='wd_label'| [[ഒരു സി.ബി.ഐ. ഡയറിക്കുറിപ്പ്]]
| ഒരു സി.ബി.ഐ. ഡയറിക്കുറിപ്പ്
|- class='wd_q18129024'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18129024|ഒരു സിന്ദൂര പൊട്ടിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്ക്]]''
| ഒരു സിന്ദൂര പൊട്ടിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്ക്
|- class='wd_q6191666'
|class='wd_label'| [[ഒരേ കടൽ]]
| ഒരേ കടൽ
|- class='wd_q18128956'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18128956|ഒളിയമ്പുകൾ]]''
| ഒളിയമ്പുകൾ
|- class='wd_q7103361'
|class='wd_label'| [[ഓർമ്മകളുണ്ടായിരിക്കണം]]
| ഓർമ്മകളുണ്ടായിരിക്കണം
|- class='wd_q109801872'
|class='wd_label'| [[കടുവ (ചലച്ചിത്രം)]]
| കടുവ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q12861222'
|class='wd_label'| [[കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി]]
| കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി
|- class='wd_q6361634'
|class='wd_label'| [[കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു]]
| കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു
|- class='wd_q1723681'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1723681|കണ്ടുകൊണ്ടേൻ കണ്ടുകൊണ്ടേൻ]]''
| കണ്ടുകൊണ്ടേന് കണ്ടുകൊണ്ടേന്
|- class='wd_q122308612'
|class='wd_label'| [[കണ്ണൂർ സ്ക്വാഡ്]]
| കണ്ണൂർ സ്ക്വാഡ്
|- class='wd_q18387249'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18387249|കഥയ്ക്കു പിന്നിൽ]]''
| കഥയ്ക്കു പിന്നിൽ
|- class='wd_q13110972'
|class='wd_label'| [[കനൽക്കാറ്റ്]]
| കനൽക്കാറ്റ്
|- class='wd_q3690716'
|class='wd_label'| [[കമ്മത്ത് &amp; കമ്മത്ത്]]
| കമ്മത്ത് &amp; കമ്മത്ത്
|- class='wd_q16249925'
|class='wd_label'| [[കയ്യൊപ്പ്]]
| കയ്യൊപ്പ്
|- class='wd_q6370783'
|class='wd_label'| [[കരിമ്പിൻ പൂവിനക്കരെ]]
| കരിമ്പിൻ പൂവിനക്കരെ
|- class='wd_q6371140'
|class='wd_label'| [[കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ]]
| കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ
|- class='wd_q373842'
|class='wd_label'| [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]]
| കറുത്ത പക്ഷികൾ
|- class='wd_q134571186'
|class='wd_label'| [[കളങ്കാവൽ]]
| കളങ്കാവൽ
|- class='wd_q6352698'
|class='wd_label'| [[കളിക്കളം]]
| കളിക്കളം
|- class='wd_q6353287'
|class='wd_label'| [[കളിയൂഞ്ഞാൽ]]
| കളിയൂഞ്ഞാൽ
|- class='wd_q25210998'
|class='wd_label'| [[കസബ (2016-ലെ ചലച്ചിത്രം)|കസബ]]
| കസബ
|- class='wd_q18386551'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18386551|കാട്ടരുവി (ചലച്ചിത്രം)]]''
| കാട്ടരുവി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6360549'
|class='wd_label'| [[കാണാമറയത്ത്]]
| കാണാമറയത്ത്
|- class='wd_q1703680'
|class='wd_label'| [[കാതോട് കാതോരം]]
| കാതോട് കാതോരം
|- class='wd_q115802245'
|class='wd_label'| [[കാതൽ: ദി കോർ|കാതൽ: ദ കോർ]]
| കാതൽ: ദ കോർ
|- class='wd_q6350295'
|class='wd_label'| [[കാലം മാറി കഥ മാറി]]
| കാലം മാറി കഥ മാറി
|- class='wd_q6343683'
|class='wd_label'| [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)]]
| കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q5044135'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5044135|കാർണിവൽ]]''
| കാർണിവൽ
|- class='wd_q6419189'
|class='wd_label'| [[കിഴക്കൻ പത്രോസ്]]
| കിഴക്കൻ പത്രോസ്
|- class='wd_q6444819'
|class='wd_label'| [[കുഞ്ഞനന്തന്റെ കട]]
| കുഞ്ഞനന്തന്റെ കട
|- class='wd_q6448630'
|class='wd_label'| [[കുട്ടിസ്രാങ്ക്]]
| കുട്ടിസ്രാങ്ക്
|- class='wd_q6448580'
|class='wd_label'| [[കുട്ടേട്ടൻ]]
| കുട്ടേട്ടൻ
|- class='wd_q3530100'
|class='wd_label'| [[കൂടെവിടെ]]
| കൂടെവിടെ
|- class='wd_q13111537'
|class='wd_label'| [[കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ (ചലച്ചിത്രം)|കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ]]
| കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ
|- class='wd_q18353080'
|class='wd_label'| [[കൊച്ചുതെമ്മാടി]]
| കൊച്ചുതെമ്മാടി
|- class='wd_q12920047'
|class='wd_label'| [[കോടതി]]
| കോടതി
|- class='wd_q6434317'
|class='wd_label'| [[കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ]]
| കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ
|- class='wd_q5138961'
|class='wd_label'| [[കോബ്ര (ചലച്ചിത്രം)]]
| കോബ്ര (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16135648'
|class='wd_label'| [[കോമരം (ചലച്ചിത്രം)|കോമരം]]
| കോമരം
|- class='wd_q48303366'
|class='wd_label'| [[ക്യാപ്റ്റൻ (ചലച്ചിത്രം)]]
| ക്യാപ്റ്റൻ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q113669151'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q113669151|ക്രിസ്റ്റഫർ]]''
| ക്രിസ്റ്റഫർ
|- class='wd_q5113948'
|class='wd_label'| [[ക്രോണിക് ബാച്ച്‌ലർ|ക്രോണിക് ബാച്ച് ലര്]]
| ക്രോണിക് ബാച്ച് ലര്
|- class='wd_q3914923'
|class='wd_label'| [[ക്ഷമിച്ചു എന്നൊരു വാക്ക്]]
| ക്ഷമിച്ചു എന്നൊരു വാക്ക്
|- class='wd_q6378882'
|class='wd_label'| [[കൗരവർ (ചലച്ചിത്രം)|കൗരവർ]]
| കൗരവർ
|- class='wd_q65054673'
|class='wd_label'| [[ഗാനഗന്ധർവൻ]]
| ഗാനഗന്ധർവൻ
|- class='wd_q5520737'
|class='wd_label'| [[ഗാന്ധിനഗർ 2nd സ്ടീറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|ഗാന്ധിനഗർ 2nd സ്ടീറ്റ്]]
| ഗാന്ധിനഗർ 2nd സ്ടീറ്റ്
|- class='wd_q5529982'
|class='wd_label'| [[ഗീതം (ചലച്ചിത്രം)|ഗീതം]]
| ഗീതം
|- class='wd_q5620342'
|class='wd_label'| [[ഗുരുദക്ഷിണ]]
| ഗുരുദക്ഷിണ
|- class='wd_q5578416'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5578416|ഗോളാന്തര വാർത്ത]]''
| ഗോളാന്തര വാർത്ത
|- class='wd_q16741198'
|class='wd_label'| [[ഗ്യാങ്സ്റ്റർ]]
| ഗ്യാങ്സ്റ്റർ
|- class='wd_q16247457'
|class='wd_label'| [[ചങ്ങാത്തം]]
| ചങ്ങാത്തം
|- class='wd_q5087857'
|class='wd_label'| [[ചട്ടമ്പിനാട്]]
| ചട്ടമ്പിനാട്
|- class='wd_q136759525'
|class='wd_label'| [[ചത്താ പച്ച (2026)]]
| ചത്താ പച്ച (2026)
|- class='wd_q5074446'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5074446|ചൈത്രം]]''
| ചൈത്രം
|- class='wd_q6166047'
|class='wd_label'| [[ജവാൻ ഓഫ് വെള്ളിമല]]
| ജവാൻ ഓഫ് വെള്ളിമല
|- class='wd_q77895705'
|class='wd_label'| [[ജാക്ക് ഡാനിയേൽ (ചലച്ചിത്രം)|ജാക്ക് ഡാനിയേൽ]]
| ജാക്ക് ഡാനിയേൽ
|- class='wd_q16249438'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16249438|ജാക്ക്പോട്ട്]]''
| ജാക്ക്പോട്ട്
|- class='wd_q6122830'
|class='wd_label'| [[ജാഗ്രത]]
| ജാഗ്രത
|- class='wd_q6313453'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6313453|ജൂനിയർ സീനിയർ]]''
| ജൂനിയർ സീനിയർ
|- class='wd_q60737748'
|class='wd_label'| [[ജോണി ജോണി യെസ് അപ്പ]]
| ജോണി ജോണി യെസ് അപ്പ
|- class='wd_q6266129'
|class='wd_label'| [[ജോണി വാക്കർ]]
| ജോണി വാക്കർ
|- class='wd_q6241443'
|class='wd_label'| [[ജോൺ ജാഫർ ജനാർദ്ദനൻ]]
| ജോൺ ജാഫർ ജനാർദ്ദനൻ
|- class='wd_q7857771'
|class='wd_label'| [[ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)]]
| ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q125470464'
|class='wd_label'| [[ടർബോ (ചലച്ചിത്രം)|ടർബോ]]
| ടർബോ
|- class='wd_q5300146'
|class='wd_label'| [[ഡബിൾസ്]]
| ഡബിൾസ്
|- class='wd_q5207998'
|class='wd_label'| [[ഡാഡി കൂൾ]]
| ഡാഡി കൂൾ
|- class='wd_q5220075'
|class='wd_label'| [[ഡാനി]]
| ഡാനി
|- class='wd_q188991'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q188991|ഡോ. ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്കർ]]''
| ഡോ. ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്കർ
|- class='wd_q130271007'
|class='wd_label'| [[ഡോമനിക്ക് ആൻ്റ് ദി ലേഡീസ് പേഴ്സ്]]
| ഡോമനിക്ക് ആൻ്റ് ദി ലേഡീസ് പേഴ്സ്
|- class='wd_q7708894'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7708894|തച്ചിലേടത്തു ചുണ്ടൻ]]''
| തച്ചിലേടത്തു ചുണ്ടൻ
|- class='wd_q18388890'
|class='wd_label'| [[തടാകം (ചലച്ചിത്രം)|തടാകം]]
| തടാകം
|- class='wd_q7710410'
|class='wd_label'| [[തനിയാവർത്തനം]]
| തനിയാവർത്തനം
|- class='wd_q7710640'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7710640|തന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
| തന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q18389001'
|class='wd_label'| [[തമ്മിൽ തമ്മിൽ]]
| തമ്മിൽ തമ്മിൽ
|- class='wd_q7710855'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7710855|തസ്കര വീരൻ]]''
| തസ്കര വീരൻ
|- class='wd_q1661906'
|class='wd_label'| [[താപ്പാന (ചലച്ചിത്രം)|താപ്പാന]]
| താപ്പാന
|- class='wd_q7784561'
|class='wd_label'| [[തിങ്കളാഴ്ച നല്ല ദിവസം]]
| തിങ്കളാഴ്ച നല്ല ദിവസം
|- class='wd_q7799472'
|class='wd_label'| [[തുറുപ്പുഗുലാൻ]]
| തുറുപ്പുഗുലാൻ
|- class='wd_q18394286'
|class='wd_label'| [[തൃഷ്ണ (ചലച്ചിതം)|തൃഷ്ണ]]
| തൃഷ്ണ
|- class='wd_q7795648'
|class='wd_label'| [[തൊമ്മനും മക്കളും]]
| തൊമ്മനും മക്കളും
|- class='wd_q24806908'
|class='wd_label'| [[തോപ്പിൽ ജോപ്പൻ]]
| തോപ്പിൽ ജോപ്പൻ
|- class='wd_q16254890'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16254890|ദ ട്രൂത്ത്]]''
| ദ ട്രൂത്ത്
|- class='wd_q5207889'
|class='wd_label'| [[ദാദാസാഹിബ്]]
| ദാദാസാഹിബ്
|- class='wd_q7744492'
|class='wd_label'| [[ദി കിംഗ്]]
| ദി കിംഗ്
|- class='wd_q7744494'
|class='wd_label'| [[ദി കിംഗ് ആന്റ് ദി കമ്മീഷണർ]]
| ദി കിംഗ് ആന്റ് ദി കമ്മീഷണർ
|- class='wd_q7736934'
|class='wd_label'| [[ദി ഗോഡ്‌മാൻ]]
| ദി ഗോഡ്മാൻ
|- class='wd_q27959583'
|class='wd_label'| [[ദി ഗ്രേറ്റ്‌ ഫാദർ]]
| ദി ഗ്രേറ്റ് ഫാദർ
|- class='wd_q7769893'
|class='wd_label'| [[ദി ട്രെയിൻ]]
| ദി ട്രെയിൻ
|- class='wd_q86756969'
|class='wd_label'| [[ദി പ്രീസ്റ്റ്]]
| ദി പ്രീസ്റ്റ്
|- class='wd_q5269580'
|class='wd_label'| [[ദിനരാത്രങ്ങൾ]]
| ദിനരാത്രങ്ങൾ
|- class='wd_q5310495'
|class='wd_label'| [[ദുബായ് (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ദുബായ്]]
| ദുബായ്
|- class='wd_q14914971'
|class='wd_label'| [[ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം ക്ലീറ്റസ്]]
| ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം ക്ലീറ്റസ്
|- class='wd_q5308313'
|class='wd_label'| [[ദ്രോണ 2010]]
| ദ്രോണ 2010
|- class='wd_q5269825'
|class='wd_label'| [[ധ്രുവം (ചലച്ചിത്രം)|ധ്രുവം]]
| ധ്രുവം
|- class='wd_q16252527'
|class='wd_label'| [[നം.1 സ്നേഹതീരം ബാഗ്ലൂർ നോർത്ത്‌|നം. 1 സ്നേഹതീരം ബാംഗ്ലൂർ നോർത്ത്]]
| നം. 1 സ്നേഹതീരം ബാംഗ്ലൂർ നോർത്ത്
|- class='wd_q18379354'
|class='wd_label'| [[നദി മുതൽ നദി വരെ]]
| നദി മുതൽ നദി വരെ
|- class='wd_q18379158'
|class='wd_label'| [[നന്ദി വീണ്ടും വരിക]]
| നന്ദി വീണ്ടും വരിക
|- class='wd_q7042819'
|class='wd_label'| [[നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ]]
| നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ
|- class='wd_q6983089'
|class='wd_label'| [[നയം വ്യക്തമാക്കുന്നു]]
| നയം വ്യക്തമാക്കുന്നു
|- class='wd_q6965425'
|class='wd_label'| [[നരസിംഹം (ചലച്ചിത്രം)|നരസിംഹം]]
| നരസിംഹം
|- class='wd_q6967302'
|class='wd_label'| [[നസ്രാണി (ചലച്ചിത്രം)]]
| നസ്രാണി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6962447'
|class='wd_label'| [[നാണയം (ചലച്ചിത്രം)]]
| നാണയം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q13112871'
|class='wd_label'| [[നായർസാബ്‌]]
| നായർസാബ്
|- class='wd_q16135498'
|class='wd_label'| [[നാൽക്കവല]]
| നാൽക്കവല
|- class='wd_q12929982'
|class='wd_label'| [[നിറക്കൂട്ട്|നിറക്കൂട്ട്‌]]
| നിറക്കൂട്ട്
|- class='wd_q6986738'
|class='wd_label'| [[നീലഗിരി (ചലച്ചിത്രം)|നീലഗിരി]]
| നീലഗിരി
|- class='wd_q18391805'
|class='wd_label'| [[നേരം പുലരുമ്പോൾ]]
| നേരം പുലരുമ്പോൾ
|- class='wd_q6995918'
|class='wd_label'| [[നേരറിയാൻ സി.ബി.ഐ.]]
| നേരറിയാൻ സി.ബി.ഐ.
|- class='wd_q7048481'
|class='wd_label'| [[നൊമ്പരത്തിപ്പൂവ്]]
| നൊമ്പരത്തിപ്പൂവ്
|- class='wd_q18128885'
|class='wd_label'| [[ന്യായവിധി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യായവിധി]]
| ന്യായവിധി
|- class='wd_q4526407'
|class='wd_label'| [[ന്യൂ ഡെൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡെൽഹി]]
| ന്യൂ ഡെൽഹി
|- class='wd_q109975355'
|class='wd_label'| [[നൻപകൽ നേരത്ത് മയക്കം]]
| നൻപകൽ നേരത്ത് മയക്കം
|- class='wd_q7123299'
|class='wd_label'| [[പടയണി (ചലച്ചിത്രം)|പടയണി]]
| പടയണി
|- class='wd_q7123303'
|class='wd_label'| [[പടയോട്ടം]]
| പടയോട്ടം
|- class='wd_q7148305'
|class='wd_label'| [[പട്ടാളം (ചലച്ചിത്രം)]]
| പട്ടാളം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q60738446'
|class='wd_label'| [[പതിനെട്ടാം പടി]]
| പതിനെട്ടാം പടി
|- class='wd_q18703881'
|class='wd_label'| [[പത്തേമാരി (ചലച്ചിത്രം)|പത്തേമാരി]]
| പത്തേമാരി
|- class='wd_q107675947'
|class='wd_label'| [[പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് (സിനിമ)]]
| പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് (സിനിമ)
|- class='wd_q7133088'
|class='wd_label'| [[പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്]]
| പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്
|- class='wd_q7135387'
|class='wd_label'| [[പരമ്പര]]
| പരമ്പര
|- class='wd_q13113113'
|class='wd_label'| [[പരുന്ത് (ചലച്ചിത്രം)]]
| പരുന്ത് (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16252836'
|class='wd_label'| [[പറയാനുംവയ്യ പറയാതിരിക്കാനുംവയ്യ]]
| പറയാനുംവയ്യ പറയാതിരിക്കാനുംവയ്യ
|- class='wd_q7127789'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7127789|പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ]]''
| പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ
|- class='wd_q7128845'
|class='wd_label'| [[പളുങ്ക്]]
| പളുങ്ക്
|- class='wd_q5794742'
|class='wd_label'| [[പാഥേയം]]
| പാഥേയം
|- class='wd_q7127257'
|class='wd_label'| [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാക്കൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ]]
| പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാക്കൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ
|- class='wd_q7196354'
|class='wd_label'| [[പിൻനിലാവ്]]
| പിൻനിലാവ്
|- class='wd_q21427954'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q21427954|പുതിയ നിയമം]]''
| പുതിയ നിയമം
|- class='wd_q27981621'
|class='wd_label'| [[പുത്തൻപണം]]
| പുത്തൻപണം
|- class='wd_q16135235'
|class='wd_label'| [[പുറപ്പാട് (ചലച്ചിത്രം)|പുറപ്പാട്]]
| പുറപ്പാട്
|- class='wd_q18345689'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18345689|പുലി വരുന്നേ പുലി]]''
| പുലി വരുന്നേ പുലി
|- class='wd_q39048314'
|class='wd_label'| [[പുള്ളിക്കാരൻ സ്റ്റാറാ|പുള്ളിക്കാരൻ സ്റ്റാറാ]]
| പുള്ളിക്കാരന് സ്റ്റാറാ
|- class='wd_q18346053'
|class='wd_label'| [[പുഴയൊഴുകും വഴി]]
| പുഴയൊഴുകും വഴി
|- class='wd_q110094895'
|class='wd_label'| [[പുഴു (ചലച്ചിത്രം)]]
| പുഴു (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16253083'
|class='wd_label'| [[പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്]]
| പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്
|- class='wd_q18602685'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18602685|പൂരം]]''
| പൂരം
|- class='wd_q7228910'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7228910|പൂവിനു പുതിയ പൂന്തെന്നൽ]]''
| പൂവിനു പുതിയ പൂന്തെന്നൽ
|- class='wd_q16135864'
|class='wd_label'| [[പൂവിരിയും പുലരി]]
| പൂവിരിയും പുലരി
|- class='wd_q136450424'
|class='wd_label'| [[പേട്രിയറ്റ്]]
| പേട്രിയറ്റ്
|- class='wd_q21998248'
|class='wd_label'| [[പേരൻപ്]]
| പേരൻപ്
|- class='wd_q7228194'
|class='wd_label'| [[പൊന്തൻമാട]]
| പൊന്തൻമാട
|- class='wd_q18343553'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18343553|പൊന്നും പൂവും]]''
| പൊന്നും പൂവും
|- class='wd_q7208673'
|class='wd_label'| [[പോക്കിരിരാജ|പോക്കിരി രാജ]]
| പോക്കിരി രാജ
|- class='wd_q7234890'
|class='wd_label'| [[പോത്തൻ വാവ]]
| പോത്തൻ വാവ
|- class='wd_q7238125'
|class='wd_label'| [[പ്രജാപതി (ചലച്ചിത്രം)|പ്രജാപതി]]
| പ്രജാപതി
|- class='wd_q18389434'
|class='wd_label'| [[പ്രണാമം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണാമം]]
| പ്രണാമം
|- class='wd_q18344200'
|class='wd_label'| [[പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കുക]]
| പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കുക
|- class='wd_q7238237'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7238237|പ്രമാണി (ചലച്ചിത്രം)]]''
| പ്രമാണി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q7238333'
|class='wd_label'| [[പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയ്ന്റ്]]
| പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയ്ന്റ്
|- class='wd_q112762506'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q112762506|പ്രിയൻ ഓട്ടത്തിലാണ്]]''
| പ്രിയൻ ഓട്ടത്തിലാണ്
|- class='wd_q16137042'
|class='wd_label'| [[പ്രെയിസ് ദ ലോർഡ്]]
| പ്രെയിസ് ദ ലോർഡ്
|- class='wd_q18702144'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18702144|ഫയർമാൻ]]''
| ഫയർമാൻ
|- class='wd_q7180534'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7180534|ഫാന്റം (ചലച്ചിത്രം)]]''
| ഫാന്റം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q217225'
|class='wd_label'| [[ഫെയ്സ് 2 ഫെയ്സ്]]
| ഫെയ്സ് 2 ഫെയ്സ്
|- class='wd_q85845478'
|class='wd_label'| [[ബറോസ്]]
| ബറോസ്
|- class='wd_q18378245'
|class='wd_label'| [[ബലൂൺ (ചലച്ചിത്രം)|ബലൂൺ]]
| ബലൂൺ
|- class='wd_q124038929'
|class='wd_label'| [[ബസൂക്ക]]
| ബസൂക്ക
|- class='wd_q118011'
|class='wd_label'| [[ബസ് കണ്ടക്ടർ]]
| ബസ് കണ്ടക്ടർ
|- class='wd_q15717896'
|class='wd_label'| [[ബാല്യകാലസഖി (2014-ലെ ചലച്ചിത്രം)|ബാല്യകാലസഖി (ചലച്ചിത്രം- 2014)]]
| ബാല്യകാലസഖി (ചലച്ചിത്രം- 2014)
|- class='wd_q1425300'
|class='wd_label'| [[ബാവുട്ടിയുടെ നാമത്തിൽ]]
| ബാവുട്ടിയുടെ നാമത്തിൽ
|- class='wd_q4904962'
|class='wd_label'| [[ബിഗ് ബി (ചലച്ചിത്രം)|ബിഗ് ബി]]
| ബിഗ് ബി
|- class='wd_q4896561'
|class='wd_label'| [[ബെസ്റ്റ് ആക്ടർ]]
| ബെസ്റ്റ് ആക്ടർ
|- class='wd_q4940571'
|class='wd_label'| [[ബോംബെ മാർച്ച് 12]]
| ബോംബെ മാർച്ച് 12
|- class='wd_q4920224'
|class='wd_label'| [[ബ്ലാക്ക് (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ബ്ലാക്ക്]]
| ബ്ലാക്ക്
|- class='wd_q13564536'
|class='wd_label'| [[ബൽറാം v/s താരാദാസ്]]
| ബൽറാം v/s താരാദാസ്
|- class='wd_q18703080'
|class='wd_label'| [[ഭാസ്ക്കർ ദ റാസ്ക്കൽ]]
| ഭാസ്ക്കർ ദ റാസ്ക്കൽ
|- class='wd_q4901278'
|class='wd_label'| [[ഭാർഗവചരിതം മൂന്നാം ഖണ്ഡം]]
| ഭാർഗവചരിതം മൂന്നാം ഖണ്ഡം
|- class='wd_q105833849'
|class='wd_label'| [[ഭീഷ്മ പർവ്വം|ഭീഷ്മപർവ്വം]]
| ഭീഷ്മപർവ്വം
|- class='wd_q4901987'
|class='wd_label'| [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]]
| ഭൂതക്കണ്ണാടി
|- class='wd_q121842080'
|class='wd_label'| [[ഭ്രമയുഗം]]
| ഭ്രമയുഗം
|- class='wd_q18127781'
|class='wd_label'| [[മംഗ്ലീഷ് (ചലച്ചിത്രം)|മംഗ്ലീഷ്]]
| മംഗ്ലീഷ്
|- class='wd_q18127705'
|class='wd_label'| [[മകൻ എന്റെ മകൻ]]
| മകൻ എന്റെ മകൻ
|- class='wd_q18127801'
|class='wd_label'| [[മണിയറ]]
| മണിയറ
|- class='wd_q6750280'
|class='wd_label'| [[മണിവത്തൂരിലെ ആയിരം ശിവരാത്രികൾ]]
| മണിവത്തൂരിലെ ആയിരം ശിവരാത്രികൾ
|- class='wd_q3535751'
|class='wd_label'| [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]]
| മതിലുകൾ
|- class='wd_q59725741'
|class='wd_label'| [[മധുര രാജ]]
| മധുര രാജ
|- class='wd_q18352383'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18352383|മനസൊരു മഹാ സമുദ്രം]]''
| മനസൊരു മഹാ സമുദ്രം
|- class='wd_q6752294'
|class='wd_label'| [[മനു അങ്കിൾ]]
| മനു അങ്കിൾ
|- class='wd_q6754687'
|class='wd_label'| [[മറക്കില്ലൊരിക്കലും|മറക്കില്ലൊരിക്കലും (ചലച്ചിത്രം)]]
| മറക്കില്ലൊരിക്കലും (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6791868'
|class='wd_label'| [[മറ്റൊരാൾ]]
| മറ്റൊരാൾ
|- class='wd_q18351840'
|class='wd_label'| [[മലരും കിളിയും]]
| മലരും കിളിയും
|- class='wd_q6798516'
|class='wd_label'| [[മഴയെത്തും മുൻപെ]]
| മഴയെത്തും മുൻപെ
|- class='wd_q6733102'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6733102|മഹാനഗരം]]''
| മഹാനഗരം
|- class='wd_q6733612'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6733612|മഹായാനം]]''
| മഹായാനം
|- class='wd_q6721132'
|class='wd_label'| [[മാന്യമഹാജനങ്ങളേ]]
| മാന്യമഹാജനങ്ങളേ
|- class='wd_q63859876'
|class='wd_label'| [[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]
| മാമാങ്കം
|- class='wd_q6796772'
|class='wd_label'| [[മായാബസാർ]]
| മായാബസാർ
|- class='wd_q6796889'
|class='wd_label'| [[മായാവി (2007-ലെ ചലച്ചിത്രം)]]
| മായാവി (2007-ലെ ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q30608726'
|class='wd_label'| [[മാസ്റ്റർപീസ് (ചലച്ചിത്രം)|മാസ്റ്റർപീസ്]]
| മാസ്റ്റർപീസ്
|- class='wd_q6842263'
|class='wd_label'| [[മിഥ്യ (ചലച്ചിത്രം)|മിഥ്യ]]
| മിഥ്യ
|- class='wd_q6878505'
|class='wd_label'| [[മിഷൻ 90 ഡേയ്സ്]]
| മിഷൻ 90 ഡേയ്സ്
|- class='wd_q18128281'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18128281|മുക്തി]]''
| മുക്തി
|- class='wd_q18378012'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18378012|മുദ്ര]]''
| മുദ്ര
|- class='wd_q17682582'
|class='wd_label'| [[മുന്നറിയിപ്പ്]]
| മുന്നറിയിപ്പ്
|- class='wd_q13114154'
|class='wd_label'| [[മുന്നേറ്റം]]
| മുന്നേറ്റം
|- class='wd_q12938944'
|class='wd_label'| [[മുഹൂർത്തം പതിനൊന്ന് മുപ്പതിന്]]
| മുഹൂർത്തം പതിനൊന്ന് മുപ്പതിന്
|- class='wd_q18391135'
|class='wd_label'| [[മൂന്ന് മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ്]]
| മൂന്ന് മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ്
|- class='wd_q13114216'
|class='wd_label'| [[മൃഗയ]]
| മൃഗയ
|- class='wd_q6809025'
|class='wd_label'| [[മേഘം (ചലച്ചിത്രം)|മേഘം]]
| മേഘം
|- class='wd_q6810918'
|class='wd_label'| [[മേള (ചലച്ചിത്രം)]]
| മേള (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q8050364'
|class='wd_label'| [[യവനിക]]
| യവനിക
|- class='wd_q8050230'
|class='wd_label'| [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]]
| യാത്ര
|- class='wd_q8060340'
|class='wd_label'| [[യുഗപുരുഷൻ]]
| യുഗപുരുഷൻ
|- class='wd_q7279107'
|class='wd_label'| [[രചന (ചലച്ചിത്രം)]]
| രചന (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q7286705'
|class='wd_label'| [[രാക്കുയിലിൻ രാഗസദസ്സിൽ]]
| രാക്കുയിലിൻ രാഗസദസ്സിൽ
|- class='wd_q7286789'
|class='wd_label'| [[രാക്ഷസരാജാവ്]]
| രാക്ഷസരാജാവ്
|- class='wd_q7285694'
|class='wd_label'| [[രാജമാണിക്യം]]
| രാജമാണിക്യം
|- class='wd_q18130505'
|class='wd_label'| [[രാജാധിരാജ]]
| രാജാധിരാജ
|- class='wd_q7294312'
|class='wd_label'| [[രാപ്പകൽ]]
| രാപ്പകൽ
|- class='wd_q18393520'
|class='wd_label'| [[രാരീരം|രാരീരം (ചലച്ചിത്രം)]]
| രാരീരം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16253741'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16253741|രുഗ്മ]]''
| രുഗ്മ
|- class='wd_q7370753'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7370753|രൗദ്രം]]''
| രൗദ്രം
|- class='wd_q112050333'
|class='wd_label'| [[റോഷാക്ക് (ചലച്ചിത്രം)|റോഷാക്ക്]]
| റോഷാക്ക്
|- class='wd_q18344872'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18344872|ലക്ഷ്മണ രേഖ]]''
| ലക്ഷ്മണ രേഖ
|- class='wd_q6520605'
|class='wd_label'| [[ലേഖയുടെ മരണം ഒരു ഫ്ലാഷ്ബാക്ക്]]
| ലേഖയുടെ മരണം ഒരു ഫ്ലാഷ്ബാക്ക്
|- class='wd_q6690650'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6690650|ലൗ ഇൻ സിംഗപ്പൂർ (ചലച്ചിത്രം)]]''
| ലൗ ഇൻ സിംഗപ്പൂർ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6686067'
|class='wd_label'| [[ലൗഡ്സ്പീക്കർ]]
| ലൗഡ്സ്പീക്കർ
|- class='wd_q13564574'
|class='wd_label'| [[വജ്രം (ചലച്ചിത്രം)|വജ്രം]]
| വജ്രം
|- class='wd_q7914307'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7914307|വന്ദേ മാതരം]]''
| വന്ദേ മാതരം
|- class='wd_q7912415'
|class='wd_label'| [[വല്ല്യേട്ടൻ]]
| വല്ല്യേട്ടൻ
|- class='wd_q7917178'
|class='wd_label'| [[വാത്സല്യം]]
| വാത്സല്യം
|- class='wd_q7916193'
|class='wd_label'| [[വാർത്ത (ചലച്ചിത്രം)|വാർത്ത]]
| വാർത്ത
|- class='wd_q7929410'
|class='wd_label'| [[വികടകവി]]
| വികടകവി
|- class='wd_q16255199'
|class='wd_label'| [[വിചാരണ (ചലച്ചിത്രം)|വിചാരണ]]
| വിചാരണ
|- class='wd_q18359033'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18359033|വിധിച്ചതും കൊതിച്ചതും]]''
| വിധിച്ചതും കൊതിച്ചതും
|- class='wd_q7928073'
|class='wd_label'| [[വിധേയൻ]]
| വിധേയൻ
|- class='wd_q18359242'
|class='wd_label'| [[വിളിച്ചു വിളികേട്ടു]]
| വിളിച്ചു വിളികേട്ടു
|- class='wd_q14865988'
|class='wd_label'| [[വിഷ്ണു (ചലച്ചിത്രം)|വിഷ്ണു]]
| വിഷ്ണു
|- class='wd_q7930247'
|class='wd_label'| [[വിൽക്കാനുണ്ട് സ്വപ്നങ്ങൾ]]
| വിൽക്കാനുണ്ട് സ്വപ്നങ്ങൾ
|- class='wd_q12943278'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q12943278|വീണ്ടും]]''
| വീണ്ടും
|- class='wd_q18358514'
|class='wd_label'| [[വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന ചക്രം]]
| വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന ചക്രം
|- class='wd_q7920010'
|class='wd_label'| [[വെനീസിലെ വ്യാപാരി]]
| വെനീസിലെ വ്യാപാരി
|- class='wd_q25302704'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q25302704|വേട്ട (ചലച്ചിത്രം)]]''
| വേട്ട (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q1132661'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1132661|വേഷം (ചലച്ചിത്രം)]]''
| വേഷം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q20650041'
|class='wd_label'| [[വൈറ്റ്]]
| വൈറ്റ്
|- class='wd_q97256155'
|class='wd_label'| [[വൺ]]
| വൺ
|- class='wd_q18170622'
|class='wd_label'| [[വർഷം (ചലച്ചിത്രം)|വർഷം]]
| വർഷം
|- class='wd_q18357567'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18357567|ശംഖാദം]]''
| ശംഖാദം
|- class='wd_q7423412'
|class='wd_label'| [[ശരവർഷം]]
| ശരവർഷം
|- class='wd_q7496548'
|class='wd_label'| [[ശിക്കാരി]]
| ശിക്കാരി
|- class='wd_q18357173'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18357173|ശേഷം കാഴ്ചയിൽ]]''
| ശേഷം കാഴ്ചയിൽ
|- class='wd_q15072124'
|class='wd_label'| [[ശ്യാമ (ചലച്ചിത്രം)|ശ്യാമ]]
| ശ്യാമ
|- class='wd_q7585688'
|class='wd_label'| [[ശ്രീധരന്റെ ഒന്നാം തിരുമുറിവ്]]
| ശ്രീധരന്റെ ഒന്നാം തിരുമുറിവ്
|- class='wd_q85801051'
|class='wd_label'| [[ഷൈലോക്ക്|ഷൈലോക്ക് (ചലച്ചിത്രം)]]
| ഷൈലോക്ക് (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16253880'
|class='wd_label'| [[സംഘം (ചലച്ചിത്രം)|സംഘം]]
| സംഘം
|- class='wd_q7415991'
|class='wd_label'| [[സന്ദർഭം (ചലച്ചിത്രം)|സന്ദർഭം]]
| സന്ദർഭം
|- class='wd_q18377967'
|class='wd_label'| [[സന്ധ്യക്കെന്തിനു സിന്ദൂരം]]
| സന്ധ്യക്കെന്തിനു സിന്ദൂരം
|- class='wd_q7416301'
|class='wd_label'| [[സന്ധ്യയ്ക്കു വിരിഞ്ഞ പൂവ്|സന്ധ്യക്ക് വിരിഞ്ഞ പൂവ്]]
| സന്ധ്യക്ക് വിരിഞ്ഞ പൂവ്
|- class='wd_q7424499'
|class='wd_label'| [[സരോവരം (ചലച്ചിത്രം)|സരോവരം]]
| സരോവരം
|- class='wd_q16135786'
|class='wd_label'| [[സാഗരം ശാന്തം]]
| സാഗരം ശാന്തം
|- class='wd_q7399044'
|class='wd_label'| [[സാഗരം സാക്ഷി]]
| സാഗരം സാക്ഷി
|- class='wd_q7410273'
|class='wd_label'| [[സാമ്രാജ്യം (ചലച്ചിത്രം)|സാമ്രാജ്യം]]
| സാമ്രാജ്യം
|- class='wd_q12945272'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q12945272|സായം സന്ധ്യ]]''
| സായം സന്ധ്യ
|- class='wd_q18378388'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18378388|സിദ്ധാർത്ഥ (ചലച്ചിത്രം)]]''
| സിദ്ധാർത്ഥ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q14834024'
|class='wd_label'| [[സിന്ദൂരസന്ധ്യയ്ക്ക് മൗനം]]
| സിന്ദൂരസന്ധ്യയ്ക്ക് മൗനം
|- class='wd_q110128927'
|class='wd_label'| [[സിബിഐ 5: ദ ബ്രെയിൻ]]
| സിബിഐ 5: ദ ബ്രെയിൻ
|- class='wd_q7635898'
|class='wd_label'| [[സുകൃതം (ചലച്ചിത്രം)|സുകൃതം]]
| സുകൃതം
|- class='wd_q7562755'
|class='wd_label'| [[സൂര്യമാനസം]]
| സൂര്യമാനസം
|- class='wd_q7456672'
|class='wd_label'| [[സേതുരാമയ്യർ സിബിഐ]]
| സേതുരാമയ്യർ സിബിഐ
|- class='wd_q7402470'
|class='wd_label'| [[സൈന്യം (ചലച്ചിത്രം)|സൈന്യം]]
| സൈന്യം
|- class='wd_q16254258'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16254258|സൈലൻസ് (ചലച്ചിത്രം)]]''
| സൈലൻസ് (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q43259919'
|class='wd_label'| [[സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്സ് (ചലച്ചിത്രം)|സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്സ്]]
| സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്സ്
|- class='wd_q18378833'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18378833|സ്നേഹമുള്ള സിംഹം]]''
| സ്നേഹമുള്ള സിംഹം
|- class='wd_q16254439'
|class='wd_label'| [[സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്‌|സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്]]
| സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്
|- class='wd_q5657490'
|class='wd_label'| [[ഹരികൃഷ്ണൻസ്|ഹരികൃഷ്ണന് സ്]]
| ഹരികൃഷ്ണന് സ്
|- class='wd_q16137997'
|class='wd_label'| [[ഹിമവാഹിനി]]
| ഹിമവാഹിനി
|- class='wd_q16248944'
|class='wd_label'| [[ഹിറ്റ്‌ലർ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ഹിറ്റ്‌ലർ]]
| ഹിറ്റ്ലർ
|}
----
&amp;sum; 378 items.
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>qgw66lerqpml1u9ct8pqkto5boua8kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഡോൺ കിഹോത്തെ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202543</id>
    <revision>
      <id>4614029</id>
      <parentid>4083206</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adityababurockz</username>
        <id>178983</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adityababurockz എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ]] എന്ന താൾ [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശീർഷകം തെറ്റായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു: I am correcting the actual title into Malayalam.</comment>
      <origin>4083206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11599" sha1="c7m2hd87qh5ygubqflour2xidpkc0qu" xml:space="preserve">{{prettyurl|Don Quixote}} 
{{Infobox book
| name = ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ 
| title_orig = {{lang|es|എൽ ഇഞ്ചെനിയോസോ ഹിഡാൽഗോ ഡോൺ കിഹോത്തെ ദ ലാ മാൻച}}
| translator = [[ഫാ. തോമസ് നടയ്ക്കൽ]]
| image = [[File:El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha.jpg|200px]]
| image_caption = ആദ്യ എഡിഷന്റെ മുൻ താൾ (1605)
| author = [[മിഗ്വെൽ ഡി സെർവാന്റെസ്]]
| illustrator = 
| cover_artist = 
| country = [[സ്പെയിൻ]]
| language = [[സ്പാനിഷ്]]
| genre = 
| publisher = കാർമൽ ഇന്റർനാഷണൽ പബ്ലിഷിംഗ് ഹൗസ് (മലയാളത്തിൽ)
| pub_date = 1605-ൽ ഒന്നാം ഭാഗവും &lt;br&gt;1615-ൽ രണ്ടാം ഭാഗവും
| malayalam_pub_date = 
| media_type = 
| pages = 
| isbn = 
| oclc = 
| dewey = 
| congress = 
}}

വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ ഒരു [[സ്പാനിഷ്]] [[നോവൽ|നോവലാണ്‌]] '''ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ''' ('''The Ingenious Gentleman Don Quixote of la Mancha''' അഥവാ '''Don Quixote'''). [[[[മിഗ്വെൽ ഡി സെർവാന്റെസ്‌|&lt;nowiki&gt;മിഗ്വെൽ ഡി സെർവാന്റെസ്‌]]&lt;/nowiki&gt;]] ആണ് ഈ കൃതിയുടെ രചയിതാവ്. '''1547-1616''' കാലയളവിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന സെർവാന്റസ് '''1605'''-ലാണ് ഈ നോവലിന്റെ  ഒന്നാം ഭാഗം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്; രണ്ടാം ഭാഗം '''1615'''-ലും. ജനഹൃദയങ്ങളെ വളരെ വേഗം ആകർഷിച്ച ഈ കൃതിയുടെ അഞ്ച് പതിപ്പുകൾ ആദ്യവർഷംതന്നെ പുറത്തിറക്കേണ്ടിവന്നു. ആയിരത്തിലേറെ പേജുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ നോവലിൽ അറുന്നൂറിലധികം കഥാപാത്രങ്ങൾ അണിനിരക്കുന്നു.

==കഥാഗതി==
[[File:Don Quijote and Sancho Panza.jpg|200px|thumb|right| ''ഡോൺ  ക്വിഹോട്ടെയും സാഞ്ചോ പാൻസയും'', 1863, [[ഗുസ്താവ് ഡോറെ]]]]
[[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ദരിദ്രനായ പ്രഭുവാണ് അലോൺസൊ ക്വിയാനൊ. വളരെയധികം വീരസാഹസിക കഥകൾ വായിച്ച് ഉന്മത്തനാകുന്ന പ്രഭുവിന് ഒരു വീരയോദ്ധാവാകണമെന്ന ആഗ്രഹമുദിക്കുന്നു. പടച്ചട്ടയണിഞ്ഞ് കുതിരപ്പുറത്തു കയറി ലോകമാകെ സഞ്ചരിച്ച് മനുഷ്യരുടെ തെറ്റുകൾ തിരുത്തുവാനും മർദിതരെ സംരക്ഷിക്കുവാനുമായി സാഹസകൃത്യങ്ങളിലേർപ്പെടുവാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിക്കുന്നു. &quot;വീരയോദ്ധാക്കളെപ്പോലെ പടച്ചട്ടയും വാളും തയ്യാറാക്കി ലോകം എനിക്കുവേണ്ടി കാത്തിരിക്കുന്നു'' എന്ന ആത്മഗതത്തോടെ ജൈത്രയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു. ഒരു യോദ്ധാവിനു യോജിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ ദ ലാ മാൻച എന്ന പേര് സ്വയം സ്വീകരിക്കുന്നു.''

കുതിരപ്പുറത്ത് വളരെദൂരം സഞ്ചരിച്ച് ഒരു സത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ക്വിഹോട്ടെ സമനില തെറ്റിയവനെപ്പോലെ പെരുമാറി മറ്റുള്ളവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കോമാളിയായി മാറുന്നു. യാത്രാ മധ്യേ ഒരു കർഷകൻ തന്റെ ഭൃത്യനെ മരത്തിൽ കെട്ടിനിർത്തി തല്ലുന്നതു കണ്ട് ക്വിക്സോട്ട് അയാളെ അഴിച്ചു വിടുകയും യാത്ര തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. കർഷകൻ ഭൃത്യനെ വീണ്ടും മർദിച്ചവശനാക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ പരിഹാസ്യമായ ധീരകൃത്യങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് ക്വിഹോട്ടെ ജൈത്രയാത്ര തുടരുന്നത്. തന്റെ കാമുകി സുന്ദരിയല്ലെന്നു പറഞ്ഞു കളിയാക്കിയവരുടെ നേരേ പാഞ്ഞുചെല്ലുന്ന ക്വിഹോട്ടെ നിലത്തുവീണു പരുക്കേൽക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഒരു നാട്ടുകാരൻ കഴുതപ്പുറത്തു കയറ്റി വീട്ടിലെത്തിക്കുന്നതോടെ ഒന്നാമത്തെ 'ദിഗ് വിജയ പര്യടനം' അവസാനിക്കുന്നു. 

ഏതാനും ദിവസം വിശ്രമിച്ചതിനുശേഷം വീണ്ടും യാത്രയ്ക്കൊരുങ്ങുന്ന ക്വിഹോട്ടെ ഇത്തവണ ഒരു അംഗരക്ഷകനെക്കൂടി കൊണ്ടുപോകുന്നു. കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള കോൺ ട്രിയൻ താഴ്വരയിലെത്തുന്ന ക്വിഹോട്ടെ ഘോരരാക്ഷസന്മാരോടെന്നപോലെ കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങളോട് പടവെട്ടുന്നു. കൈയിലിരുന്ന കുന്തം കാറ്റാടിയിൽ തട്ടി ക്വിഹോട്ടെ തെറിച്ചു വീഴുന്നു. ആട്ടിൻകൂട്ടത്തെ അകലെ കണ്ട് പട്ടാളക്കാരാണെന്നു കരുതി ആക്രമിച്ച് പല്ലുകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നതും ശവസംസ്കാരയാത്ര കൊള്ളക്കാരുടെ സംഘം ചേർന്നുള്ള യാത്രയാണെന്ന് കരുതി അവരുടെമേൽ ചാടിവീഴുന്നതും ധാന്യം പൊടിക്കുന്ന യന്ത്രത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് രാക്ഷസശബ്ദമാണെന്നു കരുതി നേരിടാനൊരുങ്ങുന്നതുമൊക്കെയാണ് ക്വിഹോട്ടെയുടെ മറ്റു ധീരകൃത്യങ്ങൾ. അവസാനം അപമാനിതനും ദുഃഖിതനുമായി നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും ആധി-വ്യാധിമൂലം  മരണമടയുകയും ചെയ്യുന്നു. &quot;ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എനിക്കു വിവേകമുദിച്ചു'' എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ക്വിഹോട്ടെ മരണം വരിക്കുന്നത്.''
==വിലയിരുത്തൽ==
നൂറ്റാണ്ടുകളായി അനുവാചകരെ ചിരിപ്പിക്കുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു കൃതിയാണ് ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ. 16ആം ശതകത്തിലെ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ യോദ്ധാക്കളുടെ ധീരസാഹസകൃത്യങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുന്ന കൃതികളെ അതിരൂക്ഷമായി പരിഹസിക്കുന്ന ഈ നോവൽ നവോത്ഥാന കാലഘട്ടത്തിലെ സ്പാനിഷ് ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം കൂടിയാണ്. പുസ്തകത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം ഒന്നാം ഭാഗത്തിനേക്കാൾ മികച്ചതാണെന്ന് ചില നിരുപകർ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Putnam|first=Samuel|title=Introduction to The Portable Cervantes|url=https://archive.org/details/portablecervante0000cerv|year=1976|publisher=Penguin|location=Harmondsworth|isbn=0-14-015057-9|pages=[https://archive.org/details/portablecervante0000cerv/page/14 14]}}&lt;/ref&gt; അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 
==തർജ്ജമ==
[[പ്രമാണം:ഡോൺ ക്വിൿസോട്ട്.jpg|thumb|left|മലയാളം തർജ്ജമയുടെ പുറംചട്ട]]
[[ഫാ. തോമസ് നടയ്ക്കൽ]] മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.carmelpublications.com/generalites_page3.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-08-01 |archive-date=2013-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702082220/http://www.carmelpublications.com/generalites_page3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ കൃതിക്ക് 2007-ൽ വിവർത്തനസാഹിത്യത്തിനുള്ള [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]] ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ കൃതി ഡോൺ ക്വിക്സോട്ട് എന്ന പേരിലാണ് വിവർത്തനം ചെയ്തത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|%E0%B4%85%E0%B4%A1%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D,_%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%A1%E0%B5%8D|ഡോൺ ക്വിക്സോട്ട്}}

[[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാള വിവർത്തന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജയിലിൽ നിന്നെഴുതിയ സാഹിത്യസൃഷ്ടികൾ]]</text>
      <sha1>c7m2hd87qh5ygubqflour2xidpkc0qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614033</id>
      <parentid>4614029</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adityababurockz</username>
        <id>178983</id>
      </contributor>
      <origin>4614033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11590" sha1="875ag42yiw3yjufmf6l05ik8kouaiim" xml:space="preserve">{{prettyurl|Don Quixote}} 
{{Infobox book
| name = ഡോൺ കിഹോത്തെ 
| title_orig = {{lang|es|എൽ ഇഞ്ചെനിയോസോ ഹിഡാൽഗോ ഡോൺ കിഹോത്തെ ദ ലാ മാൻച}}
| translator = [[ഫാ. തോമസ് നടയ്ക്കൽ]]
| image = [[File:El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha.jpg|200px]]
| image_caption = ആദ്യ എഡിഷന്റെ മുൻ താൾ (1605)
| author = [[മിഗ്വെൽ ഡി സെർവാന്റെസ്]]
| illustrator = 
| cover_artist = 
| country = [[സ്പെയിൻ]]
| language = [[സ്പാനിഷ്]]
| genre = 
| publisher = കാർമൽ ഇന്റർനാഷണൽ പബ്ലിഷിംഗ് ഹൗസ് (മലയാളത്തിൽ)
| pub_date = 1605-ൽ ഒന്നാം ഭാഗവും &lt;br&gt;1615-ൽ രണ്ടാം ഭാഗവും
| malayalam_pub_date = 
| media_type = 
| pages = 
| isbn = 
| oclc = 
| dewey = 
| congress = 
}}

വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ ഒരു [[സ്പാനിഷ്]] [[നോവൽ|നോവലാണ്‌]] '''ഡോൺ ഡോൺ കിഹോത്തെ''' ('''The Ingenious Gentleman Don Quixote of la Mancha''' അഥവാ '''Don Quixote'''). [[[[മിഗ്വെൽ ഡി സെർവാന്റെസ്‌|&lt;nowiki&gt;മിഗ്വെൽ ഡി സെർവാന്റെസ്‌]]&lt;/nowiki&gt;]] ആണ് ഈ കൃതിയുടെ രചയിതാവ്. '''1547-1616''' കാലയളവിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന സെർവാന്റസ് '''1605'''-ലാണ് ഈ നോവലിന്റെ  ഒന്നാം ഭാഗം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്; രണ്ടാം ഭാഗം '''1615'''-ലും. ജനഹൃദയങ്ങളെ വളരെ വേഗം ആകർഷിച്ച ഈ കൃതിയുടെ അഞ്ച് പതിപ്പുകൾ ആദ്യവർഷംതന്നെ പുറത്തിറക്കേണ്ടിവന്നു. ആയിരത്തിലേറെ പേജുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ നോവലിൽ അറുന്നൂറിലധികം കഥാപാത്രങ്ങൾ അണിനിരക്കുന്നു.

==കഥാഗതി==
[[File:Don Quijote and Sancho Panza.jpg|200px|thumb|right| ''ഡോൺ കിഹോത്തെയും സാഞ്ചോ പാൻസയും'', 1863, [[ഗുസ്താവ് ഡോറെ]]]]
[[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ദരിദ്രനായ പ്രഭുവാണ് അലോൺസൊ ക്വിയാനൊ. വളരെയധികം വീരസാഹസിക കഥകൾ വായിച്ച് ഉന്മത്തനാകുന്ന പ്രഭുവിന് ഒരു വീരയോദ്ധാവാകണമെന്ന ആഗ്രഹമുദിക്കുന്നു. പടച്ചട്ടയണിഞ്ഞ് കുതിരപ്പുറത്തു കയറി ലോകമാകെ സഞ്ചരിച്ച് മനുഷ്യരുടെ തെറ്റുകൾ തിരുത്തുവാനും മർദിതരെ സംരക്ഷിക്കുവാനുമായി സാഹസകൃത്യങ്ങളിലേർപ്പെടുവാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിക്കുന്നു. &quot;വീരയോദ്ധാക്കളെപ്പോലെ പടച്ചട്ടയും വാളും തയ്യാറാക്കി ലോകം എനിക്കുവേണ്ടി കാത്തിരിക്കുന്നു'' എന്ന ആത്മഗതത്തോടെ ജൈത്രയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു. ഒരു യോദ്ധാവിനു യോജിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ ദ ലാ മാൻച എന്ന പേര് സ്വയം സ്വീകരിക്കുന്നു.''

കുതിരപ്പുറത്ത് വളരെദൂരം സഞ്ചരിച്ച് ഒരു സത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ക്വിഹോട്ടെ സമനില തെറ്റിയവനെപ്പോലെ പെരുമാറി മറ്റുള്ളവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കോമാളിയായി മാറുന്നു. യാത്രാ മധ്യേ ഒരു കർഷകൻ തന്റെ ഭൃത്യനെ മരത്തിൽ കെട്ടിനിർത്തി തല്ലുന്നതു കണ്ട് ക്വിക്സോട്ട് അയാളെ അഴിച്ചു വിടുകയും യാത്ര തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. കർഷകൻ ഭൃത്യനെ വീണ്ടും മർദിച്ചവശനാക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ പരിഹാസ്യമായ ധീരകൃത്യങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് ക്വിഹോട്ടെ ജൈത്രയാത്ര തുടരുന്നത്. തന്റെ കാമുകി സുന്ദരിയല്ലെന്നു പറഞ്ഞു കളിയാക്കിയവരുടെ നേരേ പാഞ്ഞുചെല്ലുന്ന ക്വിഹോട്ടെ നിലത്തുവീണു പരുക്കേൽക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഒരു നാട്ടുകാരൻ കഴുതപ്പുറത്തു കയറ്റി വീട്ടിലെത്തിക്കുന്നതോടെ ഒന്നാമത്തെ 'ദിഗ് വിജയ പര്യടനം' അവസാനിക്കുന്നു. 

ഏതാനും ദിവസം വിശ്രമിച്ചതിനുശേഷം വീണ്ടും യാത്രയ്ക്കൊരുങ്ങുന്ന ക്വിഹോട്ടെ ഇത്തവണ ഒരു അംഗരക്ഷകനെക്കൂടി കൊണ്ടുപോകുന്നു. കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള കോൺ ട്രിയൻ താഴ്വരയിലെത്തുന്ന ക്വിഹോട്ടെ ഘോരരാക്ഷസന്മാരോടെന്നപോലെ കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങളോട് പടവെട്ടുന്നു. കൈയിലിരുന്ന കുന്തം കാറ്റാടിയിൽ തട്ടി ക്വിഹോട്ടെ തെറിച്ചു വീഴുന്നു. ആട്ടിൻകൂട്ടത്തെ അകലെ കണ്ട് പട്ടാളക്കാരാണെന്നു കരുതി ആക്രമിച്ച് പല്ലുകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നതും ശവസംസ്കാരയാത്ര കൊള്ളക്കാരുടെ സംഘം ചേർന്നുള്ള യാത്രയാണെന്ന് കരുതി അവരുടെമേൽ ചാടിവീഴുന്നതും ധാന്യം പൊടിക്കുന്ന യന്ത്രത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് രാക്ഷസശബ്ദമാണെന്നു കരുതി നേരിടാനൊരുങ്ങുന്നതുമൊക്കെയാണ് ക്വിഹോട്ടെയുടെ മറ്റു ധീരകൃത്യങ്ങൾ. അവസാനം അപമാനിതനും ദുഃഖിതനുമായി നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും ആധി-വ്യാധിമൂലം  മരണമടയുകയും ചെയ്യുന്നു. &quot;ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എനിക്കു വിവേകമുദിച്ചു'' എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ക്വിഹോട്ടെ മരണം വരിക്കുന്നത്.''
==വിലയിരുത്തൽ==
നൂറ്റാണ്ടുകളായി അനുവാചകരെ ചിരിപ്പിക്കുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു കൃതിയാണ് ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ. 16ആം ശതകത്തിലെ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ യോദ്ധാക്കളുടെ ധീരസാഹസകൃത്യങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുന്ന കൃതികളെ അതിരൂക്ഷമായി പരിഹസിക്കുന്ന ഈ നോവൽ നവോത്ഥാന കാലഘട്ടത്തിലെ സ്പാനിഷ് ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം കൂടിയാണ്. പുസ്തകത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം ഒന്നാം ഭാഗത്തിനേക്കാൾ മികച്ചതാണെന്ന് ചില നിരുപകർ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Putnam|first=Samuel|title=Introduction to The Portable Cervantes|url=https://archive.org/details/portablecervante0000cerv|year=1976|publisher=Penguin|location=Harmondsworth|isbn=0-14-015057-9|pages=[https://archive.org/details/portablecervante0000cerv/page/14 14]}}&lt;/ref&gt; അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 
==തർജ്ജമ==
[[പ്രമാണം:ഡോൺ ക്വിൿസോട്ട്.jpg|thumb|left|മലയാളം തർജ്ജമയുടെ പുറംചട്ട]]
[[ഫാ. തോമസ് നടയ്ക്കൽ]] മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.carmelpublications.com/generalites_page3.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-08-01 |archive-date=2013-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702082220/http://www.carmelpublications.com/generalites_page3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ കൃതിക്ക് 2007-ൽ വിവർത്തനസാഹിത്യത്തിനുള്ള [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]] ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ കൃതി ഡോൺ ക്വിക്സോട്ട് എന്ന പേരിലാണ് വിവർത്തനം ചെയ്തത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|%E0%B4%85%E0%B4%A1%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D,_%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%A1%E0%B5%8D|ഡോൺ ക്വിക്സോട്ട്}}

[[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാള വിവർത്തന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജയിലിൽ നിന്നെഴുതിയ സാഹിത്യസൃഷ്ടികൾ]]</text>
      <sha1>875ag42yiw3yjufmf6l05ik8kouaiim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210206</id>
    <revision>
      <id>4614117</id>
      <parentid>4092460</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16914" sha1="f5nxsaszeskwjeoqxbvcoojxbn4wqh5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടി നേതാവും ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് '''അരവിന്ദ്കുമാർ കെജ്രിവാൾ''' എന്ന '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). [[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്.

പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. യ 2022 ൽ വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ പഞ്ചാബിൽ അധികാരത്തിലെത്തി&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇപ്പൊൾ ഡെൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ മനീഷ് സിസോദിയയോടൊപ്പം തീഹാർ ജയലിൽ ആണ്.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>f5nxsaszeskwjeoqxbvcoojxbn4wqh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614118</id>
      <parentid>4614117</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16964" sha1="frosymsmnjbt4zpbp674kwsfh0gc3uy" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടി നേതാവും ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് '''അരവിന്ദ്കുമാർ കെജ്രിവാൾ''' എന്ന '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). [[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്.

പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. യ 2022 ൽ വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ പഞ്ചാബിൽ അധികാരത്തിലെത്തി&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇപ്പൊൾ ഡെൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ മനീഷ് സിസോദിയയോടൊപ്പം തീഹാർ ജയലിൽ ആണ്.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>frosymsmnjbt4zpbp674kwsfh0gc3uy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614119</id>
      <parentid>4614118</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16908" sha1="gs20gbofnqp89or3h8nfc6t1j8ddkkm" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു '''അരവിന്ദ്കുമാർ കെജ്രിവാൾ''' എന്ന '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). [[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇപ്പൊൾ ഡെൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ മനീഷ് സിസോദിയയോടൊപ്പം തീഹാർ ജയലിൽ ആണ്.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>gs20gbofnqp89or3h8nfc6t1j8ddkkm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614120</id>
      <parentid>4614119</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15411" sha1="0t68pj867hgsnbanz54sqm5r2iam6tq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 

.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇപ്പൊൾ ഡെൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ മനീഷ് സിസോദിയയോടൊപ്പം തീഹാർ ജയലിൽ ആണ്.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>0t68pj867hgsnbanz54sqm5r2iam6tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614121</id>
      <parentid>4614120</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16827" sha1="kc6ddjxfb83ot0bple8el8hfaicvmij" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 

.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇപ്പൊൾ ഡെൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ മനീഷ് സിസോദിയയോടൊപ്പം തീഹാർ ജയലിൽ ആണ്.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;

[[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>kc6ddjxfb83ot0bple8el8hfaicvmij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614122</id>
      <parentid>4614121</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17974" sha1="csg9vay9rqoemqt11wg9y82ixcfm2ug" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ഡൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ പ്രതിയായ ഇദ്ദേഹം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട് തീഹാർ ജയിലിലായിരുന്നു. ജയിലിൽ കിടന്നപ്പോഴും 
മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്ന ഇദ്ദേഹം 
പിന്നീട് ഏറെ നാളത്തെ വിവാദങ്ങൾക്ക് 
ഒടുവിൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
2025-ലെ ഡൽഹി നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെജരിവാൾ ന്യൂഡൽഹി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു.
12 വർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ഒടുവിൽ നടന്ന
2025-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആം ആദ്മി പാർട്ടി 22 സീറ്റുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയപ്പോൾ 27 വർഷത്തിന് ശേഷം
ഡൽഹിയിൽ ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിൽ 
തിരിച്ചെത്തി.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;

[[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>csg9vay9rqoemqt11wg9y82ixcfm2ug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614123</id>
      <parentid>4614122</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18048" sha1="8firnp1c8ztn0v51252849aqw1xumum" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ഡൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ പ്രതിയായ ഇദ്ദേഹം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട് തീഹാർ ജയിലിലായിരുന്നു. ജയിലിൽ കിടന്നപ്പോഴും 
മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്ന ഇദ്ദേഹം 
പിന്നീട് ഏറെ നാളത്തെ വിവാദങ്ങൾക്ക് 
ഒടുവിൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
2025-ലെ ഡൽഹി നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെജരിവാൾ ന്യൂഡൽഹി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു.
2013 മുതൽ ആംആദ്മി പാർട്ടിയുടെ
12 വർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ഒടുവിൽ നടന്ന
2025-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആം ആദ്മി പാർട്ടി 22 സീറ്റുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയപ്പോൾ 27 വർഷത്തിന് ശേഷം
ഡൽഹിയിൽ ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിൽ 
തിരിച്ചെത്തി.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;

[[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>8firnp1c8ztn0v51252849aqw1xumum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614124</id>
      <parentid>4614123</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18082" sha1="0duaimltfwqfjbtc6i238o5empb0vkm" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]][[File:AAP English Flag.svg|50px]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ഡൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ പ്രതിയായ ഇദ്ദേഹം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട് തീഹാർ ജയിലിലായിരുന്നു. ജയിലിൽ കിടന്നപ്പോഴും 
മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്ന ഇദ്ദേഹം 
പിന്നീട് ഏറെ നാളത്തെ വിവാദങ്ങൾക്ക് 
ഒടുവിൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
2025-ലെ ഡൽഹി നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെജരിവാൾ ന്യൂഡൽഹി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു.
2013 മുതൽ ആംആദ്മി പാർട്ടിയുടെ
12 വർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ഒടുവിൽ നടന്ന
2025-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആം ആദ്മി പാർട്ടി 22 സീറ്റുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയപ്പോൾ 27 വർഷത്തിന് ശേഷം
ഡൽഹിയിൽ ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിൽ 
തിരിച്ചെത്തി.

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;

[[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>0duaimltfwqfjbtc6i238o5empb0vkm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614125</id>
      <parentid>4614124</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18228" sha1="lxmptzxpcc6lggzz8dtnr0ip1310xlk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]][[File:AAP English Flag.svg|50px]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ഡൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ പ്രതിയായ ഇദ്ദേഹം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട് തീഹാർ ജയിലിലായിരുന്നു. ജയിലിൽ കിടന്നപ്പോഴും 
മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്ന ഇദ്ദേഹം 
പിന്നീട് ഏറെ നാളത്തെ വിവാദങ്ങൾക്ക് 
ഒടുവിൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
2025-ലെ ഡൽഹി നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെജരിവാൾ ന്യൂഡൽഹി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു.
2013 മുതൽ ആംആദ്മി പാർട്ടിയുടെ
12 വർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ഒടുവിൽ നടന്ന
2025-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആം ആദ്മി പാർട്ടി 22 സീറ്റുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയപ്പോൾ 27 വർഷത്തിന് ശേഷം
ഡൽഹിയിൽ ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിൽ 
തിരിച്ചെത്തി.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2025/02/08/arvind-kejriwal-aam-aadmi-party-defeat-in-delhi-assembly-elections-2025.html&lt;/ref&gt;

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;

[[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>lxmptzxpcc6lggzz8dtnr0ip1310xlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614126</id>
      <parentid>4614125</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <origin>4614126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18354" sha1="scue39ry0ebag8iui8tppiehtboilt8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Arvind Kejriwal}} 
{{PU|Arvind Kejriwal}}
{{Infobox officeholder
| name=അരവിന്ദ് കെജ്‌രിവാൾ 
| image = Arvind Kejriwal September 02, 2017 crop.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_date={{Birth date and age|df=yes|1968|8|16}}
| birth_place=ശിവാനി, [[ഹരിയാന]] 
| office           =  ഡൽഹി, മുഖ്യമന്ത്രി 
| term = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| predecessor = രാഷ്ട്രപതി ഭരണം
| successor = രേഖ ഗുപ്ത
| office2          = നിയമസഭാംഗം, ഡൽഹി
| term2 = 2020-2025, 2015-2020, 2013-2014
| constituency2   = [[ന്യൂ ഡൽഹി]]
| predecessor2     = [[ഷീല ദീക്ഷിത്]]
| successor2 = പർവേഷ് വർമ്മ
| party            = [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]][[File:AAP English Flag.svg|50px]]
| movement         = [[2012 Indian anti-corruption movement|2012ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[2011 Indian anti-corruption movement|2011ലെ ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ മുന്നേറ്റം]]&lt;br /&gt;[[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമം]]&lt;br /&gt;[[Jan Lokpal Bill|ജന ലോക്പാൽ നിയമം]]
| organization     = പരിവർത്തൻ&lt;br /&gt;[[Public Cause Research Foundation]]
| education        = [മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം]
| alma_mater       = [[IIT Kharagpur|ഖരഗ്പൂർ ഐ.ഐ.ടി]]
| spouse           = സുനിത കേജ്രിവാൾ
| children         = രണ്ട്
| website= {{url|www.aamaadmiparty.org}}
| Verified twitter handle = @ArvindKejriwal
}}
ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവും 2013 മുതൽ 2025 വരെ ഡൽഹി മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്നു   '''അരവിന്ദ് കേജ്രിവാൾ''' (ജ: [[ഓഗസ്റ്റ് 16]], [[1968]]). 
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|title=Election Commission of India Official Results|accessdate=23 December 2013|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215042131/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0540.htm?ac=40|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ഡൽഹി മദ്യനയ അഴിമതി കേസിൽ പ്രതിയായ ഇദ്ദേഹം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട് തീഹാർ ജയിലിലായിരുന്നു. ജയിലിൽ കിടന്നപ്പോഴും 
മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്ന ഇദ്ദേഹം 
പിന്നീട് ഏറെ നാളത്തെ വിവാദങ്ങൾക്ക് 
ഒടുവിൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
2025-ലെ ഡൽഹി നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെജരിവാൾ ന്യൂഡൽഹി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു.
2013 മുതൽ ആംആദ്മി പാർട്ടിയുടെ
12 വർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ഒടുവിൽ നടന്ന
2025-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആം ആദ്മി പാർട്ടി 22 സീറ്റുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയപ്പോൾ 27 വർഷത്തിന് ശേഷം
ഡൽഹിയിൽ ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിൽ 
തിരിച്ചെത്തി.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2025/02/08/arvind-kejriwal-aam-aadmi-party-defeat-in-delhi-assembly-elections-2025.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/india/2025/02/08/bjp-aap-congress-delhi-assembly-election-analysis-updates.html&lt;/ref&gt;

== ചെറുപ്പകാലം ==
1968 ജൂൺ പതിനാറിന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാണയിലെ]] [[ഹിസാർ|ഹിസാറിൽ]] ഒരു ഇടത്തരം മാർവാടി കുടുംബത്തിലാണ് കെജ്‌രിവാളിന്റെ ജനനം. പിതാവ്: ഗോബിന്ദ് റാൻ കെജ്രിവാൾ. മാതാവ്: ഗീതാ ദേവി. സോനേപ്പട്ട്, ഗാസിയാബാദ്, ഹിസാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് ഖരക്പൂർ ഐ. ഐ. ടിയിൽ നിന്നും മെക്കാനിക്കൽ എൻജിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് ടാറ്റാ സ്റ്റീലിൽ ജോലിചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷയുടെ പഠനത്തിനായി ടാറ്റാ സ്റ്റീലിലെ ജോലി രാജി വെയ്ച്ചു.&lt;ref name=TIO001/&gt; 1992ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന് ഇറങ്ങി.{{fact}}

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അരവിന്ദ് കുമാർ കെജ്രിവാൾ എന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാകുന്നത്. 2006ൽ ഇൻകംടാക്‌സ്‌ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ്‌ കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം രാജി വെച്ചാണ് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ, പൊതു സമൂഹങ്ങളിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം തുടങ്ങിയത്. [[ഡെൽഹി]] കേന്ദ്രമാക്കി പരിവർത്തൻ എന്ന കൂട്ടായ്‌മ രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ പൊതു പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[മദർ തെരേസ|മദർ തെരേസയുടെ]] കൊൽക്കത്തയിലെ മിഷനറീസ് ഓഫ് ചാരിറ്റി, വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ രാമകൃഷ്ണമിഷൻ, നെഹ്റു യുവകേന്ദ്ര എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=TIO001/&gt; ആദായനികുതി വകുപ്പിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ടെലിവിഷൻ ജേണലിസ്റ്റായ മനീഷ് സിസോദിയയുമായി ചേർന്ന് പരിവർത്തൻ എന്ന എൻ.ജി.ഒക്ക് രൂപം നൽകി.&lt;ref name=TIO001/&gt; 2006 ഡിസംബറിൽ മനീഷ് സിസോദിയ, അഭിനന്ദൻ സെഖ്രി എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പബ്ലിക് കോസ് റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. 2006 ൽ രാജ്യമെമ്പാടും വിവരാവകാശ നിയമത്തെ കുറിച്ചു പ്രചാരണം നടത്തി. തദ്ദേശഭരണത്തിൽ കാര്യക്ഷമത ഉറപ്പുവരുത്തുക, വിവരാവകാശനിയമത്തിനായി പ്രചാരണം നടത്തുക എന്നിവയായിരുന്നു ഫൗണ്ടേഷന്റെ ദൗത്യങ്ങൾ. വിവരാവകാശ നിയമത്തിനുവേണ്ടിയും അതിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രയോഗവൽകരണത്തിനുവേണ്ടിയും അരുണാ റോയിയോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ജൻലോക്പാൽ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പാർലമെന്റിനു മേൽ ശക്തമായ സമ്മർദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് അണ്ണാഹസാരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയപ്പോൾ വലംകയ്യായി പ്രവർത്തിച്ചത് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ്. ലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്റ് പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2011 ആഗസ്ത് 16-നു നടന്ന സത്യഗ്രഹത്തെ തുടർന്ന് കെജ്‌രിവാൾ അറസ്റ്റിലായി. 2012 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കളങ്കിതരായ പതിനഞ്ച്‌ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർക്കെതിരായി അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്‌ മനീഷ്‌ സിസോദിയക്കും ഗോപാൽറായിക്കുമൊപ്പം ജന്ദർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തി. തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുണ്ടാക്കി&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19796415&lt;/ref&gt;

[[ജന ലോക്പാൽ]] ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രമുഖ പങ്കുവഹിച്ച  ഇദ്ദേഹം [[Right to Information Act|വിവരാവകാശനിയമത്തിന്റെ]] നല്ല ഫലങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. പാവപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനത്തിനും വിവരാവകാശ നിയമം പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും നൽകിയ നേതൃത്തത്തെ മാനിച്ച് 2006ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[Ramon Magsaysay Award|മാഗ്സെസെ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2012ൽ ഇദ്ദേഹം [[Aam Aadmi Party|ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] (AAP) രൂപീകരിക്കുകയും ഡൽഹിയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Sheila Dixit|ഷീല ദീക്ഷിതിനോടു]] മത്സരിച്ച് 25,864 വോട്ടുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
=== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ===
2013-ൽ ന്യൂഡൽഹി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഷീല ദീക്ഷിത്|ഷീല ദീക്ഷിതിനോട്]] 25864  വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] എഴുപതു സീറ്റുകളിൽ ഇരുപത്തി എട്ടെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref name=ibn12/&gt;
2015-ൽ എഴുപത് സീറ്റുകളിൽ അറുപത്തിഏഴിലും ജയിച്ച് ചരിത്രവിജയം കുറിച്ചു. 57213 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് 2015-ൽ വിജയിച്ചത്.2015 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രാംലീല മൈതാനിയിൽ വൻജനാവലിയെ സാക്ഷിയാക്കി മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു

===അരാജകത്വവാദം===

ഡൽഹി പോലിസ് ഉദ്യോഗസ്തർക്കെതിരെ  നടപടി എടുക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ  2014 ജനുവരി 20 -ന് [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] കേന്ദ്രസർക്കരിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭ പരിപാടികൾ അണികളോടു വിവരിക്കവെ താൻ ഒരു [[അരാജകത്വവാദം|അരാജകത്വവാദിയെന്ന്]] കെജ്രിവാൾ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=ndtv12/&gt; പത്തു ദിവസത്തെക്കു ഡൽഹിയിൽ ധർണ നടത്തുവാൻ [[നിരോധനാജ്ഞ]] അവഗണിച്ചു പങ്കെടുക്കുവാൻ കെജ്രിവാൾ ജനങ്ങളോടു ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

===വിമർശനങ്ങൾ===
2013ൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ഡൽഹി ഭരിച്ച്, ജനലോക്പാൽ ബിൽ പാസ്സാക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് കെജ്രിവാൾ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെച്ചു&lt;ref name=arab/&gt;. അപക്വമായ തീരുമാനമായിരുന്നു കെജ്രിവാളിന്റേത് എന്ന് വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിലെ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്പിച്ചു.2024 മാർച്ച്‌ 26 ന് ഡൽഹി സർക്കാറിന്റ മദ്യനയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ആരോപണത്തിൽ ഇ ഡി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. നിലവിൽ തിഹാർ ജയിലിൽ ആണ്.

== കുടുംബം ==
കേന്ദ്ര സർക്കാറിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥയായ സുനിതയാണ് ഭാര്യ. രണ്ടു മക്കൾ.

== അവലംബം ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=TIO001&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/All-you-want-to-know-about-Arvind-Kejriwal/articleshow/27835465.cms All you want to know about Arvind Kejriwal, TimesOfIndia, 24th Dec, 2013]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=arab&gt;{{cite news|title=1 Kejriwal apologizes to people of delhi കേജ്‌ രിവാൾ ഡെൽഹി ജനതയോട്‌|url=http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|newspaper=arabianewspaper.com|access-date=2014-05-21|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525013845/http://arabianewspaper.com/malayalam-news/read/5246/kejriwal-apologizes-to-people-of-delhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ibn12&gt;{{cite news|title=28 AAP MLAs choose Arvind Kejriwal as leader in Delhi Assembly|url=http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|newspaper=ibnlive.in|access-date=2014-01-24|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163228/http://ibnlive.in.com/news/28-aap-mlas-choose-arvind-kejriwal-as-leader-in-delhi-assembly/438689-80-258.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=ndtv12&gt;{{cite web|title='Yes, I am an anarchist': Arvind Kejriwal asks Delhi to join protest|url=http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|publisher=ndtv.com|access-date=2022-09-02|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124163303/http://www.ndtv.com/article/india/yes-i-am-an-anarchist-arvind-kejriwal-asks-delhi-to-join-protest-473179|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 
}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{Twitter|ArvindKejriwal}}
* {{Facebook|AAPkaArvind|Arvind Kejriwal}}

{{Current Indian chief ministers}}
{{Corruption in India}}
{{RMA winners of India}}
{{Ramon Magsaysay Award Winners}}
{{Aam Aadmi Party}}

[[വർഗ്ഗം:1968-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 16-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>scue39ry0ebag8iui8tppiehtboilt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Don Quixote</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228769</id>
    <redirect title="ഡോൺ കിഹോത്തെ" />
    <revision>
      <id>4614075</id>
      <parentid>4083419</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T23:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>16706</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>യന്ത്രം: [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="1t922qzdymyul7104yhfxlzwfrt9krh" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]]</text>
      <sha1>1t922qzdymyul7104yhfxlzwfrt9krh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230571</id>
    <revision>
      <id>4614092</id>
      <parentid>4613992</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T04:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Irshadpp</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-23719-72|~2026-23719-72]] ([[User talk:~2026-23719-72|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:~2026-23687-07|~2026-23687-07]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ്</comment>
      <origin>4613985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6595" sha1="7f9cu86aty4xi5qwlmu9jp8q9thuhjo" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഒരു  മുസ്ലിം  സുന്നി പണ്ഡിത സംഘടനയാണ് '''അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ.''' 1992 ൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട സമസ്ത യുടെ ദേശീയ മുഖം ആണിത്.'''&lt;ref&gt;http://www.mathrubhumi.com/nri/pravasibharatham/article_138545/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ&lt;/ref&gt;''' [[സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ|സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയിൽ]]  1989-ൽ ഉണ്ടായ ഭിന്നിപ്പിനെ തുടർന്ന് രൂപപ്പെട്ട ഒരു സംഘടനയാണ്  സമസ്ത (എ പി വിഭാഗം). അതേ സമയം മറ്റേ വിഭാഗം [[സമസ്ത (ഇകെ വിഭാഗം)]] എന്ന പേരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു അതേസമയം സമസ്ത എന്ന നാമത്തിൽ തന്നെ ഇരു വിഭാഗവും അറിയപ്പെടുന്നത്. എപി വിഭാഗം സമസ്ത  കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എന്നറിപ്പെടുന്നു. ഇത് [[അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]]യുടെ കേരള സംസ്ഥാന ഘടകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.  എപി  വിഭാഗം സമസ്ത അധ്യക്ഷൻ ഒതുക്കുങ്ങൽ ഇ. സുലൈമാൻ മുസ്‌ലിയാരും. ട്രഷറർ പിടി കുഞ്ഞമ്മു മുസ്‌ലിയാർ കോട്ടൂർ ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ|കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാരുമാണ്]]. കോഴിക്കോട് ജാഫർക്കാൻ കോളനി സമസ്ത റോഡിലെ  സമസ്‌ത സെന്റർ ആണ് ഈ സംഘടനയുടെ ആസ്ഥാനം. 

==എപി വിഭാഗം സമസ്തയുടെ കീഴ്ഘടകങ്ങൾ==
*കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത്
*സുന്നി യുവജന സംഘം (SYS)
*സുന്നി വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡ്(SVB)
*സുന്നി സ്റ്റുഡൻസ് ഫെഡറഷൻ(SSF) 
*സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ മുഅല്ലിമീൻ
*ജാമിയത്തുൽ ഹിന്ദ്
:സുന്നി ടൈഗർ ഫോഴ്സ്, ജംഇയ്യത്തുൽ ഇഹ്സാനിയ&lt;ref name=&quot;SATP&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.satp.org/terrorism-update/sunni-tiger-force-militant-arrested-in-kerala|title=Terrorism Update Details - sunni-tiger-force-militant-arrested-in-kerala|access-date=2025-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot;&gt;{{Cite journal |last=Visakh |first=M. S. |last2=Santhosh |first2=R. |last3=Roshan |first3=C. K. Mohammed |date=2021-11 |title=Islamic Traditionalism in a Globalizing World: Sunni Muslim identity in Kerala, South India |url=https://www.cambridge.org/core/journals/modern-asian-studies/article/abs/islamic-traditionalism-in-a-globalizing-world-sunni-muslim-identity-in-kerala-south-india/244E92AD4C35A466FF52AF02F6329F24 |journal=Modern Asian Studies |language=en |volume=55 |issue=6 |pages=2046–2087 |doi=10.1017/S0026749X20000347 |issn=0026-749X}}&lt;/ref&gt; എന്നീ തീവ്രസംഘങ്ങൾക്ക് സംഘടനയുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

== കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത് ==
സമസ്ത കേരള ജം ഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എപി വിഭാഗത്തിന്റെയും അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജം ഇയ്യത്തുൽ ഉലമ യുടെ പോഷക സംഘടനാ യാണ് കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത് .നിലവിലെ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sirajlive.com/2016/02/26/224904.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-11-09 |archive-date=2021-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109162238/https://www.sirajlive.com/2016/02/26/224904.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത്|കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്തിന്റെ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/muslim-jamaath-council-protests-searches-in-madrassas/articleshow/24990548.cms|title=Muslim Jamaath Council protests searches in madrassas {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|access-date=2021-09-05|last=Oct 12|first=PTI /|last2=2002|language=en|last3=Ist|first3=22:36}}&lt;/ref&gt;അധ്യക്ഷൻ കാന്തപുരം എപി അബുബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ ആണ്. സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളെ മുൻനിർത്തി കാലോചിത പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും നടപ്പാക്കാൻ ബഹുജന പ്രസ്ഥാനമെന്ന നിലയിലാണ് സംഘടന &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/editorial/2018/01/04/interview-with-kanthapuram-ap-aboobacker-musliyar0.html|title=രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി ഉണ്ടാക്കില്ല; സിപിഎമ്മിനോട് സ്നേഹമുണ്ട്: കാന്തപുരം|access-date=2021-09-05}}&lt;/ref&gt; രൂപവത്കരിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]]</text>
      <sha1>7f9cu86aty4xi5qwlmu9jp8q9thuhjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614097</id>
      <parentid>4614092</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23868-19</username>
        <id>216667</id>
      </contributor>
      <comment>/* എപി വിഭാഗം സമസ്തയുടെ  കീഴ്ഘടകങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4614097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5614" sha1="tmf5v4glvaooxha20i47eav12c989ye" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഒരു  മുസ്ലിം  സുന്നി പണ്ഡിത സംഘടനയാണ് '''അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ.''' 1992 ൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട സമസ്ത യുടെ ദേശീയ മുഖം ആണിത്.'''&lt;ref&gt;http://www.mathrubhumi.com/nri/pravasibharatham/article_138545/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ&lt;/ref&gt;''' [[സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ|സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയിൽ]]  1989-ൽ ഉണ്ടായ ഭിന്നിപ്പിനെ തുടർന്ന് രൂപപ്പെട്ട ഒരു സംഘടനയാണ്  സമസ്ത (എ പി വിഭാഗം). അതേ സമയം മറ്റേ വിഭാഗം [[സമസ്ത (ഇകെ വിഭാഗം)]] എന്ന പേരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു അതേസമയം സമസ്ത എന്ന നാമത്തിൽ തന്നെ ഇരു വിഭാഗവും അറിയപ്പെടുന്നത്. എപി വിഭാഗം സമസ്ത  കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എന്നറിപ്പെടുന്നു. ഇത് [[അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]]യുടെ കേരള സംസ്ഥാന ഘടകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.  എപി  വിഭാഗം സമസ്ത അധ്യക്ഷൻ ഒതുക്കുങ്ങൽ ഇ. സുലൈമാൻ മുസ്‌ലിയാരും. ട്രഷറർ പിടി കുഞ്ഞമ്മു മുസ്‌ലിയാർ കോട്ടൂർ ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ|കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാരുമാണ്]]. കോഴിക്കോട് ജാഫർക്കാൻ കോളനി സമസ്ത റോഡിലെ  സമസ്‌ത സെന്റർ ആണ് ഈ സംഘടനയുടെ ആസ്ഥാനം. 

==എപി വിഭാഗം സമസ്തയുടെ കീഴ്ഘടകങ്ങൾ==
*കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത്
*സുന്നി യുവജന സംഘം (SYS)
*സുന്നി വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡ്(SVB)
*സുന്നി സ്റ്റുഡൻസ് ഫെഡറഷൻ(SSF) 
*സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ മുഅല്ലിമീൻ
*ജാമിയത്തുൽ ഹിന്ദ് 
മുകളിൽ പറഞ്ഞത് മാത്രം എപി സമസ് ത യുടെ കീഴ് ഘടകം ഉള്ളൂ

== കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത് ==
സമസ്ത കേരള ജം ഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എപി വിഭാഗത്തിന്റെയും അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജം ഇയ്യത്തുൽ ഉലമ യുടെ പോഷക സംഘടനാ യാണ് കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത് .നിലവിലെ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sirajlive.com/2016/02/26/224904.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-11-09 |archive-date=2021-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109162238/https://www.sirajlive.com/2016/02/26/224904.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത്|കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്തിന്റെ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/muslim-jamaath-council-protests-searches-in-madrassas/articleshow/24990548.cms|title=Muslim Jamaath Council protests searches in madrassas {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|access-date=2021-09-05|last=Oct 12|first=PTI /|last2=2002|language=en|last3=Ist|first3=22:36}}&lt;/ref&gt;അധ്യക്ഷൻ കാന്തപുരം എപി അബുബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ ആണ്. സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളെ മുൻനിർത്തി കാലോചിത പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും നടപ്പാക്കാൻ ബഹുജന പ്രസ്ഥാനമെന്ന നിലയിലാണ് സംഘടന &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/editorial/2018/01/04/interview-with-kanthapuram-ap-aboobacker-musliyar0.html|title=രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി ഉണ്ടാക്കില്ല; സിപിഎമ്മിനോട് സ്നേഹമുണ്ട്: കാന്തപുരം|access-date=2021-09-05}}&lt;/ref&gt; രൂപവത്കരിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]]</text>
      <sha1>tmf5v4glvaooxha20i47eav12c989ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>235437</id>
    <revision>
      <id>4614031</id>
      <parentid>4083201</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adityababurockz</username>
        <id>178983</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adityababurockz എന്ന ഉപയോക്താവ് [[സംവാദം:ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ]] എന്ന താൾ [[സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശീർഷകം തെറ്റായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു: I am correcting the actual title into Malayalam.</comment>
      <origin>1671749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="aearqp43ws65rmo1cyn8jcm6bz3bj2b" xml:space="preserve">{{translated|en|Don Quixote}}</text>
      <sha1>aearqp43ws65rmo1cyn8jcm6bz3bj2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പി.എസ്. രാധാകൃഷ്ണൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237144</id>
    <revision>
      <id>4614094</id>
      <parentid>4609751</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Linceraju</username>
        <id>175058</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Update photo</comment>
      <origin>4614094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9991" sha1="4r36azdj3zht7ko0mwqusj67bc1q9v2" xml:space="preserve">{{prettyurl|P.S. Radhakrishnan}}
{{Infobox Person
| name               = പി. എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ
| image              = [[File:PSR1 NEW.jpg|thumb|Dr. P. S. Radhakrishnan]]
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1967|02|19}}
| birth_place        = [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]]
| occupation         = [[നിരൂപകൻ]] ,  [[പ്രൊഫസ്സർ]]
| spouse             = പ്രിയ
| parents            = എം.പി. ഷൺമുഖം, മീനാക്ഷിഅമ്മാളു
| children           = അമ്പു
}}
പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരനും മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകനുമാണ് '''പി.എസ്. രാധാകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം :  1967). മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള 2012 ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു
==ജീവിതരേഖ==
പി എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ - മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയിൽ സീനിയർ പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഡീൻ, സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പർ എന്നീ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ധ്യാപകൻ,ഗവേഷകൻ,എഴുത്തുകാരൻ, മാർഗദർശി, സാഹിത്യവിമർശകൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തൻ.  സാഹിത്യം, ചലച്ചിത്രം,സംസ്കാരപഠനം, വിവർത്തനം, തർജ്ജമ, നാടകപഠനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പഠനങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോട്ടയം സി.എം.എസ്‌.കോളജ്‌, ബസേലിയസ്‌ കോളജ്‌, ചങ്ങനാശ്ശേരി എസ്‌.ബി. കോളജ്‌, സ്കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-19 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |url-status=deviated |archivedate=2012-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 }}&lt;/ref&gt; മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ''''''ഭാരതീയസൗന്ദര്യദർശനത്തിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള വിമർശനത്തിൽ: കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ കൃതികളെ ആധാരമാക്കി ഒരു പഠനം'''''&lt;nowiki/&gt;' എന്ന വിഷയത്തിൽ പി.എച്ച്‌.ഡി. ലഭിച്ചു. യു. ജി. സി. ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 'ജനപ്രിയ സാഹിത്യം' എന്ന വിഷയത്തിൽ ഗവേഷണം പൂർത്തിയാക്കി. സംസ്ഥാനചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പിൽ 'ദേശീയതയും സിനിമയും', 'വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ' എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ഉപരിപഠനം. കാലടി സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാലയിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു (1995 - 2010).  മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡയറക്ടറായിരുന്നു(2012-2016). സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡീനായി പ്രവർത്തിച്ചു(2016- 2018, 2023- 2025). തുടർന്ന് മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പറായി പ്രവർത്തിച്ചു(2023- 2025).&lt;ref&gt;{{cite news|title=പി.എസ്.രാധാകൃഷ്ണന് ദേശീയ പൗരനുള്ള അംഗീകാരം|url=http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|accessdate=2013 മാർച്ച് 19|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2013 മാർച്ച് 19|archive-date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318230258/http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
==ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ==
#ദേശിയ പൗരൻ
#നവ സിനിമ
#നടൻ സത്യൻ 
#മധു 
# തിലകന്റെ അഭിനയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം
# പാട്ടകങ്ങളിലെ സംസ്‌കാരരൂപങ്ങൾ
എന്നീ ലേഖനങ്ങളാണ് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരത്തിനായി പരിഗണിച്ചത്.
==കൃതികൾ==
*കുട്ടികൃഷ്‌ണമാരാരുടെ സൗന്ദര്യദർശനം ( 1999, ഡി സി ബുക്ക്സ്).
*സാഹിത്യം ചരിത്രം സംസ്‌കാരം:മാറുന്ന സമവാക്യങ്ങൾ (2005 കറൻ്റ് ബുക്ക്സ്).
*കുട്ടികൃഷ്ണമാരാര് (2010, കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി).
*ചരിത്രവും ചലച്ചിത്രവും; ദേശ്യഭാവനയുടെ ഹർഷമൂല്യങ്ങൾ (2010 കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ഭാവനയുടെ ചരിത്രാവർത്തം; മലയാളകഥയുടെ കാലാവസ്ഥകൾ (2011, എസ് പി സി എസ്).
*ദൃശ്യഹർഷത്തിന്റെ സമയരേഖകൾ; ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ നൂറു വർഷങ്ങൾ (2013, എസ് പി സി എസ്).
*മാരാരും മലയാളവിമർശനവും:രസധ്വനി വായനകൾ (2016, കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി.)
*സംസ്കാരദേശീയതയുടെ ചലച്ചിത്രപാഠങ്ങൾ. ( 2016, ചിന്ത പബ്ലിക്കേഷൻസ്).
*എതിർദിശകൾ:സാഹിത്യചരിത്രത്തിലെ പക്ഷപാത(O)ങ്ങൾ. (2017,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ദൃശ്യഹർഷം (മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല ബി.എ/ബി.എസ് സി സെമസ്റ്റർ-3 കോമൺ കോഴ്സ് മലയാളം പാഠപുസ്തകം 2017,എസ് പി സി എസ്).
*സംസ്കാരപഠനം: പുതിയ സങ്കൽപ്പനങ്ങൾ(എഡിറ്റർ, എസ്. പി. സി. എസ്, 2018)
*വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ: ചരിത്രം സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം(2021,കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി).
*സാഹിത്യചരിത്രവിജ്ഞാനീയം:സങ്കൽപ്പനം സീമപനം സമകാലികത (2022,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).

== പുരസ്കാരങ്ങൾ/ഫെല്ലോഷിപ്പുകൾ ==
*മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം ('''സ്വർണ്ണ കമൽ''') (2012)
*സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ( 2008, 2009, 2010 ).
*ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് പുരസ്‌കാരം (2006, 2008, 2013).
*മികച്ച സാഹിത്യ നിരൂപകനുള്ള ''''തായാട്ട്'''&lt;nowiki/&gt;' അവാർഡ് (2012). 
*യു.ജി.സി ഗവേഷണ ഫെല്ലോഷിപ്പ് - '''''ജനപ്രിയസാഹിത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക ചരിത്രം.'''(2019)''
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (ദേശീയതയും സിനിമയും) (2007).
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (വടക്കൻ പാട്ടു സിനിമകൾ).
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യനിരൂപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകർ]]</text>
      <sha1>4r36azdj3zht7ko0mwqusj67bc1q9v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614096</id>
      <parentid>4614094</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Linceraju</username>
        <id>175058</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം */</comment>
      <origin>4614096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10405" sha1="06yvmkhjsfoh7j4rxjc2zsnu1ltgzz4" xml:space="preserve">{{prettyurl|P.S. Radhakrishnan}}
{{Infobox Person
| name               = പി. എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ
| image              = [[File:PSR1 NEW.jpg|thumb|Dr. P. S. Radhakrishnan]]
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1967|02|19}}
| birth_place        = [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]]
| occupation         = [[നിരൂപകൻ]] ,  [[പ്രൊഫസ്സർ]]
| spouse             = പ്രിയ
| parents            = എം.പി. ഷൺമുഖം, മീനാക്ഷിഅമ്മാളു
| children           = അമ്പു
}}
പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരനും മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകനുമാണ് '''പി.എസ്. രാധാകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം :  1967). മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള 2012 ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു
==ജീവിതരേഖ==
പി എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ - മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയിൽ സീനിയർ പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഡീൻ, സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പർ എന്നീ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ധ്യാപകൻ,ഗവേഷകൻ,എഴുത്തുകാരൻ, മാർഗദർശി, സാഹിത്യവിമർശകൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തൻ.  സാഹിത്യം, ചലച്ചിത്രം,സംസ്കാരപഠനം, വിവർത്തനം, തർജ്ജമ, നാടകപഠനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പഠനങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോട്ടയം സി.എം.എസ്‌.കോളജ്‌, ബസേലിയസ്‌ കോളജ്‌, ചങ്ങനാശ്ശേരി എസ്‌.ബി. കോളജ്‌, സ്കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-19 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |url-status=deviated |archivedate=2012-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 }}&lt;/ref&gt; മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ''''''ഭാരതീയസൗന്ദര്യദർശനത്തിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള വിമർശനത്തിൽ: കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ കൃതികളെ ആധാരമാക്കി ഒരു പഠനം'''''&lt;nowiki/&gt;' എന്ന വിഷയത്തിൽ പി.എച്ച്‌.ഡി. ലഭിച്ചു. യു. ജി. സി. ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 'ജനപ്രിയ സാഹിത്യം' എന്ന വിഷയത്തിൽ ഗവേഷണം പൂർത്തിയാക്കി. സംസ്ഥാനചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പിൽ 'ദേശീയതയും സിനിമയും', 'വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ' എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ഉപരിപഠനം. കാലടി സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാലയിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു (1995 - 2010).  മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡയറക്ടറായിരുന്നു(2012-2016). സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡീനായി പ്രവർത്തിച്ചു(2016- 2018, 2023- 2025). തുടർന്ന് മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പറായി പ്രവർത്തിച്ചു(2023- 2025).&lt;ref&gt;{{cite news|title=പി.എസ്.രാധാകൃഷ്ണന് ദേശീയ പൗരനുള്ള അംഗീകാരം|url=http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|accessdate=2013 മാർച്ച് 19|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2013 മാർച്ച് 19|archive-date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318230258/http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
==ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ==
#ദേശിയ പൗരൻ
#നവ സിനിമ
#നടൻ സത്യൻ 
#മധു 
# തിലകന്റെ അഭിനയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം
# പാട്ടകങ്ങളിലെ സംസ്‌കാരരൂപങ്ങൾ
എന്നീ ലേഖനങ്ങളാണ് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരത്തിനായി പരിഗണിച്ചത്.
[[പ്രമാണം:Pranab Mukherjee presenting the Swarna Kamal Award for Best Film Critics to Shri P.S. Radhakrishnan, at the 60th National Film Awards function.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|ചട്ടരഹിതം|911x911ബിന്ദു|'''Pranab Mukherjee presenting the Swarna Kamal Award for Best Film Critics to Shri P.S. Radhakrishnan, at the 60th National Film Awards function''']]
==കൃതികൾ==
*കുട്ടികൃഷ്‌ണമാരാരുടെ സൗന്ദര്യദർശനം ( 1999, ഡി സി ബുക്ക്സ്).
*സാഹിത്യം ചരിത്രം സംസ്‌കാരം:മാറുന്ന സമവാക്യങ്ങൾ (2005 കറൻ്റ് ബുക്ക്സ്).
*കുട്ടികൃഷ്ണമാരാര് (2010, കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി).
*ചരിത്രവും ചലച്ചിത്രവും; ദേശ്യഭാവനയുടെ ഹർഷമൂല്യങ്ങൾ (2010 കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ഭാവനയുടെ ചരിത്രാവർത്തം; മലയാളകഥയുടെ കാലാവസ്ഥകൾ (2011, എസ് പി സി എസ്).
*ദൃശ്യഹർഷത്തിന്റെ സമയരേഖകൾ; ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ നൂറു വർഷങ്ങൾ (2013, എസ് പി സി എസ്).
*മാരാരും മലയാളവിമർശനവും:രസധ്വനി വായനകൾ (2016, കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി.)
*സംസ്കാരദേശീയതയുടെ ചലച്ചിത്രപാഠങ്ങൾ. ( 2016, ചിന്ത പബ്ലിക്കേഷൻസ്).
*എതിർദിശകൾ:സാഹിത്യചരിത്രത്തിലെ പക്ഷപാത(O)ങ്ങൾ. (2017,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ദൃശ്യഹർഷം (മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല ബി.എ/ബി.എസ് സി സെമസ്റ്റർ-3 കോമൺ കോഴ്സ് മലയാളം പാഠപുസ്തകം 2017,എസ് പി സി എസ്).
*സംസ്കാരപഠനം: പുതിയ സങ്കൽപ്പനങ്ങൾ(എഡിറ്റർ, എസ്. പി. സി. എസ്, 2018)
*വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ: ചരിത്രം സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം(2021,കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി).
*സാഹിത്യചരിത്രവിജ്ഞാനീയം:സങ്കൽപ്പനം സീമപനം സമകാലികത (2022,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).

== പുരസ്കാരങ്ങൾ/ഫെല്ലോഷിപ്പുകൾ ==
*മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം ('''സ്വർണ്ണ കമൽ''') (2012)
*സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ( 2008, 2009, 2010 ).
*ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് പുരസ്‌കാരം (2006, 2008, 2013).
*മികച്ച സാഹിത്യ നിരൂപകനുള്ള ''''തായാട്ട്'''&lt;nowiki/&gt;' അവാർഡ് (2012). 
*യു.ജി.സി ഗവേഷണ ഫെല്ലോഷിപ്പ് - '''''ജനപ്രിയസാഹിത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക ചരിത്രം.'''(2019)''
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (ദേശീയതയും സിനിമയും) (2007).
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (വടക്കൻ പാട്ടു സിനിമകൾ).
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യനിരൂപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകർ]]</text>
      <sha1>06yvmkhjsfoh7j4rxjc2zsnu1ltgzz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614098</id>
      <parentid>4614096</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Linceraju</username>
        <id>175058</id>
      </contributor>
      <origin>4614098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10365" sha1="fl85220o66n44fp79d7y6i2zh7d5zdz" xml:space="preserve">{{prettyurl|P.S. Radhakrishnan}}
{{Infobox Person
| name               = പി. എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ
| image              = PSR_NEW.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1967|02|19}}
| birth_place        = [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]]
| occupation         = [[നിരൂപകൻ]] ,  [[പ്രൊഫസ്സർ]]
| spouse             = പ്രിയ
| parents            = എം.പി. ഷൺമുഖം, മീനാക്ഷിഅമ്മാളു
| children           = അമ്പു
}}
പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരനും മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകനുമാണ് '''പി.എസ്. രാധാകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം :  1967). മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള 2012 ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു
==ജീവിതരേഖ==
പി എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ - മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയിൽ സീനിയർ പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഡീൻ, സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പർ എന്നീ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ധ്യാപകൻ,ഗവേഷകൻ,എഴുത്തുകാരൻ, മാർഗദർശി, സാഹിത്യവിമർശകൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തൻ.  സാഹിത്യം, ചലച്ചിത്രം,സംസ്കാരപഠനം, വിവർത്തനം, തർജ്ജമ, നാടകപഠനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പഠനങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോട്ടയം സി.എം.എസ്‌.കോളജ്‌, ബസേലിയസ്‌ കോളജ്‌, ചങ്ങനാശ്ശേരി എസ്‌.ബി. കോളജ്‌, സ്കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-19 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |url-status=deviated |archivedate=2012-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 }}&lt;/ref&gt; മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ''''''ഭാരതീയസൗന്ദര്യദർശനത്തിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള വിമർശനത്തിൽ: കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ കൃതികളെ ആധാരമാക്കി ഒരു പഠനം'''''&lt;nowiki/&gt;' എന്ന വിഷയത്തിൽ പി.എച്ച്‌.ഡി. ലഭിച്ചു. യു. ജി. സി. ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 'ജനപ്രിയ സാഹിത്യം' എന്ന വിഷയത്തിൽ ഗവേഷണം പൂർത്തിയാക്കി. സംസ്ഥാനചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പിൽ 'ദേശീയതയും സിനിമയും', 'വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ' എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ഉപരിപഠനം. കാലടി സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാലയിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു (1995 - 2010).  മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡയറക്ടറായിരുന്നു(2012-2016). സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡീനായി പ്രവർത്തിച്ചു(2016- 2018, 2023- 2025). തുടർന്ന് മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പറായി പ്രവർത്തിച്ചു(2023- 2025).&lt;ref&gt;{{cite news|title=പി.എസ്.രാധാകൃഷ്ണന് ദേശീയ പൗരനുള്ള അംഗീകാരം|url=http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|accessdate=2013 മാർച്ച് 19|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2013 മാർച്ച് 19|archive-date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318230258/http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
==ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ==
#ദേശിയ പൗരൻ
#നവ സിനിമ
#നടൻ സത്യൻ 
#മധു 
# തിലകന്റെ അഭിനയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം
# പാട്ടകങ്ങളിലെ സംസ്‌കാരരൂപങ്ങൾ
എന്നീ ലേഖനങ്ങളാണ് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരത്തിനായി പരിഗണിച്ചത്.
[[പ്രമാണം:Pranab Mukherjee presenting the Swarna Kamal Award for Best Film Critics to Shri P.S. Radhakrishnan, at the 60th National Film Awards function.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|ചട്ടരഹിതം|911x911ബിന്ദു|'''Pranab Mukherjee presenting the Swarna Kamal Award for Best Film Critics to Shri P.S. Radhakrishnan, at the 60th National Film Awards function''']]
==കൃതികൾ==
*കുട്ടികൃഷ്‌ണമാരാരുടെ സൗന്ദര്യദർശനം ( 1999, ഡി സി ബുക്ക്സ്).
*സാഹിത്യം ചരിത്രം സംസ്‌കാരം:മാറുന്ന സമവാക്യങ്ങൾ (2005 കറൻ്റ് ബുക്ക്സ്).
*കുട്ടികൃഷ്ണമാരാര് (2010, കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി).
*ചരിത്രവും ചലച്ചിത്രവും; ദേശ്യഭാവനയുടെ ഹർഷമൂല്യങ്ങൾ (2010 കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ഭാവനയുടെ ചരിത്രാവർത്തം; മലയാളകഥയുടെ കാലാവസ്ഥകൾ (2011, എസ് പി സി എസ്).
*ദൃശ്യഹർഷത്തിന്റെ സമയരേഖകൾ; ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ നൂറു വർഷങ്ങൾ (2013, എസ് പി സി എസ്).
*മാരാരും മലയാളവിമർശനവും:രസധ്വനി വായനകൾ (2016, കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി.)
*സംസ്കാരദേശീയതയുടെ ചലച്ചിത്രപാഠങ്ങൾ. ( 2016, ചിന്ത പബ്ലിക്കേഷൻസ്).
*എതിർദിശകൾ:സാഹിത്യചരിത്രത്തിലെ പക്ഷപാത(O)ങ്ങൾ. (2017,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ദൃശ്യഹർഷം (മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല ബി.എ/ബി.എസ് സി സെമസ്റ്റർ-3 കോമൺ കോഴ്സ് മലയാളം പാഠപുസ്തകം 2017,എസ് പി സി എസ്).
*സംസ്കാരപഠനം: പുതിയ സങ്കൽപ്പനങ്ങൾ(എഡിറ്റർ, എസ്. പി. സി. എസ്, 2018)
*വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ: ചരിത്രം സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം(2021,കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി).
*സാഹിത്യചരിത്രവിജ്ഞാനീയം:സങ്കൽപ്പനം സീമപനം സമകാലികത (2022,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).

== പുരസ്കാരങ്ങൾ/ഫെല്ലോഷിപ്പുകൾ ==
*മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം ('''സ്വർണ്ണ കമൽ''') (2012)
*സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ( 2008, 2009, 2010 ).
*ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് പുരസ്‌കാരം (2006, 2008, 2013).
*മികച്ച സാഹിത്യ നിരൂപകനുള്ള ''''തായാട്ട്'''&lt;nowiki/&gt;' അവാർഡ് (2012). 
*യു.ജി.സി ഗവേഷണ ഫെല്ലോഷിപ്പ് - '''''ജനപ്രിയസാഹിത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക ചരിത്രം.'''(2019)''
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (ദേശീയതയും സിനിമയും) (2007).
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (വടക്കൻ പാട്ടു സിനിമകൾ).
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യനിരൂപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകർ]]</text>
      <sha1>fl85220o66n44fp79d7y6i2zh7d5zdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614100</id>
      <parentid>4614098</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Linceraju</username>
        <id>175058</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം */</comment>
      <origin>4614100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10848" sha1="n3yguu0tte9lb2b8j7y5jkkijk9jdng" xml:space="preserve">{{prettyurl|P.S. Radhakrishnan}}
{{Infobox Person
| name               = പി. എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ
| image              = PSR_NEW.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1967|02|19}}
| birth_place        = [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]]
| occupation         = [[നിരൂപകൻ]] ,  [[പ്രൊഫസ്സർ]]
| spouse             = പ്രിയ
| parents            = എം.പി. ഷൺമുഖം, മീനാക്ഷിഅമ്മാളു
| children           = അമ്പു
}}
പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരനും മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകനുമാണ് '''പി.എസ്. രാധാകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം :  1967). മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള 2012 ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു
==ജീവിതരേഖ==
പി എസ് രാധാകൃഷ്ണൻ - മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയിൽ സീനിയർ പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഡീൻ, സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പർ എന്നീ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ധ്യാപകൻ,ഗവേഷകൻ,എഴുത്തുകാരൻ, മാർഗദർശി, സാഹിത്യവിമർശകൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തൻ.  സാഹിത്യം, ചലച്ചിത്രം,സംസ്കാരപഠനം, വിവർത്തനം, തർജ്ജമ, നാടകപഠനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പഠനങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോട്ടയം സി.എം.എസ്‌.കോളജ്‌, ബസേലിയസ്‌ കോളജ്‌, ചങ്ങനാശ്ശേരി എസ്‌.ബി. കോളജ്‌, സ്കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-19 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 |url-status=deviated |archivedate=2012-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427031336/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=742 }}&lt;/ref&gt; മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ''''''ഭാരതീയസൗന്ദര്യദർശനത്തിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള വിമർശനത്തിൽ: കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ കൃതികളെ ആധാരമാക്കി ഒരു പഠനം'''''&lt;nowiki/&gt;' എന്ന വിഷയത്തിൽ പി.എച്ച്‌.ഡി. ലഭിച്ചു. യു. ജി. സി. ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 'ജനപ്രിയ സാഹിത്യം' എന്ന വിഷയത്തിൽ ഗവേഷണം പൂർത്തിയാക്കി. സംസ്ഥാനചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പിൽ 'ദേശീയതയും സിനിമയും', 'വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ' എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ഉപരിപഠനം. കാലടി സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാലയിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു (1995 - 2010).  മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡയറക്ടറായിരുന്നു(2012-2016). സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ഡീനായി പ്രവർത്തിച്ചു(2016- 2018, 2023- 2025). തുടർന്ന് മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല സിന്റിക്കേറ്റ് മെമ്പറായി പ്രവർത്തിച്ചു(2023- 2025).&lt;ref&gt;{{cite news|title=പി.എസ്.രാധാകൃഷ്ണന് ദേശീയ പൗരനുള്ള അംഗീകാരം|url=http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|accessdate=2013 മാർച്ച് 19|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2013 മാർച്ച് 19|archive-date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318230258/http://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/2181363-local_news-kottayam-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%82.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
==ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ==
#ദേശിയ പൗരൻ
#നവ സിനിമ
#നടൻ സത്യൻ 
#മധു 
# തിലകന്റെ അഭിനയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം
# പാട്ടകങ്ങളിലെ സംസ്‌കാരരൂപങ്ങൾ
എന്നീ ലേഖനങ്ങളാണ് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരത്തിനായി പരിഗണിച്ചത്.
[[പ്രമാണം:Pranab Mukherjee presenting the Swarna Kamal Award for Best Film Critics to Shri P.S. Radhakrishnan, at the 60th National Film Awards function.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|ചട്ടരഹിതം|911x911ബിന്ദു|'''Pranab Mukherjee presenting the Swarna Kamal Award for Best Film Critics to Shri P.S. Radhakrishnan, at the 60th National Film Awards function''']]'''''&lt;big&gt;അറുപതാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്‌കാര ചടങ്ങിൽ മികച്ച ചലച്ചിത്ര നിരൂപകനുള്ള സ്വർണ്ണകമൽ പുരസ്‌കാരം ഡോ.പി.എസ്. രാധാകൃഷ്ണന് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി പ്രണബ് മുഖർജി സമ്മാനിക്കുന്നു.&lt;/big&gt;'''''

==കൃതികൾ==
*കുട്ടികൃഷ്‌ണമാരാരുടെ സൗന്ദര്യദർശനം ( 1999, ഡി സി ബുക്ക്സ്).
*സാഹിത്യം ചരിത്രം സംസ്‌കാരം:മാറുന്ന സമവാക്യങ്ങൾ (2005 കറൻ്റ് ബുക്ക്സ്).
*കുട്ടികൃഷ്ണമാരാര് (2010, കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി).
*ചരിത്രവും ചലച്ചിത്രവും; ദേശ്യഭാവനയുടെ ഹർഷമൂല്യങ്ങൾ (2010 കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ഭാവനയുടെ ചരിത്രാവർത്തം; മലയാളകഥയുടെ കാലാവസ്ഥകൾ (2011, എസ് പി സി എസ്).
*ദൃശ്യഹർഷത്തിന്റെ സമയരേഖകൾ; ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ നൂറു വർഷങ്ങൾ (2013, എസ് പി സി എസ്).
*മാരാരും മലയാളവിമർശനവും:രസധ്വനി വായനകൾ (2016, കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി.)
*സംസ്കാരദേശീയതയുടെ ചലച്ചിത്രപാഠങ്ങൾ. ( 2016, ചിന്ത പബ്ലിക്കേഷൻസ്).
*എതിർദിശകൾ:സാഹിത്യചരിത്രത്തിലെ പക്ഷപാത(O)ങ്ങൾ. (2017,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).
*ദൃശ്യഹർഷം (മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല ബി.എ/ബി.എസ് സി സെമസ്റ്റർ-3 കോമൺ കോഴ്സ് മലയാളം പാഠപുസ്തകം 2017,എസ് പി സി എസ്).
*സംസ്കാരപഠനം: പുതിയ സങ്കൽപ്പനങ്ങൾ(എഡിറ്റർ, എസ്. പി. സി. എസ്, 2018)
*വടക്കൻപാട്ടു സിനിമകൾ: ചരിത്രം സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം(2021,കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി).
*സാഹിത്യചരിത്രവിജ്ഞാനീയം:സങ്കൽപ്പനം സീമപനം സമകാലികത (2022,കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട്).

== പുരസ്കാരങ്ങൾ/ഫെല്ലോഷിപ്പുകൾ ==
*മികച്ച ചലച്ചിത്രനിരൂപകനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം ('''സ്വർണ്ണ കമൽ''') (2012)
*സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്‌കാരം ( 2008, 2009, 2010 ).
*ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് പുരസ്‌കാരം (2006, 2008, 2013).
*മികച്ച സാഹിത്യ നിരൂപകനുള്ള ''''തായാട്ട്'''&lt;nowiki/&gt;' അവാർഡ് (2012). 
*യു.ജി.സി ഗവേഷണ ഫെല്ലോഷിപ്പ് - '''''ജനപ്രിയസാഹിത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക ചരിത്രം.'''(2019)''
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (ദേശീയതയും സിനിമയും) (2007).
*ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (വടക്കൻ പാട്ടു സിനിമകൾ).
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യനിരൂപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിരൂപകർ]]</text>
      <sha1>n3yguu0tte9lb2b8j7y5jkkijk9jdng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കണ്ടത്തിൽ ആഗസ്തീനോസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258113</id>
    <revision>
      <id>4614116</id>
      <parentid>4010479</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karnan</username>
        <id>21561</id>
      </contributor>
      <origin>4614116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19618" sha1="atbrz0sf6ag2n4rp5d3he7i8o8yqwkb" xml:space="preserve">
[[ചിത്രം:Alexander Chulaparambil 1923.jpg|thumb|300px|right|കണ്ടത്തിൽ മാർ ആഗസ്തീനോസ് 1923-ൽ, കോട്ടയം മെത്രാൻ അലക്സാണ്ടർ ചൂളപ്പറമ്പിൽ, ചങ്ങനാശേരി മെത്രാൻ തോമസ് കുര്യാളശേരി, തൃശ്ശൂർ മെത്രാൻ മാർ ഫ്രാൻസിസ് വാഴപ്പള്ളി എന്നിവർക്കൊപ്പം, വലത്തു നിന്ന് രണ്ടാമത്, ഉയർന്ന ഇരിപ്പിടത്തിൽ]]

ഇന്ത്യയിലെ [[സുറിയാനി കത്തോലിക്ക‌ർ|സുറിയാനി കത്തോലിക്കരിലെ]] മുഖ്യവിഭാഗമായ [[സിറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭ|സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ]] മെത്രാപ്പോലീത്താ  പദവിയിൽ വാഴ്ചനടത്തിയ {{സൂചിക|൧|}} വ്യക്തി ആയിരുന്നു '''കണ്ടത്തിൽ മാർ ആഗസ്തീനോസ്'''. കോട്ടയം ജില്ലയിലെ മാൻവെട്ടത്ത്&lt;ref name =&quot;begin&quot;&gt;വറുഗീസ് കാഞ്ഞിരത്തുങ്കൽ, 2012 (പുറം 178)&lt;/ref&gt; 1874 ആഗസ്റ്റ് 25-നു ജനിച്ച അദ്ദേഹം, എറണാകുളത്ത് 1956 ജനുവരി 10-ന് അന്തരിച്ചു. ഏറ്റവുമധികം കാലം [[സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാസഭ|സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ]] തലവനായിരുന്ന വ്യക്തി, [[കരിയാറ്റിൽ ഔസേപ്പ് മൽപാൻ|കരിയാറ്റിൽ മാർ യൗസേപ്പിനുശേഷം]] കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ മെത്രാപ്പോലീത്താ പദവിയിലെത്തി ഭരണഭാരം നിർവഹിച്ച ആദ്യ ഭാരതീയൻ എന്നീ നിലകളിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയനാണ്.

==ജീവിതാരംഭം==
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനു]] സമീപമുള്ള [[ചെമ്പ്, കോട്ടയം ജില്ല|ചെമ്പ്]] ഗ്രാമത്തിലെ കണ്ടത്തിൽ തൊമ്മൻ വർക്കിയും, [[മാഞ്ഞൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാഞ്ഞൂർ കരയിൽ]] മാൻവെട്ടത്തെ നൂറോക്കരി കുടുംബാംഗമായ ത്രേസ്യാമ്മായും ആയിരുന്നു ആഗസ്തീനോസിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ. സ്വഗ്രാമമായ ചെമ്പിലെ പ്രാഥമികവിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[വൈക്കം]] മിഡിൽ സ്കൂളിൽ ചേർന്ന് അദ്ദേഹം സ്കൂൾ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി.&lt;ref name =&quot;begin&quot;/&gt;

==പൗരോഹിത്യം==
സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ആഗസ്തീനോസ് വൈദികവൃത്തി സ്വീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.  പിതൃസഹോദരനായ തോമാക്കത്തനാർ അതിനു വേണ്ട സഹായങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുത്തു. 1887 നവംബർ 4-ന്  [[വാഴക്കുളം|വാഴക്കുളത്തെ]] കർമ്മലീത്താ സെമിനാരിയിൽ വൈദികാർത്ഥിയായ ആഗസ്തീനോസ് 1888 ജൂലൈ 24-ന് മാന്നാനത്തെ വൈദികവിദ്യാലയത്തിലേയ്ക്കു മാറി. അഞ്ചുവർഷത്തെ സെമിനാരി പഠനത്തിനു ശേഷം 1892-ൽ അദ്ദേഹം, [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ]] പ്രാവീണ്യം സമ്പാദിക്കുന്നതിനായി [[ചങ്ങനാശേരി|ചങ്ങനാശേരിയിലെ]] സെന്റ് ബർക്ക്മാൻസ് ഹൈസ്കൂളിൽ ചേർന്നു. 1893 ജൂലൈ മാസത്തിൽ സഭാധികാരികൾ അദ്ദേഹത്തെ, പൗരോഹിത്യത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള ഉപരിപഠനത്തിനായി [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിൽ]] [[കാൻഡി|കാൻഡിയിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ പേപ്പൽ സെമിനാരിയിൽ അയച്ചു.  അവിടെ എട്ടരവർഷത്തെ പഠനത്തിനു ശേഷം 1901 ഡിസംബർ 21-ന്, 27-ആമത്തെ വയസ്സിൽ , ആഗസ്തീനോസ്, കാൻഡി മെത്രാൻ മോൺസിഞ്ഞോർ പാഞ്ഞാനിയിൽ നിന്ന് വൈദികപട്ടം സ്വീകരിച്ചു.&lt;ref name =&quot;begin&quot;/&gt;

==സഹായമെത്രാൻ==
പുരോഹിതനായി നാട്ടിൽ മടങ്ങിയെത്തിയ ആഗസ്തീനോസ്, കുറെക്കാലം [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള]] കുലശേഖരമംഗലം, വടയാർ എന്നീ പള്ളികളിൽ വികാരിയായിരുന്നു. താമസിയാതെ അദ്ദേഹം [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തെ]] പെറ്റി സെമിനാരിയുടെ ആദ്യത്തെ റെക്ടറായി നിയമിതനായി. അതോടൊപ്പം, എറണാകുളം വികാരിയാത്തിന്റെ വികാരി അപ്പസ്തോലിക്ക ആയിരുന്ന ളൂയീസ് പഴേപറമ്പിലിന്റെ സെക്രട്ടറിസ്ഥാനവും ലഭിച്ചു. 1911 ആഗസ്റ്റ് 29-ന് പത്താം പീയൂസ് മാർപ്പാപ്പ അദ്ദേഹത്തെ, എറണാകുളം വികാരിയാത്തിന്റെ സഹായമെത്രാനായി നിയമിച്ചു. 1911 ഡിസംബർ 3-ന് കാൻഡി ഭദ്രാസനപ്പള്ളിയിൽ, ഡെലിഗേറ്റ് അപ്പസ്തോലിക്ക മോൺ. ലദിസ്ലാവുസ് സലേസ്കിയുടെ മുഖ്യകാർമ്മികത്വ്വത്തിൽ ആയിരുന്നു ആഗസ്തീനോസിന്റെ മെത്രാഭിഷേകം.&lt;ref name =&quot;sahaya&quot;&gt;വറുഗീസ് കാഞ്ഞിരത്തുങ്കൽ, 2012 (പുറം 179)&lt;/ref&gt;

വികാരി അപ്പസ്തോലിക്ക മാർ ളൂയീസിന്റെ കീഴിൽ സഹായമെത്രാനായിരുന്ന ആഗസ്തീനോസ്,  ഇടക്കാലത്ത് മാർ ളൂയീസുമായി അഭിപ്രായഭിന്നതയിലായി. അതിനാൽ അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് കൊരട്ടിപ്പള്ളിയിൽ താമസമാക്കേണ്ടി വന്നു.&lt;ref name =&quot;sahaya&quot;/&gt;

==മെത്രാപ്പോലീത്ത==
1919 ഡിസംബർ 9ന് മാർ ളൂയീസ് മരണമടഞ്ഞതോടെ എറണാകുളം വികാരിയാത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ചുമതല ആഗസ്തീനോസിനായി. 1923 ഡിസംബർ 21-ന് പതിനൊന്നാം പീയൂസ് മാർപ്പാപ്പ പുറപ്പെടുവിച്ച  &quot;റൊമാനി പൊന്തിഫിചെസ്&quot; എന്ന ലിഖിതം, സിറോ-മലബാർ ഹയരാർക്കി സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു. ഹയരാർക്കിയുടെ ആസ്ഥാനമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട എറണാകുളം വികാരിയാത്ത് അതോടൊപ്പം അതിരൂപതയായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;സെക്കന്ററി സ്കൂളുകളിലെ ഉപയോഗത്തിനായി പാലാ രൂപതയുടെ പാഠപുസ്തകസമിതി, 1966-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'തിരുസഭാചരിത്രസംഗ്രഹം' (പുറങ്ങൾ 109-111)&lt;/ref&gt; സിറോ-മലബാർ ഹയരാർക്കിയുടെ ആദ്യത്തെ തലവനും, പുതിയ അതിരൂപതയുടെ പ്രഥമമെത്രാപ്പോലീത്തയുമായി കണ്ടത്തിൽ ആഗസ്തീനോസ് നിയമിതനായി. 1924 നവംബർ 16-ന് അദ്ദേഹം, [[മാർപ്പാപ്പ|മാർപ്പാപ്പയുടെ]] പ്രത്യേക പ്രതിനിധിയായി കേരളത്തിലെത്തിയ വിസിറ്റർ അപ്പസ്തോലിക്, അലെക്സിസ് ഏം. ലെപ്പിസിയെയിൽ നിന്ന് മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ സ്ഥാനവസ്ത്രമായ [[പാലിയം]] സ്വീകരിച്ചു.&lt;ref name =&quot;sahaya&quot;/&gt;

1925-ൽ സിറോ-മലബാർ ഹയരാർക്കിയുടെ സ്ഥാപനത്തിൽ മാർപ്പാപ്പയ്ക്ക് നന്ദി പറയാനും [[കൊച്ചുത്രേസ്യ|വിശുദ്ധ കൊച്ചുത്രേസ്യായുടെ]] നാമകരണച്ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാനുമായി റോമിലേക്കു പോയ അദ്ദേഹം മടക്കയാത്രയിൽ ഫ്രാൻസിലെ കത്തോലിക്കാ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമായ [[ലൂർദുമാതാവ്|ലൂർദ്ദിനു]] പുറമേ, [[പാരിസ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ഡബ്ലിൻ]] തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു. മെത്രാപ്പോലീത്ത എന്ന നിലയിൽ ആഗസ്തീനോസിന്റെ മൂന്നു ദശാബ്ദക്കാലത്തെ ഭരണം സംഭവബഹുലമായിരുന്നു.  ഒട്ടേറെ പുതിയ ദേവാലയങ്ങളും, വിദ്യാലയങ്ങളും, ആശുപത്രികളും, അഗതിമന്ദിരങ്ങളും സന്യാസഭവനങ്ങളും അതിരൂപതയിൽ ഇക്കാലത്ത് ആരംഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ernakulamarchdiocese.org/history.php |title=Ernakulamarichdiocese.org: 'History' |access-date=2013-08-21 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160122/http://www.ernakulamarchdiocese.org/history.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ക്ലാരസഭ, ആരാധനാസഭ തുടങ്ങിയ സന്യാസിനീസമൂഹങ്ങളുടെ ശാഖകൾ എറണാകുളം അതിരൂപതയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് ഇക്കാലത്തായിരുന്നു. സി.എസ്.ടി. സഭ, വിൻസെൻഷ്യൻ സമൂഹം&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vincentiancongregation.com/main/History.asp |title=Vincentian Congregation, A Brief History |access-date=2013-08-20 |archive-date=2010-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100606153710/http://www.vincentiancongregation.com/main/History.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അഗതികളുടെ സഹോദരികൾ, നസ്രത്തു സഹോദരികൾ&lt;ref&gt;[http://www.smcim.org/cong/csn/article/188 Congregation of the Sisters of Nazareth, Memorable Dates]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; തുടങ്ങിയ പുതിയ സന്യാസസമൂഹങ്ങൾക്കും അക്കാലത്തു തുടക്കമായി. 1930-ൽ അഖിലകേരള കത്തോലിക്കാ കോൺഗ്രസിന്റെ സ്ഥാപനത്തെയും അദ്ദേഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.

പ്രസാധന രംഗത്ത് ആഗസ്തീനോസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത പ്രത്യേകം താത്പര്യം കാട്ടി. അതിന്റെ ഫലമായി 1921-ൽ ഏറണാകുളത്തെ മാർ ളൂയീസ് മെമ്മോറിയൽ പ്രസ്സും &quot;എറണാകുളം മിസ്സം&quot; എന്ന മാസിക ആരംഭിച്ചു.  1927-ൽ, പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള കത്തോലിക്കാ ആനുകാലികായി വളർന്ന [[സത്യദീപം]] വാരികയും, 1936-ൽ &quot;മലബാർ മെയിൽ&quot; എന്ന ദിനപത്രവും തുടങ്ങി.

1936, കണ്ടത്തിൽ ആഗസ്തീനോസിന്റെ മെത്രാഭിഷേകരജതജൂബിലി വർഷമായിരുന്നു.  ആ അവസരത്തിൽ, കത്തോലിക്കാസഭയ്ക്കു ചെയ്ത സേവനങ്ങളുടെ അംഗീകാരമായി വത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ &quot;തിരുസിംഹാസനസഹായകൻ&quot; (Assistant at the Pontifical Throne), &quot;റോമൻ പ്രഭു&quot; (Roman Count) എന്നീ പദവികൾ നൽകി ബഹുമാനിച്ചു.&lt;ref name =&quot;count&quot;&gt;വറുഗീസ് കാഞ്ഞിരത്തുങ്കൽ, 2012 (പുറം 187)&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;grave&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ernakulamarchdiocese.org/former_prelates.php |title=Ernakulamarchdiocese.org. &quot;Former Prelates&quot; |access-date=2013-08-21 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208130644/http://www.ernakulamarchdiocese.org/former_prelates.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

തോമാശ്ലീഹായുടെ ഭാരതസന്ദർശനത്തിന്റെ 19-അം ശതാബ്ദിയായി കരുതപ്പെട്ട 1952-ൽ, ആ സന്ദർശനത്തെ സംബന്ധിച്ച സുറിയാനിക്രിസ്ത്യാനികളുടെ പരമ്പരാഗതബോദ്ധ്യം വത്തിക്കാൻ പ്രഖ്യാപങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കിട്ടാൻ അദ്ദേഹം മുൻകൈയ്യെടുത്തു.&lt;ref name =&quot;count&quot;/&gt;

==മരണം==
1953-ൽ ആഗസ്തീനോസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ നിർദ്ദേശാനുസരണം [[സത്യദീപം]] വാരികയുടെ പത്രാധിപരായിരുന്ന [[ജോസഫ് പാറേക്കാട്ടിൽ]] എറണാകുളം അതിരൂപതയുടെ സഹായമെത്രാനായി നിയമിതനായി. 1956 ജനുവരി 10-ആം തിയതി 82-ആമത്തെ വയസ്സിൽ കണ്ടത്തിൽ ആഗസ്തീനോസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത മരണമടഞ്ഞു.&lt;ref&gt;&quot;Mgr. Augustine Kandathil, Archbishop of Ernakulam and Metropolitan of the Syro-Malabar Rite in South India—the St. Thomas Catholics—has died at the age of 81&quot; [http://archive.catholicherald.co.uk/article/13th-january-1956/1/mgr-kandathil 1956 ജനുവരി 13-ന് ബ്രിട്ടണിലെ കാത്തലിക് ഹെറാൾഡ് ദിനപത്രം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വാർത്ത]&lt;/ref&gt; ജനുവരി 12-ന് എറണാകുളത്തെ കത്തീഡ്രൽ പള്ളിയിൽ, പ്രധാന ബലിപീഠത്തിനു സമീപം അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിച്ചു. 1974 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ആഗസ്തീനോസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ഭൗതികാവശിഷ്ടം എറണാകുളത്തെ പുതിയ ബസിലിക്കായിലേക്കു മാറ്റി.&lt;ref name =&quot;grave&quot;&gt;[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=67776269 Find a Grave, Archbishop Augustine Kandathil]&lt;/ref&gt;

==കുറിപ്പുകൾ==
{{കുറിപ്പ്|൧|}}1783-ൽ കത്തോലിക്കാസഭയിലെ ഭാരതീയനായ ആദ്യത്തെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അഭിഷിക്തനായ കരിയാറ്റിൽ മാർ യൗസേപ്പ്, നിയുക്തിയെ തുടർന്ന് കേരളത്തിലെത്തി അധികാരമേറ്റെടുക്കുന്നതിനു മുൻപ് 1786-ൽ ഗോവയിൽ മരിച്ചു. &lt;ref&gt;'തിരുസഭാചരിത്രസംഗ്രഹം' (പുറങ്ങൾ 100-102)&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
==ഗ്രന്ഥസൂചി==
*George Thalian: [http://kandathil.org/kandathil/kandathil.html ''The Great Archbishop Augustine W. Kandathil, D. D.: the Outline of a Vocation''], Bp. Louis Memorial Press, 1961.
*വറുഗീസ് കാഞ്ഞിരത്തുങ്കൽ, &quot;വക്കീൽ സിറിയക്ക് കണ്ടത്തിൽ: ജീവചരിത്രം&quot;, 2012 (പുറങ്ങൾ 178-88)

[[വർഗ്ഗം:സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്താമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1874-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 25-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 10-ന് മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1956-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>atbrz0sf6ag2n4rp5d3he7i8o8yqwkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹരികെ തടാകം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337703</id>
    <revision>
      <id>4614130</id>
      <parentid>4584238</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T11:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-71097-7</username>
        <id>216674</id>
      </contributor>
      <comment>better image</comment>
      <origin>4614130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5075" sha1="l22w49vut385wvn64a506c7zdaws129" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Harike Wetland}}
{{Infobox body of water
 | name = Harike Wetland and Harike Lake
 | image = Harike.jpg
 | caption = Harike
 | alt = View of Harike Lake
 | image_bathymetry = 
 | caption_bathymetry = 
 | location = [[Punjab (India)|Punjab]]
 | coords = {{coord|31.15|74.97|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}}
 | pushpin_map = India Punjab#India
 | pushpin_map_alt = Location of Harike Lake
 | type = Freshwater 
 | inflow = Beas and Satluj Rivers
 | outflow = 
 | catchment = 
 | basin_countries = [[India]]
 | length = 
 | width = 
 | area = {{convert|4100|ha}}
 | depth = 
 | max-depth = {{convert|2|m}}
 | volume = 
 | residence_time = 
 | shore = 
 | elevation = {{convert|210|m}}
 | islands = Thirty three islands
 | cities = Harike
|extra = {{Designation list
 | embed = yes
 | designation1 = Ramsar
 | designation1_offname = Harike Lake
 | designation1_date =23 March 1990
 | designation1_number = 462&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Harike Lake|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/462|access-date=25 April 2018}}&lt;/ref&gt;}}
}}

[[File:Harike.jpg|thumb|400 px|ഹരികെ]]
'''ഹരികെ തടാകം''' അഥവാ '''ഹരി-കെ-പട്ടൻ''' (Harike Wetland and Harike Lake) എന്നത് [[Punjab|പഞ്ചാബിലെ]] [[തരൻ താരൻ സാഹിബ്  ജില്ല]]യുടെയും [[ഫിറോസ്‌പൂർ ജില്ല]]യുടെയും അതിരിലുള്ളതും [[വടക്കേ ഇന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയതുമായ ഒരു [[നീർത്തടം|നീർത്തടമാണ്]]. ഒരേ സമയം വന്യ‍ജീവി സങ്കേതവും, [[റാംസർ ഉടമ്പടി|റാംസർ]] സൈറ്റുമായ ഹരികെ തടാകം ദേശാടനനീർപക്ഷികളുടെ ശൈത്യകാലവസതിയാണ്. ഈ തടാകത്തിൽ പൊന്തിക്കിടക്കുന്ന ധാരാളം പൊന്തക്കാടുകളുണ്ട്. തടാകത്തിൽ ആകെ 33 ദ്വീപുകളുണ്ട്.
ദേശിയപക്ഷികൾ ​എത്തുന്ന കാലങ്ങളിൽ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന [[White-headed duck|വൈറ്റ് ഹെഡഡ് ഡക്ക്]] വരാറുണ്ട്. [[adjutant (bird)|അഡ്ജുറ്റൻഡ്]], [[Painted stork|വർണ്ണക്കൊക്ക്]], [[Black-necked stork|ബ്ലാക്ക് നെക്കഡ് സ്റ്റോർക്ക്]], വിവിധയിനം ഇരണ്ടകൾ, പരുന്തുകൾ, [[Pallid harrier|മേടുതപ്പി]] തുടങ്ങിയ പക്ഷികളെ ഇവിടെ കാണാം. അതീവ ഗുരുതര വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന [[White-backed vulture|ഒാറിയന്റൽ വൈറ്റ് ബാക്കഡ് വൾച്ചർ]] തുടങ്ങിയവയും ഇവിടെയുണ്ട്&lt;ref&gt;സെന്റർ ഫോർ എൻവയോൺമെന്റ് എജ്യുക്കേഷൻ പുറത്തിറക്കിയ 'ജൈവവൈവിധ്യം-നമ്മുടെ പൈത്രകം,നമ്മുടെ സമ്പത്ത്,നമ്മുടെ ഉത്തരവാദിത്തം' എന്ന പുസ്തകം&lt;/ref&gt;

==ഗ്യാലറി==
&lt;gallery&gt;
Image:GreenPigmyGoose.PNG|Pygmy goose
Image:Yellow crowned Woodpecker (Male) I3 IMG 9638.jpg|Yellow-crowned woodpecker
Image:Godwits and Gulls.jpg|Brown-headed gull
Image:Black-headed Gull - St James's Park, London - Nov 2006.jpg|Blackheaded gull
Image:Hen Harrier (Circus cyaneus) (45960863151).jpg|Hen harrier
Image:Cetti's zanger.jpg|Cetti's warbler
Image:Nelumbo nucifera nucifea0.jpg| Nelumbo nucifera –Lotus
Image:Illustration Najas marina0.jpg
&lt;!-- Deleted image removed: Image:Harike_Wildlife_Sanctuary.jpg| Harike Wild life Sanctury&lt;ref name=&quot;Hop Around India&quot;&gt;{{cite web|title='''Harike Wild life Sanctury'''|url=http://www.hoparoundindia.com/punjab/harike-wildlife-sanctuary-attractions/harike-wildlife-sanctuary.aspx|accessdate=25 May 2012}}&lt;/ref&gt; WET LAND --&gt;
&lt;!-- Deleted image removed: Image:Acacia nilotica Hbt2.jpg|Acacia nilotica --&gt;
Image:Prosopis juliflora, known as the Velvet Mesquite (10078437503).jpg| Prosopis juliflora
&lt;/gallery&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == 

{{CC|Harike Wetland}}

[[വർഗ്ഗം:അമൃത്‌സർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബിലെ തടാകങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബിലെ തടാകങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)]]</text>
      <sha1>l22w49vut385wvn64a506c7zdaws129</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Viswaprabha/Test13</title>
    <ns>2</ns>
    <id>417489</id>
    <revision>
      <id>4614127</id>
      <parentid>4613009</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>105900</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4614127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9492" sha1="obbk3q4wp1yevrmz21lilkr7w0eaes0" xml:space="preserve">{{Wikidata list |sparql=SELECT ?item  WHERE {  ?item wdt:P31 wd:Q6256.  }  |columns=label:Article }}
{| class='wikitable sortable'
! Article
|-
| [[കാനഡ]]
|-
| [[ജപ്പാൻ]]
|-
| [[നോർവെ]]
|-
| [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്]]
|-
| [[ഹംഗറി]]
|-
| [[സ്പെയിൻ]]
|-
| [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]
|-
| [[ബെൽജിയം]]
|-
| [[ലക്സംബർഗ്]]
|-
| [[ഫിൻലാന്റ്]]
|-
| [[സ്വീഡൻ]]
|-
| [[ഡെന്മാർക്ക്]]
|-
| [[പോളണ്ട്]]
|-
| [[ലിത്വാനിയ]]
|-
| [[ഇറ്റലി]]
|-
| [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]]
|-
| [[ഓസ്ട്രിയ]]
|-
| [[ഗ്രീസ്]]
|-
| [[തുർക്കി]]
|-
| [[പോർച്ചുഗൽ]]
|-
| [[നെതർലന്റ്സ്]]
|-
| [[ഉറുഗ്വേ]]
|-
| [[ഈജിപ്റ്റ്|ഈജിപ്റ്റ്‌]]
|-
| [[മെക്സിക്കോ]]
|-
| [[കെനിയ]]
|-
| [[എത്യോപ്യ]]
|-
| [[ഘാന]]
|-
| [[ഫ്രാൻസ്]]
|-
| [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]
|-
| [[ചൈന]]
|-
| [[ബ്രസീൽ]]
|-
| [[റഷ്യ]]
|-
| [[ജർമ്മനി]]
|-
| [[ബെലാറുസ്]]
|-
| [[ഐസ്‌ലാന്റ്]]
|-
| [[എസ്റ്റോണിയ]]
|-
| [[ലാത്വിയ|ലാത്‌വിയ]]
|-
| [[ഉക്രൈൻ]]
|-
| [[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌]]
|-
| [[സ്ലോവാക്യ]]
|-
| [[സ്ലൊവീന്യ]]
|-
| [[മൊൾഡോവ]]
|-
| [[റൊമാനിയ]]
|-
| [[ബൾഗേറിയ]]
|-
| [[വടക്ക് മാസിഡോണിയ|നോർത്ത് മാസിഡോണിയ]]
|-
| [[അൽബേനിയ]]
|-
| [[ഗ്രീൻലാൻഡ്]]
|-
| [[ക്രൊയേഷ്യ]]
|-
| [[ബോസ്നിയ ഹെർസെഗോവിന]]
|-
| [[അസർബെയ്ജാൻ]]
|-
| [[അൻഡോറ]]
|-
| [[സൈപ്രസ്]]
|-
| [[ജോർജ്ജിയ (രാജ്യം)|ജോർജ്ജിയ]]
|-
| [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|ഖസാഖ്‌സ്ഥാൻ]]
|-
| [[മാൾട്ട]]
|-
| [[മൊണാക്കോ]]
|-
| [[മൊണ്ടിനെഗ്രോ|മോണ്ടെനെഗ്രൊ]]
|-
| [[വത്തിക്കാൻ നഗരം]]
|-
| [[സാൻ മരീനോ]]
|-
| [[ക്യൂബ]]
|-
| [[ബെലീസ്]]
|-
| [[ബാർബേഡോസ്|ബർബാഡോസ്]]
|-
| [[ഇന്തോനേഷ്യ]]
|-
| [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]
|-
| [[അൾജീറിയ]]
|-
| [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ]]
|-
| [[ചിലി]]
|-
| [[സിംഗപ്പൂർ]]
|-
| [[ലിക്റ്റൻ‌സ്റ്റൈൻ]]
|-
| [[ബഹ്റൈൻ]]
|-
| [[അർമേനിയ]]
|-
| [[സെർബിയ]]
|-
| [[ഓസ്ട്രേലിയ]]
|-
| [[അർജന്റീന]]
|-
| [[പെറു]]
|-
| [[ഉത്തര കൊറിയ]]
|-
| [[കംബോഡിയ]]
|-
| [[കിഴക്കൻ ടിമോർ]]
|-
| [[ഛാഡ്]]
|-
| [[ന്യൂസീലൻഡ്]]
|-
| [[ഇന്ത്യ]]
|-
| [[തുവാലു]]
|-
| [[ടോങ്ക]]
|-
| [[സമോവ]]
|-
| [[സോളമൻ ദ്വീപുകൾ]]
|-
| [[വാനുവാടു]]
|-
| [[പാപുവ ന്യൂ ഗിനിയ]]
|-
| [[പലാവു]]
|-
| [[നൗറു]]
|-
| [[ഫെഡറേറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഓഫ് മൈക്രോനേഷ്യ|മൈക്രോനേഷ്യ]]
|-
| [[മാർഷൽ ദ്വീപുകൾ]]
|-
| [[കിരീബാസ്]]
|-
| [[മംഗോളിയ]]
|-
| [[ഫിജി]]
|-
| [[വെനസ്വേല|വെനിസ്വേല]]
|-
| [[സുരിനാം]]
|-
| [[പരഗ്വെ]]
|-
| [[ഗയാന]]
|-
| [[ഇക്വഡോർ]]
|-
| [[കൊളംബിയ]]
|-
| [[സിന്റ് മാർട്ടൻ]]
|-
| [[കുക്ക് ദ്വീപുകൾ]]
|-
| [[കിങ്ഡം ഓഫ് നെതർലാന്റ്സ്]]
|-
| [[നിയുവെ]]
|-
| [[സോമാലിലാന്റ്]]
|-
| ''[[:d:Q165763|Principality of Waldeck]]''
|-
| ''[[:d:Q188736|Bosnia]]''
|-
| ''[[:d:Q200262|Kingdom of Navarre]]''
|-
| [[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|പലസ്തീൻ രാജ്യം]]
|-
| ''[[:d:Q825489|County Pyrmont]]''
|-
| ''[[:d:Q977566|sub-Roman Britain]]''
|-
| ''[[:d:Q1147441|British North Borneo]]''
|-
| ''[[:d:Q2480041|Italy in the Middle Ages]]''
|-
| ''[[:d:Q3112053|Melayu]]''
|-
| ''[[:d:Q3284315|Samudra Pasai]]''
|-
| ''[[:d:Q12191529|Emirate of Lengeh]]''
|-
| ''[[:d:Q42345769|Catalan Republic]]''
|-
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''
|-
| ''[[:d:Q111650663|Pasai]]''
|-
| ''[[:d:Q126282254|Joseon Cybernation]]''
|-
| ''[[:d:Q131588685|അൽ ഖവാസിം എമിറേറ്റ്]]''
|-
| ''[[:d:Q137386301|British Colony of Jamaica]]''
|-
| [[ബൊളീവിയ]]
|-
| [[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ]]
|-
| [[സെന്റ് വിൻസന്റ് ആൻഡ് ഗ്രനഡീൻസ്|സെയ്ന്റ് വിൻസന്റ് ഗ്രനഡീൻസ്]]
|-
| [[സെയ്ന്റ് ലൂസിയ]]
|-
| [[സെന്റ് കിറ്റ്‌സ് ആൻഡ് നെവിസ്|സെയ്ന്റ് കിറ്റ്സ് നീവസ്]]
|-
| [[ജമൈക്ക]]
|-
| [[ഗ്രനേഡ]]
|-
| [[ഗ്വാട്ടിമാല]]
|-
| [[ബഹാമാസ്]]
|-
| [[ആന്റീഗയും ബാർബ്യൂഡയും|ആന്റിഗ്വ ബർബുഡ]]
|-
| [[ഹോണ്ടുറാസ്]]
|-
| [[ഡൊമനിക്ക]]
|-
| [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]]
|-
| [[ഹെയ്റ്റി]]
|-
| [[എൽ സാൽവദോർ]]
|-
| [[ഇറാൻ]]
|-
| [[ഇറാഖ്‌]]
|-
| [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]
|-
| [[ഇസ്രയേൽ]]
|-
| [[പാനമ|പനാമ]]
|-
| [[യെമൻ]]
|-
| [[ജോർദാൻ]]
|-
| [[നിക്കരാഗ്വ]]
|-
| [[കിർഗ്ഗിസ്ഥാൻ]]
|-
| [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]]
|-
| [[ലാവോസ്]]
|-
| [[ലെബനാൻ]]
|-
| [[മാലിദ്വീപ്]]
|-
| [[മലേഷ്യ]]
|-
| [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]]
|-
| [[നേപ്പാൾ]]
|-
| [[ഒമാൻ]]
|-
| [[പാകിസ്താൻ]]
|-
| [[ഖത്തർ]]
|-
| [[സൗദി അറേബ്യ]]
|-
| [[ശ്രീലങ്ക]]
|-
| [[സിറിയ]]
|-
| [[താജിക്കിസ്ഥാൻ]]
|-
| [[തായ്‌വാൻ]]
|-
| [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ് ലാന്റ്]]
|-
| [[തുർക്‌മെനിസ്ഥാൻ]]
|-
| [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ]]
|-
| [[വിയറ്റ്നാം]]
|-
| [[ദക്ഷിണ കൊറിയ]]
|-
| [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ]]
|-
| [[ബംഗ്ലാദേശ്]]
|-
| [[മാലി]]
|-
| [[അംഗോള]]
|-
| [[ഭൂട്ടാൻ]]
|-
| [[ബ്രൂണൈ]]
|-
| [[ടാൻസാനിയ]]
|-
| [[ഫിലിപ്പീൻസ്]]
|-
| [[മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്]]
|-
| [[ടോഗോ]]
|-
| [[ടുണീഷ്യ]]
|-
| [[സാംബിയ]]
|-
| [[സിംബാബ്‌വെ]]
|-
| [[ദക്ഷിണ സുഡാൻ]]
|-
| [[ബെനിൻ]]
|-
| [[ബോട്സ്വാന]]
|-
| [[ബർക്കിനാ ഫാസോ]]
|-
| [[ബറുണ്ടി]]
|-
| [[കൊമോറസ്]]
|-
| [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ]]
|-
| [[ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ]]
|-
| [[ജിബൂട്ടി]]
|-
| [[ഇക്വറ്റോറിയൽ ഗിനി]]
|-
| [[എരിട്രിയ]]
|-
| [[ഗാബോൺ]]
|-
| [[ഗാംബിയ]]
|-
| [[ഗിനി]]
|-
| [[ഗിനി-ബിസൗ]]
|-
| [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]
|-
| [[കാമറൂൺ]]
|-
| [[കേപ്പ് വേർഡ്]]
|-
| [[ലെസോത്തോ]]
|-
| [[ലൈബീരിയ]]
|-
| [[ലിബിയ]]
|-
| [[മഡഗാസ്കർ]]
|-
| [[മലാവി]]
|-
| [[മൗറിത്താനിയ]]
|-
| [[മൗറീഷ്യസ്]]
|-
| [[മൊറോക്കൊ]]
|-
| [[മൊസാംബിക്ക്]]
|-
| [[നമീബിയ]]
|-
| [[നൈജർ]]
|-
| [[നൈജീരിയ]]
|-
| [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]]
|-
| [[റുവാണ്ട]]
|-
| [[സാവോ ടോം ആൻഡ് പ്രിൻസിപ്പെ]]
|-
| [[സെനെഗൽ]]
|-
| [[സെയ്‌ഷെൽസ്|സെയ് ഷെൽസ്]]
|-
| [[സീറാ ലിയോൺ]]
|-
| [[സൊമാലിയ]]
|-
| [[സുഡാൻ]]
|-
| [[ഇസ്വാറ്റിനി]]
|-
| [[കൊസോവോ|കൊസോവ്]]
|-
| [[അരൂബ]]
|-
| [[നോർതേൺ സൈപ്രസ്]]
|-
| [[കുറകാവോ]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>obbk3q4wp1yevrmz21lilkr7w0eaes0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437208</id>
    <revision>
      <id>4614062</id>
      <parentid>4611441</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T20:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a small info added</comment>
      <origin>4614062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31830" sha1="b98x7timui4cw64sqahvl0m9txys1e1" xml:space="preserve">{{prettyurl/wikidata}}
{{Needs image}}
{{Infobox Mandir
|name                 =മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം
|image                = 
|image_size           = frameless
|alt                  = 
|caption              = 
|pushpin_map          =
|latd = | latm =  | lats =  | latNS = N
|longd= | longm= | longs =| longEW = E
|coordinates_region   = &lt;!-- See [[ISO 3166-1 alpha-2]]: IN for India, ... --&gt;
|coordinates_display  = title
|coordinates_footnotes= 
|map_caption          = 
|map_size             = 250
|other_names          =മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ കോവിൽ&lt;br&gt;മണ്ടയ്ക്കാട്ട് ക്ഷേത്രം
|devanagari           =
|sanskrit_translit    =
|tamil                =மண்டைக்காடு ஸ்ரீ பகவதி அம்மன் கோவில்
|marathi              =
|bengali              =
|chinese              =
|pinyin               =
|malay                =
|script_name          = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
|script               = &lt;!--Enter the template name in the local script used --&gt;
|country              = [[ഇന്ത്യ]]
|state/province       = [[തമിഴ്‌നാട്]]
|district             = [[കന്യാകുമാരി ജില്ല]]
|locale               = [[കുളച്ചൽ]]
|elevation_m          =
|elevation_footnotes  = 
|primary_deity        = [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]
|important_festivals  =കൊട മഹോത്സവം, [[നവരാത്രി]]
|architectural_styles = കേരളീയ ശൈലി
|number_of_temples    =
|number_of_monuments  =
|inscriptions         =
|date_established     =&lt;!--Refers to establishment of the original temple--&gt;
|date_built           =&lt;!--Refers to building of the current temple structure/building --&gt;
|creator              = 
|temple_board         =
|website              = 
}}

[[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി ജില്ലയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള [[കുളച്ചൽ|കുളച്ചലിനു]] സമീപം മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ [[പരാശക്തി|ഭഗവതി]] [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രമാണ്]] '''മണ്ടയ്ക്കാട് ശ്രീ ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം'''. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ശ്രീചക്രത്തിന് മുകളിലെ ഒരു ചിതൽപുറ്റിനുള്ളിൽ കുടിയിരിക്കുന്ന  ആദിപരാശക്തിയായ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]യാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. മണ്ടയ്ക്കാട് അമ്മൻ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/New-flag-post-for-Mondaicaud-temple/article17207377.ece |title=New flag post for Mondaicaud temple |date=7 February 2017 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 

[[കടവ്|കടൽത്തീരത്തോടു]] ചേർന്നു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുവാൻ [[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാരാളം ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്. തിരുവതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ മഹാരാജാവ് നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രമാണിത് എന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നു. [[വൈകുണ്ഠസ്വാമി|വൈകുണ്ഠ സ്വാമികൾ]] രചിച്ച ''അഖിലത്തിരട്ട്'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ മണ്ടയ്ക്കാട്ട് ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. നാഗർകോവിൽ-കുളച്ചൽ സംസ്ഥാന പാതയിൽ മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

[[ഇടുമുടി|സ്ത്രീകൾക്ക് ഇടുമുടിക്കെട്ടുമായി]] പ്രവേശിക്കാമെന്നതിനാൽ 'സ്ത്രീകളുടെ [[ശബരിമല]]' എന്നും മണ്ടക്കാട് ക്ഷേത്രത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. കുരുമുളകും തേങ്ങയും ആണ് ഇരുമുടിയിൽ നിറയ്ക്കുന്നത്. ശബരിമലയിലേതിന്  സമാനമായി ‘അമ്മേ ശരണം ദേവി ശരണം’ വിളികളോടെയാണ് ഇവിടെ ദർശനം നടത്തേണ്ടത്. കുംഭ മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന (മാർച്ച്) നടക്കുന്ന 'കൊട മഹോത്സവം' (കൊടൈവിഴ) ആണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഉത്സവം|ആഘോഷം]]. കുംഭമാസത്തിലെ അവസാന ചൊവ്വാഴ്ച ആണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവം. ഇത് മണ്ടയ്ക്കാട് കൊട എന്നറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/malayalam-news/nagarkovil-1.2656482|title=മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയപടുക്കപൂജ ഇന്ന്......|date=2018-03-09|publisher=[[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം]]|language=മലയാളം|accessdate=13 August 2018}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2001/09/28/stories/13280796.htm |title= A temple where legends abound  |date=28 September 2001 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; കൊടൈവിഴയോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ പടുക്ക, ഒടുക്കു പൂജ, ഏട്ടം കൊടൈ, ഭരണി കൊടൈ എന്നീ വിശേഷ പൂജകളുമുണ്ട്.  

ശാക്തേയ കൗളാചാരപ്രകാരം ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് [[മാംസം|മത്സ്യമാംസാഹാരങ്ങൾ]] പാകം ചെയ്യുന്നതും കഴിക്കുന്നതും ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. അടുത്തുള്ള കടൽ തീരത്തുനിന്നും [[മത്സ്യം]] വാങ്ങി കറിവച്ചു ഭഗവതിക്ക് നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആചാരമാണ്. [[പൊങ്കാല]] സമയത്ത്  മത്സ്യമാംസാഹാരങ്ങൾ പാചകം ചെയ്തു നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ സാധാരണ കാഴ്ചയാണ്. 

കുംഭ മാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി/മാർച്ച്‌) ഞായറാഴ്ച കൊട ഉത്സവം കൊടിയേറി കഴിഞ്ഞാൽ ക്ഷേത്രം എല്ലാ ദിവസവും 24 മണിക്കൂറും ദർശനത്തിനായി തുറന്നിരിക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഏതു സമയത്തും പൊങ്കാല അർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. നിവേദിക്കുന്നതും ഭക്തർക്ക് നേരിട്ട് ചെയ്യാം. പൂജാരിമാർ വന്ന്  നിവേദിക്കണമെന്ന നിർബന്ധമില്ല. 

ഉത്സവ സമയത്ത് തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നും വലിയ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നതിനാൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ഡിപ്പോയിൽ നിന്നും മണ്ടയ്ക്കാട്ടേക്ക് കെഎസ്ആർടിസി ധാരാളം [[ബസ്]] സർവീസുകൾ ഒരുക്കാറുണ്ട്.

=== പ്രതിഷ്ഠ ===
പതിനഞ്ച് [[അടി (ഏകകം)|അടിയോളം]] ഉയരമുള്ള [[ചിതൽ|ചിതൽപ്പുറ്റാണ്]] പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി കുടിക്കൊള്ളുന്നത് ഒരു  ചിതൽപ്പുറ്റിനുള്ളിലുള്ള ശ്രീചക്രത്തിലാണ് എന്നുള്ള  വിശ്വാസമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത. ഈ ചിതൽ പുറ്റ്  വളർന്ന് കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ് എന്നാണ് സങ്കല്പം. ചിതൽപ്പുറ്റിന് മുകളിൽ നിർമിച്ചിട്ടുള്ള ഭഗവതിയുടെ മുഖം ചന്ദനത്തടി കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ജഗദീശ്വരിയും സാക്ഷാൽ   ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കുടിയിരിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]] എന്നി ഭാവങ്ങൾ ഭഗവതിക്ക് കല്പിച്ചു വരുന്നു. എങ്കിലും കാളി എന്ന ഭാവം തന്നെയാണ് പ്രധാനം. &lt;ref name=&quot;ek&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;of&quot; /&gt;

=== മണ്ടയ്ക്കാട് കൊട ===
കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി/മാർച്ച്‌) ഒടുവിലത്തെ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് പ്രസിദ്ധമായ കൊട മഹോത്സവം. അന്ന് ഏകാദശിയാണെങ്കിൽ കൊട അതിന് മുൻപിലത്തെ ചൊവ്വാഴ്ച നടത്തുന്നു. മൊത്തം 17 ദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ് കൊട മഹോത്സവത്തിനുള്ളത്. കൊട മഹോത്സവത്തിന് 17 ദിവസം മുൻപ് വരുന്ന ഞായറാഴ്ച കൊടിയേറി പത്തു ദിവസത്തെ ഉത്സവമുണ്ട്. അത് അവസാനിക്കുന്നതും ഒരു ചൊവ്വാഴ്ചയാണ്. അതിനു ശേഷം വരുന്ന അടുത്ത ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് എട്ടാം കൊടയെന്ന പേരിൽ അഘോഷിക്കുന്നത്. 'വലിയ പടുക്ക' എന്നൊരു ചടങ്ങും അന്ന് നടക്കുന്നു. ധാരാളം മലരും, പഴവും, അട, വട, അപ്പം, തിരളി, മത്സ്യമാംസ ഭക്ഷണങ്ങൾ  മുതലായവയുണ്ടാക്കി ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു. അടുത്തുള്ള കടൽ തീരത്തുനിന്നും മത്സ്യം വാങ്ങി കറിവച്ചു പൊങ്കാലയായി ഭഗവതിക്ക് നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേക ആചാരമാണ്. 

ഞായറാഴ്ച കൊട ഉത്സവം കൊടിയേറി തുടങ്ങുന്നത് മുതൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭക്തജന തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം]] തുടങ്ങിയ സമീപ ജില്ലകളിൽ നിന്നുവരെ ധാരാളം ഭക്തർ എത്തിച്ചേരുന്നു. ഈ സമയം കെഎസ്ആർടിസി തിരുവനന്തപുരം ഡിപ്പോയിൽ നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക്  ധാരാളം പ്രത്യേക സർവീസ് ബസുകൾ ഓടിക്കാറുണ്ട്. 

തിങ്കളാഴ്ച രാത്രി വെള്ളിപ്പല്ലക്കിൽ ഭഗവതിയുടെ എഴുന്നള്ളത്തും ചക്രതീവെട്ടി ഊരുവലവും കഴിഞ്ഞാൽ ചൊവ്വാഴ്ച പുലർച്ചെവരെ നട തുടർന്നിരിക്കും. പിന്നീട് നടയടച്ചാൽ വൈകിട്ട് അഞ്ചു മണിയ്ക്കേ വീണ്ടും തുറക്കൂ.

അർദ്ധരാത്രിയോടയാണ് കൊടയുടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഒരു മണിയോടെ നടക്കുന്ന ഒടുക്കു പൂജയോടെ ഉൽസവത്തിന് കൊടിയിറങ്ങും. ഭഗവതിക്ക് മുന്നിൽ ചോറും വിഭവങ്ങളും ഒരുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ഒടുക്ക്. അടുത്തുള്ള ശാസ്താവിന്റെ കോവിലിലാണ് ഒടുക്കിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഒൻപത് മൺപാത്രങ്ങളിലായി നിറച്ച നിവേദ്യം ഒറ്റവെള്ളത്തുണി കൊണ്ട് മൂടിയാണ് ദേവിസമക്ഷം എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. നാഗസ്വരവും വെളിച്ചപ്പാടും അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകും.
ക്ഷേത്രപരിസരം ഈ സമയം മൗനമായ പ്രാർത്ഥനയാൽ മുഴുകും. എത്ര ആൾത്തിരക്കുണ്ടെങ്കിലും എഴുന്നള്ളിപ്പ് സമയത്ത് ആരും സംസാരിക്കില്ല. ഒടുക്കിന് ശേഷം ഗുരുസിപൂജ നടക്കും. ഇത് കഴിഞ്ഞ് ദീപാരാധനയോടെ നടയടയ്ക്കും.

നിരവധി സ്ത്രീകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് മലയാളികൾ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തോടെ മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ശബരിമലയിലേതിന് സമാനമായ രീതിയിൽ 'ഇരുമുടിക്കെട്ട്' തലയിലേന്തി ശരണം വിളികളോടെ ദർശനം നടത്തുന്നു. അതിനാലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് 'സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല' എന്ന വിശേഷണം ലഭിച്ചത്. കേരളത്തിലെ ശബരിമല അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടനയോട് സാമ്യമുള്ളതാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.

എല്ലാ വർഷവും ഫെബ്രുവരി-മാർച്ച് മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ആളുകൾ വ്രതമെടുത്ത് മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനം നടത്താറുണ്ട്.
ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ് ആൾരൂപ സമർപണം. രോഗശാന്തി പ്രാർഥനയോടെ ദേവിയുടെ തൃപ്പാദങ്ങളിൽ ആൾരൂപം സമർപ്പിക്കാൻ ആയിരക്കണക്കിനു ഭക്തരാണു ദിനവും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്.

സ്വർണത്തിലും വെള്ളിയിലും തടിയിലുമുള്ള ആൾരൂപങ്ങളാണു നടയ്ക്കൽ സമർപ്പിക്കുന്നത്. തല, കൈ, കാല്, കണ്ണ് തുടങ്ങിയ മനുഷ്യശരീരഭാഗങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളാണു സ്വർണത്തിലും വെള്ളിയിലും തടിയിലുമായി നിർമിക്കുന്നത്.

‘‘അനുഭവസ്ഥർ പറഞ്ഞറിഞ്ഞാണു പലരും ഇവിടേക്കെത്തുന്നത്. മനമുരുകി വിളിക്കുന്ന ഭക്തരെ അമ്മ കൈവിടില്ല. അതുകൊണ്ടാണു മണ്ടയ്ക്കാട്ടെ ആൾരൂപ സമർപണം വഴിപാടിനായി വിദേശങ്ങളിൽ നിന്നു പോലും ഭക്തർ എത്തുന്നത്.’’

== ഐതിഹ്യം ==

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഒട്ടുമിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും ചരിത്രം വ്യക്തമാക്കുന്ന നിരവധി ലിഖിതങ്ങളും കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. മണ്ടയ്ക്കാട് പ്രദേശം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് നിബിഡവനമായിരുന്നതിനാൽ, ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ തങ്ങളുടെ കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്ത് ഭഗവതി ഒരു ചിതൽപ്പുറ്റിന്റെ രൂപത്തിൽ ഭക്തർക്ക് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു.

ഐതീഹ്യങ്ങൾ പ്രകാരം കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ 'മണ്ടയ്ക്കാട്' പണ്ട് കൊടുംവനമായിരുന്നു. കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുവന്നതിനാൽ ഇത് 'മന്തൈക്കാട്' എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. കാലക്രമേണ മണ്ടയ്ക്കാട് ആയി മാറി. നേരത്തെ കോളറയും വസൂരിയും ഈ പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. രോഗം ഭേദമാക്കാൻ മതിയായ ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങളില്ലാത്തതിനാൽ ജനങ്ങൾ ദുരിതത്തിലായി. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഗ്രാമവാസികൾ മണ്ടയ്ക്കാടിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞു പോകാൻ തുടങ്ങി. ഒരിക്കൽ ആദിശങ്കരന്റെ ഒരു ശിഷ്യൻ ശിവശക്തി ഐക്യരൂപത്തിൽ [[പരാശക്തി]]  കുടികൊള്ളുന്ന '[[ശ്രീചക്രം]]' വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പ്രദേശത്ത് എത്തി. ആ ശ്രീചക്രത്തിൽ അദ്ദേഹം ദിവസവും രോഗദുരിതനാശിനി കൂടിയായ സാക്ഷാൽ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]യെ പൂജയും പ്രാർത്ഥനയും നടത്തി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹം അമ്മയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ജനങ്ങളുടെ രോഗങ്ങൾ സുഖപ്പെടുത്തി. ഗ്രാമവാസികൾ ഈ സന്യാസി തങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ വന്ന ദേവനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്തു.

വളരെക്കാലം അവിടെ താമസിച്ച സന്യാസി ജനങ്ങളുടെ അസുഖങ്ങൾ ഭേദമാക്കുകയും ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികൾക്ക് വിനോദത്തിനായി കളികൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ശ്രീചക്രം നിലത്ത് സ്ഥാപിച്ച് പൂജയിലും ധ്യാനത്തിലും മുഴുകി. കാലക്രമേണ അതിന് ചുറ്റും ചിതൽപ്പുറ്റുകൾ വളർന്നു. കുട്ടികൾ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം ആ സ്ഥലത്ത് ഭഗവതിയിൽ 'ജീവസമാധി' (ദൈവത്തിലോ ഭഗവതിയിലോ ലയിക്കുന്നുവെന്ന സങ്കൽപ്പം) ആയിത്തീർന്നുവെന്ന് പ്രദേശവാസികൾക്ക് മനസ്സിലായത്. സന്യാസിയുടെ സമാധിയ്ക്ക് ശേഷവും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച ശ്രീചക്രം അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. ഇതറിഞ്ഞ, ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്ന തിരുവതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ രാജാവ് ഭഗവതിക്ക് വേണ്ടി അവിടെ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. അതാണ് മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രം. 

മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായി സ്ത്രീകൾ തീർത്ഥാടനത്തിന് എത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഒരു ഐതീഹ്യമുണ്ട്. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുമ്പ് മണ്ടയ്ക്കാട് പ്രദേശത്തൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ കേരളത്തിൽ നിന്ന് എത്തിയ വിശന്നുവലഞ്ഞ ദേവിഭക്തനായ ഒരു വ്യാപാരിക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാൻ ഭഗവതി ഒരു വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തന്റെ വിശപ്പകറ്റാൻ വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നത് [[പരാശക്തി]]യാണെന്ന്  മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം തന്റെ വ്യാപാരത്തിൽ നിന്നുള്ള സമ്പാദ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തുണിയിൽ കെട്ടി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് സംഭാവന നൽകി.

ആ വ്യാപാരി സ്വന്തം ദേശമായ കൊല്ലത്ത് മടങ്ങിയെത്തുകയും മണ്ടയ്ക്കാട് നടന്ന അത്ഭുതത്തെക്കുറിച്ച് ആളുകളോട് പറയുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളത്തിൽ നിന്ന്‌ ധാരാളം ആളുകൾ മണ്ടയ്ക്കാടിലേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്തി. പട്ടിണി കിടക്കുന്നവർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകിയ ഭഗവതിക്ക് പൊങ്കൽ പാകം ചെയ്യുന്നതിനായി ഭക്തർ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ ശരണം വിളിയോടെ ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായിട്ടായിരുന്നു മണ്ടയ്ക്കാട് എത്തിത്തുടങ്ങിയത്. ഇരുമുടിയിൽ, ഒരു കെട്ടിനുള്ളിൽ പൊങ്കലിന് വേണ്ട സാധനങ്ങളും മറ്റേ കെട്ടിൽ പൂജയ്ക്ക് വേണ്ട സാധനങ്ങളുമായിരിക്കും ഉണ്ടായിരിക്കുക. മത്സ്യമാംസ നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പൊങ്കാലയും അവർ ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിച്ചുപോന്നു. &lt;ref name=&quot;of&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kanyakumaritemples.tnhrce.in/Mandaikau/index.html|title=Arulmigu Bhagavathyamman Temple, Mandaikadu|publisher=Official website of Kanyakumari Temples|language=ഇംഗ്ലീഷ്|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823023453/http://www.kanyakumaritemples.tnhrce.in/Mandaikau/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== സ്ഥാനം ==
[[നാഗർകോവിൽ]] - [[കുളച്ചൽ]] സംസ്ഥാനപാതയിൽ മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കുളച്ചലിൽ നിന്ന് ഏകദേശം നാലു കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം.&lt;ref name=&quot;ek&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ekanyakumari.com/mandaikadu-bhagavathy-amman-temple/|title=Mandaikad Bhagavathy Amman Temple|publisher=ekanyakumari.com|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824075206/http://www.ekanyakumari.com/mandaikadu-bhagavathy-amman-temple/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== സമീപത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ==
* [[കന്യാകുമാരി]] - 34 കി.മീ 
* [[നാഗർകോവിൽ]] - 21 കി.മീ.
* [[തിരുവനന്തപുരം]] - 62 കി.മീ.
* [[കളിയിക്കാവിള]] - 26.6 കി.മീ
* [[പാറശ്ശാല]] - 29 കി. മീ
* വിഴിഞ്ഞം - 50 കി.മീ. 
* [[കുളച്ചൽ]] - 3 കി.മീ.
* [[തിങ്കൾ നഗർ]] - 5 കി.മീ.
* [[പദ്മനാഭപുരം]] - 14 കി.മീ.
* [[ശുചിന്ദ്രം]] - 25 കി m

== എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
*റോഡ് മാർഗം 

തിരുവനന്തപുരം കന്യാകുമാരി ദേശീയ പാതയിൽ കുളച്ചൽ നിന്നും ബസ് മാർഗം മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. നാഗർകോവിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. 

കൊട ഉത്സവ കാലത്ത് തിരുവനന്തപുരത്തു നിന്നും കെഎസ്ആർടിടി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ധാരാളം സ്പെഷ്യൽ ബസ് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്.

*റെയിൽ മാർഗം 

അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ഇറണിയൽ (7 കിലോമീറ്റർ അകലെ). 

കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള പുനെ-കന്യാകുമാരി എക്സ്പ്രസ്സ്‌ (ജയന്തി ജനത), ബാംഗ്ലൂർ-കന്യാകുമാരി (ഐലൻഡ് എക്സ്പ്രസ്സ്‌), കൊല്ലം-ചെന്നൈ എഗ്മോർ (അനന്തപുരി എക്സ്പ്രസ്സ്‌), പരശുറാം എക്സ്പ്രസ്സ്, ഏറനാട് എക്സ്പ്രസ്സ്‌‌, പുനലൂർ-കന്യാകുമാരി പാസ്സഞ്ചർ, കൊല്ലം - കന്യാകുമാരി മെമു, തിരുവനന്തപുരം - നാഗർകോവിൽ പാസ്സഞ്ചർ തുടങ്ങിയ ധാരാളം ട്രെയിനുകൾ ഇറണിയൽ സ്റ്റേഷനിൽ നിർത്താറുണ്ട്.

*വ്യോമ മാർഗം

അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം]]

== ഇതും കാണുക ==
* [[ദേവി കന്യകുമാരി]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [https://www.google.co.in/maps/place/Mandakkad+Temple/@8.160084,77.2828264,12z/data=!4m12!1m6!3m5!1s0x3b04fc3c590349d9:0x38c0a0a91e4435bc!2sMandakkad+Temple!8m2!3d8.163239!4d77.2800837!3m4!1s0x3b04fc3c590349d9:0x38c0a0a91e4435bc!8m2!3d8.163239!4d77.2800837 ഗൂഗിൾ മാപ്സിൽ നിന്ന്]

{{Hinduism}}

[[വർഗ്ഗം:കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>b98x7timui4cw64sqahvl0m9txys1e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614063</id>
      <parentid>4614062</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T20:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31873" sha1="7o3mfl88ze4srku4owai1nh58f36z83" xml:space="preserve">{{prettyurl/wikidata}}
{{Needs image}}
{{Infobox Mandir
|name                 =മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം
|image                = 
|image_size           = frameless
|alt                  = 
|caption              = 
|pushpin_map          =
|latd = | latm =  | lats =  | latNS = N
|longd= | longm= | longs =| longEW = E
|coordinates_region   = &lt;!-- See [[ISO 3166-1 alpha-2]]: IN for India, ... --&gt;
|coordinates_display  = title
|coordinates_footnotes= 
|map_caption          = 
|map_size             = 250
|other_names          =മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ കോവിൽ&lt;br&gt;മണ്ടയ്ക്കാട്ട് ക്ഷേത്രം
|devanagari           =
|sanskrit_translit    =
|tamil                =மண்டைக்காடு ஸ்ரீ பகவதி அம்மன் கோவில்
|marathi              =
|bengali              =
|chinese              =
|pinyin               =
|malay                =
|script_name          = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
|script               = &lt;!--Enter the template name in the local script used --&gt;
|country              = [[ഇന്ത്യ]]
|state/province       = [[തമിഴ്‌നാട്]]
|district             = [[കന്യാകുമാരി ജില്ല]]
|locale               = [[കുളച്ചൽ]]
|elevation_m          =
|elevation_footnotes  = 
|primary_deity        = [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]
|important_festivals  =കൊട മഹോത്സവം, [[നവരാത്രി]]
|architectural_styles = കേരളീയ ശൈലി
|number_of_temples    =
|number_of_monuments  =
|inscriptions         =
|date_established     =&lt;!--Refers to establishment of the original temple--&gt;
|date_built           =&lt;!--Refers to building of the current temple structure/building --&gt;
|creator              = 
|temple_board         =
|website              = 
}}

[[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി ജില്ലയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള [[കുളച്ചൽ|കുളച്ചലിനു]] സമീപം മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ [[പരാശക്തി|ഭഗവതി]] [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രമാണ്]] '''മണ്ടയ്ക്കാട് ശ്രീ ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം'''. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം മുകളിലെ ഒരു ചിതൽപുറ്റിനുള്ളിലെ ശ്രീചക്രത്തിൽ കുടിയിരിക്കുന്ന ജഗദീശ്വരിയും  ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]യാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. മണ്ടയ്ക്കാട് അമ്മൻ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/New-flag-post-for-Mondaicaud-temple/article17207377.ece |title=New flag post for Mondaicaud temple |date=7 February 2017 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 

[[കടവ്|കടൽത്തീരത്തോടു]] ചേർന്നു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുവാൻ [[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാരാളം ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്. തിരുവതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ മഹാരാജാവ് നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രമാണിത് എന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നു. [[വൈകുണ്ഠസ്വാമി|വൈകുണ്ഠ സ്വാമികൾ]] രചിച്ച ''അഖിലത്തിരട്ട്'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ മണ്ടയ്ക്കാട്ട് ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. നാഗർകോവിൽ-കുളച്ചൽ സംസ്ഥാന പാതയിൽ മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

[[ഇടുമുടി|സ്ത്രീകൾക്ക് ഇടുമുടിക്കെട്ടുമായി]] പ്രവേശിക്കാമെന്നതിനാൽ 'സ്ത്രീകളുടെ [[ശബരിമല]]' എന്നും മണ്ടക്കാട് ക്ഷേത്രത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. കുരുമുളകും തേങ്ങയും ആണ് ഇരുമുടിയിൽ നിറയ്ക്കുന്നത്. ശബരിമലയിലേതിന്  സമാനമായി ‘അമ്മേ ശരണം ദേവി ശരണം’ വിളികളോടെയാണ് ഇവിടെ ദർശനം നടത്തേണ്ടത്. കുംഭ മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന (മാർച്ച്) നടക്കുന്ന 'കൊട മഹോത്സവം' (കൊടൈവിഴ) ആണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഉത്സവം|ആഘോഷം]]. കുംഭമാസത്തിലെ അവസാന ചൊവ്വാഴ്ച ആണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവം. ഇത് മണ്ടയ്ക്കാട് കൊട എന്നറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/malayalam-news/nagarkovil-1.2656482|title=മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയപടുക്കപൂജ ഇന്ന്......|date=2018-03-09|publisher=[[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം]]|language=മലയാളം|accessdate=13 August 2018}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2001/09/28/stories/13280796.htm |title= A temple where legends abound  |date=28 September 2001 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; കൊടൈവിഴയോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ പടുക്ക, ഒടുക്കു പൂജ, ഏട്ടം കൊടൈ, ഭരണി കൊടൈ എന്നീ വിശേഷ പൂജകളുമുണ്ട്.  

ശാക്തേയ കൗളാചാരപ്രകാരം ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് [[മാംസം|മത്സ്യമാംസാഹാരങ്ങൾ]] പാകം ചെയ്യുന്നതും കഴിക്കുന്നതും ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. അടുത്തുള്ള കടൽ തീരത്തുനിന്നും [[മത്സ്യം]] വാങ്ങി കറിവച്ചു ഭഗവതിക്ക് നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആചാരമാണ്. [[പൊങ്കാല]] സമയത്ത്  മത്സ്യമാംസാഹാരങ്ങൾ പാചകം ചെയ്തു നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ സാധാരണ കാഴ്ചയാണ്. 

കുംഭ മാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി/മാർച്ച്‌) ഞായറാഴ്ച കൊട ഉത്സവം കൊടിയേറി കഴിഞ്ഞാൽ ക്ഷേത്രം എല്ലാ ദിവസവും 24 മണിക്കൂറും ദർശനത്തിനായി തുറന്നിരിക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഏതു സമയത്തും പൊങ്കാല അർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. നിവേദിക്കുന്നതും ഭക്തർക്ക് നേരിട്ട് ചെയ്യാം. പൂജാരിമാർ വന്ന്  നിവേദിക്കണമെന്ന നിർബന്ധമില്ല. 

ഉത്സവ സമയത്ത് തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നും വലിയ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നതിനാൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ഡിപ്പോയിൽ നിന്നും മണ്ടയ്ക്കാട്ടേക്ക് കെഎസ്ആർടിസി ധാരാളം [[ബസ്]] സർവീസുകൾ ഒരുക്കാറുണ്ട്.

=== പ്രതിഷ്ഠ ===
പതിനഞ്ച് [[അടി (ഏകകം)|അടിയോളം]] ഉയരമുള്ള [[ചിതൽ|ചിതൽപ്പുറ്റാണ്]] പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി കുടിക്കൊള്ളുന്നത് ഒരു  ചിതൽപ്പുറ്റിനുള്ളിലുള്ള ശ്രീചക്രത്തിലാണ് എന്നുള്ള  വിശ്വാസമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത. ഈ ചിതൽ പുറ്റ്  വളർന്ന് കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ് എന്നാണ് സങ്കല്പം. ചിതൽപ്പുറ്റിന് മുകളിൽ നിർമിച്ചിട്ടുള്ള ഭഗവതിയുടെ മുഖം ചന്ദനത്തടി കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ജഗദീശ്വരിയും സാക്ഷാൽ   ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കുടിയിരിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]] എന്നി ഭാവങ്ങൾ ഭഗവതിക്ക് കല്പിച്ചു വരുന്നു. എങ്കിലും കാളി എന്ന ഭാവം തന്നെയാണ് പ്രധാനം. &lt;ref name=&quot;ek&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;of&quot; /&gt;

=== മണ്ടയ്ക്കാട് കൊട ===
കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി/മാർച്ച്‌) ഒടുവിലത്തെ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് പ്രസിദ്ധമായ കൊട മഹോത്സവം. അന്ന് ഏകാദശിയാണെങ്കിൽ കൊട അതിന് മുൻപിലത്തെ ചൊവ്വാഴ്ച നടത്തുന്നു. മൊത്തം 17 ദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ് കൊട മഹോത്സവത്തിനുള്ളത്. കൊട മഹോത്സവത്തിന് 17 ദിവസം മുൻപ് വരുന്ന ഞായറാഴ്ച കൊടിയേറി പത്തു ദിവസത്തെ ഉത്സവമുണ്ട്. അത് അവസാനിക്കുന്നതും ഒരു ചൊവ്വാഴ്ചയാണ്. അതിനു ശേഷം വരുന്ന അടുത്ത ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് എട്ടാം കൊടയെന്ന പേരിൽ അഘോഷിക്കുന്നത്. 'വലിയ പടുക്ക' എന്നൊരു ചടങ്ങും അന്ന് നടക്കുന്നു. ധാരാളം മലരും, പഴവും, അട, വട, അപ്പം, തിരളി, മത്സ്യമാംസ ഭക്ഷണങ്ങൾ  മുതലായവയുണ്ടാക്കി ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു. അടുത്തുള്ള കടൽ തീരത്തുനിന്നും മത്സ്യം വാങ്ങി കറിവച്ചു പൊങ്കാലയായി ഭഗവതിക്ക് നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേക ആചാരമാണ്. 

ഞായറാഴ്ച കൊട ഉത്സവം കൊടിയേറി തുടങ്ങുന്നത് മുതൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭക്തജന തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം]] തുടങ്ങിയ സമീപ ജില്ലകളിൽ നിന്നുവരെ ധാരാളം ഭക്തർ എത്തിച്ചേരുന്നു. ഈ സമയം കെഎസ്ആർടിസി തിരുവനന്തപുരം ഡിപ്പോയിൽ നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക്  ധാരാളം പ്രത്യേക സർവീസ് ബസുകൾ ഓടിക്കാറുണ്ട്. 

തിങ്കളാഴ്ച രാത്രി വെള്ളിപ്പല്ലക്കിൽ ഭഗവതിയുടെ എഴുന്നള്ളത്തും ചക്രതീവെട്ടി ഊരുവലവും കഴിഞ്ഞാൽ ചൊവ്വാഴ്ച പുലർച്ചെവരെ നട തുടർന്നിരിക്കും. പിന്നീട് നടയടച്ചാൽ വൈകിട്ട് അഞ്ചു മണിയ്ക്കേ വീണ്ടും തുറക്കൂ.

അർദ്ധരാത്രിയോടയാണ് കൊടയുടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഒരു മണിയോടെ നടക്കുന്ന ഒടുക്കു പൂജയോടെ ഉൽസവത്തിന് കൊടിയിറങ്ങും. ഭഗവതിക്ക് മുന്നിൽ ചോറും വിഭവങ്ങളും ഒരുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ഒടുക്ക്. അടുത്തുള്ള ശാസ്താവിന്റെ കോവിലിലാണ് ഒടുക്കിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഒൻപത് മൺപാത്രങ്ങളിലായി നിറച്ച നിവേദ്യം ഒറ്റവെള്ളത്തുണി കൊണ്ട് മൂടിയാണ് ദേവിസമക്ഷം എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. നാഗസ്വരവും വെളിച്ചപ്പാടും അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകും.
ക്ഷേത്രപരിസരം ഈ സമയം മൗനമായ പ്രാർത്ഥനയാൽ മുഴുകും. എത്ര ആൾത്തിരക്കുണ്ടെങ്കിലും എഴുന്നള്ളിപ്പ് സമയത്ത് ആരും സംസാരിക്കില്ല. ഒടുക്കിന് ശേഷം ഗുരുസിപൂജ നടക്കും. ഇത് കഴിഞ്ഞ് ദീപാരാധനയോടെ നടയടയ്ക്കും.

നിരവധി സ്ത്രീകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് മലയാളികൾ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തോടെ മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ശബരിമലയിലേതിന് സമാനമായ രീതിയിൽ 'ഇരുമുടിക്കെട്ട്' തലയിലേന്തി ശരണം വിളികളോടെ ദർശനം നടത്തുന്നു. അതിനാലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് 'സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല' എന്ന വിശേഷണം ലഭിച്ചത്. കേരളത്തിലെ ശബരിമല അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടനയോട് സാമ്യമുള്ളതാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.

എല്ലാ വർഷവും ഫെബ്രുവരി-മാർച്ച് മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ആളുകൾ വ്രതമെടുത്ത് മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനം നടത്താറുണ്ട്.
ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ് ആൾരൂപ സമർപണം. രോഗശാന്തി പ്രാർഥനയോടെ ദേവിയുടെ തൃപ്പാദങ്ങളിൽ ആൾരൂപം സമർപ്പിക്കാൻ ആയിരക്കണക്കിനു ഭക്തരാണു ദിനവും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്.

സ്വർണത്തിലും വെള്ളിയിലും തടിയിലുമുള്ള ആൾരൂപങ്ങളാണു നടയ്ക്കൽ സമർപ്പിക്കുന്നത്. തല, കൈ, കാല്, കണ്ണ് തുടങ്ങിയ മനുഷ്യശരീരഭാഗങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളാണു സ്വർണത്തിലും വെള്ളിയിലും തടിയിലുമായി നിർമിക്കുന്നത്.

‘‘അനുഭവസ്ഥർ പറഞ്ഞറിഞ്ഞാണു പലരും ഇവിടേക്കെത്തുന്നത്. മനമുരുകി വിളിക്കുന്ന ഭക്തരെ അമ്മ കൈവിടില്ല. അതുകൊണ്ടാണു മണ്ടയ്ക്കാട്ടെ ആൾരൂപ സമർപണം വഴിപാടിനായി വിദേശങ്ങളിൽ നിന്നു പോലും ഭക്തർ എത്തുന്നത്.’’

== ഐതിഹ്യം ==

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഒട്ടുമിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും ചരിത്രം വ്യക്തമാക്കുന്ന നിരവധി ലിഖിതങ്ങളും കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. മണ്ടയ്ക്കാട് പ്രദേശം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് നിബിഡവനമായിരുന്നതിനാൽ, ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ തങ്ങളുടെ കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്ത് ഭഗവതി ഒരു ചിതൽപ്പുറ്റിന്റെ രൂപത്തിൽ ഭക്തർക്ക് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു.

ഐതീഹ്യങ്ങൾ പ്രകാരം കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ 'മണ്ടയ്ക്കാട്' പണ്ട് കൊടുംവനമായിരുന്നു. കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുവന്നതിനാൽ ഇത് 'മന്തൈക്കാട്' എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. കാലക്രമേണ മണ്ടയ്ക്കാട് ആയി മാറി. നേരത്തെ കോളറയും വസൂരിയും ഈ പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. രോഗം ഭേദമാക്കാൻ മതിയായ ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങളില്ലാത്തതിനാൽ ജനങ്ങൾ ദുരിതത്തിലായി. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഗ്രാമവാസികൾ മണ്ടയ്ക്കാടിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞു പോകാൻ തുടങ്ങി. ഒരിക്കൽ ആദിശങ്കരന്റെ ഒരു ശിഷ്യൻ ശിവശക്തി ഐക്യരൂപത്തിൽ [[പരാശക്തി]]  കുടികൊള്ളുന്ന '[[ശ്രീചക്രം]]' വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പ്രദേശത്ത് എത്തി. ആ ശ്രീചക്രത്തിൽ അദ്ദേഹം ദിവസവും രോഗദുരിതനാശിനി കൂടിയായ സാക്ഷാൽ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]യെ പൂജയും പ്രാർത്ഥനയും നടത്തി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹം അമ്മയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ജനങ്ങളുടെ രോഗങ്ങൾ സുഖപ്പെടുത്തി. ഗ്രാമവാസികൾ ഈ സന്യാസി തങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ വന്ന ദേവനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്തു.

വളരെക്കാലം അവിടെ താമസിച്ച സന്യാസി ജനങ്ങളുടെ അസുഖങ്ങൾ ഭേദമാക്കുകയും ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികൾക്ക് വിനോദത്തിനായി കളികൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ശ്രീചക്രം നിലത്ത് സ്ഥാപിച്ച് പൂജയിലും ധ്യാനത്തിലും മുഴുകി. കാലക്രമേണ അതിന് ചുറ്റും ചിതൽപ്പുറ്റുകൾ വളർന്നു. കുട്ടികൾ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം ആ സ്ഥലത്ത് ഭഗവതിയിൽ 'ജീവസമാധി' (ദൈവത്തിലോ ഭഗവതിയിലോ ലയിക്കുന്നുവെന്ന സങ്കൽപ്പം) ആയിത്തീർന്നുവെന്ന് പ്രദേശവാസികൾക്ക് മനസ്സിലായത്. സന്യാസിയുടെ സമാധിയ്ക്ക് ശേഷവും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച ശ്രീചക്രം അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. ഇതറിഞ്ഞ, ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്ന തിരുവതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ രാജാവ് ഭഗവതിക്ക് വേണ്ടി അവിടെ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. അതാണ് മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രം. 

മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായി സ്ത്രീകൾ തീർത്ഥാടനത്തിന് എത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഒരു ഐതീഹ്യമുണ്ട്. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുമ്പ് മണ്ടയ്ക്കാട് പ്രദേശത്തൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ കേരളത്തിൽ നിന്ന് എത്തിയ വിശന്നുവലഞ്ഞ ദേവിഭക്തനായ ഒരു വ്യാപാരിക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാൻ ഭഗവതി ഒരു വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തന്റെ വിശപ്പകറ്റാൻ വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നത് [[പരാശക്തി]]യാണെന്ന്  മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം തന്റെ വ്യാപാരത്തിൽ നിന്നുള്ള സമ്പാദ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തുണിയിൽ കെട്ടി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് സംഭാവന നൽകി.

ആ വ്യാപാരി സ്വന്തം ദേശമായ കൊല്ലത്ത് മടങ്ങിയെത്തുകയും മണ്ടയ്ക്കാട് നടന്ന അത്ഭുതത്തെക്കുറിച്ച് ആളുകളോട് പറയുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളത്തിൽ നിന്ന്‌ ധാരാളം ആളുകൾ മണ്ടയ്ക്കാടിലേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്തി. പട്ടിണി കിടക്കുന്നവർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകിയ ഭഗവതിക്ക് പൊങ്കൽ പാകം ചെയ്യുന്നതിനായി ഭക്തർ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ ശരണം വിളിയോടെ ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായിട്ടായിരുന്നു മണ്ടയ്ക്കാട് എത്തിത്തുടങ്ങിയത്. ഇരുമുടിയിൽ, ഒരു കെട്ടിനുള്ളിൽ പൊങ്കലിന് വേണ്ട സാധനങ്ങളും മറ്റേ കെട്ടിൽ പൂജയ്ക്ക് വേണ്ട സാധനങ്ങളുമായിരിക്കും ഉണ്ടായിരിക്കുക. മത്സ്യമാംസ നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പൊങ്കാലയും അവർ ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിച്ചുപോന്നു. &lt;ref name=&quot;of&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kanyakumaritemples.tnhrce.in/Mandaikau/index.html|title=Arulmigu Bhagavathyamman Temple, Mandaikadu|publisher=Official website of Kanyakumari Temples|language=ഇംഗ്ലീഷ്|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823023453/http://www.kanyakumaritemples.tnhrce.in/Mandaikau/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== സ്ഥാനം ==
[[നാഗർകോവിൽ]] - [[കുളച്ചൽ]] സംസ്ഥാനപാതയിൽ മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കുളച്ചലിൽ നിന്ന് ഏകദേശം നാലു കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം.&lt;ref name=&quot;ek&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ekanyakumari.com/mandaikadu-bhagavathy-amman-temple/|title=Mandaikad Bhagavathy Amman Temple|publisher=ekanyakumari.com|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824075206/http://www.ekanyakumari.com/mandaikadu-bhagavathy-amman-temple/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== സമീപത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ==
* [[കന്യാകുമാരി]] - 34 കി.മീ 
* [[നാഗർകോവിൽ]] - 21 കി.മീ.
* [[തിരുവനന്തപുരം]] - 62 കി.മീ.
* [[കളിയിക്കാവിള]] - 26.6 കി.മീ
* [[പാറശ്ശാല]] - 29 കി. മീ
* വിഴിഞ്ഞം - 50 കി.മീ. 
* [[കുളച്ചൽ]] - 3 കി.മീ.
* [[തിങ്കൾ നഗർ]] - 5 കി.മീ.
* [[പദ്മനാഭപുരം]] - 14 കി.മീ.
* [[ശുചിന്ദ്രം]] - 25 കി m

== എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
*റോഡ് മാർഗം 

തിരുവനന്തപുരം കന്യാകുമാരി ദേശീയ പാതയിൽ കുളച്ചൽ നിന്നും ബസ് മാർഗം മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. നാഗർകോവിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. 

കൊട ഉത്സവ കാലത്ത് തിരുവനന്തപുരത്തു നിന്നും കെഎസ്ആർടിടി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ധാരാളം സ്പെഷ്യൽ ബസ് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്.

*റെയിൽ മാർഗം 

അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ഇറണിയൽ (7 കിലോമീറ്റർ അകലെ). 

കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള പുനെ-കന്യാകുമാരി എക്സ്പ്രസ്സ്‌ (ജയന്തി ജനത), ബാംഗ്ലൂർ-കന്യാകുമാരി (ഐലൻഡ് എക്സ്പ്രസ്സ്‌), കൊല്ലം-ചെന്നൈ എഗ്മോർ (അനന്തപുരി എക്സ്പ്രസ്സ്‌), പരശുറാം എക്സ്പ്രസ്സ്, ഏറനാട് എക്സ്പ്രസ്സ്‌‌, പുനലൂർ-കന്യാകുമാരി പാസ്സഞ്ചർ, കൊല്ലം - കന്യാകുമാരി മെമു, തിരുവനന്തപുരം - നാഗർകോവിൽ പാസ്സഞ്ചർ തുടങ്ങിയ ധാരാളം ട്രെയിനുകൾ ഇറണിയൽ സ്റ്റേഷനിൽ നിർത്താറുണ്ട്.

*വ്യോമ മാർഗം

അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം]]

== ഇതും കാണുക ==
* [[ദേവി കന്യകുമാരി]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [https://www.google.co.in/maps/place/Mandakkad+Temple/@8.160084,77.2828264,12z/data=!4m12!1m6!3m5!1s0x3b04fc3c590349d9:0x38c0a0a91e4435bc!2sMandakkad+Temple!8m2!3d8.163239!4d77.2800837!3m4!1s0x3b04fc3c590349d9:0x38c0a0a91e4435bc!8m2!3d8.163239!4d77.2800837 ഗൂഗിൾ മാപ്സിൽ നിന്ന്]

{{Hinduism}}

[[വർഗ്ഗം:കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7o3mfl88ze4srku4owai1nh58f36z83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji/Lab1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>516707</id>
    <revision>
      <id>4614128</id>
      <parentid>4609845</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T10:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>105900</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4614128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54129" sha1="qgw66lerqpml1u9ct8pqkto5boua8kk" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?ilml WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q11424.
  ?item wdt:P161 wd:Q2721855.
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?ilml. FILTER(LANG(?ilml)=&quot;ml&quot;) }
}
|columns=label:Name,?ilml:Name (ml)
|sort=label
|links=
|summary=itemnumber
|thumb=125
|wdedit=yes
}}
{| class='wikitable sortable wd_can_edit'
! Name
! Name (ml)
|- class='wd_q3595790'
|class='wd_label'| [[1921 (ചലച്ചിത്രം)|1921]]
| 1921
|- class='wd_q107657600'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q107657600|Agent]]''
| 
|- class='wd_q5403709'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5403709|Ethirum Pudhirum]]''
| 
|- class='wd_q6372731'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6372731|Karmegham]]''
| 
|- class='wd_q17017928'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17017928|Kilipetchu Ketkava]]''
| 
|- class='wd_q6739783'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6739783|Makkal Aatchi]]''
| 
|- class='wd_q6777943'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6777943|Marumalarchi]]''
| 
|- class='wd_q6919087'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6919087|Mounam Sammadham]]''
| 
|- class='wd_q55629095'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q55629095|Parole]]''
| 
|- class='wd_q7258330'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7258330|Pudhayal]]''
| 
|- class='wd_q131578114'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q131578114|Rekhachithram]]''
| 
|- class='wd_q7654040'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7654040|Swati Kiranam]]''
| 
|- class='wd_q3536924'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q3536924|Vishwa Thulasi]]''
| 
|- class='wd_q55638065'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q55638065|Yatra]]''
| 
|- class='wd_q18350648'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18350648|അകലാതെ അമ്പിളി]]''
| അകലാതെ അമ്പിളി
|- class='wd_q12913204'
|class='wd_label'| [[അക്ഷരങ്ങൾ (ചലച്ചിത്രം)|അക്ഷരങ്ങൾ]]
| അക്ഷരങ്ങൾ
|- class='wd_q56291028'
|class='wd_label'| [[അങ്കിൾ (ചലച്ചിത്രം)|അങ്കിൾ &amp;]]
| അങ്കിൾ &amp;
|- class='wd_q18352326'
|class='wd_label'| [[അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്]]
| അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്
|- class='wd_q20311944'
|class='wd_label'| [[അച്ഛാ ദിൻ|അച്ചാ ദിൻ]]
| അച്ചാ ദിൻ
|- class='wd_q4680931'
|class='wd_label'| [[അടയാളം (ചലച്ചിത്രം)|അടയാളം]]
| അടയാളം
|- class='wd_q4682780'
|class='wd_label'| [[അടിക്കുറിപ്പ്]]
| അടിക്കുറിപ്പ്
|- class='wd_q4683129'
|class='wd_label'| [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]]
| അടിയൊഴുക്കുകൾ
|- class='wd_q17414711'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17414711|അടുക്കൻ എന്തെളുപ്പം]]''
| അടുക്കൻ എന്തെളുപ്പം
|- class='wd_q1518840'
|class='wd_label'| [[അണ്ണൻ തമ്പി]]
| അണ്ണൻ തമ്പി
|- class='wd_q18162376'
|class='wd_label'| [[അതിനുമപ്പുറം]]
| അതിനുമപ്പുറം
|- class='wd_q4813678'
|class='wd_label'| [[അതിരാത്രം (ചലച്ചിത്രം)|അതിരാത്രം]]
| അതിരാത്രം
|- class='wd_q4682496'
|class='wd_label'| [[അഥർവ്വം (ചലച്ചിത്രം)|അഥർവ്വം]]
| അഥർവ്വം
|- class='wd_q4751997'
|class='wd_label'| [[അനശ്വരം]]
| അനശ്വരം
|- class='wd_q4777703'
|class='wd_label'| [[അനുബന്ധം (ചലച്ചിത്രം)|അനുബന്ധം]]
| അനുബന്ധം
|- class='wd_q4777710'
|class='wd_label'| [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]]
| അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ
|- class='wd_q18352565'
|class='wd_label'| [[അന്തിച്ചുവപ്പ്|അന്തിചുവപ്പു]]
| അന്തിചുവപ്പു
|- class='wd_q4779137'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q4779137|അപരിചിതൻ]]''
| അപരിചിതൻ
|- class='wd_q4668007'
|class='wd_label'| [[അബ്കാരി (ചലച്ചിത്രം)]]
| അബ്കാരി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q55391632'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q55391632|അബ്രഹാമിൻ്റെ സന്തതികൾ]]''
| അബ്രഹാമിൻ്റെ സന്തതികൾ
|- class='wd_q4740138'
|class='wd_label'| [[അമരം (ചലച്ചിത്രം)|അമരം]]
| അമരം
|- class='wd_q18351601'
|class='wd_label'| [[അമേരിക്ക അമേരിക്ക]]
| അമേരിക്ക അമേരിക്ക
|- class='wd_q18109987'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18109987|അയനം]]''
| അയനം
|- class='wd_q6101290'
|class='wd_label'| [[അയ്യർ ദ ഗ്രേറ്റ്]]
| അയ്യർ ദ ഗ്രേറ്റ്
|- class='wd_q4784236'
|class='wd_label'| [[അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ]]
| അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ
|- class='wd_q4784553'
|class='wd_label'| [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]]
| അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്
|- class='wd_q4791170'
|class='wd_label'| [[അറിയാത്ത വീഥികൾ]]
| അറിയാത്ത വീഥികൾ
|- class='wd_q4832505'
|class='wd_label'| [[അഴകിയ രാവണൻ]]
| അഴകിയ രാവണൻ
|- class='wd_q4832494'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q4832494|അഴകൻ]]''
| അഴകൻ
|- class='wd_q18109968'
|class='wd_label'| [[അവിടത്തെപ്പോലെ ഇവിടെയും]]
| അവിടത്തെപ്പോലെ ഇവിടെയും
|- class='wd_q18162441'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18162441|അവൾ കാതിരുന്നു അവനും]]''
| അവൾ കാതിരുന്നു അവനും
|- class='wd_q4810855'
|class='wd_label'| [[അസ്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|അസ്ത്രം]]
| അസ്ത്രം
|- class='wd_q4695119'
|class='wd_label'| [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]]
| അഹിംസ
|- class='wd_q4797598'
|class='wd_label'| [[അർത്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|അർത്ഥം]]
| അർത്ഥം
|- class='wd_q16057836'
|class='wd_label'| [[ആ ദിവസം]]
| ആ ദിവസം
|- class='wd_q17150155'
|class='wd_label'| [[ആ നേരം അല്പദൂരം]]
| ആ നേരം അല്പദൂരം
|- class='wd_q12914637'
|class='wd_label'| [[ആ രാത്രി]]
| ആ രാത്രി
|- class='wd_q4820549'
|class='wd_label'| [[ആഗസ്റ്റ് 1 (ചലച്ചിത്രം)|ആഗസ്റ്റ് 1]]
| ആഗസ്റ്റ് 1
|- class='wd_q4820498'
|class='wd_label'| [[ആഗസ്റ്റ് 15 (ചലച്ചിത്രം)]]
| ആഗസ്റ്റ് 15 (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q4680150'
|class='wd_label'| [[ആദാമിന്റെ വാരിയെല്ല്]]
| ആദാമിന്റെ വാരിയെല്ല്
|- class='wd_q4661538'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q4661538|ആനന്ദം]]''
| ആനന്ദം
|- class='wd_q18349773'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18349773|ആയിരം അഭിലാഷങ്ങൾ]]''
| ആയിരം അഭിലാഷങ്ങൾ
|- class='wd_q18349777'
|class='wd_label'| [[ആയിരം കണ്ണുകൾ|ആയിരം കന്നുകൾ]]
| ആയിരം കന്നുകൾ
|- class='wd_q4662823'
|class='wd_label'| [[ആയിരം നാവുള്ള അനന്തൻ]]
| ആയിരം നാവുള്ള അനന്തൻ
|- class='wd_q4662827'
|class='wd_label'| [[ആയിരപ്പറ]]
| ആയിരപ്പറ
|- class='wd_q18109322'
|class='wd_label'| [[ആളൊരുങ്ങി അരങ്ങൊരുങ്ങി]]
| ആളൊരുങ്ങി അരങ്ങൊരുങ്ങി
|- class='wd_q4662805'
|class='wd_label'| [[ആവനാഴി (ചലച്ചിത്രം)|ആവനാഴി]]
| ആവനാഴി
|- class='wd_q4661599'
|class='wd_label'| [[ആൺകിളിയുടെ താരാട്ട്]]
| ആൺകിളിയുടെ താരാട്ട്
|- class='wd_q4661400'
|class='wd_label'| [[ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ തനിയെ]]
| ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ തനിയെ
|- class='wd_q18350904'
|class='wd_label'| [[ഇടനിലങ്ങൾ]]
| ഇടനിലങ്ങൾ
|- class='wd_q18350908'
|class='wd_label'| [[ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം]]
| ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം
|- class='wd_q18126103'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18126103|ഇതിലേ ഇനിയും വരൂ]]''
| ഇതിലേ ഇനിയും വരൂ
|- class='wd_q12915403'
|class='wd_label'| [[ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ]]
| ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ
|- class='wd_q12915431'
|class='wd_label'| [[ഇനിയും കഥ തുടരും]]
| ഇനിയും കഥ തുടരും
|- class='wd_q18351533'
|class='wd_label'| [[ഇനിയെങ്കിലും]]
| ഇനിയെങ്കിലും
|- class='wd_q13110425'
|class='wd_label'| [[ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം]]
| ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം
|- class='wd_q18358185'
|class='wd_label'| [[ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ]]
| ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ
|- class='wd_q13471819'
|class='wd_label'| [[ഇമ്മാനുവൽ (ചലച്ചിത്രം)|ഇമ്മാനുവൽ]]
| ഇമ്മാനുവൽ
|- class='wd_q5353624'
|class='wd_label'| [[ഇലവങ്കോടു ദേശം|ഇലവങ്കോട് ദേശം]]
| ഇലവങ്കോട് ദേശം
|- class='wd_q13481977'
|class='wd_label'| [[ഇൻസ്പെക്ടർ ബൽറാം]]
| ഇൻസ്പെക്ടർ ബൽറാം
|- class='wd_q18112167'
|class='wd_label'| [[ഈ കൈകളിൽ]]
| ഈ കൈകളിൽ
|- class='wd_q18124515'
|class='wd_label'| [[ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം]]
| ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം
|- class='wd_q5347019'
|class='wd_label'| [[ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത്]]
| ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത്
|- class='wd_q5347007'
|class='wd_label'| [[ഈ നാട്]]
| ഈ നാട്
|- class='wd_q5347010'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5347010|ഈ പട്ടണത്തിൽ ഭൂതം]]''
| ഈ പട്ടണത്തിൽ ഭൂതം
|- class='wd_q5347015'
|class='wd_label'| [[ഈ ശബ്ദം ഇന്നത്തെ ശബ്ദം]]
| ഈ ശബ്ദം ഇന്നത്തെ ശബ്ദം
|- class='wd_q5347170'
|class='wd_label'| [[ഈറ്റില്ലം (ചലച്ചിത്രം)|ഈറ്റില്ലം]]
| ഈറ്റില്ലം
|- class='wd_q17414731'
|class='wd_label'| [[ഈറൻ സന്ധ്യ]]
| ഈറൻ സന്ധ്യ
|- class='wd_q20538762'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q20538762|ഉട്ടോപ്യയിലെ രാജാവ്]]''
| ഉട്ടോപ്യയിലെ രാജാവ്
|- class='wd_q59726912'
|class='wd_label'| [[ഉണ്ട (ചലച്ചിത്രം)|ഉണ്ട]]
| ഉണ്ട
|- class='wd_q7902700'
|class='wd_label'| [[ഉത്തരം (ചലച്ചിത്രം)]]
| ഉത്തരം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q15072174'
|class='wd_label'| [[ഉദ്യാനപാലകൻ]]
| ഉദ്യാനപാലകൻ
|- class='wd_q7095452'
|class='wd_label'| [[ഊതിക്കാച്ചിയ പൊന്ന്]]
| ഊതിക്കാച്ചിയ പൊന്ന്
|- class='wd_q18353593'
|class='wd_label'| [[എങ്ങിനെയുണ്ടാശാനെ]]
| എങ്ങിനെയുണ്ടാശാനെ
|- class='wd_q18124668'
|class='wd_label'| [[എതിർപ്പുകൾ]]
| എതിർപ്പുകൾ
|- class='wd_q18124629'
|class='wd_label'| [[എന്തിനോ പൂക്കുന്ന പൂക്കൾ]]
| എന്തിനോ പൂക്കുന്ന പൂക്കൾ
|- class='wd_q18353633'
|class='wd_label'| [[എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി]]
| എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി
|- class='wd_q5380119'
|class='wd_label'| [[എന്റെ ഉപാസന]]
| എന്റെ ഉപാസന
|- class='wd_q18124627'
|class='wd_label'| [[എന്റെ കാണാക്കുയിൽ]]
| എന്റെ കാണാക്കുയിൽ
|- class='wd_q121792039'
|class='wd_label'| [[എബ്രഹാം ഓസ്ലർ]]
| എബ്രഹാം ഓസ്ലർ
|- class='wd_q199915'
|class='wd_label'| [[ഏഴുപുന്നതരകൻ]]
| ഏഴുപുന്നതരകൻ
|- class='wd_q5985236'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5985236|ഐസ് ക്രീം]]''
| ഐസ് ക്രീം
|- class='wd_q18385342'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18385342|ഒടുവിൽ കിട്ടിയ വാർത്ത]]''
| ഒടുവിൽ കിട്ടിയ വാർത്ത
|- class='wd_q61059470'
|class='wd_label'| [[ഒന്നാണു നമ്മൾ]]
| ഒന്നാണു നമ്മൾ
|- class='wd_q18357448'
|class='wd_label'| [[ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്കിൽ]]
| ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്കിൽ
|- class='wd_q18128980'
|class='wd_label'| [[ഒന്നു ചിരിക്കൂ]]
| ഒന്നു ചിരിക്കൂ
|- class='wd_q7094406'
|class='wd_label'| [[ഒന്നും മിണ്ടാത്ത ഭാര്യ]]
| ഒന്നും മിണ്ടാത്ത ഭാര്യ
|- class='wd_q7099366'
|class='wd_label'| [[ഒരാൾ മാത്രം]]
| ഒരാൾ മാത്രം
|- class='wd_q7105116'
|class='wd_label'| [[ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ കേസ് ഡയറി]]
| ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ കേസ് ഡയറി
|- class='wd_q7105124'
|class='wd_label'| [[ഒരു കഥ ഒരു നുണക്കഥ]]
| ഒരു കഥ ഒരു നുണക്കഥ
|- class='wd_q56641889'
|class='wd_label'| [[ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ് (ചലച്ചിത്രം)|ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ്]]
| ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ്
|- class='wd_q18129016'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18129016|ഒരു കൊച്ചുകഥ ആരും പറയാത്ത കഥ]]''
| ഒരു കൊച്ചുകഥ ആരും പറയാത്ത കഥ
|- class='wd_q18129018'
|class='wd_label'| [[ഒരു നോക്കു കാണാൻ]]
| ഒരു നോക്കു കാണാൻ
|- class='wd_q7105127'
|class='wd_label'| [[ഒരു മറവത്തൂർ കനവ്]]
| ഒരു മറവത്തൂർ കനവ്
|- class='wd_q7105130'
|class='wd_label'| [[ഒരു മുഖം പല മുഖം]]
| ഒരു മുഖം പല മുഖം
|- class='wd_q7105147'
|class='wd_label'| [[ഒരുവടക്കൻ വീരഗാഥ|ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]]
| ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ
|- class='wd_q18129020'
|class='wd_label'| [[ഒരു സന്ദേശം കൂടി]]
| ഒരു സന്ദേശം കൂടി
|- class='wd_q7105117'
|class='wd_label'| [[ഒരു സി.ബി.ഐ. ഡയറിക്കുറിപ്പ്]]
| ഒരു സി.ബി.ഐ. ഡയറിക്കുറിപ്പ്
|- class='wd_q18129024'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18129024|ഒരു സിന്ദൂര പൊട്ടിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്ക്]]''
| ഒരു സിന്ദൂര പൊട്ടിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്ക്
|- class='wd_q6191666'
|class='wd_label'| [[ഒരേ കടൽ]]
| ഒരേ കടൽ
|- class='wd_q18128956'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18128956|ഒളിയമ്പുകൾ]]''
| ഒളിയമ്പുകൾ
|- class='wd_q7103361'
|class='wd_label'| [[ഓർമ്മകളുണ്ടായിരിക്കണം]]
| ഓർമ്മകളുണ്ടായിരിക്കണം
|- class='wd_q109801872'
|class='wd_label'| [[കടുവ (ചലച്ചിത്രം)]]
| കടുവ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q12861222'
|class='wd_label'| [[കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി]]
| കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി
|- class='wd_q6361634'
|class='wd_label'| [[കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു]]
| കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു
|- class='wd_q1723681'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1723681|കണ്ടുകൊണ്ടേൻ കണ്ടുകൊണ്ടേൻ]]''
| കണ്ടുകൊണ്ടേന് കണ്ടുകൊണ്ടേന്
|- class='wd_q122308612'
|class='wd_label'| [[കണ്ണൂർ സ്ക്വാഡ്]]
| കണ്ണൂർ സ്ക്വാഡ്
|- class='wd_q18387249'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18387249|കഥയ്ക്കു പിന്നിൽ]]''
| കഥയ്ക്കു പിന്നിൽ
|- class='wd_q13110972'
|class='wd_label'| [[കനൽക്കാറ്റ്]]
| കനൽക്കാറ്റ്
|- class='wd_q3690716'
|class='wd_label'| [[കമ്മത്ത് &amp; കമ്മത്ത്]]
| കമ്മത്ത് &amp; കമ്മത്ത്
|- class='wd_q16249925'
|class='wd_label'| [[കയ്യൊപ്പ്]]
| കയ്യൊപ്പ്
|- class='wd_q6370783'
|class='wd_label'| [[കരിമ്പിൻ പൂവിനക്കരെ]]
| കരിമ്പിൻ പൂവിനക്കരെ
|- class='wd_q6371140'
|class='wd_label'| [[കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ]]
| കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ
|- class='wd_q373842'
|class='wd_label'| [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]]
| കറുത്ത പക്ഷികൾ
|- class='wd_q134571186'
|class='wd_label'| [[കളങ്കാവൽ]]
| കളങ്കാവൽ
|- class='wd_q6352698'
|class='wd_label'| [[കളിക്കളം]]
| കളിക്കളം
|- class='wd_q6353287'
|class='wd_label'| [[കളിയൂഞ്ഞാൽ]]
| കളിയൂഞ്ഞാൽ
|- class='wd_q25210998'
|class='wd_label'| [[കസബ (2016-ലെ ചലച്ചിത്രം)|കസബ]]
| കസബ
|- class='wd_q18386551'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18386551|കാട്ടരുവി (ചലച്ചിത്രം)]]''
| കാട്ടരുവി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6360549'
|class='wd_label'| [[കാണാമറയത്ത്]]
| കാണാമറയത്ത്
|- class='wd_q1703680'
|class='wd_label'| [[കാതോട് കാതോരം]]
| കാതോട് കാതോരം
|- class='wd_q115802245'
|class='wd_label'| [[കാതൽ: ദി കോർ|കാതൽ: ദ കോർ]]
| കാതൽ: ദ കോർ
|- class='wd_q6350295'
|class='wd_label'| [[കാലം മാറി കഥ മാറി]]
| കാലം മാറി കഥ മാറി
|- class='wd_q6343683'
|class='wd_label'| [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)]]
| കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q5044135'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5044135|കാർണിവൽ]]''
| കാർണിവൽ
|- class='wd_q6419189'
|class='wd_label'| [[കിഴക്കൻ പത്രോസ്]]
| കിഴക്കൻ പത്രോസ്
|- class='wd_q6444819'
|class='wd_label'| [[കുഞ്ഞനന്തന്റെ കട]]
| കുഞ്ഞനന്തന്റെ കട
|- class='wd_q6448630'
|class='wd_label'| [[കുട്ടിസ്രാങ്ക്]]
| കുട്ടിസ്രാങ്ക്
|- class='wd_q6448580'
|class='wd_label'| [[കുട്ടേട്ടൻ]]
| കുട്ടേട്ടൻ
|- class='wd_q3530100'
|class='wd_label'| [[കൂടെവിടെ]]
| കൂടെവിടെ
|- class='wd_q13111537'
|class='wd_label'| [[കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ (ചലച്ചിത്രം)|കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ]]
| കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ
|- class='wd_q18353080'
|class='wd_label'| [[കൊച്ചുതെമ്മാടി]]
| കൊച്ചുതെമ്മാടി
|- class='wd_q12920047'
|class='wd_label'| [[കോടതി]]
| കോടതി
|- class='wd_q6434317'
|class='wd_label'| [[കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ]]
| കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ
|- class='wd_q5138961'
|class='wd_label'| [[കോബ്ര (ചലച്ചിത്രം)]]
| കോബ്ര (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16135648'
|class='wd_label'| [[കോമരം (ചലച്ചിത്രം)|കോമരം]]
| കോമരം
|- class='wd_q48303366'
|class='wd_label'| [[ക്യാപ്റ്റൻ (ചലച്ചിത്രം)]]
| ക്യാപ്റ്റൻ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q113669151'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q113669151|ക്രിസ്റ്റഫർ]]''
| ക്രിസ്റ്റഫർ
|- class='wd_q5113948'
|class='wd_label'| [[ക്രോണിക് ബാച്ച്‌ലർ|ക്രോണിക് ബാച്ച് ലര്]]
| ക്രോണിക് ബാച്ച് ലര്
|- class='wd_q3914923'
|class='wd_label'| [[ക്ഷമിച്ചു എന്നൊരു വാക്ക്]]
| ക്ഷമിച്ചു എന്നൊരു വാക്ക്
|- class='wd_q6378882'
|class='wd_label'| [[കൗരവർ (ചലച്ചിത്രം)|കൗരവർ]]
| കൗരവർ
|- class='wd_q65054673'
|class='wd_label'| [[ഗാനഗന്ധർവൻ]]
| ഗാനഗന്ധർവൻ
|- class='wd_q5520737'
|class='wd_label'| [[ഗാന്ധിനഗർ 2nd സ്ടീറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|ഗാന്ധിനഗർ 2nd സ്ടീറ്റ്]]
| ഗാന്ധിനഗർ 2nd സ്ടീറ്റ്
|- class='wd_q5529982'
|class='wd_label'| [[ഗീതം (ചലച്ചിത്രം)|ഗീതം]]
| ഗീതം
|- class='wd_q5620342'
|class='wd_label'| [[ഗുരുദക്ഷിണ]]
| ഗുരുദക്ഷിണ
|- class='wd_q5578416'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5578416|ഗോളാന്തര വാർത്ത]]''
| ഗോളാന്തര വാർത്ത
|- class='wd_q16741198'
|class='wd_label'| [[ഗ്യാങ്സ്റ്റർ]]
| ഗ്യാങ്സ്റ്റർ
|- class='wd_q16247457'
|class='wd_label'| [[ചങ്ങാത്തം]]
| ചങ്ങാത്തം
|- class='wd_q5087857'
|class='wd_label'| [[ചട്ടമ്പിനാട്]]
| ചട്ടമ്പിനാട്
|- class='wd_q136759525'
|class='wd_label'| [[ചത്താ പച്ച (2026)]]
| ചത്താ പച്ച (2026)
|- class='wd_q5074446'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q5074446|ചൈത്രം]]''
| ചൈത്രം
|- class='wd_q6166047'
|class='wd_label'| [[ജവാൻ ഓഫ് വെള്ളിമല]]
| ജവാൻ ഓഫ് വെള്ളിമല
|- class='wd_q77895705'
|class='wd_label'| [[ജാക്ക് ഡാനിയേൽ (ചലച്ചിത്രം)|ജാക്ക് ഡാനിയേൽ]]
| ജാക്ക് ഡാനിയേൽ
|- class='wd_q16249438'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16249438|ജാക്ക്പോട്ട്]]''
| ജാക്ക്പോട്ട്
|- class='wd_q6122830'
|class='wd_label'| [[ജാഗ്രത]]
| ജാഗ്രത
|- class='wd_q6313453'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6313453|ജൂനിയർ സീനിയർ]]''
| ജൂനിയർ സീനിയർ
|- class='wd_q60737748'
|class='wd_label'| [[ജോണി ജോണി യെസ് അപ്പ]]
| ജോണി ജോണി യെസ് അപ്പ
|- class='wd_q6266129'
|class='wd_label'| [[ജോണി വാക്കർ]]
| ജോണി വാക്കർ
|- class='wd_q6241443'
|class='wd_label'| [[ജോൺ ജാഫർ ജനാർദ്ദനൻ]]
| ജോൺ ജാഫർ ജനാർദ്ദനൻ
|- class='wd_q7857771'
|class='wd_label'| [[ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)]]
| ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q125470464'
|class='wd_label'| [[ടർബോ (ചലച്ചിത്രം)|ടർബോ]]
| ടർബോ
|- class='wd_q5300146'
|class='wd_label'| [[ഡബിൾസ്]]
| ഡബിൾസ്
|- class='wd_q5207998'
|class='wd_label'| [[ഡാഡി കൂൾ]]
| ഡാഡി കൂൾ
|- class='wd_q5220075'
|class='wd_label'| [[ഡാനി]]
| ഡാനി
|- class='wd_q188991'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q188991|ഡോ. ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്കർ]]''
| ഡോ. ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്കർ
|- class='wd_q130271007'
|class='wd_label'| [[ഡോമനിക്ക് ആൻ്റ് ദി ലേഡീസ് പേഴ്സ്]]
| ഡോമനിക്ക് ആൻ്റ് ദി ലേഡീസ് പേഴ്സ്
|- class='wd_q7708894'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7708894|തച്ചിലേടത്തു ചുണ്ടൻ]]''
| തച്ചിലേടത്തു ചുണ്ടൻ
|- class='wd_q18388890'
|class='wd_label'| [[തടാകം (ചലച്ചിത്രം)|തടാകം]]
| തടാകം
|- class='wd_q7710410'
|class='wd_label'| [[തനിയാവർത്തനം]]
| തനിയാവർത്തനം
|- class='wd_q7710640'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7710640|തന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
| തന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q18389001'
|class='wd_label'| [[തമ്മിൽ തമ്മിൽ]]
| തമ്മിൽ തമ്മിൽ
|- class='wd_q7710855'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7710855|തസ്കര വീരൻ]]''
| തസ്കര വീരൻ
|- class='wd_q1661906'
|class='wd_label'| [[താപ്പാന (ചലച്ചിത്രം)|താപ്പാന]]
| താപ്പാന
|- class='wd_q7784561'
|class='wd_label'| [[തിങ്കളാഴ്ച നല്ല ദിവസം]]
| തിങ്കളാഴ്ച നല്ല ദിവസം
|- class='wd_q7799472'
|class='wd_label'| [[തുറുപ്പുഗുലാൻ]]
| തുറുപ്പുഗുലാൻ
|- class='wd_q18394286'
|class='wd_label'| [[തൃഷ്ണ (ചലച്ചിതം)|തൃഷ്ണ]]
| തൃഷ്ണ
|- class='wd_q7795648'
|class='wd_label'| [[തൊമ്മനും മക്കളും]]
| തൊമ്മനും മക്കളും
|- class='wd_q24806908'
|class='wd_label'| [[തോപ്പിൽ ജോപ്പൻ]]
| തോപ്പിൽ ജോപ്പൻ
|- class='wd_q16254890'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16254890|ദ ട്രൂത്ത്]]''
| ദ ട്രൂത്ത്
|- class='wd_q5207889'
|class='wd_label'| [[ദാദാസാഹിബ്]]
| ദാദാസാഹിബ്
|- class='wd_q7744492'
|class='wd_label'| [[ദി കിംഗ്]]
| ദി കിംഗ്
|- class='wd_q7744494'
|class='wd_label'| [[ദി കിംഗ് ആന്റ് ദി കമ്മീഷണർ]]
| ദി കിംഗ് ആന്റ് ദി കമ്മീഷണർ
|- class='wd_q7736934'
|class='wd_label'| [[ദി ഗോഡ്‌മാൻ]]
| ദി ഗോഡ്മാൻ
|- class='wd_q27959583'
|class='wd_label'| [[ദി ഗ്രേറ്റ്‌ ഫാദർ]]
| ദി ഗ്രേറ്റ് ഫാദർ
|- class='wd_q7769893'
|class='wd_label'| [[ദി ട്രെയിൻ]]
| ദി ട്രെയിൻ
|- class='wd_q86756969'
|class='wd_label'| [[ദി പ്രീസ്റ്റ്]]
| ദി പ്രീസ്റ്റ്
|- class='wd_q5269580'
|class='wd_label'| [[ദിനരാത്രങ്ങൾ]]
| ദിനരാത്രങ്ങൾ
|- class='wd_q5310495'
|class='wd_label'| [[ദുബായ് (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ദുബായ്]]
| ദുബായ്
|- class='wd_q14914971'
|class='wd_label'| [[ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം ക്ലീറ്റസ്]]
| ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം ക്ലീറ്റസ്
|- class='wd_q5308313'
|class='wd_label'| [[ദ്രോണ 2010]]
| ദ്രോണ 2010
|- class='wd_q5269825'
|class='wd_label'| [[ധ്രുവം (ചലച്ചിത്രം)|ധ്രുവം]]
| ധ്രുവം
|- class='wd_q16252527'
|class='wd_label'| [[നം.1 സ്നേഹതീരം ബാഗ്ലൂർ നോർത്ത്‌|നം. 1 സ്നേഹതീരം ബാംഗ്ലൂർ നോർത്ത്]]
| നം. 1 സ്നേഹതീരം ബാംഗ്ലൂർ നോർത്ത്
|- class='wd_q18379354'
|class='wd_label'| [[നദി മുതൽ നദി വരെ]]
| നദി മുതൽ നദി വരെ
|- class='wd_q18379158'
|class='wd_label'| [[നന്ദി വീണ്ടും വരിക]]
| നന്ദി വീണ്ടും വരിക
|- class='wd_q7042819'
|class='wd_label'| [[നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ]]
| നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ
|- class='wd_q6983089'
|class='wd_label'| [[നയം വ്യക്തമാക്കുന്നു]]
| നയം വ്യക്തമാക്കുന്നു
|- class='wd_q6965425'
|class='wd_label'| [[നരസിംഹം (ചലച്ചിത്രം)|നരസിംഹം]]
| നരസിംഹം
|- class='wd_q6967302'
|class='wd_label'| [[നസ്രാണി (ചലച്ചിത്രം)]]
| നസ്രാണി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6962447'
|class='wd_label'| [[നാണയം (ചലച്ചിത്രം)]]
| നാണയം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q13112871'
|class='wd_label'| [[നായർസാബ്‌]]
| നായർസാബ്
|- class='wd_q16135498'
|class='wd_label'| [[നാൽക്കവല]]
| നാൽക്കവല
|- class='wd_q12929982'
|class='wd_label'| [[നിറക്കൂട്ട്|നിറക്കൂട്ട്‌]]
| നിറക്കൂട്ട്
|- class='wd_q6986738'
|class='wd_label'| [[നീലഗിരി (ചലച്ചിത്രം)|നീലഗിരി]]
| നീലഗിരി
|- class='wd_q18391805'
|class='wd_label'| [[നേരം പുലരുമ്പോൾ]]
| നേരം പുലരുമ്പോൾ
|- class='wd_q6995918'
|class='wd_label'| [[നേരറിയാൻ സി.ബി.ഐ.]]
| നേരറിയാൻ സി.ബി.ഐ.
|- class='wd_q7048481'
|class='wd_label'| [[നൊമ്പരത്തിപ്പൂവ്]]
| നൊമ്പരത്തിപ്പൂവ്
|- class='wd_q18128885'
|class='wd_label'| [[ന്യായവിധി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യായവിധി]]
| ന്യായവിധി
|- class='wd_q4526407'
|class='wd_label'| [[ന്യൂ ഡെൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡെൽഹി]]
| ന്യൂ ഡെൽഹി
|- class='wd_q109975355'
|class='wd_label'| [[നൻപകൽ നേരത്ത് മയക്കം]]
| നൻപകൽ നേരത്ത് മയക്കം
|- class='wd_q7123299'
|class='wd_label'| [[പടയണി (ചലച്ചിത്രം)|പടയണി]]
| പടയണി
|- class='wd_q7123303'
|class='wd_label'| [[പടയോട്ടം]]
| പടയോട്ടം
|- class='wd_q7148305'
|class='wd_label'| [[പട്ടാളം (ചലച്ചിത്രം)]]
| പട്ടാളം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q60738446'
|class='wd_label'| [[പതിനെട്ടാം പടി]]
| പതിനെട്ടാം പടി
|- class='wd_q18703881'
|class='wd_label'| [[പത്തേമാരി (ചലച്ചിത്രം)|പത്തേമാരി]]
| പത്തേമാരി
|- class='wd_q107675947'
|class='wd_label'| [[പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് (സിനിമ)]]
| പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് (സിനിമ)
|- class='wd_q7133088'
|class='wd_label'| [[പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്]]
| പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്
|- class='wd_q7135387'
|class='wd_label'| [[പരമ്പര]]
| പരമ്പര
|- class='wd_q13113113'
|class='wd_label'| [[പരുന്ത് (ചലച്ചിത്രം)]]
| പരുന്ത് (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16252836'
|class='wd_label'| [[പറയാനുംവയ്യ പറയാതിരിക്കാനുംവയ്യ]]
| പറയാനുംവയ്യ പറയാതിരിക്കാനുംവയ്യ
|- class='wd_q7127789'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7127789|പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ]]''
| പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ
|- class='wd_q7128845'
|class='wd_label'| [[പളുങ്ക്]]
| പളുങ്ക്
|- class='wd_q5794742'
|class='wd_label'| [[പാഥേയം]]
| പാഥേയം
|- class='wd_q7127257'
|class='wd_label'| [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാക്കൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ]]
| പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാക്കൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ
|- class='wd_q7196354'
|class='wd_label'| [[പിൻനിലാവ്]]
| പിൻനിലാവ്
|- class='wd_q21427954'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q21427954|പുതിയ നിയമം]]''
| പുതിയ നിയമം
|- class='wd_q27981621'
|class='wd_label'| [[പുത്തൻപണം]]
| പുത്തൻപണം
|- class='wd_q16135235'
|class='wd_label'| [[പുറപ്പാട് (ചലച്ചിത്രം)|പുറപ്പാട്]]
| പുറപ്പാട്
|- class='wd_q18345689'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18345689|പുലി വരുന്നേ പുലി]]''
| പുലി വരുന്നേ പുലി
|- class='wd_q39048314'
|class='wd_label'| [[പുള്ളിക്കാരൻ സ്റ്റാറാ|പുള്ളിക്കാരൻ സ്റ്റാറാ]]
| പുള്ളിക്കാരന് സ്റ്റാറാ
|- class='wd_q18346053'
|class='wd_label'| [[പുഴയൊഴുകും വഴി]]
| പുഴയൊഴുകും വഴി
|- class='wd_q110094895'
|class='wd_label'| [[പുഴു (ചലച്ചിത്രം)]]
| പുഴു (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16253083'
|class='wd_label'| [[പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്]]
| പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്
|- class='wd_q18602685'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18602685|പൂരം]]''
| പൂരം
|- class='wd_q7228910'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7228910|പൂവിനു പുതിയ പൂന്തെന്നൽ]]''
| പൂവിനു പുതിയ പൂന്തെന്നൽ
|- class='wd_q16135864'
|class='wd_label'| [[പൂവിരിയും പുലരി]]
| പൂവിരിയും പുലരി
|- class='wd_q136450424'
|class='wd_label'| [[പേട്രിയറ്റ്]]
| പേട്രിയറ്റ്
|- class='wd_q21998248'
|class='wd_label'| [[പേരൻപ്]]
| പേരൻപ്
|- class='wd_q7228194'
|class='wd_label'| [[പൊന്തൻമാട]]
| പൊന്തൻമാട
|- class='wd_q18343553'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18343553|പൊന്നും പൂവും]]''
| പൊന്നും പൂവും
|- class='wd_q7208673'
|class='wd_label'| [[പോക്കിരിരാജ|പോക്കിരി രാജ]]
| പോക്കിരി രാജ
|- class='wd_q7234890'
|class='wd_label'| [[പോത്തൻ വാവ]]
| പോത്തൻ വാവ
|- class='wd_q7238125'
|class='wd_label'| [[പ്രജാപതി (ചലച്ചിത്രം)|പ്രജാപതി]]
| പ്രജാപതി
|- class='wd_q18389434'
|class='wd_label'| [[പ്രണാമം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണാമം]]
| പ്രണാമം
|- class='wd_q18344200'
|class='wd_label'| [[പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കുക]]
| പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കുക
|- class='wd_q7238237'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7238237|പ്രമാണി (ചലച്ചിത്രം)]]''
| പ്രമാണി (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q7238333'
|class='wd_label'| [[പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയ്ന്റ്]]
| പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയ്ന്റ്
|- class='wd_q112762506'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q112762506|പ്രിയൻ ഓട്ടത്തിലാണ്]]''
| പ്രിയൻ ഓട്ടത്തിലാണ്
|- class='wd_q16137042'
|class='wd_label'| [[പ്രെയിസ് ദ ലോർഡ്]]
| പ്രെയിസ് ദ ലോർഡ്
|- class='wd_q18702144'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18702144|ഫയർമാൻ]]''
| ഫയർമാൻ
|- class='wd_q7180534'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7180534|ഫാന്റം (ചലച്ചിത്രം)]]''
| ഫാന്റം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q217225'
|class='wd_label'| [[ഫെയ്സ് 2 ഫെയ്സ്]]
| ഫെയ്സ് 2 ഫെയ്സ്
|- class='wd_q85845478'
|class='wd_label'| [[ബറോസ്]]
| ബറോസ്
|- class='wd_q18378245'
|class='wd_label'| [[ബലൂൺ (ചലച്ചിത്രം)|ബലൂൺ]]
| ബലൂൺ
|- class='wd_q124038929'
|class='wd_label'| [[ബസൂക്ക]]
| ബസൂക്ക
|- class='wd_q118011'
|class='wd_label'| [[ബസ് കണ്ടക്ടർ]]
| ബസ് കണ്ടക്ടർ
|- class='wd_q15717896'
|class='wd_label'| [[ബാല്യകാലസഖി (2014-ലെ ചലച്ചിത്രം)|ബാല്യകാലസഖി (ചലച്ചിത്രം- 2014)]]
| ബാല്യകാലസഖി (ചലച്ചിത്രം- 2014)
|- class='wd_q1425300'
|class='wd_label'| [[ബാവുട്ടിയുടെ നാമത്തിൽ]]
| ബാവുട്ടിയുടെ നാമത്തിൽ
|- class='wd_q4904962'
|class='wd_label'| [[ബിഗ് ബി (ചലച്ചിത്രം)|ബിഗ് ബി]]
| ബിഗ് ബി
|- class='wd_q4896561'
|class='wd_label'| [[ബെസ്റ്റ് ആക്ടർ]]
| ബെസ്റ്റ് ആക്ടർ
|- class='wd_q4940571'
|class='wd_label'| [[ബോംബെ മാർച്ച് 12]]
| ബോംബെ മാർച്ച് 12
|- class='wd_q4920224'
|class='wd_label'| [[ബ്ലാക്ക് (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ബ്ലാക്ക്]]
| ബ്ലാക്ക്
|- class='wd_q13564536'
|class='wd_label'| [[ബൽറാം v/s താരാദാസ്]]
| ബൽറാം v/s താരാദാസ്
|- class='wd_q18703080'
|class='wd_label'| [[ഭാസ്ക്കർ ദ റാസ്ക്കൽ]]
| ഭാസ്ക്കർ ദ റാസ്ക്കൽ
|- class='wd_q4901278'
|class='wd_label'| [[ഭാർഗവചരിതം മൂന്നാം ഖണ്ഡം]]
| ഭാർഗവചരിതം മൂന്നാം ഖണ്ഡം
|- class='wd_q105833849'
|class='wd_label'| [[ഭീഷ്മ പർവ്വം|ഭീഷ്മപർവ്വം]]
| ഭീഷ്മപർവ്വം
|- class='wd_q4901987'
|class='wd_label'| [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]]
| ഭൂതക്കണ്ണാടി
|- class='wd_q121842080'
|class='wd_label'| [[ഭ്രമയുഗം]]
| ഭ്രമയുഗം
|- class='wd_q18127781'
|class='wd_label'| [[മംഗ്ലീഷ് (ചലച്ചിത്രം)|മംഗ്ലീഷ്]]
| മംഗ്ലീഷ്
|- class='wd_q18127705'
|class='wd_label'| [[മകൻ എന്റെ മകൻ]]
| മകൻ എന്റെ മകൻ
|- class='wd_q18127801'
|class='wd_label'| [[മണിയറ]]
| മണിയറ
|- class='wd_q6750280'
|class='wd_label'| [[മണിവത്തൂരിലെ ആയിരം ശിവരാത്രികൾ]]
| മണിവത്തൂരിലെ ആയിരം ശിവരാത്രികൾ
|- class='wd_q3535751'
|class='wd_label'| [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]]
| മതിലുകൾ
|- class='wd_q59725741'
|class='wd_label'| [[മധുര രാജ]]
| മധുര രാജ
|- class='wd_q18352383'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18352383|മനസൊരു മഹാ സമുദ്രം]]''
| മനസൊരു മഹാ സമുദ്രം
|- class='wd_q6752294'
|class='wd_label'| [[മനു അങ്കിൾ]]
| മനു അങ്കിൾ
|- class='wd_q6754687'
|class='wd_label'| [[മറക്കില്ലൊരിക്കലും|മറക്കില്ലൊരിക്കലും (ചലച്ചിത്രം)]]
| മറക്കില്ലൊരിക്കലും (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6791868'
|class='wd_label'| [[മറ്റൊരാൾ]]
| മറ്റൊരാൾ
|- class='wd_q18351840'
|class='wd_label'| [[മലരും കിളിയും]]
| മലരും കിളിയും
|- class='wd_q6798516'
|class='wd_label'| [[മഴയെത്തും മുൻപെ]]
| മഴയെത്തും മുൻപെ
|- class='wd_q6733102'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6733102|മഹാനഗരം]]''
| മഹാനഗരം
|- class='wd_q6733612'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6733612|മഹായാനം]]''
| മഹായാനം
|- class='wd_q6721132'
|class='wd_label'| [[മാന്യമഹാജനങ്ങളേ]]
| മാന്യമഹാജനങ്ങളേ
|- class='wd_q63859876'
|class='wd_label'| [[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]
| മാമാങ്കം
|- class='wd_q6796772'
|class='wd_label'| [[മായാബസാർ]]
| മായാബസാർ
|- class='wd_q6796889'
|class='wd_label'| [[മായാവി (2007-ലെ ചലച്ചിത്രം)]]
| മായാവി (2007-ലെ ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q30608726'
|class='wd_label'| [[മാസ്റ്റർപീസ് (ചലച്ചിത്രം)|മാസ്റ്റർപീസ്]]
| മാസ്റ്റർപീസ്
|- class='wd_q6842263'
|class='wd_label'| [[മിഥ്യ (ചലച്ചിത്രം)|മിഥ്യ]]
| മിഥ്യ
|- class='wd_q6878505'
|class='wd_label'| [[മിഷൻ 90 ഡേയ്സ്]]
| മിഷൻ 90 ഡേയ്സ്
|- class='wd_q18128281'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18128281|മുക്തി]]''
| മുക്തി
|- class='wd_q18378012'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18378012|മുദ്ര]]''
| മുദ്ര
|- class='wd_q17682582'
|class='wd_label'| [[മുന്നറിയിപ്പ്]]
| മുന്നറിയിപ്പ്
|- class='wd_q13114154'
|class='wd_label'| [[മുന്നേറ്റം]]
| മുന്നേറ്റം
|- class='wd_q12938944'
|class='wd_label'| [[മുഹൂർത്തം പതിനൊന്ന് മുപ്പതിന്]]
| മുഹൂർത്തം പതിനൊന്ന് മുപ്പതിന്
|- class='wd_q18391135'
|class='wd_label'| [[മൂന്ന് മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ്]]
| മൂന്ന് മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ്
|- class='wd_q13114216'
|class='wd_label'| [[മൃഗയ]]
| മൃഗയ
|- class='wd_q6809025'
|class='wd_label'| [[മേഘം (ചലച്ചിത്രം)|മേഘം]]
| മേഘം
|- class='wd_q6810918'
|class='wd_label'| [[മേള (ചലച്ചിത്രം)]]
| മേള (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q8050364'
|class='wd_label'| [[യവനിക]]
| യവനിക
|- class='wd_q8050230'
|class='wd_label'| [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]]
| യാത്ര
|- class='wd_q8060340'
|class='wd_label'| [[യുഗപുരുഷൻ]]
| യുഗപുരുഷൻ
|- class='wd_q7279107'
|class='wd_label'| [[രചന (ചലച്ചിത്രം)]]
| രചന (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q7286705'
|class='wd_label'| [[രാക്കുയിലിൻ രാഗസദസ്സിൽ]]
| രാക്കുയിലിൻ രാഗസദസ്സിൽ
|- class='wd_q7286789'
|class='wd_label'| [[രാക്ഷസരാജാവ്]]
| രാക്ഷസരാജാവ്
|- class='wd_q7285694'
|class='wd_label'| [[രാജമാണിക്യം]]
| രാജമാണിക്യം
|- class='wd_q18130505'
|class='wd_label'| [[രാജാധിരാജ]]
| രാജാധിരാജ
|- class='wd_q7294312'
|class='wd_label'| [[രാപ്പകൽ]]
| രാപ്പകൽ
|- class='wd_q18393520'
|class='wd_label'| [[രാരീരം|രാരീരം (ചലച്ചിത്രം)]]
| രാരീരം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16253741'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16253741|രുഗ്മ]]''
| രുഗ്മ
|- class='wd_q7370753'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7370753|രൗദ്രം]]''
| രൗദ്രം
|- class='wd_q112050333'
|class='wd_label'| [[റോഷാക്ക് (ചലച്ചിത്രം)|റോഷാക്ക്]]
| റോഷാക്ക്
|- class='wd_q18344872'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18344872|ലക്ഷ്മണ രേഖ]]''
| ലക്ഷ്മണ രേഖ
|- class='wd_q6520605'
|class='wd_label'| [[ലേഖയുടെ മരണം ഒരു ഫ്ലാഷ്ബാക്ക്]]
| ലേഖയുടെ മരണം ഒരു ഫ്ലാഷ്ബാക്ക്
|- class='wd_q6690650'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q6690650|ലൗ ഇൻ സിംഗപ്പൂർ (ചലച്ചിത്രം)]]''
| ലൗ ഇൻ സിംഗപ്പൂർ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q6686067'
|class='wd_label'| [[ലൗഡ്സ്പീക്കർ]]
| ലൗഡ്സ്പീക്കർ
|- class='wd_q13564574'
|class='wd_label'| [[വജ്രം (ചലച്ചിത്രം)|വജ്രം]]
| വജ്രം
|- class='wd_q7914307'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q7914307|വന്ദേ മാതരം]]''
| വന്ദേ മാതരം
|- class='wd_q7912415'
|class='wd_label'| [[വല്ല്യേട്ടൻ]]
| വല്ല്യേട്ടൻ
|- class='wd_q7917178'
|class='wd_label'| [[വാത്സല്യം]]
| വാത്സല്യം
|- class='wd_q7916193'
|class='wd_label'| [[വാർത്ത (ചലച്ചിത്രം)|വാർത്ത]]
| വാർത്ത
|- class='wd_q7929410'
|class='wd_label'| [[വികടകവി]]
| വികടകവി
|- class='wd_q16255199'
|class='wd_label'| [[വിചാരണ (ചലച്ചിത്രം)|വിചാരണ]]
| വിചാരണ
|- class='wd_q18359033'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18359033|വിധിച്ചതും കൊതിച്ചതും]]''
| വിധിച്ചതും കൊതിച്ചതും
|- class='wd_q7928073'
|class='wd_label'| [[വിധേയൻ]]
| വിധേയൻ
|- class='wd_q18359242'
|class='wd_label'| [[വിളിച്ചു വിളികേട്ടു]]
| വിളിച്ചു വിളികേട്ടു
|- class='wd_q14865988'
|class='wd_label'| [[വിഷ്ണു (ചലച്ചിത്രം)|വിഷ്ണു]]
| വിഷ്ണു
|- class='wd_q7930247'
|class='wd_label'| [[വിൽക്കാനുണ്ട് സ്വപ്നങ്ങൾ]]
| വിൽക്കാനുണ്ട് സ്വപ്നങ്ങൾ
|- class='wd_q12943278'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q12943278|വീണ്ടും]]''
| വീണ്ടും
|- class='wd_q18358514'
|class='wd_label'| [[വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന ചക്രം]]
| വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന ചക്രം
|- class='wd_q7920010'
|class='wd_label'| [[വെനീസിലെ വ്യാപാരി]]
| വെനീസിലെ വ്യാപാരി
|- class='wd_q25302704'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q25302704|വേട്ട (ചലച്ചിത്രം)]]''
| വേട്ട (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q1132661'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1132661|വേഷം (ചലച്ചിത്രം)]]''
| വേഷം (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q20650041'
|class='wd_label'| [[വൈറ്റ്]]
| വൈറ്റ്
|- class='wd_q97256155'
|class='wd_label'| [[വൺ]]
| വൺ
|- class='wd_q18170622'
|class='wd_label'| [[വർഷം (ചലച്ചിത്രം)|വർഷം]]
| വർഷം
|- class='wd_q18357567'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18357567|ശംഖാദം]]''
| ശംഖാദം
|- class='wd_q7423412'
|class='wd_label'| [[ശരവർഷം]]
| ശരവർഷം
|- class='wd_q7496548'
|class='wd_label'| [[ശിക്കാരി]]
| ശിക്കാരി
|- class='wd_q18357173'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18357173|ശേഷം കാഴ്ചയിൽ]]''
| ശേഷം കാഴ്ചയിൽ
|- class='wd_q15072124'
|class='wd_label'| [[ശ്യാമ (ചലച്ചിത്രം)|ശ്യാമ]]
| ശ്യാമ
|- class='wd_q7585688'
|class='wd_label'| [[ശ്രീധരന്റെ ഒന്നാം തിരുമുറിവ്]]
| ശ്രീധരന്റെ ഒന്നാം തിരുമുറിവ്
|- class='wd_q85801051'
|class='wd_label'| [[ഷൈലോക്ക്|ഷൈലോക്ക് (ചലച്ചിത്രം)]]
| ഷൈലോക്ക് (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q16253880'
|class='wd_label'| [[സംഘം (ചലച്ചിത്രം)|സംഘം]]
| സംഘം
|- class='wd_q7415991'
|class='wd_label'| [[സന്ദർഭം (ചലച്ചിത്രം)|സന്ദർഭം]]
| സന്ദർഭം
|- class='wd_q18377967'
|class='wd_label'| [[സന്ധ്യക്കെന്തിനു സിന്ദൂരം]]
| സന്ധ്യക്കെന്തിനു സിന്ദൂരം
|- class='wd_q7416301'
|class='wd_label'| [[സന്ധ്യയ്ക്കു വിരിഞ്ഞ പൂവ്|സന്ധ്യക്ക് വിരിഞ്ഞ പൂവ്]]
| സന്ധ്യക്ക് വിരിഞ്ഞ പൂവ്
|- class='wd_q7424499'
|class='wd_label'| [[സരോവരം (ചലച്ചിത്രം)|സരോവരം]]
| സരോവരം
|- class='wd_q16135786'
|class='wd_label'| [[സാഗരം ശാന്തം]]
| സാഗരം ശാന്തം
|- class='wd_q7399044'
|class='wd_label'| [[സാഗരം സാക്ഷി]]
| സാഗരം സാക്ഷി
|- class='wd_q7410273'
|class='wd_label'| [[സാമ്രാജ്യം (ചലച്ചിത്രം)|സാമ്രാജ്യം]]
| സാമ്രാജ്യം
|- class='wd_q12945272'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q12945272|സായം സന്ധ്യ]]''
| സായം സന്ധ്യ
|- class='wd_q18378388'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18378388|സിദ്ധാർത്ഥ (ചലച്ചിത്രം)]]''
| സിദ്ധാർത്ഥ (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q14834024'
|class='wd_label'| [[സിന്ദൂരസന്ധ്യയ്ക്ക് മൗനം]]
| സിന്ദൂരസന്ധ്യയ്ക്ക് മൗനം
|- class='wd_q110128927'
|class='wd_label'| [[സിബിഐ 5: ദ ബ്രെയിൻ]]
| സിബിഐ 5: ദ ബ്രെയിൻ
|- class='wd_q7635898'
|class='wd_label'| [[സുകൃതം (ചലച്ചിത്രം)|സുകൃതം]]
| സുകൃതം
|- class='wd_q7562755'
|class='wd_label'| [[സൂര്യമാനസം]]
| സൂര്യമാനസം
|- class='wd_q7456672'
|class='wd_label'| [[സേതുരാമയ്യർ സിബിഐ]]
| സേതുരാമയ്യർ സിബിഐ
|- class='wd_q7402470'
|class='wd_label'| [[സൈന്യം (ചലച്ചിത്രം)|സൈന്യം]]
| സൈന്യം
|- class='wd_q16254258'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16254258|സൈലൻസ് (ചലച്ചിത്രം)]]''
| സൈലൻസ് (ചലച്ചിത്രം)
|- class='wd_q43259919'
|class='wd_label'| [[സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്സ് (ചലച്ചിത്രം)|സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്സ്]]
| സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്സ്
|- class='wd_q18378833'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q18378833|സ്നേഹമുള്ള സിംഹം]]''
| സ്നേഹമുള്ള സിംഹം
|- class='wd_q16254439'
|class='wd_label'| [[സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്‌|സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്]]
| സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്
|- class='wd_q5657490'
|class='wd_label'| [[ഹരികൃഷ്ണൻസ്|ഹരികൃഷ്ണന് സ്]]
| ഹരികൃഷ്ണന് സ്
|- class='wd_q16137997'
|class='wd_label'| [[ഹിമവാഹിനി]]
| ഹിമവാഹിനി
|- class='wd_q16248944'
|class='wd_label'| [[ഹിറ്റ്‌ലർ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ഹിറ്റ്‌ലർ]]
| ഹിറ്റ്ലർ
|}
----
&amp;sum; 378 items.
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>qgw66lerqpml1u9ct8pqkto5boua8kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:വാക്സിൻ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2021/In English</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537664</id>
    <revision>
      <id>4614080</id>
      <parentid>4612273</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T02:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>105900</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4614080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31225" sha1="k2iv34bg3tmmhtklbgcxyt32h2sifyv" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: ##FFE5B4; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.40)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;10&quot; style=&quot;background:#ffffff; border-style:solid; border-width:4px; border-color:#F99273&quot;
| width=&quot;55%&quot; style=&quot;vertical-align:top;padding: 0; margin:0;&quot; |
&lt;div style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Vaccination header}}
Welcome to the event page of the vaccination edit-a-thon! The Vaccination edit-a-thon is a month long event to create content related to vaccination on Wikipedia. The event spans from 8 to 31 May, 2021.

The World Health Organization has named vaccine hesitancy, or anti-vaccination, as one of the top ten threats to global health in 2019. At the same time, the spread of health-related misinformation has fuelled concerns about the potential dangers or inefficacy of vaccines.

Wikipedia is an important resource for up-to-date, accurate vaccine information, and it is currently one of the most frequently visited sites for healthcare information worldwide. Malayalam Wikimedians are now conducting a month-long edit-a-thon to expand Malayalam Wikipedia’s vaccine-related content. The partners in this initiative are [https://newsq.net/2020/09/30/newsq-know-science-addressing-vaccine-hesitancy/ NewsQ’s KNoW Science initiative], WHO’s [https://www.vaccinesafetynet.org/ Vaccine Safety Net], [https://wikimediadc.org/wiki/Home Wikimedia DC], [https://infoclinic.in/ Infoclinic] and [https://cis-india.org/ Centre for Internet and Society].

The event will be open to anyone interested in promoting accurate vaccine information online. Training will be provided in Malayalam and English- so no experience is necessary to join the event!

==Inaugural event==
&lt;span style=&quot;font-size:120%;&quot;&gt;When&lt;/span&gt;
:'''8 May 2021''' 18:00 to 21:00 IST

&lt;span style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;Register&lt;/span&gt;
:'''''&lt;span style=&quot;font-size:120%;&quot;&gt;[https://www.eventbrite.com/e/malayalam-vaccine-safety-wikipedia-edit-a-thon-tickets-150765306089 Register via Eventbrite]&lt;/span&gt;'''''

&lt;span style=&quot;font-size:120%;&quot;&gt;Agenda&lt;/span&gt;
:
* Welcome
* KNoW Science Overview : Andrea Bras (2 min)
* Wikimedia DC Introduction (2 min)
* CIS-A2K Introduction: Tito Dutta (2 min)
* Infoclinic Introduction: Dr. Arun M.A (2 min)
* Inauguration event
** The event will be inaugurated by Dr. Ajay Balachandran, Professor, Amrita Institute of Medical Sciences, Kerala by making the first edit. (4 min)
* Introduction to event page and editing training 
** Introduction in English : [https://wikimediadc.org/wiki/Ariel_Cetrone Ariel Cetrone], Wikimedia DC
** Introduction in Malayalam : Ranjith Siji, Administrator, Malayalam Wikipedia
* Editing time
{{-}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
* 
*

==Participants==
If you are participating in the edit-a-thon in English, please add your name below:Ashtamoorthy T S
* --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 18:32, 4 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)
* [[ഉപയോക്താവ്:Econterms|Econterms]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Econterms|സംവാദം]]) 16:17, 7 മേയ് 2021 (UTC)
*

== Wikimedia policies, quick tips and related resources==
{{columns-list|colwidth=20em|
'''Policies'''
* [https://wikimediadc.org/wiki/Safe_space_policy Wikimedia DC's Safe Space Policy]
* [[w:en:Wikipedia:Five pillars]]
* [[w:en:Wikipedia:Core content policies]]
* [[w:en:Wikipedia:General notability guideline]]
* [[w:en:Wikipedia:Notability (organizations and companies)]]
* [[w:en:Wikipedia:Verifiability]]
* [[w:en:Wikipedia:Conflict of interest]]
* [[w:en:Wikipedia:Identifying reliable sources]]
* [[w:en:Wikipedia:No original research]] [[w:en:Wikipedia:No original research/Examples|(Examples of Original Research)]]
* [[w:en:Wikipedia:Citing sources]]
* [[w:en:Wikipedia:Identifying and using primary sources]]
* [[w:en:Wikipedia: Quality control]]
* [[w:en:Wikipedia: Patrols]]
* [[w:en:Wikipedia:Admin]]

'''Your first article'''
* [[w:en:Help:Getting started]]
* [[w:en:Wikipedia:Your first article]]
* [[w:en:Help:Referencing for beginners]]

'''Tips'''
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Using_VisualEditor Creating Redirects with Visual Editor]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Editing_the_source_directly Creating Redirector with Source Editor]
* [[w:en:Help:Category| Using categories]]
* [[w:en:Help:Cheatsheet|Cheatsheet for Wiki markup]]
* [https://dashboard.wikiedu.org/training/students Wiki Ed Foundation's online training modules]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikicommons]
* [[w:en:Wikipedia:Manual of Style]]

'''Wikimedia and other related projects'''
* [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata]
* [https://wikiedu.org Wiki Education Foundation]
* [[w:en:Wikipedia:Meetup/NYC/SureWeCan3|Covid-oriented ediathon on Sept 6]]

'''Tools, Resources'''
* [https://tools.wmflabs.org/pageviews Track Wikipedia Page Views]
* [https://stats.wikimedia.org Wikimedia Statistics]
* [https://archive.org/ Internet Archive Wayback Machine]
'''Medicine, health, and Wikimedia'''
* [[m:Wiki Project Med]]
* [[w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine]]
}}

==Task list==
If you are interested in a task list curated specifically for beginner, intermediate and advanced editors, please go to the Vaccine Safety portal's [[w:en:Wikipedia:Vaccine_safety/Task_list|task list]] here. If you are interested in writing India-specific articles in English, some suggestions are as follows:
===Articles for cleanup and expansion===
* [[w:en:Pulse Polio]]
* [[w:en:Universal Immunisation Programme]]
* [[w:en:Accredited Social Health Activist]]
* [[w:en:Green card scheme in Odisha]]
* [[w:en:Deen Dayal Antyoday Upchar Yojna]]
* [[w:en:District Programme Manager]]
* [[w:en:National TB Elimination Program (India)]]
* [[w:en:Tobacco cessation clinics in India]]
* [[w:en:District AIDS Prevention and Control Unit]]
* [[w:en:Swasth Jeevan Sewa Guarantee Yojana]]
===Articles for creation===
'''Select a blue link below to start your article'''
====Public health programs in India====
{{colbegin}}
* [[w:en:National Leprosy Eradication Program]] 
* [[w:en:National Vector Borne Disease Control Program]]
* [[w:en:Revised National Tuberculosis Control Program]]
* [[w:en:National AIDS Control Program]]
* [[w:en:Universal Immunization Program]]
* [[w:en:Yaws Control Program]]
* [[w:en:Integrated Disease Surveillance Program]]
* [[w:en:National Guinea Worm Eradication Program]]
* [[w:en:National Cancer Control Program]]
* [[w:en:National Mental Health Program]]
* [[w:en:National Diabetes Control Program]]
* [[w:en:National Program for Control and Treatment of Occupational Diseases]]
* [[w:en:National Program for Control of Blindness]]
* [[w:en:National Program for Control of Diabetes, Cardiovascular diseases and Stroke]]
* [[w:en:National Program for Prevention and Control of Deafness]]
* [[w:en:Integrated Child Development Services Scheme]]
* [[w:en:Midday Meal Scheme]]
* [[w:en:Special Nutrition Program]]
* [[w:en:National Nutritional Anemia Prophylaxis Program]]
* [[w:en:National Iodine Deficiency Disorders Control Program]]
* [[w:en:20 Points Program]]
* [[w:en:National Water Supply and Sanitation Program]]
* [[w:en:National Rural Health Mission]]
* [[w:en:Reproductive and Child Health Program]]
* [[w:en:National Health Policy 2002]]
* [[w:en:National Population Policy 2000]]
* [[w:en:National Blood Policy]]
* [[w:en:National AIDS Control and Prevention Policy]]
* [[w:en:National Policy for Empowerment of Women 2001]]
* [[w:en:National Charter for Children]]
* [[w:en:National Youth Policy]]
* [[w:en:National Nutrition Policy]]
* [[w:en:Balwadi Nutrition Programme]]
* [[w:en:Family planning in India]]
* [[w:en:Health campaigns in Kerala]] ([https://kerala.gov.in/health-campaigns Link])
{{colend}}

====Institutes in India====
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q494230. ?item wdt:P17 wd:Q668. }
|section=
|columns=label:Article
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
|-
| [[കിംഗ് എഡ്വേർഡ് മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റൽ ആന്റ് സേത്ത് ഗോർഡന്ദാസ് സുന്ദർദാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഡോ. വി.എം. ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അകോല|സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് (അകോല)]]
|-
| [[ജിപ്മെർ]]
|-
| [[ക്രിസ്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ് &amp; ഹോസ്പിറ്റൽ]]
|-
| [[ആംഡ് ഫോഴ്സസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഡോ. സമ്പൂർണാനന്ദ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഡോ. സോമർവെൽ മെമ്മോറിയൽ സിഎസ്ഐ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഹൽദ്വാനി]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജു് &amp; ഹോസ്പിറ്റൽ, നാഗ്പൂർ]]
|-
| [[ഗ്രാന്റ് ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഐപിജിഎംഇആർ ആൻഡ് എസ്എസ്കെഎം ഹോസ്പിറ്റൽ]]
|-
| ''[[:d:Q4671517|അക്കാദമി ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]''
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹൈജീൻ ആൻഡ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്]]
|-
| [[അമൃത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[കൊൽക്കത്ത സ്കൂൾ ഓഫ് ട്രോപ്പിക്കൽ മെഡിസിൻ]]
|-
| ''[[:d:Q5146788|കോളേജ് ഓഫ് നഴ്സിങ്, തിരുവനന്തപുരം]]''
|-
| [[പട്‌ന മെഡിക്കൽ കോളജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
|-
| ''[[:d:Q7165491|People's College of Medical Sciences and Research]]''
|-
| [[പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച് ചണ്ഡീഗഡ്|പോസ്റ്റ്ഗ്രാജുവേറ്റ്ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച്]]
|-
| [[പണ്ഡിറ്റ് ഭഗവത് ദയാൽ ശർമ്മ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[ആർ.സി.എസ്.എം. ഗവൺമെന്റ് കോളജ് ആന്റ് സി.പി.ആർ ഹോസ്പിറ്റൽ, കോലാപ്പൂർ]]
|-
| [[രാജേന്ദ്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ശ്രീകാകുളം|ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ശ്രീകാകുളം]]
|-
| ''[[:d:Q7387852|S. S. Institute of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q7392844|SRM Institute of Science and Technology]]''
|-
| ''[[:d:Q7395054|SUT Academy of Medical Sciences]]''
|-
| [[ഷേർ-ഇ-കശ്മീർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[ശ്രീ വസന്തറാവു നായിക് ഗവണ്മെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]
|-
| [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഭഗൽപൂർ]]
|-
| [[കെ.എസ്. ഹെഗ്ഡെ മെഡിക്കൽ അക്കാദമി]]
|-
| ''[[:d:Q6374846|Kasturba Medical College, Mangalore]]''
|-
| [[കസ്തൂർബ മെഡിക്കൽ കോളേജ്|കസ്തൂർബ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, മണിപ്പാൽ]]
|-
| [[കെമ്പഗൗഡ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[ലാല ലജ്പത് റായ് മെമ്മോറിയൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[മഹർഷി മാർക്കണ്ഡേശ്വർ സർവകലാശാല, മുല്ലാന]]
|-
| [[മാൾഡ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
|-
| [[എൻആർഐ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, രജൗരി|ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, രജൗരി]]
|-
| [[ഓട്ടോണമസ് സ്റ്റേറ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ബസ്തി]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, രാജ്കോട്ട്]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, വിജയ്പൂർ]]
|-
| ''[[:d:Q109561766|Santiniketan Medical College]]''
|-
| ''[[:d:Q115152073|Soban Singh Jeena Government Institute of Medical Science and Research, Almora]]''
|-
| ''[[:d:Q115631919|Himalayan Institute of Medical Sciences, Dehradun]]''
|-
| ''[[:d:Q115801984|Government Medical College, Alibag]]''
|-
| ''[[:d:Q115802202|Government Medical College, Sindhudurg]]''
|-
| ''[[:d:Q118383178|Nalbari Medical College and Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q118899885|Nagaon Medical College and Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q119285956|Amrita Schools of Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q127393424|All India Institute of Medical Sciences, Darbhanga]]''
|-
| ''[[:d:Q136384237|United Institute of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q136452426|KMC Medical College &amp; Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q136721736|IQ City Institute of Nursing Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q7917918|Vedanta University]]''
|-
| [[വൈദേഹി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ]]
|-
| ''[[:d:Q14957044|Saveetha Institute of Medical And Technical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q14957046|Smt. NHL Municipal Medical College, Ahmedabad]]''
|-
| [[ഇഎസ്ഐസി മെഡിക്കൽ കോളേജ്, കൊൽക്കത്ത]]
|-
| [[കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിൻ &amp; സാഗോർ ദത്ത ഹോസ്പിറ്റൽ]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ന്യൂഡൽഹി]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഭോപ്പാൽ]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്, ജോധ്പൂർ]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഋഷികേശ്]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്, ഭുവനേശ്വർ]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് പട്‌ന]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, റായ്പൂർ]]
|-
| [[ബാബ രാഘവ് ദാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഭഗത് ഫൂൽ സിങ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ശ്രീനഗർ]]
|-
| [[മമത മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[മഹാരാജാ അഗ്രസെൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അഗ്രോഹ]]
|-
| [[ഗവണ്മെന്റ് ടി ഡി മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ആലപ്പുഴ|ഗവണ്മെന്റ് ടി ഡി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[സോറാം മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ഗവണ്മെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, കൊല്ലം]]
|-
| [[കൽപന ചൗള ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[രുക്ഷ്മണിബെൻ ദീപ്ചന്ദ് ഗാർഡി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| ''[[:d:Q22080288|All India Institute of Medical Sciences Delhi Extension, Jhajjar]]''
|-
| [[ഉത്തർപ്രദേശ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[എം.എസ് രാമയ്യ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| ''[[:d:Q28173184|Dr. D. Y. Patil Medical College, Hospital &amp; Research Centre]]''
|-
| [[ഡോ. പഞ്ചബ്രാവു ദേശ്മുഖ് മെമ്മോറിയൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| ''[[:d:Q28173195|Swami Ramanand Teerth Rural Medical College]]''
|-
| ''[[:d:Q30260701|Smt. Kashibai Navale Medical College and General hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q30261219|മഹാത്മാഗാന്ധി മിഷൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]''
|-
| ''[[:d:Q30280709|Sinhgad Dental College and Hospital]]''
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, കല്ല്യാണി]]
|-
| ''[[:d:Q39046585|The Calcutta Homoeopathic Medical College &amp; Hospital]]''
|-
| [[ശ്രീ വെങ്കടേശ്വര മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[മാണ്ഡ്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]
|-
| [[സിസിഎം മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ദുർഗ്]]
|-
| [[ഡോ. ബി.സി. റോയ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് &amp; റിസർച്ച്|ഡോ ബിസി റോയ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് &amp; റിസർച്ച്]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, മംഗളഗിരി]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, നാഗ്പൂർ]]
|-
| ''[[:d:Q61800918|അഹല്യാ സ്കൂൾ ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61800921|അൽ ഷിഫ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61800944|അമൃത സ്കൂൾ ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801020|കെമിസ്റ്റ്സ് കോള‍ജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് ആന്റ് റിസർച്ച്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801158|കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801160|കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801161|കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, ഗവൺമെന്റ് ടി.ഡി.മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801162|കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി - കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളജ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801166|ക്രസന്റ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, കണ്ണൂർ]]''
|-
| ''[[:d:Q61801183|ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, മഹാത്മാ ഗാന്ധി യൂനിവേഴ്സിറ്റി, ചെറുവണ്ണൂ‍ ക്യാമ്പസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801185|ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, റീജിയണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801195|ദേവകി അമ്മ മെമ്മോറിയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801197|ഡി.എം വിംസ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801200|ഡോ. ജോസഫ് മാർ തോമ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801204|എലിംസ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801330|ഗവൺമെന്റ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801355|ഗ്രേസ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801411|ജാമിയ സലഫിയ ഫാർമസി കോളേജ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801414|ജെഡിടി ഇസ്ലാം കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801427|കെ.ടി.എൻ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801428|കെ.വി.എം. കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801430|കരുണ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801455|കെഎംസിടി  കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801537|മാലിക് ദീനാർ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801609|മാർ ഡയോസ്‌കോറസ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801731|മൂകാമ്പിക കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801734|മൗലാന കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801743|മൌണ്ട് സിയോൺ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് &amp; റിസർച്ച്]]''
|-
| ''[[:d:Q61801772|നാഷണൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801781|നസ്രെത്ത് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801791|നെഹ്രു കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801809|നിർമ്മല കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി, മൂവാറ്റുപുഴ]]''
|-
| ''[[:d:Q61801846|പ്രൈം കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801870|പുഷ്പഗിരി കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801894|രാജീവ് ഗാന്ധി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61801935|സാൻജോ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സ്റ്റഡീസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61802076|സെന്റ.ജെയിംസ് കോളജ് ഓഫ് ഫ്ർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q61802087|സെന്റ് ജോസഫ്സ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]''
|-
| ''[[:d:Q61802096|സെന്റ് ജോൺസ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് &amp; റിസർച്ച്]]''
|-
| ''[[:d:Q61802125|ദി ഡേൽ വ്യൂ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി &amp; റിസർച്ച് സെന്റർ]]''
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഗോരഖ്പൂർ]]
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, റായ്ബറേലി]]
|-
| ''[[:d:Q65284623|All India Institute of Medical Sciences, Madurai]]''
|-
| ''[[:d:Q77977463|ഈസ്റ്റ് പോയിന്റ് കോളേജ് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q84013922|Aditya College of Nursing]]''
|-
| ''[[:d:Q84014322|Sapthagiri College of Nursing]]''
|-
| ''[[:d:Q84014484|Vivekananda College of Pharmacy]]''
|-
| ''[[:d:Q84014490|Vydehi Institute of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q84014820|SS Institute of Nursing Sciences]]''
|-
| [[മധുബനി മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]
|-
| ''[[:d:Q91774495|Aditya College of Nursing, Kakinada]]''
|-
| ''[[:d:Q91774872|Guntur Medical College, Guntur]]''
|-
| ''[[:d:Q91775902|Andhra Medical College, Visakhapatnam]]''
|-
| [[ബി.കെ.എൽ. വലവൽക്കർ റൂറൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| [[ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]
|-
| ''[[:d:Q96376588|Dr. D Y Patil Medical College, Kolhapur]]''
|-
| ''[[:d:Q96376589|Dr. D Y Patil Medical College, Navi Mumbai]]''
|-
| [[ഡോ. വസന്തറാവു പവാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ഹോസ്പിറ്റൽ ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ]]
|-
| ''[[:d:Q96378970|GMERS Medical College and Hospital, Sola]]''
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അനന്ത്നാഗ്|ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അനന്ത്നാഗ്]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഗോണ്ടിയ]]
|-
| [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഷാഹ്ദോൾ]]
|-
| ''[[:d:Q96384042|Jagannath Gupta Institute of Medical Sciences and Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q96384259|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു മെമ്മോറിയൽ കോളേജ്, വാർദ്ധ]]''
|-
| ''[[:d:Q96398475|Parul Institute of Medical Science and Research]]''
|-
| ''[[:d:Q97256936|Maharajah Institute of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q99298695|Aligarh Muslim University Faculty of Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298698|Aligarh Muslim University Faculty of Unani Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298699|Annamalai University Faculty of Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298700|Annamalai University Rajah Muthaiah Medical College]]''
|-
| ''[[:d:Q99298701|KLE University's Shri B M Kankanawadi Ayurveda Mahavidyalaya]]''
|-
| ''[[:d:Q99298703|Siksha O Anusandhan University Institute of Medical Sciences and SUM Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q99298704|Saveetha University Saveetha Medical College and Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q99298706|Baba Farid University of Health Sciences Guru Gobind Singh Medical College and Hospital]]''
|-
| ''[[:d:Q99298707|Galgotias University School of Medical and Allied Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q99298708|Sharda University School of Medical Sciences and Research]]''
|-
| ''[[:d:Q99298710|SRM University College of Medicine and Health Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q99298711|Aliah University Faculty of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q99298713|Mahatma Gandhi University School of Medical Education]]''
|-
| ''[[:d:Q99298714|Desh Bhagat University School of Ayurveda]]''
|-
| ''[[:d:Q99298715|University of Delhi Faculty of Ayurvedic and Unami Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298716|University of Delhi Faculty of Homeopathic Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298718|University of Delhi Faculty of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q99298720|Punjabi University Faculty of Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298721|Vinayaka Missions University Faculty of Homoeopathy]]''
|-
| ''[[:d:Q99298723|Vinayaka Missions University Faculty of Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q99298724|Assam University Susruta School of Medical and Paramedical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q99518028|All India Institute of Medical Sciences, Bilaspur]]''
|-
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഗുവാഹത്തി]]
|-
| ''[[:d:Q100993109|SRM University - Ramapuram Campus]]''
|-
| ''[[:d:Q101003387|പഞ്ചാബ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി  ഫാക്കൽട്ടി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസെസ്]]''
|-
| ''[[:d:Q101003456|HIHT University]]''
|-
| ''[[:d:Q101003565|Amity University Haryana Medical Program]]''
|-
| ''[[:d:Q101003572|Shree Guru Gobind Singh Tricentenary University Faculty of Medicine and Health Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q101003679|University of Jammu Faculty of Medicine]]''
|-
| ''[[:d:Q101003709|Rama University Faculty of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q101003925|Central University of Haryana School of Medical Sciences]]''
|-
| ''[[:d:Q101003976|ഭാരതി വിദ്യാപീഠ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഡെൻ്റൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]''
|}
{{Wikidata list end}}
You are welcome to write about topics that are not included in this list. For more vaccine related articles needing creation, please visit the [[w:en:Wikipedia:Vaccine_safety/Task_list|task list]] on the [[w:en:Wikipedia:Vaccine_safety|Vaccine Safety Project]].
{{-}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>k2iv34bg3tmmhtklbgcxyt32h2sifyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബോയ് ബിറ്റൻ ബൈ എ ലിസാർഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573998</id>
    <revision>
      <id>4614057</id>
      <parentid>3759201</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T18:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>187107</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Michelangelo Caravaggio 061.jpg]] → [[File:Boy Bitten by a Lizard-Caravaggio (Longhi).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>4614057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="ntuw2xxokg5z5bazk1l6trgu0jq5q0l" xml:space="preserve">{{prettyurl|Boy Bitten by a Lizard}}{{Infobox Artwork
| image_file=Boy Bitten by a Lizard-Caravaggio (Longhi).jpg
| title=Boy Bitten by a Lizard | artist=[[Caravaggio]]
| year=1593–1594
| medium=Oil on canvas
| height_metric=65
| width_metric=52
| metric_unit=cm
| imperial_unit=in
| museum=[[Fondazione Roberto Longhi]], [[Florence]]
}} 
ഇറ്റാലിയൻ ബറോക്ക് ചിത്രകാരനായ കാരവാജിയോ വരച്ച ഒരു ചിത്രമാണ് '''ബോയ് ബിറ്റൻ ബൈ എ ലിസാർഡ്''' (ഇറ്റാലിയൻ: Ragazzo morso da un ramarro). ഇത് ഒന്ന് ഫ്ലോറൻസിലെ ഫോണ്ടാസിയോൺ റോബർട്ടോ ലോംഗിയിലും മറ്റൊന്ന് ലണ്ടനിലെ നാഷണൽ ഗാലറിയിലും രണ്ട് പതിപ്പുകളിലായി നിലവിലുണ്ട്. രണ്ടും കാരവാജിയോയുടെ ആധികാരിക സൃഷ്ടികളാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 
== തീയതി ==
രണ്ട് പതിപ്പുകളും 1594-1596 കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. കലാചരിത്രകാരനായ റോബർട്ടോ ലോംഗിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കാരവാജിയോയുടെ അത്യാധുനിക രക്ഷാധികാരി കർദ്ദിനാൾ ഫ്രാൻസെസ്‌കോ ഡെൽ മോണ്ടെയുടെ ഭവനത്തിൽ വരച്ച ആദ്യകാല സൃഷ്ടികളുടെ എല്ലാ അടയാളങ്ങളും പെയിന്റിംഗുകളിൽ ഉണ്ടെന്നും 1595-ൽ കുറച്ചുകാലം വരെ കാരവാജിയോ കർദ്ദിനാളിന്റെ പലാസോ മദാമയിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടില്ലെന്നും കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, ചിത്രം ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനമുള്ളതാകാനാണ് കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ളതായി തോന്നുന്നത്. &lt;ref&gt;{{citation|title=Caravaggio. Ediz. inglese |author= Roberto Longhi|year=1998|isbn=88-09-21445-5}}&lt;/ref&gt;

== മോഡലിന്റെ ഐഡന്റിറ്റി ==
കാരവാജിയോയുടെ എല്ലാ ആദ്യകാല ഔട്ട്‌പുട്ടിലെയും പോലെ, പലതും ഊഹക്കച്ചവടമായി തുടരുന്നു. കൂടാതെ മോഡലിന്റെ ഐഡന്റിറ്റി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഒരു സിദ്ധാന്തം, ഈ മോഡൽ മരിയോ മിന്നിറ്റി കാരവാജിയോയുടെ കൂട്ടുകാരനും ആ കാലഘട്ടത്തിലെ മറ്റ് നിരവധി ചിത്രങ്ങളുടെ മാതൃകയും ആയിരുന്നു. ചുരുണ്ട കറുത്ത മുടിയും ചുണ്ടുകളും സമാനമായി കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ [[ബോയ് വിത് എ ബാസ്കറ്റ് ഓഫ് ഫ്രൂട്ട്സ്|ബോയ് വിത്ത് എ ബാസ്‌ക്കറ്റ് ഓഫ് ഫ്രൂട്ട്]], [[ദി ഫോർച്യൂൺ ടെല്ലർ (കാരവാജിയോ)|ദ ഫോർച്യൂൺ ടെല്ലർ]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ മരിയോയ്ക്ക് സ്‌ത്രീത്വമില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* Jürgen Müller: &quot;Cazzon da mulo&quot; - Sprach- und Bildwitz in Caravaggios ''Junge von einer Eidechse gebissen'', in: Jörg Robert (Ed.): ''Intermedialität in der Frühen Neuzeit. Formen, Funktionen, Konzepte'', Berlin/Boston 2017, pp. [180]-214. [http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/volltexte/2019/6215]

==അവലംബം==
{{reflist}}

{{Caravaggio}}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ലണ്ടനിലെ ദേശീയ ഗാലറിയിലെ ശേഖരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കാരവാജിയോ ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ntuw2xxokg5z5bazk1l6trgu0jq5q0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ജോസഫ് മാർ കൂറിലോസ് IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574052</id>
    <revision>
      <id>4614084</id>
      <parentid>4007680</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orientthekera</username>
        <id>215796</id>
      </contributor>
      <origin>4614084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7400" sha1="iktbwxfpdrg0c06da6az74zor7326v3" xml:space="preserve">{{noref}}
{{prettyurl|Joseph Koorilose IX}} 
[[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]]യുടെ 14-ാം മെത്രാപ്പോലീത്തായായിരുന്നു '''നിതാന്ത വന്ദ്യ ദിവ്യ മഹാ മഹിമ ശ്രീ ജോസഫ് മാർ കൂറിലോസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത''' {{Infobox Bishop 
| honorific-prefix = 
| name =   ജോസഫ് മാർ കൂറിലോസ്
| honorific-suffix = 
| church =  [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ ]]
| image = 00Mor Joseph Koorilose IX.jpg
| caption = 
| diocese = 
| ordination =   
| consecration = 1986 അഗസ്റ്റ് 27
| consecrated_by =[[അലക്സാണ്ടർ മാർത്തോമ്മാ]]
| enthroned =   
| ended =  
| predecessor= [[മാത്യൂസ് മാർ കൂറിലോസ് VIII]]
| successor =[[സിറിൾ മാർ ബാസ്സേലിയോസ് I]]    
| birth_name =  ജോസഫ് 
| birth_date =  1954 നവംബർ   26
| birth_place =  [[കുന്നംകുളം]] 
| death_date = 7 സെപ്റ്റംബർ  2014
| death_place = 
| buried =  
| nationality = [[ഇന്ത്യൻ]] 
| signature =}}

==ജീവിതരേഖ==
തൊഴിയൂർസഭയുടെ മേൽപ്പട്ട സ്ഥനത്തേക്ക് ആലത്തൂർ പനയ്ക്കൽ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന മൂന്നാമത്തെ ആളാണ് പനയ്ക്കൽ മാത്തുക്കുട്ടിയുടെയും കുഞ്ഞാണിയുടെയും മകനായ ജോസഫ് കശീശ്ശ.  ആലത്തൂർ ചെറിയ തിരുമേനി പൌലൊസ് മാർ അത്താനാസിയോസിന്റെ സഹോദരൻ ശ്രീ ഇട്ടൂപ്പിന്റെ മകനാണ് മാത്തുകുട്ടി . റിട്ടയേർഡ് ഹവിൽ ദാർ മേജറായ മാത്തുക്കുട്ടിയുടെ 8 മക്കളിൽ 5-ാമനായി 1954 നവംബർ 26-ാം തിയ്യതിയാണ് ജോസഫ് ജനിച്ചത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ 4 മൂത്തസഹോദരിമാരിൽ 3 പേരും വളരെ ചെറുപ്രായത്തിൽ തന്നെ മരി ച്ചുപോയി. 1948-ൽ സഭാഭരണക്രമം നിലവിൽ വന്നതിന്റെ അടുത്ത വർഷം മുതൽ തുടർച്ചയായി 37 വർഷം ശ്രീ മാത്തുക്കുട്ടി സഭാ കൌൺസിൽ അംഗമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Joseph Mar Koorilose IX Silver Jubilee Festschrift
 |url=https://archive.org/details/joseph-mar-koorilose-ix-valiya-metropolitans-siiver-jubilee-festschrift-2011/page/55/mode/2up
 |website=Internet Archive
 |page=55
 |access-date=18 April 2026
}}&lt;/ref&gt;

===വിദ്യാഭ്യാസം===
കുന്നംകുളം ഡേവിഡ് മെമ്മോറിയൽ എൽ. പി. സ്കൂളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമികവിദ്യാ ഭ്യാസവും, M.J.D. നിന്ന് ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസവും പൂർത്തിയാക്കിയ തിരുമേനി ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ കോളജിൽ നിന്ന് പ്രീഡിഗ്രിയും തൃശ്ശൂർ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിൽ നിന്ന് ചരിത്രം, ഇംഗ്ലീഷ് എന്നിവയിൽ ബി.എ. ബിരുദവും എടുത്തു. 1978-79 വർഷത്തിൽ കർണ്ണാടകയിലെ ചിക് ബെല്ലാപൂർ മുനിസിപ്പൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ബി.എഡ്. ബിരുദം നേടി.

==പൗരോഹിത്യത്തിലേക്ക്==

11-ാം വയസ്സുമുതൽ ഭദ്രാസനദേവാലയ ത്തിൽ ശുശ്രൂഷകനായി സേവനം തുടങ്ങിയ ജോസ് എന്ന ബാലൻ അഭിവന്ദ്യ പൌലോസ് മാർ പീലക്സിനോസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത യിൽനിന്ന് 1972 മാർച്ച് 5-ാം തിയ്യതി ശെമ്മാശപട്ടവും 1976 നവംബർ 21-ാം തിയ്യതി പൂർണ്ണ ശെമ്മാശ്ശ പട്ടവും സ്വീകരിച്ചു. 1976 മുതൽ 1978 ജൂൺ വരെ സഭ വക കുന്നുംകുളം സെന്റ് തോമസ് പ്രസ്സിന്റെ മാനേജർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു. ഇക്കാലത്തു തന്നെ സുവിശേഷ സംഘം സെക്രട്ടറി ആയും പ്രവർത്തിച്ചു. 1978 മാർച്ച് 1-ാം തിയ്യതി അഭിവന്ദ്യ മാത്യൂസ് മാർ കുറിലോസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയിൽ നിന്ന് ഭദ്രാസന ദേവ ലായത്തിൽ വെച്ച് കശീശ്ശാപട്ടം സ്വീകരിച്ചു. അതേമാസം തന്നെ സഭാ സെക്രട്ടറി ആയി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1978 ഏപ്രിൽ അവസാനം മുതൽ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ നിർദ്ദേശാനുസരണം നിന്നാറി കുന്നത്തെ പള്ളിയിൽ താമസം തുടങ്ങി. 1978 ജൂലൈ 11-ാം തിയ്യതി മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ അനുമതിയോടെ സഭാ സെക്രട്ടറിസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞ് കർണ്ണാടകയിലെ ചിക്കബല്ലാപ്പൂരിൽ ബി. എഡ് കോഴ്സിന് ചേർന്നു. സെപ്റ്റംബർ മാസം മുതൽ അവിടെയുള്ള CSI ഹോസ്പിറ്റൽ ചാപ്പലിൽ ഞായറാഴ്ചകളിൽ വിശുദ്ധ കൂർബ്ബാന അനുഷ്ഠിച്ചു തുടങ്ങി. 19 മെയ് ആദ്യത്തിൽ കോഴ്സ് കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തി.  1979 സെപ്തംബറിൽ ഇദ്ദേഹത്തെ [[സെൻ്റ് ജോർജ്ജ് പള്ളി, കല്ലുംപുറം|കല്ലുംപുറം പള്ളി]] വികാരിയായി നിയമിച്ചു. വികാരി സ്ഥാനം കിട്ടിയ ശേഷവും ആദ്യമായി വിവാഹ കൂദാശ നടത്തിയതും കല്ലുംപുറത്തു തന്നെയായി (22.10.1979)</text>
      <sha1>iktbwxfpdrg0c06da6az74zor7326v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഡോൺ ക്വിൿസോട്ട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617463</id>
    <redirect title="ഡോൺ കിഹോത്തെ" />
    <revision>
      <id>4614077</id>
      <parentid>4083200</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T23:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>16706</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>യന്ത്രം: [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="1t922qzdymyul7104yhfxlzwfrt9krh" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]]</text>
      <sha1>1t922qzdymyul7104yhfxlzwfrt9krh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:ഡോൺ ക്വിൿസോട്ട്</title>
    <ns>1</ns>
    <id>617464</id>
    <redirect title="സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ" />
    <revision>
      <id>4614076</id>
      <parentid>4083202</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T23:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>16706</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>യന്ത്രം: [[സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="s08r76hvis2moa1w20cztg6x4qmo7m9" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ]]</text>
      <sha1>s08r76hvis2moa1w20cztg6x4qmo7m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സിദ്ധം ലിപി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>655244</id>
    <revision>
      <id>4614085</id>
      <parentid>4523070</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4614085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27236" sha1="fc4t0hr64jlan8gcv44saspjxz2ialv" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name        = സിദ്ധം ലിപി
| altname     = {{Script|Sidd|𑖭𑖰𑖟𑖿𑖠𑖽  𑖩𑖰𑖢𑖰}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[സംസ്കൃതം]]
| time        = {{circa|6-ാം&lt;br/&gt;നൂറ്റാണ്ടിന്റെ&lt;br/&gt;അവസാനം}}&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot; /&gt; &amp;ndash; {{circa|എ.ഡി. 1200}}{{NoteTag|ജപ്പാനിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഷിൻഗോൺ, ടെൻഡായി ബുദ്ധമത വിഭാഗങ്ങളിൽ, മതാചാരങ്ങൾക്കായി ഈ ലിപി ആധുനിക കാലത്തും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.}}
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography%2C+R.+Malatesha+Joshi%2C+Catherine+McBride%282019%29%2Cp27 |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |isbn=9783030059774|last1=Malatesha Joshi|first1=R.|last2=McBride|first2=Catherine|date=11 June 2019|publisher=Springer }}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[ശാരദ ലിപി|ശാരദ]],&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last = Masica |first = Colin |title=The Indo-Aryan languages |year = 1993 |page = 143 }}&lt;/ref&gt; [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ]],&lt;ref name=&quot;daniels&quot; /&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ]], [[ഭൈക്ഷുകി ലിപി|ഭൈക്ഷുകി]]
| children    = * [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;ref name=&quot;daniels&quot;&gt;{{cite journal |last = Daniels |first = P.T. |title = Writing systems of major and minor languages |date = January 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot; /&gt;
* [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cardona|first1=George|url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ|title=The Indo-Aryan Languages|last2=Jain|first2=Dhanesh|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-7007-1130-9|series=Routledge language family series|place=London|page=109 |quote=വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ഇത് 'പ്രോട്ടോ-ബംഗാളി' അല്ലെങ്കിൽ ഗൗഡി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് സ്വതന്ത്രമായി വികസിച്ചു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഇത് നിലനിന്നിരുന്നു, അതിനുശേഷമാണ് ഇത് ആധുനിക കിഴക്കൻ ലിപികളായ ബംഗാളി-അസമീസ്, മൈഥിലി, ഒഡിയ എന്നിവയായി വേർതിരിയാൻ തുടങ്ങിയത്.}}&lt;/ref&gt;
**[[ആസ്സാമീസ് ലിപി|ആസ്സാമീസ്]] 
**[[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]] 
**[[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]]&lt;ref&gt;Handbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride (2019), p.&amp;nbsp;27.&lt;/ref&gt;
**[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]
**[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;
*[[വേസാലി ലിപി|വേസാലി]]
| sample      = [[File:Siddhaṃ aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സിദ്ധം അക്ഷരമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Sidd
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11580.pdf U+11580&amp;ndash;U+115FF]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട&lt;br /&gt;അന്തിമ ലിപി നിർദ്ദേശം]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf രൂപാന്തരങ്ങൾ]
| note        = ഇല്ല
| footnotes   = {{Notelist}}
}}
{{brahmic}}

'''''സിദ്ധം''''' (അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധാം'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2020/web/webtc/indexcaller.php|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary 1899 Basic|access-date=2023-05-24|website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഇന്ത്യയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഇന്ത്യൻ ലിപിയാണ്]]. പിന്നീട് വികസിച്ച് വന്ന ഈ ലിപി '''സിദ്ധമാതൃക''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മദ്ധ്യകാല [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മണ]] [[അബുഗിഡാ|അബുഗിഡയാണ്]] . ഇത് ഗുപ്ത ലിപിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും നാഗരി, കിഴക്കൻ നാഗരി, തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾക്കു പൂർവ്വഗാമിയുമാണ്. സിദ്ധം ലിപി ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, ഇന്നും കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ പ്രധാനമായും മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതാനും, ബീജാക്ഷരങ്ങൾ, ധാരണികൾ എഴുതാനും ഈ ലിപി ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

സിദ്ധം എന്ന വാക്കിന് സംസ്‌കൃതത്തിൽ “ശ്രേഷ്ടമായ”, “പൂർണ്ണമായ”, അല്ലെങ്കിൽ “സമ്പൂർണമായ” എന്നർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. രേഖകളുടെ മുകളിൽ ''സിദ്ധം'' അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധം അസ്തു'' എന്ന് എഴുതുന്നതിന്റെ ചടങ്ങിൽ നിന്നാണ് ഈ ലിപിക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.

ഈ ലിപിക്ക് ഉള്ള മറ്റ് പേരുകളിൽ ജാപ്പനീസ്: ''ബോൺജി (梵字)'', അഥവാ “ബ്രഹ്മയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ”, “സംസ്‌കൃത ലിപി”, ചൈനീസ്: '''悉曇文字''' (pinyin: ''Xītán wénzi'') അഥവാ “സിദ്ധം ലിപി” എന്നുമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]]]
സിദ്ധം ലിപി ക്രിസ്തുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലത്ത് (സി. ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ) ഗുപ്ത ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടതാണ്.&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=9788131716779 |location=Delhi |page=43}}&lt;/ref&gt;

സിൽക്ക് റോഡിലൂടെ ചൈനയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയ ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങൾഏറെയും ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' ഒരു പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്. ഈ ലിപി തുടർച്ചയായി വികാസംപ്രാപിക്കുകയും, കാലാനുസൃതവും പ്രദേശാനുസൃതവുമായ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ അതിൽ കണ്ടു വരുകയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും, ബൗദ്ധ തന്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർതുന്നതിനായാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുന്നത്. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഉച്ചാരണം കൃത്യമായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം അന്നത്തെ കാലത്ത് ഏറെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. ചീനനാട് ഭാഷ സംസ്‌കൃതത്തിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താൻ അനുയോജ്യമായിരുന്നില്ല, അതിനാൽ തന്നെ ''സിദ്ധം ലിപിയെ'' കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ നിലനിർത്തേണ്ടി വന്നു. ചീനനാട് ഗുപ്തമാര്ഗ ബുദ്ധമതം തുടർന്നിരുന്ന കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ ''സിദ്ധം'' ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്ന പരമ്പര്യം നിലനില്പ് നേടി.

കൂകായ് 806-ൽ ചീനനാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ ജപ്പാനിലേക്ക് സിദ്ധം ലിപിയെ പരിചയപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം നളന്ദയിൽ പരിശീലനം നേടിയ ഭിക്ഷുക്കളോടൊപ്പം, പ്രമുഖനായ പ്രജ്ഞാ (ചീനനാട്: 般若三藏; പിനിൻ: ''Bōrě Sāncáng''; 734–c. 810) യുടെ ഒപ്പം, സംസ്‌കൃതം പഠിച്ചിരുന്നു.

കൂകായ് സിദ്ധം ലിപി പഠിച്ച സമയത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കരയിലൂടെയുള്ള വ്യാപാര, തീർത്ഥാടന മാർഗങ്ങൾ [[അബ്ബാസി ഖിലാഫത്ത്|'''അബ്ബാസിദ് ഖിലാഫത്ത്''']] '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf|title=N4294: Proposal to Encode the Siddham Script in ISO/IEC 10646|last=Pandey|first=Anshuman|date=2012-08-01|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt;''' വ്യാപനത്തെ തുടർന്ന് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നടുവിൽ, ചീനനാട്ടിൽ “വിദേശ മതങ്ങളുടെ” നീക്കംചെയ്യലുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നെന്ന രീതിയിൽ നടന്നിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ജപ്പാന് സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഉറവിടങ്ങളായിരുന്ന ചൈനയുമായി ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കേണ്ടിവന്നു. കാലക്രമേണ, ഇന്ത്യയിൽ സിദ്ധം ലിപിക്ക് പകരം '''[[ദേവനാഗരി]]''' പോലെയുള്ള മറ്റ് ലിപികൾ പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. അതേസമയം, ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ]] വകഭേദമായ ഗൗഡി ലിപി  [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|കിഴക്കൻ നഗരി]], തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾ ആയി കിഴക്കൻ [[ദക്ഷിണേഷ്യ]], വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വികസിച്ചു. ഇതോടെ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യ ഇന്നും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏക പ്രദേശമായി അവശേഷിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{Cite book |last=Salomon |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC&amp;q=indian+epigraphy+salomon |title=Indian Epigraphy |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535666-3}}&lt;/ref&gt;.

കൊറിയയിൽ സിദ്ധം ലിപിയുടെ പ്രത്യേക രൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്, അവ ചീനനാട്ടിലെയും ജപ്പാനിലെയും രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യംതന്നെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]] യിലും സിദ്ധം ലിപി എഴുതപ്പെട്ടിരുന്നതിന്റെ തെളിവുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചീനനാട് അക്ഷരങ്ങളോട് ചെയ്തതുപോലെ, ജാപ്പനീസ് ബൗദ്ധപണ്ഡിതർ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഒരേ ശബ്ദം ഉള്ള നിരവധി സിദ്ധം അക്ഷരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു അതിലൂടെ അക്ഷരങ്ങൾക്കു അധിക അർത്ഥം ചേർക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം. ഈ പതിപ്പ്, അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ചൈനീസ് ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഇന്ത്യൻ ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഒരു വിധത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഇതിലൂടെ സിദ്ധം ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ട സംസ്‌കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ വായിക്കുമ്പോൾ വിവിധ രീതികളിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയും, ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിൽ ചൈനീസ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചപ്പോഴുണ്ടായ അനുഭവത്തേപ്പോലെ. ഇത് ഒരു ലിപിയ്ക്ക് അനേകം രൂപഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf|title=N4407R: Proposal to Encode Variants for Siddham Script|last=Kawabata|first=Taichi|last2=Suzuki|first2=Toshiya|date=2013-06-11|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2|last3=Nagasaki|first3=Kiyonori|last4=Shimoda|first4=Masahiro}}&lt;/ref&gt;

== സവിശേഷതകൾ ==
സിദ്ധം ഒരു ആബുഗിഡാ ലിപിയാണ്, അക്ഷരമാലയല്ല. അതായത്, ഓരോ അക്ഷരവും ഒരു സ്വരത്തിലുളളതുപോലെ ഒരു വ്യഞ്ജനത്തിനും (ഒരുപക്ഷെ) ഒരു സ്വരത്തിനും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. സ്വരധ്വനി വ്യക്തമായി കാണിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, സ്വാഭാവികമായി ഹ്രസ്വ ‘അ’ സ്വരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റു സ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ദിയാക്രിറ്റിക് ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു - ഇവ അനുസ്വാരം, വിസർഗം എന്നിവയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിരാമം (virama) എന്നത് ഒരു വ്യഞ്ജനം സ്വരമില്ലാതെ അക്ഷരത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ (പ്രായോഗികമായി സംസ്‌കൃതപദങ്ങളുടെ അവസാനം വരുമ്പോൾ) അതിന് സൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സാധാരണയായി മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളിലെന്നപോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടും പിന്നീട് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും എഴുതിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ അവ പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് ശൈലിയിലാണ് എഴുതിയിരുന്നത്, മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും പിന്നീട് വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടും. ദ്വിഭാഷാ സിദ്ധം-ജാപ്പനീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൈയെഴുത്തുപ്രതി 90 ഡിഗ്രി ഘടികാരദിശയിൽ തിരിഞ്ഞ് ജാപ്പനീസ് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് എഴുതുന്നു, ജാപ്പനീസ് സാധാരണ പോലെ, തുടർന്ന് കൈയെഴുത്തുപ്രതി വീണ്ടും തിരിച്ച്, സിദ്ധം എഴുത്ത് ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് തുടരുന്നു (ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ജാപ്പനീസ് പ്രതീകങ്ങൾ വശങ്ങളിലായി ദൃശ്യമാകുന്നു).

കാലക്രമേണ, വിരാമചിഹ്നങ്ങൾ, തല അടയാളങ്ങൾ, ആവർത്തന അടയാളങ്ങൾ, അവസാന അടയാളങ്ങൾ, സംയോജനങ്ങളും അപൂർവ്വമായി അക്ഷരങ്ങളും സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക ലിഗേച്ചറുകൾ, നിലവിൽ എൻകോഡ് ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത എഴുത്തുകാരന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം നിരവധി അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ അധിക അടയാളപ്പെടുത്തലുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ചില ആധുനിക സിദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും നുക്ത ഉപയോഗിക്കുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===

== ഉപയോഗം ==
ജപ്പാനിൽ, ഷിംഗോൺ ബുദ്ധമതം, ടെൻഡായി എന്നിവയുടെ സ്കൂളുകളിലും ഷുഗെൻഡോയിലെ സിൻക്രറ്റിക് വിഭാഗത്തിലും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതുന്നതും സൂത്രങ്ങൾ പകർത്തി വായിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നുണ്ട്. കഥാപാത്രങ്ങളെ ബോൺജി (梵字, ചീനനാട്: ഫാൻസി) അല്ലെങ്കിൽ ഷിട്ടൻ (悉曇) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചീനനാട് ബുദ്ധമത നിയമസംഹിതയുടെ തൈഷോ ത്രിപിടക പതിപ്പ് മിക്ക മന്ത്രങ്ങൾക്കും സിദ്ധം പ്രതീകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു, കൊറിയൻ ബുദ്ധമതക്കാർ ഇപ്പോഴും ''സിദ്ധത്തിന്റെ'' പരിഷ്കരിച്ച രൂപത്തിൽ ബീജാസ് എഴുതുന്നു. ബോൺജി ഉപയോഗിച്ച് ടി-ഷർട്ടുകളിൽ ജാപ്പനീസ് ഭാഷാ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എഴുതുന്നതാണ് സമീപകാല കണ്ടുപിടുത്തം. സൂത്രങ്ങൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന യഥാർത്ഥ ലിപിയിൽ നിന്ന് ജാപ്പനീസ് സിദ്ധം പരിണമിച്ചു. ഇപ്പോൾ പുരാതന ലിപിയിൽ നിന്ന് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ് സിദ്ധം.

ചീനനാട് എഴുത്തിലെന്നപോലെ, ബ്രഷ് ഉപയോഗിച്ച് സിദ്ധം എഴുതുന്നത് സാധാരണമാണ്; മുള പേന ഉപയോഗിച്ചും ഇത് എഴുതാറുണ്ട്. ജപ്പാനിൽ, ഔപചാരിക സിദ്ധം കാലിഗ്രാഫിക്ക് ''ബോകുഹിറ്റ്സു'' (朴筆, കന്റോണീസ്: ''പോക്ബാറ്റ്'') എന്ന പ്രത്യേക ബ്രഷ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അനൗപചാരിക ശൈലി &quot;ഫ്യൂഡ്&quot; (筆, കന്റോണീസ്: &quot;മൗബത്ത്&quot;) എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

== സിദ്ധം അക്ഷരരൂപങ്ങൾ ==
സിദ്ധം ഇപ്പോഴും ഒരു കൈയെഴുത്ത് ലിപിയാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ ഫോണ്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്എ. ന്നിരുന്നാലും ഇന്നുവരെ ഇവയ്‌ക്കൊന്നും സിദ്ധം സംയോജന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെല്ലാം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ശ്രദ്ധേയമായി, ചീനനാട് ബുദ്ധിസ്റ്റ് ഇലക്ട്രോണിക് ടെക്സ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ അവരുടെ തൈഷോ ത്രിപിടകയുടെ ഇലക്ട്രോണിക് പതിപ്പിനായി ഒരു സിദ്ധം ഫോണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും ഇതിൽ സാധ്യമായ എല്ലാ സംയോജനങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടില്ല. മോജിക്യോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിൽ സിദ്ധത്തിനായുള്ള ഫോണ്ടുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സിദ്ധത്തെ വ്യത്യസ്ത ബ്ലോക്കുകളായി വിഭജിക്കുകയും ഒരൊറ്റ പ്രമാണം റെൻഡർ ചെയ്യുന്നതിന് ഒന്നിലധികം ഫോണ്ടുകൾ  ആവശ്യമായി വരികയും ചെയ്യുന്നു.

സിബിഇടിഎ ഫോണ്ട് സിദ്ധംകീ 3.0 അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സിദ്ധം ഇൻപുട്ട് സിസ്റ്റം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== യൂണിക്കോഡ് ==
 
2014 ജൂണിൽ 7.0 പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കിക്കൊണ്ട് സിദ്ധം ലിപി [[യൂണികോഡ്|യൂണിക്കോഡ്]] നിലവാരത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.

സിദ്ധത്തിന്റെ യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U + 11580-U + 115FF: ആകുന്നു
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 maint: multiple names: authors list]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 errors: missing periodical]]
[[വർഗ്ഗം:All articles with dead external links]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Japanese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing traditional Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Scripts with ISO 15924 four-letter codes]]</text>
      <sha1>fc4t0hr64jlan8gcv44saspjxz2ialv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614086</id>
      <parentid>4614085</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അവലംബം */</comment>
      <origin>4614086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27307" sha1="eieryn72izrjhk537csokzwyqidqtci" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name        = സിദ്ധം ലിപി
| altname     = {{Script|Sidd|𑖭𑖰𑖟𑖿𑖠𑖽  𑖩𑖰𑖢𑖰}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[സംസ്കൃതം]]
| time        = {{circa|6-ാം&lt;br/&gt;നൂറ്റാണ്ടിന്റെ&lt;br/&gt;അവസാനം}}&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot; /&gt; &amp;ndash; {{circa|എ.ഡി. 1200}}{{NoteTag|ജപ്പാനിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഷിൻഗോൺ, ടെൻഡായി ബുദ്ധമത വിഭാഗങ്ങളിൽ, മതാചാരങ്ങൾക്കായി ഈ ലിപി ആധുനിക കാലത്തും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.}}
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography%2C+R.+Malatesha+Joshi%2C+Catherine+McBride%282019%29%2Cp27 |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |isbn=9783030059774|last1=Malatesha Joshi|first1=R.|last2=McBride|first2=Catherine|date=11 June 2019|publisher=Springer }}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[ശാരദ ലിപി|ശാരദ]],&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last = Masica |first = Colin |title=The Indo-Aryan languages |year = 1993 |page = 143 }}&lt;/ref&gt; [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ]],&lt;ref name=&quot;daniels&quot; /&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ]], [[ഭൈക്ഷുകി ലിപി|ഭൈക്ഷുകി]]
| children    = * [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;ref name=&quot;daniels&quot;&gt;{{cite journal |last = Daniels |first = P.T. |title = Writing systems of major and minor languages |date = January 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot; /&gt;
* [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cardona|first1=George|url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ|title=The Indo-Aryan Languages|last2=Jain|first2=Dhanesh|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-7007-1130-9|series=Routledge language family series|place=London|page=109 |quote=വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ഇത് 'പ്രോട്ടോ-ബംഗാളി' അല്ലെങ്കിൽ ഗൗഡി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് സ്വതന്ത്രമായി വികസിച്ചു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഇത് നിലനിന്നിരുന്നു, അതിനുശേഷമാണ് ഇത് ആധുനിക കിഴക്കൻ ലിപികളായ ബംഗാളി-അസമീസ്, മൈഥിലി, ഒഡിയ എന്നിവയായി വേർതിരിയാൻ തുടങ്ങിയത്.}}&lt;/ref&gt;
**[[ആസ്സാമീസ് ലിപി|ആസ്സാമീസ്]] 
**[[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]] 
**[[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]]&lt;ref&gt;Handbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride (2019), p.&amp;nbsp;27.&lt;/ref&gt;
**[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]
**[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;
*[[വേസാലി ലിപി|വേസാലി]]
| sample      = [[File:Siddhaṃ aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സിദ്ധം അക്ഷരമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Sidd
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11580.pdf U+11580&amp;ndash;U+115FF]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട&lt;br /&gt;അന്തിമ ലിപി നിർദ്ദേശം]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf രൂപാന്തരങ്ങൾ]
| note        = ഇല്ല
| footnotes   = {{Notelist}}
}}
{{brahmic}}

'''''സിദ്ധം''''' (അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധാം'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2020/web/webtc/indexcaller.php|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary 1899 Basic|access-date=2023-05-24|website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഇന്ത്യയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഇന്ത്യൻ ലിപിയാണ്]]. പിന്നീട് വികസിച്ച് വന്ന ഈ ലിപി '''സിദ്ധമാതൃക''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മദ്ധ്യകാല [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മണ]] [[അബുഗിഡാ|അബുഗിഡയാണ്]] . ഇത് ഗുപ്ത ലിപിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും നാഗരി, കിഴക്കൻ നാഗരി, തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾക്കു പൂർവ്വഗാമിയുമാണ്. സിദ്ധം ലിപി ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, ഇന്നും കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ പ്രധാനമായും മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതാനും, ബീജാക്ഷരങ്ങൾ, ധാരണികൾ എഴുതാനും ഈ ലിപി ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

സിദ്ധം എന്ന വാക്കിന് സംസ്‌കൃതത്തിൽ “ശ്രേഷ്ടമായ”, “പൂർണ്ണമായ”, അല്ലെങ്കിൽ “സമ്പൂർണമായ” എന്നർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. രേഖകളുടെ മുകളിൽ ''സിദ്ധം'' അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധം അസ്തു'' എന്ന് എഴുതുന്നതിന്റെ ചടങ്ങിൽ നിന്നാണ് ഈ ലിപിക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.

ഈ ലിപിക്ക് ഉള്ള മറ്റ് പേരുകളിൽ ജാപ്പനീസ്: ''ബോൺജി (梵字)'', അഥവാ “ബ്രഹ്മയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ”, “സംസ്‌കൃത ലിപി”, ചൈനീസ്: '''悉曇文字''' (pinyin: ''Xītán wénzi'') അഥവാ “സിദ്ധം ലിപി” എന്നുമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]]]
സിദ്ധം ലിപി ക്രിസ്തുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലത്ത് (സി. ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ) ഗുപ്ത ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടതാണ്.&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=9788131716779 |location=Delhi |page=43}}&lt;/ref&gt;

സിൽക്ക് റോഡിലൂടെ ചൈനയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയ ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങൾഏറെയും ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' ഒരു പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്. ഈ ലിപി തുടർച്ചയായി വികാസംപ്രാപിക്കുകയും, കാലാനുസൃതവും പ്രദേശാനുസൃതവുമായ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ അതിൽ കണ്ടു വരുകയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും, ബൗദ്ധ തന്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർതുന്നതിനായാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുന്നത്. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഉച്ചാരണം കൃത്യമായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം അന്നത്തെ കാലത്ത് ഏറെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. ചീനനാട് ഭാഷ സംസ്‌കൃതത്തിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താൻ അനുയോജ്യമായിരുന്നില്ല, അതിനാൽ തന്നെ ''സിദ്ധം ലിപിയെ'' കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ നിലനിർത്തേണ്ടി വന്നു. ചീനനാട് ഗുപ്തമാര്ഗ ബുദ്ധമതം തുടർന്നിരുന്ന കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ ''സിദ്ധം'' ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്ന പരമ്പര്യം നിലനില്പ് നേടി.

കൂകായ് 806-ൽ ചീനനാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ ജപ്പാനിലേക്ക് സിദ്ധം ലിപിയെ പരിചയപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം നളന്ദയിൽ പരിശീലനം നേടിയ ഭിക്ഷുക്കളോടൊപ്പം, പ്രമുഖനായ പ്രജ്ഞാ (ചീനനാട്: 般若三藏; പിനിൻ: ''Bōrě Sāncáng''; 734–c. 810) യുടെ ഒപ്പം, സംസ്‌കൃതം പഠിച്ചിരുന്നു.

കൂകായ് സിദ്ധം ലിപി പഠിച്ച സമയത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കരയിലൂടെയുള്ള വ്യാപാര, തീർത്ഥാടന മാർഗങ്ങൾ [[അബ്ബാസി ഖിലാഫത്ത്|'''അബ്ബാസിദ് ഖിലാഫത്ത്''']] '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf|title=N4294: Proposal to Encode the Siddham Script in ISO/IEC 10646|last=Pandey|first=Anshuman|date=2012-08-01|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt;''' വ്യാപനത്തെ തുടർന്ന് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നടുവിൽ, ചീനനാട്ടിൽ “വിദേശ മതങ്ങളുടെ” നീക്കംചെയ്യലുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നെന്ന രീതിയിൽ നടന്നിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ജപ്പാന് സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഉറവിടങ്ങളായിരുന്ന ചൈനയുമായി ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കേണ്ടിവന്നു. കാലക്രമേണ, ഇന്ത്യയിൽ സിദ്ധം ലിപിക്ക് പകരം '''[[ദേവനാഗരി]]''' പോലെയുള്ള മറ്റ് ലിപികൾ പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. അതേസമയം, ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ]] വകഭേദമായ ഗൗഡി ലിപി  [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|കിഴക്കൻ നഗരി]], തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾ ആയി കിഴക്കൻ [[ദക്ഷിണേഷ്യ]], വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വികസിച്ചു. ഇതോടെ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യ ഇന്നും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏക പ്രദേശമായി അവശേഷിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{Cite book |last=Salomon |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC&amp;q=indian+epigraphy+salomon |title=Indian Epigraphy |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535666-3}}&lt;/ref&gt;.

കൊറിയയിൽ സിദ്ധം ലിപിയുടെ പ്രത്യേക രൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്, അവ ചീനനാട്ടിലെയും ജപ്പാനിലെയും രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യംതന്നെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]] യിലും സിദ്ധം ലിപി എഴുതപ്പെട്ടിരുന്നതിന്റെ തെളിവുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചീനനാട് അക്ഷരങ്ങളോട് ചെയ്തതുപോലെ, ജാപ്പനീസ് ബൗദ്ധപണ്ഡിതർ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഒരേ ശബ്ദം ഉള്ള നിരവധി സിദ്ധം അക്ഷരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു അതിലൂടെ അക്ഷരങ്ങൾക്കു അധിക അർത്ഥം ചേർക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം. ഈ പതിപ്പ്, അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ചൈനീസ് ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഇന്ത്യൻ ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഒരു വിധത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഇതിലൂടെ സിദ്ധം ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ട സംസ്‌കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ വായിക്കുമ്പോൾ വിവിധ രീതികളിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയും, ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിൽ ചൈനീസ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചപ്പോഴുണ്ടായ അനുഭവത്തേപ്പോലെ. ഇത് ഒരു ലിപിയ്ക്ക് അനേകം രൂപഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf|title=N4407R: Proposal to Encode Variants for Siddham Script|last=Kawabata|first=Taichi|last2=Suzuki|first2=Toshiya|date=2013-06-11|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2|last3=Nagasaki|first3=Kiyonori|last4=Shimoda|first4=Masahiro}}&lt;/ref&gt;

== സവിശേഷതകൾ ==
സിദ്ധം ഒരു ആബുഗിഡാ ലിപിയാണ്, അക്ഷരമാലയല്ല. അതായത്, ഓരോ അക്ഷരവും ഒരു സ്വരത്തിലുളളതുപോലെ ഒരു വ്യഞ്ജനത്തിനും (ഒരുപക്ഷെ) ഒരു സ്വരത്തിനും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. സ്വരധ്വനി വ്യക്തമായി കാണിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, സ്വാഭാവികമായി ഹ്രസ്വ ‘അ’ സ്വരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റു സ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ദിയാക്രിറ്റിക് ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു - ഇവ അനുസ്വാരം, വിസർഗം എന്നിവയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിരാമം (virama) എന്നത് ഒരു വ്യഞ്ജനം സ്വരമില്ലാതെ അക്ഷരത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ (പ്രായോഗികമായി സംസ്‌കൃതപദങ്ങളുടെ അവസാനം വരുമ്പോൾ) അതിന് സൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സാധാരണയായി മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളിലെന്നപോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടും പിന്നീട് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും എഴുതിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ അവ പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് ശൈലിയിലാണ് എഴുതിയിരുന്നത്, മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും പിന്നീട് വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടും. ദ്വിഭാഷാ സിദ്ധം-ജാപ്പനീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൈയെഴുത്തുപ്രതി 90 ഡിഗ്രി ഘടികാരദിശയിൽ തിരിഞ്ഞ് ജാപ്പനീസ് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് എഴുതുന്നു, ജാപ്പനീസ് സാധാരണ പോലെ, തുടർന്ന് കൈയെഴുത്തുപ്രതി വീണ്ടും തിരിച്ച്, സിദ്ധം എഴുത്ത് ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് തുടരുന്നു (ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ജാപ്പനീസ് പ്രതീകങ്ങൾ വശങ്ങളിലായി ദൃശ്യമാകുന്നു).

കാലക്രമേണ, വിരാമചിഹ്നങ്ങൾ, തല അടയാളങ്ങൾ, ആവർത്തന അടയാളങ്ങൾ, അവസാന അടയാളങ്ങൾ, സംയോജനങ്ങളും അപൂർവ്വമായി അക്ഷരങ്ങളും സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക ലിഗേച്ചറുകൾ, നിലവിൽ എൻകോഡ് ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത എഴുത്തുകാരന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം നിരവധി അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ അധിക അടയാളപ്പെടുത്തലുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ചില ആധുനിക സിദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും നുക്ത ഉപയോഗിക്കുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===

== ഉപയോഗം ==
ജപ്പാനിൽ, ഷിംഗോൺ ബുദ്ധമതം, ടെൻഡായി എന്നിവയുടെ സ്കൂളുകളിലും ഷുഗെൻഡോയിലെ സിൻക്രറ്റിക് വിഭാഗത്തിലും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതുന്നതും സൂത്രങ്ങൾ പകർത്തി വായിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നുണ്ട്. കഥാപാത്രങ്ങളെ ബോൺജി (梵字, ചീനനാട്: ഫാൻസി) അല്ലെങ്കിൽ ഷിട്ടൻ (悉曇) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചീനനാട് ബുദ്ധമത നിയമസംഹിതയുടെ തൈഷോ ത്രിപിടക പതിപ്പ് മിക്ക മന്ത്രങ്ങൾക്കും സിദ്ധം പ്രതീകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു, കൊറിയൻ ബുദ്ധമതക്കാർ ഇപ്പോഴും ''സിദ്ധത്തിന്റെ'' പരിഷ്കരിച്ച രൂപത്തിൽ ബീജാസ് എഴുതുന്നു. ബോൺജി ഉപയോഗിച്ച് ടി-ഷർട്ടുകളിൽ ജാപ്പനീസ് ഭാഷാ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എഴുതുന്നതാണ് സമീപകാല കണ്ടുപിടുത്തം. സൂത്രങ്ങൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന യഥാർത്ഥ ലിപിയിൽ നിന്ന് ജാപ്പനീസ് സിദ്ധം പരിണമിച്ചു. ഇപ്പോൾ പുരാതന ലിപിയിൽ നിന്ന് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ് സിദ്ധം.

ചീനനാട് എഴുത്തിലെന്നപോലെ, ബ്രഷ് ഉപയോഗിച്ച് സിദ്ധം എഴുതുന്നത് സാധാരണമാണ്; മുള പേന ഉപയോഗിച്ചും ഇത് എഴുതാറുണ്ട്. ജപ്പാനിൽ, ഔപചാരിക സിദ്ധം കാലിഗ്രാഫിക്ക് ''ബോകുഹിറ്റ്സു'' (朴筆, കന്റോണീസ്: ''പോക്ബാറ്റ്'') എന്ന പ്രത്യേക ബ്രഷ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അനൗപചാരിക ശൈലി &quot;ഫ്യൂഡ്&quot; (筆, കന്റോണീസ്: &quot;മൗബത്ത്&quot;) എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

== സിദ്ധം അക്ഷരരൂപങ്ങൾ ==
സിദ്ധം ഇപ്പോഴും ഒരു കൈയെഴുത്ത് ലിപിയാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ ഫോണ്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്എ. ന്നിരുന്നാലും ഇന്നുവരെ ഇവയ്‌ക്കൊന്നും സിദ്ധം സംയോജന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെല്ലാം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ശ്രദ്ധേയമായി, ചീനനാട് ബുദ്ധിസ്റ്റ് ഇലക്ട്രോണിക് ടെക്സ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ അവരുടെ തൈഷോ ത്രിപിടകയുടെ ഇലക്ട്രോണിക് പതിപ്പിനായി ഒരു സിദ്ധം ഫോണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും ഇതിൽ സാധ്യമായ എല്ലാ സംയോജനങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടില്ല. മോജിക്യോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിൽ സിദ്ധത്തിനായുള്ള ഫോണ്ടുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സിദ്ധത്തെ വ്യത്യസ്ത ബ്ലോക്കുകളായി വിഭജിക്കുകയും ഒരൊറ്റ പ്രമാണം റെൻഡർ ചെയ്യുന്നതിന് ഒന്നിലധികം ഫോണ്ടുകൾ  ആവശ്യമായി വരികയും ചെയ്യുന്നു.

സിബിഇടിഎ ഫോണ്ട് സിദ്ധംകീ 3.0 അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സിദ്ധം ഇൻപുട്ട് സിസ്റ്റം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== യൂണിക്കോഡ് ==
 
2014 ജൂണിൽ 7.0 പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കിക്കൊണ്ട് സിദ്ധം ലിപി [[യൂണികോഡ്|യൂണിക്കോഡ്]] നിലവാരത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.

സിദ്ധത്തിന്റെ യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U + 11580-U + 115FF: ആകുന്നു
==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 maint: multiple names: authors list]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 errors: missing periodical]]
[[വർഗ്ഗം:All articles with dead external links]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Japanese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing traditional Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Scripts with ISO 15924 four-letter codes]]</text>
      <sha1>eieryn72izrjhk537csokzwyqidqtci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614087</id>
      <parentid>4614086</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* കുറിപ്പുകൾ */</comment>
      <origin>4614087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27320" sha1="rt59i9vms0ou4fo3nh56p7ygnhxpy5k" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name        = സിദ്ധം ലിപി
| altname     = {{Script|Sidd|𑖭𑖰𑖟𑖿𑖠𑖽  𑖩𑖰𑖢𑖰}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[സംസ്കൃതം]]
| time        = {{circa|6-ാം&lt;br/&gt;നൂറ്റാണ്ടിന്റെ&lt;br/&gt;അവസാനം}}&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot; /&gt; &amp;ndash; {{circa|എ.ഡി. 1200}}{{NoteTag|ജപ്പാനിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഷിൻഗോൺ, ടെൻഡായി ബുദ്ധമത വിഭാഗങ്ങളിൽ, മതാചാരങ്ങൾക്കായി ഈ ലിപി ആധുനിക കാലത്തും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.}}
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography%2C+R.+Malatesha+Joshi%2C+Catherine+McBride%282019%29%2Cp27 |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |isbn=9783030059774|last1=Malatesha Joshi|first1=R.|last2=McBride|first2=Catherine|date=11 June 2019|publisher=Springer }}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[ശാരദ ലിപി|ശാരദ]],&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last = Masica |first = Colin |title=The Indo-Aryan languages |year = 1993 |page = 143 }}&lt;/ref&gt; [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ]],&lt;ref name=&quot;daniels&quot; /&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ]], [[ഭൈക്ഷുകി ലിപി|ഭൈക്ഷുകി]]
| children    = * [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;ref name=&quot;daniels&quot;&gt;{{cite journal |last = Daniels |first = P.T. |title = Writing systems of major and minor languages |date = January 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot; /&gt;
* [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cardona|first1=George|url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ|title=The Indo-Aryan Languages|last2=Jain|first2=Dhanesh|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-7007-1130-9|series=Routledge language family series|place=London|page=109 |quote=വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ഇത് 'പ്രോട്ടോ-ബംഗാളി' അല്ലെങ്കിൽ ഗൗഡി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് സ്വതന്ത്രമായി വികസിച്ചു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഇത് നിലനിന്നിരുന്നു, അതിനുശേഷമാണ് ഇത് ആധുനിക കിഴക്കൻ ലിപികളായ ബംഗാളി-അസമീസ്, മൈഥിലി, ഒഡിയ എന്നിവയായി വേർതിരിയാൻ തുടങ്ങിയത്.}}&lt;/ref&gt;
**[[ആസ്സാമീസ് ലിപി|ആസ്സാമീസ്]] 
**[[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]] 
**[[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]]&lt;ref&gt;Handbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride (2019), p.&amp;nbsp;27.&lt;/ref&gt;
**[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]
**[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;
*[[വേസാലി ലിപി|വേസാലി]]
| sample      = [[File:Siddhaṃ aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സിദ്ധം അക്ഷരമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Sidd
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11580.pdf U+11580&amp;ndash;U+115FF]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട&lt;br /&gt;അന്തിമ ലിപി നിർദ്ദേശം]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf രൂപാന്തരങ്ങൾ]
| note        = ഇല്ല
| footnotes   = {{Notelist}}
}}
{{brahmic}}

'''''സിദ്ധം''''' (അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധാം'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2020/web/webtc/indexcaller.php|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary 1899 Basic|access-date=2023-05-24|website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഇന്ത്യയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഇന്ത്യൻ ലിപിയാണ്]]. പിന്നീട് വികസിച്ച് വന്ന ഈ ലിപി '''സിദ്ധമാതൃക''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മദ്ധ്യകാല [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മണ]] [[അബുഗിഡാ|അബുഗിഡയാണ്]] . ഇത് ഗുപ്ത ലിപിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും നാഗരി, കിഴക്കൻ നാഗരി, തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾക്കു പൂർവ്വഗാമിയുമാണ്. സിദ്ധം ലിപി ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, ഇന്നും കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ പ്രധാനമായും മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതാനും, ബീജാക്ഷരങ്ങൾ, ധാരണികൾ എഴുതാനും ഈ ലിപി ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

സിദ്ധം എന്ന വാക്കിന് സംസ്‌കൃതത്തിൽ “ശ്രേഷ്ടമായ”, “പൂർണ്ണമായ”, അല്ലെങ്കിൽ “സമ്പൂർണമായ” എന്നർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. രേഖകളുടെ മുകളിൽ ''സിദ്ധം'' അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധം അസ്തു'' എന്ന് എഴുതുന്നതിന്റെ ചടങ്ങിൽ നിന്നാണ് ഈ ലിപിക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.

ഈ ലിപിക്ക് ഉള്ള മറ്റ് പേരുകളിൽ ജാപ്പനീസ്: ''ബോൺജി (梵字)'', അഥവാ “ബ്രഹ്മയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ”, “സംസ്‌കൃത ലിപി”, ചൈനീസ്: '''悉曇文字''' (pinyin: ''Xītán wénzi'') അഥവാ “സിദ്ധം ലിപി” എന്നുമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]]]
സിദ്ധം ലിപി ക്രിസ്തുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലത്ത് (സി. ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ) ഗുപ്ത ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടതാണ്.&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=9788131716779 |location=Delhi |page=43}}&lt;/ref&gt;

സിൽക്ക് റോഡിലൂടെ ചൈനയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയ ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങൾഏറെയും ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' ഒരു പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്. ഈ ലിപി തുടർച്ചയായി വികാസംപ്രാപിക്കുകയും, കാലാനുസൃതവും പ്രദേശാനുസൃതവുമായ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ അതിൽ കണ്ടു വരുകയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും, ബൗദ്ധ തന്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർതുന്നതിനായാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുന്നത്. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഉച്ചാരണം കൃത്യമായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം അന്നത്തെ കാലത്ത് ഏറെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. ചീനനാട് ഭാഷ സംസ്‌കൃതത്തിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താൻ അനുയോജ്യമായിരുന്നില്ല, അതിനാൽ തന്നെ ''സിദ്ധം ലിപിയെ'' കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ നിലനിർത്തേണ്ടി വന്നു. ചീനനാട് ഗുപ്തമാര്ഗ ബുദ്ധമതം തുടർന്നിരുന്ന കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ ''സിദ്ധം'' ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്ന പരമ്പര്യം നിലനില്പ് നേടി.

കൂകായ് 806-ൽ ചീനനാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ ജപ്പാനിലേക്ക് സിദ്ധം ലിപിയെ പരിചയപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം നളന്ദയിൽ പരിശീലനം നേടിയ ഭിക്ഷുക്കളോടൊപ്പം, പ്രമുഖനായ പ്രജ്ഞാ (ചീനനാട്: 般若三藏; പിനിൻ: ''Bōrě Sāncáng''; 734–c. 810) യുടെ ഒപ്പം, സംസ്‌കൃതം പഠിച്ചിരുന്നു.

കൂകായ് സിദ്ധം ലിപി പഠിച്ച സമയത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കരയിലൂടെയുള്ള വ്യാപാര, തീർത്ഥാടന മാർഗങ്ങൾ [[അബ്ബാസി ഖിലാഫത്ത്|'''അബ്ബാസിദ് ഖിലാഫത്ത്''']] '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf|title=N4294: Proposal to Encode the Siddham Script in ISO/IEC 10646|last=Pandey|first=Anshuman|date=2012-08-01|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt;''' വ്യാപനത്തെ തുടർന്ന് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നടുവിൽ, ചീനനാട്ടിൽ “വിദേശ മതങ്ങളുടെ” നീക്കംചെയ്യലുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നെന്ന രീതിയിൽ നടന്നിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ജപ്പാന് സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഉറവിടങ്ങളായിരുന്ന ചൈനയുമായി ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കേണ്ടിവന്നു. കാലക്രമേണ, ഇന്ത്യയിൽ സിദ്ധം ലിപിക്ക് പകരം '''[[ദേവനാഗരി]]''' പോലെയുള്ള മറ്റ് ലിപികൾ പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. അതേസമയം, ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ]] വകഭേദമായ ഗൗഡി ലിപി  [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|കിഴക്കൻ നഗരി]], തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾ ആയി കിഴക്കൻ [[ദക്ഷിണേഷ്യ]], വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വികസിച്ചു. ഇതോടെ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യ ഇന്നും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏക പ്രദേശമായി അവശേഷിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{Cite book |last=Salomon |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC&amp;q=indian+epigraphy+salomon |title=Indian Epigraphy |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535666-3}}&lt;/ref&gt;.

കൊറിയയിൽ സിദ്ധം ലിപിയുടെ പ്രത്യേക രൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്, അവ ചീനനാട്ടിലെയും ജപ്പാനിലെയും രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യംതന്നെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]] യിലും സിദ്ധം ലിപി എഴുതപ്പെട്ടിരുന്നതിന്റെ തെളിവുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചീനനാട് അക്ഷരങ്ങളോട് ചെയ്തതുപോലെ, ജാപ്പനീസ് ബൗദ്ധപണ്ഡിതർ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഒരേ ശബ്ദം ഉള്ള നിരവധി സിദ്ധം അക്ഷരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു അതിലൂടെ അക്ഷരങ്ങൾക്കു അധിക അർത്ഥം ചേർക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം. ഈ പതിപ്പ്, അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ചൈനീസ് ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഇന്ത്യൻ ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഒരു വിധത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഇതിലൂടെ സിദ്ധം ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ട സംസ്‌കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ വായിക്കുമ്പോൾ വിവിധ രീതികളിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയും, ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിൽ ചൈനീസ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചപ്പോഴുണ്ടായ അനുഭവത്തേപ്പോലെ. ഇത് ഒരു ലിപിയ്ക്ക് അനേകം രൂപഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf|title=N4407R: Proposal to Encode Variants for Siddham Script|last=Kawabata|first=Taichi|last2=Suzuki|first2=Toshiya|date=2013-06-11|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2|last3=Nagasaki|first3=Kiyonori|last4=Shimoda|first4=Masahiro}}&lt;/ref&gt;

== സവിശേഷതകൾ ==
സിദ്ധം ഒരു ആബുഗിഡാ ലിപിയാണ്, അക്ഷരമാലയല്ല. അതായത്, ഓരോ അക്ഷരവും ഒരു സ്വരത്തിലുളളതുപോലെ ഒരു വ്യഞ്ജനത്തിനും (ഒരുപക്ഷെ) ഒരു സ്വരത്തിനും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. സ്വരധ്വനി വ്യക്തമായി കാണിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, സ്വാഭാവികമായി ഹ്രസ്വ ‘അ’ സ്വരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റു സ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ദിയാക്രിറ്റിക് ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു - ഇവ അനുസ്വാരം, വിസർഗം എന്നിവയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിരാമം (virama) എന്നത് ഒരു വ്യഞ്ജനം സ്വരമില്ലാതെ അക്ഷരത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ (പ്രായോഗികമായി സംസ്‌കൃതപദങ്ങളുടെ അവസാനം വരുമ്പോൾ) അതിന് സൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സാധാരണയായി മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളിലെന്നപോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടും പിന്നീട് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും എഴുതിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ അവ പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് ശൈലിയിലാണ് എഴുതിയിരുന്നത്, മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും പിന്നീട് വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടും. ദ്വിഭാഷാ സിദ്ധം-ജാപ്പനീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൈയെഴുത്തുപ്രതി 90 ഡിഗ്രി ഘടികാരദിശയിൽ തിരിഞ്ഞ് ജാപ്പനീസ് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് എഴുതുന്നു, ജാപ്പനീസ് സാധാരണ പോലെ, തുടർന്ന് കൈയെഴുത്തുപ്രതി വീണ്ടും തിരിച്ച്, സിദ്ധം എഴുത്ത് ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് തുടരുന്നു (ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ജാപ്പനീസ് പ്രതീകങ്ങൾ വശങ്ങളിലായി ദൃശ്യമാകുന്നു).

കാലക്രമേണ, വിരാമചിഹ്നങ്ങൾ, തല അടയാളങ്ങൾ, ആവർത്തന അടയാളങ്ങൾ, അവസാന അടയാളങ്ങൾ, സംയോജനങ്ങളും അപൂർവ്വമായി അക്ഷരങ്ങളും സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക ലിഗേച്ചറുകൾ, നിലവിൽ എൻകോഡ് ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത എഴുത്തുകാരന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം നിരവധി അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ അധിക അടയാളപ്പെടുത്തലുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ചില ആധുനിക സിദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും നുക്ത ഉപയോഗിക്കുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===

== ഉപയോഗം ==
ജപ്പാനിൽ, ഷിംഗോൺ ബുദ്ധമതം, ടെൻഡായി എന്നിവയുടെ സ്കൂളുകളിലും ഷുഗെൻഡോയിലെ സിൻക്രറ്റിക് വിഭാഗത്തിലും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതുന്നതും സൂത്രങ്ങൾ പകർത്തി വായിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നുണ്ട്. കഥാപാത്രങ്ങളെ ബോൺജി (梵字, ചീനനാട്: ഫാൻസി) അല്ലെങ്കിൽ ഷിട്ടൻ (悉曇) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചീനനാട് ബുദ്ധമത നിയമസംഹിതയുടെ തൈഷോ ത്രിപിടക പതിപ്പ് മിക്ക മന്ത്രങ്ങൾക്കും സിദ്ധം പ്രതീകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു, കൊറിയൻ ബുദ്ധമതക്കാർ ഇപ്പോഴും ''സിദ്ധത്തിന്റെ'' പരിഷ്കരിച്ച രൂപത്തിൽ ബീജാസ് എഴുതുന്നു. ബോൺജി ഉപയോഗിച്ച് ടി-ഷർട്ടുകളിൽ ജാപ്പനീസ് ഭാഷാ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എഴുതുന്നതാണ് സമീപകാല കണ്ടുപിടുത്തം. സൂത്രങ്ങൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന യഥാർത്ഥ ലിപിയിൽ നിന്ന് ജാപ്പനീസ് സിദ്ധം പരിണമിച്ചു. ഇപ്പോൾ പുരാതന ലിപിയിൽ നിന്ന് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ് സിദ്ധം.

ചീനനാട് എഴുത്തിലെന്നപോലെ, ബ്രഷ് ഉപയോഗിച്ച് സിദ്ധം എഴുതുന്നത് സാധാരണമാണ്; മുള പേന ഉപയോഗിച്ചും ഇത് എഴുതാറുണ്ട്. ജപ്പാനിൽ, ഔപചാരിക സിദ്ധം കാലിഗ്രാഫിക്ക് ''ബോകുഹിറ്റ്സു'' (朴筆, കന്റോണീസ്: ''പോക്ബാറ്റ്'') എന്ന പ്രത്യേക ബ്രഷ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അനൗപചാരിക ശൈലി &quot;ഫ്യൂഡ്&quot; (筆, കന്റോണീസ്: &quot;മൗബത്ത്&quot;) എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

== സിദ്ധം അക്ഷരരൂപങ്ങൾ ==
സിദ്ധം ഇപ്പോഴും ഒരു കൈയെഴുത്ത് ലിപിയാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ ഫോണ്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്എ. ന്നിരുന്നാലും ഇന്നുവരെ ഇവയ്‌ക്കൊന്നും സിദ്ധം സംയോജന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെല്ലാം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ശ്രദ്ധേയമായി, ചീനനാട് ബുദ്ധിസ്റ്റ് ഇലക്ട്രോണിക് ടെക്സ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ അവരുടെ തൈഷോ ത്രിപിടകയുടെ ഇലക്ട്രോണിക് പതിപ്പിനായി ഒരു സിദ്ധം ഫോണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും ഇതിൽ സാധ്യമായ എല്ലാ സംയോജനങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടില്ല. മോജിക്യോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിൽ സിദ്ധത്തിനായുള്ള ഫോണ്ടുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സിദ്ധത്തെ വ്യത്യസ്ത ബ്ലോക്കുകളായി വിഭജിക്കുകയും ഒരൊറ്റ പ്രമാണം റെൻഡർ ചെയ്യുന്നതിന് ഒന്നിലധികം ഫോണ്ടുകൾ  ആവശ്യമായി വരികയും ചെയ്യുന്നു.

സിബിഇടിഎ ഫോണ്ട് സിദ്ധംകീ 3.0 അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സിദ്ധം ഇൻപുട്ട് സിസ്റ്റം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== യൂണിക്കോഡ് ==
 
2014 ജൂണിൽ 7.0 പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കിക്കൊണ്ട് സിദ്ധം ലിപി [[യൂണികോഡ്|യൂണിക്കോഡ്]] നിലവാരത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.

സിദ്ധത്തിന്റെ യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U + 11580-U + 115FF: ആകുന്നു
==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
{{notelist}}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 maint: multiple names: authors list]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 errors: missing periodical]]
[[വർഗ്ഗം:All articles with dead external links]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Japanese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing traditional Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Scripts with ISO 15924 four-letter codes]]</text>
      <sha1>rt59i9vms0ou4fo3nh56p7ygnhxpy5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614088</id>
      <parentid>4614087</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27320" sha1="hs3lukhiftposki7ksn0zh9jf3baenl" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name        = സിദ്ധം ലിപി
| altname     = {{Script|Sidd|𑖭𑖰𑖟𑖿𑖠𑖽  𑖩𑖰𑖢𑖰}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[സംസ്കൃതം]]
| time        = {{circa|6-ാം&lt;br/&gt;നൂറ്റാണ്ടിന്റെ&lt;br/&gt;അവസാനം}}&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot; /&gt; &amp;ndash; {{circa|എ.ഡി. 1200}}{{NoteTag|ജപ്പാനിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഷിൻഗോൺ, ടെൻഡായി ബുദ്ധമത വിഭാഗങ്ങളിൽ, മതാചാരങ്ങൾക്കായി ഈ ലിപി ആധുനിക കാലത്തും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.}}
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography%2C+R.+Malatesha+Joshi%2C+Catherine+McBride%282019%29%2Cp27 |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |isbn=9783030059774|last1=Malatesha Joshi|first1=R.|last2=McBride|first2=Catherine|date=11 June 2019|publisher=Springer }}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[ശാരദ ലിപി|ശാരദ]],&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last = Masica |first = Colin |title=The Indo-Aryan languages |year = 1993 |page = 143 }}&lt;/ref&gt; [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ]],&lt;ref name=&quot;daniels&quot; /&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ]], [[ഭൈക്ഷുകി ലിപി|ഭൈക്ഷുകി]]
| children    = * [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;ref name=&quot;daniels&quot;&gt;{{cite journal |last = Daniels |first = P.T. |title = Writing systems of major and minor languages |date = January 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot; /&gt;
* [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cardona|first1=George|url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ|title=The Indo-Aryan Languages|last2=Jain|first2=Dhanesh|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-7007-1130-9|series=Routledge language family series|place=London|page=109 |quote=വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ഇത് 'പ്രോട്ടോ-ബംഗാളി' അല്ലെങ്കിൽ ഗൗഡി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് സ്വതന്ത്രമായി വികസിച്ചു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഇത് നിലനിന്നിരുന്നു, അതിനുശേഷമാണ് ഇത് ആധുനിക കിഴക്കൻ ലിപികളായ ബംഗാളി-അസമീസ്, മൈഥിലി, ഒഡിയ എന്നിവയായി വേർതിരിയാൻ തുടങ്ങിയത്.}}&lt;/ref&gt;
**[[ആസ്സാമീസ് ലിപി|ആസ്സാമീസ്]] 
**[[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]] 
**[[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]]&lt;ref&gt;Handbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride (2019), p.&amp;nbsp;27.&lt;/ref&gt;
**[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]
**[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;masica&quot;/&gt;
*[[വേസാലി ലിപി|വേസാലി]]
| sample      = [[File:Siddhaṃ aksharamala.png|300px|center]]
| imagesize   = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സിദ്ധം അക്ഷരമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample      = [[File:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| iso15924    = Sidd
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11580.pdf U+11580&amp;ndash;U+115FF]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട&lt;br /&gt;അന്തിമ ലിപി നിർദ്ദേശം]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf രൂപാന്തരങ്ങൾ]
| note        = ഇല്ല
| footnotes   = {{Notelist}}
}}
{{brahmic}}

'''''സിദ്ധം''''' (അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധാം'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2020/web/webtc/indexcaller.php|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary 1899 Basic|access-date=2023-05-24|website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഇന്ത്യയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഇന്ത്യൻ ലിപിയാണ്]]. പിന്നീട് വികസിച്ച് വന്ന ഈ ലിപി '''സിദ്ധമാതൃക''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മദ്ധ്യകാല [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മണ]] [[അബുഗിഡാ|അബുഗിഡയാണ്]] . ഇത് ഗുപ്ത ലിപിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും നാഗരി, കിഴക്കൻ നാഗരി, തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾക്കു പൂർവ്വഗാമിയുമാണ്. സിദ്ധം ലിപി ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, ഇന്നും കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ പ്രധാനമായും മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതാനും, ബീജാക്ഷരങ്ങൾ, ധാരണികൾ എഴുതാനും ഈ ലിപി ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

സിദ്ധം എന്ന വാക്കിന് സംസ്‌കൃതത്തിൽ “ശ്രേഷ്ടമായ”, “പൂർണ്ണമായ”, അല്ലെങ്കിൽ “സമ്പൂർണമായ” എന്നർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. രേഖകളുടെ മുകളിൽ ''സിദ്ധം'' അല്ലെങ്കിൽ ''സിദ്ധം അസ്തു'' എന്ന് എഴുതുന്നതിന്റെ ചടങ്ങിൽ നിന്നാണ് ഈ ലിപിക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.

ഈ ലിപിക്ക് ഉള്ള മറ്റ് പേരുകളിൽ ജാപ്പനീസ്: ''ബോൺജി (梵字)'', അഥവാ “ബ്രഹ്മയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ”, “സംസ്‌കൃത ലിപി”, ചൈനീസ്: '''悉曇文字''' (pinyin: ''Xītán wénzi'') അഥവാ “സിദ്ധം ലിപി” എന്നുമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Prajnyaapaaramitaa_Hridaya_Pel.sogd.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ''ഹൃദയസൂത്രത്തിന്റെ'' ഒരു സിദ്ധം കൈയെഴുത്തുപ്രതി. [[ബിബ്ലിയോത്തിക് നാഷണേൽ ഡി ഫ്രാൻസ്|ബിബ്ലിയോതെക് നാഷണൽ ഡി ഫ്രാൻസ്]]]]
സിദ്ധം ലിപി ക്രിസ്തുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലത്ത് (സി. ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ) ഗുപ്ത ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടതാണ്.&lt;ref name=&quot;Singh 2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=9788131716779 |location=Delhi |page=43}}&lt;/ref&gt;

സിൽക്ക് റോഡിലൂടെ ചൈനയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയ ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങൾഏറെയും ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' ഒരു പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്. ഈ ലിപി തുടർച്ചയായി വികാസംപ്രാപിക്കുകയും, കാലാനുസൃതവും പ്രദേശാനുസൃതവുമായ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ അതിൽ കണ്ടു വരുകയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും, ബൗദ്ധ തന്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർതുന്നതിനായാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുന്നത്. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഉച്ചാരണം കൃത്യമായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം അന്നത്തെ കാലത്ത് ഏറെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. ചീനനാട് ഭാഷ സംസ്‌കൃതത്തിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താൻ അനുയോജ്യമായിരുന്നില്ല, അതിനാൽ തന്നെ ''സിദ്ധം ലിപിയെ'' കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ നിലനിർത്തേണ്ടി വന്നു. ചീനനാട് ഗുപ്തമാര്ഗ ബുദ്ധമതം തുടർന്നിരുന്ന കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ ''സിദ്ധം'' ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്ന പരമ്പര്യം നിലനില്പ് നേടി.

കൂകായ് 806-ൽ ചീനനാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ ജപ്പാനിലേക്ക് സിദ്ധം ലിപിയെ പരിചയപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം നളന്ദയിൽ പരിശീലനം നേടിയ ഭിക്ഷുക്കളോടൊപ്പം, പ്രമുഖനായ പ്രജ്ഞാ (ചീനനാട്: 般若三藏; പിനിൻ: ''Bōrě Sāncáng''; 734–c. 810) യുടെ ഒപ്പം, സംസ്‌കൃതം പഠിച്ചിരുന്നു.

കൂകായ് സിദ്ധം ലിപി പഠിച്ച സമയത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കരയിലൂടെയുള്ള വ്യാപാര, തീർത്ഥാടന മാർഗങ്ങൾ [[അബ്ബാസി ഖിലാഫത്ത്|'''അബ്ബാസിദ് ഖിലാഫത്ത്''']] '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2012/12234r-n4294-siddham.pdf|title=N4294: Proposal to Encode the Siddham Script in ISO/IEC 10646|last=Pandey|first=Anshuman|date=2012-08-01|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt;''' വ്യാപനത്തെ തുടർന്ന് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നടുവിൽ, ചീനനാട്ടിൽ “വിദേശ മതങ്ങളുടെ” നീക്കംചെയ്യലുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നെന്ന രീതിയിൽ നടന്നിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ജപ്പാന് സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഉറവിടങ്ങളായിരുന്ന ചൈനയുമായി ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കേണ്ടിവന്നു. കാലക്രമേണ, ഇന്ത്യയിൽ സിദ്ധം ലിപിക്ക് പകരം '''[[ദേവനാഗരി]]''' പോലെയുള്ള മറ്റ് ലിപികൾ പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. അതേസമയം, ''സിദ്ധം ലിപിയുടെ'' [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ]] വകഭേദമായ ഗൗഡി ലിപി  [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|കിഴക്കൻ നഗരി]], തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾ ആയി കിഴക്കൻ [[ദക്ഷിണേഷ്യ]], വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വികസിച്ചു. ഇതോടെ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യ ഇന്നും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏക പ്രദേശമായി അവശേഷിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{Cite book |last=Salomon |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC&amp;q=indian+epigraphy+salomon |title=Indian Epigraphy |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535666-3}}&lt;/ref&gt;.

കൊറിയയിൽ സിദ്ധം ലിപിയുടെ പ്രത്യേക രൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്, അവ ചീനനാട്ടിലെയും ജപ്പാനിലെയും രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യംതന്നെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]] യിലും സിദ്ധം ലിപി എഴുതപ്പെട്ടിരുന്നതിന്റെ തെളിവുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചീനനാട് അക്ഷരങ്ങളോട് ചെയ്തതുപോലെ, ജാപ്പനീസ് ബൗദ്ധപണ്ഡിതർ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഒരേ ശബ്ദം ഉള്ള നിരവധി സിദ്ധം അക്ഷരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു അതിലൂടെ അക്ഷരങ്ങൾക്കു അധിക അർത്ഥം ചേർക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം. ഈ പതിപ്പ്, അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ചൈനീസ് ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഇന്ത്യൻ ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഒരു വിധത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഇതിലൂടെ സിദ്ധം ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ട സംസ്‌കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ വായിക്കുമ്പോൾ വിവിധ രീതികളിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയും, ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിൽ ചൈനീസ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചപ്പോഴുണ്ടായ അനുഭവത്തേപ്പോലെ. ഇത് ഒരു ലിപിയ്ക്ക് അനേകം രൂപഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf|title=N4407R: Proposal to Encode Variants for Siddham Script|last=Kawabata|first=Taichi|last2=Suzuki|first2=Toshiya|date=2013-06-11|publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2|last3=Nagasaki|first3=Kiyonori|last4=Shimoda|first4=Masahiro}}&lt;/ref&gt;

== സവിശേഷതകൾ ==
സിദ്ധം ഒരു ആബുഗിഡാ ലിപിയാണ്, അക്ഷരമാലയല്ല. അതായത്, ഓരോ അക്ഷരവും ഒരു സ്വരത്തിലുളളതുപോലെ ഒരു വ്യഞ്ജനത്തിനും (ഒരുപക്ഷെ) ഒരു സ്വരത്തിനും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. സ്വരധ്വനി വ്യക്തമായി കാണിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, സ്വാഭാവികമായി ഹ്രസ്വ ‘അ’ സ്വരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റു സ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ദിയാക്രിറ്റിക് ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു - ഇവ അനുസ്വാരം, വിസർഗം എന്നിവയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിരാമം (virama) എന്നത് ഒരു വ്യഞ്ജനം സ്വരമില്ലാതെ അക്ഷരത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ (പ്രായോഗികമായി സംസ്‌കൃതപദങ്ങളുടെ അവസാനം വരുമ്പോൾ) അതിന് സൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സാധാരണയായി മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളിലെന്നപോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടും പിന്നീട് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും എഴുതിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ അവ പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് ശൈലിയിലാണ് എഴുതിയിരുന്നത്, മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും പിന്നീട് വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടും. ദ്വിഭാഷാ സിദ്ധം-ജാപ്പനീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൈയെഴുത്തുപ്രതി 90 ഡിഗ്രി ഘടികാരദിശയിൽ തിരിഞ്ഞ് ജാപ്പനീസ് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് എഴുതുന്നു, ജാപ്പനീസ് സാധാരണ പോലെ, തുടർന്ന് കൈയെഴുത്തുപ്രതി വീണ്ടും തിരിച്ച്, സിദ്ധം എഴുത്ത് ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് തുടരുന്നു (ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ജാപ്പനീസ് പ്രതീകങ്ങൾ വശങ്ങളിലായി ദൃശ്യമാകുന്നു).

കാലക്രമേണ, വിരാമചിഹ്നങ്ങൾ, തല അടയാളങ്ങൾ, ആവർത്തന അടയാളങ്ങൾ, അവസാന അടയാളങ്ങൾ, സംയോജനങ്ങളും അപൂർവ്വമായി അക്ഷരങ്ങളും സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക ലിഗേച്ചറുകൾ, നിലവിൽ എൻകോഡ് ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത എഴുത്തുകാരന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം നിരവധി അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ അധിക അടയാളപ്പെടുത്തലുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ചില ആധുനിക സിദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും നുക്ത ഉപയോഗിക്കുന്നു.

=== സ്വരങ്ങൾ ===

=== വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ===

== ഉപയോഗം ==
ജപ്പാനിൽ, ഷിംഗോൺ ബുദ്ധമതം, ടെൻഡായി എന്നിവയുടെ സ്കൂളുകളിലും ഷുഗെൻഡോയിലെ സിൻക്രറ്റിക് വിഭാഗത്തിലും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതുന്നതും സൂത്രങ്ങൾ പകർത്തി വായിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നുണ്ട്. കഥാപാത്രങ്ങളെ ബോൺജി (梵字, ചീനനാട്: ഫാൻസി) അല്ലെങ്കിൽ ഷിട്ടൻ (悉曇) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചീനനാട് ബുദ്ധമത നിയമസംഹിതയുടെ തൈഷോ ത്രിപിടക പതിപ്പ് മിക്ക മന്ത്രങ്ങൾക്കും സിദ്ധം പ്രതീകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു, കൊറിയൻ ബുദ്ധമതക്കാർ ഇപ്പോഴും ''സിദ്ധത്തിന്റെ'' പരിഷ്കരിച്ച രൂപത്തിൽ ബീജാസ് എഴുതുന്നു. ബോൺജി ഉപയോഗിച്ച് ടി-ഷർട്ടുകളിൽ ജാപ്പനീസ് ഭാഷാ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എഴുതുന്നതാണ് സമീപകാല കണ്ടുപിടുത്തം. സൂത്രങ്ങൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന യഥാർത്ഥ ലിപിയിൽ നിന്ന് ജാപ്പനീസ് സിദ്ധം പരിണമിച്ചു. ഇപ്പോൾ പുരാതന ലിപിയിൽ നിന്ന് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ് സിദ്ധം.

ചീനനാട് എഴുത്തിലെന്നപോലെ, ബ്രഷ് ഉപയോഗിച്ച് സിദ്ധം എഴുതുന്നത് സാധാരണമാണ്; മുള പേന ഉപയോഗിച്ചും ഇത് എഴുതാറുണ്ട്. ജപ്പാനിൽ, ഔപചാരിക സിദ്ധം കാലിഗ്രാഫിക്ക് ''ബോകുഹിറ്റ്സു'' (朴筆, കന്റോണീസ്: ''പോക്ബാറ്റ്'') എന്ന പ്രത്യേക ബ്രഷ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അനൗപചാരിക ശൈലി &quot;ഫ്യൂഡ്&quot; (筆, കന്റോണീസ്: &quot;മൗബത്ത്&quot;) എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

== സിദ്ധം അക്ഷരരൂപങ്ങൾ ==
സിദ്ധം ഇപ്പോഴും ഒരു കൈയെഴുത്ത് ലിപിയാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ ഫോണ്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്എ. ന്നിരുന്നാലും ഇന്നുവരെ ഇവയ്‌ക്കൊന്നും സിദ്ധം സംയോജന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെല്ലാം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ശ്രദ്ധേയമായി, ചീനനാട് ബുദ്ധിസ്റ്റ് ഇലക്ട്രോണിക് ടെക്സ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ അവരുടെ തൈഷോ ത്രിപിടകയുടെ ഇലക്ട്രോണിക് പതിപ്പിനായി ഒരു സിദ്ധം ഫോണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും ഇതിൽ സാധ്യമായ എല്ലാ സംയോജനങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടില്ല. മോജിക്യോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിൽ സിദ്ധത്തിനായുള്ള ഫോണ്ടുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സിദ്ധത്തെ വ്യത്യസ്ത ബ്ലോക്കുകളായി വിഭജിക്കുകയും ഒരൊറ്റ പ്രമാണം റെൻഡർ ചെയ്യുന്നതിന് ഒന്നിലധികം ഫോണ്ടുകൾ  ആവശ്യമായി വരികയും ചെയ്യുന്നു.

സിബിഇടിഎ ഫോണ്ട് സിദ്ധംകീ 3.0 അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സിദ്ധം ഇൻപുട്ട് സിസ്റ്റം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== യൂണിക്കോഡ് ==
 
2014 ജൂണിൽ 7.0 പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കിക്കൊണ്ട് സിദ്ധം ലിപി [[യൂണികോഡ്|യൂണിക്കോഡ്]] നിലവാരത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.

സിദ്ധത്തിന്റെ യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U + 11580-U + 115FF: ആകുന്നു
==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
{{NoteFoot}}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 maint: multiple names: authors list]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 errors: missing periodical]]
[[വർഗ്ഗം:All articles with dead external links]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Japanese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Articles containing traditional Chinese-language text]]
[[വർഗ്ഗം:Scripts with ISO 15924 four-letter codes]]</text>
      <sha1>hs3lukhiftposki7ksn0zh9jf3baenl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം</title>
    <ns>1</ns>
    <id>664497</id>
    <revision>
      <id>4614059</id>
      <parentid>4613974</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T19:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20072-26</username>
        <id>215971</id>
      </contributor>
      <origin>4614059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51285" sha1="6uvtkw0hbliwcsgqqcx5gk84bfhrueh" xml:space="preserve">== എഴംകുളം ദേവി ക്ഷേത്രവും ആയിട്ടുള്ള ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ  ==


[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14030-11|&amp;#126;2026-14030-11]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14030-11|talk]]) 18:30, 4 മാർച്ച് 2026 (UTC)

:എവിടെ ? [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 18:31, 4 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== [ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ ==
 ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു. 

വിഷയം: ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം - ലേഖനത്തിലെ ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരെയും ചരിത്രവസ്തുതകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനെതിരെയും പരാതി.

ബഹുമാനപ്പെട്ട കാര്യനിർവാഹകർ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ,

ഈ ലേഖനത്തിൽ 'അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബത്തിന്' ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം വ്യക്തമാക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ (Citations/References) നേരത്തെ ചേർത്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ നിലവിൽ ആ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ പരിശോധനാക്ഷമത (Verifiability) എന്ന നയത്തിന് വിരുദ്ധമായാണ് ഈ നീക്കം നടന്നിരിക്കുന്നത്.

ഈ പരാതിയോടൊപ്പം താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു:

അവലംബങ്ങളുടെ പരിശോധന (Verification of Past Citations): ലേഖനത്തിന്റെ ഹിസ്റ്ററി (Article History) പരിശോധിച്ച്, അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ നൽകിയിരുന്ന ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ/റഫറൻസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഫോട്ടോ തെളിവുകൾ (Photographic Evidence): ഈ കുടുംബത്തിന് ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ ലിങ്കുകൾ താഴെ നൽകുന്നു:

തെളിവ് 1: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

തെളിവ് 2: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

പേജ് സംരക്ഷണം (Page Protection): വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരമായി എഡിറ്റുകൾ നടത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലേഖനം താൽക്കാലികമായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വിശ്വസനീയമായ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ഞാൻ സമർപ്പിച്ച ഫോട്ടോ തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ തിരുത്താൻ അടിയന്തര നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 00:14, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== [ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ==
 ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു. 

[ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ലേഖനത്തിൽ 'അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബത്തിന്' ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം വ്യക്തമാക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ (Citations/References) നേരത്തെ ചേർത്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ നിലവിൽ ആ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ പരിശോധനാക്ഷമത (Verifiability) എന്ന നയത്തിന് വിരുദ്ധമായാണ് ഈ നീക്കം നടന്നിരിക്കുന്നത്.

ഈ പരാതിയോടൊപ്പം താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു:

അവലംബങ്ങളുടെ പരിശോധന (Verification of Past Citations): ലേഖനത്തിന്റെ ഹിസ്റ്ററി (Article History) പരിശോധിച്ച്, അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ നൽകിയിരുന്ന ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ/റഫറൻസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഫോട്ടോ തെളിവുകൾ (Photographic Evidence): ഈ കുടുംബത്തിന് ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ ലിങ്കുകൾ താഴെ നൽകുന്നു:

തെളിവ് 1: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

തെളിവ് 2: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

പേജ് സംരക്ഷണം (Page Protection): വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരമായി എഡിറ്റുകൾ നടത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലേഖനം താൽക്കാലികമായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വിശ്വസനീയമായ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ഞാൻ സമർപ്പിച്ച ഫോട്ടോ തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ തിരുത്താൻ അടിയന്തര നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 00:16, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== 'അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബത്തിന്' ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം==
 വ്യക്തമാക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ (Citations/References) നേരത്തെ ചേർത്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ നിലവിൽ ആ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ പരിശോധനാക്ഷമത (Verifiability) എന്ന നയത്തിന് വിരുദ്ധമായാണ് ഈ നീക്കം നടന്നിരിക്കുന്നത്. 

വിഷയം: ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം - ലേഖനത്തിലെ ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരെയും ചരിത്രവസ്തുതകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനെതിരെയും പരാതി.

ബഹുമാനപ്പെട്ട കാര്യനിർവാഹകർ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ,

[ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ലേഖനത്തിൽ

ഈ പരാതിയോടൊപ്പം താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു:

അവലംബങ്ങളുടെ പരിശോധന (Verification of Past Citations): ലേഖനത്തിന്റെ ഹിസ്റ്ററി (Article History) പരിശോധിച്ച്, അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ നൽകിയിരുന്ന ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ/റഫറൻസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഫോട്ടോ തെളിവുകൾ (Photographic Evidence): ഈ കുടുംബത്തിന് ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ ലിങ്കുകൾ താഴെ നൽകുന്നു:

തെളിവ് 1: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

തെളിവ് 2: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

പേജ് സംരക്ഷണം (Page Protection): വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരമായി എഡിറ്റുകൾ നടത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലേഖനം താൽക്കാലികമായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വിശ്വസനീയമായ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ഞാൻ സമർപ്പിച്ച ഫോട്ടോ തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ തിരുത്താൻ അടിയന്തര നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 00:38, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

:https://w.wiki/JBFP ഈ ചിത്രം ലഭ്യമല്ല. [[:File:ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ തറവാടും.jpg]] ഈ ചിത്രം പോര. അമ്പലക്കമ്മറ്റി പുറത്തിറക്കിയ ഒരു പാട്ട് തെളിവായി സ്വീകരിക്കാൻ പറ്റില്ല. Tertiary evidence വേണം. ചരിത്രരേഖകൾ, ഗവേഷണപ്രബന്ധങ്ങൾ മുതലായവ. അല്ലാത്തപക്ഷം ചേർക്കുക സാദ്ധ്യമല്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:29, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::ചിത്രം ലഭ്യം അല്ലെന്ന് പറയണത് ഓക്കെ. വേറെ ഒരു തെളിവ് നൽകിട്ടുണ്ടല്ലോ അമ്പലത്തിനാൽ അവകാശ പണം. ഇത് രാജഭരണ കാലം തൊട്ടേ ഉള്ളതാണ്. ഇതിന്റെ മൂല്യം ഇപ്പോൾ വളരെ വലുതാണ്. അമ്പലത്തിനാൽ അവകാശ പണം എന്ന് പറയുന്ന സാദനം ഒന്നും വെറുതെ കിട്ടുന്നത് അല്ല. ഇത് ഭഗവതിയുടെ പണം മൂലകുടുംബമായ അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറവാടിന് കൊടുക്കുന്നതാണ്.
::ഞാൻ ആദ്യം അവലംബനം ചേർത്തത് ആണ്. അതിൽ ആദ്യതെതും രണ്ടാമത്തേതും വീഡിയോടെ അകത്ത് വളമ്പുംവില്ലും എന്ന ഉപകരണം കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. അത് പുരാതന കാലത്ത് എഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറാവിടിനും തമ്മിൽ ഉള്ള ബന്ധം കാണിക്കുന്ന ഒരു ARCHEOLOGICAL EVIDENCE  ആണ്. ഇത് പുരാതന കാലം മുതൾക്കുള്ള സാദനം ആണ്. ആ വാളമ്പും വില്ലിനും ചിലങ്ക പോലുള്ള ഒരു സാധനം കൂടി ഉണ്ട് അവ ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത് BRONZE  എന്ന മെറ്റൽ ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്... കൂടാതെ ഇത് ഉപയോഗിച്ച് വന്നിരുന്നത് പുരാതന കാലത്തുള്ള തൂക്ക സമയത്താണ്.. അമ്പലത്തിനാൽ വലിയപണിക്കർ ആയ കാരണവർ തൂക്കാശാൻ തറവാട്ടിൽ വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി വാളമ്പും വില്ലും സ്വീകരിക്കും. തൂക്കം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചു തറവാട്ടിൽ കൊണ്ട് വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി അവ തിരികെ ഏല്പിക്കുന്നതാണ്. ഈ വാളമ്പും വില്ലും വീഡിയോ രൂപത്തിൽ ഉള്ള ഒരു strong evidence ആയി ആ വിഡിയോ അവലംമ്പ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14030-11|&amp;#126;2026-14030-11]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14030-11|talk]]) 15:30, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)
:::Primary evidence : ഏഴംകുളം ക്ഷേത്ര കമ്മറ്റിക്കാർ, ഭാരവാഹികൾ, അമ്പലത്തിനാൽ തറവാട്ടുകാർ
:::Secondary Evidence: ഇവരുമായി ബന്ധമുള്ളവർ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന രേഖകൾ
:::Teritary evidence: ഇവരുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാവർ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന രേഖകൾ
:::ഇതിൽ Teritary evidence ആണ് വിക്കിപീഡിയ സ്വീകരിക്കുക. മറ്റെല്ലാം supporting evidence ആയി കണക്കാക്കും.
:::രേഖകൾ വേണം : ക്ഷേത്രത്തെപ്പറ്റി മറ്റുള്ളവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിവരങ്ങൾ, പുസ്തകങ്ങൾ, വെബ് ലിങ്കുകൾ എന്നിവ.
:::ചിത്രങ്ങൾ വേണം. : ഏഴംകുളം ക്ഷേത്രം, അമ്പലത്തിനാൽ തറവാട്, അകത്ത് വളമ്പുംവില്ലും എന്ന ഉപകരണം, അമ്പലത്തിനാൽ വലിയപണിക്കർ ആയ കാരണവർ തൂക്കാശാൻ തറവാട്ടിൽ വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി വാളമ്പും വില്ലും സ്വീകരിക്കുന്ന ചിത്രം, തിരിച്ചു തറവാട്ടിൽ കൊണ്ട് വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി അവ തിരികെ ഏല്പിക്കുന്ന ചിത്രം ഇതെല്ലാം വേണം. ഇതെല്ലാം തറവാട്ടുകാരോ ഏഴംകുലം ക്ഷേത്ര കമ്മറ്റിക്കാരോ അല്ലാത്തവർ എടുത്തത് വേണം.
:::ARCHEOLOGICAL EVIDENCE: കാലപ്പഴക്കം നിർണ്ണയിച്ച ഗവണ്മെന്റ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രേഖ വേണം.
:::രാജഭരണ കാലം തൊട്ടേ ഉള്ളത് : തെളിവ് വേണം. രാജാവിന്റെ കല്പനയുടെ പകർപ്പോ അല്ലെങ്കിൽ രാജഭരണകാലത്ത് അമ്പലത്തിനാൽ അവകാശ പണത്തെപ്പറ്റി മറ്റാരെങ്കിലും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രേഖയോ മറ്റോ വേണം.
:::സർവ്വോപരി ഏഴംകുളം ക്ഷേത്രത്തെപ്പറ്റി ലഭ്യമായ ചരിത്ര രേഖകൾ, പഴക്കം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകൾ. ഉത്സവത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ മുതലായവ വേണം.
:::ഏഴംകുളം ക്ഷേത്ര കമ്മറ്റിക്കാർ, ഭാരവാഹികൾ, അമ്പലത്തിനാൽ തറവാട്ടുകാർ എന്നിവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച യൂട്യൂബ് വീഡിയോ തീർച്ചയായും തെളിവായി സ്വീകരിക്കുക സാദ്ധ്യമല്ല. ഇത് വിക്കിപീഡിയയിലെ നയമാണ്.
:::ഇത്തരത്തിലുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടുമോ എന്നുനോക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 17:16, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::::1: ഹേയ് മിസ്റ്റർ വിവരക്കേട് പറയാതാടോ.... വിക്കിപീഡിയയിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന കോൺടെന്റ് നെ സാധുക്കരിക്കുന്ന തെളിവുകൾ ആണ് വേണ്ടത്... അതിനുള്ളത് അവലംബനത്തിൽ വീഡിയോ ലിങ്ക് ചേർത്തിട്ടുള്ളതാണ്.. ആ വീഡിയോ യൂട്യൂബ് എന്ന platformil വന്നതുകൊണ്ട് അതിനെയോ അതിന്റെ യാഥാർഥ്യത്തെയോ തിരസ്കരിക്കാൻ കഴിയുന്നതല്ല.... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 18:14, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::::2: വാളമ്പും വില്ലും : ഇതിനെ പറ്റി താങ്കൾ പരാമർശിച്ചത് വളരെ ബുദ്ധിമോഷവും അതിലേറെ വിഡ്ഢിത്തരവും ആണ്. പുരാതന കാലത്ത് നടന്ന ആചാര അനുഷ്ട്ടാനങ്ങളുടെ ചിത്രം എപ്രകാരം ലഭിക്കണം താങ്കൾ ഒന്ന് പറയുക?. അതിനുള്ള ഉത്തമ ഉദാഹരണം ആണ് യൂട്യൂബ് എന്ന platformil നൽകിട്ടുള്ള വീഡിയോ. യൂട്യൂബ് എന്ന platformil ആയത് കൊണ്ട് ആ യാഥാർഥ്യത്തെ ആർക്കും തന്നെ തിരസ്കരിക്കാൻ സാധിക്കുകയില്ല. ഞാൻ മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചത് പോലെ ആ വീഡിയോയിൽ നമ്മക്ക് കാണാൻ സാദിക്കും.. അതിലൂടെ അതിന്റെ പഴക്കം മനസിലാക്കാൻ സാദിക്കും ആ വളമ്പും വില്ലിന്റെയും ചിലങ്ക ഉണ്ടാക്കിരിക്കുന്നത് BRONZE  എന്ന മെറ്റൽ ഉപയോഗിച്ചോകൊണ്ട് ആണ്. നമ്മുടെ നേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് വാളമ്പും വില്ലും എന്ന യാഥാർഥ്യത്തെ യൂട്യൂബ് എന്ന platformil വന്നത് കൊണ്ട് അവയെ തിരസ്കരിക്കാൻ ആവില്ല.........! [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 18:25, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::::3: രാജഭരണ കാലത്തുള്ള രാജാവിന്റെ വിളംബരം : 
::::രാജഭരണ കാലത്തുള്ള രാജാവിന്റെ വിളംബരം ഉണ്ടാക്കി തരാൻ വേണ്ടി ഇത് രാജാവിന്റെ അധീനതയിൽ ഉള്ള ക്ഷേത്രമോ രാജാവിന്റെ പരദേവത ക്ഷേത്രമോ അല്ല. ഇത് അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർമാരുടെ പരദേവത ക്ഷേത്രം ആണ്. അതിനാൽ ആ രാജഭരണ കാലത്തെ ആണ് ഞാൻ ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചത്. അല്ലാണ്ട് രായാവിന്റെ വിളംബരം ഉണ്ടാക്കി തരണം എന്ന് പറഞ്ഞാൽ  [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 18:34, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== EZHAMKULAM DEVI TEMPLE==
 AAYI BENTHAPETTU EZHAMKULAM DEVI TEMPLE COMMITTE PURATHU VITTA SONG EZHAMKULAM DEVI TEMPLEUM AMBALATHINAL PANICKER THARAVADUM AYITULLA NOTE [AMBALA COMITTE]  

marathe thirumumpil | മാറാതെ തിരുമുമ്പിൽ | devotional song [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 01:08, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== ഈ ഗാനം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്..==
 എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്ര കമ്മിറ്റി പുറത്ത് വിട്ട ഗാനം ആണ്. ഇത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറവാടും ആയിട്ടുള്ള ചരിത്രം വെച്ച് ഉണ്ടാക്കിട്ടുള്ള ഒരു ഗാനം ആണ്. വെറുതെ ഒന്നും ഒരു ക്ഷേത്രവും അവരുടെ ഒഫീഷ്യൽ ഗാനമായി പുറത്ത് വിടുകയില്ല. അതിനാൽ ഇത് തന്നെ ആണ് ഏറ്റവും വലിയ വിലയെറിയ തെളിവ്. പുരാതന കാലത്ത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രം പണിഞ്ഞത് അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർമാരാണ്. ==

ഈ ഗാനം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്.. എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്ര കമ്മിറ്റി പുറത്ത് വിട്ട ഗാനം ആണ്. ഇത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറവാടും ആയിട്ടുള്ള ചരിത്രം വെച്ച് ഉണ്ടാക്കിട്ടുള്ള ഒരു ഗാനം ആണ്. വെറുതെ ഒന്നും ഒരു ക്ഷേത്രവും അവരുടെ ഒഫീഷ്യൽ ഗാനമായി പുറത്ത് വിടുകയില്ല. അതിനാൽ ഇത് തന്നെ ആണ് ഏറ്റവും വലിയ വിലയെറിയ തെളിവ്. പുരാതന കാലത്ത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രം പണിഞ്ഞത് അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർമാരാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 17:59, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION ==
 To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.  Dear Stewards/Administrators,  I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;.   Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception.   Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.  Supporting Evidence (6 Points):  * Evidence 1 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 2 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 3 (Documentary Video): http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. * Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI – Confirms family rights at [00:01:14]. * Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. * Evidence 6 (Historical Video): http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw  Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.  Sincerely,  [Your Name/Username] ==

FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION

To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards

Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.

Dear Stewards/Administrators,

I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;. 

Statement of Grievance:

The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. 

Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has:

1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories.

2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation.

3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.

Supporting Evidence (6 Points):

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 1 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 2 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 3 (Documentary Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw&lt;/nowiki&gt; – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): &lt;nowiki&gt;https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI&lt;/nowiki&gt; – Confirms family rights at [00:01:14].

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug&lt;/nowiki&gt; – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 6 (Historical Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw&lt;/nowiki&gt;

Requested Action:

I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to:

1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page.

2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records.

3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.

Sincerely,

[Your Name/Username] [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-19949-79|&amp;#126;2026-19949-79]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-19949-79|talk]]) 10:50, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

:ഈ താളിൽ നടക്കുന്ന വ്യാപകമായ നശീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ (ലേഖനത്തിന്റെ പൊതുവായ ലേയൗട്ട് നശിപ്പിക്കുക, തെളിവില്ലാത്ത വിവരങ്ങൾ എഴുതുക, തിരുത്തൽ യുദ്ധം നടത്തുക, അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാതിരിക്കുക, പരസ്യപരമായ വീഡിയോ ലിങ്കുകൾ ചേർക്കുക മുതലായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ)  തുടർച്ചയായയി ചെയ്യുകയും ലേഖനം നന്നാക്കാനുള്ള തുടർച്ചയായ ശ്രമങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ഈ ലേഖനം അംഗത്വമെടുത്തവർക്ക് മാത്രം തിരുത്താവുന്നരീതിയിൽ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ലേഖനത്തിനെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായായണ്. കൂടാതെ ഈ സംവാദത്താളിൽ ആവശ്യപ്പെട്ട വിവിധ തെളിവുകൾ സംവാദമടക്കം ചില താത്കാലിക അക്കൗണ്ടുകൾ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞതും കൂടി കണക്കിലെടുത്ത് ലേഖനം സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. തത്കാലം ഈ ലേഖനം തിരുത്തുന്നതിന് ഒരു അക്കൗണ്ട് എടുക്കുക. നശീകരണം നടത്താതിരിക്കുക. ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് മതിയായ തെളിവുകൾ നൽകുക എന്നിവ ചെയ്ത് ലേഖനം നന്നാക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:41, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

== FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION  To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.  Dear Stewards/Administrators,  I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;.   Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception.   Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.  Supporting Evidence (6 Points):  * Evidence 1 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 2 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 3 (Documentary Video): http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. * Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI – Confirms family rights at [00:01:14]. * Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. * Evidence 6 (Historical Video): http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw  Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.  Sincerely,  [aju] ==

FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION

To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards

Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.

Dear Stewards/Administrators,

I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;. 

Statement of Grievance:

The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. 

Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has:

1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories.

2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation.

3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.

Supporting Evidence (6 Points):

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 1 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 2 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 3 (Documentary Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw&lt;/nowiki&gt; – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): &lt;nowiki&gt;https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI&lt;/nowiki&gt; – Confirms family rights at [00:01:14].

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug&lt;/nowiki&gt; – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 6 (Historical Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw&lt;/nowiki&gt;

Requested Action:

I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to:

1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page.

2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records.

3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.

Sincerely,

[Aju] [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-20072-26|&amp;#126;2026-20072-26]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-20072-26|talk]]) 13:33, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6uvtkw0hbliwcsgqqcx5gk84bfhrueh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫലകം:വാർത്താ ഫലകം</title>
    <ns>10</ns>
    <id>665077</id>
    <revision>
      <id>4614110</id>
      <parentid>4613079</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T07:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ പുതുക്കൽ</comment>
      <origin>4614110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4395" sha1="hxpvhilfh5fvsj6yws43l86zkfx4fnj" xml:space="preserve">[[File:Earthset (art002e009288).jpg |200px|right| 2026 ഏപ്രിൽ 6നു വൈകുന്നേരം 6:41 ന്, [[ആർട്ടെമിസ് ൨]] ശൂന്യാകാശ സഞ്ചാരികൾ ചന്ദ്രഭ്രമണപഥത്തിലൂടെ പറക്കുമ്പോൾ, ''ഓറിയോൺ'' ബഹിരാകാശ പേടകത്തിലൂടെ പകർത്തിയ ഭൂമിയുടെ ചിത്രം.കടപ്പാട് [[നാസ]] ]]
* 2026 ഏപ്രിൽ 12 ന് നടന്ന [[ഹംഗറി|ഹംഗറിയിലെ]] ദേശീയ അസംബ്ലി തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മുൻ ഫിഡെസ് അംഗവും എംഇപിയുമായ പീറ്റർ മാഗ്യാറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രതിപക്ഷ ടിസ്സ പാർട്ടി വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ വിജയിച്ചു, പ്രധാനമന്ത്രി വിക്ടർ ഓർബന്റെ നിലവിലുള്ള ഫിഡെസ്–കെഡിഎൻപി സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി, 16 വർഷത്തെ ഓർബൻ യുഗത്തിന് അവസാനമായി.
* പത്ത് ദിവസത്തെ ചരിത്രപരമായ ചന്ദ്രയാത്രയ്ക്ക് ശേഷം നാസയുടെ ആർട്ടെമിസ് 2 ദൗത്യത്തിലെ നാല് ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾ ഭൂമിയിൽ തിരിച്ചിറങ്ങി. 2026 ഏപ്രിൽ 11പുലർച്ചെ ഇന്ത്യൻ സമയം ഏകദേശം 5.37 ഓടെ ഓറിയോൺ പേടകം പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ സാൻ ഡിയാഗോ തീരത്തിന് സമീപം സമുദ്രത്തിൽ പതിച്ചു.
* കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ കാരണം [[ചക്രവർത്തി പെൻ‌ഗ്വിൻ|ചക്രവർത്തി പെൻഗ്വിനെ]]  വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഒരു ജീവിയായി [[ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ ദ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ റിസോഴ്‌സ്|ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ]] (ഐ.യു.സി.എൻ.) പ്രഖ്യാപിച്ചു.
* ഏപ്രിൽ 7ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കാ]] - [[ഇറാൻ]] വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപനം. വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം, ലെബാനോനിനെതിരായ ഇസ്രായേലി ആക്രമണങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് 357 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

'''തുടരുന്നു:''' [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധം]] , ലെബാനോനിനെതിരായ ഇസ്രായേലി യുദ്ധം, [[റഷ്യ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]], [[സുഡാൻ]] ആഭ്യന്തരയുദ്ധം 

'''സമീപകാല മരണങ്ങൾ:'''
പ്രശസ്ത ഗായിക [[ആശാ ഭോസ്‌ലേ|ആശാ ഭോസ്‌ലെ]] 2026 ഏപ്രിൽ 12 ന് അന്തരിച്ചു

[[കവാടം:സമകാലികം|'''സമകാലികം''']] ‖
[[ഫലകം:2026/ഏപ്രിൽ|'''2026 ഏപ്രിൽ നാളാഗമം''']] ‖
[[ഫലകം:CURRENTYEARഏപ്രിൽ|'''പ്രധാന സംഭവികാസങ്ങൾ''']] ‖
[[ഫലകം:പഴയ വാർത്താ ഫലകങ്ങൾ|'''''പഴയ ലക്കങ്ങൾ''''']] 
{{തിരുത്തുക|ഫലകം:വാർത്താ ഫലകം}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxpvhilfh5fvsj6yws43l86zkfx4fnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹോ ഭാഷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666035</id>
    <revision>
      <id>4614021</id>
      <parentid>4611808</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13180" sha1="65ano1ub13zcyrzm0tlz9zoik9b7wa8" xml:space="preserve">{{short description|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ ഭാഷയെക്കുറിച്ചാണ്}}
{{about|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ ഭാഷയെക്കുറിച്ചാണ്|[[ചൈന]], [[വിയറ്റ്നാം]], [[ലാവോസ്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ 'ഹോ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ടിബറ്റോ-ബർമൻ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ|ഹാനി ഭാഷ}}
{{Use dmy dates|date=January 2025}}
{{Infobox language
| name             = &lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:1.85;&quot;&gt;ഹോ&lt;/span&gt;
| altname          = &lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:1.65;&quot;&gt;{{lang|hoc-Wara|𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜}} , ''ഹോ ജഗർ''&lt;/span&gt;
| nativename       = {{huge|{{lang|hoc-Wara|𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜}}}}&lt;span style=&quot;font-size:100%;line-height:1.65;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{lang|hoc-Deva|हो जगर}} • {{lang|hoc-Orya|ହୋ ଜାଗାର}}&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| pronunciation    = {{IPA|hoc|hoː d͡ʑägär|}}
| image            = howarang.png
| states           = [[ഇന്ത്യ]]
| ethnicity        = [[ഹോ|ഹോകൾ]]
| speakers         = 1,421,418
| date             = 2011 സെൻസസ്
| ref              = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191/download/13303/DDW-C16-STMT-MDDS-0000.XLSX
|title=C-16 POPULATION BY MOTHER TONGUE|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=11 July 2024}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = [[ആസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷകൾ|ഓസ്‌ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ]]
| fam2             = [[മുണ്ട ഭാഷകൾ|മുണ്ട]]
| fam3             = വടക്കൻ മുണ്ട
| fam4             = [[ഖേർവാരിയൻ ഭാഷകൾ|ഖേർവാറിയൻ]]
| fam5             = മുണ്ടാറിൿ
| script           = [[വാരംഗ് ചിതി]] (''മാതൃലിപി'')&lt;br&gt;മറ്റുള്ളവ
*[[ദേവനാഗരി]]
*[[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]]
*[[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]]
*[[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=language_detail&amp;key=hoc |title=Scripts of Ho |publisher=Scriptsource.org |date= |access-date=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
| nation           = {{flag|ഇന്ത്യ}}
*[[ഝാർഖണ്ഡ്‌]] (ഔദ്യോഗിക)
| iso3             = hoc
| notice           = IPA
| glotto           = hooo1248
| glottorefname    = Ho
| imagecaption     = &lt;small&gt;''ഹോ ജഗർ'' എന്ന് വാരംഗ് ചിതി ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.&lt;/small&gt;
| map              = Ho language distribution map.svg
| mapcaption       = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഹോ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ ഗണ്യമായ സാന്നിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ കടുംനീല നിറത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| map2             = Lang Status 80-VU.svg
| mapsize          = 300px
| mapcaption2      = {{center|{{small|യുനെസ്കോയുടെ ലോകത്തെ അപകടഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷകളുടെ അറ്റ്ലസിൽ ഹോയിനെ ഒരു 'ദുർബല' ഭാഷയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.}}&lt;ref&gt;{{Cite UNESCO Atlas|pages=46–47}}&lt;/ref&gt;}}
}}

[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ഛോട്ടാ നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി|ഛോട്ടാ നാഗ്പൂർ പീഠഭൂമി]] പ്രദേശത്തെ തദ്ദേശീയരായ [[ഹോ]] [[ആദിവാസി|ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന, [[ആസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷകൾ|ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ]] ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു [[മുണ്ട ഭാഷകൾ|മുണ്ട ഭാഷയാണ്]] '''ഹോ''' (&lt;small&gt;[[വാരംഗ് ചിതി]]:&lt;/small&gt; {{lang|hoc|{{script|Wara|𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜}}}}, [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]: {{IPA|hoc|hoː d͡ʑägär}}{{efn|ഹോ-കാജി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; [[മുണ്ടാരി ഭാഷ|മുണ്ടാരി]] പോലുള്ള ഭാഷകളിൽ പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ് 'ജഗർ'.}}&lt;ref name=&quot;ls_Jharkand&quot;&gt;{{cite web|title=Linguistic Survey of India - Jharkhand Report|url=https://language.census.gov.in/eLanguageDivision_VirtualPath/LSI_Reports/pdf/2.pdf|website=censusindia.gov.in|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India|page=70-71|date=21 January 2026}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) 

2001-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഏകദേശം 22 ലക്ഷം ആളുകൾ (ഇന്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുടെ 0.022%) ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു. [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]], [[ഒഡീഷ]], [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ആസാം]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ [[ഹോ]], [[മുണ്ഡ]], കോൽഹ, കോൽ തുടങ്ങിയ ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.orissapost.com/tribals-seek-official-tag-for-ho-(𑢹𑣉𑣉)-language/|title=Tribals seek official tag for Ho (𑢹𑣉𑣉) language - OrissaPOST|date=27 October 2018|access-date=16 December 2019}}&lt;/ref&gt; [[ലാക്കോ ബോദ്ര]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത [[വാരംഗ് ചിതി]] ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷ എഴുതാൻ തദ്ദേശീയർ കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.&lt;ref name=harrison&gt;{{cite web |author=K David Harrison |author2=Gregory Anderson |title=Review of Proposal for Encoding Warang Chiti (Hoorthography) in Unicode|url=http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/alphabet/Ho_Unicode_review.pdf|access-date=19 March 2015}}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും [[ദേവനാഗരി]], [[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]], [[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]] എന്നീ ലിപികളും ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.&lt;ref name=swarthmore&gt;{{cite web|title=The Warang Chiti Alphabet|url=http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/alphabet.html|website=Swarthmore.edu|access-date=19 March 2015}}&lt;/ref&gt;

&quot;മനുഷ്യൻ&quot; എന്നർത്ഥമുള്ള ''ഹൂ'' എന്ന തദ്ദേശീയ പദത്തിൽ നിന്നാണ് ''ഹോ'' എന്ന പേരുണ്ടായത്.&lt;ref name=&quot;livingtongues&quot;&gt;{{cite web |title=Ho (𑢹𑣉𑣉) Web Sketch:Ho (𑢹𑣉𑣉) writing |url=http://www.livingtongues.org/pdf/Ho%20Web%20Sketch.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317100405/http://livingtongues.org/pdf/Ho%20Web%20Sketch.pdf |archive-date=17 March 2016 |access-date=19 March 2015 |website=Livingtongues.org}}&lt;/ref&gt; ഈ ഭാഷയുടെ സഹോദരഭാഷകളായ മുണ്ടാരിയിലെ ''ഹൊറോ'', സന്താലിയിലെ ''ഹോർ'', [[കോർക്കു ഭാഷ|കോർക്കുവിലെ]] ''കോരോ'' എന്നീ സമാനപദങ്ങളും ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

ഹോ ഭാഷയ്ക്ക് [[മുണ്ടാരി ഭാഷ|മുണ്ടാരി]], [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]] എന്നിവയോട് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. മുണ്ഡാരിയും ഹോയും സഹോദരഭാഷകളായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=livingtongues/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last1=Anderson|editor-first1=Gregory S.|title=The Munda languages|date=2008|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-32890-6|edition=1. publ.}}&lt;/ref&gt; ഝാർഖണ്ഡിലെ മറ്റു വകഭേദങ്ങളെക്കാൾ മുണ്ടാരിയിലെ ''ഹസദാക്'' ഉപഭാഷയോടാണ് ഹോയ്ക്ക് കൂടുതൽ സാമ്യമുള്ളത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Hoffmann |first=John |title=Encyclopaedia Mundarica |publisher=Superintendent, Government Printing, Bihar and Orissa |year=1932 |location=Patna |pages=1763}}&lt;/ref&gt; വംശീയമായും ഭാഷാപരമായും അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുമ്പോഴും, ഹോ, മുണ്ടാരി ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടേതായ വ്യത്യസ്ത പ്രാദേശിക സ്വത്വങ്ങൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.

== ഇതും കാണുക ==
* [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
* [[ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]]

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{notelist}}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==

* Anderson, Gregory D. S., Toshiki Osada and K. David Harrison. ''Ho and the other Kherwarian Languages'' In Gregory Anderson (ed.) ''Munda Languages''. (2008). Routledge. {{ISBN|978-0-415-32890-6}}
* Burrows, L. (1915). ''[https://archive.org/details/hogrammarwithvoc00burruoft Ho grammar: with vocabulary]''.
* Deeney, J. J. (1991). ''Introduction to the Ho language: Learn Ho Quickly and Well''. Chaibasa: Xavier Ho Publications.
* Deeney, J. J. (1975). ''Ho Grammar and Vocabulary''. Chaibasa: Xavier Ho Publications.
* Deeney, J. J. (1978). ''Ho-English Dictionary''. Chaibasa: Xavier Ho Publications.
* Deogam, Chandrabhusan, ''Larka Ho''.
* Hoffmann, Johann [Baptist] &amp; Arthur Van Emelen. 1930-1950. ''Encyclopaedia Mundarica'' [Mundari encyclopaedia]. Patna, Bihar: Superintendent Government Printing, Bihar and Orissa. xv+10+4889+xiipp. (13 vols.)
* Nottrott, A., Fitzgerald, A. G. F. (1905). Grammar of the Kol-language. India: Printed at the G.E.L. Mission Press.
* Perumalsamy P (2021) &quot;Ho language&quot; in Linguistic Survey of India: Jharkhand Volume, Language Division, Office of the Registrar General India: New Delhi pp: 339 – 431. [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/45248]
* Pucilowski, A. (2013). [https://scholarsbank.uoregon.edu/xmlui/bitstream/handle/1794/13241/Pucilowski_oregon_0171A_10666.pdf Topics in Ho Morphophonology and Morphosyntax] (Doctoral dissertation, University of Oregon).
* Uxbond, F. A. (1928). Munda-Magyar-Maori, an Indian Link Between the Antipodes, New Tracks of Hungarian Origins. Luzac.

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Incubator|code=hoc}}
* [http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/ The Ho language webpage by K. David Harrison, Swarthmore College]
* [http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI | RWAAI, Lunds universitet] RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)
* {{Cite web|title=Ho(𑢹𑣉𑣉) language|url=https://corpora.humlab.lu.se/ds/asv/;jsessionid=993AE7A4210859D631621012CBFF3FA9?0&amp;openhandle=hdl:10050/00-0000-0000-0003-A6AC-8|access-date=2021-11-05|website=Lund University Humanities Lab Archive|hdl=10050/00-0000-0000-0003-A6AC-8|archive-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105153015/https://corpora.humlab.lu.se/ds/asv/;jsessionid=993AE7A4210859D631621012CBFF3FA9?0&amp;openhandle=hdl:10050/00-0000-0000-0003-A6AC-8|url-status=dead}}
* {{Cite web|title=Ho(𑢹𑣉𑣉) |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/45248|website=Census India}}
{{Languages of India|state=collapsed}}
{{Munda languages|state=expanded}}
{{Authority control}}

[[Category:Ho language|𑢹𑣉𑣉 𑢹𑣅𑣖]]
[[Category:Munda languages]]
[[Category:Endangered languages of India]]
[[Category:Languages of Jharkhand]]
[[Category:Languages of Odisha]]
[[Category:Languages written in Devanagari]]</text>
      <sha1>65ano1ub13zcyrzm0tlz9zoik9b7wa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫലകം:Munda languages</title>
    <ns>10</ns>
    <id>666044</id>
    <revision>
      <id>4614022</id>
      <parentid>4614007</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="tjro0m4r1jz9dweuvts9e5lrdt8p2a1" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Munda languages
| title     = [[മുണ്ട ഭാഷകൾ|&lt;span style=&quot;color:white;font-weight:bold&quot;&gt;മുണ്ട ഭാഷകൾ&lt;/span&gt;]]
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| basestyle = background:#f08080;

| group1 = വടക്കൻ
| list1  = {{Navbox|child
  | basestyle = background:#f08080;
  | list1  = 
* [[കോർക്കു ഭാഷ|കോർക്കു]]

  | group2 = [[ഖേർവാരിയൻ ഭാഷകൾ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;ഖേർവാരിയൻ&lt;/span&gt;]]
  | list2  = {{Navbox|child
    | basestyle = background:#f08080;
    | group1 = മുണ്ടാരിൿ
    | list1  = 
* [[അഗരിയ ഭാഷ|അഗരിയ]]
* [[അസുർ ഭാഷ|അസുർ]]
* [[കോഡ ഭാഷ|കോഡ]]
* [[കോർവ ഭാഷ|കോർവ]]
* [[ടുറി ഭാഷ|ടുറി]]
* [[ബിർജിയ ഭാഷ|ബിർജിയ]]
* [[ബിർഹോർ ഭാഷ|ബിർഹോർ]]
* [[മഝ്വാർ ഭാഷ|മഝ്വാർ]]
* [[മുണ്ടാരി ഭാഷ|മുണ്ടാരി]]
* [[ഭൂമിജ് ഭാഷ|ഭൂമിജ്]]
* [[ഹോ ഭാഷ|ഹോ]]

    | group2 = സന്താലിൿ
    | list2  = 
* [[കോൽ ഭാഷ|കോൽ]]
* [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]]
    }}
  }}

| group2 = തെക്കൻ
| list2  = {{Navbox|child
  | basestyle = background:#f08080;
  | group1 = സോറ-ഗോരും
  | list1  = 
* [[ഗോരും ഭാഷ|ഗോരും]]
* [[ജുരയ് ഭാഷ|ജുരയ്]]
* [[ലോധി ഭാഷ|ലോധി]]
* [[സോറ ഭാഷ|സോറ]]

  | group2 = ഗുതോബ്-റെമോ
  | list2  = 
* [[ഗുതോബ് ഭാഷ|ഗുതോബ്]]
* [[ബോണ്ട ഭാഷ|ബോണ്ട]]

  | group3 = മറ്റുള്ളവ
  | list3  = 
* [[ഖാരിയ ഭാഷ|ഖാരിയ]]
* [[ഗ്താ ഭാഷ|ഗ്താ]]
* [[ജുവാങ് ഭാഷ|ജുവാങ്]]
  }}

| group3 = [[മൂല-ഭാഷ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;മൂല-ഭാഷ&lt;/span&gt;]]
| list3  = 
* [[മൂല-മുണ്ടാ ഭാഷ|മൂല-മുണ്ടാ]]

| group4 = ലിപികൾ
| list4  = 
* [[ഓൽ ചിക്കി ലിപി|ഓൽ ചിക്കി]]
* [[വാരംഗ് ചിതി]]
* [[സോറാങ് സോംപെങ് ലിപി|സോറാങ് സോംപെങ്]]
* [[മുണ്ടാരി ബാനി]]
* [[ഓൽ ഓണൽ]]
* [[ദേവനാഗരി]]
* [[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]]
* [[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]]
* [[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]]

| below = ''ഇതും കാണുക: [[ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷകൾ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ ഭാഷകൾ&lt;/span&gt;]]''
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[വർഗ്ഗം:ഭാഷാ ഫലകങ്ങൾ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjro0m4r1jz9dweuvts9e5lrdt8p2a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പള്ളിച്ചട്ടമ്പി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666323</id>
    <revision>
      <id>4614046</id>
      <parentid>4614009</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23804-45</username>
        <id>216648</id>
      </contributor>
      <comment>Casting is wrong</comment>
      <origin>4614046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7047" sha1="ap1lk10q8w1udtbj3qzb11zjlbpw0g0" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = Pallichattambi
| image          = Pallichattambi.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Dijo Jose Antony]]
| producer       = {{Plainlist|
* Noufal
* Brijeesh
* Chanukya Chaithanya Charan
}}
| writer         = S. Suresh Babu
| starring       = {{Plainlist|
* [[Tovino Thomas]]
* [[Kayadu Lohar]]
* [[Vijayaraghavan]]
}}
| music          = [[Jakes Bejoy]]
| cinematography = Tijo Tomy
| editing        = Sreejith Sarang
| studio         = {{Plainlist|
* World Wide Films
* C Qube Bros Entertainments
}}
| distributor    = Chakra Pictures
| released       = {{Film date|2026|04|15|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
}}

ഡിജോ ജോസ് ആന്റണി സംവിധാനം ചെയ്ത് എസ്. സുരേഷ് ബാബു രചിച്ച 2026 ലെ മലയാള ആക്ഷൻ ഡ്രാമ സിനിമയാണ് '''പള്ളിച്ചട്ടമ്പി'''. [[ടൊവിനോ തോമസ്|ടൊവിനോ തോമസാണ്]] ഈ സിനിമയിലെ പ്രധാന വേഷം അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കായഡു ലോഹർ]], [[വിജയരാഘവൻ]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]], [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]], [[എം.എസ്. ബാബുരാജ്|ബാബുരാജ്]], [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]], മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ, എൽദോ മാത്യു എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിൽ വിവിധ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; ജേക്സ് ബിജോയ് ആണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.

മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, കന്നഡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ അഞ്ച് ഭാഷകളിൽ 2026 ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യും. വേൾഡ് വൈഡ് ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ നൗഫൽ അഹമ്മദും,  ബ്രിജീഷും,  സി ക്യൂബ് എന്റർടൈൻമെന്റ്സിന്റെ ബാനറിൽ CCC ബ്രദർസും ചേർന്നാണ് നിർമ്മാണം. അഖിൽ വിഷ്ണു വി എസ് ഡിജിറ്റൽ മാർക്കറ്റിംഗ്. പി ആർ ഒ അക്ഷയ് പ്രകാശ് 

== കഥാസാരം ==
അന്ധവിശ്വാസവും ഫ്യൂഡൽ നിയന്ത്രണവും വ്യാപകമായിരുന്ന സമയത്ത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും സാമൂഹിക അടിച്ചമർത്തലിനെയും വെല്ലുവിളിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന നിർഭയനായ ഒരു മനുഷ്യനെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്  പള്ളിച്ചട്ടമ്പിയുടെ കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. 1950-60കളിലെ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കിയിലാണ്]] കഥ നടക്കുന്നത്.

== കാസ്റ്റ് ==

* [[ടൊവിനോ തോമസ്]] -  കൃഷ്ണപിള്ള / ക്രിസ്റ്റഫർ 
* [[കായഡു ലോഹർ|കയാതു ലോഹർ]] - റെബേക്ക 
* [[വിജയരാഘവൻ]] - പള്ളി വികാരി
* [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]] - ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ 
* [[ജോണി ആന്റണി]] - ആനന്ദൻ മുതലാളി
* [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]] - കുഞ്ചെറിയ
* [[ബാബുരാജ്]] - ക്വിന്റൽ ജോർജ്ജ്
* [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]] - ട്രസ്റ്റി
* ഷത്രു
* വിനോദ് കെടാമംഗലം
* മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ - ‍ഡേവി
* എൽദോ മാത്യു - രത്നാകരൻ
* ധ്രുവൻ - 
* ജോസുകുട്ടി ജേക്കബ്
* Prathivraj Sukukmaran- പട്ടേലർ കുഞ്ഞമ്പു നമ്പ്യാർ
* (അഥിതി വേഷം) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/pallichattambi-eldho-mathew-plays-rathnakaran-in-tovino-thomas-starrer-first-look-poster-out-ws-kl-10005302.html|title=Pallichattambi: Eldho Mathew Plays Rathnakaran In Tovino Thomas Starrer, First Look Poster Out}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രീകരണം ==
[[തൊടുപുഴ|തൊടുപുഴയിൽ]] ആരംഭിച്ച പ്രധാന ചിത്രീകരണം പിന്നീട് ഒന്നിലധികം സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. 1950-60 കാലഘട്ടത്തെ ദൃശ്യത്തെ ആധികാരികതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ജേതാവായ മഞ്ജുഷ രാധാകൃഷ്ണനാണ് കോസ്റ്റ്യൂം ഡിസൈനിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത്. രാജേഷ് മേനോൻ കലാസംവിധാനവും ബിനോയ് നമ്പാലയുടെ കാസ്റ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു. സൌണ്ട് ഡിസൈൻ കൈകാര്യം ചെയ്തത് സിങ്ക് സിനിമയാണ്.

== റിലീസ് ==
2026 ഏപ്രിൽ 10ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ap1lk10q8w1udtbj3qzb11zjlbpw0g0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614047</id>
      <parentid>4614046</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23804-45</username>
        <id>216648</id>
      </contributor>
      <comment>/* കാസ്റ്റ് */</comment>
      <origin>4614047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7046" sha1="esfkqnkcwbeoxyqaagsisrt3scy8k6u" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = Pallichattambi
| image          = Pallichattambi.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Dijo Jose Antony]]
| producer       = {{Plainlist|
* Noufal
* Brijeesh
* Chanukya Chaithanya Charan
}}
| writer         = S. Suresh Babu
| starring       = {{Plainlist|
* [[Tovino Thomas]]
* [[Kayadu Lohar]]
* [[Vijayaraghavan]]
}}
| music          = [[Jakes Bejoy]]
| cinematography = Tijo Tomy
| editing        = Sreejith Sarang
| studio         = {{Plainlist|
* World Wide Films
* C Qube Bros Entertainments
}}
| distributor    = Chakra Pictures
| released       = {{Film date|2026|04|15|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
}}

ഡിജോ ജോസ് ആന്റണി സംവിധാനം ചെയ്ത് എസ്. സുരേഷ് ബാബു രചിച്ച 2026 ലെ മലയാള ആക്ഷൻ ഡ്രാമ സിനിമയാണ് '''പള്ളിച്ചട്ടമ്പി'''. [[ടൊവിനോ തോമസ്|ടൊവിനോ തോമസാണ്]] ഈ സിനിമയിലെ പ്രധാന വേഷം അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കായഡു ലോഹർ]], [[വിജയരാഘവൻ]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]], [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]], [[എം.എസ്. ബാബുരാജ്|ബാബുരാജ്]], [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]], മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ, എൽദോ മാത്യു എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിൽ വിവിധ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; ജേക്സ് ബിജോയ് ആണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.

മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, കന്നഡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ അഞ്ച് ഭാഷകളിൽ 2026 ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യും. വേൾഡ് വൈഡ് ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ നൗഫൽ അഹമ്മദും,  ബ്രിജീഷും,  സി ക്യൂബ് എന്റർടൈൻമെന്റ്സിന്റെ ബാനറിൽ CCC ബ്രദർസും ചേർന്നാണ് നിർമ്മാണം. അഖിൽ വിഷ്ണു വി എസ് ഡിജിറ്റൽ മാർക്കറ്റിംഗ്. പി ആർ ഒ അക്ഷയ് പ്രകാശ് 

== കഥാസാരം ==
അന്ധവിശ്വാസവും ഫ്യൂഡൽ നിയന്ത്രണവും വ്യാപകമായിരുന്ന സമയത്ത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും സാമൂഹിക അടിച്ചമർത്തലിനെയും വെല്ലുവിളിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന നിർഭയനായ ഒരു മനുഷ്യനെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്  പള്ളിച്ചട്ടമ്പിയുടെ കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. 1950-60കളിലെ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കിയിലാണ്]] കഥ നടക്കുന്നത്.

== കാസ്റ്റ് ==

* [[ടൊവിനോ തോമസ്]] -  കൃഷ്ണപിള്ള / ക്രിസ്റ്റഫർ 
* [[കായഡു ലോഹർ|കയാതു ലോഹർ]] - റെബേക്ക 
* [[വിജയരാഘവൻ]] - പള്ളി വികാരി
* [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]] - ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ 
* [[ജോണി ആന്റണി]] - ആനന്ദൻ മുതലാളി
* [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]] - കുഞ്ചെറിയ
* [[ബാബുരാജ്]] - ക്വിന്റൽ ജോർജ്ജ്
* [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]] - ട്രസ്റ്റി
* ഷത്രു
* വിനോദ് കെടാമംഗലം
* മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ - ‍ഡേവി
* എൽദോ മാത്യു - രത്നാകരൻ
* ധ്രുവൻ - 
* ജോസുകുട്ടി ജേക്കബ്
* Prathivraj Sukumaran- പട്ടേലർ കുഞ്ഞമ്പു നമ്പ്യാർ
* (അഥിതി വേഷം) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/pallichattambi-eldho-mathew-plays-rathnakaran-in-tovino-thomas-starrer-first-look-poster-out-ws-kl-10005302.html|title=Pallichattambi: Eldho Mathew Plays Rathnakaran In Tovino Thomas Starrer, First Look Poster Out}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രീകരണം ==
[[തൊടുപുഴ|തൊടുപുഴയിൽ]] ആരംഭിച്ച പ്രധാന ചിത്രീകരണം പിന്നീട് ഒന്നിലധികം സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. 1950-60 കാലഘട്ടത്തെ ദൃശ്യത്തെ ആധികാരികതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ജേതാവായ മഞ്ജുഷ രാധാകൃഷ്ണനാണ് കോസ്റ്റ്യൂം ഡിസൈനിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത്. രാജേഷ് മേനോൻ കലാസംവിധാനവും ബിനോയ് നമ്പാലയുടെ കാസ്റ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു. സൌണ്ട് ഡിസൈൻ കൈകാര്യം ചെയ്തത് സിങ്ക് സിനിമയാണ്.

== റിലീസ് ==
2026 ഏപ്രിൽ 10ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>esfkqnkcwbeoxyqaagsisrt3scy8k6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614048</id>
      <parentid>4614047</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23804-45</username>
        <id>216648</id>
      </contributor>
      <comment>/* കാസ്റ്റ് */</comment>
      <origin>4614048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7046" sha1="il4cv2vku5cuzassvcu8jyf97a5hhhm" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = Pallichattambi
| image          = Pallichattambi.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Dijo Jose Antony]]
| producer       = {{Plainlist|
* Noufal
* Brijeesh
* Chanukya Chaithanya Charan
}}
| writer         = S. Suresh Babu
| starring       = {{Plainlist|
* [[Tovino Thomas]]
* [[Kayadu Lohar]]
* [[Vijayaraghavan]]
}}
| music          = [[Jakes Bejoy]]
| cinematography = Tijo Tomy
| editing        = Sreejith Sarang
| studio         = {{Plainlist|
* World Wide Films
* C Qube Bros Entertainments
}}
| distributor    = Chakra Pictures
| released       = {{Film date|2026|04|15|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
}}

ഡിജോ ജോസ് ആന്റണി സംവിധാനം ചെയ്ത് എസ്. സുരേഷ് ബാബു രചിച്ച 2026 ലെ മലയാള ആക്ഷൻ ഡ്രാമ സിനിമയാണ് '''പള്ളിച്ചട്ടമ്പി'''. [[ടൊവിനോ തോമസ്|ടൊവിനോ തോമസാണ്]] ഈ സിനിമയിലെ പ്രധാന വേഷം അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കായഡു ലോഹർ]], [[വിജയരാഘവൻ]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]], [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]], [[എം.എസ്. ബാബുരാജ്|ബാബുരാജ്]], [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]], മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ, എൽദോ മാത്യു എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിൽ വിവിധ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; ജേക്സ് ബിജോയ് ആണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.

മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, കന്നഡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ അഞ്ച് ഭാഷകളിൽ 2026 ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യും. വേൾഡ് വൈഡ് ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ നൗഫൽ അഹമ്മദും,  ബ്രിജീഷും,  സി ക്യൂബ് എന്റർടൈൻമെന്റ്സിന്റെ ബാനറിൽ CCC ബ്രദർസും ചേർന്നാണ് നിർമ്മാണം. അഖിൽ വിഷ്ണു വി എസ് ഡിജിറ്റൽ മാർക്കറ്റിംഗ്. പി ആർ ഒ അക്ഷയ് പ്രകാശ് 

== കഥാസാരം ==
അന്ധവിശ്വാസവും ഫ്യൂഡൽ നിയന്ത്രണവും വ്യാപകമായിരുന്ന സമയത്ത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും സാമൂഹിക അടിച്ചമർത്തലിനെയും വെല്ലുവിളിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന നിർഭയനായ ഒരു മനുഷ്യനെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്  പള്ളിച്ചട്ടമ്പിയുടെ കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. 1950-60കളിലെ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കിയിലാണ്]] കഥ നടക്കുന്നത്.

== കാസ്റ്റ് ==

* [[ടൊവിനോ തോമസ്]] -  കൃഷ്ണപിള്ള / ക്രിസ്റ്റഫർ 
* [[കായഡു ലോഹർ|കയാതു ലോഹർ]] - റെബേക്ക 
* [[വിജയരാഘവൻ]] - പള്ളി വികാരി
* [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]] - ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ 
* [[ജോണി ആന്റണി]] - ആനന്ദൻ മുതലാളി
* [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]] - കുഞ്ചെറിയ
* [[ബാബുരാജ്]] - ക്വിന്റൽ ജോർജ്ജ്
* [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]] - ട്രസ്റ്റി
* ഷത്രു
* വിനോദ് കെടാമംഗലം
* മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ - ‍ഡേവി
* എൽദോ മാത്യു - രത്നാകരൻ
* ധ്രുവൻ - 
* ജോസുകുട്ടി ജേക്കബ്
* Prathivraj Sukumaran- പട്ടേലർ കുഞ്ഞമ്പു നമ്പ്യാർ(അഥിതി വേഷം)
*  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/pallichattambi-eldho-mathew-plays-rathnakaran-in-tovino-thomas-starrer-first-look-poster-out-ws-kl-10005302.html|title=Pallichattambi: Eldho Mathew Plays Rathnakaran In Tovino Thomas Starrer, First Look Poster Out}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രീകരണം ==
[[തൊടുപുഴ|തൊടുപുഴയിൽ]] ആരംഭിച്ച പ്രധാന ചിത്രീകരണം പിന്നീട് ഒന്നിലധികം സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. 1950-60 കാലഘട്ടത്തെ ദൃശ്യത്തെ ആധികാരികതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ജേതാവായ മഞ്ജുഷ രാധാകൃഷ്ണനാണ് കോസ്റ്റ്യൂം ഡിസൈനിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത്. രാജേഷ് മേനോൻ കലാസംവിധാനവും ബിനോയ് നമ്പാലയുടെ കാസ്റ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു. സൌണ്ട് ഡിസൈൻ കൈകാര്യം ചെയ്തത് സിങ്ക് സിനിമയാണ്.

== റിലീസ് ==
2026 ഏപ്രിൽ 10ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>il4cv2vku5cuzassvcu8jyf97a5hhhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614056</id>
      <parentid>4614048</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T18:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23695-54</username>
        <id>216654</id>
      </contributor>
      <comment>ചില അക്ഷരത്തെറ്റ് തിരുത്തി</comment>
      <origin>4614056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7053" sha1="3031nc3pnot2qkts1p8pwx4ccwr47cn" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = Pallichattambi
| image          = Pallichattambi.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Dijo Jose Antony]]
| producer       = {{Plainlist|
* Noufal
* Brijeesh
* Chanukya Chaithanya Charan
}}
| writer         = S. Suresh Babu
| starring       = {{Plainlist|
* [[Tovino Thomas]]
* [[Kayadu Lohar]]
* [[Vijayaraghavan]]
}}
| music          = [[Jakes Bejoy]]
| cinematography = Tijo Tomy
| editing        = Sreejith Sarang
| studio         = {{Plainlist|
* World Wide Films
* C Qube Bros Entertainments
}}
| distributor    = Chakra Pictures
| released       = {{Film date|2026|04|15|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
}}

ഡിജോ ജോസ് ആന്റണി സംവിധാനം ചെയ്ത് എസ്. സുരേഷ് ബാബു രചിച്ച 2026 ലെ മലയാള ആക്ഷൻ ഡ്രാമ സിനിമയാണ് '''പള്ളിച്ചട്ടമ്പി'''. [[ടൊവിനോ തോമസ്|ടൊവിനോ തോമസാണ്]] ഈ സിനിമയിലെ പ്രധാന വേഷം അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കായഡു ലോഹർ]], [[വിജയരാഘവൻ]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]], [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]], [[എം.എസ്. ബാബുരാജ്|ബാബുരാജ്]], [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]], മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ, എൽദോ മാത്യു എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിൽ വിവിധ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; ജേക്സ് ബിജോയ് ആണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.

മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, കന്നഡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ അഞ്ച് ഭാഷകളിൽ 2026 ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യും. വേൾഡ് വൈഡ് ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ നൗഫൽ അഹമ്മദും,  ബ്രിജീഷും,  സി ക്യൂബ് എന്റർടൈൻമെന്റ്സിന്റെ ബാനറിൽ CCC ബ്രദർസും ചേർന്നാണ് നിർമ്മാണം. അഖിൽ വിഷ്ണു വി എസ് ഡിജിറ്റൽ മാർക്കറ്റിംഗ്. പി ആർ ഒ അക്ഷയ് പ്രകാശ് 

== കഥാസാരം ==
അന്ധവിശ്വാസവും ഫ്യൂഡൽ നിയന്ത്രണവും വ്യാപകമായിരുന്ന സമയത്ത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും സാമൂഹിക അടിച്ചമർത്തലിനെയും വെല്ലുവിളിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന നിർഭയനായ ഒരു മനുഷ്യനെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്  പള്ളിച്ചട്ടമ്പിയുടെ കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. 1950-60കളിലെ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കിയിലാണ്]] കഥ നടക്കുന്നത്.

== കാസ്റ്റ് ==

* [[ടൊവിനോ തോമസ്]] -  കൃഷ്ണപിള്ള / ക്രിസ്റ്റഫർ 
* [[കായഡു ലോഹർ]] - റെബേക്ക 
* [[വിജയരാഘവൻ]] - പള്ളി വികാരി
* [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]] - ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ 
* [[ജോണി ആന്റണി]] - ആനന്ദൻ മുതലാളി
* [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]] - കുഞ്ചെറിയ
* [[ബാബുരാജ്]] - ക്വിന്റൽ ജോർജ്ജ്
* [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]] - ട്രസ്റ്റി
* ശത്രു
* വിനോദ് കെടാമംഗലം
* മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ - ‍ഡേവി
* എൽദോ മാത്യു - രത്നാകരൻ
* ധ്രുവൻ - 
* ജോസുകുട്ടി ജേക്കബ്
* പൃഥ്വിരാജ് സുകുമാരൻ - പട്ടേലർ കുഞ്ഞമ്പു നമ്പ്യാർ(അതിഥി വേഷം)
*  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/pallichattambi-eldho-mathew-plays-rathnakaran-in-tovino-thomas-starrer-first-look-poster-out-ws-kl-10005302.html|title=Pallichattambi: Eldho Mathew Plays Rathnakaran In Tovino Thomas Starrer, First Look Poster Out}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രീകരണം ==
[[തൊടുപുഴ|തൊടുപുഴയിൽ]] ആരംഭിച്ച പ്രധാന ചിത്രീകരണം പിന്നീട് ഒന്നിലധികം സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. 1950-60 കാലഘട്ടത്തെ ദൃശ്യത്തെ ആധികാരികതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ജേതാവായ മഞ്ജുഷ രാധാകൃഷ്ണനാണ് കോസ്റ്റ്യൂം ഡിസൈനിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത്. രാജേഷ് മേനോൻ കലാസംവിധാനവും ബിനോയ് നമ്പാലയുടെ കാസ്റ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു. സൌണ്ട് ഡിസൈൻ കൈകാര്യം ചെയ്തത് സിങ്ക് സിനിമയാണ്.

== റിലീസ് ==
2026 ഏപ്രിൽ 10ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3031nc3pnot2qkts1p8pwx4ccwr47cn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614058</id>
      <parentid>4614056</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T18:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23695-54</username>
        <id>216654</id>
      </contributor>
      <origin>4614058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7075" sha1="6bvfmn2swiemejq5kmrtfbfe8un69ai" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = Pallichattambi
| image          = Pallichattambi.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Dijo Jose Antony]]
| producer       = {{Plainlist|
* Noufal
* Brijeesh
* Chanukya Chaithanya Charan
}}
| writer         = S. Suresh Babu
| starring       = {{Plainlist|
* [[Tovino Thomas]]
* [[Kayadu Lohar]]
* [[Vijayaraghavan]]
}}
| music          = [[Jakes Bejoy]]
| cinematography = Tijo Tomy
| editing        = Sreejith Sarang
| studio         = {{Plainlist|
* World Wide Films
* C Qube Bros Entertainments
}}
| distributor    = Chakra Pictures
| released       = {{Film date|2026|04|15|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Malayalam
}}

ഡിജോ ജോസ് ആന്റണി സംവിധാനം ചെയ്ത് എസ്. സുരേഷ് ബാബു രചിച്ച 2026 ലെ മലയാള ആക്ഷൻ ഡ്രാമ സിനിമയാണ് '''പള്ളിച്ചട്ടമ്പി'''. [[ടൊവിനോ തോമസ്|ടൊവിനോ തോമസാണ്]] ഈ സിനിമയിലെ പ്രധാന വേഷം അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കായഡു ലോഹർ]], [[വിജയരാഘവൻ]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]], [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]], [[എം.എസ്. ബാബുരാജ്|ബാബുരാജ്]], [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]], മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ, എൽദോ മാത്യു എന്നിവർ ഈ ചിത്രത്തിൽ വിവിധ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; ജേക്സ് ബിജോയ് ആണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.

മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, കന്നഡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ അഞ്ച് ഭാഷകളിൽ 2026 ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യും. വേൾഡ് വൈഡ് ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ നൗഫൽ അഹമ്മദും,  ബ്രിജീഷും,  സി ക്യൂബ് എന്റർടൈൻമെന്റ്സിന്റെ ബാനറിൽ CCC ബ്രദർസും ചേർന്നാണ് നിർമ്മാണം. അഖിൽ വിഷ്ണു വി എസ് ഡിജിറ്റൽ മാർക്കറ്റിംഗ്. പി ആർ ഒ അക്ഷയ് പ്രകാശ് 

== കഥാസാരം ==
അന്ധവിശ്വാസവും ഫ്യൂഡൽ നിയന്ത്രണവും വ്യാപകമായിരുന്ന സമയത്ത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും സാമൂഹിക അടിച്ചമർത്തലിനെയും വെല്ലുവിളിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന നിർഭയനായ ഒരു മനുഷ്യനെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്  പള്ളിച്ചട്ടമ്പിയുടെ കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. 1950-60കളിലെ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കിയിലാണ്]] കഥ നടക്കുന്നത്.

== കാസ്റ്റ് ==

* [[ടൊവിനോ തോമസ്]] -  കൃഷ്ണപിള്ള / ക്രിസ്റ്റഫർ 
* [[കായഡു ലോഹർ]] - റെബേക്ക 
* [[വിജയരാഘവൻ]] - പള്ളി വികാരി
* [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]] - ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ 
* [[ജോണി ആന്റണി]] - ആനന്ദൻ മുതലാളി
* [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]] - കുഞ്ചെറിയ
* [[ബാബുരാജ്]] - ക്വിന്റൽ ജോർജ്ജ്
* [[പ്രശാന്ത് അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടർ പ്രശാന്ത്]] - ട്രസ്റ്റി ദേവസ്സി
* ശത്രു
* വിനോദ് കെടാമംഗലം
* മിഥുൻ വേണുഗോപാൽ - ‍ഡേവി
* എൽദോ മാത്യു - രത്നാകരൻ
* ധ്രുവൻ - 
* ജോസുകുട്ടി ജേക്കബ്
* പൃഥ്വിരാജ് സുകുമാരൻ - പട്ടേലർ കുഞ്ഞമ്പു നമ്പ്യാർ(അതിഥി വേഷം)
*  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/pallichattambi-eldho-mathew-plays-rathnakaran-in-tovino-thomas-starrer-first-look-poster-out-ws-kl-10005302.html|title=Pallichattambi: Eldho Mathew Plays Rathnakaran In Tovino Thomas Starrer, First Look Poster Out}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രീകരണം ==
[[തൊടുപുഴ|തൊടുപുഴയിൽ]] ആരംഭിച്ച പ്രധാന ചിത്രീകരണം പിന്നീട് ഒന്നിലധികം സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. 1950-60 കാലഘട്ടത്തെ ദൃശ്യത്തെ ആധികാരികതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ജേതാവായ മഞ്ജുഷ രാധാകൃഷ്ണനാണ് കോസ്റ്റ്യൂം ഡിസൈനിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത്. രാജേഷ് മേനോൻ കലാസംവിധാനവും ബിനോയ് നമ്പാലയുടെ കാസ്റ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു. സൌണ്ട് ഡിസൈൻ കൈകാര്യം ചെയ്തത് സിങ്ക് സിനിമയാണ്.

== റിലീസ് ==
2026 ഏപ്രിൽ 10ന് ചിത്രം ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6bvfmn2swiemejq5kmrtfbfe8un69ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 12</title>
    <ns>100</ns>
    <id>666507</id>
    <revision>
      <id>4614099</id>
      <parentid>4613822</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ പുതുക്കൽ</comment>
      <origin>4614099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="jaf9qy765wc6cjpe64gul8ed62v02ib" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 12 ഞായറാഴ്ച===

*&lt;!--  2026 ഏപ്രിൽ 12 --&gt;  ഹംഗറിയിൽ ദേശീയ അസംബ്ലിയിലെ 199 അംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായി പാർലമെന്ററി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നു. 1990 ന് ശേഷമുള്ള പത്താമത്തെ പാർലമെന്ററി തിരഞ്ഞെടുപ്പായിരുന്നു. 2002 ന് ശേഷം ആദ്യമായി റെക്കോർഡ് ഉയർന്ന പോളിംഗ് രേഖപ്പെടുത്തി. 
*&lt;!--  2026 ഏപ്രിൽ 12 --&gt; ബെനിൻ  രാജ്യത്തിൽ പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പുനടന്നു.
*&lt;!--  2026 ഏപ്രിൽ 12 --&gt; പ്രശസ്ത ഗായിക [[ആശാ ഭോസ്‌ലേ|ആശാ ഭോസ്‌ലെ]] അന്തരിച്ചു

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 12}}</text>
      <sha1>jaf9qy765wc6cjpe64gul8ed62v02ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 16</title>
    <ns>100</ns>
    <id>666567</id>
    <revision>
      <id>4614042</id>
      <parentid>4614019</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ പുതുക്കൽ</comment>
      <origin>4614042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10411" sha1="qs568gfbim3vbiawot4vv8xv0hsf0y4" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 16 വ്യാഴാഴ്ച ===

ലോകം

* ഇസ്രായേലും ലെബനനും തമ്മിൽ  10 ദിവസത്തെ വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇസ്രായേലും ലെബനനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ വ്യാഴാഴ്ച വൈകുന്നേരം 5 മണിക്ക് ആരംഭിക്കുന്ന 10 ദിവസത്തെ താൽക്കാലിക വിരാമം യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് പ്രഖ്യാപിച്ചു, ഓരോ രാഷ്ട്രത്തലവനുമായും അദ്ദേഹം നടത്തിയ &quot;മികച്ച&quot; സംഭാഷണങ്ങളെത്തുടർന്ന്. ഇസ്രായേലും ലെബനനിലെ ഇറാൻ പിന്തുണയുള്ള ഹിസ്ബുള്ള തീവ്രവാദ ഗ്രൂപ്പും തമ്മിലുള്ള ഒരു മാസത്തിലേറെ നീണ്ട യുദ്ധത്തിന് ശേഷമാണ് ഈ വെടിനിർത്തൽ. ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ലെബനനിൽ ഏകദേശം 2,200 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു&lt;ref&gt;അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്സ് [https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-04-16-2026 വാർത്ത]&lt;/ref&gt;.
* ഇറാനും പാകിസ്താനും തമ്മിൽ നിലവിലെ സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ടെഹ്‌റാനിൽ ചർച്ച.
* [[ലെബനാൻ|ലെബാനോൻ]] സമാധാന ചർച്ചകൾക്കിടയിലും ഹിസ്ബുള്ളയ്ക്ക് നേരെയുള്ള [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേൽ]] സൈന്യത്തിൻറെ ആക്രമണം തുടരുന്നു
* ഇസ്രയേലിന് സൈനിക സഹായവും ആയുധങ്ങളും നൽകുന്നതു തടയാൻ സ്വതന്ത്ര സെനറ്റർ [[ബേണി സാൻഡേഴ്സ്|ബേണി സാൻഡേഴ്‌സ്]] കൊണ്ടുവന്ന പ്രമേയത്തെ ഭൂരിഭാഗം [[ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി (അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ)|ഡെമോക്രാറ്റുകളും]] പിന്തുണച്ചു. 47 ഡെമോക്രാറ്റ് പ്രതിനിധികളുള്ള സെനറ്റിൽ 40 പേരും പ്രമേയത്തിന് അനുകൂലമായി വോട്ട് ചെയ്തു.  &quot;ഇസ്രയേലിലെ തീവ്ര വലതുപക്ഷ സർക്കാർ നടത്തുന്ന ക്രൂരതകൾക്കായി അമേരിക്കൻ നികുതിപ്പണം നൽകേണ്ടതില്ലെന്ന് ഭൂരിഭാഗം ഡെമോക്രാറ്റുകളും തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു. നമ്മൾ പുരോഗതി കൈവരിക്കുകയാണ്&quot; എന്ന് [[ബേണി സാൻഡേഴ്സ്|സാൻഡേഴ്‌സ്]] എക്സിൽ കുറിച്ചു. [[റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി|റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] ഭൂരിപക്ഷമുള്ള സെനറ്റിൽ പ്രമേയം പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും, ട്രംപിന്റെ വിദേശനയങ്ങൾക്കെതിരെ ഡെമോക്രാറ്റുകൾക്കിടയിൽ ശക്തമായ ഐക്യം രൂപപ്പെടുന്നത്  യുഎസ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിർണ്ണായകമാകും.
* ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിലെ യുഎസ് പ്രതിരോധ മന്ത്രി [[പീറ്റ് ഹെഗ്‌സെത്ത്|പീറ്റ് ഹെഗ്‌സെത്തിനെതിരെ]] യു.എസ്. കോൺഗ്രസിൽ [[ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി (അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ)|ഡെമോക്രാറ്റുകൾ]] ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. കോൺഗ്രസിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ ഇറാനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തതിനും &quot;യുദ്ധക്കുറ്റങ്ങൾ&quot; എന്ന് തരംതിരിക്കാവുന്ന ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തിയതിനും അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ കുറ്റം ചുമത്തിയിട്ടുണ്ട്. യാസ്മിൻ അൻസാരിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഹൗസ് ഡെമോക്രാറ്റുകളാണ് പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചത്. പ്രതിനിധി സഭയിൽ റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടിക്ക് ഭൂരിപക്ഷമുള്ളതിനാൽ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് പ്രമേയം പാസാകാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കുറവാണെങ്കിലും, ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിന്മേൽ സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നതിനാൽ ഈ നീക്കം രാഷ്ട്രീയമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
*ഇറാനിലേക്കുള്ള എണ്ണക്കപ്പലുകൾ തടയുന്നതിനായി അമേരിക്ക ഏർപ്പെടുത്തിയ ഉപരോധം ഹുർമുസ് കടലിടുക്കിൽ കർശനമായി തുടരുന്നു. കഴിഞ്ഞ 48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇറാനിയൻ തുറമുഖങ്ങളിലേക്ക് പോകാൻ ശ്രമിച്ച 9 കപ്പലുകൾ യു.എസ് സൈന്യം തിരിച്ചയച്ചു. 

ഇന്ത്യ

* [[വനിതാ സംവരണം]] നടപ്പിലാക്കുന്നതുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് മണ്ഡല പുനർനിർണ്ണയം നടത്തി ലോക്സഭാ സീറ്റുകളുടെ എണ്ണം 850 ആയി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള പാർലമെന്റിന്റെ മൂന്ന് ദിവസത്തെ പ്രത്യേക സമ്മേളനനം തുടങ്ങി.ബില്ലുകൾ ലോകസഭയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.
* കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിർദ്ദേശിച്ച [[മണ്ഡല പുനർനിർണ്ണയം|മണ്ഡല പുനർനിർണ്ണയ]] (Delimitation) നീക്കത്തിനെതിരെ തമിഴ്‌നാട്ടിൽ വ്യാപകവും ശക്തവുമായ കരിങ്കൊടി പ്രതിഷേധം. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ എല്ലാ വീടുകളിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലും കരിങ്കൊടി ഉയർത്തണമെന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി എം.ക. സ്റ്റാലിൻ പാർട്ടി പ്രവർത്തകരോടും ജനങ്ങളോടും ആഹ്വാനം ചെയ്തതിനെത്തുടർന്നാണു പ്രതിഷേധം. മണ്ഡല പുനർനിർണ്ണയ ബിൽ എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ കത്തിച്ചു.
* ഓട്ടോ, ക്യാബ് ഡ്രൈവർമാർക്ക് മറാത്തി കർശനമാക്കി മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ.

കേരളം

* മധ്യപ്രദേശ് പോലീസ് കൊച്ചിയിലെത്തിയതിന് പിന്നാലെ തനിക്ക് സംരക്ഷണം നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് കുംഭമേള വൈറൽ പെൺകുട്ടി സംരക്ഷണം തേടി കൊച്ചി പോലീസിനെ സമീപിച്ചു. തന്റെ സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരമാണ് കേരളത്തിൽനിൽക്കുന്നതെന്നും 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞതാണെന്നും പെൺകുട്ടി പോലീസിനോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. വയസ്സ് തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള രേഖകളും പോലീസിന് സമർപ്പിച്ചു. കുംഭമേള വൈറൽ പെൺകുട്ടിയെ ഫർമാൻ അഹമ്മദ് എന്നയാൾ വിവാഹംചെയ്ത സംഭവത്തിൽ പെൺകുട്ടിക്ക് പ്രായപൂർത്തിയായിട്ടില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് മധ്യപ്രദേശ് പോലീസ് ഫർമാനെതിരേ പോക്‌സോ കേസ് രജിസ്റ്റർചെയ്തിരുന്നു&lt;ref&gt;മാതൃഭൂമി [https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/kumbh-mela-viral-girl-kochi-police-protection-wgd50g5t പത്രം]&lt;/ref&gt;.

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 16}}</text>
      <sha1>qs568gfbim3vbiawot4vv8xv0hsf0y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഗീവർഗീസ്സ് മാർ ഫീലക്സിനോസ് II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666571</id>
    <revision>
      <id>4614083</id>
      <parentid>4613875</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T03:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orientthekera</username>
        <id>215796</id>
      </contributor>
      <comment>/* മലങ്കര സഭയിലെ ഇടപെടലുകൾ */</comment>
      <origin>4614083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6287" sha1="9jh1svqwaoknsn4qskb3w5lz30hcc9v" xml:space="preserve">{{Infobox Christian leader
| name             = ഗീവർഗീസ്സ് മാർ ഫീലക്സിനോസ് II
| title            = മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭയുടെ അഞ്ചാമത്തെ മെത്രാപ്പോലീത്ത
| image            = 
| caption          = 
| church           = [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]]
| term_start       = 1812
| term_end         = 1829
| predecessor      = ചീരൻ സ്കറിയ മാർ ഫീലക്സിനോസ് I
| successor        = ഗീവർഗീസ് മാർ കൂറിലോസ് III
| birth_name       = കിടങ്ങൻ ഗീവർഗീസ്
| birth_place      = കുന്നംകുളം, കേരളം
| death_date       = 1829 ഫെബ്രുവരി 7
| death_place      = തൊഴിയൂർ
| resting_place    = സെന്റ് ജോർജ് കത്തീഡ്രൽ, തൊഴിയൂർ
| nationality      = ഇന്ത്യൻ
}}

'''ഗീവർഗീസ്സ് മാർ ഫീലക്സിനോസ് II''' (മരണം: 1829 ഫെബ്രുവരി 7) [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ|മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭയുടെ]] (തൊഴിയൂർ സഭ) അഞ്ചാമത്തെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായിരുന്നു. കുന്നംകുളത്തെ പ്രശസ്തമായ കിടങ്ങൻ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഇദ്ദേഹം '''കിടങ്ങൻ ഗീവർഗീസ് കത്തനാർ''' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. തൊഴിയൂർ സഭയുടെ ചരിത്രത്തിലെ &quot;സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം&quot; (Golden Age) എന്ന് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലം വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
കുന്നംകുളത്തെ ഒരു പുരാതന ക്രിസ്ത്യൻ കുടുംബമായ കിടങ്ങൻ കുടുംബത്തിലാണ് ഗീവർഗീസ് ജനിച്ചത്. [[പുലിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ|പുലിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാന്റെ]] അടുത്ത സുഹൃത്തും അയൽവാസിയുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സഭയുടെ സ്ഥാപകനായ മാർ കൂറിലോസ് I-ൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം വൈദികപട്ടം സ്വീകരിച്ചത്. കുന്നംകുളം [[ആർത്താറ്റ് പള്ളി|ആർത്താറ്റ് പള്ളിയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹം വൈദികനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നത്.

== മെത്രാപ്പോലീത്ത സ്ഥാനത്തേക്ക് ==
1811-ൽ ചീരൻ സ്കറിയ മാർ ഫിലോക്സെനോസ് അന്തരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 1812-ലാണ് ഇദ്ദേഹം മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അഭിഷിക്തനായത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും മലങ്കര സഭയുടെയും അംഗീകാരം ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് തൊഴിയൂർ സഭയ്ക്ക് ലഭിച്ചു.

== മലങ്കര സഭയിലെ ഇടപെടലുകൾ ==
മലങ്കര സഭയുടെ ചരിത്രത്തിൽ രണ്ട് തവണ നിർണ്ണായകമായ നേതൃത്വം ഇദ്ദേഹം നൽകിയിട്ടുണ്ട്:
* 1816-ൽ പുലിക്കോട്ടിൽ മാർ ദീവന്നാസിയോസ് II അന്തരിച്ചപ്പോൾ മലങ്കര സഭയിൽ പിൻഗാമി ഇല്ലാതിരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അദ്ദേഹം താൽക്കാലിക ചുമതല വഹിച്ചു.
* 1817-ൽ [[പുന്നത്തറ മാർ ദീവന്നാസിയോസ്|പുന്നത്തറ മാർ ദീവന്നാസിയോസിനെ]] വാഴിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്.
* 1825-ൽ പുന്നത്തറ മെത്രാപ്പോലീത്ത അന്തരിച്ചപ്പോഴും മാർ ഫിലോക്സെനോസ് മലങ്കരയുടെ ചുമതലയേറ്റു. തുടർന്ന് [[ചേപ്പാട് മാർ ദീവന്നാസിയോസ്|ചേപ്പാട് മാർ ദീവന്നാസിയോസിനെ]] മെത്രാനായി വാഴിച്ചു.

== അന്ത്യം ==
1829 ഫെബ്രുവരി 7-ന് (മകര മാസം 25) അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തൊഴിയൂർ ഭദ്രാസന പള്ളിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ അടക്കം ചെയ്തു.

== അവലംബം ==
* ''മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭാ ചരിത്രം'' - കെ. സി. വർഗീസ് കശീശ്ശ
* ''The Forgotten Bishops'' - John Fenwick (2009)
* ''മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ: ചരിത്ര താളുകൾ'' - ഫാ. സെറാഫീം മണ്ടുമ്പാൽ

[[Category:മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ]]
[[Category:കുന്നംകുളത്തെ വ്യക്തികൾ]]</text>
      <sha1>9jh1svqwaoknsn4qskb3w5lz30hcc9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വരയൻ തിരവെട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666604</id>
    <revision>
      <id>4614113</id>
      <parentid>4614010</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anjalirnambiar</username>
        <id>216626</id>
      </contributor>
      <origin>4614113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8358" sha1="bsad4635x8h0m7nnosnqasemgezgqnv" xml:space="preserve">= '''വരയൻ തിരവെട്ടി''' =
 വരയൻ തിരവെട്ടി (Calonectris leucomelas) ഒരു കടലിൽ ജീവിക്കുന്ന പക്ഷിയാണ്.പ്രായപൂർത്തിയായ പക്ഷിയുടെ ശരാശരി നീളം ഏകദേശം 48 സെ.മീ (19 ഇഞ്ച്) ആണ്, കൂടാതെ അതിന്റെ ചിറകുകളുടെ വിസ്തൃതി ഏകദേശം 122 സെ.മീ (48 ഇഞ്ച്) വരെയാണ്.

== &lt;u&gt;വിവരണം&lt;/u&gt; ==
  വരയൻ തിരവെട്ടി പ്രധാനമായി മത്സ്യങ്ങളെയും കണവകളെയും ആണ് ഭക്ഷിക്കുന്നത്.സമുദ്രത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ഈ പക്ഷി ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടുകൾ പിന്തുടരുന്നത് സാധാരണമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ജപ്പാനിലെ ആഞ്ചോവി മത്സ്യബന്ധന മേഖലകളിൽ ഇത് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു. മത്സ്യബന്ധന സമയത്ത് വെള്ളത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ചെറിയ മത്സ്യങ്ങളും മറ്റും പിടിക്കാൻ ഇത് ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ മത്സ്യബന്ധന വലകളിൽ ഇത് കുടുങ്ങുകയും അതുവഴി മരണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ നീളത്തിൽ വലിച്ചിട്ട മത്സ്യബന്ധന നൂലിൽ ഇര  കഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, കുരുക്കുകളിൽ കുടുങ്ങി മുങ്ങിമരിക്കുന്ന സംഭവങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു.

വരയൻ തിരവെട്ടി മാളങ്ങളിലാണ്  കൂടുകൂട്ടാറ്. ഇത് സാധാരണമായി കാടുകളിലുള്ള കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളെയാണ് കൂടുതലായി ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും.

വരയൻ തിര വെട്ടി വ്യാപകമായും ധാരാളമായും കാണപ്പെടുന്ന ഒ രു പക്ഷിയാണ്.എന്നിരുന്നാലും മത്സ്യബന്ധന വലകളിൽ കുടുങ്ങുന്നത് മൂലവും, പൂച്ചകളും എലികളും പോലുള്ള ജീവികളുടെ ഇരയാകുന്നതുമൂലം ചില മരണങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ചില സ്വദേശീയ മനുഷ്യ സമൂഹങ്ങൾ ഇത് വേട്ടയാടുകയും ഭക്ഷണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

=== ''&lt;u&gt;വിതരണം&lt;/u&gt;'' ===
വരയൻ തിരവെട്ടി എന്നാ കടൽ പക്ഷി പ്രധാനമായും തുറസായ സമുദ്ര പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവയാണ് ,പക്ഷേ ചില സമയങ്ങളിൽ തീരത്തോട് ചേർന്ന ജലങ്ങളിലും ഇവ കാണപ്പെടാറുണ്ട്.ഇവയുടെ പ്രധാന വ്യാപനം പെസഫിക് സമുദ്രത്തിലാണ്.ജപ്പാൻ, കൊറിയൻ ഉപദ്വീപ് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ കടൽത്തീരത്തിന് പുറത്തുള്ള ദ്വീപുകളിലാണ് ഇവ കൂടുകൂട്ടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yamamoto |first=Takashi |last2=Takahashi |first2=Akinori |last3=Katsumata |first3=Nobuhiro |last4=Sato |first4=Katsufumi |last5=Trathan |first5=Philip N. |date=2010-10 |title=At-Sea Distribution and Behavior of Streaked Shearwaters ( Calonectris leucomelas ) During the Nonbreeding Period |url=https://academic.oup.com/auk/article/127/4/871-881/5148672 |journal=The Auk |language=en |volume=127 |issue=4 |pages=871–881 |doi=10.1525/auk.2010.10029}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lane |first=Selwyn George |date=1983-08-30 |title=From Field and Study: Streaked Shearwater Calonectris leucomelas in Australia |url=https://doi.org/10.5962/p.310527 |journal=The Western Australian Naturalist |volume=15 |issue=6 |pages=148–148 |doi=10.5962/p.310527 |issn=0726-9609}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gibson |first=J.D. |date=1975-06-15 |title=Streaked shearwaters (Calonectris leucomelas) in the Coral Sea |url=https://doi.org/10.63172/104288gvevnh |journal=Notornis |volume=22 |issue=2 |pages=176 |doi=10.63172/104288gvevnh |issn=0029-4470}}&lt;/ref&gt;പ്രജനനം കാലം കഴിഞ്ഞതിനുശേഷം ഇവ ദീർഘദൂരം കുടിയേറ്റം നടത്തുന്ന പക്ഷികളാണ്. ദക്ഷിണ ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച് വടക്കൻ ന്യൂ ഗിനിയ , അറഫൂറ സമുദ്രം, ദക്ഷിണ ചൈന സമുദ്രം എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടി സഞ്ചരിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yamamoto |first=Takashi |last2=Takahashi |first2=Akinori |last3=Katsumata |first3=Nobuhiro |last4=Sato |first4=Katsufumi |last5=Trathan |first5=Philip N. |date=2010-10 |title=At-Sea Distribution and Behavior of Streaked Shearwaters ( Calonectris leucomelas ) During the Nonbreeding Period |url=https://academic.oup.com/auk/article/127/4/871-881/5148672 |journal=The Auk |language=en |volume=127 |issue=4 |pages=871–881 |doi=10.1525/auk.2010.10029}}&lt;/ref&gt;.കൂടാതെ, ഈ പക്ഷികളെ അമേരിക്കയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരങ്ങളിലും&lt;ref&gt;{{Citation|title=Catch and Release in Marine Recreational Fisheries|date=2002|url=https://doi.org/10.47886/9781888569308.ch8|work=Catch and Release in Marine Recreational Fisheries|editor-last=Prince|editor-first=Eric D.|publisher=American Fisheries Society|isbn=978-1-888569-30-8|access-date=2026-04-17|editor2-last=Ortiz|editor2-first=Mauricio|editor3-last=Venizelos|editor3-first=Arietta}}&lt;/ref&gt;, ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ തീരങ്ങളിലും&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://doi.org/10.18356/20c6b040-en|title=Deep sea and offshore/pelagic habitats|access-date=2026-04-17|last=Obura|first=David|date=2016-03-15}}&lt;/ref&gt;, ന്യൂസിലാൻഡിലും&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scofield |first=R. Paul |last2=Christie |first2=Derek |last3=Palma |first3=Ricardo L. |last4=Tennyson |first4=Alan J.D. |date=2010-12-15 |title=First record of streaked shearwater (Calonectris leucomelas) in New Zealand |url=https://doi.org/10.63172/151908xwlvst |journal=Notornis |volume=57 |issue=4 |pages=212 |doi=10.63172/151908xwlvst |issn=0029-4470}}&lt;/ref&gt; കണ്ടതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. വളരെ അപൂർവമായി, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഏറെ അകലെ ഉള്ള വയോമിംഗ് പ്രദേശത്തും ഒരു സാമ്പിൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Howell |first=Steve N. G. |title=Petrels, albatrosses, and storm-petrels of North America: a photographic guide |last2=Patteson |first2=J. Brian |last3=Shearwater |first3=Debra |date=2012 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-14211-1 |location=Princeton [N.J.]}}&lt;/ref&gt;.

=== '''&lt;u&gt;അവലംബ&lt;/u&gt;&lt;u&gt;o&lt;/u&gt;'''                          ===</text>
      <sha1>bsad4635x8h0m7nnosnqasemgezgqnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാരംഗ് ചിതി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666606</id>
    <revision>
      <id>4614023</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Short description|ഇന്ത്യയിലെ ഹോ ഭാഷയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപി}} {{Infobox writing system | sample      = [[File:Warang Chiti.svg|300px|center]] | caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;വാരംഗ് ചിതി അക്ഷരമാല&lt;ref name=&quot;N4259&quot;&gt;{{cite web|last=Everson|first=Michael|author-link=Michael Everson|title=N4259: Final proposal fo...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="pzxtmvf2958y6lp2j1qo64yliwnvs45" xml:space="preserve">{{Short description|ഇന്ത്യയിലെ ഹോ ഭാഷയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപി}}
{{Infobox writing system
| sample      = [[File:Warang Chiti.svg|300px|center]]
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;വാരംഗ് ചിതി അക്ഷരമാല&lt;ref name=&quot;N4259&quot;&gt;{{cite web|last=Everson|first=Michael|author-link=Michael Everson|title=N4259: Final proposal for encoding the Warang Chiti script in the SMP of the UCS|url=https://www.unicode.org/L2/L2012/12118-n4259-warang-chiti.pdf|date=2012-04-19|access-date=2016-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| type        = [[അക്ഷരമാല]]
| time        = 1950-കൾ മുതൽ നിലവിൽ
| creator     = [[ലാകോ ബോദ്ര]]
| languages   = [[ഹോ ഭാഷ|ഹോ]]
| fam1        = സ്വതന്ത്രമായ കണ്ടുപിടിത്തം
| iso15924    = Wara
| unicode     =[https://www.unicode.org/charts/PDF/U118A0.pdf U+118A0&amp;ndash;U+118FF]&lt;br /&gt;
[https://www.unicode.org/L2/L2012/12118-n4259-warang-chiti.pdf അന്തിമമായി അംഗീകരിച്ച ലിപി രേഖ]
| note        = ipa
| altname     = 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂
| text_sample      = [[File:Howarang.png|300px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഹോ ജഗർ എന്ന് വാരംഗ് ചിതി ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| map              = [[File:Ho language distribution map.svg|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;{{Legend|#8A2BE2|ഭൂരിപക്ഷം ആളുകളും ഹോ സംസാരിക്കുന്നു}}{{Legend|#E6E6FA|ഗണ്യമായ ഒരു ന്യൂനപക്ഷം ഹോ സംസാരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു ഭാഷകൾക്കൊപ്പം ഹോയും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു.}}&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{Contains special characters
| special = [[ഹോ ഭാഷ|ഹോ]] പദങ്ങൾ
| fix        = സഹായം:ബഹുഭാഷാ പിന്തുണ
| characters = വാരംഗ് ഛിതി ലിപി
| image = WARANG CITI OM.svg
}}

[[കിഴക്കേ ഇന്ത്യ|കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]] സംസാരിക്കുന്ന [[ഹോ ഭാഷ|ഹോ ഭാഷയ്ക്ക്]] വേണ്ടി [[ലാകോ ബോദ്ര]] കണ്ടുപിടിച്ച ഒരു ലിപിയാണ് '''വാരംഗ് ഛിതി''' (&lt;small&gt;[[ഹോ ഭാഷ|ഹോ]]:&lt;/small&gt; {{lang|hoc|{{Script|Wara|𑢹𑣗𑣁𑣜𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂}}}},&lt;ref name=&quot;N4259&quot; /&gt; &lt;small&gt;[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:&lt;/small&gt; {{IPA|hoc|wɐrɐŋ ʧɪt̪ɪ}}). '''വാരംഗ് ക്ഷിതി''' എന്നും എഴുതാറുണ്ട്. 

പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിലും മുതിർന്നവർക്കുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ പദ്ധതികളിലും വിവിധ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലും ഈ ലിപി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. 

[[ഹോ ഭാഷ]] സംസാരിക്കുന്നവരിൽ കിഴക്കൻ മേഖലയിലുള്ളവരാണ് ഈ ലിപി പ്രധാനമായും സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ, ഈ ലിപി പഠിച്ചവരിലാണ് ഇതിന്റെ ഉപയോഗം കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. മറ്റുള്ളവരിൽ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും വാമൊഴിയായി അറിവ് പകർന്നുനൽകുന്ന രീതിയും, [[ദേവനാഗരി]], [[ലത്തീൻ ലിപി|ലത്തീൻ]] എന്നീ ലിപികളുമാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നതെങ്കിലും, ഹോ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന പലർക്കും വാരംഗ് ഛിതി ലിപി ഒരു അഭിമാന ചിഹ്നമാണ്.

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{notelist}}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

{{മുണ്ടാ ഭാഷകൾ|state=expanded}}
{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>pzxtmvf2958y6lp2j1qo64yliwnvs45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jon290510</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666607</id>
    <revision>
      <id>4614025</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="247zk4m2h5dwt7v7wc5avo9gi554a89" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Jon290510 | Jon290510 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:49, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>247zk4m2h5dwt7v7wc5avo9gi554a89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VaisakhKrishnan22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666608</id>
    <revision>
      <id>4614026</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6850" sha1="a6wvn0ld6hx8k1fmyguu4oc03hwilex" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: VaisakhKrishnan22 | VaisakhKrishnan22 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:50, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a6wvn0ld6hx8k1fmyguu4oc03hwilex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Muqarab Syed</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666609</id>
    <revision>
      <id>4614027</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6840" sha1="c7vnizlh0t8p1qimt7h6ys3kborg5jn" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Muqarab Syed | Muqarab Syed | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:52, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c7vnizlh0t8p1qimt7h6ys3kborg5jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666610</id>
    <redirect title="ഡോൺ കിഹോത്തെ" />
    <revision>
      <id>4614030</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adityababurockz</username>
        <id>178983</id>
      </contributor>
      <comment>Adityababurockz എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ]] എന്ന താൾ [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശീർഷകം തെറ്റായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു: I am correcting the actual title into Malayalam.</comment>
      <origin>4614030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="1t922qzdymyul7104yhfxlzwfrt9krh" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഡോൺ കിഹോത്തെ]]</text>
      <sha1>1t922qzdymyul7104yhfxlzwfrt9krh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>666611</id>
    <redirect title="സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ" />
    <revision>
      <id>4614032</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adityababurockz</username>
        <id>178983</id>
      </contributor>
      <comment>Adityababurockz എന്ന ഉപയോക്താവ് [[സംവാദം:ഡോൺ ക്വിഹോട്ടെ]] എന്ന താൾ [[സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശീർഷകം തെറ്റായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു: I am correcting the actual title into Malayalam.</comment>
      <origin>4614032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="s08r76hvis2moa1w20cztg6x4qmo7m9" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[സംവാദം:ഡോൺ കിഹോത്തെ]]</text>
      <sha1>s08r76hvis2moa1w20cztg6x4qmo7m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:R Vinod Kumar Sahyadri</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666612</id>
    <revision>
      <id>4614037</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6860" sha1="c5kq6ngktch8hf7og85vlo4j9mps8km" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: R Vinod Kumar Sahyadri | R Vinod Kumar Sahyadri | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:55, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c5kq6ngktch8hf7og85vlo4j9mps8km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Naseef Mohammed Ali</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666613</id>
    <revision>
      <id>4614039</id>
      <timestamp>2026-04-17T14:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6854" sha1="8lcgdy2wjm18vpurf5vpkf5dragcway" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Naseef Mohammed Ali | Naseef Mohammed Ali | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:03, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8lcgdy2wjm18vpurf5vpkf5dragcway</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666614</id>
    <revision>
      <id>4614040</id>
      <timestamp>2026-04-17T14:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23851-45</username>
        <id>216639</id>
      </contributor>
      <comment>[[ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ]]</comment>
      <origin>4614040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8442" sha1="o2pbll99mslbrtf20ykqstx1oap76ig" xml:space="preserve">{{Short description|ഇന്ത്യൻ ജ്യോതിഷി}}{{Infobox person
| name               = ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ
| image              = 
| caption            = ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ
| birth_place        = പയ്യന്നൂർ, കേരളം, ഇന്ത്യ
| nationality        = ഇന്ത്യൻ
| occupation         = ജ്യോതിഷി, ഇൻട്യൂട്ടീവ് കൺസൾട്ടന്റ്, ആത്മീയ ഉപദേഷ്ടാവ്
| known_for          = പ്രവചന ജ്യോതിഷം, ഇൻട്യൂട്ടീവ് രീതികൾ, യന്ത്രങ്ങൾ &amp; അമുലെറ്റുകൾ
| awards             = മാനദ ഡോക്ടറേറ്റ് (2017), ഇന്ത്യയിലെ മികച്ച ജ്യോതിഷി (2019, 2020), വേൾഡ്സ് ബെസ്റ്റ് ഇൻട്യൂട്ടീവ് ആസ്ട്രോളജർ അവാർഡ് (2023)
| website            = ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്
}}

'''ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ''' ഒരു ഇന്ത്യൻ ജ്യോതിഷിയും ഇൻട്യൂട്ടീവ് കൺസൾട്ടന്റും ആത്മീയ ഉപദേഷ്ടാവുമാണ്. കേരളത്തിലെ [[Payyanur|പയ്യന്നൂർ]] ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അദ്ദേഹം വേദജ്യോതിഷംയിലെ അസാധാരണ പ്രവചന രീതികൾക്കായി അറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇൻട്യൂട്ടീവ് കഴിവുകളും അന്വേഷണാത്മക ശൈലിയും അന്താരാഷ്ട്ര ക്ലയന്റ് വലയം കൊണ്ടും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയനാണ്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCaewNLNH1Vj318iwQEcLceg|title=Astrologer Dr.h.c Shri. Chithrabhanu k Poduval|access-date=2026-03-01|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

== പ്രാരംഭ ജീവിതം ==
ചിത്രഭാനു [[Payyanur|പയ്യന്നൂർ]], [[Kerala|കേരളം]] സ്വദേശിയാണ്. പാരമ്പര്യ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം ബാല്യത്തിൽ തന്നെ ജ്യോതിഷത്തോടും ആത്മീയപരമായ പഠനങ്ങളോടും അടുപ്പം പുലർത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ബാങ്കിംഗ് മേഖലയിലായിരുന്നു. പയ്യന്നൂർ, പ്രശസ്തമായ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം, ജ്യോതിഷപരമായി പ്രശസ്തമായ കേന്ദ്രമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tradeindia.com/astrologer-dr-chithrabhanu-k-poduval-16719284/|title=Astrologer Dr Chithrabhanu K Poduval in Payyannur, Kerala, India - Company Profile|access-date=2026-03-01}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതവും കരിയറും ==
ചിത്രഭാനു ഇൻട്യൂട്ടീവ് ബോധവും ഗ്രഹനിലകളുടെ വിശകലനവും സംയോജിപ്പിച്ചുള്ള പ്രവചന രീതികൾക്കായി അറിയപ്പെടുന്നു. നഷ്ടപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തൽ, വ്യക്തിത്വ പ്രവചനങ്ങൾ, അന്വേഷണാത്മക നിർദേശങ്ങൾ എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് പരിചയമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

അദ്ദേഹം 2014-ലും 2019-ലും നടന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ [[Narendra Modi|നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ]] വിജയത്തെ മുൻകൂട്ടി പ്രവചിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് [[The Week (Indian magazine)|ദി വീക്ക്]] മാസിക അദ്ദേഹത്തെ അഭിമുഖം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.astrologerpoduval.com/|title=Dr.Chithrabhanu K Poduval - Trusted Astrologer|access-date=2026-03-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019 നവംബർ 1-ന് ഒരു അപൂർവ്വ ഗ്രഹപരിവർത്തനം ആഗോള തലത്തിൽ ജൈവ, സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ മേഖലകളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുമെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു. പിന്നീട് ഇതിനെ [[COVID-19 pandemic|കോവിഡ്-19 മഹാമാരിയുമായി]] അനുബന്ധിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== സംഭാവനകൾ ==

* കൈയെഴുത്തിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന അപൂർവ്വ [[Yantra|യന്ത്രങ്ങൾയും]] അമുലെറ്റുകളും.
* ജ്യോതിഷ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ ₹20 കോടിയിലധികം മൂല്യമുള്ള വസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്താൻ സഹായം നൽകിയതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ.
* ഭൂഗർഭ ജലസ്രോതസ്സുകൾ, ഖനനസമ്പത്ത്, നഷ്ടപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തൽ.
* [[Malaysia Airlines Flight 370|മലേഷ്യ എയർലൈൻസ് ഫ്ലൈറ്റ് 370യും]] [[Indonesia AirAsia Flight 8501|ഇന്തോനേഷ്യ എയർഏഷ്യ ഫ്ലൈറ്റ് 8501യും]] സംബന്ധിച്ച &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCaewNLNH1Vj318iwQEcLceg|title=Astrologer Dr.h.c Shri. Chithrabhanu k Poduval|access-date=2026-03-01|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;പ്രസ്താവനകൾ.

== പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും ==

* 2017 – കോമൺവെൽത്ത് വൊക്കേഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ടോംഗ രാജ്യത്തുനിന്ന് മാനദ ഡോക്ടറേറ്റ് (ദുബായ് കോൺവൊക്കേഷൻ).
* 2019 &amp; 2020 – ഗ്ലോബൽ ട്രയംഫ് ഫൗണ്ടേഷൻ നൽകുന്ന &quot;ഇന്ത്യയിലെ മികച്ച ജ്യോതിഷി&quot; പുരസ്കാരം.
* 2023 – ന്യൂഡൽഹിയിൽ ജസ്റ്റിസ് കുര്യൻ ജോസഫ് സമ്മാനിച്ച &quot;വേൾഡ്സ് ബെസ്റ്റ് ഇൻട്യൂട്ടീവ് ആസ്ട്രോളജർ അവാർഡ്&quot;.

== വ്യക്തിജീവിതം ==
അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലും വിദേശരാജ്യങ്ങളിലുമായി വ്യാപകമായി സഞ്ചരിച്ച് ഹോമങ്ങളും ഹവനുകളും നിർവഹിക്കുകയും ആരോഗ്യ, ബന്ധങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്കുള്ള പരിഹാരങ്ങൾ നിർദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്, യൂറോപ്പ്, റഷ്യ, ജപ്പാൻ, അമേരിക്ക തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ക്ലയന്റുകൾ ഉണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>o2pbll99mslbrtf20ykqstx1oap76ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:HendoCamel'923</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666615</id>
    <revision>
      <id>4614041</id>
      <timestamp>2026-04-17T14:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="dryqzamefrirtxqxmkl9ria6g93f7mu" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: HendoCamel'923 | HendoCamel'923 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:25, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dryqzamefrirtxqxmkl9ria6g93f7mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 17</title>
    <ns>100</ns>
    <id>666616</id>
    <revision>
      <id>4614043</id>
      <timestamp>2026-04-17T15:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <comment>പുതിയത്</comment>
      <origin>4614043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5668" sha1="92ef4cjyd19xi2b96m39c9ds77s1qfv" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 17 വെള്ളിയാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 4'''

ലോകം

സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ ബംഗ്ലാദേശിനുള്ള ഐഎംഎഫ് വായ്പാ വിഹിതം തടഞ്ഞുവച്ചു, പുതിയ കരാർ നിർദ്ദേശിച്ചു. 

ഇന്ത്യ

* 20 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട വേദാന്ത പവർ പ്ലാന്റ് സ്‌ഫോടനത്തിൽ [[വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡ്]] ചെയർമാൻ [[അനിൽ അഗർവാൾ|അനിൽ അഗർവാൾ]], മാനേജർ ദേവേന്ദ്ര പട്ടേൽ അടക്കമുള്ളവർക്കെതിരെ പൊലീസ് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു &lt;ref&gt;20 പേരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ പവർ പ്ലാന്റ് അപകടം; വേദാന്ത ചെയർമാനെതിരെ എഫ്‌ഐആർ - [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/chhattisgarh-boiler-blast-fir-against-vedanta-chairman-anil-agarwal ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. [[ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത|ഭാരതീയ ന്യായസംഹിതയിലെ]] സെക്ഷൻ 106 (അശ്രദ്ധ മൂലമുള്ള മരണം), 289 (യന്ത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അശ്രദ്ധമായ പെരുമാറ്റം), 3(5) എന്നീ വകുപ്പുകൾ പ്രകാരമാണ് എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. വേദാന്ത ഗ്രൂപ്പ് ചെയർമാൻ അനിൽ അഗർവാൾ ഉൾപ്പെടെ എട്ട് മുതൽ പത്ത് വരെ വ്യക്തികളുടെ പേരുകൾ എഫ്ഐആറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഏപ്രിൽ 14 നാണ് [[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഢിലെ]] സക്തി ജില്ലയിലെ സിംഗിതരായ് ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ താപവൈദ്യുത നിലയത്തിൽ ഉണ്ടായ പൊട്ടിത്തെറിയിൽ 20 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 16 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തത്. ഈ സംഭവത്തിൽ പ്ലാന്റ് മാനേജ്മെന്റിനെതിരെ എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നും, ഒരു സാധാരണ വകുപ്പുതല അന്വേഷണത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ ഒരു സമഗ്രമായ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം വേണമെന്നും പ്രതിപക്ഷമായ കോൺഗ്രസ് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു&lt;ref&gt;കോൺഗ്രസ് ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കടുത്ത ചോദ്യങ്ങൾ; സക്തിയിലെ വേദാന്ത പ്ലാന്റ് പൊട്ടിത്തെറി: 14 തൊഴിലാളികളുടെ മരണം- [https://www.southlive.in/spotlight/deadly-boiler-explosion-at-a-vedanta-power-plant-in-chhattisgarh സൗത്ത് ലൈവ്] &lt;/ref&gt;. 
* ഇരട്ട പൗരത്വ വിവാദത്തിൽ ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ]] കേസ് എടുക്കാൻ നിർദേശം. യുപി പൊലീസോ കേന്ദ്ര ഏജൻസിയോ ഇതുസംബന്ധിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തണമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി നിർദേശം നൽകി&lt;ref&gt;ജനുവരി 28ന് ലഖ്‌നൗവിലെ പ്രത്യേക കോടതി വിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ബിജെപി പ്രവർത്തകനായ എസ്. വിഘ്‌നേഷ് ശിശിറാണ് ഹർജി സമർപ്പിച്ചത്. ഇരട്ട പൗരത്വ ആരോപണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സമർപ്പിച്ച ഹർജി കീഴ്‌ക്കോടതി നേരത്തെ തള്ളിയിരുന്നു.- [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/dual-citizenship-controversy-allahabad-high-court-orders-to-file-case-against-rahul-gandhi ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. 
കേരളം

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 17}}</text>
      <sha1>92ef4cjyd19xi2b96m39c9ds77s1qfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614049</id>
      <parentid>4614043</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby John Vannilam</username>
        <id>13754</id>
      </contributor>
      <comment>ചെറിയ തിരുത്തൽ</comment>
      <origin>4614049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8957" sha1="ehg4g0k4h2akbqvcwk4gwimh6aiesnq" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 17 വെള്ളിയാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 4'''

ലോകം

* [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക്]] വാണിജ്യ ഷിപ്പിംഗിനായി പൂർണ്ണമായും തുറന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപും ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അരാഗ്ച്ചിയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ലെബാനോനിലെ വെടിനിർത്തലിന് അനുസൃതമായി എല്ലാ വാണിജ്യ കപ്പലുകളുടെയും കടലിടുക്ക് പൂർണ്ണമായും തുറന്നിട്ടുണ്ടെന്ന്  അരരാഗ്ച്ചി ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ പോസ്റ്റിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.

* സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ ബംഗ്ലാദേശിനുള്ള ഐഎംഎഫ് വായ്പാ വിഹിതം തടഞ്ഞുവച്ചു, പുതിയ കരാർ നിർദ്ദേശിച്ചു. 

ഇന്ത്യ
* ലോകസഭയിലും നിയമസഭയിലും മൂന്നിലൊന്ന് വനിതാ സംവരണം നടപ്പിലാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ഭരണഘടന (നൂറ്റിമുപ്പത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി) ബിൽ 2026 അധോസഭയായ ലോകസഭയിൽ പാസാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ലോക്‌സഭയിലെ ആകെയുള്ള 489 അംഗങ്ങളിൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് ആയ 326 പേരുടെ പിന്തുണ കിട്ടിയില്ല. ബില്ലിൽ നടത്തിയ വോട്ടെടുപ്പിൽ 298 എംപിമാർ ബില്ലിനെ അനുകൂലിച്ചും 230 പേർ ബില്ലിനെതിരെയും വോട്ട് ചെയ്തു. ഈ നിയമനിർമ്മാണം പാസാക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ലോക്‌സഭാ സ്പീക്കർ ഓം ബിർള വോട്ടെടുപ്പിന്റെ ഫലങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന്, 2026 ലെ ഡീലിമിറ്റേഷൻ ബിൽ, 2026 ലെ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശ നിയമങ്ങൾ (ഭേദഗതി) ബിൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ മറ്റ് രണ്ട് ബില്ലുകൾ 2026 ലെ ഭരണഘടന (നൂറ്റിമുപ്പത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി) ബിൽ എന്നിവയുമായി പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും അതിനാൽ ഈ രണ്ട് ബില്ലുകളും പാസാക്കാൻ നീക്കില്ലെന്നും പാർലമെന്ററി കാര്യ മന്ത്രി കിരൺ റിജിജു പറഞ്ഞു. 
* 20 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട വേദാന്ത പവർ പ്ലാന്റ് സ്‌ഫോടനത്തിൽ [[വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡ്]] ചെയർമാൻ [[അനിൽ അഗർവാൾ|അനിൽ അഗർവാൾ]], മാനേജർ ദേവേന്ദ്ര പട്ടേൽ അടക്കമുള്ളവർക്കെതിരെ പൊലീസ് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു &lt;ref&gt;20 പേരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ പവർ പ്ലാന്റ് അപകടം; വേദാന്ത ചെയർമാനെതിരെ എഫ്‌ഐആർ - [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/chhattisgarh-boiler-blast-fir-against-vedanta-chairman-anil-agarwal ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. [[ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത|ഭാരതീയ ന്യായസംഹിതയിലെ]] സെക്ഷൻ 106 (അശ്രദ്ധ മൂലമുള്ള മരണം), 289 (യന്ത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അശ്രദ്ധമായ പെരുമാറ്റം), 3(5) എന്നീ വകുപ്പുകൾ പ്രകാരമാണ് എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. വേദാന്ത ഗ്രൂപ്പ് ചെയർമാൻ അനിൽ അഗർവാൾ ഉൾപ്പെടെ എട്ട് മുതൽ പത്ത് വരെ വ്യക്തികളുടെ പേരുകൾ എഫ്ഐആറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഏപ്രിൽ 14 നാണ് [[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഢിലെ]] സക്തി ജില്ലയിലെ സിംഗിതരായ് ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ താപവൈദ്യുത നിലയത്തിൽ ഉണ്ടായ പൊട്ടിത്തെറിയിൽ 20 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 16 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തത്. ഈ സംഭവത്തിൽ പ്ലാന്റ് മാനേജ്മെന്റിനെതിരെ എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നും, ഒരു സാധാരണ വകുപ്പുതല അന്വേഷണത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ ഒരു സമഗ്രമായ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം വേണമെന്നും പ്രതിപക്ഷമായ കോൺഗ്രസ് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു&lt;ref&gt;കോൺഗ്രസ് ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കടുത്ത ചോദ്യങ്ങൾ; സക്തിയിലെ വേദാന്ത പ്ലാന്റ് പൊട്ടിത്തെറി: 14 തൊഴിലാളികളുടെ മരണം- [https://www.southlive.in/spotlight/deadly-boiler-explosion-at-a-vedanta-power-plant-in-chhattisgarh സൗത്ത് ലൈവ്] &lt;/ref&gt;. 
* ഇരട്ട പൗരത്വ വിവാദത്തിൽ ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ]] കേസ് എടുക്കാൻ നിർദേശം. യുപി പൊലീസോ കേന്ദ്ര ഏജൻസിയോ ഇതുസംബന്ധിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തണമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി നിർദേശം നൽകി&lt;ref&gt;ജനുവരി 28ന് ലഖ്‌നൗവിലെ പ്രത്യേക കോടതി വിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ബിജെപി പ്രവർത്തകനായ എസ്. വിഘ്‌നേഷ് ശിശിറാണ് ഹർജി സമർപ്പിച്ചത്. ഇരട്ട പൗരത്വ ആരോപണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സമർപ്പിച്ച ഹർജി കീഴ്‌ക്കോടതി നേരത്തെ തള്ളിയിരുന്നു.- [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/dual-citizenship-controversy-allahabad-high-court-orders-to-file-case-against-rahul-gandhi ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. 
കേരളം

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 17}}</text>
      <sha1>ehg4g0k4h2akbqvcwk4gwimh6aiesnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614054</id>
      <parentid>4614049</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T17:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby John Vannilam</username>
        <id>13754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ തിരുത്തൽ</comment>
      <origin>4614054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13241" sha1="o0ug8c7x6zxzxn5nbom5jk2y2ni2fw0" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 17 വെള്ളിയാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 4'''

ലോകം

* [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക്]] വാണിജ്യ ഷിപ്പിംഗിനായി പൂർണ്ണമായും തുറന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപും ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അരാഗ്ച്ചിയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ലെബാനോനിലെ വെടിനിർത്തലിന് അനുസൃതമായി എല്ലാ വാണിജ്യ കപ്പലുകളുടെയും കടലിടുക്ക് പൂർണ്ണമായും തുറന്നിട്ടുണ്ടെന്ന്  അരരാഗ്ച്ചി ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ പോസ്റ്റിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
* ഇസ്രായേലുമായി വെടിനിർത്തൽ; ലബനനിൽ ആഘോഷം
* ഇസ്രായേൽ–ലെബനൻ വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപനത്തെ യുഎൻ സെക്രട്ടറി ജനറൽ അന്റോണിയോ ഗുട്ടെറസ് സ്വാഗതം ചെയ്തു.  കരാർ സുഗമമാക്കുന്നതിൽ അമേരിക്കയുടെ പങ്കിനെ പ്രശംസിച്ചു.  വെടിനിർത്തൽ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുമെന്ന് ഗുട്ടെറസ് സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഒരു പോസ്റ്റിൽ പ്രത്യാശ പ്രകടിപ്പിച്ചു.
* സോഹ്‌റാൻ മംദാനി ന്യൂയോർക്കിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു: ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്
* ഇറാൻ ആണവായുധങ്ങൾ നിർമ്മിക്കില്ല; സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ തുടരുന്നുവെന്ന് അവകാശവാദവുമായി ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്.
* ഇറാൻ യുദ്ധം അവസാനിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷകൾക്കിടെ എണ്ണവിലയിൽ ഇടിവ്
* ഇന്തോനേഷ്യയിൽ ഹെലികോപ്റ്റർ തകർന്ന് 8 പേർ മരിച്ചു
* 2028 ലെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കാലാവസ്ഥാ ഉച്ചകോടിക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യ പിന്മാറി
* പാകിസ്ഥാനിലെ ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വയിൽ ഗ്യാസ് പൈപ്പ്‌ലൈൻ സ്ഫോടനം; 8 പേർ മരിച്ചു

ഇന്ത്യ

* ലോകസഭയിലും നിയമസഭയിലും മൂന്നിലൊന്ന് വനിതാ സംവരണം നടപ്പിലാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ഭരണഘടന (നൂറ്റിമുപ്പത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി) ബിൽ 2026 അധോസഭയായ ലോകസഭയിൽ പാസാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ലോക്‌സഭയിലെ ആകെയുള്ള 489 അംഗങ്ങളിൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് ആയ 326 പേരുടെ പിന്തുണ കിട്ടിയില്ല. ബില്ലിൽ നടത്തിയ വോട്ടെടുപ്പിൽ 298 എംപിമാർ ബില്ലിനെ അനുകൂലിച്ചും 230 പേർ ബില്ലിനെതിരെയും വോട്ട് ചെയ്തു. ഈ നിയമനിർമ്മാണം പാസാക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ലോക്‌സഭാ സ്പീക്കർ ഓം ബിർള വോട്ടെടുപ്പിന്റെ ഫലങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന്, 2026 ലെ ഡീലിമിറ്റേഷൻ ബിൽ, 2026 ലെ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശ നിയമങ്ങൾ (ഭേദഗതി) ബിൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ മറ്റ് രണ്ട് ബില്ലുകൾ 2026 ലെ ഭരണഘടന (നൂറ്റിമുപ്പത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി) ബിൽ എന്നിവയുമായി പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും അതിനാൽ ഈ രണ്ട് ബില്ലുകളും പാസാക്കാൻ നീക്കില്ലെന്നും പാർലമെന്ററി കാര്യ മന്ത്രി കിരൺ റിജിജു പറഞ്ഞു. 
* 20 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട വേദാന്ത പവർ പ്ലാന്റ് സ്‌ഫോടനത്തിൽ [[വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡ്]] ചെയർമാൻ [[അനിൽ അഗർവാൾ|അനിൽ അഗർവാൾ]], മാനേജർ ദേവേന്ദ്ര പട്ടേൽ അടക്കമുള്ളവർക്കെതിരെ പൊലീസ് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു &lt;ref&gt;20 പേരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ പവർ പ്ലാന്റ് അപകടം; വേദാന്ത ചെയർമാനെതിരെ എഫ്‌ഐആർ - [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/chhattisgarh-boiler-blast-fir-against-vedanta-chairman-anil-agarwal ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. [[ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത|ഭാരതീയ ന്യായസംഹിതയിലെ]] സെക്ഷൻ 106 (അശ്രദ്ധ മൂലമുള്ള മരണം), 289 (യന്ത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അശ്രദ്ധമായ പെരുമാറ്റം), 3(5) എന്നീ വകുപ്പുകൾ പ്രകാരമാണ് എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. വേദാന്ത ഗ്രൂപ്പ് ചെയർമാൻ അനിൽ അഗർവാൾ ഉൾപ്പെടെ എട്ട് മുതൽ പത്ത് വരെ വ്യക്തികളുടെ പേരുകൾ എഫ്ഐആറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഏപ്രിൽ 14 നാണ് [[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഢിലെ]] സക്തി ജില്ലയിലെ സിംഗിതരായ് ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ താപവൈദ്യുത നിലയത്തിൽ ഉണ്ടായ പൊട്ടിത്തെറിയിൽ 20 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 16 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തത്. ഈ സംഭവത്തിൽ പ്ലാന്റ് മാനേജ്മെന്റിനെതിരെ എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നും, ഒരു സാധാരണ വകുപ്പുതല അന്വേഷണത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ ഒരു സമഗ്രമായ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം വേണമെന്നും പ്രതിപക്ഷമായ കോൺഗ്രസ് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു&lt;ref&gt;കോൺഗ്രസ് ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കടുത്ത ചോദ്യങ്ങൾ; സക്തിയിലെ വേദാന്ത പ്ലാന്റ് പൊട്ടിത്തെറി: 14 തൊഴിലാളികളുടെ മരണം- [https://www.southlive.in/spotlight/deadly-boiler-explosion-at-a-vedanta-power-plant-in-chhattisgarh സൗത്ത് ലൈവ്] &lt;/ref&gt;. 
* ഇരട്ട പൗരത്വ വിവാദത്തിൽ ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ]] കേസ് എടുക്കാൻ നിർദേശം. യുപി പൊലീസോ കേന്ദ്ര ഏജൻസിയോ ഇതുസംബന്ധിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തണമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി നിർദേശം നൽകി&lt;ref&gt;ജനുവരി 28ന് ലഖ്‌നൗവിലെ പ്രത്യേക കോടതി വിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ബിജെപി പ്രവർത്തകനായ എസ്. വിഘ്‌നേഷ് ശിശിറാണ് ഹർജി സമർപ്പിച്ചത്. ഇരട്ട പൗരത്വ ആരോപണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സമർപ്പിച്ച ഹർജി കീഴ്‌ക്കോടതി നേരത്തെ തള്ളിയിരുന്നു.- [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/dual-citizenship-controversy-allahabad-high-court-orders-to-file-case-against-rahul-gandhi ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. 
* ഇതൊരു വനിതാ ബില്ലല്ല, ഇന്ത്യയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭൂപടം മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണെന്ന് രാഹുൽ ഗാന്ധി
* ഡീലിമിറ്റേഷൻ ബിൽ പാസായാൽ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിക്കുമെന്ന് ഡിഎംകെ
* വനിതാ സംവരണ ബിൽ: ബിൽ പാസാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിൽ ഗൂഢാലോചനയെന്ന് കനിമൊഴി
* സീറ്റുകളുടെ എണ്ണം കൂട്ടുന്നത് പാർലമെന്റിനെ നിർജ്ജീവമാക്കും; ബില്ലിനെ എതിർത്ത് ശശി തരൂർ
* രാജ്യസഭയെ അവഗണിക്കുന്നത് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമെന്ന് തരൂർ
* ഹരിവംശ് നാരായൺ സിംഗ് രാജ്യസഭാ ഉപാധ്യക്ഷനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു
* ടിസിഎസ് മതപരിവർത്തന-പീഡനക്കേസ്: നിദാ ഖാനെ തേടി പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘം ഭീവണ്ടിയിൽ
* നോയിഡ തൊഴിലാളി സമരത്തിൽ പരിക്കേറ്റവരെ കാണാൻ എത്തിയ എം.എ. ബേബി അടക്കമുള്ള നേതാക്കളെ തടഞ്ഞു 
* മാവോയിസറ്റ് വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൽ ചരിത്ര വിജയം; ഇന്ത്യ ഇനി നക്സൽ മുക്തമെന്ന് കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം

കേരളം

* നിതിന്റെ മരണം; പ്രതികളായ ഡോ.റാമും സം​ഗീ​തയും ഇടക്കാല ജാമ്യഹ​ർ​ജി നൽകി.
* നിതിനെ ഓൺലൈൻ ലോൺ ആപ്പ് മാനസികമായി പീഡിപ്പിച്ചുവെന്ന് എഫ്ഐആർ. നിതിൻ രാജിന്റെ മരണം: ഇൻസ്റ്റാ പേ ഓൺലെൻ ആപ്പിനെതിരെ കേസെടുത്ത് പോലീസ്.

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 17}}
-------</text>
      <sha1>o0ug8c7x6zxzxn5nbom5jk2y2ni2fw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614055</id>
      <parentid>4614054</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T17:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby John Vannilam</username>
        <id>13754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ തിരുത്തൽ</comment>
      <origin>4614055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13104" sha1="gcx7qz8qidexepkmebh7bd8uw6lncbq" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 17 വെള്ളിയാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 4'''

ലോകം

* ലെബനനിൽ വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ ഇറാൻ [[ഹോർമൂസ് കടലിടുക്ക്|ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക്]] വ്യാപാര കപ്പലുകൾക്ക് തുറന്നുകൊടുത്തു.ഇറാനുമായി ധാരണയായ റൂട്ട് അനുസരിച്ചായിരിക്കും കടലിടുക്കിലൂടെ കപ്പലുകൾ കടന്നുപോകുന്നതെന്ന് വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അരഗ്ചി പറഞ്ഞു ([[ടാസ്]]&lt;ref&gt;I[https://tass.com/world/2118765 ran opens Strait of Hormuz to merchant ships as truce in Lebanon announced] &lt;/ref&gt;).
* ഇസ്രായേലുമായി വെടിനിർത്തൽ; ലബനനിൽ ആഘോഷം
* ഇസ്രായേൽ–ലെബനൻ വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപനത്തെ യുഎൻ സെക്രട്ടറി ജനറൽ അന്റോണിയോ ഗുട്ടെറസ് സ്വാഗതം ചെയ്തു.  കരാർ സുഗമമാക്കുന്നതിൽ അമേരിക്കയുടെ പങ്കിനെ പ്രശംസിച്ചു.  വെടിനിർത്തൽ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുമെന്ന് ഗുട്ടെറസ് സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഒരു പോസ്റ്റിൽ പ്രത്യാശ പ്രകടിപ്പിച്ചു.
* സോഹ്‌റാൻ മംദാനി ന്യൂയോർക്കിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു: ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്
* ഇറാൻ ആണവായുധങ്ങൾ നിർമ്മിക്കില്ല; സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ തുടരുന്നുവെന്ന് അവകാശവാദവുമായി ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്.
* ഇറാൻ യുദ്ധം അവസാനിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷകൾക്കിടെ എണ്ണവിലയിൽ ഇടിവ്
* ഇന്തോനേഷ്യയിൽ ഹെലികോപ്റ്റർ തകർന്ന് 8 പേർ മരിച്ചു
* 2028 ലെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കാലാവസ്ഥാ ഉച്ചകോടിക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യ പിന്മാറി
* പാകിസ്ഥാനിലെ ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വയിൽ ഗ്യാസ് പൈപ്പ്‌ലൈൻ സ്ഫോടനം; 8 പേർ മരിച്ചു

ഇന്ത്യ

* ലോകസഭയിലും നിയമസഭയിലും മൂന്നിലൊന്ന് വനിതാ സംവരണം നടപ്പിലാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ഭരണഘടന (നൂറ്റിമുപ്പത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി) ബിൽ 2026 അധോസഭയായ ലോകസഭയിൽ പാസാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ലോക്‌സഭയിലെ ആകെയുള്ള 489 അംഗങ്ങളിൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് ആയ 326 പേരുടെ പിന്തുണ കിട്ടിയില്ല. ബില്ലിൽ നടത്തിയ വോട്ടെടുപ്പിൽ 298 എംപിമാർ ബില്ലിനെ അനുകൂലിച്ചും 230 പേർ ബില്ലിനെതിരെയും വോട്ട് ചെയ്തു. ഈ നിയമനിർമ്മാണം പാസാക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ലോക്‌സഭാ സ്പീക്കർ ഓം ബിർള വോട്ടെടുപ്പിന്റെ ഫലങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന്, 2026 ലെ ഡീലിമിറ്റേഷൻ ബിൽ, 2026 ലെ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശ നിയമങ്ങൾ (ഭേദഗതി) ബിൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ മറ്റ് രണ്ട് ബില്ലുകൾ 2026 ലെ ഭരണഘടന (നൂറ്റിമുപ്പത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി) ബിൽ എന്നിവയുമായി പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും അതിനാൽ ഈ രണ്ട് ബില്ലുകളും പാസാക്കാൻ നീക്കില്ലെന്നും പാർലമെന്ററി കാര്യ മന്ത്രി കിരൺ റിജിജു പറഞ്ഞു. 
* 20 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട വേദാന്ത പവർ പ്ലാന്റ് സ്‌ഫോടനത്തിൽ [[വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡ്]] ചെയർമാൻ [[അനിൽ അഗർവാൾ|അനിൽ അഗർവാൾ]], മാനേജർ ദേവേന്ദ്ര പട്ടേൽ അടക്കമുള്ളവർക്കെതിരെ പൊലീസ് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു &lt;ref&gt;20 പേരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ പവർ പ്ലാന്റ് അപകടം; വേദാന്ത ചെയർമാനെതിരെ എഫ്‌ഐആർ - [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/chhattisgarh-boiler-blast-fir-against-vedanta-chairman-anil-agarwal ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. [[ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത|ഭാരതീയ ന്യായസംഹിതയിലെ]] സെക്ഷൻ 106 (അശ്രദ്ധ മൂലമുള്ള മരണം), 289 (യന്ത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അശ്രദ്ധമായ പെരുമാറ്റം), 3(5) എന്നീ വകുപ്പുകൾ പ്രകാരമാണ് എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. വേദാന്ത ഗ്രൂപ്പ് ചെയർമാൻ അനിൽ അഗർവാൾ ഉൾപ്പെടെ എട്ട് മുതൽ പത്ത് വരെ വ്യക്തികളുടെ പേരുകൾ എഫ്ഐആറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഏപ്രിൽ 14 നാണ് [[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഢിലെ]] സക്തി ജില്ലയിലെ സിംഗിതരായ് ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വേദാന്ത റിസോഴ്‌സസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ താപവൈദ്യുത നിലയത്തിൽ ഉണ്ടായ പൊട്ടിത്തെറിയിൽ 20 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 16 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തത്. ഈ സംഭവത്തിൽ പ്ലാന്റ് മാനേജ്മെന്റിനെതിരെ എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നും, ഒരു സാധാരണ വകുപ്പുതല അന്വേഷണത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ ഒരു സമഗ്രമായ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം വേണമെന്നും പ്രതിപക്ഷമായ കോൺഗ്രസ് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു&lt;ref&gt;കോൺഗ്രസ് ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കടുത്ത ചോദ്യങ്ങൾ; സക്തിയിലെ വേദാന്ത പ്ലാന്റ് പൊട്ടിത്തെറി: 14 തൊഴിലാളികളുടെ മരണം- [https://www.southlive.in/spotlight/deadly-boiler-explosion-at-a-vedanta-power-plant-in-chhattisgarh സൗത്ത് ലൈവ്] &lt;/ref&gt;. 
* ഇരട്ട പൗരത്വ വിവാദത്തിൽ ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ]] കേസ് എടുക്കാൻ നിർദേശം. യുപി പൊലീസോ കേന്ദ്ര ഏജൻസിയോ ഇതുസംബന്ധിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തണമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി നിർദേശം നൽകി&lt;ref&gt;ജനുവരി 28ന് ലഖ്‌നൗവിലെ പ്രത്യേക കോടതി വിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ബിജെപി പ്രവർത്തകനായ എസ്. വിഘ്‌നേഷ് ശിശിറാണ് ഹർജി സമർപ്പിച്ചത്. ഇരട്ട പൗരത്വ ആരോപണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സമർപ്പിച്ച ഹർജി കീഴ്‌ക്കോടതി നേരത്തെ തള്ളിയിരുന്നു.- [https://www.newsmalayalam.com/newsroom/national/dual-citizenship-controversy-allahabad-high-court-orders-to-file-case-against-rahul-gandhi ന്യൂസ് മലയാളം]&lt;/ref&gt;. 
* ഇതൊരു വനിതാ ബില്ലല്ല, ഇന്ത്യയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭൂപടം മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണെന്ന് രാഹുൽ ഗാന്ധി
* ഡീലിമിറ്റേഷൻ ബിൽ പാസായാൽ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിക്കുമെന്ന് ഡിഎംകെ
* വനിതാ സംവരണ ബിൽ: ബിൽ പാസാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിൽ ഗൂഢാലോചനയെന്ന് കനിമൊഴി
* സീറ്റുകളുടെ എണ്ണം കൂട്ടുന്നത് പാർലമെന്റിനെ നിർജ്ജീവമാക്കും; ബില്ലിനെ എതിർത്ത് ശശി തരൂർ
* രാജ്യസഭയെ അവഗണിക്കുന്നത് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമെന്ന് തരൂർ
* ഹരിവംശ് നാരായൺ സിംഗ് രാജ്യസഭാ ഉപാധ്യക്ഷനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു
* ടിസിഎസ് മതപരിവർത്തന-പീഡനക്കേസ്: നിദാ ഖാനെ തേടി പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘം ഭീവണ്ടിയിൽ
* നോയിഡ തൊഴിലാളി സമരത്തിൽ പരിക്കേറ്റവരെ കാണാൻ എത്തിയ എം.എ. ബേബി അടക്കമുള്ള നേതാക്കളെ തടഞ്ഞു 
* മാവോയിസറ്റ് വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൽ ചരിത്ര വിജയം; ഇന്ത്യ ഇനി നക്സൽ മുക്തമെന്ന് കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം

കേരളം

* നിതിന്റെ മരണം; പ്രതികളായ ഡോ.റാമും സം​ഗീ​തയും ഇടക്കാല ജാമ്യഹ​ർ​ജി നൽകി.
* നിതിനെ ഓൺലൈൻ ലോൺ ആപ്പ് മാനസികമായി പീഡിപ്പിച്ചുവെന്ന് എഫ്ഐആർ. നിതിൻ രാജിന്റെ മരണം: ഇൻസ്റ്റാ പേ ഓൺലെൻ ആപ്പിനെതിരെ കേസെടുത്ത് പോലീസ്.

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 17}}
-------</text>
      <sha1>gcx7qz8qidexepkmebh7bd8uw6lncbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Taralya Gajraj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666617</id>
    <revision>
      <id>4614044</id>
      <timestamp>2026-04-17T15:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="np97klsb7fmoxnf0txbewxvdwd3u3eh" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Taralya Gajraj | Taralya Gajraj | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:03, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>np97klsb7fmoxnf0txbewxvdwd3u3eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ParadoxHeAven</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666618</id>
    <revision>
      <id>4614045</id>
      <timestamp>2026-04-17T15:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6842" sha1="r0jms1dgul6zjxjuewe5tyiuyzu31aw" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: ParadoxHeAven | ParadoxHeAven | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:53, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>r0jms1dgul6zjxjuewe5tyiuyzu31aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Razakar24</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666619</id>
    <revision>
      <id>4614051</id>
      <timestamp>2026-04-17T17:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="fisz23qn32caqacccbvfw0cmq68raxj" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Razakar24 | Razakar24 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:22, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fisz23qn32caqacccbvfw0cmq68raxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Danny0319</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666620</id>
    <revision>
      <id>4614052</id>
      <timestamp>2026-04-17T17:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="6dr1wc21ptrlxkp31ilthhbosk0ufbx" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Danny0319 | Danny0319 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:33, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6dr1wc21ptrlxkp31ilthhbosk0ufbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Maluwag54321</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666621</id>
    <revision>
      <id>4614060</id>
      <timestamp>2026-04-17T20:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6840" sha1="3v7ozt6c2av02uuumapgx3mriman8s0" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Maluwag54321 | Maluwag54321 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 20:07, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3v7ozt6c2av02uuumapgx3mriman8s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Nitin bhakare</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666622</id>
    <revision>
      <id>4614069</id>
      <timestamp>2026-04-17T22:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6842" sha1="ecq95thhvdjznyalexbmfvx87tqsq8c" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Nitin bhakare | Nitin bhakare | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 22:52, 17 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ecq95thhvdjznyalexbmfvx87tqsq8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഒഡിയ ലിപി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666623</id>
    <revision>
      <id>4614070</id>
      <timestamp>2026-04-17T22:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Short description|പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപി}} {{Distinguish|നവോറിയ ഫുലോ ലിപി}} {{Infobox writing system | name        = ഒഡിയ ലിപി | altname     = {{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}} | type        = [[അബുഗിഡ]] | languages   = [[ഒഡിയ]]&lt;br&gt;സം...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28898" sha1="2kcp718ic57ocdkdyeokt03dja483rv" xml:space="preserve">{{Short description|പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപി}}
{{Distinguish|നവോറിയ ഫുലോ ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഒഡിയ ലിപി
| altname     = {{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[ഒഡിയ]]&lt;br&gt;[[സംസ്കൃതം]]&lt;br&gt;[[കുയി ഭാഷ|കുയി]]&lt;br&gt;[[കുവി ഭാഷ|കുവി]]&lt;br&gt;[[മണ്ഡ ഭാഷ|മണ്ഡ]]&lt;br&gt;[[പെൻഗോ ഭാഷ|പെൻഗോ]]&lt;br&gt;[[ഗോണ്ടി ഭാഷ|ഗോണ്ടി]]&lt;br&gt;[[കുരുഖ് ഭാഷ|കിസാൻ കുരുഖ്]]&lt;br&gt;[[ദുരുവ ഭാഷ|ദുരുവ]]&lt;br&gt;[[സോര ഭാഷ|സോര]]&lt;br&gt;[[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]]&lt;br&gt;[[കുപിയ ഭാഷ|കുപിയ]]&lt;br&gt;[[ഛത്തീസ്‌ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]]&lt;br&gt;[[ഹൽബി ഭാഷ|ഹൽബി]]
| time        = {{circa|14-ാം നൂറ്റാണ്ട്}} – നിലവിൽ&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC |publisher=Oxford University Press |date=1998 |page=41|isbn=978-0-19-535666-3 }}&lt;/ref&gt;
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]
| fam7        = [[സിദ്ധം ലിപി]]&lt;ref name=&quot;AksharaOrthography2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rath |first1=Saraju |title=The Oriya Script: Origin, Development and Sources |date=2012 |url=https://www.academia.edu/9999923 |website=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;
| fam8        = [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;Cardona&quot;&gt;{{cite book |last1=Cardona |first1=George |last2=Jain |first2=Dhanesh |title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ |page=487 |publisher=Routledge |place=London |year=2003 |series=Routledge language family series |isbn=0-7007-1130-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy |date=1998 |page=101}}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]]&lt;br&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]&lt;br&gt;[[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;br&gt;[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;AksharaOrthography2019&quot;&gt;{{cite book |last1=McBride |first1=Catherine |last2=Joshi|first2=R. Malatesha |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography,+R.+Malatesha+Joshi,+Catherine+McBride(2019 |publisher=Springer |date=2019 |page=27|isbn=978-3-030-05977-4 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salomon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last1=Masica |first1=Colin |title=The Indo-Aryan languages |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |publisher=Cambridge University Press |date=1993 |page=143|isbn=978-0-521-29944-2 }}&lt;/ref&gt;
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B00.pdf U+0B00–U+0B7F]
| iso15924    = Orya
| sample      = [[File:Odiya Akshara.png|300px|center]]
| caption     = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഒഡിയ വർണ്ണമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| imagesize   = 
| text_sample      = [[File:Odia script.svg|250px|center]]
| text_sample_caption = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഒഡിയ ലിപിയിൽ &quot;ഒഡിയ അക്ഷര&quot; എന്ന് എഴുതിയിരിക്കുന്നു&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| footnotes   = 
| map   = [[File:Odia map.svg|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഒഡിയ സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

പ്രധാനമായും [[ഒഡിയ ഭാഷ]] എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഭാരതീയ ലിപിയാണ്]] '''ഒഡിയ ലിപി''' ({{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଲିପି}}){{efn|ഇത് ഒഡിയ അക്ഷര ({{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.}}.

[[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതവും]] മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളും എഴുതാൻ പരിമിതമായ തോതിൽ ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ [[ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ|ഔദ്യോഗിക ലിപികളിൽ]] ഒന്നാണിത്. കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] ഒരു വകഭേദത്തിൽ നിന്ന് ആയിരത്തിലധികം വർഷങ്ങളെടുത്താണ് ഒഡിയ ലിപി വികസിച്ചുവന്നത്. പ്രധാനമായും [[താളിയോല|താളിയോലകളിൽ]] എഴുതിയിരുന്നതുകൊണ്ടും, പടിഞ്ഞാറൻ-തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ അയൽ ലിപികളുടെ സ്വാധീനത്താലും, സിദ്ധം ലിപിയുടെ മുകൾഭാഗത്തെ നേർവരകൾ മാറി ഒഡിയ ലിപിക്ക് കുടയുടെ രൂപത്തിലുള്ള വ്യക്തമായ വളഞ്ഞ ആകൃതി കൈവന്നു.

ഒഡിയ ഒരു [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡ]] ലിപിയാണ്; അതായത്, ഇതിലെ എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലും അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു [[സ്വരം|സ്വരം (അകാരം)]] ഉൾച്ചേർന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ അടിസ്ഥാന സ്വരത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ പ്രത്യേക [[സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ ചിഹ്നങ്ങൾ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുകളിലോ താഴെയോ മുന്നിലോ പിന്നിലോ ആയി വരാം. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവ സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷരങ്ങളായിത്തന്നെ എഴുതുന്നു. കൂടാതെ, വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു വരുമ്പോൾ, ഓരോ അക്ഷരത്തിന്റെയും പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ കൂട്ടിയിണക്കി പ്രത്യേക [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ]] രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

പദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും വരുമ്പോൾ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിൽ അന്തർലീനമായുള്ള സ്വരം (അകാരം) ഉച്ചാരണത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു എന്നതാണ് ഒഡിയ ഭാഷയുടെയും ലിപിയുടെയും ഒരു പ്രധാന സവിശേഷത. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലും]] കാണപ്പെടുന്ന ഈ സവിശേഷത (അകാരലോപം സംഭവിക്കാത്ത അവസ്ഥ), മറ്റ് ആധുനിക [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] നിന്നും അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളിൽ]] നിന്നും ഒഡിയയെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിൽ സ്വരം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ അക്ഷരത്തിന് താഴെയായി മലയാളത്തിലെ ചന്ദ്രക്കലയ്ക്ക് സമാനമായ [[വിരാമം|ഹലന്ത് ചിഹ്നം]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.

== ചരിത്രം ==
കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] ഒരു വകഭേദത്തിൽ നിന്നാണ് കാലക്രമേണ [[ബംഗാളി-അസമീസ് ലിപി|ബംഗാളി-അസമീസ്]], [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], ഒഡിയ എന്നീ ലിപികൾ വികസിച്ചുവന്നത്. ഇതിൽ ഒഡിയ ലിപി അതിന്റെ അക്ഷരങ്ങളുടെ മുകൾഭാഗത്തെ കുടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള വ്യതിരിക്തമായ രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റി.&lt;ref name=&quot;Akshara Orthography 2019 p.27&quot;&gt;{{cite book |last1=McBride |first1=Catherine |last2=Joshi|first2=R. Malatesha |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography,+R.+Malatesha+Joshi,+Catherine+McBride(2019 |publisher=Springer |date=2019 |page=27|isbn=978-3-030-05977-4 }}&lt;/ref&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ ലിപിയിലുള്ള]] [[ഒഡിയ ഭാഷ|ഒഡിയ ഭാഷയുടെ]] ഏറ്റവും പഴയ മാതൃക ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത് എ.ഡി. 1051-ൽ നിന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Linguistic Society of India 2014 p.96&quot;&gt;{{cite book | author=Linguistic Society of India | title=Indian Linguistics | publisher=Linguistic Society of India. | issue=v. 75, nos. 3-4 | year=2014 | url=https://books.google.com/books?id=NaYJvFu4jOwC | language=et | access-date=27 March 2020 | page=96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tripāṭhī 1962 p.&quot;&gt;{{cite book | last=Tripāṭhī | first=Kunjabihari | title=The Evolution of Oriya Language and Script | publisher=Utkal University | year=1962 | url=https://books.google.com/books?id=b8MKAQAAIAAJ | access-date=27 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Odia script in Dohakosa by Sarahapada.svg|thumb|300px|സരഹപാദൻ എഴുതിയ എ.ഡി. 1060 കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒഡിയ അക്ഷരമാലയുടെ മാതൃക]]
[[പ്രമാണം:Ananta Basudeba Temple, Bhubaneswar 19.jpg|thumb|300px|[[അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രം|അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുള്ള 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശിലാലിഖിതം. ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായ [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] വകഭേദം ഇതിൽ കാണാം]]
[[പ്രമാണം:Oriya land grant.jpg|thumb|300px|[[ഗജപതി സാമ്രാജ്യം|ഗജപതി]] ചക്രവർത്തിയായ [[പുരുഷോത്തമ ദേവൻ|പുരുഷോത്തമ ദേവന്റെ]] 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചെപ്പേട്. ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ വ്യക്തമായ രൂപീകരണം ഇതിൽ കാണാം]]

ഒഡിയ ലിപിക്ക് ഈ വളഞ്ഞ ആകൃതി ലഭിച്ചത് പ്രധാനമായും താളിയോലകളിൽ എഴുതുന്ന പതിവിൽ നിന്നാണ്. നേർവരകൾ കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുമ്പോൾ താളിയോലകൾ കീറിപ്പോകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് എഴുത്തുകാർ വക്രരൂപത്തിലുള്ള ശൈലി സ്വീകരിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.omniglot.com/writing/oriya.htm |title=Odia alphabet, pronunciation and language |publisher=Omniglot.com |access-date=14 June 2012 }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Development of Orissan scripts.jpg|thumb|400px|ഒഡിയ ലിപികളുടെ വികാസം]]

ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളെപ്പോലെ, ഒഡിയ ലിപിയും നാല് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിച്ചുവന്നത്. ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ, കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഇത് വ്യക്തമാകുന്നു:

# പ്രാചീന ഒഡിയ (എ.ഡി. 7 - 9 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# മധ്യകാല ഒഡിയ (എ.ഡി. 10 - 12 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# പരിവർത്തനകാല ഒഡിയ (എ.ഡി. 12 - 14 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# ആധുനിക ഒഡിയ (എ.ഡി. 14 - 16 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)

ഒഡിയ ലിപിയുടെ പ്രാചീന, മധ്യകാല രൂപങ്ങളിൽ അയൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ലിപികളുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. വടക്കൻ ഒഡീഷയിൽ [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയിൽ]] നിന്നുള്ള ഗൗഡി ശൈലിയും, തെക്കൻ ഒഡീഷയിൽ [[തെലുങ്ക്-കന്നഡ അക്ഷരമാല|തെലുങ്ക്-കന്നഡ]] ലിപിയുടെ ഉരുണ്ട ശൈലിയും, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷയിൽ [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]], സിദ്ധം എന്നീ ലിപികളുടെ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശൈലിയും കലർന്നിരുന്നു. 

[[കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം|കിഴക്കൻ ഗംഗാ]], [[സോമവംശി രാജവംശം|സോമവംശി]], [[ഭൗമ-കര രാജവംശം|ഭൗമ-കര]] തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത രാജവംശങ്ങളുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ശിലാശാസനങ്ങൾ, ക്ഷേത്ര ലിഖിതങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ, നാണയങ്ങൾ, താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എന്നിവ ലിപിയുടെ വികാസത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ കാണിച്ചുതരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്:
* 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ (എ.ഡി. 1051) ഉർജാം ശിലാലിഖിതമാണ് ഒഡിയ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴയ മാതൃകകളിലൊന്ന്. 
* ഭുവനേശ്വറിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുത്ത 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമൻ|നരസിംഹദേവന്റെ]] ഇരുഭാഷാ ശിലാലിഖിതത്തിൽ വലതുവശത്ത് പഴയ ഒഡിയ ലിപിയും ഇടതുവശത്ത് ഗ്രന്ഥ ലിപിയിലുള്ള തമിഴ് ഭാഷയുമുണ്ട്.
* 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[അനന്തവർമ്മൻ ചോഡഗംഗ|അനന്തവർമ്മന്റെ]] ഖിലോർ ലിഖിതത്തിൽ ആധുനിക അക്ഷരങ്ങളോട് സാമ്യമുള്ള പ്രാചീന ഒഡിയ ലിപിയുടെ (ഗൗഡി) രൂപം കാണാം.&lt;ref name=&quot;Cardona&quot; /&gt;
* 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ഗജപതി സാമ്രാജ്യം|ഗജപതി]] രാജാവായ [[പുരുഷോത്തമ ദേവൻ|പുരുഷോത്തമദേവന്റെ]] ചെമ്പുമഴുവിൽ കൊത്തിയ ഭൂദാന രേഖയിൽ ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ വ്യക്തമായ ആദ്യകാല പതിപ്പ് കാണാം.

14, 15 നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ ഈ പ്രദേശത്ത് താളിയോലകളിലെ എഴുത്തുസംസ്കാരം വ്യാപകമായതോടെയാണ് ഒഡിയ ലിപി അതിന്റെ തനതായ കുടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കൊളുത്ത് രൂപം പൂർണ്ണമായി കൈവരിക്കുന്നത്. താളിയോലകൾ കാലക്രമേണ നശിച്ചുപോകുന്നവയായതിനാൽ 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതികളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. എ.ഡി. 1494-ൽ പൂർത്തിയാക്കിയതെന്ന് കരുതുന്ന ഒഡീഷ സ്റ്റേറ്റ് മ്യൂസിയത്തിലെ 'അഭിനവ ഗീത ഗോവിന്ദം', 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] '[[ഗീത ഗോവിന്ദം|ഗീത ഗോവിന്ദം]]' എന്നിവ ലഭ്യമായ പഴയ താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rath |first1=Saraju |title=The Oriya Script: Origin, Development and Sources |date=2012 |url=https://www.academia.edu/9999923 |website=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;

പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാനാണ് ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത ഭാഷയ്ക്കും]], ഛത്തീസ്ഗഢിന്റെ കിഴക്കൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിൽ [[ഛത്തീസ്‌ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]] എഴുതാനും ചില കാലങ്ങളിൽ ഒഡിയ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dsal&quot;&gt;{{cite web |title=LSI Vol-6 |publisher=dsal |page=33 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=6&amp;pages=286#page/33/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

== വർണ്ണമാല ==
{{main|ഒഡിയ അക്ഷരമാലെ}}
{{further|അക്ഷരമാലെ}}
ഒഡിയ അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും [[സ്വരം|സ്വരങ്ങൾ]] ({{lang|or|ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ}}), [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] ({{lang|or|ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ}}) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുള്ള അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് ഭാരതീയ ഭാഷകളെപ്പോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് എഴുതുന്ന ഈ [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡാ ലിപിയിൽ]], വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] (മാത്രകൾ) ചേർത്താണ് പദങ്ങളും [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങളും]] രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഒഡിയയിൽ അക്ഷരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ {{lang|or|ଅକ୍ଷର}} (അക്ഷര), {{lang|or|ବର୍ଣ୍ଣ}} (വർണ്ണ) എന്നീ വാക്കുകളാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ദൃശ്യവും ശ്രാവ്യവുമായ പ്രതിനിധാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഓരോ അക്ഷരത്തിനും അതിന്റേതായ ആകൃതിയും ശബ്ദവുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;color:darkred;text-align:center;&quot;
|+ [[ഒഡിയ ലിപി]] (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}}})
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അ]]|ch={{large|ଅ}}|ipa=ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ആ]]|ch={{large|ଆ}}|ipa=aː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഇ]]|ch={{large|ଇ}}|ipa=i}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഈ]]|ch={{large|ଈ}}|ipa=iː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഉ]]|ch={{large|ଉ}}|ipa=u}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഊ]]|ch={{large|ଊ}}|ipa=uː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഋ]]|ch={{large|ଋ}}|ipa=ru}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[എ]]|ch={{large|ଏ}}|ipa=e}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഐ]]|ch={{large|ଐ}}|ipa=ɔi}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഒ]]|ch={{large|ଓ}}|ipa=o}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഔ]]|ch={{large|ଔ}}|ipa=ɔu}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അം]]|ch={{large|ଅଂ}}|ipa=ɔm̃}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അഃ]]|ch={{large|ଅଃ}}|ipa=ɔh}}
|
|
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ക]]|ch={{large|କ}}|ipa=kɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഖ]]|ch={{large|ଖ}}|ipa=kʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഗ]]|ch={{large|ଗ}}|ipa=gɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഘ]]|ch={{large|ଘ}}|ipa=gʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ങ]]|ch={{large|ଙ}}|ipa=ŋɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ച]]|ch={{large|ଚ}}|ipa=t͡ʃɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഛ]]|ch={{large|ଛ}}|ipa=t͡ʃʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ജ]]|ch={{large|ଜ}}|ipa=d͡ʒɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഝ]]|ch={{large|ଝ}}|ipa=d͡ʒʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഞ]]|ch={{large|ଞ}}|ipa=ɲɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ട]]|ch={{large|ଟ}}|ipa=ʈɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഠ]]|ch={{large|ଠ}}|ipa=ʈʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഡ]]|ch={{large|ଡ}}|ipa=ɖɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഢ]]|ch={{large|ଢ}}|ipa=ɖʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ണ]]|ch={{large|ଣ}}|ipa=ɳɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ത]]|ch={{large|ତ}}|ipa=t̪ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഥ]]|ch={{large|ଥ}}|ipa=t̪ʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ദ]]|ch={{large|ଦ}}|ipa=d̪ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ധ]]|ch={{large|ଧ}}|ipa=d̪ʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ന]]|ch={{large|ନ}}|ipa=n̪ɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[പ]]|ch={{large|ପ}}|ipa=pɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഫ]]|ch={{large|ଫ}}|ipa=pʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ബ]]|ch={{large|ବ}}|ipa=bɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഭ]]|ch={{large|ଭ}}|ipa=bʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[മ]]|ch={{large|ମ}}|ipa=mɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[യ]]|ch={{large|ଯ}}|ipa=d͡ʒɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[യ]]|ch={{large|ୟ}}|ipa=jɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ര]]|ch={{large|ର}}|ipa=ɾɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ല]]|ch={{large|ଲ}}|ipa=lɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ള]]|ch={{large|ଳ}}|ipa=ɭɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[വ]]|ch={{large|ୱ}}|ipa=wɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ശ]]|ch={{large|ଶ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഷ]]|ch={{large|ଷ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[സ]]|ch={{large|ସ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഹ]]|ch={{large|ହ}}|ipa=hɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ള]]|ch={{large|କ୍ଷ}}|ipa=kʰsɔ}}
|
|
|
|
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| അക്കങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ସଂଖ୍ୟା}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ശൂന്യ)&lt;/small&gt;|tops=ଶୂନ୍ୟ|l=or|s=orya|ml=0|ch={{large|୦}}|note=പൂജ്യം}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഏക)&lt;/small&gt;|tops=ଏକ|l=or|s=orya|ml=1|ch={{large|୧}}|note=ഒന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ദുയി)&lt;/small&gt;|tops=ଦୁଇ|l=or|s=orya|ml=2|ch={{large|୨}}|note=രണ്ട്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(തിനി)&lt;/small&gt;|tops=ତିନି|l=or|s=orya|ml=3|ch={{large|୩}}|note=മൂന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ചാരി)&lt;/small&gt;|tops=ଚାରି|l=or|s=orya|ml=4|ch={{large|୪}}|note=നാല്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(പാഞ്ച)&lt;/small&gt;|tops=ପାଞ୍ଚ|l=or|s=orya|ml=5|ch={{large|୫}}|note=അഞ്ച്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഛഅ)&lt;/small&gt;|tops=ଛଅ|l=or|s=orya|ml=6|ch={{large|୬}}|note=ആറ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(സാത)&lt;/small&gt;|tops=ସାତ|l=or|s=orya|ml=7|ch={{large|୭}}|note=ഏഴ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ആഠ)&lt;/small&gt;|tops=ଆଠ|l=or|s=orya|ml=8|ch={{large|୮}}|note=എട്ട്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നഅ)&lt;/small&gt;|tops=ନଅ|l=or|s=orya|ml=9|ch={{large|୯}}|note=ഒമ്പത്}}
|}
== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ==

== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ==

== സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ==
{{main|ഒഡിയ സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}
{{further|സ്വരചിഹ്നം}}

== കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ==
{{main|ഒഡിയ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ}}
{{further|കൂട്ടക്ഷരം}}

=== യൂണിക്കോഡ്‌ ===

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}</text>
      <sha1>2kcp718ic57ocdkdyeokt03dja483rv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614071</id>
      <parentid>4614070</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T22:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4614071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28911" sha1="5scv7my7xr4fcx9quas8hkvnqlsm9dh" xml:space="preserve">{{Short description|പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപി}}
{{Distinguish|നവോറിയ ഫുലോ ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഒഡിയ ലിപി
| altname     = {{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[ഒഡിയ]]&lt;br&gt;[[സംസ്കൃതം]]&lt;br&gt;[[കുയി ഭാഷ|കുയി]]&lt;br&gt;[[കുവി ഭാഷ|കുവി]]&lt;br&gt;[[മണ്ഡ ഭാഷ|മണ്ഡ]]&lt;br&gt;[[പെൻഗോ ഭാഷ|പെൻഗോ]]&lt;br&gt;[[ഗോണ്ടി ഭാഷ|ഗോണ്ടി]]&lt;br&gt;[[കുരുഖ് ഭാഷ|കിസാൻ കുരുഖ്]]&lt;br&gt;[[ദുരുവ ഭാഷ|ദുരുവ]]&lt;br&gt;[[സോര ഭാഷ|സോര]]&lt;br&gt;[[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]]&lt;br&gt;[[കുപിയ ഭാഷ|കുപിയ]]&lt;br&gt;[[ഛത്തീസ്‌ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]]&lt;br&gt;[[ഹൽബി ഭാഷ|ഹൽബി]]
| time        = {{circa|14-ാം നൂറ്റാണ്ട്}} – നിലവിൽ&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC |publisher=Oxford University Press |date=1998 |page=41|isbn=978-0-19-535666-3 }}&lt;/ref&gt;
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]
| fam7        = [[സിദ്ധം ലിപി]]&lt;ref name=&quot;AksharaOrthography2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rath |first1=Saraju |title=The Oriya Script: Origin, Development and Sources |date=2012 |url=https://www.academia.edu/9999923 |website=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;
| fam8        = [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;Cardona&quot;&gt;{{cite book |last1=Cardona |first1=George |last2=Jain |first2=Dhanesh |title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ |page=487 |publisher=Routledge |place=London |year=2003 |series=Routledge language family series |isbn=0-7007-1130-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy |date=1998 |page=101}}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]]&lt;br&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]&lt;br&gt;[[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;br&gt;[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;AksharaOrthography2019&quot;&gt;{{cite book |last1=McBride |first1=Catherine |last2=Joshi|first2=R. Malatesha |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography,+R.+Malatesha+Joshi,+Catherine+McBride(2019 |publisher=Springer |date=2019 |page=27|isbn=978-3-030-05977-4 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salomon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last1=Masica |first1=Colin |title=The Indo-Aryan languages |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |publisher=Cambridge University Press |date=1993 |page=143|isbn=978-0-521-29944-2 }}&lt;/ref&gt;
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B00.pdf U+0B00–U+0B7F]
| iso15924    = Orya
| sample      = [[File:Odiya Akshara.png|300px|center]]
| caption     = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഒഡിയ വർണ്ണമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| imagesize   = 
| text_sample      = [[File:Odia script.svg|250px|center]]
| text_sample_caption = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഒഡിയ ലിപിയിൽ &quot;ഒഡിയ അക്ഷര&quot; എന്ന് എഴുതിയിരിക്കുന്നു&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| footnotes   = 
| map   = [[File:Odia map.svg|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഒഡിയ സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

പ്രധാനമായും [[ഒഡിയ|ഒഡിയ ഭാഷ]] എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഭാരതീയ ലിപിയാണ്]] '''ഒഡിയ ലിപി''' ({{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଲିପି}}){{efn|ഇത് ഒഡിയ അക്ഷര ({{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.}}.

[[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതവും]] മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളും എഴുതാൻ പരിമിതമായ തോതിൽ ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ [[ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ|ഔദ്യോഗിക ലിപികളിൽ]] ഒന്നാണിത്. കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] ഒരു വകഭേദത്തിൽ നിന്ന് ആയിരത്തിലധികം വർഷങ്ങളെടുത്താണ് ഒഡിയ ലിപി വികസിച്ചുവന്നത്. പ്രധാനമായും [[താളിയോല|താളിയോലകളിൽ]] എഴുതിയിരുന്നതുകൊണ്ടും, പടിഞ്ഞാറൻ-തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ അയൽ ലിപികളുടെ സ്വാധീനത്താലും, സിദ്ധം ലിപിയുടെ മുകൾഭാഗത്തെ നേർവരകൾ മാറി ഒഡിയ ലിപിക്ക് കുടയുടെ രൂപത്തിലുള്ള വ്യക്തമായ വളഞ്ഞ ആകൃതി കൈവന്നു.

ഒഡിയ ഒരു [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡ]] ലിപിയാണ്; അതായത്, ഇതിലെ എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലും അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു [[സ്വരം|സ്വരം (അകാരം)]] ഉൾച്ചേർന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ അടിസ്ഥാന സ്വരത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ പ്രത്യേക [[സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ ചിഹ്നങ്ങൾ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുകളിലോ താഴെയോ മുന്നിലോ പിന്നിലോ ആയി വരാം. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവ സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷരങ്ങളായിത്തന്നെ എഴുതുന്നു. കൂടാതെ, വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു വരുമ്പോൾ, ഓരോ അക്ഷരത്തിന്റെയും പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ കൂട്ടിയിണക്കി പ്രത്യേക [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ]] രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

പദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും വരുമ്പോൾ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിൽ അന്തർലീനമായുള്ള സ്വരം (അകാരം) ഉച്ചാരണത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു എന്നതാണ് ഒഡിയ ഭാഷയുടെയും ലിപിയുടെയും ഒരു പ്രധാന സവിശേഷത. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലും]] കാണപ്പെടുന്ന ഈ സവിശേഷത (അകാരലോപം സംഭവിക്കാത്ത അവസ്ഥ), മറ്റ് ആധുനിക [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] നിന്നും അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളിൽ]] നിന്നും ഒഡിയയെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിൽ സ്വരം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ അക്ഷരത്തിന് താഴെയായി മലയാളത്തിലെ ചന്ദ്രക്കലയ്ക്ക് സമാനമായ [[വിരാമം|ഹലന്ത് ചിഹ്നം]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.

== ചരിത്രം ==
കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] ഒരു വകഭേദത്തിൽ നിന്നാണ് കാലക്രമേണ [[ബംഗാളി-അസമീസ് ലിപി|ബംഗാളി-അസമീസ്]], [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], ഒഡിയ എന്നീ ലിപികൾ വികസിച്ചുവന്നത്. ഇതിൽ ഒഡിയ ലിപി അതിന്റെ അക്ഷരങ്ങളുടെ മുകൾഭാഗത്തെ കുടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള വ്യതിരിക്തമായ രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റി.&lt;ref name=&quot;Akshara Orthography 2019 p.27&quot;&gt;{{cite book |last1=McBride |first1=Catherine |last2=Joshi|first2=R. Malatesha |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography,+R.+Malatesha+Joshi,+Catherine+McBride(2019 |publisher=Springer |date=2019 |page=27|isbn=978-3-030-05977-4 }}&lt;/ref&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ ലിപിയിലുള്ള]] [[ഒഡിയ ഭാഷ|ഒഡിയ ഭാഷയുടെ]] ഏറ്റവും പഴയ മാതൃക ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത് എ.ഡി. 1051-ൽ നിന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Linguistic Society of India 2014 p.96&quot;&gt;{{cite book | author=Linguistic Society of India | title=Indian Linguistics | publisher=Linguistic Society of India. | issue=v. 75, nos. 3-4 | year=2014 | url=https://books.google.com/books?id=NaYJvFu4jOwC | language=et | access-date=27 March 2020 | page=96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tripāṭhī 1962 p.&quot;&gt;{{cite book | last=Tripāṭhī | first=Kunjabihari | title=The Evolution of Oriya Language and Script | publisher=Utkal University | year=1962 | url=https://books.google.com/books?id=b8MKAQAAIAAJ | access-date=27 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Odia script in Dohakosa by Sarahapada.svg|thumb|300px|സരഹപാദൻ എഴുതിയ എ.ഡി. 1060 കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒഡിയ അക്ഷരമാലയുടെ മാതൃക]]
[[പ്രമാണം:Ananta Basudeba Temple, Bhubaneswar 19.jpg|thumb|300px|[[അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രം|അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുള്ള 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശിലാലിഖിതം. ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായ [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] വകഭേദം ഇതിൽ കാണാം]]
[[പ്രമാണം:Oriya land grant.jpg|thumb|300px|[[ഗജപതി സാമ്രാജ്യം|ഗജപതി]] ചക്രവർത്തിയായ [[പുരുഷോത്തമ ദേവൻ|പുരുഷോത്തമ ദേവന്റെ]] 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചെപ്പേട്. ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ വ്യക്തമായ രൂപീകരണം ഇതിൽ കാണാം]]

ഒഡിയ ലിപിക്ക് ഈ വളഞ്ഞ ആകൃതി ലഭിച്ചത് പ്രധാനമായും താളിയോലകളിൽ എഴുതുന്ന പതിവിൽ നിന്നാണ്. നേർവരകൾ കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുമ്പോൾ താളിയോലകൾ കീറിപ്പോകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് എഴുത്തുകാർ വക്രരൂപത്തിലുള്ള ശൈലി സ്വീകരിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.omniglot.com/writing/oriya.htm |title=Odia alphabet, pronunciation and language |publisher=Omniglot.com |access-date=14 June 2012 }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Development of Orissan scripts.jpg|thumb|400px|ഒഡിയ ലിപികളുടെ വികാസം]]

ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളെപ്പോലെ, ഒഡിയ ലിപിയും നാല് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിച്ചുവന്നത്. ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ, കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഇത് വ്യക്തമാകുന്നു:

# പ്രാചീന ഒഡിയ (എ.ഡി. 7 - 9 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# മധ്യകാല ഒഡിയ (എ.ഡി. 10 - 12 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# പരിവർത്തനകാല ഒഡിയ (എ.ഡി. 12 - 14 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# ആധുനിക ഒഡിയ (എ.ഡി. 14 - 16 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)

ഒഡിയ ലിപിയുടെ പ്രാചീന, മധ്യകാല രൂപങ്ങളിൽ അയൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ലിപികളുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. വടക്കൻ ഒഡീഷയിൽ [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയിൽ]] നിന്നുള്ള ഗൗഡി ശൈലിയും, തെക്കൻ ഒഡീഷയിൽ [[തെലുങ്ക്-കന്നഡ അക്ഷരമാല|തെലുങ്ക്-കന്നഡ]] ലിപിയുടെ ഉരുണ്ട ശൈലിയും, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷയിൽ [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]], സിദ്ധം എന്നീ ലിപികളുടെ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശൈലിയും കലർന്നിരുന്നു. 

[[കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം|കിഴക്കൻ ഗംഗാ]], [[സോമവംശി രാജവംശം|സോമവംശി]], [[ഭൗമ-കര രാജവംശം|ഭൗമ-കര]] തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത രാജവംശങ്ങളുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ശിലാശാസനങ്ങൾ, ക്ഷേത്ര ലിഖിതങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ, നാണയങ്ങൾ, താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എന്നിവ ലിപിയുടെ വികാസത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ കാണിച്ചുതരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്:
* 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ (എ.ഡി. 1051) ഉർജാം ശിലാലിഖിതമാണ് ഒഡിയ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴയ മാതൃകകളിലൊന്ന്. 
* ഭുവനേശ്വറിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുത്ത 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമൻ|നരസിംഹദേവന്റെ]] ഇരുഭാഷാ ശിലാലിഖിതത്തിൽ വലതുവശത്ത് പഴയ ഒഡിയ ലിപിയും ഇടതുവശത്ത് ഗ്രന്ഥ ലിപിയിലുള്ള തമിഴ് ഭാഷയുമുണ്ട്.
* 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[അനന്തവർമ്മൻ ചോഡഗംഗ|അനന്തവർമ്മന്റെ]] ഖിലോർ ലിഖിതത്തിൽ ആധുനിക അക്ഷരങ്ങളോട് സാമ്യമുള്ള പ്രാചീന ഒഡിയ ലിപിയുടെ (ഗൗഡി) രൂപം കാണാം.&lt;ref name=&quot;Cardona&quot; /&gt;
* 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ഗജപതി സാമ്രാജ്യം|ഗജപതി]] രാജാവായ [[പുരുഷോത്തമ ദേവൻ|പുരുഷോത്തമദേവന്റെ]] ചെമ്പുമഴുവിൽ കൊത്തിയ ഭൂദാന രേഖയിൽ ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ വ്യക്തമായ ആദ്യകാല പതിപ്പ് കാണാം.

14, 15 നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ ഈ പ്രദേശത്ത് താളിയോലകളിലെ എഴുത്തുസംസ്കാരം വ്യാപകമായതോടെയാണ് ഒഡിയ ലിപി അതിന്റെ തനതായ കുടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കൊളുത്ത് രൂപം പൂർണ്ണമായി കൈവരിക്കുന്നത്. താളിയോലകൾ കാലക്രമേണ നശിച്ചുപോകുന്നവയായതിനാൽ 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതികളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. എ.ഡി. 1494-ൽ പൂർത്തിയാക്കിയതെന്ന് കരുതുന്ന ഒഡീഷ സ്റ്റേറ്റ് മ്യൂസിയത്തിലെ 'അഭിനവ ഗീത ഗോവിന്ദം', 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] '[[ഗീത ഗോവിന്ദം|ഗീത ഗോവിന്ദം]]' എന്നിവ ലഭ്യമായ പഴയ താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rath |first1=Saraju |title=The Oriya Script: Origin, Development and Sources |date=2012 |url=https://www.academia.edu/9999923 |website=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;

പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാനാണ് ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത ഭാഷയ്ക്കും]], ഛത്തീസ്ഗഢിന്റെ കിഴക്കൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിൽ [[ഛത്തീസ്‌ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]] എഴുതാനും ചില കാലങ്ങളിൽ ഒഡിയ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dsal&quot;&gt;{{cite web |title=LSI Vol-6 |publisher=dsal |page=33 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=6&amp;pages=286#page/33/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

== വർണ്ണമാല ==
{{main|ഒഡിയ അക്ഷരമാലെ}}
{{further|അക്ഷരമാലെ}}
ഒഡിയ അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും [[സ്വരം|സ്വരങ്ങൾ]] ({{lang|or|ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ}}), [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] ({{lang|or|ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ}}) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുള്ള അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് ഭാരതീയ ഭാഷകളെപ്പോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് എഴുതുന്ന ഈ [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡാ ലിപിയിൽ]], വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] (മാത്രകൾ) ചേർത്താണ് പദങ്ങളും [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങളും]] രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഒഡിയയിൽ അക്ഷരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ {{lang|or|ଅକ୍ଷର}} (അക്ഷര), {{lang|or|ବର୍ଣ୍ଣ}} (വർണ്ണ) എന്നീ വാക്കുകളാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ദൃശ്യവും ശ്രാവ്യവുമായ പ്രതിനിധാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഓരോ അക്ഷരത്തിനും അതിന്റേതായ ആകൃതിയും ശബ്ദവുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;color:darkred;text-align:center;&quot;
|+ [[ഒഡിയ ലിപി]] (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}}})
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അ]]|ch={{large|ଅ}}|ipa=ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ആ]]|ch={{large|ଆ}}|ipa=aː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഇ]]|ch={{large|ଇ}}|ipa=i}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഈ]]|ch={{large|ଈ}}|ipa=iː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഉ]]|ch={{large|ଉ}}|ipa=u}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഊ]]|ch={{large|ଊ}}|ipa=uː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഋ]]|ch={{large|ଋ}}|ipa=ru}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[എ]]|ch={{large|ଏ}}|ipa=e}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഐ]]|ch={{large|ଐ}}|ipa=ɔi}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഒ]]|ch={{large|ଓ}}|ipa=o}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഔ]]|ch={{large|ଔ}}|ipa=ɔu}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അം]]|ch={{large|ଅଂ}}|ipa=ɔm̃}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അഃ]]|ch={{large|ଅଃ}}|ipa=ɔh}}
|
|
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ക]]|ch={{large|କ}}|ipa=kɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഖ]]|ch={{large|ଖ}}|ipa=kʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഗ]]|ch={{large|ଗ}}|ipa=gɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഘ]]|ch={{large|ଘ}}|ipa=gʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ങ]]|ch={{large|ଙ}}|ipa=ŋɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ച]]|ch={{large|ଚ}}|ipa=t͡ʃɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഛ]]|ch={{large|ଛ}}|ipa=t͡ʃʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ജ]]|ch={{large|ଜ}}|ipa=d͡ʒɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഝ]]|ch={{large|ଝ}}|ipa=d͡ʒʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഞ]]|ch={{large|ଞ}}|ipa=ɲɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ട]]|ch={{large|ଟ}}|ipa=ʈɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഠ]]|ch={{large|ଠ}}|ipa=ʈʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഡ]]|ch={{large|ଡ}}|ipa=ɖɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഢ]]|ch={{large|ଢ}}|ipa=ɖʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ണ]]|ch={{large|ଣ}}|ipa=ɳɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ത]]|ch={{large|ତ}}|ipa=t̪ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഥ]]|ch={{large|ଥ}}|ipa=t̪ʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ദ]]|ch={{large|ଦ}}|ipa=d̪ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ധ]]|ch={{large|ଧ}}|ipa=d̪ʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ന]]|ch={{large|ନ}}|ipa=n̪ɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[പ]]|ch={{large|ପ}}|ipa=pɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഫ]]|ch={{large|ଫ}}|ipa=pʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ബ]]|ch={{large|ବ}}|ipa=bɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഭ]]|ch={{large|ଭ}}|ipa=bʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[മ]]|ch={{large|ମ}}|ipa=mɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[യ]]|ch={{large|ଯ}}|ipa=d͡ʒɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[യ]]|ch={{large|ୟ}}|ipa=jɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ര]]|ch={{large|ର}}|ipa=ɾɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ല]]|ch={{large|ଲ}}|ipa=lɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ള]]|ch={{large|ଳ}}|ipa=ɭɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[വ]]|ch={{large|ୱ}}|ipa=wɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ശ]]|ch={{large|ଶ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഷ]]|ch={{large|ଷ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[സ]]|ch={{large|ସ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഹ]]|ch={{large|ହ}}|ipa=hɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ള]]|ch={{large|କ୍ଷ}}|ipa=kʰsɔ}}
|
|
|
|
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| അക്കങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ସଂଖ୍ୟା}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ശൂന്യ)&lt;/small&gt;|tops=ଶୂନ୍ୟ|l=or|s=orya|ml=0|ch={{large|୦}}|note=പൂജ്യം}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഏക)&lt;/small&gt;|tops=ଏକ|l=or|s=orya|ml=1|ch={{large|୧}}|note=ഒന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ദുയി)&lt;/small&gt;|tops=ଦୁଇ|l=or|s=orya|ml=2|ch={{large|୨}}|note=രണ്ട്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(തിനി)&lt;/small&gt;|tops=ତିନି|l=or|s=orya|ml=3|ch={{large|୩}}|note=മൂന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ചാരി)&lt;/small&gt;|tops=ଚାରି|l=or|s=orya|ml=4|ch={{large|୪}}|note=നാല്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(പാഞ്ച)&lt;/small&gt;|tops=ପାଞ୍ଚ|l=or|s=orya|ml=5|ch={{large|୫}}|note=അഞ്ച്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഛഅ)&lt;/small&gt;|tops=ଛଅ|l=or|s=orya|ml=6|ch={{large|୬}}|note=ആറ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(സാത)&lt;/small&gt;|tops=ସାତ|l=or|s=orya|ml=7|ch={{large|୭}}|note=ഏഴ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ആഠ)&lt;/small&gt;|tops=ଆଠ|l=or|s=orya|ml=8|ch={{large|୮}}|note=എട്ട്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നഅ)&lt;/small&gt;|tops=ନଅ|l=or|s=orya|ml=9|ch={{large|୯}}|note=ഒമ്പത്}}
|}
== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ==

== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ==

== സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ==
{{main|ഒഡിയ സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}
{{further|സ്വരചിഹ്നം}}

== കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ==
{{main|ഒഡിയ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ}}
{{further|കൂട്ടക്ഷരം}}

=== യൂണിക്കോഡ്‌ ===

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}</text>
      <sha1>5scv7my7xr4fcx9quas8hkvnqlsm9dh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614072</id>
      <parentid>4614071</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T22:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ചരിത്രം */</comment>
      <origin>4614072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28777" sha1="9ma7g6wyd89kvv6uhoq2dfvdufgvwi5" xml:space="preserve">{{Short description|പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപി}}
{{Distinguish|നവോറിയ ഫുലോ ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = ഒഡിയ ലിപി
| altname     = {{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| languages   = [[ഒഡിയ]]&lt;br&gt;[[സംസ്കൃതം]]&lt;br&gt;[[കുയി ഭാഷ|കുയി]]&lt;br&gt;[[കുവി ഭാഷ|കുവി]]&lt;br&gt;[[മണ്ഡ ഭാഷ|മണ്ഡ]]&lt;br&gt;[[പെൻഗോ ഭാഷ|പെൻഗോ]]&lt;br&gt;[[ഗോണ്ടി ഭാഷ|ഗോണ്ടി]]&lt;br&gt;[[കുരുഖ് ഭാഷ|കിസാൻ കുരുഖ്]]&lt;br&gt;[[ദുരുവ ഭാഷ|ദുരുവ]]&lt;br&gt;[[സോര ഭാഷ|സോര]]&lt;br&gt;[[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]]&lt;br&gt;[[കുപിയ ഭാഷ|കുപിയ]]&lt;br&gt;[[ഛത്തീസ്‌ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]]&lt;br&gt;[[ഹൽബി ഭാഷ|ഹൽബി]]
| time        = {{circa|14-ാം നൂറ്റാണ്ട്}} – നിലവിൽ&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC |publisher=Oxford University Press |date=1998 |page=41|isbn=978-0-19-535666-3 }}&lt;/ref&gt;
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[ഗുപ്ത ലിപി]]
| fam7        = [[സിദ്ധം ലിപി]]&lt;ref name=&quot;AksharaOrthography2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rath |first1=Saraju |title=The Oriya Script: Origin, Development and Sources |date=2012 |url=https://www.academia.edu/9999923 |website=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;
| fam8        = [[ഗൗഡി ലിപി]]&lt;ref name=&quot;Cardona&quot;&gt;{{cite book |last1=Cardona |first1=George |last2=Jain |first2=Dhanesh |title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ |page=487 |publisher=Routledge |place=London |year=2003 |series=Routledge language family series |isbn=0-7007-1130-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salomon&quot;&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy |date=1998 |page=101}}&lt;/ref&gt;
| sisters     = [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]]&lt;br&gt;[[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]]&lt;br&gt;[[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]]&lt;br&gt;[[നേപ്പാളി ലിപികൾ|നേപ്പാളി]]&lt;ref name=&quot;AksharaOrthography2019&quot;&gt;{{cite book |last1=McBride |first1=Catherine |last2=Joshi|first2=R. Malatesha |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography,+R.+Malatesha+Joshi,+Catherine+McBride(2019 |publisher=Springer |date=2019 |page=27|isbn=978-3-030-05977-4 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salomon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masica&quot;&gt;{{cite book |last1=Masica |first1=Colin |title=The Indo-Aryan languages |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC |publisher=Cambridge University Press |date=1993 |page=143|isbn=978-0-521-29944-2 }}&lt;/ref&gt;
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B00.pdf U+0B00–U+0B7F]
| iso15924    = Orya
| sample      = [[File:Odiya Akshara.png|300px|center]]
| caption     = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഒഡിയ വർണ്ണമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| imagesize   = 
| text_sample      = [[File:Odia script.svg|250px|center]]
| text_sample_caption = &lt;center&gt;&lt;small&gt;ഒഡിയ ലിപിയിൽ &quot;ഒഡിയ അക്ഷര&quot; എന്ന് എഴുതിയിരിക്കുന്നു&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| footnotes   = 
| map   = [[File:Odia map.svg|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഒഡിയ സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

പ്രധാനമായും [[ഒഡിയ|ഒഡിയ ഭാഷ]] എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഭാരതീയ ലിപിയാണ്]] '''ഒഡിയ ലിപി''' ({{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଲିପି}}){{efn|ഇത് ഒഡിയ അക്ഷര ({{lang|or|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.}}.

[[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതവും]] മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളും എഴുതാൻ പരിമിതമായ തോതിൽ ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ [[ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ|ഔദ്യോഗിക ലിപികളിൽ]] ഒന്നാണിത്. കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] ഒരു വകഭേദത്തിൽ നിന്ന് ആയിരത്തിലധികം വർഷങ്ങളെടുത്താണ് ഒഡിയ ലിപി വികസിച്ചുവന്നത്. പ്രധാനമായും [[താളിയോല|താളിയോലകളിൽ]] എഴുതിയിരുന്നതുകൊണ്ടും, പടിഞ്ഞാറൻ-തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ അയൽ ലിപികളുടെ സ്വാധീനത്താലും, സിദ്ധം ലിപിയുടെ മുകൾഭാഗത്തെ നേർവരകൾ മാറി ഒഡിയ ലിപിക്ക് കുടയുടെ രൂപത്തിലുള്ള വ്യക്തമായ വളഞ്ഞ ആകൃതി കൈവന്നു.

ഒഡിയ ഒരു [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡ]] ലിപിയാണ്; അതായത്, ഇതിലെ എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലും അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു [[സ്വരം|സ്വരം (അകാരം)]] ഉൾച്ചേർന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ അടിസ്ഥാന സ്വരത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ പ്രത്യേക [[സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ ചിഹ്നങ്ങൾ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുകളിലോ താഴെയോ മുന്നിലോ പിന്നിലോ ആയി വരാം. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവ സ്വതന്ത്രമായ സ്വരാക്ഷരങ്ങളായിത്തന്നെ എഴുതുന്നു. കൂടാതെ, വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു വരുമ്പോൾ, ഓരോ അക്ഷരത്തിന്റെയും പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ കൂട്ടിയിണക്കി പ്രത്യേക [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ]] രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

പദങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും വരുമ്പോൾ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിൽ അന്തർലീനമായുള്ള സ്വരം (അകാരം) ഉച്ചാരണത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു എന്നതാണ് ഒഡിയ ഭാഷയുടെയും ലിപിയുടെയും ഒരു പ്രധാന സവിശേഷത. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലും]] കാണപ്പെടുന്ന ഈ സവിശേഷത (അകാരലോപം സംഭവിക്കാത്ത അവസ്ഥ), മറ്റ് ആധുനിക [[ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ|ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ]] നിന്നും അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളിൽ]] നിന്നും ഒഡിയയെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിൽ സ്വരം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ അക്ഷരത്തിന് താഴെയായി മലയാളത്തിലെ ചന്ദ്രക്കലയ്ക്ക് സമാനമായ [[വിരാമം|ഹലന്ത് ചിഹ്നം]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.

== ചരിത്രം ==
കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] ഒരു വകഭേദത്തിൽ നിന്നാണ് കാലക്രമേണ [[ബംഗാളി-അസമീസ് ലിപി|ബംഗാളി-അസമീസ്]], [[തിർഹുത ലിപി|തിർഹുത]], ഒഡിയ എന്നീ ലിപികൾ വികസിച്ചുവന്നത്. ഇതിൽ ഒഡിയ ലിപി അതിന്റെ അക്ഷരങ്ങളുടെ മുകൾഭാഗത്തെ കുടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള വ്യതിരിക്തമായ രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റി.&lt;ref name=&quot;Akshara Orthography 2019 p.27&quot;&gt;{{cite book |last1=McBride |first1=Catherine |last2=Joshi|first2=R. Malatesha |title=Handbook of Literacy in Akshara Orthography |url=https://books.google.com/books?id=n_ecDwAAQBAJ&amp;q=Handbook+of+Literacy+in+Akshara+Orthography,+R.+Malatesha+Joshi,+Catherine+McBride(2019 |publisher=Springer |date=2019 |page=27|isbn=978-3-030-05977-4 }}&lt;/ref&gt; [[കലിംഗ ലിപി|കലിംഗ ലിപിയിലുള്ള]] [[ഒഡിയ ഭാഷ|ഒഡിയ ഭാഷയുടെ]] ഏറ്റവും പഴയ മാതൃക ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത് എ.ഡി. 1051-ൽ നിന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;Linguistic Society of India 2014 p.96&quot;&gt;{{cite book | author=Linguistic Society of India | title=Indian Linguistics | publisher=Linguistic Society of India. | issue=v. 75, nos. 3-4 | year=2014 | url=https://books.google.com/books?id=NaYJvFu4jOwC | language=et | access-date=27 March 2020 | page=96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tripāṭhī 1962 p.&quot;&gt;{{cite book | last=Tripāṭhī | first=Kunjabihari | title=The Evolution of Oriya Language and Script | publisher=Utkal University | year=1962 | url=https://books.google.com/books?id=b8MKAQAAIAAJ | access-date=27 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Odia script in Dohakosa by Sarahapada.svg|thumb|300px|സരഹപാദൻ എഴുതിയ എ.ഡി. 1060 കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒഡിയ അക്ഷരമാലയുടെ മാതൃക]]
[[പ്രമാണം:Ananta Basudeba Temple, Bhubaneswar 19.jpg|thumb|300px|[[അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രം|അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുള്ള 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശിലാലിഖിതം. ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ മുൻഗാമിയായ [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയുടെ]] വകഭേദം ഇതിൽ കാണാം]]
[[പ്രമാണം:Oriya land grant.jpg|thumb|300px|[[ഗജപതി സാമ്രാജ്യം|ഗജപതി]] ചക്രവർത്തിയായ [[പുരുഷോത്തമ ദേവൻ|പുരുഷോത്തമ ദേവന്റെ]] 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചെപ്പേട്. ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ വ്യക്തമായ രൂപീകരണം ഇതിൽ കാണാം]]

ഒഡിയ ലിപിക്ക് ഈ വളഞ്ഞ ആകൃതി ലഭിച്ചത് പ്രധാനമായും താളിയോലകളിൽ എഴുതുന്ന പതിവിൽ നിന്നാണ്. നേർവരകൾ കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുമ്പോൾ താളിയോലകൾ കീറിപ്പോകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് എഴുത്തുകാർ വക്രരൂപത്തിലുള്ള ശൈലി സ്വീകരിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.omniglot.com/writing/oriya.htm |title=Odia alphabet, pronunciation and language |publisher=Omniglot.com |access-date=14 June 2012 }}&lt;/ref&gt;

ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളെപ്പോലെ, ഒഡിയ ലിപിയും നാല് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിച്ചുവന്നത്. ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ, കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഇത് വ്യക്തമാകുന്നു:

# പ്രാചീന ഒഡിയ (എ.ഡി. 7 - 9 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# മധ്യകാല ഒഡിയ (എ.ഡി. 10 - 12 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# പരിവർത്തനകാല ഒഡിയ (എ.ഡി. 12 - 14 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)
# ആധുനിക ഒഡിയ (എ.ഡി. 14 - 16 നൂറ്റാണ്ടുകൾ)

ഒഡിയ ലിപിയുടെ പ്രാചീന, മധ്യകാല രൂപങ്ങളിൽ അയൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ലിപികളുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. വടക്കൻ ഒഡീഷയിൽ [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം ലിപിയിൽ]] നിന്നുള്ള ഗൗഡി ശൈലിയും, തെക്കൻ ഒഡീഷയിൽ [[തെലുങ്ക്-കന്നഡ അക്ഷരമാല|തെലുങ്ക്-കന്നഡ]] ലിപിയുടെ ഉരുണ്ട ശൈലിയും, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷയിൽ [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]], സിദ്ധം എന്നീ ലിപികളുടെ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശൈലിയും കലർന്നിരുന്നു. 

[[കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം|കിഴക്കൻ ഗംഗാ]], [[സോമവംശി രാജവംശം|സോമവംശി]], [[ഭൗമ-കര രാജവംശം|ഭൗമ-കര]] തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത രാജവംശങ്ങളുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ശിലാശാസനങ്ങൾ, ക്ഷേത്ര ലിഖിതങ്ങൾ, ചെപ്പേടുകൾ, നാണയങ്ങൾ, താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എന്നിവ ലിപിയുടെ വികാസത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ കാണിച്ചുതരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്:
* 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ (എ.ഡി. 1051) ഉർജാം ശിലാലിഖിതമാണ് ഒഡിയ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴയ മാതൃകകളിലൊന്ന്. 
* ഭുവനേശ്വറിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുത്ത 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമൻ|നരസിംഹദേവന്റെ]] ഇരുഭാഷാ ശിലാലിഖിതത്തിൽ വലതുവശത്ത് പഴയ ഒഡിയ ലിപിയും ഇടതുവശത്ത് ഗ്രന്ഥ ലിപിയിലുള്ള തമിഴ് ഭാഷയുമുണ്ട്.
* 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[അനന്തവർമ്മൻ ചോഡഗംഗ|അനന്തവർമ്മന്റെ]] ഖിലോർ ലിഖിതത്തിൽ ആധുനിക അക്ഷരങ്ങളോട് സാമ്യമുള്ള പ്രാചീന ഒഡിയ ലിപിയുടെ (ഗൗഡി) രൂപം കാണാം.&lt;ref name=&quot;Cardona&quot; /&gt;
* 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ഗജപതി സാമ്രാജ്യം|ഗജപതി]] രാജാവായ [[പുരുഷോത്തമ ദേവൻ|പുരുഷോത്തമദേവന്റെ]] ചെമ്പുമഴുവിൽ കൊത്തിയ ഭൂദാന രേഖയിൽ ആധുനിക ഒഡിയ ലിപിയുടെ വ്യക്തമായ ആദ്യകാല പതിപ്പ് കാണാം.

14, 15 നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ ഈ പ്രദേശത്ത് താളിയോലകളിലെ എഴുത്തുസംസ്കാരം വ്യാപകമായതോടെയാണ് ഒഡിയ ലിപി അതിന്റെ തനതായ കുടയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കൊളുത്ത് രൂപം പൂർണ്ണമായി കൈവരിക്കുന്നത്. താളിയോലകൾ കാലക്രമേണ നശിച്ചുപോകുന്നവയായതിനാൽ 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതികളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. എ.ഡി. 1494-ൽ പൂർത്തിയാക്കിയതെന്ന് കരുതുന്ന ഒഡീഷ സ്റ്റേറ്റ് മ്യൂസിയത്തിലെ 'അഭിനവ ഗീത ഗോവിന്ദം', 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] '[[ഗീത ഗോവിന്ദം|ഗീത ഗോവിന്ദം]]' എന്നിവ ലഭ്യമായ പഴയ താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rath |first1=Saraju |title=The Oriya Script: Origin, Development and Sources |date=2012 |url=https://www.academia.edu/9999923 |website=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;

പ്രധാനമായും ഒഡിയ ഭാഷ എഴുതാനാണ് ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത ഭാഷയ്ക്കും]], ഛത്തീസ്ഗഢിന്റെ കിഴക്കൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിൽ [[ഛത്തീസ്‌ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]] എഴുതാനും ചില കാലങ്ങളിൽ ഒഡിയ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dsal&quot;&gt;{{cite web |title=LSI Vol-6 |publisher=dsal |page=33 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=6&amp;pages=286#page/33/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

== വർണ്ണമാല ==
{{main|ഒഡിയ അക്ഷരമാലെ}}
{{further|അക്ഷരമാലെ}}
ഒഡിയ അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും [[സ്വരം|സ്വരങ്ങൾ]] ({{lang|or|ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ}}), [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] ({{lang|or|ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ}}) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുള്ള അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് ഭാരതീയ ഭാഷകളെപ്പോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് എഴുതുന്ന ഈ [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡാ ലിപിയിൽ]], വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] (മാത്രകൾ) ചേർത്താണ് പദങ്ങളും [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങളും]] രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഒഡിയയിൽ അക്ഷരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ {{lang|or|ଅକ୍ଷର}} (അക്ഷര), {{lang|or|ବର୍ଣ୍ଣ}} (വർണ്ണ) എന്നീ വാക്കുകളാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ദൃശ്യവും ശ്രാവ്യവുമായ പ്രതിനിധാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഓരോ അക്ഷരത്തിനും അതിന്റേതായ ആകൃതിയും ശബ്ദവുമുണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;color:darkred;text-align:center;&quot;
|+ [[ഒഡിയ ലിപി]] (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର}}}})
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അ]]|ch={{large|ଅ}}|ipa=ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ആ]]|ch={{large|ଆ}}|ipa=aː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഇ]]|ch={{large|ଇ}}|ipa=i}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഈ]]|ch={{large|ଈ}}|ipa=iː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഉ]]|ch={{large|ଉ}}|ipa=u}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഊ]]|ch={{large|ଊ}}|ipa=uː}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഋ]]|ch={{large|ଋ}}|ipa=ru}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[എ]]|ch={{large|ଏ}}|ipa=e}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഐ]]|ch={{large|ଐ}}|ipa=ɔi}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഒ]]|ch={{large|ଓ}}|ipa=o}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഔ]]|ch={{large|ଔ}}|ipa=ɔu}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അം]]|ch={{large|ଅଂ}}|ipa=ɔm̃}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[അഃ]]|ch={{large|ଅଃ}}|ipa=ɔh}}
|
|
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ക]]|ch={{large|କ}}|ipa=kɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഖ]]|ch={{large|ଖ}}|ipa=kʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഗ]]|ch={{large|ଗ}}|ipa=gɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഘ]]|ch={{large|ଘ}}|ipa=gʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ങ]]|ch={{large|ଙ}}|ipa=ŋɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ച]]|ch={{large|ଚ}}|ipa=t͡ʃɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഛ]]|ch={{large|ଛ}}|ipa=t͡ʃʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ജ]]|ch={{large|ଜ}}|ipa=d͡ʒɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഝ]]|ch={{large|ଝ}}|ipa=d͡ʒʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഞ]]|ch={{large|ଞ}}|ipa=ɲɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ട]]|ch={{large|ଟ}}|ipa=ʈɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഠ]]|ch={{large|ଠ}}|ipa=ʈʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഡ]]|ch={{large|ଡ}}|ipa=ɖɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഢ]]|ch={{large|ଢ}}|ipa=ɖʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ണ]]|ch={{large|ଣ}}|ipa=ɳɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ത]]|ch={{large|ତ}}|ipa=t̪ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഥ]]|ch={{large|ଥ}}|ipa=t̪ʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ദ]]|ch={{large|ଦ}}|ipa=d̪ɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ധ]]|ch={{large|ଧ}}|ipa=d̪ʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ന]]|ch={{large|ନ}}|ipa=n̪ɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[പ]]|ch={{large|ପ}}|ipa=pɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഫ]]|ch={{large|ଫ}}|ipa=pʰɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ബ]]|ch={{large|ବ}}|ipa=bɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഭ]]|ch={{large|ଭ}}|ipa=bʱɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[മ]]|ch={{large|ମ}}|ipa=mɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[യ]]|ch={{large|ଯ}}|ipa=d͡ʒɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[യ]]|ch={{large|ୟ}}|ipa=jɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ര]]|ch={{large|ର}}|ipa=ɾɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ല]]|ch={{large|ଲ}}|ipa=lɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ള]]|ch={{large|ଳ}}|ipa=ɭɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[വ]]|ch={{large|ୱ}}|ipa=wɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ശ]]|ch={{large|ଶ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഷ]]|ch={{large|ଷ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[സ]]|ch={{large|ସ}}|ipa=sɔ}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ഹ]]|ch={{large|ହ}}|ipa=hɔ}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=or|s=orya|ml=[[ള]]|ch={{large|କ୍ଷ}}|ipa=kʰsɔ}}
|
|
|
|
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;&quot;| അക്കങ്ങൾ (&lt;small&gt;ഒഡിയ:&lt;/small&gt; {{lang|or|{{script|orya|ସଂଖ୍ୟା}}}})
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ശൂന്യ)&lt;/small&gt;|tops=ଶୂନ୍ୟ|l=or|s=orya|ml=0|ch={{large|୦}}|note=പൂജ്യം}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഏക)&lt;/small&gt;|tops=ଏକ|l=or|s=orya|ml=1|ch={{large|୧}}|note=ഒന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ദുയി)&lt;/small&gt;|tops=ଦୁଇ|l=or|s=orya|ml=2|ch={{large|୨}}|note=രണ്ട്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(തിനി)&lt;/small&gt;|tops=ତିନି|l=or|s=orya|ml=3|ch={{large|୩}}|note=മൂന്ന്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ചാരി)&lt;/small&gt;|tops=ଚାରି|l=or|s=orya|ml=4|ch={{large|୪}}|note=നാല്}}
|-
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(പാഞ്ച)&lt;/small&gt;|tops=ପାଞ୍ଚ|l=or|s=orya|ml=5|ch={{large|୫}}|note=അഞ്ച്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ഛഅ)&lt;/small&gt;|tops=ଛଅ|l=or|s=orya|ml=6|ch={{large|୬}}|note=ആറ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(സാത)&lt;/small&gt;|tops=ସାତ|l=or|s=orya|ml=7|ch={{large|୭}}|note=ഏഴ്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(ആഠ)&lt;/small&gt;|tops=ଆଠ|l=or|s=orya|ml=8|ch={{large|୮}}|note=എട്ട്}}
|{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=&lt;small&gt;(നഅ)&lt;/small&gt;|tops=ନଅ|l=or|s=orya|ml=9|ch={{large|୯}}|note=ഒമ്പത്}}
|}
== സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ==

== വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ==

== സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ==
{{main|ഒഡിയ സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ}}
{{further|സ്വരചിഹ്നം}}

== കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ==
{{main|ഒഡിയ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ}}
{{further|കൂട്ടക്ഷരം}}

=== യൂണിക്കോഡ്‌ ===

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}</text>
      <sha1>9ma7g6wyd89kvv6uhoq2dfvdufgvwi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Bulletindaily</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666624</id>
    <revision>
      <id>4614078</id>
      <timestamp>2026-04-18T01:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6842" sha1="1mxolfxxa3694jpsvsu3qypfkl78jjx" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Bulletindaily | Bulletindaily | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 01:14, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1mxolfxxa3694jpsvsu3qypfkl78jjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Yyyleft123</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666625</id>
    <revision>
      <id>4614079</id>
      <timestamp>2026-04-18T02:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6836" sha1="fd02q21fiakmvdrmqb3x7nx2hhrm5g1" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Yyyleft123 | Yyyleft123 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:25, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fd02q21fiakmvdrmqb3x7nx2hhrm5g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Hushunc</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666626</id>
    <revision>
      <id>4614081</id>
      <timestamp>2026-04-18T02:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6830" sha1="03ve4err9yq1r4ocwbpi4oo4b2e7ks1" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Hushunc | Hushunc | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:45, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>03ve4err9yq1r4ocwbpi4oo4b2e7ks1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സൗരാഷ്ട്ര ലിപി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666627</id>
    <revision>
      <id>4614089</id>
      <timestamp>2026-04-18T04:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox writing system | name                = സൗരാഷ്ട്ര ലിപി | altname             = {{lang|saz|ꢱꣃꢬꢵꢰ꣄ꢜ꣄ꢬ ꢭꢶꢦꢶ}} | type                = [[അബുഗിഡ]] | time                = 19-ാം നൂറ്റാണ്ട് - നിലവിൽ | fam1                = പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3941" sha1="dbl59rax6hh35uj6tuemuxkko5jze43" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name                = സൗരാഷ്ട്ര ലിപി
| altname             = {{lang|saz|ꢱꣃꢬꢵꢰ꣄ꢜ꣄ꢬ ꢭꢶꢦꢶ}}
| type                = [[അബുഗിഡ]]
| time                = 19-ാം നൂറ്റാണ്ട് - നിലവിൽ
| fam1                = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam1                = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2                = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3                = [[ഫിനീഷ്യൻ അക്ഷരമാല|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4                = [[അരമായ അക്ഷരമാല|അരമായ]]
| fam5                = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]]
| fam6                = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7                = [[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ]]
| fam8                = [[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥ]]
| sisters             =
*[[മലയാള ലിപി]]
*[[തുളു ലിപി]]
*[[തിർക്കെ]]
*[[ദിവെസ് അകുരു]]
| footnotes           =
| languages           = [[സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ|സൗരാഷ്ട്ര]]
| unicode             = [https://www.unicode.org/charts/PDF/UA880.pdf U+A880&amp;ndash;U+A8DF]
| iso15924            = Saur
| sample              = [[File:Saurashtra aksharamala.png|300px|center]]
| caption             =
| text_sample         = [[File:Saurashtra Script.svg|250px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സൗരാഷ്ട്ര ലിപിയിൽ &quot;സൗരാഷ്ട്ര&quot; എന്ന് എഴുതിയിരിക്കുന്നു&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

[[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] [[സൗരാഷ്ട്രർ|സൗരാഷ്ട്രക്കാർ]] അവരുടെ മാതൃഭാഷയായ [[സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ]] എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[അബുഗിഡ]] ലിപിയാണ് '''സൗരാഷ്ട്ര ലിപി'''. ഇതൊരു ബ്രാഹ്മിക് ലിപിയാണെങ്കിലും ഇതിന്റെ കൃത്യമായ ഉത്ഭവം വ്യക്തമല്ല. പിൽക്കാലത്ത് ടി.എം. രാമ റായ് ആണ് ഈ ലിപി പരിഷ്കരിച്ച് മാനകീകരിച്ചത്. നിലവിൽ ഈ ലിപിയുടെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇതിനുപകരമായി കൂടുതലായും [[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]], [[ലാറ്റിൻ ലിപി|ലാറ്റിൻ]] ലിപികളാണ് ഇപ്പോൾ സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Atlas of Endangered Alphabets: Indigenous and minority writing systems, and the people who are trying to save them.|url=https://www.endangeredalphabets.net/alphabets/sourashtra/|access-date=2020-07-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ScriptSource - Saurashtra|url=https://www.scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&amp;key=Saur|access-date=2020-07-01|website=www.scriptsource.org}}&lt;/ref&gt;

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}</text>
      <sha1>dbl59rax6hh35uj6tuemuxkko5jze43</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4614091</id>
      <parentid>4614089</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T04:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <origin>4614091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="8kasjztex33orn9m55d93urnjzj8j2k" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name                = സൗരാഷ്ട്ര ലിപി
| altname             = {{lang|saz|ꢱꣃꢬꢵꢰ꣄ꢜ꣄ꢬ ꢭꢶꢦꢶ}}
| type                = [[അബുഗിഡ]]
| time                = 19-ാം നൂറ്റാണ്ട് - നിലവിൽ
| fam1                = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam1                = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2                = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]
| fam3                = [[ഫിനീഷ്യൻ അക്ഷരമാല|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4                = [[അരമായ അക്ഷരമാല|അരമായ]]
| fam5                = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]]
| fam6                = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7                = [[പല്ലവ ലിപി|പല്ലവ]]
| fam8                = [[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥ]]
| sisters             =
*[[മലയാള ലിപി]]
*[[തുളു ലിപി]]
*[[തിർക്കെ]]
*[[ദിവെസ് അകുരു]]
| footnotes           =
| languages           = [[സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ|സൗരാഷ്ട്ര]]
| unicode             = [https://www.unicode.org/charts/PDF/UA880.pdf U+A880&amp;ndash;U+A8DF]
| iso15924            = Saur
| sample              = [[File:Saurashtra aksharamala.png|300px|center]]
| caption             = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സൗരാഷ്ട്ര അക്ഷരമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| text_sample         = [[File:Saurashtra Script.svg|250px|center]]
| text_sample_caption = &lt;small&gt;&lt;center&gt;സൗരാഷ്ട്ര ലിപിയിൽ &quot;സൗരാഷ്ട്ര&quot; എന്ന് എഴുതിയിരിക്കുന്നു&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

[[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] [[സൗരാഷ്ട്രർ|സൗരാഷ്ട്രക്കാർ]] അവരുടെ മാതൃഭാഷയായ [[സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ]] എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[അബുഗിഡ]] ലിപിയാണ് '''സൗരാഷ്ട്ര ലിപി'''. ഇതൊരു ബ്രാഹ്മിക് ലിപിയാണെങ്കിലും ഇതിന്റെ കൃത്യമായ ഉത്ഭവം വ്യക്തമല്ല. പിൽക്കാലത്ത് ടി.എം. രാമ റായ് ആണ് ഈ ലിപി പരിഷ്കരിച്ച് മാനകീകരിച്ചത്. നിലവിൽ ഈ ലിപിയുടെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇതിനുപകരമായി കൂടുതലായും [[തമിഴ് ലിപി|തമിഴ്]], [[ലാറ്റിൻ ലിപി|ലാറ്റിൻ]] ലിപികളാണ് ഇപ്പോൾ സൗരാഷ്ട്ര ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Atlas of Endangered Alphabets: Indigenous and minority writing systems, and the people who are trying to save them.|url=https://www.endangeredalphabets.net/alphabets/sourashtra/|access-date=2020-07-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ScriptSource - Saurashtra|url=https://www.scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&amp;key=Saur|access-date=2020-07-01|website=www.scriptsource.org}}&lt;/ref&gt;

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;

{{ഭാരതീയ ലിപികൾ}}
{{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}}</text>
      <sha1>8kasjztex33orn9m55d93urnjzj8j2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 18</title>
    <ns>100</ns>
    <id>666628</id>
    <revision>
      <id>4614090</id>
      <timestamp>2026-04-18T04:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby John Vannilam</username>
        <id>13754</id>
      </contributor>
      <comment>പുതിയത്</comment>
      <origin>4614090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="f3nf7hws1mkqhf5wl46xnqfdiig7kzx" xml:space="preserve">=== 2026 ഏപ്രിൽ 18 ശനിയാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 5'''

* 1948 [[വൈശാഖം|വൈശാഖ]] മാസാരംഭം (ശക വർഷം).
* വനിതാ സംവരണ ഭേദഗതി ബിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ ലഖ്‌നൗവിൽ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] പ്രതിഷേധം നടത്തി. [[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി|സമാജ്‌വാദി പാർട്ടിയുടെയും]]-[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ദിരാ കോൺഗ്രസിന്റെയും]] പതാകകൾ [[അപർണ യാദവ്]] കത്തിച്ചു

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 ഏപ്രിൽ 18}}

-------</text>
      <sha1>f3nf7hws1mkqhf5wl46xnqfdiig7kzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Johnny Paulson</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666629</id>
    <revision>
      <id>4614093</id>
      <timestamp>2026-04-18T05:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="dmu8672hj59l9adnhlee7ivzwa2yb3v" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Johnny Paulson | Johnny Paulson | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:05, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dmu8672hj59l9adnhlee7ivzwa2yb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rextheprince</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666630</id>
    <revision>
      <id>4614095</id>
      <timestamp>2026-04-18T05:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6840" sha1="ihit7eo9053xjlr94713vagtmsjkpbn" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Rextheprince | Rextheprince | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:11, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ihit7eo9053xjlr94713vagtmsjkpbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തവിടൻ നോഡി ആള</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666631</id>
    <revision>
      <id>4614101</id>
      <timestamp>2026-04-18T05:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anjalirnambiar</username>
        <id>216626</id>
      </contributor>
      <comment>'= &lt;big&gt;[[തവിടൻ നോഡി|'''തവിടൻ നോഡി ആള''']]&lt;/big&gt; = '''ബ്രൗൺ നോഡി, സാധാരണ നോഡി അല്ലെങ്കിൽ നോഡി ടെൺ''' ഇവയെല്ലാം ലാരിഡേ  കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങളാണ് .ഇവയെല്ലാം കടൽ പക്ഷികൾ ആയിട്ടാണ് അ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14340" sha1="osdmcijem2sj3k8xkcvx000fmjsll6u" xml:space="preserve">= &lt;big&gt;[[തവിടൻ നോഡി|'''തവിടൻ നോഡി ആള''']]&lt;/big&gt; =
'''ബ്രൗൺ നോഡി, സാധാരണ നോഡി അല്ലെങ്കിൽ നോഡി ടെൺ''' ഇവയെല്ലാം ലാരിഡേ  കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങളാണ് .ഇവയെല്ലാം കടൽ പക്ഷികൾ ആയിട്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് .കറുത്ത നോടികളിൽ നിന്ന് നോഡികളിൽ ഏറ്റവും വലുതായി ഇവയെ തിരിച്ചറിയുന്നത് അതിൻറെ വലുപ്പവും തൂവലുകളും കൊണ്ടാണ്. കറുപ്പിനേക്കാൾ കടും തവിട്ടു നിറമാണ് കറുത്ത നോടിക്.ഈ പക്ഷിയെ ഉഷ്ണമേഖല പ്രദേശങ്ങളിലാണ് നമ്മൾ ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നത് . പസഫിക്ക് സമുദ്രത്തിലെ ഹവായ് മുതൽ ടുവാമോട്ടു ദ്വീപസമൂഹവും ഓസ്ട്രേലിയയും വരെ, ചെങ്കടൽ മുതൽ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ സീഷെൽസ്, ഓസ്ട്രേലിയ ,കരീബിയനിൽ അറ്റ്ലാൻ്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ട്രിസ്റ്റൻ ഡാ കുൻഹ എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം തവിട്ട് നോഡിക്ക് കൊളോണിയൽ സ്വഭാവമാണ് കണ്ടുവരുന്നത്. ബ്രൗൺ നോടിയെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി ജീവിക്കുന്നത് ആയിട്ടാണ്  കണ്ടുവരാറുള്ളത്. സാധാരണ പാറക്കെട്ടുകളിലെ ചെറിയ ചെറിയ മരങ്ങളിലും കുറ്റിച്ചെടികളിലും ആണ് ഇവ കൂടു നിർമ്മിക്കുന്നത്.വളരെ അപൂർവമായാണ് നിലത്തും കൂടുണ്ടാക്കുന്നത് .ഒരു ജോഡിയിലെ പെൺപക്ഷി ഇണ ചേരുന്ന കാലത്ത് ഒരു മുട്ട മാത്രമാണ് ഇടുന്നത്.ഇന്ത്യയിൽ, ഈ പക്ഷി പി.എം സയീദ് മറൈൻ ബേർഡ് കൺസർവേഷൻ റിസർവിൽ സംരക്ഷിതമാണ്&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rodgers |first=Essie M |date=2020-01-01 |title=Rest and relaxation may be the key to more effective sea turtle conservation |url=https://doi.org/10.1093/conphys/coaa006 |journal=Conservation Physiology |volume=8 |issue=1 |doi=10.1093/conphys/coaa006 |issn=2051-1434}}&lt;/ref&gt;.

=== '''&lt;u&gt;&lt;big&gt;വർഗീകരണം&lt;/big&gt;&lt;/u&gt;''' ===
തവിടൻ നോഡി ആള എന്ന പക്ഷിയെ ആദ്യമായി ശാസ്ത്രീയമായി വിവരിച്ചത് സ്വീഡിഷ് പ്രകൃതി ശാസ്ത്രജ്ഞനായ കാർൽ ലിന്നേയ്സ് ആണ്. 1758-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ Systema Naturea എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൻറെ പത്താം പതിപ്പിൽ ഈ പക്ഷിക്ക് Sterna stolida&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Linné |first=Carl von |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.559 |title=Systema naturae, per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |date=1767 |publisher=Typis Ioannis Thomae |location=Vindobonae [Vienna]}}&lt;/ref&gt; എന്ന പേരാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.

പിന്നീട് , 1826-ൽ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജെയിംസ് ഫ്രാൻസിസ് സ്റ്റീഫൻസ് Anous എന്ന ജനുസ് നിർദ്ദേശിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shaw |first=George |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.53459 |title=General zoology, or, Systematic natural history / |last2=Chappelow |last3=Griffith |last4=Heath |first4=Charles |last5=Mearns |first5=Edgar Alexander |last6=Stephens |first6=James Francis |date=1800 |publisher=Printed for G. Kearsley, |location=London :}}&lt;/ref&gt;.Anous എന്ന പദം പുരാതന ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചതും “മണ്ടൻ” അല്ലെങ്കിൽ “അറിവില്ലാത്തത്” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നതുമാണ്. അതുപോലെ stolidus എന്ന പ്രത്യേക നാമവും ലാറ്റിൻ ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതും സമാനമായ അർത്ഥം സൂചിപ്പിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London}}&lt;/ref&gt;.

ഇപ്പോൾ ഈ സ്പീഷീസിന് നാല് ഉപവർഗങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Citation|last=Lewis|first=Adrian|title=Family Laridae: Gulls, Terns, Noddies|date=2017-10-19|url=https://doi.org/10.1201/9781315136264-42|work=A Bird Atlas of Kenya|pages=189–199|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-13626-4|access-date=2026-04-18|last2=Pomeroy|first2=Derek}}&lt;/ref&gt;:

• A. s. pileatus – റെഡ് സീ മുതൽ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം കടന്ന് പസഫിക് മഹാസമുദ്രം വരെ, ഹവായ് ദ്വീപുകളും ഈസ്റ്റർ ദ്വീപും ഉൾപ്പെടെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

• A. s. galapagensis – ഗലാപഗോസ് ദ്വീപുകളിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്ന ഉപവർഗമാണ്.

• A. s. ridgwayi – പാശ്ചാത്യ മെക്സിക്കോ മുതൽ കോസ്റ്റാരിക്ക വരെയുള്ള ദ്വീപുകളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

• A. s. stolidus – കരീബിയൻ ദ്വീപുകളും ഉഷ്ണമേഖലാ അറ്റ്ലാന്റിക് പ്രദേശങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ കാണപ്പെടുന്നു.

=== '''&lt;u&gt;&lt;big&gt;വിവരണം&lt;/big&gt;&lt;/u&gt;''' ===
തവിടൻ നോഡി ആള എന്ന സമുദ്രപക്ഷി ഏകദേശം 38–45 സെ.മീ നീളമുള്ളതും 75–86 സെ.മീ വരെ ചിറകുവിസ്തൃതിയുള്ളതുമാണ്.ഇതിന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ഗാഢമായ ചോക്ലേറ്റ് തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള പറവകളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തലയുടെ മുകളിലും നെറ്റിയിലും ഇളം ചാരനിറമോ വെളുത്ത നിറമോ കാണപ്പെടുന്നു, ഇത് പക്ഷിയെ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു. കണ്ണിന്റെ ചുറ്റിലും പൂർണ്ണമല്ലാത്ത ഒരു ചെറുതായ വെളുത്ത വളയം കാണാം&lt;ref&gt;{{Citation|last=Mlodinow|first=Steven G.|title=Brown Noddy (Anous stolidus)|date=2025-01-17|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/brnnod/2.0/introduction|work=Birds of the World|editor-last=Billerman|editor-first=Shawn M.|publisher=Cornell Lab of Ornithology|language=en|doi=10.2173/bow.brnnod.02. retrieved 17 april 2017. {{cite book}}: {{!}}work= ignored (help)|access-date=2026-04-18|last2=Chardine|first2=John W.|last3=Morris|first3=Ralph D.|last4=Gochfeld|first4=Michael|last5=Burger|first5=Joanna|last6=Kirwan|first6=Guy M.|last7=Garcia|first7=Ernest|editor2-last=Keeney|editor2-first=Brooke K.|editor3-last=Rodewald|editor3-first=Paul G.|editor4-last=Schulenberg|editor4-first=Thomas S.}}&lt;/ref&gt;. വാൽ നീളം കൂടിയതും കീൽ ആകൃതിയിലുള്ളതുമാണ്. കാലുകളും കാൽവിരലുകളും ഇരുണ്ട നിറത്തിലുള്ളവയാണ്.

=== &lt;u&gt;&lt;big&gt;'''പ്രജനനം'''&lt;/big&gt;&lt;/u&gt; ===
തവിടൻ നോഡി ആള ഇവർ കൂട്ടംകൂട്ടമായി ജീവിക്കുന്നത് ആയിട്ടാണ് കണ്ടുവരാറുള്ളത്.ഇവ സാധാരണയായി പാറക്കെട്ടുകളിലും ചെറിയ ചെറിയ മരച്ചില്ലകളിലും കുറ്റിച്ചെടികളിലും പിന്നെ കുറ്റിച്ചെടികളിലുമാണ് കൂടെ നിർമ്മിക്കുന്നത്.സാധാരണമായി ഈ പക്ഷികൾ കൂടു നിർമ്മിക്കുന്നത് ചെറിയ ചെറിയ മരക്കൊമ്പുകളും ചില്ലകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് അതിനാൽ ഈ കൂടു കാണാൻ നല്ല ഭംഗിയുള്ളതാണ് .തട്ടി ആകൃതിയിലാണ് ഇവ കൂടു നിർമ്മിക്കുന്നത് ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ഇവ നിലത്തും കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നതായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Hauber |first=Mark E. |title=The Book of Eggs: A Life-Size Guide to the Eggs of Six Hundred of the World's Bird Species |date=2014 |publisher=University of Chicago Press |others=John Bates, Barbara Becker |isbn=978-0-226-05781-1 |edition=1st ed |location=Chicago}}&lt;/ref&gt;.

ഇവരുടെ പ്രണയകാലത്ത് ആണും പെണ്ണും തമ്മിൽ തലകുനിച്ച് പരസ്പരം അവരുടെ സ്നേഹം കൈമാറുന്നതായി കാണാം.കൂടാതെ ആൺ പക്ഷി പിടിച്ച ചെറിയ മീൻ പെൺ പക്ഷിക്ക് കൊടുക്കുന്നത് ഈ സമയത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയായി കാണുന്നു. പറന്നുകൊണ്ടുള്ള പ്രണയപ്രകടനങ്ങളും ഇവ നടത്തുന്നു&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. ഇവയുടെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത ഒരു ജോഡിയിലെ പെൺപക്ഷി ഇണ ചേരുന്ന കാലത്ത് ഒരു മുട്ട മാത്രമാണ് ഇടുന്നത്.

മുട്ട ഇളം പിങ്ക്-ക്രീം നിറത്തിലുള്ളതും ലിലാക്, ചെസ്റ്റ്നട്ട് നിറത്തിലുള്ള പാടുകളോടുകൂടിയതുമാണ്. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം ഏകദേശം 52 × 35 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്.ആൺ-പെൺ പക്ഷികൾ മാറിമാറി 33 മുതൽ 36 ദിവസത്തേക്ക് മുട്ട ചൂടാക്കി സംരക്ഷിക്കുന്നു.കുഞ്ഞുങ്ങൾ വിരിഞ്ഞതിനുശേഷം വളരെ കുറച്ച് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഈ കുഞ്ഞുങ്ങൾ വളരുന്നതായി കാണുന്നു.സാധാരണയായി മൂന്നാഴ്ച കൊണ്ടുതന്നെ മാതാപിതാക്കളുടെ അതേ ഭാരം തന്നെ ഈ കുട്ടികൾക്കും ഉണ്ടാവുന്നു&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.ആറ് മുതൽ ഏഴാഴ്ചക്കുള്ളിൽ പറക്കാൻ കഴിയുന്ന നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു.ഈ ഘട്ടത്തിൽ മാതാപിതാക്കളെ ആശ്രയിക്കാതെ സ്വന്തം കാലിൽ ഇര തേടുന്നതായി കാണുന്നു&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== '''&lt;u&gt;&lt;big&gt;ഭക്ഷണക്രമം&lt;/big&gt;&lt;/u&gt;''' ===
തവിടൻ നോഡി ആള സാധാരണയായി കടലിന് മുകളിലൂടെ പറന്ന് ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്ന പക്ഷിയാണ്. ഇത് വെള്ളത്തിന് മുകളിൽ നിസ്സാരമായി പറന്ന്, താഴെ കാണുന്ന ചെറു ജീവികളെ കണ്ടാൽ ഉടൻ താഴേക്ക് ചായ്ന്ന് പിടിക്കും. ചെറുകിട സ്ക്വിഡ്, മറ്റ് മോളസ്കുകൾ, ജലത്തിലെ കീടങ്ങൾ കൂടാതെ സാർഡിൻ, ആൻചോവി&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Anous stolidus (Linnaeus). Brown Noddy; Common Noddy. Noddi brun.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926999.0252|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; പോലുള്ള ചെറിയ മീനുകൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും ഇതിന്റെ ഭക്ഷണം&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>osdmcijem2sj3k8xkcvx000fmjsll6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vaikhary123</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666632</id>
    <revision>
      <id>4614106</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="712upshbioxhirs66joyj1zt2y8614x" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Vaikhary123 | Vaikhary123 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:19, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>712upshbioxhirs66joyj1zt2y8614x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tigran Ovanyan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666633</id>
    <revision>
      <id>4614107</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="jxmfn6uli3xgno77i95lkrakwiia46o" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Tigran Ovanyan | Tigran Ovanyan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:27, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jxmfn6uli3xgno77i95lkrakwiia46o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ദീപക് റാം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666634</id>
    <revision>
      <id>4614108</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vaikhary123</username>
        <id>216671</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox musical artist | name                = ദീപക് റാം | birth_date          = {{Birth date and age|1990|5|26}} | birth_place         = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം | occupation          = [[ഗാനരചയിതാവ്]] | years_active        = 2011 – നിലവിൽ | relatives           = ഗിരീഷ് പുത്തഞ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5026" sha1="3ph7gz7im2b695z1dwebnjkmk5vxsss" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ദീപക് റാം
| birth_date          = {{Birth date and age|1990|5|26}}
| birth_place         = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം
| occupation          = [[ഗാനരചയിതാവ്]]
| years_active        = 2011 – നിലവിൽ
| relatives           = [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] (അമ്മയുടെ സഹോദരൻ)
}}

'''ദീപക് റാം''' മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവാണ്. മലയാളത്തിലെ ഇതിഹാസ ഗാനരചയിതാവായിരുന്ന പരേതനായ [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി|ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ]] സഹോദരിയുടെ മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. പാൻ-ഇന്ത്യൻ ബിഗ് ബജറ്റ് സിനിമകളുടെ മലയാളം പതിപ്പുകളിലെ വരികളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1990 മെയ് 26-ന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ബാലുശ്ശേരിക്കടുത്ത് കരുമലയിൽ ജനിച്ചു. രാമകൃഷ്ണന്റെയും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ സഹോദരിയായ ജലജ രാമകൃഷ്ണന്റെയും മകനാണ്. ബാലുശ്ശേരി ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കോഴിക്കോട് മലബാർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓ മൈ ലവ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗാനരചനാരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], [[സന്തോഷ് നാരായണൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംഗീത സംവിധായകർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജയിലർ (ചലച്ചിത്രം)|ജയിലർ]] (2023), [[ലിയോ (2023 ചലച്ചിത്രം)|ലിയോ]] (2023) എന്നീ സിനിമകളിലെ എല്ലാ മലയാളം ഗാനങ്ങളും രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. കന്നഡ ചിത്രമായ ''45''-ലെ &quot;അസീമ പ്രേമ രാധയായതോ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ വരികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാജ്ഞാനത്തിന് വലിയ പ്രശംസ നേടിക്കൊടുത്തു.

== പ്രധാന വർക്കുകൾ ==

=== സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകൾ ===
* ബിവെയർ ഓഫ് ഡോഗ്സ് (2014)
* മറിയം വന്നു വിളക്കൂതി (2020)
* ടു ലെറ്റ് അമ്പാടി ടാക്കീസ്
* നാൻസി റാണി (2025)
* പറന്നു പറന്നു പറന്നു ചെല്ലാൻ (2025)

=== മൊഴിമാറ്റ ചിത്രങ്ങൾ (മലയാളം വരികൾ) ===
* '''തമിഴിൽ നിന്ന്:''' ശിവാജി ദ ബോസ്, എന്തിരൻ, സർക്കാർ, ജയ് ഭീം, അണ്ണാത്തെ, മൂക്കുത്തി അമ്മൻ, ബീസ്റ്റ്, വിക്രം, പോർ തൊഴിൽ, ജയിലർ, ലിയോ, വിടുതലൈ, രായൻ.
* '''തെലുങ്കിൽ നിന്ന്:''' താങ്ക്യൂ, സ്പൈ, സ്കന്ദ, കിങ്ഡം.
* '''മറ്റ് ഭാഷകൾ:''' 45 (കന്നഡ), ചുപ്പ്, ഗൺപത് (ഹിന്ദി), ദശാവതാർ (മറാത്തി).
* '''വരാനിരിക്കുന്നവ:''' വിടമുയർച്ചി, കൂലി, മദ്രാസി, ഡ്യൂഡ് (Dude), ജനനായകൻ.

[[Category:മലയാള ചലച്ചിത്ര ഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[Category:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]</text>
      <sha1>3ph7gz7im2b695z1dwebnjkmk5vxsss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫലകം:പഴയ വാർത്താ ഫലകങ്ങൾ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>666635</id>
    <revision>
      <id>4614109</id>
      <timestamp>2026-04-18T07:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <comment>പുതിയത്</comment>
      <origin>4614109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11091" sha1="k1e27nfxmltjqtcfchudel67bothlhf" xml:space="preserve">=== സമകാലിക സംഭവവികാസങ്ങൾ ===

== '''2026 ഏപ്രിൽ 12-ലെ പതിപ്പ്''' ==

[[File:Earthset (art002e009288).jpg |200px|right| 2026 ഏപ്രിൽ 6നു വൈകുന്നേരം 6:41 ന്, [[ആർട്ടെമിസ് ൨]] ശൂന്യാകാശ സഞ്ചാരികൾ ചന്ദ്രഭ്രമണപഥത്തിലൂടെ പറക്കുമ്പോൾ, ''ഓറിയോൺ'' ബഹിരാകാശ പേടകത്തിലൂടെ പകർത്തിയ ഭൂമിയുടെ ചിത്രം.കടപ്പാട് [[നാസ]] ]]
* 2026 ഏപ്രിൽ 12 ന് നടന്ന [[ഹംഗറി|ഹംഗറിയിലെ]] ദേശീയ അസംബ്ലി തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മുൻ ഫിഡെസ് അംഗവും എംഇപിയുമായ പീറ്റർ മാഗ്യാറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രതിപക്ഷ ടിസ്സ പാർട്ടി വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ വിജയിച്ചു, പ്രധാനമന്ത്രി വിക്ടർ ഓർബന്റെ നിലവിലുള്ള ഫിഡെസ്–കെഡിഎൻപി സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി, 16 വർഷത്തെ ഓർബൻ യുഗത്തിന് അവസാനമായി.
* പത്ത് ദിവസത്തെ ചരിത്രപരമായ ചന്ദ്രയാത്രയ്ക്ക് ശേഷം നാസയുടെ ആർട്ടെമിസ് 2 ദൗത്യത്തിലെ നാല് ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾ ഭൂമിയിൽ തിരിച്ചിറങ്ങി. 2026 ഏപ്രിൽ 11പുലർച്ചെ ഇന്ത്യൻ സമയം ഏകദേശം 5.37 ഓടെ ഓറിയോൺ പേടകം പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ സാൻ ഡിയാഗോ തീരത്തിന് സമീപം സമുദ്രത്തിൽ പതിച്ചു.
* കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ കാരണം [[ചക്രവർത്തി പെൻ‌ഗ്വിൻ|ചക്രവർത്തി പെൻഗ്വിനെ]]  വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഒരു ജീവിയായി [[ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ ദ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ റിസോഴ്‌സ്|ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ]] (ഐ.യു.സി.എൻ.) പ്രഖ്യാപിച്ചു.
* ഏപ്രിൽ 7ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കാ]] - [[ഇറാൻ]] വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപനം. വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം, ലെബാനോനിനെതിരായ ഇസ്രായേലി ആക്രമണങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് 357 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

'''തുടരുന്നു:''' [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധം]] , ലെബാനോനിനെതിരായ ഇസ്രായേലി യുദ്ധം, [[റഷ്യ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]], [[സുഡാൻ]] ആഭ്യന്തരയുദ്ധം 

'''സമീപകാല മരണങ്ങൾ:'''
പ്രശസ്ത ഗായിക [[ആശാ ഭോസ്‌ലേ|ആശാ ഭോസ്‌ലെ]] 2026 ഏപ്രിൽ 12 ന് അന്തരിച്ചു

=='''2026 ഏപ്രിൽ 2-ലെ പതിപ്പ്''' ==
[[File:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|250px|right|ഇന്ത്യൻ സമയം 2026 ഏപ്രിൽ 2 പുലർച്ചെ 4.30ഓടെ കെന്നഡി സ്പേസ് സെന്ററിൽ നിന്ന് ആർട്ടെമിസ് 2 കുതിയ്ക്കുന്നു. ]]
* 1972-ൽ [[അപ്പോളോ 17]]-ന് ശേഷം ഭൂമിയുടെ ഭ്രമണപഥം കടക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ശൂന്യാകാശ യാത്രീകരുമായി [[നാസ|നാസയുടെ]] ചാന്ദ്ര പറക്കൽ ദൗത്യമായ [[ആർട്ടെമിസ് ൨]] (Artemis II) 2026 ഏപ്രിൽ 1നു വിക്ഷേപിച്ചു.  (ചിത്രം) 

* [[മംഗോളിയ|മംഗോളിയയിൽ]], [[ഗോംബോജാവിൻ സാൻഡൻഷാറ്റർ|ഗോംബോജാവിൻ സാൻഡൻഷാറ്ററിന്റെ]] രാജിയെത്തുടർന്ന് [[ന്യാം-ഒസോറിൻ ഉച്ച്രാൽ]] പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. 2026 മാർച്ച് 31

* 2026 മാർച്ച് 24-ന് നടന്ന [[ഡെന്മാർക്ക്|ഡാനിഷ്]] പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷവും പ്രധാനമന്ത്രി [[മെറ്റ് ഫ്രെഡറിക്സൺ|മെറ്റ് ഫ്രെഡറിക്സന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[സോഷ്യൽ ഡെമോക്രസി|സോഷ്യൽ ഡെമോക്രാറ്റുകൾ]] ഏറ്റവും വലിയ പാർട്ടിയായി തുടരുന്നു, ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഗ്രൂപ്പും ഭൂരിപക്ഷം സീറ്റുകൾ നേടിയില്ല.

* [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിൽ]], 2026 മാർച്ച് 22–23 തീയതികളിൽ നടന്ന ഒരു ഭരണഘടനാ റഫറണ്ടത്തിൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ പരിഷ്കരണത്തെ വോട്ടർമാർ നിരസിക്കുന്നു.

'''തുടരുന്നു:'''

[[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]]-[[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ-പാകിസ്ഥാൻ സംഘർഷം|സംഘർഷം]],  [[ഇറാൻ യുദ്ധം]], [[റഷ്യ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]], [[സുഡാനീസ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധം]]


'''സമീപകാല മരണങ്ങൾ''':

2020 മുതൽ 2025 വരെ [[സുരിനാം|സുരിനാമിന്റെ]] പ്രസിഡൻറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച [[ചാൻ സാന്റോഖി]] (ചന്ദ്രികാപേർസാദ് &quot;ചാൻ&quot; സന്തോഖി)  2026 മാർച്ച് 30നു അന്തരിച്ചു.

== '''2026 മാർച്ച് 2-ലെ പതിപ്പ്''' ==

[[പ്രമാണം:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|125px|right|link=ആയത്തുല്ല അലി ഖാം‌നഇ]]
* [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേലും]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയും]] [[ഇറാൻ|ഇറാനിൽ]] [[2026 ഫെബ്രുവരി 28|2026 ഫെബ്രുവരി 28നു]] നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് [[ആയത്തുല്ല അലി ഖാം‌നഇ|ആയത്തുല്ലാ അലി ഖാം‌നി‌ഈയും]] പ്രതിരോധമന്ത്രിയും മറ്റ് മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരുമടക്കം 40പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു മാർച്ച് 1നു ഇറാൻ സ്ഥിരീകരിച്ചു.
* [[കാനഡ|കനേഡിയൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി [[മാർക്ക് കാർണി]] [[2026 ഫെബ്രുവരി 27]] മുതൽ മാർച്ച് 2 വരെ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഔദ്യോഗിക സന്ദർശനം നടത്തി. പ്രധാനമന്ത്രി കാർണിയുടെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യാ സന്ദർശനമായിരുന്നു ഇത്.
* ബൊളീവിയൻ വ്യോമസേനയുടെ ലോക്ക്ഹീഡ് സി-130 ഹെർക്കുലീസ് വിമാനം എൽ ആൾട്ടോയിലെ ഒരു റോഡിൽ ഇടിച്ചുകയറി 20-ലധികം പേർ മരിച്ചു.
* [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനും]] [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാനും]] തമ്മിലുള്ള സൈനിക സംഘർഷം അതിർത്തി കടന്നുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചതോടെ രൂക്ഷമാകുന്നു.
* [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിലെ]] മിനാസ് ഗെറൈസിലെ സോണ ഡ മാട്ട മേഖലയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ കുറഞ്ഞത് 70 പേർ മരിക്കുകയും ആയിരക്കണക്കിന് പേർ കുടിയിറക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
* '''തുടരുന്നു:-''' റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം. സുഡാനീസ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധം
* '''സമീപകാല മരണങ്ങൾ:-''' മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് [[കെ.പി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]]
[[കവാടം:സമകാലികം|'''സമകാലികം''']]

[[ഫലകം:CURRENTYEARഏപ്രിൽ|'''പ്രധാന സംഭവികാസങ്ങൾ''']]

[[ഫലകം:2026/ഏപ്രിൽ|'''2026 ഏപ്രിൽ നാളാഗമം''']]

[[ഫലകം:2026/മാർച്ച്|'''2026 മാർച്ച് നാളാഗമം''']]

[[ഫലകം:വാർത്താ ഫലകം|വാർത്താ ഫലകം]]
{{തിരുത്തുക|ഫലകം:പഴയ വാർത്താ ഫലകങ്ങൾ}}</text>
      <sha1>k1e27nfxmltjqtcfchudel67bothlhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സ്റ്റാരി പാലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666636</id>
    <revision>
      <id>4614112</id>
      <timestamp>2026-04-18T08:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>'{| class=&quot;infobox vcard&quot; |- id=&quot;5&quot; ! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;6&quot; class=&quot;infobox-above&quot; |&lt;div id=&quot;7&quot; class=&quot;fn org&quot; style=&quot;display:inline;&quot;&gt;സ്ടാരി പാലം&lt;/div&gt; |- id=&quot;9&quot; | colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Dnipropetrovsk_Amur_Bridge2.jpg|270x270ബിന്ദു]]&lt;div id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;സ്ടാരി പാലം&lt;/div&gt; |- id=&quot;13&quot; ! scope=&quot;row&quot; id=&quot;14&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4614112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9747" sha1="9nomex93daekl4t1q42aikji1szb1v4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|- id=&quot;5&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;6&quot; class=&quot;infobox-above&quot; |&lt;div id=&quot;7&quot; class=&quot;fn org&quot; style=&quot;display:inline;&quot;&gt;സ്ടാരി പാലം&lt;/div&gt;
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Dnipropetrovsk_Amur_Bridge2.jpg|270x270ബിന്ദു]]&lt;div id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;സ്ടാരി പാലം&lt;/div&gt;
|- id=&quot;13&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;14&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |[[Geographic coordinate system|കോർഡിനേറ്റുകൾ]]
| id=&quot;17&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Staryi_Bridge&amp;params=48_48_51_N_35_02_53_E_region:UA &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot; class=&quot;geo-dms&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;48°48′51′′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;35°02′53′′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;/&amp;#x2E;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot; class=&quot;geo-dec&quot;&gt;48.81417 ° N 35.04806 ° E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|- id=&quot;20&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;21&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ചുമന്നുപോകുന്ന സാധനങ്ങൾ
| id=&quot;23&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |[[കാർ|കാറുകൾ]]
[[Rail transport in Ukraine|റെയിൽവേ]]
|- id=&quot;27&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;28&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ക്രോസുകൾ
| id=&quot;30&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |[[ഡൈനിപ്പർ|ഡ്നീപ്പർ നദി]]
|- id=&quot;33&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;34&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |പ്രാദേശികം
| id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-data label&quot; |ഡ്നിപ്രോ, ഉക്രെയ്ൻ
|- id=&quot;39&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;40&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ഔദ്യോഗിക നാമം
| id=&quot;42&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |സ്ടാരി പാലം
|- id=&quot;49&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;50&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |രാജ്യം
| id=&quot;52&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |[[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]]
|- id=&quot;54&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;55&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef;color:inherit;&quot; |സവിശേഷതകൾ
|- id=&quot;57&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;58&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ആകെ നീളം
| id=&quot;60&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |~ 1,300 മീറ്റർ
|- id=&quot;62&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;63&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |വീതി
| id=&quot;65&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |15. 5 മീറ്റർ
|- id=&quot;67&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;68&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef;color:inherit;&quot; |ചരിത്രം
|- id=&quot;70&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;71&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ഡിസൈനർ
| id=&quot;73&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |നിക്കോളായ് ബെലൂബ്സ്കി
|- id=&quot;75&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;76&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |നിർമാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടക്കം
| id=&quot;78&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |1881 / 1951
|- id=&quot;80&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;81&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |നിർമാണാവസാനം
| id=&quot;83&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |1884 / 1955
|- id=&quot;85&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;86&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു
| id=&quot;88&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |മെയ് 18,1884
|- id=&quot;90&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;91&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef;color:inherit;&quot; |സ്ഥലം
|- id=&quot;93&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;94&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;mapframe zoom=&quot;13&quot; frameless=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; longitude=&quot;35.048055555556&quot; latitude=&quot;48.814166666667&quot; height=&quot;200&quot; width=&quot;250&quot;&gt;{&quot;type&quot;:&quot;Feature&quot;,&quot;geometry&quot;:{&quot;coordinates&quot;:[35.04805555555556,48.814166666666665],&quot;type&quot;:&quot;Point&quot;},&quot;properties&quot;:{&quot;marker-color&quot;:&quot;#5E74F3&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Staryi Bridge&quot;,&quot;marker-symbol&quot;:&quot;bridge&quot;}}&lt;/mapframe&gt;&lt;div id=&quot;96&quot; class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;സ്ടാരി പാലത്തിൻറെ പരസ്പരബന്ധിതമായ ഭൂപടം&lt;/div&gt;
|}
[[ഡിനിപ്രൊ|ഡ്നിപ്രോ]] നഗരത്തിലെ ഡ്നീപ്പർ നദി കുറുകെ നിർമ്മിക്കുന്ന ഇരട്ട-നില പാലമാണ് '''സ്റ്റാറി പാലം.'''

== ചരിത്രം ==
നിക്കോളായ് ബെലൂബ്സ്കിയാണ് പാലം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്ത്. 1881 ൽ നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഡ്നീപ്പർ നദിക്ക് കുറുകെ റെയിൽ, കാൽനട ഗതാഗതത്തിനായി 1884 മെയ് 18 നാണ് പാലം ആദ്യമായി തുറന്നത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gorod.dp.ua/history/article_ru.php?article=56|title=История Днепра (Днепропетровска) и Приднепровья|access-date=2025-05-08|website=gorod.dp.ua}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StaryiBridge111223&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dnpr.com.ua/ua/post/pamyatki-dnipra-starij-amurskij-mist-ta-jogo-istoriya-foto|title=Dnipro attractions: the old Amur Bridge and its history (photo)|access-date=20 September 2025|last=Blyk|first=Lyudmila|date=11 December 2023|website=Dniprovska Paradnytsia|language=Ukrainian}}&lt;/ref&gt; അതിന്റെ ഉദ്ഘാടന സമയത്ത്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ പാലങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=&quot;StaryiBridge111223&quot; /&gt; ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് 1914-ൽ പാലം ശക്തിപ്പെടുത്തി. 1919-ൽ റഷ്യൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത് നഗരം പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ ഉക്രെയ്നിലെ വിപ്ലവ ഇൻസർജന്റ് ആർമി ഈ പാലം നശിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Nestor Makhno–Anarchy's Cossack: The Struggle for Free Soviets in the Ukraine 1917–1921 |date=2004 |publisher=AK Press |isbn=1-902593-68-5 |location=Oakland, CA |language=en |translator-last=Sharkey |translator-first=Paul |oclc=60602979}} (page 77)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StaryiBridge111223&quot; /&gt; രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് 1941 ൽ വെർമാക്റ്റ് ഈ പാലം ബോംബിട്ട് നശിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;StaryiBridge111223&quot; /&gt; പിൻവാങ്ങുന്ന റെഡ് ആർമി സൈനികർ നദി കടക്കാൻ ഒരു പോണ്ടൂൺ പാലം ഉപയോഗിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി. 1943 ൽ, 1955 ഡിസംബറോടെ യഥാർത്ഥ പാലം പൂർണ്ണമായും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതുവരെ ഒരു താൽക്കാലിക തടി ഘടന നിർമ്മിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unexploredcity.com/tour-view/101|title=П'ять приводів пишатися Дніпром|date=2017-01-10|website=unexploredcity.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814042800/https://unexploredcity.com/tour-view/101|archive-date=2020-08-14}}&lt;/ref&gt; 1977 ൽ, പാലം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഗതാഗതത്തിന്റെ അളവ് വർദ്ധിച്ചതിനാൽ യഥാർത്ഥ പാലത്തിന് അടുത്തായി രണ്ടാമത്തെ റെയിൽവേ പാലം നിർമ്മിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2024 ജൂലൈ 29 ന്, ഡെറസിഫിക്കേഷൻ നിയമങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി പാലത്തിന്റെ പേര് പുനർനാമകരണം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ അതിന്റെ പഴയ പേര് തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dp.informator.ua/uk/u-dnipri-pereymenuvali-amurskiy-mist-and-rayon-park-gagarina-ta-vulicyu-korolenka|title=У Дніпрі перейменували Амурський міст, АНД район, парк Гагаріна та вулицю Короленка|access-date=2024-10-18|last=Aleksandrov|first=Oleksii|date=2024-07-29|website=Informator|script-title=|trans-title=In Dnipro, the Amurskyi Bridge, AND district, Gagarin Park, and Korolenka Street were renamed}}&lt;/ref&gt;

== സ്ഥലം ==
ഇത് ഡ്നിപ്രോയിലെ സെൻട്രൽനി (സെൻട്രലൽ), അമുർ-നൈസ്നിയൊഡ്നിപ്രോവ്സ്കി ജില്ലകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gorod.dp.ua/news/64559|title=Владимир Десятерик: &quot;Амурский мост такой же шедевр инженерной мысли, как и Эйфелева башня Парижа&quot;|access-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914112113/http://gorod.dp.ua/news/64559|archive-date=2011-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://opentv.media/top-5-mostiv-dnipra-istoriya-ta-sogodennya|title=Архівована копія|access-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302104723/https://opentv.media/top-5-mostiv-dnipra-istoriya-ta-sogodennya|archive-date=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>9nomex93daekl4t1q42aikji1szb1v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം:ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേണ്ടി ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് കളിച്ചവർ</title>
    <ns>15</ns>
    <id>666637</id>
    <revision>
      <id>4614129</id>
      <timestamp>2026-04-18T10:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23842-92</username>
        <id>216673</id>
      </contributor>
      <comment>/* സെവാഗ് */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4614129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283" sha1="5581uu8u281ym9ilkyvhp074507qmru" xml:space="preserve">== സെവാഗ് ==

ബാറ്റിംഗ് [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-23842-92|&amp;#126;2026-23842-92]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-23842-92|talk]]) 10:26, 18 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5581uu8u281ym9ilkyvhp074507qmru</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>