വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Event Event talk 0 66 4614984 4613087 2026-04-24T17:30:21Z ~2026-25114-67 216908 /* കഥകളി വേഷങ്ങൾ */ 4614984 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] സാത്വികസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് പച്ചവേഷം; ഇതിഹാസങ്ങളിലെ വീരനായകന്മാരെയെല്ലാം പച്ചവേഷത്തിലവതരിപ്പിക്കുന്നു. നന്മയുടെ ഭാവങ്ങളാണു പച്ചവേഷങ്ങൾ. വീരരായ [[രാജാക്കന്മാർ]], [[രാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു പച്ചവേഷങ്ങളാണ്. മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ചു ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽവെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 58wecp7btc50lcub3wbp1jkuf6p5yb5 4614991 4614984 2026-04-24T18:29:11Z ~2026-25114-67 216908 4614991 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 7qxi0c9ufz6ucmy7le6i6hwm9g43wrg 4614992 4614991 2026-04-24T18:30:30Z ~2026-25114-67 216908 /* പച്ച വേഷം */ 4614992 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]]. കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] iaz899tqthg0121vnmu128fgt1mu1fd 4614993 4614992 2026-04-24T18:33:54Z ~2026-25114-67 216908 4614993 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]]. കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] msqy8qbz5s8a850jmrscmdvir69ne93 4614995 4614993 2026-04-24T18:43:22Z ~2026-25114-67 216908 4614995 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 9wpc27yjfk62iuq6u4hth8aslzm32uw 4614996 4614995 2026-04-24T18:45:53Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4614996 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] h9e0rpc50k1dx982vtaoa7847ml9q25 4614997 4614996 2026-04-24T18:52:19Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4614997 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 1l6yfh7fds30tdzmhvzanhnn4l77qdd 4614998 4614997 2026-04-24T18:53:36Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4614998 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] tdz06z8tjmemfk1wtj184eyt2z7bov2 4614999 4614998 2026-04-24T18:56:47Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4614999 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] kmqgetjwks9k3gn6ds7kiqdsop41fn5 4615000 4614999 2026-04-24T18:58:50Z ~2026-25195-09 216913 4615000 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] i9uwxvcwbuhgkygaqneazcm0eb6td39 4615004 4615000 2026-04-24T19:10:56Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4615004 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Kalamandalam-Vasu-Pisharody-Bahukan.jpg|right|thumb|[[ബാഹുകൻ]]]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 5qp6k2gr59hqrkqpu96qcrf31lmvhgb 4615005 4615004 2026-04-24T19:14:24Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4615005 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Kalamandalam-Vasu-Pisharody-Bahukan.jpg|right|thumb|[[ബാഹുകൻ]]]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[File:Kathakali - pacha.jpg|right|thumb|നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി മഞ്ഞനിറത്തിലുളള ഗോപി വരച്ചിരിക്കുന്നു]] ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 2ujymfqir78jb9u7um33e3uz1lhussg 4615006 4615005 2026-04-24T19:14:48Z ~2026-25195-09 216913 4615006 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Kalamandalam-Vasu-Pisharody-Bahukan.jpg|right|thumb|[[ബാഹുകൻ]]]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[File:Kathakali - pacha.jpg|right|thumb|നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി മഞ്ഞനിറത്തിലുളള ഗോപി വരച്ചിരിക്കുന്നു]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 1u9mbkgj6wddvgnl349h0pekuo98mwx 4615007 4615006 2026-04-24T19:15:14Z ~2026-25195-09 216913 4615007 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Kalamandalam-Vasu-Pisharody-Bahukan.jpg|right|thumb|[[ബാഹുകൻ]]]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[File:Kathakali - pacha.jpg|right|thumb|നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി മഞ്ഞനിറത്തിലുളള ഗോപി വരച്ചിരിക്കുന്നു]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] g0s6m2vrl30xym47zg1qi5fpeewkpam 4615008 4615007 2026-04-24T19:16:19Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4615008 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] , [[പാണ്ഡവർ]] [[File:Kathakali Krishna.jpg|right|thumb|[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]]]] വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Kalamandalam-Vasu-Pisharody-Bahukan.jpg|right|thumb|[[ബാഹുകൻ]]]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[File:Kathakali - pacha.jpg|right|thumb|നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി മഞ്ഞനിറത്തിലുളള ഗോപി വരച്ചിരിക്കുന്നു]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] i1ohtdj470cn4t89ojb0zytwn73mbo6 4615080 4615008 2026-04-25T05:50:27Z ~2026-25195-09 216913 /* പച്ച വേഷം */ 4615080 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kathakali}}[[പ്രമാണം:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (197).jpg|thumb|കഥകളി]] [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|right|കഥകളിയിലെ കൃഷ്ണമുടി വേഷം]] ([[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനതായ ദൃശ്യകലാരൂപമാണ് '''കഥകളി'''. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടമെന്ന]] കലാരൂപം പരിഷ്കരിച്ചിട്ടാണ് കഥകളിരൂപീകരിച്ചത്. കഥകളിയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി,താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേഷങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ശാസ്ത്രക്കളി, [[ചാക്യാർകൂത്ത്]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[കൃഷ്ണനാട്ടം]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[ദാസിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത്, [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[പടയണി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ-നാടൻകലാരൂപങ്ങളുടെ അംശങ്ങൾ കഥകളിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. പതിനേഴു, പതിനെട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി വികസിതമായ ഈ കലാരൂപം) വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽമാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|മഹാകവി വള്ളത്തോൾ]] അടക്കമുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കളുടെ ശ്രമഫലമായി, ഇന്നു ലോകപ്രസിദ്ധി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ |title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref> . വിവരണംനാട്യം, നൃത്തം എന്നിവയെ ആംഗികമെന്ന അഭിനയോപാധിയിലൂടെ സമന്വയിപ്പിച്ചവതരിപ്പിക്കുകയാണ് കഥകളിയിൽ. ഒരു വാചകത്തിൽപ്പറഞ്ഞാൽ ആംഗികമാണ് കഥകളിയുടെ മർമ്മം. കഥകളിക്കുവേണ്ടി രചിക്കപ്പെട്ട കാവ്യമായ [[ആട്ടക്കഥ]]<nowiki/>യിലെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളായ പദങ്ങൾ, പാട്ടുകാർ പിന്നണിയിൽനിന്നു പാടുകയും നടന്മാർ അഭിനയത്തിലൂടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഭിനയത്തിനിടയിൽ നടന്മാർ ഭാവാവിഷ്‌കരണപരവും താളാത്മകവുമായ രംഗചലനങ്ങളും അംഗചലനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ ഓരോഭാഗവും അഭിനയിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ ശുദ്ധനൃത്തചലനങ്ങളടങ്ങുന്ന കലാശങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭിനയത്തിലും അതടങ്ങുന്ന രംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലുംകൂടെ ഇതിവൃത്തം അരങ്ങത്തവതരിപ്പിച്ച്, രസാനുഭൂതിയുളവാക്കുന്ന കലയാണു കഥകളി. [[നൃത്തം]], [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യം]], നൃത്ത്യം , [[ഗീതം]], [[വാദ്യം]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സമഞ്ജനസമ്മേളനമാണ് കഥകളി. ഇതുകൂടാതെ സാഹിത്യമൊരു പ്രധാനവിഭവമാണെങ്കിലും ഇതു ഗീതത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കളിതുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, മദ്ദളകേളി (അരങ്ങുകേളി/ശുദ്ധമദ്ദളം), വന്ദനശ്ലോകം, തോടയം, മേളപ്പദം(മഞ്ജുതര)തുടങ്ങിയ പ്രാരംഭച്ചടങ്ങുകളുണ്ട്‌. പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാഗവതർ ആലപിക്കുന്ന പദങ്ങൾ [[ഹസ്തമുദ്ര]]<nowiki/>കളിലൂടെയും, മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും നടന്മാർ അരങ്ങത്തഭിനയിച്ചാണ്‌, കഥകളിയിൽ കഥപറയുന്നത്. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളെ പ്രധാനമായും പച്ച, കത്തി, കരി, താടി, മിനുക്ക്‌ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായിത്തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പച്ച സൽക്കഥാപാത്രങ്ങളും (സാത്വികം) കത്തി രാക്ഷസകഥാപാത്രങ്ങളുമാണ്. (രാജാക്കന്മാരായ ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾ.) കരിവേഷം രാക്ഷസിമാർക്കാണ്‌. ചുവന്നതാടി താമസസ്വഭാവമുള്ള (വളരെ ക്രൂരന്മാരായ) രാക്ഷസർമുതലായവരും കറുത്തതാടി കാട്ടാളർമുതലായവരുമാണ്‌. കലിയുടെ വേഷം കറുത്തതാടിയാണ്. ഹനുമാനു വെള്ളത്താടിയാണു വേഷം. സ്ത്രീകളുടേയും മുനിമാരുടേയും വേഷം മിനുക്കാണ്‌. ഇത്തരത്തിൽ വേഷമണിയിക്കുന്നതിന് ചുട്ടികുത്ത് എന്നു കൊണ്ട്പറയുന്നു.എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കഥകളി ഇഷ്ട്ടം ആണ്. == ചരിത്രം == എ.ഡി-പതിനേഴു-ആം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് കഥകളിയുദ്ഭവിച്ചത്‌. കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടകർത്താവായ]] [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ|കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാനെയാണ്]] ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദാ]]ഭിനയത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽനിന്നുടലെടുത്ത ഒരു വിനോദമാണ് [[കൃഷ്ണനാട്ടം]]. അക്കാലത്ത്, വടക്കൻദിക്കുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന അഷ്ടപദിയാട്ടത്തിന്റെയും അതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെയും രീതിയിലാണ് തമ്പുരാൻ രാമനാട്ടം രചിച്ചത്. ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത്തിയഞ്ച്-നും ആയിരത്തി അറുന്നൂറ്റി അഞ്ച്-നുമിടയിലാണു രാമനാട്ടം രചിച്ചതെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്<ref>കഥകളിരംഗം, [[കെ.പി.എസ്. മേനോൻ]], താൾ 5</ref>. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ എട്ടു ദിവസത്തെ കഥയാക്കി വിഭജിച്ചുനിർമ്മിച്ച രാമനാട്ടമാണ്, പിൽക്കാലത്തു കഥകളിയായിപ്പരിണമിച്ചത്. കഥകളിവേഷത്തെ പരിഷ്കരിക്കുകയും [[ചെണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുകയുംചെയ്തത് [[വെട്ടത്തുനാട്|വെട്ടത്തുനാട്ടുരാജാവായിരുന്നു]]. പാട്ടിനായി പ്രത്യേകം ആളെനിറുത്തുന്നരീതിയും വർണ്ണഭംഗിയുള്ള കിരീടങ്ങളും കടുത്തനിറത്തിലുള്ള കുപ്പായങ്ങളും പലവർണ്ണങ്ങളുപയോഗിച്ചുള്ള മുഖമെഴുത്തുമെല്ലാം വെട്ടത്തുരാജാവിന്റെ സംഭാവനയാണ്‌. ഇതിനെ [[വെട്ടത്തു സമ്പ്രദായം|വെട്ടത്തുനാടൻ]] എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]] പരമ്പരാഗതവേഷമാണ്‌ ഇതിനു പ്രചോദനമായിട്ടുള്ളത്{{തെളിവ്}}. വെട്ടത്തുരാജാവിനെ കഥകളിപരിഷ്കരണത്തിൽ സഹായിച്ചത്, കഥകളിപ്രേമിയായിരുന്ന ശങ്കരൻനായരായിരുന്നു. രാമായണകഥയെ ഒമ്പതു ഭാഗങ്ങളാക്കിത്തിരിച്ച് എട്ടുദിവസംകൊണ്ടായിരുന്നു ആദ്യകാലഅവതരണം. [[സംഘക്കളി]], [[അഷ്ടപദിയാട്ടം]], [[തെയ്യം]], [[പടയണി]], [[കൂടിയാട്ടം]], തെരുക്കൂത്ത് എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ കലാരൂപങ്ങളിൽനിന്നു പലതും കഥകളി സ്വാംശീകരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടത്തിന്റെ അപരിഷ്കൃത അവതരണരീതികൾക്കു മാറ്റംസംഭവിച്ചത്, [[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോടൻ]], കപ്ലിങ്ങാടൻ, വെട്ടത്തുനാടൻ എന്നീ പരിഷ്കാരസമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ്. അഭിനേതാവുതന്നെ ഗാനംചൊല്ലിയാടുന്ന രാമനാട്ടരീതിക്ക് മാറ്റംവരുത്തി. പിന്നണിയിൽ ഗായകരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് നടനഭിനയിക്കുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നത്, വെട്ടത്തുനാടൻസമ്പ്രദായമാണ്. ആട്ടത്തിനു ചിട്ടകളേർപ്പെടുത്തിയതും കൈമുദ്രകൾ പരിഷ്ക്കരിച്ചതും കല്ലടിക്കോടൻ സമ്പ്രദായമാണ്. അഭിനയരീതിയുടെ ഒതുക്കമാണ്, കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ പ്രധാനസംഭാവന. കലാശങ്ങൾ, ഹസ്താഭിനയം എന്നിവയിലാണ് ഈ ശൈലീപ്രകാരം പരിഷ്കാരംനടന്നത്. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (151).jpg|thumb|നിശാഗന്ധി നൃത്തോത്സവത്തിൽ നിന്നും]] [[വെട്ടത്തുനാടൻ സമ്പ്രദായ|കഥകളി]] രാമനാട്ടം, കഥകളിയായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നതിന്, വെട്ടത്തുരാജാവു വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിവയാണ്. * നടന്മാർക്കു വാചികാഭിനയം വേണ്ടെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തി. * പാട്ടിനെ പിന്നണിയിലേയ്ക്കെത്തിച്ചു. * കത്തി, താടിവേഷങ്ങൾക്കു തിരനോട്ടമേർപ്പെടുത്തി. * രാമനാട്ടത്തിലെ തൊപ്പിമദ്ദളത്തിനുപകരം ചെണ്ടയേർപ്പെടുത്തി. * കൂടിയാട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പച്ച, കത്തി, താടി എന്നീ മുഖത്തുതേപ്പടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വേഷവിഭജനംകൊണ്ടുവന്നു. * മുദ്രകളോടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയംകൊണ്ടുവന്നു. വെട്ടത്തുസമ്പ്രദായത്തെ പരിഷ്കരിച്ച്‌, കഥകളിയെ ഒരു നല്ല നൃത്തകലയാക്കിത്തീർത്തത്‌ കപ്ലിങ്ങാടൻ നമ്പൂതിരിയാണ്. ഇന്നുകാണുന്ന കഥകളിവേഷങ്ങളുടെയെല്ലാം ഉപജ്ഞാതാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. കപ്ലിങ്ങാടന്റെ സമകാലീനനായിരുന്ന കല്ലടിക്കോടനും കഥകളിയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾവരുത്തി. === കപ്ലിങ്ങാടൻ കഥകളിയിൽവരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ === * കത്തി, താടി, കരി എന്നിവയ്ക്കു മൂക്കത്തും ലാടമദ്ധ്യത്തിലും ചുട്ടിപ്പൂ ഏർപ്പെടുത്തി. * ചുട്ടിയ്ക്ക് അകവിസ്തൃതി കൈവരുത്തി. * മുനിമാർക്കു മഹർഷിമുടി നിർദ്ദേശിച്ചു. * [[രാവണൻ]], [[ജരാസന്ധൻ]], [[നരകാസുരൻ]] എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളെ അരങ്ങിലെത്തിച്ച് കത്തിവേഷത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയിരുന്നു. === കല്ലുവഴിച്ചിട്ട:- പുതിയ കഥകളിയുടെ ആവിഷ്കരണം === 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലാവിർഭവിച്ച ശൈലിയാണിത്. കുയിൽത്തൊടി ഇട്ടിരാരിശ്ശി മേനോനാണ് ആവിഷ്കർത്താവ്. [[ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം|ഭക്തിപ്രസ്ഥാനവുമായി]] ഈ കലാരൂപത്തിനു ബന്ധമുണ്ട്. ഇക്കാലത്ത് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അമ്മദൈവങ്ങൾക്കാണു പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനഫലമായി തുടങ്ങിയ മാതൃഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ കലാരൂപങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനരീതികളവലംബിച്ചുമാണ്, കഥകളിയുടെ ആദ്യരൂപമായ രാമനാട്ടം രൂപമെടുത്തത്. == ഐതിഹ്യം == [[കോഴിക്കോട്]]ടെ മാനവേദൻ രാജാവ്‌, എട്ടുദിവസത്തെക്കഥയായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതറിഞ്ഞ്, [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] കൃഷ്ണനാട്ടംകളിക്കുവാൻ കലാകാരന്മാരെ അയച്ചുതരണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടെന്നും തെക്കുള്ളവർക്കു കൃഷ്ണനാട്ടംകണ്ടു രസിക്കാനുള്ളകഴിവില്ലെന്നു പറഞ്ഞ്, മാനവേദൻ അതു നിരസിച്ചെന്നും ഇതിൽ വാശിതോന്നിയാണു കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ [[രാമനാട്ടം]] നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്‌. == തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാരുടെ സംഭാവന == <!-- [[ചിത്രം:KathaKali.jpeg|thumb|''അരങ്ങേറ്റം'']] --> [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർരാജാക്കന്മാർ]] കഥകളിക്കു നൽകിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളേറെയാണ്. 'ബാലരാമഭരതം' എന്ന നാട്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചതു [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ മഹാരാജാവാണ്]]. '[[നരകാസുരൻ|നരകാസുരവധം]]' ആട്ടക്കഥയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ്. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സഹോദരനായ [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതി തിരുനാളിന്റെ]] കൃതികളാണ്, രുഗ്മിണീസ്വയം‍വരം, അംബരീഷചരിതം, പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം എന്നീ ആട്ടക്കഥകൾ. കാർത്തികതിരുനാളിന്റെ സദസ്സിൽപ്പെട്ട [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] '[[നളചരിതം]]' ആട്ടകഥ രചിച്ചു. അശ്വതിതിരുനാളിന്റെ പിതാവു [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] 'കംസവധം' എഴുതി. 'രാവണവിജയം' ആട്ടക്കഥയുടെ കർത്താവ്‌ വിദ്വാൻ കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാനാണ്. കീചകവധം, ഉത്തരാസ്വയം‍വരം, ദക്ഷയാഗം എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവായ [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി|ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയും]] രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ചർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. == ആട്ടക്കഥ == കഥകളിയുടെ സാഹിത്യരൂപമാണ്, ആട്ടക്കഥ. [[ജയദേവൻ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിന്റെ]] മാതൃകപിന്തുടരുന്ന സംസ്കൃതനാടകങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, മലയാളത്തിൽ ഹൃദ്യമായ പദാവലികളും ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതവും ആട്ടക്കഥകളിൽ പ്രകടമാണ്<ref>{{cite book |author= പ്രൊഫ. അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ|title= കഥകളി വിജ്ഞാനകോശം |publisher=കറൻറ് ബുക്സ് | |year=2000 | }}</ref>. പദങ്ങളായും ശ്ലോകങ്ങളായുമാണ് ആട്ടക്കഥ രചിക്കുന്നത്. [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടകഥകളിലെ]] പദങ്ങളാണ്‌ കഥകളിയിൽ പാടിയഭിനയിക്കപ്പെടുന്നത്‌. ശ്ലോകങ്ങൾ രംഗസൂചനയും കഥാസൂചനയും നൽകുന്നതിനുള്ള സൂത്രധാരോപാധിയായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൂടാതെ അരങ്ങിലവതരിപ്പിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളും ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെയവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാനശാഖകൂടെയാണ്, ആട്ടക്കഥകൾ. ഏകദേശം അഞ്ഞൂറോളം ആട്ടക്കഥകൾ മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാഹിത്യത്തിലുണ്ട്. കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാന്റെ [[രാമനാട്ടം|രാമനാട്ടത്തിലെ]] എട്ടുദിവസത്തെ കഥകളാണ് ആദ്യത്തെ ആട്ടക്കഥ. കോട്ടയത്തമ്പുരാന്റെ [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ|ബകവധം]], [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]], [[കിർമ്മീരവധം]], നിവാതകവചകാലകേയവധം, ഉണ്ണായി വാര്യരുടെ '[[നളചരിതം]]', ഇരയിമ്മൻ തമ്പിയുടെ '[[ഉത്തരാസ്വയംവരം]]', [[കീചകൻ|കീചകവധം]], കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ രാവണവിജയം, അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മത്തമ്പുരാന്റെ [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]], പൂതനാമോക്ഷം, പൗണ്ഡ്രകവധം, അംബരീഷചരിതം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രചാരമുള്ള ആട്ടക്കഥകളിൽപ്പെടുന്നു. [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (266).jpg|thumb|]] == പ്രധാന ആട്ടക്കഥകൾ == * [[കാലകേയവധം (ആട്ടക്കഥ)|കാലകേയവധം]] * [[കിർമ്മീരവധം]] * [[ബകവധം ആട്ടക്കഥ]] * [[കല്യാണസൗഗന്ധികം]] * [[കീചകൻ|കീചകവധം]] * [[ദക്ഷൻ|ദക്ഷയാഗം]] * [[രാവണൻ|രാവണവിജയം]] * [[നളചരിതം]] (നാല് ദിവസങ്ങൾ) * [[രാവണോത്ഭവം]] * [[ബാലിവധം]] * [[ഉത്തരാസ്വയംവരം (ആട്ടക്കഥ)|ഉത്തരാസ്വയംവരം]] * [[രുക്മിണീസ്വയംവരം]] * [[പൂതനാമോക്ഷം ആട്ടക്കഥ|പൂതനാമോക്ഷം]] * പൗണ്ഡ്രകവധം * [[അംബരീഷൻ|അംബരീഷചരിതം]] * [[നിഴൽക്കുത്ത് (കഥകളി)|നിഴൽക്കുത്ത്]] * [[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ]] * ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം * കർണശപഥം * ലവണാസുരവധം ആട്ടക്കഥ == ചടങ്ങുകൾ == <!-- [[ചിത്രം:കഥകളി-രംഗശീല.jpg|thumb|250px|രംഗശീല]] --> === കേളികൊട്ട് === കഥകളിയുണ്ടെന്നു നാട്ടുകാരെയറിയിക്കുന്ന മേളമാണു കേളി. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പാണു '''കേളികൊട്ട്'''. കഥകളിയുടെ അസുരവാദ്യങ്ങളായ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] ഇവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മേളപ്രയോഗമാണു കേളികൊട്ട്. === അരങ്ങുകേളി === കളി തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നറിയിക്കുന്ന ഗണപതികൊട്ടാണ് '''അരങ്ങുകേളി'''. ചെണ്ടയില്ലാതെ മദ്ദളവും ചേങ്ങിലയും ഇലത്താളവും ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നു. ദേവവാദ്യമായ മദ്ദളം, ആദ്യമായി അരങ്ങത്തെത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, പ്രത്യേക ഐശ്വര്യംകൈവരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമദ്ദളം, കേളിക്കൈ, ഗണപതിക്കൊട്ട് എന്നീപ്പേരുകളും ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. === 03.തോടയം === ഇത്, ഇഷ്ടദേവതാപൂജയാണ്. കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർ തിരശ്ശീലയ്‌ക്കു പുറകിൽനിന്നുനടത്തുന്ന സ്‌തുതിപരമായ നൃത്തമാണു '''തോടയം'''. വളരെ ലഘുവായ അണിയറമാത്രമെ ഈ വേഷക്കാർക്കുണ്ടാവൂ. പ്രകൃതിയും പുരുഷനുമായുള്ള അഥവാ ശിവനും ശക്തിയുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിലൂടെ സൃഷ്ടിനടക്കുന്നുവെന്ന, പ്രതീകാത്മകമായുള്ള അവതരണംകൂടെയാണു തോടയം. എല്ലാ നടന്മാരും തോടയംകെട്ടിയതിനുശേഷമേ അവരവരുടെ വേഷംകെട്ടാവൂ എന്നാണു നിയമം. തോടയത്തിനു ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുകയില്ല. കഥകളിയിലുപയോഗിക്കുന്ന ചെമ്പട, ചമ്പ, പഞ്ചാരി, അടന്ത എന്നീ നാലുതാളങ്ങളും അവയുടെ നാലുകാലങ്ങളും തോടയത്തിലുപയോഗിക്കും. നാടകത്തിലെ നാന്ദിയുടെ സ്ഥാനമാണു കഥകളിയിൽ തോടയത്തിനുള്ളത്. [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയത്തു തമ്പുരാനും]] [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാളും]] രചിച്ച രണ്ടു തോടയങ്ങളാണ് സാധാരണ പാടാറുള്ളത്. === വന്ദനശ്ലോകം === തോടയംകഴിഞ്ഞാൽ ഗായകൻ ഇഷ്ടദേവതാസ്തുതിപരമായ '''വന്ദനശ്ലോക'''ങ്ങളാലപിക്കുന്നു. ഒരു ശ്ലോകമെങ്കിലും നിർബന്ധമാണ്. കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച, "''മാതംഗാനന മബ്ജവാസരമണീം ഗോവിന്ദമാദ്യം ഗുരും''..............." എന്നുതുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകമാണ്, സാധാരണയായി ആദ്യം ചൊല്ലുന്നത്. തുടർന്നു മറ്റുചില ശ്ലോകങ്ങളും ചൊല്ലാറുണ്ട്. === പുറപ്പാട് === [[File:Kathakali of Kerala at Nishagandhi dance festival 2024 (190).jpg|thumb|]] ഒരു പുരുഷവേഷവും സ്ത്രീവേഷവും തിരശ്ശീലനീക്കി രംഗത്തുചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനാപരമായ ചടങ്ങാണു '''പുറപ്പാട്‌'''. സാധാരണ പുരുഷവേഷം കൃഷ്ണനായിരിക്കും അഞ്ചുവേഷത്തോടുകൂടെ പകുതി പുറപ്പാട് എന്നരീതിയിലും ഈ ചടങ്ങു നടത്തുന്ന സമ്പ്രദായം ധാരാളമായി ഉത്തരകേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. സാധാരണയായി തുടക്കകാരാണ്‌, (കുട്ടിത്തരക്കാർ) രംഗത്തു പുറപ്പാടവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കഥകളിയിലെ ഏറെക്കുറെ എല്ലാക്കലാശങ്ങളും അടവുകളും ഈ ചടങ്ങിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിനാൽ പുറപ്പാടുചെയ്തുറപ്പിക്കുന്ന കലാകാരന്, മറ്റു വേഷങ്ങൾ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമായും ഈ ചട‍ങ്ങ് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മനോഹരങ്ങളായ പലതരം ചുഴിപ്പുകളും നിലകളും പുറപ്പാടിലടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പുറപ്പാടിലെ പദത്തിനുശേഷം ത്രിപുടതാളത്തിൽ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ "ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ....." എന്ന നിലപ്പദം പാടുന്നു ([[മഹാഭാരതം|ഭാരതകഥകൾക്ക്]]). പുറപ്പാടുമുതൽ ചെണ്ടയുപയോഗിക്കുന്നു. മേൽക്കട്ടി, ആലവട്ടം, ശംഖനാദം എന്നിവയോടുകൂടെയാണു പുറപ്പാടു നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.<ref>കഥകളിപ്രവേശിക - പ്രൊഫ. വട്ടപ്പറമ്പിൽ ഗോപിനാഥപിള്ള</ref> ===''മേളപ്പദം'' === പുറപ്പാടിനുശേഷം [[ജയദേവൻ|ജയദേവന്റെ]] [[ഗീതാഗോവിന്ദം|ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ]] 21-ാം അഷ്ടപദിയായ “മഞ്ജൂതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ” എന്നതിന്റെ ആദ്യത്തെ എട്ടു ചരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തരാഗങ്ങളിൽ പാടുന്നതാണു '''മേളപ്പദം'''. സാധാരണയായി ആറു ചരണങ്ങളാണു പാടാറുള്ളത്. [[ചമ്പ]]<nowiki/>താളത്തിൽ നാല്പത്,ഇരുപത്,പത്ത് എന്നീ അക്ഷരകാലങ്ങളിൽ രാഗമാലികയായി അഷ്ടപദി പാടുകയും മേളം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്. മഞ്ജുതരയെന്ന ചരണം മോഹനത്തിലും വിഹിതപദ്മാവതിയെന്ന ചരണം [[മദ്ധ്യമാവതി]]<nowiki/>യിലുമാണ് പാടാറുള്ളത്. മുമ്പോട്ടുവന്ന്‌, അവരുടെ അഭ്യാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. [[മോഹനം]] - [[ചമ്പ]] മഞ്ജുതര കുഞ്ജതല കേളീസദനേ ഇഹവിലസ രതിരഭസ ഹസിതവദനേ പ്രവിശരാധേ, മാധവസമീപം നവഭവദശോകദളശയനസാരേ ഇഹവിലസ കുചകലശതാരളഹാരേ, പ്രവിശരാധേ, ഇഹവിലസ മദനരസസരസഭാവേ, പ്രവിശരാധേ, [[നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി|നാട്ട]] കുസുമചയരചിതശുചി വാസഗേഹേ ഇഹവിലസ കുസുമസുകുമാരദേഹേ പ്രവിശ രാധേ, [[കല്യാണി]] - [[ചമ്പ]] മധുരതരപികനികര നിനദമുഖരേ ഇഹവിലസദശനരുചി വിജിതശിഖരേ പ്രവിശരാധേ, [[ആരഭി]] വിതത ബഹുവല്ലീ നവപല്ലവഘനേ ഇഹവിലസ ചിരമലസപീനജഘനേ പ്രവിശരാധേ, [[മധ്യമാവതി]] വിഹിതപദ്മാവതി സുഖസമാജേ ഭണിത ജയദേവ കവിരാജരാജേ കുരുമുരാരേ മംഗലശതാനി === കഥാരംഭം === കഥകളി കഥയുടെ ആരംഭംകുറിക്കുന്നതാണ് '''കഥാരംഭം.''' == കഥകളിസംഗീതം == തോടയത്തിന്, ''ഹരിഹരവിധിനുത'' എന്ന സാഹിത്യത്തിലൂടെ ഭക്തിഭാവത്തിനു പ്രാധാന്യംനൽകിയാണ് കോട്ടയത്തുതമ്പുരാൻ ആവിഷ്ക്കരിച്ചത്. ഭക്തിജനകവും മം‌ഗളകരവുമായ നാട്ടരാഗപ്രധാനങ്ങളായ സം‌ഗീതപാരമ്പര്യവും ദർശിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. അനുവർത്തിച്ചുപോന്നിരുന്ന തോടയത്തിലെ താളത്തിൽ [[പഞ്ചാരി|പഞ്ചാരിയും]] നൃത്തത്തിൽ കലാശങ്ങളും ഇരട്ടിയും കാൽകുടയലുമെല്ലാംചേർത്ത് കൂടുതൽ മിഴിവേകി. തോടയത്തിൽ സാഹിത്യം കൂട്ടിച്ചേർത്തും പൂർവ്വരംഗത്തിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ പുറപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകത്തിനുമുമ്പ് വന്ദനശ്ലോകം ചൊല്ലുകയെന്ന ഒരേർപ്പാടുകൂടെ ഇദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ചു. == കഥകളി അഭിനയരീതികൾ == ഒരു കഥയുടെ നാടകരൂപത്തിലുള്ള ആവിഷ്കാരമാണു കഥകളിയെന്നുപറയാമെങ്കിലും അരങ്ങിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ സംസാരിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, പശ്ചാത്തലത്തിൽനിന്നു പാട്ടുകാരുടെ പാട്ടിനനുസരിച്ച് [[#മുദ്രകൾ|കൈമുദ്രകൾ]]<nowiki/>മുഖേന കഥപറയുകയാണുചെയ്യുന്നത്. കഥകളിയുടെ അഭിനയവിധങ്ങളാണ് ആംഗികം, സാത്വികം, വാചികം, ആഹാര്യം എന്നിവ. പദങ്ങൾചൊല്ലി ആടാൻതുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ ആംഗികവാചികങ്ങളെ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുമെന്ന സമസ്യയ്ക്ക് ഉത്തരമെന്നനിലയിലാണ് വെട്ടം, കല്ലടിക്കോടൻ, കപ്ലിങ്ങാടൻ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ആവിർഭവിച്ചത്. === മുദ്രകൾ === കഥകളിപ്പദങ്ങളുടെ രംഗഭാഷയാണു മുദ്രകൾ. [[ഹസ്തലക്ഷണ ദീപിക]]<nowiki/>യിലെ മുദ്രകളാണു കഥകളിയിലനുവർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാനമായും 24 മുദ്രകൾ അടിസ്ഥാനമുദ്രകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|first1=CyberNet Communications|last1=Kerala|accessdate=2018-09-06|title=Kathakali Mudras|url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/mudra.htm|website=www.cyberkerala.com}}</ref> വ്യത്യസ്തശാസ്ത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒരേപേരിലുള്ള മുദ്രകളുണ്ടെങ്കിലും അവ, രൂപത്തിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്‌. മുദ്രകളുടെ ഉപയോഗത്തിനു [[നാട്യശാസ്ത്രം|നാട്യശാസ്ത്രവും]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[അഭിനയദർപ്പണം]], ബാലരാമഭാരതം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അടിസ്ഥാനംതന്നെ. ആസ്വാദകൻ തന്റെ അരങ്ങുപരിചയത്താൽ നടൻ കാണിക്കുന്നതു സന്ദർഭാനുസരണം മനസ്സിലാകുന്നതാണു നല്ലത്. കലാകാരന്മാർ പലരും മുദ്രകൾ ചുരുക്കിക്കാണിക്കാറുണ്ട്. 24 അടിസ്ഥാനമുദ്രകൾ താഴെക്കൊടുക്കുന്നു. 1.[[പതാക (മുദ്ര)|പതാക]], 2.മുദ്രാഖ്യം, 3.കടകം, 4.മുഷ്ടി, 5.കർത്തരീമുഖം, 6.ശുകതുണ്ഡം, 7.കപിത്ഥകം, 8.ഹംസപക്ഷം, 9.ശിഖരം, 10.ഹംസാസ്യം, 11.അഞ്ജലി, 12.അർധചന്ദ്രം, 13.മുകുരം, 14.ഭ്രമരം, 15.സൂചികാമുഖം, 16.പല്ലവം, 17.ത്രിപതാക, 18.മൃഗശീർഷം, 19.സർപ്പശിരസ്സ്, 20.വർദ്ധമാനകം, 21.അരാളം, 22.ഊർണ്ണനാഭം, 23.[[മുകുളം]], 24.കടകാമുഖം. === പരികല്പനകൾ === പദാർത്ഥാഭിനയം, വാക്യാർത്ഥാഭിനയം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പരികല്പനകൾ എങ്ങനെ രംഗത്തവതരിപ്പിക്കണമെന്നു സൂചിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നൃത്തം, നാട്യം, നൃത്യം ഇവയെ ലക്ഷണംചെയ്യുമ്പോൾ നൃത്തം താളലയാശ്രയവും നൃത്യം ഭാവാശ്രയവും നാട്യം രസാശ്രയവുമായിപ്പറയുന്നു. ഭാവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു പദാർത്ഥത്തേയും രസത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തു വാക്യാർത്ഥത്തേയും സങ്കല്പിച്ച്, ഭാവാശ്രയമായ നൃത്യത്തെ പദാർത്ഥാഭിനയപ്രധാനമെന്നും രസാശ്രയമായ നാട്യത്തെ വാക്യാർത്ഥാഭിനയപ്രാധാനമെന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് വാച്യാർത്ഥത്തെ മുദ്രകളെക്കൊണ്ടും അവയ്ക്കുചേർന്ന ഭാവങ്ങൾകൊണ്ടഭിനയിക്കുമ്പോൾ അതു പദാർത്ഥത്തേയുംചെയ്യുന്നു. ==കഥകളി വേഷങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|കഥകളിക്ക് ചുട്ടികുത്തുന്നു]] [[പ്രമാണം:Kathakali MakeUp.jpg|thumb|ചുട്ടികുത്തുന്ന പച്ചവേഷം]] കഥകളിയിൽ പ്രധാനമായി ആറുതരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളാണുള്ളത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരീകസ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണു വിവിധവേഷങ്ങൾ നൽകുന്നത്. ഇവരുടെ ചമയത്തിലുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളും വേഷവിധാ‍നങ്ങളും ഈ വേഷങ്ങളനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. === പച്ച വേഷം === സാത്വിക ഗുണമുള്ള രാജാക്കന്മാർ , ദേവന്മാർ , നായകന്മാർ എന്നിവർക്കാണ് പച്ചവേഷം. ഉദാഹരണം : [[ശ്രീരാമൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]] , [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] , [[നളൻ]] , [[ബാഹുകൻ]] , [[പാണ്ഡവർ]] [[File:Kathakali at Kerala School Kalolsavam 2019 05.jpg|right|thumb|പച്ച വേഷം]] വെളളമനയോല പൊടിച്ച്, വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ മഞ്ഞ നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലേയ്ക്ക് കട്ടി നീലം പൊടിച്ച് ചേർക്കുമ്പോൾ പച്ച നിറം ലഭിക്കുന്നു. [[File:Orpiment-148270.jpg|right|thumb|വെള്ള മനയോല]] [[File:Indigo cake.jpg|right|thumb|കട്ടി നീലം]] പച്ചയിൽ തന്നെ ഇളംപച്ചയും കടുംപച്ചയുമുണ്ട്. വെളളമനയോലയിൽ ചേർക്കുന്ന നീലത്തിൻറ അളവിനനുസരിച്ച് പച്ചയുടെ കടുപ്പം കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. ബാഹുകൻറെ വേഷം കടുംപച്ചയാണ്. [[File:Kalamandalam-Vasu-Pisharody-Bahukan.jpg|right|thumb|[[ബാഹുകൻ]]]] മുഖത്ത് കവിൾത്തടങ്ങളുടെയും താടിയുടെയും അഗ്രമൊപ്പിച്ച്, അരിമാവും ചുണ്ണാമ്പും ചേർത്തുകുഴച്ച ചുട്ടിയിട്ട്, കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kerala kathakali makeup.jpg|thumb|മുഖത്ത് ചുട്ടിയിട്ടതിനു ശേഷം കടലാസുകൾ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിൽ വെട്ടി മീതെവച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നു]] നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഗോപി വരയ്ക്കുന്നതിനു “നാമം വയ്‌ക്കുക” എന്നുപറയുന്നു. ഇതിന് വെളളമനയോല പൊടിച്ച് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ചാലിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന മഞ്ഞനിറമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[File:Kathakali - pacha.jpg|right|thumb|നെറ്റിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി മഞ്ഞനിറത്തിലുളള ഗോപി വരച്ചിരിക്കുന്നു]] === കത്തി === [[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|right|thumb|150px|കത്തിവേഷം അണിഞ്ഞ കഥകളി കലാകാരൻ]] രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു സാധാരണയായി കത്തിവേഷം നൽകുക. [[രാവണൻ]], [[ദുര്യോധനൻ]], [[കീചകൻ]], [[ശിശുപാലൻ]], [[നരകാസുരൻ]] തുടങ്ങിയവർക്കു കത്തിവേഷമാണ്. ഇതിൽ കണ്ണുകൾക്കു താഴെയായി നാസികയോടു ചേർത്തും പുരികങ്ങൾക്കു മുകളിലുമായി കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ അല്പംവളച്ച് ചുവപ്പു ചായംതേച്ച് ചുട്ടിമാവുകൊണ്ട് അതിരുകൾ പിടിപ്പിക്കുന്നു. കത്തിവേഷത്തെ “കുറുംകത്തി”യെന്നും “നെടുംകത്തി”യെന്നും രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കവിൾതടങ്ങൾക്കു താഴെ, കത്തിയുടെ ആകൃതിയിൽ വരയ്ക്കുന്ന അടയാളത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം വളച്ചുവച്ചാൽ കുറുംകത്തിയും, വളയ്‌ക്കാതെ നീട്ടി, കൺപോളകളുടെ അഗ്രങ്ങൾവരെയെത്തിച്ചു വരച്ചാൽ നെടുംകത്തിയുമാകുന്നു. ശൃംഗാരരസമഭിനയിക്കുന്നവരുടെ വേഷം കുറുംകത്തിതന്നെയായിരിക്കണം. ദുശ്ശാസനൻ, ഘടോൽഘചൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വേഷം നെടുംകത്തിയായിരിക്കണം. ‘പച്ച‘വേഷത്തോടു സമാനമായ നിറക്കൂട്ടിൽ ചുവന്നവരകൾ കവിളുകളിൽ വരയ്ക്കുകയും മൂക്കിലും നെറ്റിയിലും വെള്ള ഉണ്ടകൾ വയ്‌ക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വസ്ത്രാഭരണങ്ങളെല്ലാം പച്ചവേഷംപോലെതന്നെയാണ്. === താടി === പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താടിവേഷങ്ങളാണുള്ളത്. : വെള്ളത്താടി : [[ഹനുമാൻ]], [[ജാംബവാൻ]]<nowiki/>പോലെയുള്ള അതിമാനുഷരും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|സത്വഗുണമുള്ളവരുമായ]] കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്, വെള്ളത്താടിവേഷമാണു നൽകുക. [[File:Kalamandalam Ramankutty Nair as Hanuman.jpg]] : ചുവന്നതാടി: [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|തമോഗുണ]]<nowiki/>രും [[ത്രിഗുണങ്ങൾ|രജോഗുണ]]<nowiki/>രുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണു ചുവന്നതാടി നൽകുക. ഉദാഹരണത്തിന് [[ബകൻ]], [[ബാലി (ഹൈന്ദവം)|ബാലി]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[ദുശ്ശാസനൻ]], [[ത്രിഗർത്തൻ]] [[File:Kathakali of Kerala by Shagil Kannur 2.jpg]] : കറുത്തതാടി: ദുഷ്ടകഥാപാത്രങ്ങൾക്കാണ് കറുത്തതാടിവേഷം. [[പ്രമാണം:Kathakali5243a.jpg|left|thumb|200px|കാട്ടാളൻ കറുത്ത താടിവേഷത്തിൽ]] === കരി === താമസസ്വഭാവികളായ വനചാരികൾക്കാണു കരിവേഷം നൽകുക. ഇവരിൽ ആൺകരിക്ക് കറുത്തതാടി കെട്ടിയിരിക്കും. ഉദാ: കാട്ടാളൻ പെൺകരിക്ക് നീണ്ടസ്തനങ്ങളും കാതിൽ തോടയുമുണ്ടായിരിക്കും. ഉദാ: നക്രതുണ്ടി , ശൂർപ്പണഖ, ലങ്കാലക്ഷ്മി. [[File:Kathakali artist costumed to represent a demoness.jpg]] === <ref>{{Cite book|title=Red}}</ref>മിനുക്ക് === കഥകളിയിലെ മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. മനയോല വെള്ളംചേർത്തരച്ച്, മുഖത്തു തേയ്ക്കുന്നതിന് ‘മിനുക്ക് ‘എന്നുപറയുന്നു. ഇതിൽ അല്‌പം ചായില്യംകൂടെച്ചേർത്താൽ ഇളംചുവപ്പുനിറം കിട്ടും. സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുനിമാർക്കും മിനുക്കുവേഷമാണു നൽകുക. ഇവർക്ക്, തിളങ്ങുന്ന, മഞ്ഞനിറമുള്ള നിറക്കൂട്ടാണു നൽകുക. സ്ത്രീകൾക്കു കണ്ണെഴുത്ത്, ചുണ്ടുചുവപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ മനോധർമ്മംപോലെചെയ്ത് ഉടുത്തുകെട്ട്, കുപ്പായം തുടങ്ങിയവയണിയുന്നു. തലയിൽ കൊണ്ടകെട്ടി, പട്ടുവസ്ത്രംകൊണ്ടു മറയ്ക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Kathakali Beauty.jpg|right|thumb|200px|[[ദ്രൗപദി]] മിനുക്കുവേഷത്തിൽ]] ===പഴുപ്പ്‌=== ദേവൻമാർ ആയ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾക്കുമാത്രമാണു പഴുപ്പുവേഷം. ഉദാ: ആദിത്യൻ, ശിവൻ, ബലഭദ്രൻ.{{തെളിവ്}} [[File:Dakshayagam kathakali lord shiva.webp]] ബലഭദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർക്കു നാമംവയ്ക്കുന്നതിനു വെള്ളമനയോലയുടെ സ്ഥാനത്ത്, കറുത്തമഷിയുപയോഗിക്കുന്നു. == വാദ്യങ്ങൾ == കഥകളിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളാണ്‌ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]], [[ഇടയ്ക്ക]], [[ശംഖ് (വാദ്യം)|ശംഖ്]] എന്നിവയാണ്. == കഥകളി അരങ്ങത്ത് == ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ കഥകളി നടത്തിവന്നിരുന്നത് നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലോ, നാട്ടു പ്രമാണിമാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവരുടെ വീടുകളിലോ ആണ്. പിന്നീടത് ക്ഷേത്രസങ്കേതങ്ങളിൽ സാധാരണമായിത്തീർന്നു. അക്കാലത്ത് ചില സമയങ്ങളിൽ നടന്മാർ ദിവസങ്ങളോളം യാത്രചെയ്‌തുവേണമായിരുന്നു കലാപ്രകടനം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്.<ref>മടവൂർ ഭാസി രചിച്ച “ലഘുഭരതം”</ref> മറ്റ് ദൃശ്യകലകളിലെ പോലെ അധികം സജ്ജീകരണങ്ങൾ കഥകളിക്ക് വേദി ഒരുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമില്ല. ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ വച്ചു നടത്തുമ്പോൾ വേദിയായി ആനപ്പന്തലോ ഒരു ചെറിയ ഓലപ്പന്തലോ മതിയാകും. നടൻ രംഗത്ത് ഇരിപ്പിടമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബലമുള്ള ഒരു പീഠമാണ്. ചിലപ്പോൾ ഇതിനു ഉരലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അരങ്ങിലെ വെളിച്ചത്തിന് ഒരു വലിയ ഓട്ടുനിലവിളക്ക് രണ്ടു വശത്തേക്കും കനത്ത തിരിയിട്ട് കത്തിക്കുന്നു. ഈ വിളക്ക് “ആട്ടവിളക്ക്” എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഒരു തിരി നടന്റെ നേർക്കും മറ്റേത് കാണികളുടെ നേർക്കും ആണ് കത്തിക്കാറുള്ളത്. ഇവ കൂടാതെ രംഗമാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാനും മറ്റുമായി ഒരു തിരശ്ശീലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>വിജയഭാനു രചിച്ച “നൃത്യപ്രകാശിക”</ref> <!-- == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:ദക്ഷയാഗം-കഥകളി.jpg|ദക്ഷയാഗം ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം1.jpg ചിത്രം:കഥകളി-ദക്ഷയാഗം.jpg </gallery> --> == വഴിപാട് == [[തിരുവല്ല ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നു. കാഴ്ച്ക്കാർക്കു വേണ്ടിയല്ലാതെ ഭഗ്ഗവാന് കാണുന്നതിനായാണ് ഇവിടെ കഥകളി നടത്തുന്നത് തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ ക്ഷേത്രം കഴിഞ്ഞാൽ കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള ഏവൂർ‍ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തുന്നത്.{{തെളിവ്}} കലാമൺഡലം ഉപ കേന്ദ്രവും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മൈനാഗപ്പള്ളി മണ്ണൂർക്കാവ് ദേവീ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചേർത്തല മരുത്തൂർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രത്തിലും നാൽപ്പത്തെണ്ണീശ്വരം ശിവക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. കൊല്ലം നഗരത്തിലെ കൊല്ലൂർവിള ഭരണിക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലും കഥകളി വഴിപാടായി നടത്തിവരുന്നു. കഥകളി യോഗം സ്വന്തമായുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് [[തട്ടയിൽ ഒരിപ്പുറത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] == പ്രസിദ്ധരായ കഥകളി കലാകാരന്മാർ == {{div col|കലാമണ്ഡലം വാസുപിഷാരടി മാങ്ങാനം രാമപിഷാരടി}} * [[ചേമഞ്ചേരി കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]] *[[നെല്ലിയോട് വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി ]] * [[കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്]] * കലാമണ്ഡലം ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ * കീഴ്പ്പടം കുമാരൻനായർ * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ * വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായർ * മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ * [[ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള]] * [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]] * [[ഓയൂർ കൊച്ചുഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] * [[ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള]] * [[ചെങ്ങന്നൂർ രാമൻ പിള്ള]] * [[മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള]] * [[ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻപിള്ള]] * [[ചാത്തന്നൂർ കൊച്ചുനാരായണപിള്ള]] * [[കീഴ്പ്പടം കുമാരൻ നായർ]] * [[ഗുരു കേളു നായർ]] * [[മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി]] * [[പള്ളിപ്പുറം ഗോപാലൻ നായർ]] * [[ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള]] * [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻനായർ]] * [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] * [[കലാമണ്ഡലം കരുണാകരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ ശിവരാമൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം രാജശേഖരൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം പ്രസന്നകുമാർ]] * [[കലാമണ്ഡലം കുട്ടൻ]] * [[കലാമണ്ഡലം കെ.ജി. വാസുദേവൻ‌]] * [[കലാമണ്ഡലംഹരി ആർ നായർ]] * [[കലാനിലയം രാഘവൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] * [[കലാനിലയം ഗോപിനാഥൻ]] * [[കലാഭാരതി രാജൻ]] * [[കലാഭാരതി വാസുദേവൻ]] * [[കലാഭാരതി ഹരികുമാർ]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീധരൻ നമ്പൂതിരി]] * [[കലാകേന്ദ്രം ബാലു]] * [[കലാകേന്ദ്രം ഹരീഷ്]] * [[കലാകേന്ദ്രം മുരളീകൃഷ്ണൻ]] * [[കോട്ടക്കൽ അപ്പുനമ്പൂതിരി]] * [[സദനം രാമൻകുട്ടി നായർ]] * [[സദനം മണികണ്ഠൻ]] * [[സദനം ഭാസി]] * [[ആർ. എൽ. വി. രാജേന്ദ്രൻ പിള്ള]] * [[ആർ. എൽ. വി രാജശേഖരൻ]] * [[ആർ. എൽ. വി ഗോപി]] * [[മാർഗി വിജയകുമാർ]] * [[ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി]] * [[ചവറ പാറുക്കുട്ടി]] * [[കല്ലുവഴി വാസു]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. പത്മനാഭൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. മോഹനൻ]] * [[എഫ്.എ.എസി.ടി. ജയദേവവർമ്മ]] {{div col end}} == കൂടുതൽ കാണുക == <!-- [[ചിത്രം:മിനുക്ക്.jpg|thumb|250px| സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ മിനുക്ക് എന്നാണ്‌ പറയുക. ആണുങ്ങൾ ആണ്‌ കൂടുതലായും ഇത് ചെയ്യുന്നത്]] --> * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]] * [[കൊട്ടാരക്കര]] * [[രാമനാട്ടം]] * [[കൃഷ്ണനാട്ടം]] * [[ദൃശ്യകലകൾ]] * [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക ക്ലാസിക്കൽ കലാ മ്യൂസിയം]] == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണിക്കൾ == {{വിക്കിചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kathakali.info/ കഥകളി ഡോട്ട് ഇൻഫോ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814173504/http://www.kathakali.info/ |date=2010-08-14 } {{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}} {{Indian classical dance}} {{ഫലകം:Dance in India}} [[വർഗ്ഗം:കഥകളി| ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദൃശ്യകലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവ ഇനങ്ങൾ]] 9pgvnj04m4qp7p5p87lt9udi9sxr9us 0 952 4614955 4614910 2026-04-24T12:33:52Z Sreehari lijinas 209493 4614955 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Edasseri Govindan Nair}} {{Infobox person | name = ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ.jpg | alt = ഇടശ്ശേരി | caption = ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} -->[[1906]] [[ഡിസംബർ 23]] | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->[[1974]] [[ഒക്ടോബർ 16]] | death_place = | nationality = ഭാരതീയൻ | other_names =ശക്തിയുടെ കവി | known_for = [[കവി|കവിയും]] നാടകകൃത്തും | occupation = }} മലയാളകവിതയിൽ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനികതയിൽ]] നിന്നുള്ള വഴിപിരിയലിനു തുടക്കം കുറിച്ച [[കവി|കവിയും]] നാടകകൃത്തുമാണ് '''ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ'''. ([[ഡിസംബർ 23]], [[1906]] - [[ഒക്ടോബർ 16]], [[1974]]). [[പൂതപ്പാട്ട്‌]], [[കാവിലെ പാട്ട്|കാവിലെപ്പാട്ട്,]] പുത്തൻകലവും അരിവാളും, ബുദ്ധനും നരിയും ഞാനും എന്നീ കവിതകളിലൂടെ വ്യത്യസ്തമായ ഭാവുകത്വം പ്രകടമാക്കി . ==ജീവിതരേഖ== ഇടശ്ശേരിയുടെ പേരിലുള്ള വെബ് സൈറ്റ് സന്ദർശിക്കുക.<ref>{{Cite web|url=https://www.edasseri.org|title=https://www.edasseri.org|access-date=06.02.2026|last=Edasseri|first=Asokakumar|date=02.06.2026|website=https://www.edasseri.org|publisher=Mahakavi Edasseri Trust}}</ref> ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ [[പൊന്നാനി|പൊന്നാനിക്കടുത്തുള്ള]] [[കുറ്റിപ്പുറം|കുറ്റിപ്പുറത്ത്‌]] 1906 ഡിസംബർ 23ന് പി .കൃഷ്ണക്കുറുപ്പിന്റെയും ഇടശ്ശേരിക്കളത്തിൽ കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മയുടെയും മകനായി ജനിച്ചു. സാമാന്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[ആലപ്പുഴ]], [[പൊന്നാനി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്തു. 1938ൽ ഇടക്കണ്ടി ജാനകിയമ്മയെ വിവാഹം ചെയ്തു. [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെയും]] സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെയും ഭരണ സമിതി അംഗമായിരുന്നു. [[1974]] [[ഒക്ടോബർ 16]]-നു സ്വവസതിയിൽ വച്ച്‌ മരിച്ചു. കഥാകൃത്ത് [[ഇ. ഹരികുമാർ]], ഇ. മാധവൻ എന്നിവർ ഉൾപ്പടെ എട്ടുമക്കളുണ്ട് ഇടശ്ശേരിക്ക്. [[File:Edesshery Smrithi Ponnani 1.jpg|thumb|left|ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായരുടെ പേരിലുള്ള പൊന്നാനിയിലെ സ്മൃതിശേഖരം ]] 19 പുസ്തകങ്ങളും 10 സമാഹാരങ്ങളിലായി 300-ലധികം കവിതകളും 6 നാടകപുസ്തകങ്ങളും ലേഖനങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരവും ഇടശ്ശേരിയുടെ കൃതികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മലയാള കവിതയിലെ കാല്പനികതയെ റിയലിസത്തിലേക്ക് മാറ്റിയ കവികളുടെ കൂട്ടത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ''പൂതപ്പാട്ട്'', ''പണിമുടക്കം'', ''കല്യാണപ്പുടവ'', ''കറുത്ത ചെട്ടിച്ചികൾ'', ''കാവിലെ പാട്ട്'' തുടങ്ങിയ കവിതകളിലെ ആഖ്യാനശൈലി ശക്തമായ മാനവികതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ===കവിതകൾ === *അളകാവലി(1940) *പുത്തൻ കലവും അരിവാളും (1951) *[[പൂതപ്പാട്ട്‌]] * കുറ്റിപ്പുറം പാലം *കറുത്ത ചെട്ടിച്ചികൾ *വായാടി *ഇടശ്ശേരിയുടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കവിതകൾ (1966) *[[ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക (കവിത)|ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക]] (1968) *അന്തിത്തിരി (1977) *അമ്പാടിയിലേക്കു വീണ്ടും *ഹനൂമൽ സേവ തുഞ്ചൻ പറമ്പിൽ *തൊടിയിൽ പടരാത്ത മുല്ല *ഇസ്ലാമിലെ വന്മല *നെല്ലുകുത്തുകാരി പാറുവിന്റെ കഥ *കൊച്ചനുജൻ *ലഘുഗാനങ്ങൾ (1954) *ത്രിവിക്രമന്നു മുമ്പിൽ *കുങ്കുമപ്രഭാതം *അന്തിത്തിരി *പണിമുടക്കം === നാടകങ്ങൾ=== *നൂലുമാല (1947) *കൂട്ടുകൃഷി (1950) *കളിയും ചിരിയും (1954) *എണ്ണിച്ചുട്ട അപ്പം (1957) *ചാലിയത്തി (1960) *'ഇടശ്ശേരിയുടെ നാടകങ്ങൾ' (2001) ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *കാവിലെപ്പാട്ട്‌ (1966) -[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] അവാർഡ് - 1969 *[[ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക (കവിത)|ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക]] (1968) - കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് - 1971 == ഇടശ്ശേരി പുരസ്കാരം == ഇടശ്ശേരി സ്മാരക സമിതി ഏർപ്പെടുത്തിയ അവാർഡ് 20,000 രൂപയും പ്രശസ്തിഫലകവുമടങ്ങിയതാണ് [[ഇടശ്ശേരി പുരസ്കാരം]] ==അവലംബം== {{reflist}} *[http://www.edasseri.org/galleries.htm ചിത്രങ്ങൾ] {{കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം - മലയാളം}} {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} [[വർഗ്ഗം:1906-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1974-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 16-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കവിതക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] r7edvr5zaygophpzs6zh7pmzvskncok 4614956 4614955 2026-04-24T12:34:46Z Sreehari lijinas 209493 4614956 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Edasseri Govindan Nair}} {{Infobox person | name = ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ.jpg | alt = ഇടശ്ശേരി | caption = ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} -->[[1906]] [[ഡിസംബർ 23]] | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->[[1974]] [[ഒക്ടോബർ 16]] | death_place = | nationality = ഭാരതീയൻ | other_names =ശക്തിയുടെ കവി | known_for = [[കവി|കവിയും]] നാടകകൃത്തും | occupation = }} മലയാളകവിതയിൽ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനികതയിൽ]] നിന്നുള്ള വഴിപിരിയലിനു തുടക്കം കുറിച്ച [[കവി|കവിയും]] നാടകകൃത്തുമാണ് '''ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ'''. ([[ഡിസംബർ 23]], [[1906]] - [[ഒക്ടോബർ 16]], [[1974]]). [[പൂതപ്പാട്ട്‌]], [[കാവിലെ പാട്ട്|കാവിലെപ്പാട്ട്,]] [[പുത്തൻകലവും അരിവാളും]], ബുദ്ധനും നരിയും ഞാനും എന്നീ കവിതകളിലൂടെ വ്യത്യസ്തമായ ഭാവുകത്വം പ്രകടമാക്കി . ==ജീവിതരേഖ== ഇടശ്ശേരിയുടെ പേരിലുള്ള വെബ് സൈറ്റ് സന്ദർശിക്കുക.<ref>{{Cite web|url=https://www.edasseri.org|title=https://www.edasseri.org|access-date=06.02.2026|last=Edasseri|first=Asokakumar|date=02.06.2026|website=https://www.edasseri.org|publisher=Mahakavi Edasseri Trust}}</ref> ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ [[പൊന്നാനി|പൊന്നാനിക്കടുത്തുള്ള]] [[കുറ്റിപ്പുറം|കുറ്റിപ്പുറത്ത്‌]] 1906 ഡിസംബർ 23ന് പി .കൃഷ്ണക്കുറുപ്പിന്റെയും ഇടശ്ശേരിക്കളത്തിൽ കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മയുടെയും മകനായി ജനിച്ചു. സാമാന്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[ആലപ്പുഴ]], [[പൊന്നാനി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്തു. 1938ൽ ഇടക്കണ്ടി ജാനകിയമ്മയെ വിവാഹം ചെയ്തു. [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെയും]] സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെയും ഭരണ സമിതി അംഗമായിരുന്നു. [[1974]] [[ഒക്ടോബർ 16]]-നു സ്വവസതിയിൽ വച്ച്‌ മരിച്ചു. കഥാകൃത്ത് [[ഇ. ഹരികുമാർ]], ഇ. മാധവൻ എന്നിവർ ഉൾപ്പടെ എട്ടുമക്കളുണ്ട് ഇടശ്ശേരിക്ക്. [[File:Edesshery Smrithi Ponnani 1.jpg|thumb|left|ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായരുടെ പേരിലുള്ള പൊന്നാനിയിലെ സ്മൃതിശേഖരം ]] 19 പുസ്തകങ്ങളും 10 സമാഹാരങ്ങളിലായി 300-ലധികം കവിതകളും 6 നാടകപുസ്തകങ്ങളും ലേഖനങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരവും ഇടശ്ശേരിയുടെ കൃതികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മലയാള കവിതയിലെ കാല്പനികതയെ റിയലിസത്തിലേക്ക് മാറ്റിയ കവികളുടെ കൂട്ടത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ''പൂതപ്പാട്ട്'', ''പണിമുടക്കം'', ''കല്യാണപ്പുടവ'', ''കറുത്ത ചെട്ടിച്ചികൾ'', ''കാവിലെ പാട്ട്'' തുടങ്ങിയ കവിതകളിലെ ആഖ്യാനശൈലി ശക്തമായ മാനവികതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ===കവിതകൾ === *അളകാവലി(1940) *പുത്തൻ കലവും അരിവാളും (1951) *[[പൂതപ്പാട്ട്‌]] * കുറ്റിപ്പുറം പാലം *കറുത്ത ചെട്ടിച്ചികൾ *വായാടി *ഇടശ്ശേരിയുടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കവിതകൾ (1966) *[[ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക (കവിത)|ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക]] (1968) *അന്തിത്തിരി (1977) *അമ്പാടിയിലേക്കു വീണ്ടും *ഹനൂമൽ സേവ തുഞ്ചൻ പറമ്പിൽ *തൊടിയിൽ പടരാത്ത മുല്ല *ഇസ്ലാമിലെ വന്മല *നെല്ലുകുത്തുകാരി പാറുവിന്റെ കഥ *കൊച്ചനുജൻ *ലഘുഗാനങ്ങൾ (1954) *ത്രിവിക്രമന്നു മുമ്പിൽ *കുങ്കുമപ്രഭാതം *അന്തിത്തിരി *പണിമുടക്കം === നാടകങ്ങൾ=== *നൂലുമാല (1947) *കൂട്ടുകൃഷി (1950) *കളിയും ചിരിയും (1954) *എണ്ണിച്ചുട്ട അപ്പം (1957) *ചാലിയത്തി (1960) *'ഇടശ്ശേരിയുടെ നാടകങ്ങൾ' (2001) ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *കാവിലെപ്പാട്ട്‌ (1966) -[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] അവാർഡ് - 1969 *[[ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക (കവിത)|ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക]] (1968) - കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് - 1971 == ഇടശ്ശേരി പുരസ്കാരം == ഇടശ്ശേരി സ്മാരക സമിതി ഏർപ്പെടുത്തിയ അവാർഡ് 20,000 രൂപയും പ്രശസ്തിഫലകവുമടങ്ങിയതാണ് [[ഇടശ്ശേരി പുരസ്കാരം]] ==അവലംബം== {{reflist}} *[http://www.edasseri.org/galleries.htm ചിത്രങ്ങൾ] {{കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം - മലയാളം}} {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} [[വർഗ്ഗം:1906-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1974-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 16-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കവിതക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] 33i0kj59yu0qmyhyx9wjgdl20t4cosv 0 1355 4615187 4611966 2026-04-25T10:37:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615187 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mammootty}} {{Infobox person <!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person -->| name = മമ്മൂട്ടി | image = Mamooty.jpg | caption = മമ്മൂട്ടി | birth_name = മുഹമ്മദ് കുട്ടി ഇസ്മായിൽ പനിപ്പറമ്പിൽ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|9|7}}<ref>{{cite web|title=Happy 62nd birthday Mammootty: What makes him Malayalam cinema's superstar|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|publisher=CNN-IBN|accessdate=2014-03-16|date=2013-09-07|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316165245/http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|url-status=dead}}</ref><ref name=india23f>{{cite web | title = 41-ാം ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ | url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | publisher = ഭാരത സർക്കാർ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2011-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072259/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> | birth_place = [[ചെമ്പ്]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[കേരളം]] | nationality = {{IND}} | other_names = | alma_mater = [[സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജ്, തേവര | തേവര സേക്രട്ട് ഹാർട്ട് കോളജ് ]]<br>[[മഹാരാജാസ് കോളജ്|എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളജ്]]<br>[[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, എറണാകുളം | എറണാകുളം ലോ കോളജ്]] <small>(എൽ എൽ ബി)</small> | occupation = [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്]] </br> [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്]] | years_active = 1979– ഇതുവരെ | awards = 1988 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം </br> 1989 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br> 1994 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br> 1999 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം </br>2010 ൽ ഡോക്ടറ്റേറ്റ് - കേരള സർവ്വകലാശാല </br> 2010 ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് - കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല | spouse = സുൽഫത്ത് (1979–ഇതുവരെ)<ref name=mangalam1>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|title=അഞ്ച്‌ രുചി വിശേഷങ്ങളും മമ്മൂട്ടിയും|publisher=mangalam.com|accessdate=2014 August 13|archive-date=2014-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728102910/http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|url-status=dead}}</ref> | children = സുറുമി<br>[[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] | website = {{URL|www.mammootty.com/}} }} ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ അഭിനേതാവും ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് പി.ഐ. മുഹമ്മദ് കുട്ടി എന്ന '''മമ്മൂട്ടി''' (ജനനം - [[സെപ്റ്റംബർ]] 7, [[1951]]). [[വക്കീൽ|അഭിഭാഷകനായി]] യോഗ്യത നേടിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഭിഭാഷക ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ട ശേഷം അഭിനയരംഗത്ത് വേരുറപ്പിച്ചു. എൺപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായത്. മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകളിലേറെയായി സജീവ അഭിനയ രംഗത്തുള്ള ഇദ്ദേഹം മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം മൂന്ന് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ അഞ്ചു തവണ മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരവും, 12 തവണ ഫിലിംഫെയർ (ദക്ഷിണേന്ത്യൻ) പുരസ്കാരവും ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1998-ൽ ഭാരതസർക്കാർ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചു.2O10 ജനുവരിയിൽ കേരള സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഹോണററി ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ച ഇദ്ദേഹത്തെ ആ വർഷം ഡിസംബറിൽ തന്നെ ഡോകടറേറ്റ് നൽകി കാലിക്കറ്റ് സർവകലാ കലാശാലയും ആദരിച്ചു. <ref name=calicut232>{{cite news | title = Calicut University to confer D.Litt. on Mammootty today | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | publisher = The Hindu | date = 2010-12-01 | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515190804/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=sify4j34>{{cite news | title = University honour: It's Dr Mammootty now! | publisher = sify | url = http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181011162725/http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | url-status = bot: unknown }}</ref> മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ ചാനൽ ശൃംഖലയായ [[മലയാളം കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്|മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ]] രൂപീകരണം മുതൽ മമ്മൂട്ടി ചെയർമാനാണ്. <ref name=kairali34h>{{cite web | title = Kairali - About us | url = http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | publisher = Malayalam Communications | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2010-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100701170302/http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | url-status = bot: unknown }}</ref> [[കൈരളി ടി.വി.|കൈരളി]], [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|പീപ്പിൾ]], [[വീ ടി.വി.|വി]] എന്നീ ചാനലുകൾ മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ കീഴിലുള്ളതാണ്. കേരള സർക്കാരിന്റെ ഐ.ടി പ്രൊജക്ടുകളിലൊന്നായ അക്ഷയയുടെ ഗുഡ് വിൽ അംബാസഡറാണു മമ്മൂട്ടി. അർബുദ രോഗികളെ സഹായിക്കുന്ന പെയിൻ & പാലിയേറ്റീവ് കെയർ എന്ന ചാരിറ്റി സംഘടനയുടെ പേട്രൺ കൂടിയാണു മമ്മൂട്ടി. == കുടുംബവും, ആദ്യകാല ജീവിതവും == 1951 സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചന്തിരൂർ എന്ന സ്ഥലത്താണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. <ref>https://www.twentyfournews.com/2021/09/07/mammootty-chandiroor-relation.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-01-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183048/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |url-status=dead }}</ref> [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചെമ്പ്, കോട്ടയം ജില്ല|ചെമ്പ്]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം വളർന്നത്. മമ്മൂട്ടിയുടെ ബാപ്പ ഇസ്മയിലും, ഉമ്മ ഫാത്തിമയുമാണ്. ഒരു സാധാരണ [[മുസ്ലീം]] കുടുംബത്തിലാണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. ഇസ്മയിൽ-ഫാത്തിമ ദമ്പതികളുടെ മൂത്ത മകനാണ് മമ്മൂട്ടി. പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്ര-സീരിയൽ നടൻ [[ഇബ്രാഹിംകുട്ടി (നടൻ)|ഇബ്രാഹിംകുട്ടി]], സക്കറിയ, ആമിന, സൗദ, ഷഫീന എന്നിവരാണ് സഹോദരങ്ങൾ. [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ [[എരമല്ലൂർ|എരമല്ലൂരിനടുത്തുള്ള]] [[ചന്തിരൂർ|ചന്തിരൂരിലായിരുന്നു]] (ഉമ്മയുടെ നാട്) സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. പഠിക്കുന്ന കാലത്തും കലാകായിക രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു മമ്മൂട്ടി. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[മഹാരാജാസ് കോളജ്|മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ]] നിന്നാണ് മമ്മൂട്ടി [[ബിരുദം]] നേടിയത്. തുടർന്ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തുള്ള]] ഗവൺമെന്റ് ലോകോളേജിൽ നിന്ന് അഭിഭാഷകനായി പുറത്തിറങ്ങിയ മമ്മൂട്ടി, [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ശ്രീധരൻ നായരുടെ ജൂനിയർ അഭിഭാഷകനായി രണ്ടു വർഷം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1971ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]] ആണ് മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ആദ്യചിത്രം. കഠിനാദ്ധ്വാനം കൊണ്ട് അഭിനയലോകത്തു സ്ഥാനം നേടിയെടുക്കാൻ മമ്മൂട്ടിക്കു സാധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ അപ്രധാനമായ വേഷങ്ങളിലൂടെ സാന്നിദ്ധ്യമറിയിച്ചു. [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] കഥയും തിരക്കഥയും സംഭാഷണവുമെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത [[ദേവലോകം (ചലച്ചിത്രം)|ദേവലോകം]] എന്ന [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] മമ്മൂട്ടി പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം<ref name=mam012df>{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി ജീവചരിത്രം | url = http://mammootty.com/biography | publisher = മമ്മൂട്ടി ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012133206/http://mammootty.com/biography | url-status = bot: unknown }}</ref> എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം പൂർത്തിയായില്ല. [[കെ. ജി. ജോർജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മേള (ചലച്ചിത്രം)|മേള]] എന്ന ചിത്രമാണ് മമ്മൂട്ടിയിലെ അഭിനേതാവിനെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ''[[യവനിക]]'', 1987ൽ [[ജോഷി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ന്യൂ ഡൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡൽഹി]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളാണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ താരമൂല്യം ഉയർത്തിയത്. . 1980ൽ മമ്മൂട്ടി വിവാഹിതനായി; സുൽഫത്ത് ആണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ ഭാര്യ. ഈ ദമ്പതികൾക്ക് സുറുമി എന്ന് പേരുള്ള ഒരു മകളും, [[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു മകനും ഉണ്ട്.<ref name=movieraga23>{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി | url = http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | publisher = മുവീരാഗ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190410034447/http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | url-status = bot: unknown }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ദുൽഖർ സൽമാൻ ഇന്ന് മലയാളത്തിലെ തിരക്കുള്ള നടന്മാരിലൊരാളാണ്. ==സിനിമാ ജീവിതം== [[പേട്രിയറ്റ്]] == പുരസ്കാരങ്ങൾ == {{Div col|cols=2}} [[മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാര ജേതാക്കൾ|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം]] മൂന്നുതവണ നേടി. 'ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ അഭിനയ പ്രതിഭക്കുള്ള കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ [[ഡി-ലിറ്റ്]] ബിരുദം 2010-ൽ ലഭിച്ചു. 2022 -ൽ പ്രഥമ [[കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍ക്കാരം]] ലഭിച്ചു.<ref>https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2022/10/31/kerala-jyothi-award-mt-vasudevan-nair.html</ref> ; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1990 ([[മതിലുകൾ]], [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]]) * 1994 ([[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]]) * 1999 (അംബേദ്കർ - ഇംഗ്ലീഷ്) ; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം 5 തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ''' * 1981 - [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]](സഹനടൻ) * 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] * 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]], [[നിറക്കൂട്ട്]] (പ്രത്യേക പുരസ്കാരം) * 1989 - [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]], [[മതിലുകൾ]] * 1994 - [[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]] * 2004 - [[കാഴ്ച]] * 2009 - [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാകൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ|പാലേരിമാണിക്യം]] '''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ''' * 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] * 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]] * 1986 - [[നിറക്കൂട്ട്]] * 1990 - [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]] * 1991 - [[അമരം]] * 1997 - [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]] * 2001 - [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]] * 2004 - [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)|കാഴ്ച]] * 2006 - [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]] {{Div col end}} [[കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിംഗിനായി ജർമ്മനിയിലെ മെറ്റ്മാൻ നഗരത്തിലെത്തിയ മമ്മൂട്ടിയെ മെറ്റ്മാൻ മേയർ (Bernd Günther) നേരിൽ സന്ദർശിച്ച്, ആയുർവേദ ചികിത്സക്കായി കേരളം സന്ദർശിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ചതോടൊപ്പം ഉപഹാരം നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2013/05/german-city-mayer-mets-mammootty-109247.html ജർമ്മൻ മേയർ നൽകിയ സ്വീകരണം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {{പ്രലേ|മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} == ബ്ലോഗ് == [[2009]] [[ജനുവരി]] ആദ്യവാരത്തിൽ മമ്മൂട്ടി തന്റെ [[ബ്ലോഗ്]] തുടങ്ങി.. മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു മുൻനിര നടൻ തുടങ്ങിയ ഈ ബ്ലോഗിന് വളരെ നല്ല പ്രതികരണം ലഭിച്ചു. തന്റെ ബ്ലോഗിൽ രാഷ്ട്രീയ - സാമൂഹിക - സാംസ്കാരിക - സാമ്പത്തിക മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ് എഴുതുകയെന്ന് മമ്മൂട്ടി തന്റെ ബ്ലോഗ് പ്രസിദ്ധീകരണ വേളയിൽ പറഞ്ഞു.<ref>http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2009/01/02-mammootty-blog-super-hit.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} {{Mammootty}} {{Commons category|Mammootty}} {{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}} [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാരാജാസ് കോളേജിന്റെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മമ്മൂട്ടി]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബറിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍കാരം നേടിയവർ]] qrj70d96xystv82e8oh8ra7v39hvwxn 0 2161 4615062 4490302 2026-04-25T04:46:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615062 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pope Benedict XVI}} {{ആധികാരികത}} {{Infobox Christian leader | type = മാർപ്പാപ്പ | English name = ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ | image = Benedykt XVI (2010-10-17) 4.jpg | caption = ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ, 2010-ൽ [[Rome|റോമിലെ]] [[സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ് സ്ക്വയർ|സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ് സ്ക്വയറിൽ]] | birth_name = ജോസഫ് അലോഷ്യസ് റാറ്റ്‌സിങ്ങർ | term_start = {{Date|2005-04-19}} | term_end = {{Date|2013-02-28}} | predecessor = [[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ]] | successor = [[ഫ്രാൻസിസ് മാർപ്പാപ്പ]] | birth_date = {{Birth date and age|1927|4|16|df=y}} | birth_place = [[മാർക്ടൽ]], [[ബവേറിയ]], [[വെയ്മർ റിപബ്ലിക്ക്|ജർമ്മനി]] | death_date = {{death date and age|2022|12|31|1927|04|19|df=yes}} | death_place = മദർ ചർച്ച് മൊണാസ്ട്രി, [[വത്തിക്കാൻ സിറ്റി]] | other = ബെനഡിക്ട് | nationality = [[ജർമനി|ജർമ്മൻ]] (along with [[Holy See|Vatican]] citizenship) | signature = Pope Benedict XVI Signature.svg | coat_of_arms = Coat of arms of Benedictus XVI.svg | ordination = {{Date|1951-06-29}} | ordinated_by = [[Michael von Faulhaber]] | consecration = {{Date|1977-05-28}} | consecrated_by = [[Josef Stangl]] | cardinal = {{Date|1977-06-27}} | religion = [[റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭ]] | parents = [[Joseph Ratzinger, Sr.]], Maria Ratzinger | previous_post = {{unbulleted list | [[Roman Catholic Archdiocese of Munich and Freising|Archbishop of Munich und Freising, Germany]] ''(1977–1982)'' | Cardinal-Priest of [[Santa Maria Consolatrice al Tiburtino]] ''(1977–1993)'' | President of the [[International Theological Commission]] ''(1981–2005)'' | Prefect of the [[Congregation for the Doctrine of the Faith]] ''(1981–2005)'' | President of the [[Pontifical Biblical Commission]] ''(1981–2005)'' | Cardinal-Bishop of [[Roman Catholic Suburbicarian Diocese of Velletri-Segni|Velletri-Segni]] ''(1993–2005)'' | [[Dean of the College of Cardinals]] ''(2002–2005)'' | [[Bishop of Ostia|Cardinal-Bishop of Ostia]] ''(2002–2005)'' }} }} [[പ്രമാണം:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|thumb|160px|right|ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമന്റെ [[Coat of arms of Pope Benedict XVI|പേപ്പൽ മുദ്ര]]. [[പേപ്പൽ റ്റിയാറ|പേപ്പൽ റ്റിയാറയ്ക്കു]] പകരം ബിഷപ്പിന്റെ തലപ്പാവ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. മുദ്രയുടെ താഴെയായി [[പാല്ലിയം|പാല്ലിയവും]] ചേർത്തിരിക്കുന്നു.]] [[കത്തോലിക്കാ സഭ|ആഗോള കത്തോലിക്കാ സഭയിലെ]] [[പോപ്പ്]] [[എമിരിറ്റസ്|എമിരിറ്റസാണ്]] '''ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ'''. (യഥാർഥനാമം: ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ, ജനനം: [[ഏപ്രിൽ 16]], 1927, [[ബവേറിയ]], [[ജർമ്മനി]]). 2005 - 2013 വരെ കാലയളവിൽ മാർപ്പാപ്പയായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 2013 ഫെബ്രുവരി 28-ന് തൽസ്ഥാനത്തു നിന്നും രാജിവച്ചു. 2005 ഏപ്രിൽ 19നു നടന്ന പേപ്പൽ കോൺക്ലേവിൽ [[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ|ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ]] പിൻഗാമിയായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഇദ്ദേഹം ഏപ്രിൽ 25ന് മാർപ്പാപ്പയെന്ന നിലയിൽ ആദ്യ [[വിശുദ്ധ കുർബാന|ദിവ്യബലി]] അർപ്പിച്ചു. അതേ വർഷം മേയ്‌ 7-ന്‌ സ്ഥാനമേറ്റു. ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പക്ക് [[ജർമൻ]], [[വത്തിക്കാൻ നഗരം|വത്തിക്കാൻ]] പൗരത്വങ്ങളുണ്ട്. ആധുനിക കത്തോലിക്കാ സഭയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞരിലൊരാളും മികച്ച എഴുത്തുകാരനുമായ ഇദ്ദേഹം സഭയുടെ പരമ്പരാഗത പ്രബോധനങ്ങളിലും മൂല്യങ്ങളിലും അടിയുറച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ കടുത്ത യാഥാസ്ഥിതികനെന്നാണ് വിമർശകർ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻറെ അടുത്ത സഹായിയായിരുന്ന കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ, മാർപ്പാപ്പയാകുന്നതിനു മുൻപ്‌ ജർമനിയിലെ വിവിധ സർവകലാശാലകളിൽ അധ്യാപകൻ, രണ്ടാം വത്തിക്കാൻ കൗൺസിലിന്റെ ദൈവശാസ്ത്ര ഉപദേഷ്ടകൻ, മ്യൂണിക് ആൻറ് ഫ്രെയ്സിംഗ് അതിരൂപതാ മെത്രാപ്പോലീത്ത, കർദ്ദിനാൾ,[[വിശ്വാസ തിരുസംഘം|വിശ്വാസ തിരുസംഘത്തിൻറെ തലവൻ]], കർദ്ദിനാൾ സംഘത്തിൻറെ ഡീൻ തുടങ്ങിയ പദവികൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. എഴുപത്തെട്ടാം വയസിൽ മാർപ്പാപ്പയായ ബെനെഡ്കിട് പതിനാറാമൻ [[ക്ലമൻറ് പന്ത്രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ|ക്ലമൻറ് പന്ത്രണ്ടാമനു]] (1724-1730) ശേഷം ഈ പദവിയിലെത്തുന്ന ഏറ്റവും പ്രായംകൂടിയ വ്യക്തി, ജർമ്മനിയിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ഒൻപതാമത്തെ മാർപ്പാപ്പ തുടങ്ങിയ സവിശേഷതകളുമുണ്ട്. ജർമ്മൻ, ഇറ്റാലിയൻ, ഫ്രഞ്ച്‌, ഇംഗ്ലീഷ്‌, സ്പാനിഷ്‌, ലത്തീൻ, ഗ്രീക്ക്‌, ഹീബ്രു ഭാഷകൾ വശമുള്ള മാർപ്പാപ്പ പിയാനോ സംഗീതത്തിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്‌. കാലഘട്ടത്തിൻറെ വെല്ലുവിളികൾ നേരിടാൻ അടിസ്ഥാന ക്രൈസ്തവ മൂല്യങ്ങളിലേക്കും പ്രാർത്ഥനയുടെ പാതയിലേക്കും തിരിച്ചുവരണമെന്നാണ് സഭാ തലവനെന്ന നിലയിൽ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കത്തോലിക്കാ സമൂഹത്തെ ഉദ്ബോധിപ്പിച്ചത്. ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപാപ്പയുടെ പിൻഗാമിയായി 2005 ഏപ്രിൽ 19-ന് സ്ഥാനമേറ്റ അദ്ദേഹം അനാരോഗ്യം മൂലം സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തിരുന്നു. തുടർന്ന് പോപ് എമെരിറ്റസ് എന്ന പദവിയിൽ വത്തിക്കാൻ ഗാർഡൻസിലെ വസതിയിൽ വിശ്രമജീവിതത്തിലായിരുന്നു. ആറു നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുള്ളിൽ ആദ്യമായായിരുന്നു ഒരു മാർപാപ്പ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്യുന്നത്. 2022 ഡിസംബർ 31-ന് സെൻട്രൽ യൂറോപ്യൻ സമയം രാവിലെ 9:34-ന് വത്തിക്കാനിലെ വസതിയിൽ വച്ച് കാലം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/world/former-pope-benedict-xvi-dies-at-95-ak-574561.html|title=പോപ്പ് എമിരറ്റസ് ബെനഡിക്‌ട് പതിനാറാമൻ കാലം ചെയ്തു|access-date=2022-12-31|date=2022-12-31|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ജീവിതരേഖ == === ബാല്യ കൌമാരങ്ങൾ === ജർമ്മനിയിലെ ബവേറിയയിലുള്ള മാർക്ടൽ ആം ഇൻ (Marktl am Inn) എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു ജോസഫ് റാറ്റ്സിംഗറുടെ ജനനം.ജനന ദിവസംതന്നെ [[മാമ്മോദീസ|മാമ്മോദീസയും]]നടന്നു. പോലീസുകാരനായിരുന്ന [[ജോസഫ് റാറ്റ്സിംഗർ സീനിയർ|ജോസഫ് റാറ്റ്സിംഗർ സീനിയറിൻറെയും]]മരിയയുടെയും മൂന്നാമത്തെ കുട്ടിയായിരുന്നു. മരിയയുടെ കുടുംബ വേരുകൾ ഇറ്റലിയിലെ ബൊൽസാനൊ-ബോസെൻ മേഖലയിലാണ്. ജോസഫ് റാറ്റ്സിംഗർ സീനിയറുമായുള്ള വിവാഹത്തിനു മുന്പ് മരിയ ഹോട്ടൽ തൊഴിലാളിയായിരുന്നു. മാർപാപ്പയുടെ സഹോദരൻ [[ഫാ. ജോർജ് റാറ്റ്സിംഗർ]] ജർമനിയിലെ റീഗൻസ്ബർഗിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. അറിയപ്പെടുന്ന സംഗീതജ്ഞനായ ഇദ്ദേഹം റീഗൻസ്ബർഗ് കത്തീഡ്രൽ ഗായകസംഘം ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവിവാഹിതയായിരുന്ന സഹോദരി മരിയ 1991ൽ മരണം വരെ ബവേറിയയിലെ കുടുംബവീടിൻറെ ചുമതല വഹിച്ചിരുന്നു. സാൽസ്‌ബർഗിൽനിന്നും 30 കിലോമീറ്റർ അകലെ ,[[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയൻ]] അതിർത്തിയിലെ ട്രോൺസ്റ്റീൻ ഗ്രാമത്തിലാണ്‌ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ ബാല്യ, കൗമാരങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചത്‌. ബാല്യത്തിൽതന്നെ അദ്ദേഹം പൗരോഹിത്യത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തിയിരുന്നതായി ബന്ധുക്കൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. സ്വന്തം ഇടവകയിൽ സന്ദർശനം നടത്തിയ മ്യൂണിക്ക്‌ കർദ്ദിനാളിനെ വരവേറ്റ കുട്ടികളുടെ സംഘത്തിൽ അഗമായിരുന്ന അഞ്ചു വയസുകാരൻ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ കർദ്ദിനാളിൻറെ സ്‌നേഹമസൃണമായ പെരുമാറ്റത്തിൽ ആകൃഷ്‌ടനായി, തനിക്കും ഒരു കർദ്ദിനാളാകണമെന്ന്‌ അന്ന്‌ മാതാപിതാക്കളോടു പറഞ്ഞു. 1941ൽ പതിനാലാം പിറന്നാളിനു പിന്നാലെ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ ,[[നാസി]] യുവ സംഘടനയായ [[ഹിറ്റ്ലർ യൂത്ത്|ഹിറ്റ്ലർ യൂത്തിൽ]]അംഗമായി. അക്കാലത്ത്‌ ജർമനിയിൽ 14 വയസു കഴിഞ്ഞ എല്ലാ കുട്ടികളും ഹിറ്റലർ യൂത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരിക്കണമെന്ന്‌ നിഷ്‌കർഷയുണ്ടായിരുന്നു. കത്തോലിക്കാ വിരുദ്ധരാണെന്ന്‌ കരുതിയിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ പിതാവ്‌ ജോസഫ്‌ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ സീനിയർ നാസികർക്ക്‌ എതിരായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഹിറ്റ്‌ലർ യൂത്തിൽ സജീവമാകാൻ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ തൽപരനായിരുന്നില്ലെന്ന്‌ മാർപ്പാപ്പയുടെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജോൺ എൽ അലെൻ ജൂനിയർ വ്യക്തമാക്കുന്നു. വിശുദ്ധ കുർബാന അർപ്പിച്ചതിന്‌ വൈദികനെ നാസികർ ആക്രമിക്കുന്നത്‌ ഉൾപ്പെടെ കത്തോലിക്കാ സഭക്കെതിരായ ഒട്ടേറെ പീഡനങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു വളർന്നത്‌ ജോസഫിൻറെ വിശ്വാസം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി. വൈകാതെ സെമിനാരിയിൽ ചേർന്ന ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ 1943ൽ പതിനാറാം വയസിൽ [[രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിൽ]]ജർമനിനിയിലെ ആൻറി എയർക്രാഫ്‌റ്റ്‌ കോർപ്‌സ്‌ വിഭാഗത്തിൽ സഹായിയായി സേവനമനുഷ്‌ഠിച്ചു. തുടർന്ന്‌ ജർമൻ കാലാൾപടയിൽ പരിശീലനം നേടിയെങ്കിലും അനാരോഗ്യത്തെ തുടർന്ന്‌ കടുത്ത സൈനിക ജോലികളിൽനിന്ന്‌ ഒഴിവു ലഭിച്ചു. റാറ്റ്‌സിംഗറുടെ സ്വദേശം ഉൾപ്പെടുന്ന മേഖലയിൽ അമേരിക്കൻ സൈന്യം ചുവടുറപ്പിച്ചതിനെ തുടർന്ന്‌ അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ക്യാമ്പിൽ അടക്കപ്പെട്ടു. 1945ൽ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ട റാറ്റ്‌സിംഗർ അതേ വർഷം നവംബറിൽ സഹോദരൻ ജോർജിനൊപ്പം വീണ്ടും സെമിനാരിയിൽ തിരിച്ചെത്തി. ട്രോൺസ്റ്റീനിലെ സെൻറ് മൈക്കിൾ സെമിനാരിയിലായിരുന്നു തുടർപഠനം. 1946 മുതൽ 1951 വരെ മ്യൂണിക്ക്‌ സർവകലാശാലക്കു കീഴിലുള്ള ഫ്രെയ്‌സിംഗ്‌ സ്‌കൂളിൽ തത്ത്വശാസ്‌ത്രവും ദൈവശാസ്‌ത്രവും പഠിച്ചു. === പൗരോഹിത്യം, അധ്യാപനം === 1951 ജൂൺ 29ന്‌ ഫ്രെയ്‌സിംഗിൽ മ്യൂണിക്കിലെ കർദ്ദിനാൾ മൈക്കിൾ വോൺ ഫോൾഹാർബറിൽനിന്ന്‌ ഇരുവരും തിരുപ്പട്ടം സ്വീകരിച്ചു. 1953ൽ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗറിന്‌ ദൈവശാസ്‌ത്രത്തിൽ ഡോക്‌ടറേറ്റ്‌ ലഭിച്ചു. '' [[വിശുദ്ധ അന്തോനീസ്|വിശുദ്ധ അന്തോനീസിൻറെ]] സഭാ നിയമങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും ദൈവഭവനവും'' എന്നതായിരുന്നു ഗവേഷണ വിഷയം. നാലു വർഷത്തിനുശേഷം വിഖ്യാത ഫണ്ടമെന്റൽ തിയോളജി പ്രഫസർ ഗോട്ടിലെബ്‌ സൊഹെൻഗെനിൻറെ കീഴിൽ സർവകലാശാലാ ആധ്യാപനത്തിനുള്ള യോഗ്യത നേടി. വിശുദ്ധ ബോണവെഞ്ചറിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നു റാറ്റ്‌സിംഗർ ഗവേഷണ പഠനം നടത്തിയത്‌. 1959ൽ ബോൺ സർവകലാശാലയിൽ അദ്ധ്യാപകനായി. '''വിശ്വാസത്തിൻറെയും തത്ത്വശാസ്‌ത്രത്തിൻറെയും ദൈവം''' എന്ന വിഷയത്തിലായിരുന്നു ആദ്യ ക്ലാസ്‌. 1963ൽ മുൻസ്റ്റെർ സർവകലാശാലയിലെത്തി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട്‌ ദൈവശാസ്‌ത്ര പണ്ഡിതനെന്ന നിലയിൽ വിഖ്യാതനായിക്കഴിഞ്ഞ ഫാ. ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ മുൻസ്റ്റെറിൽ നിറഞ്ഞ സദസ്സിനു മുമ്പാകെയാണ്‌ ആദ്യ പ്രഭാഷണം നടത്തിയത്‌. മുതൽ 1963 വരെ ബോണിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു. 1962 മുതൽ 65 വരെ രണ്ടാം വത്തിക്കാൻ കൗൺസിലിൽ [[കൊളോൺ]] ആർച്ച്‌ ബിഷപ്പ്‌ കർദ്ദിനാൾ ജോസഫ്‌ ഫ്രിംഗ്‌സിൻറെ ദൈവശാസ്‌ത്ര ഉപദേശകനെന്ന നിലയിൽ നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകി. ഇക്കാലയളവിൽ ഹാൻസ്‌ കുംഗ്‌, എഡ്വേഡ്‌ ഷില്ലെബീക്‌സ്‌ തുടങ്ങിയവർക്കൊപ്പം സഭയിലെ പരിഷ്‌കരണ വാദികളായ ദൈവശാസ്‌ത്രജ്ഞരിലൊരാളായി കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. ദൈശവശാസ്‌ത്രത്തിലെ അഗാധ പാണ്ഡിത്യം കണക്കിലെടുത്ത്‌ ജർമൻ ബിഷപ്‌സ്‌ കോൺഫറൻസിൻറെയും അന്താരാഷ്‌ട്ര ദൈവശാസ്‌ത്ര കമ്മീഷൻറെയും നിർണായക പദവികളിൽ അദ്ദേഹം നിയമിതനായി. 1963 മുതൽ 1966 വരെ മുൻസ്റ്റെറിലും 1966 മുതൽ 1969 വരെ തുബിൻഗെനിലും അദ്ധ്യാപകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1969ൽ [[റീഗൻസ്ബർഗ് സർവകലാശാല|റീഗൻസ്ബർഗ് സർവകലാശാലയിൽ]] ഗവേഷണ മേധാവിയായും സർവകലാശാലാ വൈസ്‌ പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു. 1968ൽ എഴുതിയ '''ക്രിസ്‌തീയതക്ക്‌ ആമുഖം''' എന്ന പുസ്‌തകത്തിൽ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്നതിനു മുമ്പ്‌ സഭയിലെ ഭിന്ന സ്വരങ്ങൾ കേൾക്കാൻ മാർപ്പാപ്പ ബാധ്യസ്ഥനാണെന്ന്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. സഭക്ക്‌ കേന്ദ്രീകൃത സ്വഭാവും നിയമ വിധേയത്വവും കൂടുതലാണെന്നും റോമിൽനിന്ന്‌ അമിത നിയന്ത്രണമുണ്ടെന്നും അദ്ദഹം എഴുതി. 1969ൽ റീഗൻസ്‌ബർഗ്‌ സർവകലാശാലയിൽ സേവനമാരംഭിച്ച റാറ്റ്‌സിംഗർ ഹാൻസ്‌ ഉർസ വോൺ ബൽത്തസർ, ഹെന്റി ഡേ ലുബാക്‌, വാൾട്ടർ കാസ്‌പെർ തുടങ്ങിയവർക്കൊപ്പം [[കമ്യൂണോ]] എന്ന ദൈവശാസ്‌ത്ര പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൻറെ പ്രസാധനത്തിന്‌ മുൻകൈ എടുത്തു. 1972ലാണ്‌ കമ്യൂണോയുടെ ആദ്യ പ്രതി പുറത്തിറങ്ങിയത്‌. പിൽക്കാലത്ത്‌ ഒന്നാംകിട കത്തോലിക്കാ ദൈവശാസ്‌ത്ര പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലൊന്നായി വളർന്ന കമ്യൂണോ ഇന്ന്‌ പതനേഴു ഭാഷകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്‌. മാർപ്പാപ്പയായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നതുവരെ കമ്യൂണോയുടെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. === അർച്ച്‌ബിഷപ്പ്‌, കർദ്ദിനാൾ === 1977 മാർച്ച്‌ 25ന്‌ [[പോൾ ആറാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗറെ മ്യൂണിക്‌ ആർച്ച്‌ ബിഷപ്പായി നിയമിച്ചു. അതേ വർഷം മെയ്‌ 28ന്‌ അദ്ദേഹം അഭിഷിക്തനായി. എൺപതു വർഷത്തിനിടെ ബവേറിയയിലെ ഏറ്റവും വിഖ്യാതമായ അതിരൂപതയുടെ ആർച്ച്‌ ബിഷപ്പാകുന്ന ആദ്യ സ്വദേശിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അതേ വർഷം ജൂൺ 27ന്‌ പോൾ ആറാമൻ മാർപ്പാപ്പ ആർച്ച്‌ ബിഷപ്പ്‌ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗറെ കർദ്ദിനാളായി ഉയർത്തി. ജോൺ പോൾ ഒന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പയെ തെരഞ്ഞെടുത്ത 1978 ഓഗസ്റ്റിലെ [[പേപ്പൽ കോൺക്ലേവ്|പേപ്പൽ കോൺക്ലേവിൽ]]പങ്കെടുത്ത കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ അതേ വർഷം സെപ്‌റ്റംബറിൽ ഇക്വഡോറിലെ ഗുയൈക്വിലിൽ നടന്ന [[പരിശുദ്ധ മറിയം|പരിശുദ്ധ മറിയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള]] പഠനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്നാമത്‌ രാജ്യാന്തര സമ്മേളനത്തിൽ മാർപ്പാപ്പയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. ഒക്‌ടോബറിൽ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയെ തെരഞ്ഞെടുത്ത കോൺക്ലേവിലും പങ്കെടുത്തു. 1980ൽ ഇന്നത്തെ ലോകത്ത്‌ ക്രിസ്‌തീയ കുടുംബത്തിൻറെ ദൗത്യം എന്ന വിഷയത്തിൽ നടന്ന അഞ്ചാമത്ത്‌ സാധാരണ ജനറൽ അസംബ്ലിയുടെ റിലേറ്ററായിരുന്ന അദ്ദേഹം 1983ൽ ആറാമത്‌ ജനറൽ അസംബ്ലിയുടെ ഡെലഗേറ്റ്‌ പ്രസി‍ഡൻറായിരുന്നു. === വിശ്വാസ തിരുസംഘം അധ്യക്ഷൻ === 1981 നവംബർ 25ന്‌ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ കർദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗറെ [[വിശ്വാസ തിരുസംഘം|വിശ്വാസ തിരുസംഘത്തിൻറെ]] പ്രീഫെക്ട് ആയും രാജ്യാന്തര ദൈവശാസ്‌ത്ര കമ്മീഷൻറെയും പൊന്തിഫിക്കൽ ബൈബിൾ കമ്മീഷൻറെയും പ്രസിഡൻറായും നിയമിച്ചു. 1982 ഫെബ്രുവരി 15ന്‌ മ്യണിക്‌ ആന്റ്‌ ഫ്രൈയ്‌സിംഗ്‌ അതിരൂപതയുടെ അജപാലന ചുമതല അദ്ദേഹം രാജിവെച്ചു. 1993 ഏപ്രിൽ അഞ്ചിന്‌ മാർപ്പാപ്പ അദ്ദേഹത്തെ വെല്ലെറ്റി -സെഗ്നി കർദ്ദിനാൾ ബിഷപ്പായും1998 നവംബർ ആറിന്‌ കർദ്ദിനാൾ സംഘത്തിൻറെ വൈസ്‌ ഡീനായും 2002 നവംബർ 30ന്‌ ഡീനായും ഉയർത്തി. ഇക്കാലങ്ങളിലെല്ലാം ജനന നിയന്ത്രണം, സ്വവർഗ ലൈംഗികത, മതാന്തര സംവാദം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സഭയുടെ നിലപാടുകൾ അരക്കിട്ടുറപ്പിക്കുന്നതിൽ കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി. വിശ്വാസ തിരുസംഘത്തിൻറെ പ്രിഫെക്‌ട്‌ ആയിരിക്കെ ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയിലെ ചില വിമോചന ദൈവശാശ്‌ത്ര പ്രചാരകർക്കെതിരെ അച്ചടക്ക നടപടി സ്വീകരിച്ചു. 1984ലും 1986ലും വിമോചന ദൈവശാസ്‌ത്രത്തെ ശക്തമായ ഭാഷയിൽ അപലപിച്ച കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ ഇത്‌ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ വെറുപ്പം ആക്രമണോത്സുകതയും വളർത്തുന്ന മാർക്‌സിസ്റ്റ്‌ പ്രവണതയാണെന്ന്‌ ആരോപിച്ചു. റോമൻ കൂരിയയിൽ പൗരസ്‌ത്യ തിരുസംഘം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി വിഭാഗങ്ങളുടെ ചുമതലയും വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. == മാർപ്പാപ്പ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്‌ == ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ മരിക്കുകയോ പദവിയിൽ തുടരാനാകാത്ത വിധം അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന പക്ഷം പിൻഗാമായാകൻ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നവരിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തുള്ളത്‌ കർദ്ദിനാൾ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗറാണെന്ന്‌ പേരു വെളിപ്പെടുത്താത്ത വത്തിക്കാൻ വൃത്തങ്ങളെ ഉദ്ധരിച്ച്‌ [[ടൈം മാസിക]] 2005 ജനുവരിയിൽ റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്‌തു. ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ മരണത്തിനു പിന്നാലെ കർദ്ദിനാൾ ജോസഫ്‌ റാറ്റ്‌സിംഗർ അടുത്ത മാർപ്പാപ്പയാകുമെന്ന്‌ ഏറെക്കുറെ ഉറപ്പിച്ചതായുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തു വന്നു. 2005 ഏപ്രിലിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനശേഷിയുള്ള നൂറു പേരുടെ പട്ടികയിലേക്ക്‌ അദ്ദേഹത്തെ [[ടൈം മാസിക]] തെരഞ്ഞെടുത്തു. അതേസമയം ആധുനിക കാലത്ത്‌ മാർപ്പായുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പു സംബന്ധിച്ച പ്രവചനങ്ങൾ അപൂർവമായേ യാഥാർത്ഥ്യമായിട്ടുള്ളു എന്നതുകൊണ്ട്‌ കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർക്ക്‌ സാധ്യതയില്ലെന്ന പ്രചാരണങ്ങളുമുണ്ടായി. ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയും മുൻഗാമിയായ ജോൺ പോൾ ഒന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പയും അപ്രതീക്ഷിതമായാണ്‌ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്‌. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സാധ്യതാ പട്ടികയിൽ മുൻനിരക്കാരനായിരുന്ന കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതും മറ്റൊരു തരത്തിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി. 2005 ഏപ്രിൽ 19ന്‌ [[പേപ്പൽ കോൺക്ലേവ്|പേപ്പൽ കോൺക്ലേവിൻറെ]] രണ്ടാം ദിനത്തിലായിരുന്നു തിരഞ്ഞെടുപ്പ്. ''ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ ഞാൻ ദൈവത്തോട്‌ പ്രാർത്ഥിച്ചു ഇത്‌ എന്നോടു ചെയ്യരുതേ എന്ന്‌...പക്ഷെ, ഇക്കുറി അവിടുന്ന്‌ എന്റെ പ്രാർത്ഥന കേട്ടില്ല.'' വിരമിക്കുന്നതിന്‌ താൻ മുൻപ്‌ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചതു പരാമർശിച്ച്‌ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ വിഖ്യതാനായ ജർമൻ മാർപ്പാപ്പ[[ലിയോ ഒന്പതാമൻ മാർപ്പാപ്പ|ലിയോ ഒമ്പതാമൻറെ]] ഓർമദിവസമാണ്‌ ജർമനിയിൽനിന്നുള്ള പുതിയ മാർപ്പാപ്പയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്‌ നടന്നത്‌ എന്നതും ശ്രദ്ധേയമായി. കർദ്ദിനാൾ തിരുസംഘത്തിൻറെ പ്രോട്ടോഡീക്കൻ ജോർജ്‌ മെദിന എസ്‌തെവെസ്‌ പുതിയ മാർപ്പാപ്പ䴯ുടെ പേരു പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[സെന്റ്‌ പീറ്റേഴ്‌സ്‌ ബസലിക്ക]] പരിസരത്ത്‌ തടിച്ചുകൂടിയിരുന്ന വിശ്വാസി സമൂഹത്തെ ഇറ്റാലിയൻ, സ്‌പാനിഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, ജർമൻ, ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഭാഷകളിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്‌ത ശേഷമാണ്‌ കർദ്ദിനാൾ എസ്‌തെവെസ്‌ ലത്തീൻ ഭാഷയിൽ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയത്‌* ബസലിക്കയുടെ ബാൽക്കണിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട പുതിയ മാർപ്പാപ്പ ഇറ്റാലിയനിലാണ്‌ ആദ്യമായി സംസാരിച്ചത്‌. തുടർന്ന്‌ ലത്തീൻ ഭാഷയിൽ പരമ്പരാഗത ഉർബി ഇത്‌ ഓർബി പ്രഭാഷണം നടത്തി. ''പ്രിയ സഹോദരി സഹോദരൻമാരേ, ശ്രേഷ്‌ഠനായ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമനു ശേഷം കർദ്ദിനാൾമാർ ദൈവത്തിൻറെ മുന്തിരിത്തോപ്പിലെ വിനീത വേലക്കാരനായി എന്നെ തെരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു. ഉപകരണങ്ങളുടെ അപര്യാപ്‌തത എനിക്കു മുന്നിലുണ്ടെങ്കിലും എങ്ങനെ ജോലി ചെയ്യണമെന്ന്‌ ദൈവത്തിനറിയാം. എല്ലാത്തിനുമപരിയായി എന്നെ നിങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനക്കായി സമർപ്പിക്കുന്നു. തിരുവുദ്ധാനത്തിൻറെ ആഹ്ലാദത്തിലും അവിടുത്തെ അവസാനിക്കാത്ത കൃപാകടാക്ഷത്തിലുള്ള ആത്മവിശ്വാസത്തിലും നമുക്ക്‌ മുന്നോട്ടു നീങ്ങാം. ദൈവം നമ്മെ സഹായിക്കും. അവിടുത്തെ പരിശുദ്ധ മാതാവ്‌ നമ്മോടൊപ്പമുണ്ടാകും. നന്ദി.'' ഏപ്രിൽ 24ന്‌ [[വിശുദ്ധ പത്രോസിൻറെ ചത്വരം|വിശുദ്ധ പത്രോസിൻറെ ചത്വരത്തിൽ]] പ്രഥമ ദിവ്യബലി മധ്യേ അദ്ദേഹത്തെ [[പാല്ലിയം|പാല്ലിയവും]] മുക്കുവൻറെ മോതിരവും അണിയിച്ചു. മെയ്‌ ഏഴിന്‌ അദ്ദേഹം തന്റെ കത്തീഡ്രൽ ദേവാലയമായ അർച്ച്‌ സെൻറ് ജോൺ ലാറ്ററൻ ആർച്ച്‌ ബസിലിക്കയുടെ ചുമതലയേറ്റു. === പേര്‌ === നുർസിയയിലെ വിശുദ്ധ ബെനെഡിക്‌ടിന്റെയും ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധ കാലത്തെ മാർപ്പാപ്പയായിരുന്ന ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനഞ്ചാമൻറെയും ബഹുമാനാർത്ഥമാണ്‌ അനുഗൃഹീതൻ എന്ന്‌ അർത്ഥമുള്ള ബെനെഡിക്‌ട്‌ എന്ന പേര്‌ കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ തെരഞ്ഞെടുത്തത്‌. == സഭാഭരണം == പുതിയ മാർപ്പാപ്പയുടെ പ്രഥമ [[വിശുദ്ധ കുർബാന|ദിവ്യബലിയിൽ]] കർദ്ദിനാൾമാർ ഓരോരുത്തരായി അദ്ദേഹത്തോട്‌ വിധേയത്വം പ്രഖ്യാപിച്ച്‌ ആശീർവാദം വാങ്ങുന്ന പതിവുണ്ട്‌. ഇതിനു പകരം ബെനഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻറെ പ്രഥമ ദിവ്യബലിയിൽ കർദ്ദിനാൾമാർ വൈദികർ അൽമായർ,ദമ്പതികൾ, കുട്ടികൾ, പുതിയതായി സ്ഥൈര്യലേപനം സ്ഥീകരിച്ചവർ തുടങ്ങിവരുടെ പ്രതിനിധികളായി പന്ത്രണ്ടുപേർ അദ്ദേഹത്തിന്‌ ആശംസയറിയിക്കുകയായിരുന്നു. (തെരഞ്ഞെടുപ്പിനോടനുബന്ധിച്ചുതന്നെ കർദ്ദിനാൾമാർ മാർപ്പാപ്പയോടുള്ള വിധേയത്വം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു). വിശ്വാസികളോട്‌ കൂടുതൽ അടുത്ത്‌ ഇടപഴകുന്നതിനായി തുറന്ന പേപ്പൽ കാറാണ്‌ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ തെരഞ്ഞെടുത്തത്‌. റോമിൻറെ മെത്രാൻ എന്ന നിലയിൽ എല്ലാ വർഷാരംഭത്തിലും [[സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പൽ|സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിൽ]] നവജാതത ശിശുക്കളെ [[മാമ്മോദീസ]] മുക്കുന്ന ചടങ്ങ്‌ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമനെപ്പോലെ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമനും തുടർന്നു. മാർപ്പാപ്പയുടെ സ്ഥാനിക മുദ്രയിൽ ലൗകിക അധികാരത്തിൻറെ പ്രതീകമായിരുന്ന മൂന്നു തട്ടുകളുള്ള കിരീട ([[റ്റിയാറ]] )ത്തിനു പകരം ആത്മീയാധികാരത്തിൻറെ പ്രതീകമായ പൗരാണിക കിരീടം(മെറ്റ്‌ർ) ഉൾപ്പെടുത്തി. പരമ്പരാഗതമായ [[പാല്ലിയം|പാല്ലിയവും]] അദ്ദേഹം ധരിക്കുന്നുണ്ട്‌. === നാമകരണ നടപടികൾ === തന്റെ മുൻഗാമിയായിരുന്ന ജോൺപോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയെ വിശുദ്ധനായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിൻറെ പ്രാരംഭ നടപടിയായ നാമകരണത്തിന്‌ 2005 മെയ്‌ ഒമ്പതിന്‌ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ തുടക്കം കുറിച്ചു. സാധാരണ ഗതിയിൽ ഒരാൾ മരിച്ച്‌ ചുരുങ്ങിയത്‌ അഞ്ചു വർഷം പിന്നിട്ട ശേഷമാണ്‌ നാമകരണ പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുക. എന്നാൽ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ സമയപരിധിയിൽ മാറ്റം വരുത്താവുന്നതാണെന്ന്‌ നാമകരണത്തിൻറെ ചുമതല വഹിക്കുന്ന റോം രൂപതാ വികാരി ജനറാൾ കാമില്ലോ റൂയിനി വ്യക്താക്കിയിട്ടുണ്ട്‌. മുൻപും പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ അഞ്ചു വർഷം തികയുന്നതിനു മുൻപ്‌ നാമകരണ നടപടി ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. പുതിയ മാർപ്പാപ്പ ചുമതലയേറ്റശേഷം ആദ്യമായി വാഴ്‌ത്തപ്പെട്ടവരായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്‌ മദർ മരിയാനെ കോപെയും മദർ അസെൻഷൻ നിക്കോൾ ഗോണിയുമാണ്‌. 2005 മെയ്‌ 14ന്‌ വിശുദ്ധീകരണ തിരുസംഘത്തിൻറെ പ്രീഫെക്‌ടായ കർദ്ദിനാൾ ഹോസെ സരാവിയ മാർട്ടിൻസാണ്‌ നാമകരണം നിർവഹിച്ചത്‌. മുൻഗാമികളുടെ പതിവിൽനിന്ന്‌ വ്യത്യസ്‌തമായാണ്‌ വിശുദ്ധീകരണ തിരുക്കർമകളുടെ കാർമികനായി വിശുദ്ധീകരണ തിരുസംഘത്തിന്റെ പ്രീഫെക്‌ടിനെ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ നിയോഗിച്ചത്‌. === വിശുദ്ധരെ പ്രഖ്യാപിക്കൽ === 2005 ഒക്‌ടോബർ 23ന്‌ മെത്രാൻമാരുടെ സിനഡിന്‌ സമാപനം കുറിച്ച്‌ [[സെൻറ് പീറ്റേഴ്സ് ചത്വരം|സെൻറ് പീറ്റേഴ്സ് ചത്വരത്തിൽ]] നടന്ന ദിവ്യബലിയിലാണ്‌ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ ചുമതലേയേറ്റശേഷം ആദ്യമായി വിശുദ്ധരുടെ പ്രഖ്യാപനം നടന്നത്‌. ആർച്ച്‌ ബിഷപ്പ്‌ ജോസഫ്‌ ബിൽസെവ്‌സ്‌കി(ഉക്രൈൻ), ഫാ. ആൽബെർട്ടോ ഹുർട്ടാഡോ(ചിലി), ഫാ. സിഗ്‌മണ്ട്‌ ഗൊരാസ്‌ദോവ്‌സ്‌കി(പോളണ്ട്‌), ഫാ. ഗയെറ്റാനൊ കറ്റനോസോ(ഇറ്റലി) എന്നിവരെയാണ്‌ അദ്ദേഹം വിശുദ്ധരായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്‌. == പ്രബോധനങ്ങൾ == [[യേശുക്രിസ്‌തു|യേശുക്രിസ്‌തുവുമായുള്ള]] സൗഹൃദം എന്നതാണ്‌ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ പ്രബോധനങ്ങളുടെ പ്രധാന വിഷയം. കൃത്രിമ ജനനനിയന്ത്രണം, ഗർഭഛിദ്രം, സ്വവർഗ്ഗ ലൈംഗികത എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ വളരെ കടുത്ത നിലപാടുകളാണ്‌ അദ്ദേഹം സ്വീകരിക്കുന്നത്‌. ഈ വിഷയങ്ങളിൽ തൻറെ മുൻഗാമിയെപ്പോലെ അദ്ദേഹം സഭയുടെ അടിസ്ഥാന വിശ്വാസ പ്രമാണങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. സ്വതന്ത്ര ചിന്താഗതികൾ മൂലം പാശ്ചാത്യ ലോകത്ത്‌ സഭയ്ക്കുണ്ടായ ക്ഷീണത്തിൽനിന്നും കരകയറാൻ വിശ്വാസ സംബന്ധിയായി കർക്കശനിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കാനാണ്‌ അദ്ദേഹം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നത്‌. == മതസൗഹാർദ്ദ നീക്കങ്ങൾ == === വിമത കത്തോലിക്കർ === റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭാ നേതൃത്വവുമായി 1975 മുതൽ അഭിപ്രായ ഭിന്നതയിൽ കഴിയുന്ന വിശുദ്ധ പത്താം പീയുസിന്റെ സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിനിധി ബിഷപ്പ്‌ ബെർനാഡ്‌ ഫെലേയുമായി 2006 ഓഗസ്റ്റ്‌ 29ന്‌ മാർപ്പാപ്പ കൂടിക്കാഴ്‌ച്ച നടത്തി. കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗറെ മാർപ്പാപ്പയായി തെരഞ്ഞെടുത്തതിനെ ബിഷപ്പ്‌ ബെർനാഡ്‌ ഫെലേ നേരത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്‌തിരുന്നു. === ഓർത്തഡോക്‌സ്‌ സഭകൾ === വത്തിക്കാൻ ഇയർ ബുക്കിൽനിന്ന്‌ പടിഞ്ഞാറിന്റെ പാത്രിയാർക്കീസ്‌ എന്ന തന്റെ പദവി നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ തീരുമാനത്തിൽ കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിലെ എക്യുമിനിക്കൽ ഓർത്തഡോക്‌സ്‌ പാത്രിയാർക്കേറ്റിലെ മെത്രാൻമാർ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. യേശുക്രിസ്‌തുവിന്റെ വികാരി, ആഗോള സഭയുടെ പരമോന്നത വൈദികൻ എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ നിലനിർത്തി പടിഞ്ഞാറിന്റെ പാത്രീയാർക്കീസ്‌ എന്ന പദവി നീക്കം ചെയ്യുന്നത്‌ മാർപ്പാപ്പക്ക്‌ ആഗോള തലത്തിലുള്ള അധികാരത്തിന്റെ പരോക്ഷ സൂചനയാണെന്നും ഇത്‌ ഓർത്തഡോക്‌സ്‌ സഭാ വിഭാഗങ്ങൾ ഒരിക്കലും അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും 2006 ജൂൺ എട്ടിന്‌ ഓർത്തഡോക്‌സ്‌ ബിഷപ്പ്‌സ്‌ സിനഡ്‌ സെക്രട്ടറി പുറത്തിറക്കിയ പ്രസ്‌താവനയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ പടിഞ്ഞാറിന്റെ പാത്രിയാർക്കീസ്‌ എന്ന വിശേഷണം ഒഴിവാക്കിയതിനു പിന്നിൽ പൗരസ്‌ത്യ പാത്രിയാർക്കേറ്റിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശ്യമില്ലെന്ന്‌ ക്രൈസ്‌തവ ഐക്യത്തിനായുള്ള പൊന്തിഫിക്കൽ കൗൺസിൽ പ്രസിഡന്റ്‌ കർദ്ദിനാൾ വാൾട്ടർ കാസ്‌പെർ വ്യക്തമാക്കിയെങ്കിലും ഓർത്തഡോക്‌സ്‌ സിനഡ്‌ ഇത്‌ അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറായിട്ടില്ല. ഏതൻസ്‌ ആർച്ച്‌ബിഷപ്പ്‌ ക്രിറ്റോഡോളസ്‌ 2006 ഡിസംബർ 13ന്‌ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയെ സന്ദർശിച്ചു. ഗ്രീസിലെ സഭയുടെ പ്രതിനിധി വത്തിക്കാനിൽ നടത്തുന്ന പ്രഥമ ഔദ്യോഗിക സന്ദർശനമായിരുന്നു ഇത്‌. === പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്‌ സഭകൾ === ഫ്രാൻസിലെ പ്രധാന പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്‌ സഭാ വിഭാഗമായ റീഫോംഡ്‌ ചർച്ച്‌ ഓഫ്‌ ഫ്രാൻസിന്‌ 2005ൽ മാർപ്പാപ്പ സന്ദേശമയച്ചിരുന്നു. പരിഗണനയുടെ സൂചനകൾ നൽകിയതിന്‌ സഭാ പ്രതിനിധികൾ മാർപ്പാപ്പക്ക്‌ നന്ദി അറിയിച്ചു. അതേ വർഷം ജർമനിയിലെ കോളോണിൽ നടത്തിയ പ്രഭാഷണത്തിലും അദ്ദേഹം പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്‌ സഭകളെക്കുറിച്ച്‌ പരാമർശിച്ചിരുന്നു. 2006ൽ ആഗ്ലീക്കൻ സഭാ നേതാവായ കാന്റർബറി ആർച്ച്‌ബിഷപ്പ്‌ റൊവാൻ വില്യംസുമായി മാർപ്പാപ്പ കൂടിക്കാഴ്‌ച്ച നടത്തി. ഇരു സഭകളും തമ്മിൽ നാലു പതിറ്റാണ്ടുകളായി നടന്നുവരുന്ന സംവാദത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്ന സംയുക്ത പ്രസ്‌താവന ഇരുവരും ചേർന്ന്‌ പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്‌തു. 2008 ജനുവരിയിൽ യോർക്ക്‌ ആർച്ച്‌ബിഷപ്പ്‌ ജോൺ സെന്റാമുവുമായി മാർപ്പാപ്പ കൂടിക്കാഴ്‌ച്ച നടത്തി. === ലേറ്റർ ഡേ സെയ്‌ൻറ്സ്‌ === 2008ൽ അമേരിക്കൻ പര്യടന വേളയിൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നടന്ന സർവമതപ്രാർത്ഥനാ സമ്മേളനത്തിൽ ദ ചർച്ച്‌ ഓഫ്‌ ജീസസ്‌ ക്രൈസ്റ്റ്‌ ഓഫ്‌ ലേറ്റർ ഡേ സെയ്‌ന്റ്‌സ്‌ പ്രതിനിധികളെയും ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. ഇതാദ്യമായാണ്‌ മാർപ്പാപ്പയുടെ ഒരു ചടങ്ങിൽ ഈ സഭക്ക്‌ ക്ഷണം ലഭിച്ചത്‌. == മതാന്തര സംവാദം == മറ്റു മതങ്ങളുമായി സംവാദം നടത്താനും ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്താനും ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില നിലപാടുകൾ വിവാദങ്ങൾക്ക്‌ വഴിതെളിക്കുകയും ചെയ്‌തു. === യഹൂദ മതം === ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ ലോക ജൂത കോൺഗ്രസ്‌ സ്വാഗതം ചെയ്‌തിരുന്നു. ജൂത മതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തോടും ഹിറ്റ്ലറുടെ കൂട്ടക്കുരിതിയോടും അദ്ദേഹം പുലർത്തുന്ന വൈകാരികമായ സമീപനത്തെ കോൺഗ്രസ്‌ പുറത്തിറക്കിയ പ്രസ്‌താവനയിൽ പ്രത്യേകം പരാമർശിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ജൂത വിരുദ്ധ പരാമർശങ്ങൾ നടത്തിയ ഒരു പോളിഷ്‌ വൈദികനുമായി മാർപ്പാപ്പ കൂടിക്കാഴ്‌ച്ച നടത്തിയത്‌ ആഗോള വ്യാപകമായി ജൂതൻമാരുടെ പ്രതിഷേധത്തിന്‌ ഇടയാക്കി. മാർപ്പാപ്പയുടെ നടപടി തങ്ങളെ ഞെട്ടിച്ചതായി യൂറോപ്യൻ ജൂത കോൺഗ്രസ്‌ വത്തിക്കാനയച്ച കത്തിൽ വ്യക്തമാക്കി. === ഇസ്‌ലാം === താൻ മുൻപ്‌ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്ന ജർമനിയിലെ റീഗൻസ്‌ബർഗ്‌ സർവകലാശാലയിൽ 2006 സെപ്‌റ്റംബറിൽ നടത്തിയ പ്രഭാഷണത്തിനിടെ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ ഉപയോഗിച്ച ഒരു ഉദ്ധരണി ആഗോള വ്യാപകമായി മുസ്‌ലിം സമൂദായത്തിന്റെ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക്‌ ഇടയാക്കി. ഇതേ തുടർന്ന്‌ മാർപ്പാപ്പ ക്ഷമാപണം നടത്തി. === ബുദ്ധമതം === മാർപ്പാപ്പയായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ തിബത്തൻ ബുദ്ധമതസ്ഥരുടെ ആത്മീയാചാര്യൻ [[ദലൈലാമ]] ബെനെഡിക്‌ടിക്‌ പതിനാറാമനെ അഭിനന്ദിച്ചിരുന്നു. 2008 ഒക്‌ടോബറിൽ ദലൈലാമ വത്തിക്കാൻ സന്ദർശിച്ചു. == രചനകൾ == ഒട്ടേറെ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ രചയിതാവാണ്‌ ഇദ്ദേഹം. ക്രിസതീയതക്ക്‌ ഒരു ആമുഖം എന്ന പേരിൽ 1968ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പ്രഭാഷണ സമാഹാരം ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. ദൈവശാസ്‌ത്രത്തിൽ വിശദമായ പഠനം നടത്തുന്നവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറെ വിലപ്പെട്ട രേഖകളാണ്‌ ബനഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ രചനകൾ. == ആരോഗ്യം == പ്രായാധിക്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ ആരോഗ്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾ മൂലവും എഴുത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം കൊണ്ടും [[വിശ്വാസ തിരുസംഘം|വിശ്വാസ തിരുസംഘത്തിൻറെ]] അധ്യക്ഷ പദവിയിൽനിന്ന്‌ രാജിവെക്കാൻ തീരുമാനിച്ച കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർ മൂന്നു തവണ രേഖാമൂലം രാജി സമർപ്പിച്ചിരുന്നു. പക്ഷെ, ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ച്‌ തുടരുകയായിരുന്നു. 1991 സെപ്‌റ്റംബറിൽ പക്ഷാഘാതത്തെ തുടർന്ന്‌ കാഴ്‌ച്ചശക്തി താൽകാലികമായി ക്ഷയിച്ചു. 1992ൽ ആൽപ്‌സിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിക്കവെ വീണ്‌ തലക്ക്‌ പരിക്കേറ്റിരുന്നു. 2005 മേയിൽ കർദ്ദിനാൾ റാറ്റ്‌സിംഗർക്ക്‌ വീണ്ടും നേരിയ പക്ഷാഘാതമുണ്ടായതായി വത്തിക്കാൻ വെളിപ്പെടുത്തി. അദ്യത്തെ പക്ഷാഘാതം അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഹൃദയത്തിൻറെ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിച്ചതായും അതുകൊണ്ട്‌ മരുന്ന്‌ കഴിക്കുന്നതായും വെളിപ്പെടുത്തലുണ്ടായി. 2006ൽ ബൈപാസ് ശസ്ത്രക്രിയക്ക് മുന്നോടിയായി മാർപ്പാപ്പയ്ക്ക് മറ്റൊരു ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയതായി 2006ൽ അഭ്യൂഹം പരന്നു. 2009 ജൂലൈ 17ന് ആൽപ്സിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിക്കവേ വീണ് വലതു കൈത്തണ്ട ഒടിഞ്ഞ ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ ശത്രക്രിയക്ക് വിധേയനായി. പരിക്ക് ഗുരുതരമല്ലെന്ന് വത്തിക്കാൻ വൃത്തങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തി. == പൊതു വിവരങ്ങൾ == ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ മറവിയിലാകുകയോ ചെയ്ത പല സ്ഥാനിക വേഷങ്ങളും ചിഹ്നങ്ങളും ബെനഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ പുനരവതരിപ്പിച്ചു. ചുവന്ന നിറമുള്ള പേപ്പൽ ഷൂസാണ്‌ ഇതിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധേയം. [[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] ആദ്യ നാളുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നെങ്കിലും പേപ്പൽ ഷൂസ്‌ പിന്നീട്‌ വിസ്‌മൃതിയിലായിരുന്നു. ഈ ഷൂസ്‌ ഇറ്റലിയിലെ ഒരു ഫാഷൻ ഡിസൈനിംഗ്‌ സ്ഥാപനം നിർമിച്ചതാണെന്ന്‌ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്‌തിരുന്നെങ്കിലും ഇത്‌ മാർപ്പാപ്പക്കു വേണ്ടി ഷൂ നിർമ്മിക്കുന്നയാൾതന്നെ തന്നെ തയ്യാറാക്കിയതാണെന്ന് വത്തിക്കാൻ വ്യക്തമാക്കി. മാർപ്പാപ്പമാർ പരമ്പരാഗതമായി ശൈത്യകാലത്ത്‌ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചുവന്ന തൊപ്പിയായ കമൗറോ 2005 ഡിസംബർ 21 മുതൽ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി. ജോൺ 23ആമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ കാലത്താണ്‌ (1958-1963)കമൗറോ ഇതിനു മുമ്പ്‌ ഏറ്റവുമൊടുവിൽ ഉപയോഗിച്ചത്‌. പുറത്ത്‌ പോകുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന കാപെല്ലോ റൊമാനോ എന്ന തൊപ്പിയും ബെനഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ പുനരവതരിപ്പിച്ചു. മുൻകാല മാർപ്പാപ്പമാർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കാപെല്ലോ റൊമാനോ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ ഇടക്കിടെ മാത്രമെ ധരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. മൂന്ന തരം പേപ്പൽ മോസ്സെറ്റയും അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്‌. ചുവപ്പു നിറമുള്ള വേനൽകാല മോസെറ്റ മാത്രമാണ്‌ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ ധരിച്ചിരുന്നത്‌. പോൾ ആറാമൻ മാർപ്പാപ്പ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ശൈത്യകാല മോസ്സെറ്റയും പാസ്‌കൽാസെറ്റയുമാണ്‌ ബെനഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ കൂട്ടിച്ചേർത്തത്‌. സ്ഥാനാരോഹണ പ്രഭാഷണത്തിൽ പാല്ലിയത്തിൻറെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച്‌ ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ വിശദമായി പ്രതിപാദിച്ചിരുന്നു. ആദ്യ സഹസ്രാബ്‌ദത്തിലെ മാർപ്പാപ്പമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പാല്ലിയമാണ്‌ അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുത്തത്‌. മാർപ്പാപ്പ പദത്തിൻറെയും സഭയുടെയും നൈരന്തര്യം വ്യക്തമാക്കാൻ ആരാധനാക്രമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല പ്രതീകങ്ങളും അദ്ദേഹം പുനരവതരിപ്പിച്ചു. മാർപ്പാപ്പയുടെ വേഷവിതാനങ്ങൾ ജനശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാനുള്ള ആഡംബരമാണെന്ന്‌ വിഖ്യാത ഇറ്റാലിയൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ ഫ്രാങ്കോ സെഫെറെലി ആരോപിച്ചിരുന്നു. ഇന്നത്തെ കാലത്ത്‌ സഭാ വസ്‌ത്രങ്ങൾക്ക്‌ അമിത ആഡംബരത്തിൻറെ ആവശ്യമില്ല. അമിത ആഡംബരമുള്ള വസ്‌ത്രങ്ങൾ മാർപ്പാപ്പയെ ചുറ്റുപാടുകളിൽനിന്ന്‌ അകറ്റി നിർത്തുമെന്ന്‌ അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. എന്നാൽ ആരാധനാക്രമ ആഘോഷങ്ങൾ പഴയകാലത്തിൻറെ തുടർച്ചയാണെന്ന്‌ വ്യക്തമാക്കാനാണെന്ന്‌ വത്തിക്കാൻ പറയുന്നു. == അപ്പസ്തോലിക സന്ദർശനങ്ങൾ == മാർപ്പാപ്പയായി ചുമതലയേറ്റ് മൂന്നു വർഷത്തിനുള്ളിൽതന്നെ ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലും]] പുറത്തും ഒട്ടേറെ അപ്പസ്തോലിക യാത്രകൾ നടത്തി.ജൻമരാജ്യമായ [[ജർമനി]] അദ്ദേഹം രണ്ടു തവണ സന്ദർശിച്ചു. ലോക യുവജന ദിനാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായിരുന്നു ആദ്യ യാത്ര. ബാല്യകാലം ചെലവഴിച്ച സ്ഥലങ്ങളിലേക്കായിരുന്നു രണ്ടാമത്തെ സന്ദർശനം. [[പോളണ്ട്|പോളണ്ടിലും]] [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലും]] മാർപ്പാപ്പക്ക് ഊഷ്മള വരവേൽപ്പാണ് ലഭിച്ചത്. ജർമനിയിലെ [[റീഗൻസ്ബർഗ് സർവകാലാശാല|റീഗൻസ്ബർഗ് സർവകലാശാലയിൽ]]അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രഭാഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുയർന്ന വിവാദം കെട്ടടങ്ങും മുന്പായിരുന്നു മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യമായ [[തുർക്കി|തുർക്കിയിലേക്കുള്ള]] യാത്ര. മുസ്ലിം സംഘടനകളുടെ പ്രതിഷേധം മൂലം മാർപ്പാപ്പക്ക് തുർക്കിയിൽ കനത്ത സുരക്ഷ ക്രമീകരിച്ചിരുന്നു.ബർത്തലോമിയോ ഒന്നാമൻ പാത്രിയാർക്കീസുമായി ചേർന്ന് മാർപ്പാപ്പ നടത്തിയ സംയുക്ത പ്രഖ്യാപനം കത്തോലിക്ക-ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറക്കുന്നതിനുള്ള നീക്കങ്ങളുടെ തുടക്കമായാണ് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. 2007ൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കത്തോലിക്കാ രാജ്യമായ [[ബ്രസീൽ]] സന്ദർശിച്ച മാർപ്പാപ്പ അവിടെ ബിഷപ്പുമാരുടെ സമ്മേളത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതേ വർഷം ജൂണിൽ [[വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസീസ് അസീസി|വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസീസ് അസീസിയുടെ]]ജൻസ്ഥലമായ അസീസിയേലേക്ക് മാർപ്പാപ്പ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി. സെപ്റ്റംബറിൽ [[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയയിൽ]] ത്രിദിന സന്ദർശനം നടത്തിയ മാർപ്പാപ്പ നാസി ക്യാന്പുകളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട വിയന്നയിലെ ജൂതൻമാരുടെ സ്മരണക്കായി സംഘടിപ്പിച്ച പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്തു.മിറാസസെലിലെ മരിയൻ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രത്തിൽ അദ്ദേഹം ദിവ്യബലി അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. === അമേരിക്കൻ പര്യടനം 2008 === വൈദികർ ഉൾപ്പെട്ട ലൈംഗിക പീഡന വിവാദങ്ങളെ തുടർന്ന് [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലെ]] റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭ രൂക്ഷമായ പ്രതിസന്ധിഘട്ടത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന വേളയിലാണ് 2008 ഏപ്രിൽ 15 മുതൽ 20 വരെ ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ രാജ്യത്ത് സന്ദർശനം നടത്തിയത്. കുട്ടികളെ ലൈംഗികമായി പീഡിപ്പിച്ച ഒരു വൈദികനെ താൻ സംരക്ഷിച്ചതായി 2002ൽ ബോസ്റ്റൺ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് നടത്തിയ വെളിപ്പെടുത്തലാണ് അമേരിക്കൻ കത്തോലിക്കാ സമൂഹത്തിൻറെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കോളിളക്കങ്ങളിലൊന്നിന് നാന്ദി കുറിച്ചത്. വൈദികരുടെ പീഡനങ്ങൾക്ക് വിധേയരായ അനേകമാളുകൾ ഇതേ തുടർന്ന് പരസ്യമായി രംഗത്തെത്തി.[[1960]] മുതൽ [[2002]] വരെ അയ്യായിരത്തോളം വൈദികർ പതിനാലായിരത്തോളം കുട്ടികളെ പീഡിപ്പിച്ചതായാണ് കണക്ക്. പീഡനത്തിന് ഇരകളായവരും ബന്ധുക്കളും ഉൾപ്പെടെ അനേകം പേർ സഭ വിട്ടു. പള്ളികളുടെ ആസ്തികൾ വിറ്റുവരെ നഷ്ടപരിഹാരം കൊടുക്കാൻ സഭ നിർബന്ധിതമായി. ഈ വിവാദത്തോട് മാർപ്പ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കും എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ അമേരിക്കൻ സന്ദർശന വേളയിൽ ലോകം ഉറ്റുനോക്കിയിരുന്നത്.അമേരിക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേതന്നെ മാർപ്പാപ്പ തൻറെ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കി.ഒരുപാട് വൈദികർ ഉണ്ടാകുന്നതിനേക്കൾ നല്ല വൈദികർ ഉണ്ടാകുക എന്നതാണ് പ്രധാനമെന്ന് അദ്ദേഹം വിമാനത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകരോടു പറഞ്ഞു. യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾക്കു നേരെ കണ്ണടക്കാതെ സഭയുടെ വീഴ്ച്ചകൾ തുടർച്ചയായി ഏറ്റുപറയുകയും ക്ഷമാപണം നടത്തുകയും ചെയ്ത മാർപ്പാപ്പ ജനഹൃദയങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതാണ് അമേരിക്കയിൽ കണ്ടത്. ആദ്യ ദിനത്തിൽ [[വാഷിംഗ്ടൺ|വാഷിംഗ്ടണിൽ]] കർദ്ദിനാൾമാരുമായി നടത്തിയ കൂടിക്കാഴ്ച്ചയിൽ മുതൽ അവസാന ദിവസം [[ന്യുയോർക്ക്]] യാങ്കി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ നടന്ന ദിവ്യബലിയിൽവരെ അദ്ദേഹം വിവാദത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കാൻ തയ്യാറായത് ശ്രദ്ധേയമായി. ഇതിനു പുറമെ ലൈംഗിക പീഡനങ്ങൾക്ക് വിധേയരായ നാലു പേരുമായി വാഷിംഗ്ടണിൽ കൂടിക്കാഴ്ച്ച നടത്തിയ മാർപ്പാപ്പ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.അമേരിക്കയിൽ പര്യടനം നടത്തുന്ന മൂന്നാമത്തെ മാർപ്പാപ്പയാണെങ്കിലും പല കാര്യങ്ങളിലും ഒന്നാമത്തെ മാർപ്പാപ്പ എന്ന ഖ്യാതി കുറിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മടങ്ങിയത്. [[പ്രമാണം:President George W. Bush and Laura Bush greet Pope Benedict XVI on his arrival at Andrews Air Force Base, Maryland.jpg|thumb|right|300px|<center>അമേരിക്കയിൽ പര്യടനത്തിനെത്തിയ ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയെ പ്രസിഡൻറ് ജോർജ് ബുഷും ഭാര്യ ലോറയും മെരിലാൻറ് ആൻഡ്രൂസ് എയർ ബേസിൽ സ്വീകരിക്കുന്നു.</center>]] അമേരിക്കൻ പ്രസിഡൻറ് [[ജോർജ് ബുഷ്|ജോർജ് ബുഷും]] ഭാര്യ ലോറയും വിമാനത്താവളത്തിലെത്തിയാണ് മാർപ്പാപ്പയെ സ്വീകരിച്ചത്. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡൻറ് വിശിഷ്ടാതിഥികളെ സ്വീകരിക്കാൻ വിമാനത്താവളത്തിലെത്തുന്നത് അത്യപൂർവമാണ്. പതിനാറാം തീയതി തൻറെ 81ആം ജൻമദിനത്തിൽ [[വൈറ്റ്ഹൗസ്|വൈറ്റ്ഹൗസിൽ]] നടന്ന ചടങ്ങിൽ മാർപ്പാപ്പ കേക്ക് മുറിച്ചു. വലിയ ഇടയന് പിറന്നാൾ മംഗളങ്ങൾ നേരാൻ ഒട്ടേറെയാളുകൾ വൈറ്റ് ഹൗസിൻറെ സൗത്ത് ലോണിൽ എത്തി. ഓവൽ ഓഫീസിൽ ബുഷുമായി കൂടിക്കാഴ്ച്ച നടത്തിയ മാർപ്പാപ്പ വൈകുന്നേരം പ്രസി‍ഡൻറിനും ഭാര്യക്കുമൊപ്പം പ്രാർത്ഥന നടത്തുകയും രാജ്യത്തെ കത്തോലിക്കാ വൈദിക ശ്രേഷ്ഠരുമായി കൂടിക്കാഴ്ച്ച നടത്തുകയും ചെയ്തു.17ആം തീയതി രാവിലെ വാഷിംഗ്ടണിലെ നാഷണൽ ബേസ്ബോൾ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ മുഖ്യ കാർമ്മികത്വത്തിൽ നടന്ന ദിവ്യബലിയിൽ രാജ്യത്തിൻറെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ള 48000ഓളം പേർ പങ്കെടുത്തു. തുടർന്ന് അമേരിക്കയിലെ കത്തോലിക്കാ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേധാവികളുമായും വിവിധ മത പ്രതിനിധികളുമായും അദ്ദേഹം കൂടിക്കാഴ്ച്ച നടത്തി. 18ന് ന്യൂയോർക്കിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ ജനറൽ അസംബ്ലിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത മാർപ്പാപ്പ മനുഷ്യാവകാശ സംരക്ഷണത്തിൽ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തണമെന്ന് ഉദ്ബോധിപ്പിച്ചു. ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചില രാജ്യങ്ങളുടെ ഏകപക്ഷീയ സമീപനങ്ങൾ അപകടകരമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. തുടർന്ന് ന്യോയോർക്കിലെ പാർക്ക് ഈസ്റ്റ് ജൂത [[സിനഗോഗ്|സിനഗോഗിൽ]] മാർപ്പാപ്പ നടത്തിയ സന്ദർശനവും ചരിത്രത്തിൽ ഇടം നേടി. അമേരിക്കയിൽ ഒരു സിനഗോഗ് സന്ദർശിക്കുന്ന ആദ്യ മാർപ്പാപ്പയാണ് ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ. ജൂതൻമാരുടെ പരിവർത്തനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രാർത്ഥന ദുഃഖവെള്ളിയാഴ്ച്ചയിലെ തിരുക്കർമങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുള്ള വിവാദം തുടരുന്നതിനിടെയാണ് മാർപ്പാപ്പ സിനഗോഗിലെത്തിയത്. സഭയെ പ്രശ്നങ്ങളിൽനിന്ന് മുന്നോട്ടു നയിക്കാൻ വൈദികരും വിശ്വാസികളും ബിഷപ്പുമാരോട് സഹകരിക്കണമെന്ന് സെൻറ് പാട്രിക് കത്തീഡ്രലിലെ ദിവ്യബലിമധ്യേ മാർപ്പാപ്പ നിർദ്ദേശിച്ചു. 19ന് യോങ്കേഴ്സിലെ സെൻറ് ജോസഫ് സെമിനാരിയിൽ അംഗവൈകല്യം ബാധിച്ച കുട്ടികളുമായി ഏതാനും മിനിറ്റ് ചെലവഴിച്ച ശേഷം മുപ്പതിനായിരത്തോളം യുവതീയ യുവാക്കൾ അണിനിരന്ന റാലിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തീവ്രവാദി ആക്രമണത്തിൽ തകർന്ന വേൾഡ് ട്രേഡ് സെൻറർ നിലനിന്നിരുന്ന ന്യുയോർക്കിലെ [[ഗ്രൗണ്ട് സീറോ|ഗ്രൗണ്ട് സീറോയിൽ]] 20ന് സന്ദർശനം നടത്തിയ മാർപ്പാപ്പ അവടെ മരിച്ചവർക്കും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും ലോക സമാധാനത്തിനും വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിച്ചു. കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ ബന്ധുക്കളുടെയും ദുരന്തത്തിൽനിന്ന് കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെട്ടവരുടെയും പ്രതിനിധികൾ ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു.ന്യോയോർക്കിലെ യാങ്കി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ മുഖ്യ കാർമ്മികത്വത്തിൽ നടന്ന ദിവ്യബലിയിലും പതിനായിരങ്ങൾ പങ്കെടുത്തു. അന്നു വൈകുന്നേരം ജോൺ എഫ് കെന്നഡി വിമാനത്താവളത്തിൽ വൈസ് പ്രസിഡൻറ് ഡിക് ചെനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മാർപ്പാപ്പക്ക് യാത്രയയ്പ്പ് നൽകി. അമേരിക്കയിൽ കത്തോലിക്കാ വൈദികരുടെ എണ്ണം 1965ൽ 58,000മായിരുന്നത് 2007ൽ 41,500 ആയി കുറഞ്ഞതായാണ് ജോർജ് ടൗൺ സർവകലാശാലയിലെ സെൻറർ ഫോർ അപ്ലൈഡ് റിസർച്ചിൻറെ കണക്ക്. അതേസമയം വിശ്വാസികളുടെ സഖ്യ 1965ലെ 45.6 ദശലക്ഷത്തിൽനിന്ന് 64.4 ദശലക്ഷമായി ഉയർന്നു. മാർപ്പാപ്പയുടെ സന്ദർശനം രാജ്യത്തെ കത്തോലിക്കാ സമൂഹത്തിന് ഉണർവ് പകർന്നതായി അമേരിക്കൻ മാധ്യമങ്ങൾ വിലയിരുത്തി. സന്ദർശനം ലക്ഷ്യ മിട്ടിരുന്നതിലും വലിയ വിജയമായെന്ന് വത്തിക്കാൻ വക്താവ് ഫാ. ഫെഡറിക്കോ ലൊംബാർദി പറഞ്ഞു. === ലോക യുവജന ദിനം (സിഡ്നി-2008) === 2008 ജൂലെ 15 മുതൽ 20 വരെ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയയിലെ]] [[സിഡ്നി|സിഡ്‌നിയിൽ]] നടന്ന ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കത്തോലിക്കാ യുവനജങ്ങളുടെ സമ്മേളനമായ [[ലോക യുവജന ദിനം|ലോക യുവജനദിനത്തിൻറെ]] പ്രധാന ആകർഷണം മാർപ്പാപ്പയുടെ സാന്നിധ്യമായിരുന്നു. ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻറെ പ്രഥമ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പര്യടനമായിരുന്നു ഇത്‌. പതിനാലാം തീയതി ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ എത്തിയ അദ്ദേഹം പതിനേഴാം തീയതിയാണ്‌ വേൾഡ്‌ യൂത്ത്‌ ഡേ വേദിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്‌. സൂപ്പർ തേസ്‌ഡേ എന്ന്‌ മാധ്യമങ്ങൾ വിശേഷിപ്പിച്ച ദിവസം ജാക്‌സൺ തുറമുഖത്തിനു ചുറ്റും ബോട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ച മാർപ്പാപ്പ വിശ്വാസികളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്‌തു. തുടർന്ന്‌ ബറാംഗാരുവിൽ 170 രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള യുവതീയുവാക്കൾ അണിനിരന്ന പൊതു ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. ജൂലൈ 18 വെള്ളിയാഴ്‌ച്ച നടന്ന [[കുരിശിൻറെ വഴി|കുരിശിൻറെ വഴിയുടെ]] പുനരാവിഷ്‌കാരത്തിനും അദ്ദേഹം സാക്ഷിയായി. 20ന്‌ ഞായറാഴ്‌ച്ച റാൻഡ്‌വിക്‌ റേസ്‌കോഴ്‌സിൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ മുഖ്യ കാർമ്മികത്വത്തിൽ നടന്ന സമാപന [[ദിവ്യബലി(വിശുദ്ധകുർബാന)|ദിവ്യബലിയിൽ]] നാലു ലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾ പങ്കെടുത്തു. ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം വിശ്വാസികൾ പങ്കെടുത്ത വിശുദ്ധ കുർബാനയാണിത്. സ്‌നേഹത്തിനു സാക്ഷികളാകാൻ വഹിക്കാൻ യുവജനങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്‌ത മാർപ്പാപ്പ ആധുനിക കാലം ഉയർത്തുന്ന വെല്ലുവിളികളെയും വ്യാപകമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വിശ്വാസ ഊഷരതയെയും അതിവിജീവിച്ച്‌ വിശ്വാസം നിലനിർത്താൻ ജാഗ്രത പുലർത്തണമെന്ന്‌ നിർദ്ദേശിച്ചു. അമേരിക്കയിലെന്ന പോലെ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലും പുരോഹിതരുടെ ലൈംഗിക പീഡനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മാർപ്പാപ്പ ക്ഷമാപണം നടത്തി. ``പീഡനത്തിന്‌ ഇരകളായവരോട്‌ ഞാൻ മാപ്പു ചോദിക്കുന്നു. അവരുടെ ഇടയനെന്ന നിലയിൽ അവരുടെ വേദനയിൽ ഞാനും പങ്കുചേരുന്നു''-അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. പുരോഹിതരുടെ പീഡനങ്ങൾക്ക് ഇരകളായ രണ്ട് ആൺകുട്ടികളെയും രണ്ടു പെൺകുട്ടികളെയും 21ന് വത്തിക്കാനിലേക്ക് മടങ്ങും മുന്പ് സിഡ്നി സെൻറ് മേരീസ് കത്തീഡ്രലിൽവെച്ച് മാർപ്പാപ്പ നേരിൽ കണ്ടു. മാർപ്പാപ്പയെ വരവേൽക്കാനെന്നപോലെ യാത്രയാക്കാനും വിമാനത്താവളത്തിലെത്തിയ ഓസ്ട്രേലിയൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[കെവിൻ റുഡ്]] വത്തിക്കാനിലെ ആദ്യത്തെ ഓസ്ട്രേലിയൻ റസിഡൻറ് അംബാസഡറായി മുൻ ഉപപ്രധാനമന്ത്രി ടിം ഫിഷറിനെ നിയമിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. === ഫ്രാൻസ്(സെപ്റ്റംബർ 2008) === 2008 സെപ്‌റ്റംബർ 12 മുതൽ 15 വരെയായിരുന്നു ബെനെഡിക്‌ട്‌ പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ പ്രഥമ ഫ്രഞ്ച്‌ പര്യടനം. 12ന്‌ [[എലിസി കൊട്ടാരം|എലിസി കൊട്ടാരത്തിൽ]] ഫ്രഞ്ച്‌ പ്രസിഡൻറ് [[നിക്കോളാസ് സർകോസി|നിക്കോളാസ് സർക്കോസിയുമായി]] കൂടിക്കാഴ്‌ച്ച നടത്തിയ അദ്ദേഹം 13ന്‌ പാരിസിലെ ഇൻവാലിദെസിൽ അർപ്പിച്ച ദിവ്യബലിയിൽ 2.6 ലക്ഷം വിശ്വാസികൾ പങ്കെടുത്തു. അതേ ദിവസം ലാകത്തിലെ ഏറ്റവും വിഖ്യാത റോമൻ കത്തോലിക്കാ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ [[ലൂർദ്|ലൂർദിലെത്തിയ]] മാർപ്പാപ്പ ഇടയബാലിക ബെർണാർദെറ്റെ സൗബിറൗസിന്‌ 1858ൽ പരിശുദ്ധ കന്യകാമറിയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രോട്ടോയിൽ പ്രാർത്ഥന നടത്തി. കന്യകാ മറിയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതിന്റെ 150ആം വാർഷികാചരണത്തോടെ 15ആം തീയതിയാണ്‌ മാർപ്പാപ്പയുടെ ഫ്രാൻസ്‌ സന്ദർശനം അവസാനിച്ചത്‌. ഗ്രോട്ടോക്ക്‌ സമിപമുള്ള ജപമാലയുടെ ബസലിക്കയിൽ നടന്ന ദിവ്യബലിയിൽ ആയിരക്കണക്കിന്‌ രോഗികൾ ഉൾപ്പെടെ ഒന്നര ലക്ഷത്തോളം വിശ്വാസികൾ പങ്കെടുത്തു. പത്തു തീർത്ഥാടകർക്ക്‌ മാർപ്പാപ്പ രോഗീലേപനം നൽകി. ==സ്ഥാനമൊഴിയൽ== പ്രായാധിക്യംമൂലം ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ സാധിക്കാത്തതിനാൽ 2013 ഫെബ്രുവരി 28-ന് സ്ഥാനമൊഴിയുമെന്ന് ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=339195 |title=28 ന് സ്ഥാനമൊഴിയുമെന്ന് മാർപാപ്പ, മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ - Published on 11 Feb 2013 |access-date=2013-02-11 |archive-date=2013-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211162938/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=339195 |url-status=dead }}</ref>. 1294-ൽ സ്ഥാനത്യാഗം നടത്തിയ സെലസ്റ്റീൻ അഞ്ചാമനാണ് ഇതിനു മുൻപ് സ്വമനസാ അധികാരമൊഴിഞ്ഞ അവസാനത്തെ മാർപ്പാപ്പ. അതിനു ശേഷം, കുപ്രസിദ്ധമായ പാശ്ചാത്യഛിദ്രത്തിന്റെ (Western Schism) സമാപനഘട്ടത്തിൽ ഗ്രിഗോരിയോസ് 12-ആമൻ അധികാരമൊഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും നിർബ്ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങിയുള്ള രാജി ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്.<ref name="ft">[http://www.ft.com/cms/s/0/fd16aaba-7438-11e2-a27c-00144feabdc0.html#axzz2KbCmHJa9 Pope Benedict XVI to step down], Financial times.com</ref> തുടർന്ന് പോപ്പ് എമിരിറ്റസ് എന്ന സ്ഥാനം വഹിച്ച് സമയം ചെലവഴിച്ച അദ്ദേഹം, 2022 ഡിസംബർ 31-ന് 95-ആം വയസ്സിൽ കാലം ചെയ്തു. മൃതദേഹം ഒരാഴ്ചയോളം വത്തിക്കാനിൽ പൊതുദർശനത്തിന് വച്ചശേഷം ജനുവരി 7-ന് ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ ശവകുടീരത്തിനടുത്ത് പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ കല്ലറയിൽ സംസ്കരിച്ചു. ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമന്റെ പിൻഗാമിയായിരുന്ന [[ഫ്രാൻസിസ് മാർപ്പാപ്പ|ഫ്രാൻസിസ് മാർപ്പാപ്പയാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചത്. ഒരു മാർപ്പാപ്പ തന്റെ മുൻഗാമിയുടെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിയ്ക്കുന്ന ആദ്യത്തെ സമയമായിരുന്നു അത്. == അവലംബം == {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/biography/documents/hf_ben-xvi_bio_20050419_short-biography_en.html വത്തിക്കാൻ വെബ്സൈറ്റ്] {{Pope| Predecessor=[[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ]]| Successor=[[ഫ്രാൻസിസ് മാർപ്പാപ്പ]]|Dates=ഏപ്രിൽ 19, 2005 – ഫെബ്രുവരി 28, 2013 }} {{Popes}} [[വർഗ്ഗം:1927-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർപ്പാപ്പമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ]] 3951ccu03onm2t9k58azpa1104djtmj 0 6061 4615049 4613369 2026-04-25T04:13:49Z ~2026-22895-50 216466 /* ഇതിഹാ‍സച്ചുരുക്കം */ 4615049 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kannagi}} പഴന്തമിഴ് ഇതിഹാസകാവ്യമായ [[ചിലപ്പതികാരം|ചിലപ്പതികാരത്തിലെ]] വീരനായികയാണ് '''കണ്ണകി'''. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VRMVAAAAIAAJ|title=Contributions to Asian Studies: 1977|author=E.T. Jacob-Pandian|publisher=Brill Academic|year=1977|isbn=90-04-04926-6|editor=K Ishwaran|pages=56–61}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WzEwFjKKFfIC|title=The Tale of an Anklet: An Epic of South India|author=Iḷaṅkōvaṭikaḷ|publisher=Columbia University Press|year=1993|isbn=978-0-231-07849-8|pages=318–327 with note 86 on page 366}}</ref> നിരപരാധിയായ തന്റെ ഭർത്താവിനെ വധിച്ച പാണ്ഡ്യ രാജാവിനെ പ്രതികാരമൂർത്തിയായ കണ്ണകി ശപിക്കുകയും, മുലപറിച്ചെറിഞ്ഞു കൊണ്ട് [[മധുര]] നഗരം ചുട്ടെരിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് കാവ്യത്തിലെ ഇതിവൃത്തം. '''പത്തിനിക്കടവുൾ (ഭാര്യാദൈവം)''' എന്ന പേരിലും കണ്ണകി അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിൽ കാളിക്ക് തുല്യമായി കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടന്നു വരുന്ന അനുഷ്ഠാനമായ തോറ്റം പാട്ട് അഥവാ ഭദ്രകാളി പാട്ടിൽ കണ്ണകിയുടെ കഥയുമായി സമാനമായ ചരിതം പാടി കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ കണ്ണകിക്ക് പകരം വടക്കും കൊല്ലത്തെ കന്യാവ് അഥവാ ദൈവകന്യാവിനെയാണ് ഭഗവതിയുടെ അവതാരമായി അവതരിപ്പിച്ചു കാണുന്നത്. == ഇതിഹാ‍സച്ചുരുക്കം == പുംപുഹാർ അഥവാ കാവേരി പുംപട്ടണ ത്തിലെ ഒരു ധനികവ്യാപാ‍രിയുടെ മകനായ കോവലൻ അതിസുന്ദരിയായ കണ്ണകി എന്ന യുവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ഇരുവരും സസുഖം ജീവിക്കവേ, കോവലൻ, മാധവി എന്ന നർത്തകിയെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവളിൽ പ്രണയാസക്തനാവുകയും ചെയ്തു. കണ്ണകിയെ മറന്ന കോവലൻ തന്റെ സ്വത്ത് മുഴുവൻ മാധവിയ്ക്കു വേണ്ടി ചെലവാക്കി. ഒടുവിൽ പണമെല്ലാം തീർന്നപ്പോൾ കോവലൻ തന്റെ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി കണ്ണകിയുടെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചുവന്നു. അവരുടെ ആകെയുള്ള സമ്പാദ്യം കണ്ണകിയുടെ രത്നങ്ങൾ നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ മാത്രമായിരുന്നു. കണ്ണകി സ്വമനസാലെ തന്റെ ചിലമ്പുകൾ കോവലനു നൽകി. ആ ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വീണ്ടും വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി ഇരുവരും മധുരയിലേയ്ക്കു പോയി. മഹാറാണിയുടെ കനകച്ചിലമ്പ് കളവുപോയ സമയമായിരുന്നു അത്. കള്ളനെത്തേടി രാജഭടന്മാർ നാടെങ്ങും പരക്കം പാഞ്ഞു. പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുംചെഴിയൻ ആയിരുന്നു അക്കാലം മധുര  ഭരിച്ചിരുന്നത്. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പ് വിൽക്കാനായി കോവലൻ എത്തിയത് കൊട്ടാരം തട്ടാന്റെ അടുത്തായിരുന്നു.  രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് കട്ടെടുത്ത അയാൾക്ക് അതൊരു സുവർണ്ണ അവസരമായി. കോവലൻ  കൊണ്ടുവന്ന ചിലമ്പിന് താൻ കട്ടെടുത്ത ചിലമ്പുമായി സാദൃശ്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ട തട്ടാൻ മോഷണ ക്കുറ്റം കോവലനു മേൽ ചുമത്തി രക്ഷപ്പെടാൻ തിരുമാനിച്ചു. ചിലമ്പ് അന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. അവസരം മുതലാക്കി തട്ടാൻ കോവലനാണ് ചിലമ്പ് മോഷ്ടിച്ചതെന്ന് രാജാവിനെ ബോധിപ്പിച്ചു. രാജാവും കൂടുതൽ വിചാരണയ്ക്കൊന്നും നിൽക്കാതെ കോവലനെ കുറ്റക്കാരനെന്നു വിധിച്ചു. തന്റെ ഭാഗം പറയാൻ പോലും കോവലന് അവസരം കിട്ടിയില്ല. രാജാവ് അവനെ വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചു വാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽ നിന്ന് രത്നങ്ങൾ ചിതറി. രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് പൊട്ടിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മുത്തുകളും ചിതറി. തങ്ങളുടെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപം കൊണ്ടു മരിച്ചു. ഇതിൽ മതിവരാതെ കണ്ണകി തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരയിലേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞ് നഗരം മുഴുവൻ വെന്തു വെണ്ണീറാവട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. കണ്ണകിയുടെ പാതിവൃത്യത്തിൻ്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ശാപം സത്യമായി. തീയിൽ വെന്ത മധുരയിൽ കനത്ത ആൾനാശവും ധന നഷ്ടവുമുണ്ടായി. നഗരദേവതയായ മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷയനുസരിച്ച്, കണ്ണകി തന്റെ ശാപം പിൻ‌വലിച്ചു. ഒടുവിൽ കണ്ണകിക്ക് മോക്ഷം ലഭിച്ചു. ഈ കഥ ഇളങ്കോ അടികൾ ചിലപ്പതികാരം എന്ന മഹാകാവ്യമായി എഴുതി. ഈ കഥയിലെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം, കോവലന്റെ കാമുകിയായ മാധവിയെയും കണ്ണകിയെ പ്പോലെ പരിശുദ്ധയായ ഒരു സ്ത്രീയായി കാണിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയായ മണിമേഖല എഴുതിയത് ചാത്തനാർ ആണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായകനായ കോവലൻ്റെയും മാധവിയുടെയും മകൾ മണിമേഖലയുടെ കഥയാണത്. == സംസ്കാരത്തിൽ == കേരളീയ സംസ്കാരത്തിൽ കണ്ണകിയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമാണുള്ളത്. ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ തലങ്ങളിൽ അവ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ഭദ്രകാളിയുടെ അവതാരമായാണ് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസികൾ കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്ന് പറയുന്ന കണ്ണകിയുടെ ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ആണ്. ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ കുമളിയിലുള്ള അതി പുരാതനമായ [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്ര]]<nowiki/>വും ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ നിർമ്മിച്ചതായി കരുതുന്നു. മധുരാപുരി ചുട്ടെരിച്ചതിനുശേഷം മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷ പ്രകാരം മോക്ഷ പ്രാപ്തിക്കായി കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തിയ കണ്ണകി വടക്കേ നടയിൽ വച്ചു ഭദ്രകാളിയിൽ ലയിച്ചതായി [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] രചിച്ച [[ഐതിഹ്യമാല]]<nowiki/>യിൽ പറയുന്നു. ഇതേ കണ്ണകി തന്നെയാണ് പരിസര പ്രദേശങ്ങളായ [[കൊരട്ടി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളി ലേയും ആരാധനാമൂർത്തി. ബ്രിട്ടീഷുകാരു ടെയും പോർച്ചുഗീസുകാരുടെയും വരവിൽ അനവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ ക്രൈസ്തവ ദേവാലയമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. പല ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിലും കുറച്ചുകാലം മുമ്പുവരെ ഹൈന്ദവാചാരം നിലനിന്നിരുന്നു എന്നത് വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ആറ്റുകാലിൽ എത്തിയ കണ്ണകിയെ സ്ത്രീ ജനങ്ങൾ പൊങ്കാലയിട്ട് സ്വീകരിച്ചുവെന്നും പിന്നീട് മുല്ലവീട്ടിലെ കാരണവർക്ക് ദർശനം നൽകിയ കണ്ണകി ത്രിശൂലത്താലുള്ള മൂന്ന് വരകൾ കാണുന്ന സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രം പണിയാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ആറ്റുകാൽ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യത്തിൽ പറയുന്നത്. == കണ്ണകിയെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകൾ == കണ്ണകി അഥവാ കണ്ണകി അമ്മൻ പാതിവൃത്യത്തിന്റെ ദേവതയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ വഴിവിട്ട പെരുമാറ്റത്തിനുശേഷവും ഭർത്താവിനോടുള്ള അകമഴിഞ്ഞ ആരാധനയുടെ പേരിൽ കണ്ണകി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനി എന്ന ദേവതയായി സിംഹള പുരോഹിതർ കണ്ണകിയെ ശ്രീലങ്കയിൽ ആരാധിക്കുന്നു. ശ്രീലങ്കൻ തമിഴർ കണ്ണകി അമ്മൻ എന്ന പേരിലും കണ്ണകിയെ ആരാധിക്കുന്നു. എങ്കിലും സമൂഹത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ കണ്ണകിയുടെ ഭർത്താവിനോടുള്ള വിധേയത്വം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി കാണുന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ജയലളിതയുടെ ഭരണകാലത്ത് മദ്രാസിലെ കണ്ണകി പ്രതിമ 2001 ഡിസംബറിൽ നീക്കം ചെയ്തിരുന്നു. ജൂൺ 3, 2006-ൽ കരുണാനിധി ഈ പ്രതിമ പുന:സ്ഥാപിച്ചു. {{Reflist}} == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm ഡിജിറ്റൽ മധുര വെബ് വിലാസം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007181536/http://digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm |date=2006-10-07 }} * [http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061603461100.htm എറിക് മില്ലർ - കണ്ണകിയുടെ കഥ അനീതിക്കെതിരെ പോരാടാനുള്ള ഒരു പ്രചോദനം എന്നനിലയിൽ ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ എഴുതിയത്] * [http://www.tamilnation.org/literature/cilapathikaram.htm Kannagi - ചിലപ്പതികാരം] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] bjjk01irkhyznkiypqp22v9o0kghydd 4615051 4615049 2026-04-25T04:20:03Z ~2026-22895-50 216466 4615051 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kannagi}} പഴന്തമിഴ് ഇതിഹാസകാവ്യമായ [[ചിലപ്പതികാരം|ചിലപ്പതികാരത്തിലെ]] വീരനായികയാണ് '''കണ്ണകി'''. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VRMVAAAAIAAJ|title=Contributions to Asian Studies: 1977|author=E.T. Jacob-Pandian|publisher=Brill Academic|year=1977|isbn=90-04-04926-6|editor=K Ishwaran|pages=56–61}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WzEwFjKKFfIC|title=The Tale of an Anklet: An Epic of South India|author=Iḷaṅkōvaṭikaḷ|publisher=Columbia University Press|year=1993|isbn=978-0-231-07849-8|pages=318–327 with note 86 on page 366}}</ref> നിരപരാധിയായ തന്റെ ഭർത്താവിനെ വധിച്ച പാണ്ഡ്യ രാജാവിനെ പ്രതികാരമൂർത്തിയായ കണ്ണകി ശപിക്കുകയും, മുലപറിച്ചെറിഞ്ഞു കൊണ്ട് [[മധുര]] നഗരം ചുട്ടെരിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് കാവ്യത്തിലെ ഇതിവൃത്തം. '''പത്തിനിക്കടവുൾ (ഭാര്യാദൈവം)''' എന്ന പേരിലും കണ്ണകി അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിൽ കാളിക്ക് തുല്യമായി കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടന്നു വരുന്ന അനുഷ്ഠാനമായ തോറ്റം പാട്ട് അഥവാ ഭദ്രകാളി പാട്ടിൽ കണ്ണകിയുടെ കഥയുമായി സമാനമായ ചരിതം പാടി കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ കണ്ണകിക്ക് പകരം വടക്കും കൊല്ലത്തെ കന്യാവ് അഥവാ ദൈവകന്യാവിനെയാണ് ഭഗവതിയുടെ അവതാരമായി അവതരിപ്പിച്ചു കാണുന്നത്. == ഇതിഹാ‍സച്ചുരുക്കം == പുംപുഹാർ അഥവാ കാവേരി പുംപട്ടണ ത്തിലെ ഒരു ധനികവ്യാപാ‍രിയുടെ മകനായ കോവലൻ അതിസുന്ദരിയായ കണ്ണകി എന്ന യുവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ഇരുവരും സസുഖം ജീവിക്കവേ, കോവലൻ, മാധവി എന്ന നർത്തകിയെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവളിൽ പ്രണയാസക്തനാവുകയും ചെയ്തു. കണ്ണകിയെ മറന്ന കോവലൻ തന്റെ സ്വത്ത് മുഴുവൻ മാധവിയ്ക്കു വേണ്ടി ചെലവാക്കി. ഒടുവിൽ പണമെല്ലാം തീർന്നപ്പോൾ കോവലൻ തന്റെ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി കണ്ണകിയുടെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചുവന്നു. അവരുടെ ആകെയുള്ള സമ്പാദ്യം കണ്ണകിയുടെ രത്നങ്ങൾ നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ മാത്രമായിരുന്നു. കണ്ണകി സ്വമനസാലെ തന്റെ ചിലമ്പുകൾ കോവലനു നൽകി. ആ ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വീണ്ടും വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി ഇരുവരും മധുരയിലേയ്ക്കു പോയി. മഹാറാണിയുടെ കനകച്ചിലമ്പ് കളവുപോയ സമയമായിരുന്നു അത്. കള്ളനെത്തേടി രാജഭടന്മാർ നാടെങ്ങും പരക്കം പാഞ്ഞു. പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുംചെഴിയൻ ആയിരുന്നു അക്കാലം മധുര  ഭരിച്ചിരുന്നത്. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പ് വിൽക്കാനായി കോവലൻ എത്തിയത് കൊട്ടാരം തട്ടാന്റെ അടുത്തായിരുന്നു.  രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് കട്ടെടുത്ത അയാൾക്ക് അതൊരു സുവർണ്ണ അവസരമായി. കോവലൻ  കൊണ്ടുവന്ന ചിലമ്പിന് താൻ കട്ടെടുത്ത ചിലമ്പുമായി സാദൃശ്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ട തട്ടാൻ മോഷണ ക്കുറ്റം കോവലനു മേൽ ചുമത്തി രക്ഷപ്പെടാൻ തിരുമാനിച്ചു. ചിലമ്പ് അന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. അവസരം മുതലാക്കി തട്ടാൻ കോവലനാണ് ചിലമ്പ് മോഷ്ടിച്ചതെന്ന് രാജാവിനെ ബോധിപ്പിച്ചു. കള്ളനെ വധിച്ച് ചിലമ്പ് കൊണ്ടുവരാൻ രാജാവ് കല്പിച്ചു. തന്റെ ഭാഗം പറയാൻ പോലും കോവലന് അവസരം കിട്ടിയില്ല. കോവലനെ വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചു വാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽ നിന്ന് രത്നങ്ങൾ ചിതറി. രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് പൊട്ടിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മുത്തുകളും ചിതറി. തങ്ങളുടെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപം കൊണ്ടു മരിച്ചു. ഇതിൽ മതിവരാതെ കണ്ണകി തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരയിലേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞ് നഗരം മുഴുവൻ വെന്തു വെണ്ണീറാവട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. കണ്ണകിയുടെ പാതിവൃത്യത്തിൻ്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ശാപം സത്യമായി. തീയിൽ വെന്ത മധുരയിൽ കനത്ത ആൾനാശവും ധന നഷ്ടവുമുണ്ടായി. നഗരദേവതയായ മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷയനുസരിച്ച്, കണ്ണകി തന്റെ ശാപം പിൻ‌വലിച്ചു. ഒടുവിൽ കണ്ണകിക്ക് മോക്ഷം ലഭിച്ചു. ഈ കഥ ഇളങ്കോ അടികൾ ചിലപ്പതികാരം എന്ന മഹാകാവ്യമായി എഴുതി. ഈ കഥയിലെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം, കോവലന്റെ കാമുകിയായ മാധവിയെയും കണ്ണകിയെ പ്പോലെ പരിശുദ്ധയായ ഒരു സ്ത്രീയായി കാണിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയായ മണിമേഖല എഴുതിയത് ചാത്തനാർ ആണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായകനായ കോവലൻ്റെയും മാധവിയുടെയും മകൾ മണിമേഖലയുടെ കഥയാണത്. == സംസ്കാരത്തിൽ == കേരളീയ സംസ്കാരത്തിൽ കണ്ണകിയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമാണുള്ളത്. ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ തലങ്ങളിൽ അവ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ഭദ്രകാളിയുടെ അവതാരമായാണ് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസികൾ കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്ന് പറയുന്ന കണ്ണകിയുടെ ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ആണ്. ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ കുമളിയിലുള്ള അതി പുരാതനമായ [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്ര]]<nowiki/>വും ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ നിർമ്മിച്ചതായി കരുതുന്നു. മധുരാപുരി ചുട്ടെരിച്ചതിനുശേഷം മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷ പ്രകാരം മോക്ഷ പ്രാപ്തിക്കായി കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തിയ കണ്ണകി വടക്കേ നടയിൽ വച്ചു ഭദ്രകാളിയിൽ ലയിച്ചതായി [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] രചിച്ച [[ഐതിഹ്യമാല]]<nowiki/>യിൽ പറയുന്നു. ഇതേ കണ്ണകി തന്നെയാണ് പരിസര പ്രദേശങ്ങളായ [[കൊരട്ടി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളി ലേയും ആരാധനാമൂർത്തി. ബ്രിട്ടീഷുകാരു ടെയും പോർച്ചുഗീസുകാരുടെയും വരവിൽ അനവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ ക്രൈസ്തവ ദേവാലയമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. പല ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിലും കുറച്ചുകാലം മുമ്പുവരെ ഹൈന്ദവാചാരം നിലനിന്നിരുന്നു എന്നത് വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ആറ്റുകാലിൽ എത്തിയ കണ്ണകിയെ സ്ത്രീ ജനങ്ങൾ പൊങ്കാലയിട്ട് സ്വീകരിച്ചുവെന്നും പിന്നീട് മുല്ലവീട്ടിലെ കാരണവർക്ക് ദർശനം നൽകിയ കണ്ണകി ത്രിശൂലത്താലുള്ള മൂന്ന് വരകൾ കാണുന്ന സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രം പണിയാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ആറ്റുകാൽ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യത്തിൽ പറയുന്നത്. == കണ്ണകിയെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകൾ == കണ്ണകി അഥവാ കണ്ണകി അമ്മൻ പാതിവൃത്യത്തിന്റെ ദേവതയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ വഴിവിട്ട പെരുമാറ്റത്തിനുശേഷവും ഭർത്താവിനോടുള്ള അകമഴിഞ്ഞ ആരാധനയുടെ പേരിൽ കണ്ണകി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനി എന്ന ദേവതയായി സിംഹള പുരോഹിതർ കണ്ണകിയെ ശ്രീലങ്കയിൽ ആരാധിക്കുന്നു. ശ്രീലങ്കൻ തമിഴർ കണ്ണകി അമ്മൻ എന്ന പേരിലും കണ്ണകിയെ ആരാധിക്കുന്നു. എങ്കിലും സമൂഹത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ കണ്ണകിയുടെ ഭർത്താവിനോടുള്ള വിധേയത്വം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി കാണുന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ജയലളിതയുടെ ഭരണകാലത്ത് മദ്രാസിലെ കണ്ണകി പ്രതിമ 2001 ഡിസംബറിൽ നീക്കം ചെയ്തിരുന്നു. ജൂൺ 3, 2006-ൽ കരുണാനിധി ഈ പ്രതിമ പുന:സ്ഥാപിച്ചു. {{Reflist}} == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm ഡിജിറ്റൽ മധുര വെബ് വിലാസം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007181536/http://digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm |date=2006-10-07 }} * [http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061603461100.htm എറിക് മില്ലർ - കണ്ണകിയുടെ കഥ അനീതിക്കെതിരെ പോരാടാനുള്ള ഒരു പ്രചോദനം എന്നനിലയിൽ ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ എഴുതിയത്] * [http://www.tamilnation.org/literature/cilapathikaram.htm Kannagi - ചിലപ്പതികാരം] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] 8rs5fqvq9vsc70g95h3uioxnmaa7j01 4615052 4615051 2026-04-25T04:24:13Z ~2026-22895-50 216466 4615052 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kannagi}} പഴന്തമിഴ് ഇതിഹാസകാവ്യമായ [[ചിലപ്പതികാരം|ചിലപ്പതികാരത്തിലെ]] വീരനായികയാണ് '''കണ്ണകി'''. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VRMVAAAAIAAJ|title=Contributions to Asian Studies: 1977|author=E.T. Jacob-Pandian|publisher=Brill Academic|year=1977|isbn=90-04-04926-6|editor=K Ishwaran|pages=56–61}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WzEwFjKKFfIC|title=The Tale of an Anklet: An Epic of South India|author=Iḷaṅkōvaṭikaḷ|publisher=Columbia University Press|year=1993|isbn=978-0-231-07849-8|pages=318–327 with note 86 on page 366}}</ref> നിരപരാധിയായ തന്റെ ഭർത്താവിനെ വധിച്ച പാണ്ഡ്യ രാജാവിനെ പ്രതികാരമൂർത്തിയായ കണ്ണകി ശപിക്കുകയും, മുലപറിച്ചെറിഞ്ഞു കൊണ്ട് [[മധുര]] നഗരം ചുട്ടെരിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് കാവ്യത്തിലെ ഇതിവൃത്തം. '''പത്തിനിക്കടവുൾ (ഭാര്യാദൈവം)''' എന്ന പേരിലും കണ്ണകി അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിൽ കാളിക്ക് തുല്യമായി കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടന്നു വരുന്ന അനുഷ്ഠാനമായ തോറ്റം പാട്ട് അഥവാ ഭദ്രകാളി പാട്ടിൽ കണ്ണകിയുടെ കഥയുമായി സമാനമായ ചരിതം പാടി കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ കണ്ണകിക്ക് പകരം വടക്കും കൊല്ലത്തെ കന്യാവ് അഥവാ ദൈവകന്യാവിനെയാണ് ഭഗവതിയുടെ അവതാരമായി അവതരിപ്പിച്ചു കാണുന്നത്. == ഇതിഹാ‍സച്ചുരുക്കം == പുംപുഹാർ അഥവാ കാവേരി പുംപട്ടണ ത്തിലെ ഒരു ധനികവ്യാപാ‍രിയുടെ മകനായ കോവലൻ അതിസുന്ദരിയായ കണ്ണകി എന്ന യുവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ഇരുവരും സസുഖം ജീവിക്കവേ, കോവലൻ, മാധവി എന്ന നർത്തകിയെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവളിൽ പ്രണയാസക്തനാവുകയും ചെയ്തു. കണ്ണകിയെ മറന്ന കോവലൻ തന്റെ സ്വത്ത് മുഴുവൻ മാധവിയ്ക്കു വേണ്ടി ചെലവാക്കി. ഒടുവിൽ പണമെല്ലാം തീർന്നപ്പോൾ കോവലൻ തന്റെ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി കണ്ണകിയുടെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചുവന്നു. അവരുടെ ആകെയുള്ള സമ്പാദ്യം കണ്ണകിയുടെ രത്നങ്ങൾ നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ മാത്രമായിരുന്നു. കണ്ണകി സ്വമനസാലെ തന്റെ ചിലമ്പുകൾ കോവലനു നൽകി. ആ ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വീണ്ടും വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി ഇരുവരും മധുരയിലേയ്ക്കു പോയി. മഹാറാണിയുടെ കനകച്ചിലമ്പ് കളവുപോയ സമയമായിരുന്നു അത്. കള്ളനെത്തേടി രാജഭടന്മാർ നാടെങ്ങും പരക്കം പാഞ്ഞു. പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുംചെഴിയൻ ആയിരുന്നു അക്കാലം മധുര  ഭരിച്ചിരുന്നത്. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പ് വിൽക്കാനായി കോവലൻ എത്തിയത് കൊട്ടാരം തട്ടാന്റെ അടുത്തായിരുന്നു.  രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് കട്ടെടുത്ത അയാൾക്ക് അതൊരു സുവർണ്ണ അവസരമായി. കോവലൻ  കൊണ്ടുവന്ന ചിലമ്പിന് താൻ കട്ടെടുത്ത ചിലമ്പുമായി സാദൃശ്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ട തട്ടാൻ മോഷണ ക്കുറ്റം കോവലനു മേൽ ചുമത്തി രക്ഷപ്പെടാൻ തിരുമാനിച്ചു. ചിലമ്പ് അന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. അവസരം മുതലാക്കി തട്ടാൻ കോവലനാണ് ചിലമ്പ് മോഷ്ടിച്ചതെന്ന് രാജാവിനെ ബോധിപ്പിച്ചു. കള്ളനെ വധിച്ച് ചിലമ്പ് കൊണ്ടുവരാൻ രാജാവ് കല്പിച്ചു. തന്റെ ഭാഗം പറയാൻ പോലും കോവലന് അവസരം ലഭിച്ചില്ല. രാജാജ്ഞ കേട്ടയുടനെ കോവലനെ ശിരഛേദം ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചു വാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽ നിന്ന് രത്നങ്ങൾ ചിതറി. രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് പൊട്ടിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മുത്തുകളും ചിതറി. തങ്ങളുടെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപം കൊണ്ടു മരിച്ചു. ഇതിൽ മതിവരാതെ കണ്ണകി തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരയിലേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞ് നഗരം മുഴുവൻ വെന്തു വെണ്ണീറാവട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. കണ്ണകിയുടെ പാതിവൃത്യത്തിൻ്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ശാപം സത്യമായി. തീയിൽ വെന്ത മധുരയിൽ കനത്ത ആൾനാശവും ധന നഷ്ടവുമുണ്ടായി. നഗരദേവതയായ മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷയനുസരിച്ച്, കണ്ണകി തന്റെ ശാപം പിൻ‌വലിച്ചു. ഒടുവിൽ കണ്ണകിക്ക് മോക്ഷം ലഭിച്ചു. ഈ കഥ ഇളങ്കോ അടികൾ ചിലപ്പതികാരം എന്ന മഹാകാവ്യമായി എഴുതി. ഈ കഥയിലെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം, കോവലന്റെ കാമുകിയായ മാധവിയെയും കണ്ണകിയെ പ്പോലെ പരിശുദ്ധയായ ഒരു സ്ത്രീയായി കാണിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയായ മണിമേഖല എഴുതിയത് ചാത്തനാർ ആണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായകനായ കോവലൻ്റെയും മാധവിയുടെയും മകൾ മണിമേഖലയുടെ കഥയാണത്. == സംസ്കാരത്തിൽ == കേരളീയ സംസ്കാരത്തിൽ കണ്ണകിയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമാണുള്ളത്. ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ തലങ്ങളിൽ അവ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ഭദ്രകാളിയുടെ അവതാരമായാണ് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസികൾ കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്ന് പറയുന്ന കണ്ണകിയുടെ ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ആണ്. ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ കുമളിയിലുള്ള അതി പുരാതനമായ [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്ര]]<nowiki/>വും ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ നിർമ്മിച്ചതായി കരുതുന്നു. മധുരാപുരി ചുട്ടെരിച്ചതിനുശേഷം മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷ പ്രകാരം മോക്ഷ പ്രാപ്തിക്കായി കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തിയ കണ്ണകി വടക്കേ നടയിൽ വച്ചു ഭദ്രകാളിയിൽ ലയിച്ചതായി [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] രചിച്ച [[ഐതിഹ്യമാല]]<nowiki/>യിൽ പറയുന്നു. ഇതേ കണ്ണകി തന്നെയാണ് പരിസര പ്രദേശങ്ങളായ [[കൊരട്ടി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളി ലേയും ആരാധനാമൂർത്തി. ബ്രിട്ടീഷുകാരു ടെയും പോർച്ചുഗീസുകാരുടെയും വരവിൽ അനവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ ക്രൈസ്തവ ദേവാലയമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. പല ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിലും കുറച്ചുകാലം മുമ്പുവരെ ഹൈന്ദവാചാരം നിലനിന്നിരുന്നു എന്നത് വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ആറ്റുകാലിൽ എത്തിയ കണ്ണകിയെ സ്ത്രീ ജനങ്ങൾ പൊങ്കാലയിട്ട് സ്വീകരിച്ചുവെന്നും പിന്നീട് മുല്ലവീട്ടിലെ കാരണവർക്ക് ദർശനം നൽകിയ കണ്ണകി ത്രിശൂലത്താലുള്ള മൂന്ന് വരകൾ കാണുന്ന സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രം പണിയാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ആറ്റുകാൽ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യത്തിൽ പറയുന്നത്. == കണ്ണകിയെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകൾ == കണ്ണകി അഥവാ കണ്ണകി അമ്മൻ പാതിവൃത്യത്തിന്റെ ദേവതയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ വഴിവിട്ട പെരുമാറ്റത്തിനുശേഷവും ഭർത്താവിനോടുള്ള അകമഴിഞ്ഞ ആരാധനയുടെ പേരിൽ കണ്ണകി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനി എന്ന ദേവതയായി സിംഹള പുരോഹിതർ കണ്ണകിയെ ശ്രീലങ്കയിൽ ആരാധിക്കുന്നു. ശ്രീലങ്കൻ തമിഴർ കണ്ണകി അമ്മൻ എന്ന പേരിലും കണ്ണകിയെ ആരാധിക്കുന്നു. എങ്കിലും സമൂഹത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ കണ്ണകിയുടെ ഭർത്താവിനോടുള്ള വിധേയത്വം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി കാണുന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ജയലളിതയുടെ ഭരണകാലത്ത് മദ്രാസിലെ കണ്ണകി പ്രതിമ 2001 ഡിസംബറിൽ നീക്കം ചെയ്തിരുന്നു. ജൂൺ 3, 2006-ൽ കരുണാനിധി ഈ പ്രതിമ പുന:സ്ഥാപിച്ചു. {{Reflist}} == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm ഡിജിറ്റൽ മധുര വെബ് വിലാസം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007181536/http://digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm |date=2006-10-07 }} * [http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061603461100.htm എറിക് മില്ലർ - കണ്ണകിയുടെ കഥ അനീതിക്കെതിരെ പോരാടാനുള്ള ഒരു പ്രചോദനം എന്നനിലയിൽ ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ എഴുതിയത്] * [http://www.tamilnation.org/literature/cilapathikaram.htm Kannagi - ചിലപ്പതികാരം] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] 8xs7oqoal46nemlrm1prbheqo04m0hb 4615054 4615052 2026-04-25T04:28:01Z ~2026-22895-50 216466 4615054 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kannagi}} പഴന്തമിഴ് ഇതിഹാസകാവ്യമായ [[ചിലപ്പതികാരം|ചിലപ്പതികാരത്തിലെ]] വീരനായികയാണ് '''കണ്ണകി'''. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VRMVAAAAIAAJ|title=Contributions to Asian Studies: 1977|author=E.T. Jacob-Pandian|publisher=Brill Academic|year=1977|isbn=90-04-04926-6|editor=K Ishwaran|pages=56–61}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WzEwFjKKFfIC|title=The Tale of an Anklet: An Epic of South India|author=Iḷaṅkōvaṭikaḷ|publisher=Columbia University Press|year=1993|isbn=978-0-231-07849-8|pages=318–327 with note 86 on page 366}}</ref> നിരപരാധിയായ തന്റെ ഭർത്താവിനെ വധിച്ച പാണ്ഡ്യ രാജാവിനെ പ്രതികാരമൂർത്തിയായ കണ്ണകി ശപിക്കുകയും, മുലപറിച്ചെറിഞ്ഞു കൊണ്ട് [[മധുര]] നഗരം ചുട്ടെരിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് കാവ്യത്തിലെ ഇതിവൃത്തം. '''പത്തിനിക്കടവുൾ (ഭാര്യാദൈവം)''' എന്ന പേരിലും കണ്ണകി അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിൽ കാളിക്ക് തുല്യമായി കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടന്നു വരുന്ന അനുഷ്ഠാനമായ തോറ്റം പാട്ട് അഥവാ ഭദ്രകാളി പാട്ടിൽ കണ്ണകിയുടെ കഥയുമായി സമാനമായ ചരിതം പാടി കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ കണ്ണകിക്ക് പകരം വടക്കും കൊല്ലത്തെ കന്യാവ് അഥവാ ദൈവകന്യാവിനെയാണ് ഭഗവതിയുടെ അവതാരമായി അവതരിപ്പിച്ചു കാണുന്നത്. == ഇതിഹാ‍സച്ചുരുക്കം == പുംപുഹാർ അഥവാ കാവേരി പുംപട്ടണ ത്തിലെ ഒരു ധനികവ്യാപാ‍രിയുടെ മകനായ കോവലൻ അതിസുന്ദരിയായ കണ്ണകി എന്ന യുവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ഇരുവരും സസുഖം ജീവിക്കവേ, കോവലൻ, മാധവി എന്ന നർത്തകിയെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവളിൽ പ്രണയാസക്തനാവുകയും ചെയ്തു. കണ്ണകിയെ മറന്ന കോവലൻ തന്റെ സ്വത്ത് മുഴുവൻ മാധവിയ്ക്കു വേണ്ടി ചെലവാക്കി. ഒടുവിൽ പണമെല്ലാം തീർന്നപ്പോൾ കോവലൻ തന്റെ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി കണ്ണകിയുടെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചുവന്നു. അവരുടെ ആകെയുള്ള സമ്പാദ്യം കണ്ണകിയുടെ രത്നങ്ങൾ നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ മാത്രമായിരുന്നു. കണ്ണകി സ്വമനസാലെ തന്റെ ചിലമ്പുകൾ കോവലനു നൽകി. ആ ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വീണ്ടും വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി ഇരുവരും മധുരയിലേയ്ക്കു പോയി. മഹാറാണിയുടെ കനകച്ചിലമ്പ് കളവുപോയ സമയമായിരുന്നു അത്. കള്ളനെത്തേടി രാജഭടന്മാർ നാടെങ്ങും പരക്കം പാഞ്ഞു. പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുംചെഴിയൻ ആയിരുന്നു അക്കാലം മധുര  ഭരിച്ചിരുന്നത്. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പ് വിൽക്കാനായി കോവലൻ എത്തിയത് കൊട്ടാരം തട്ടാന്റെ അടുത്തായിരുന്നു.  രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് കട്ടെടുത്ത അയാൾക്ക് അതൊരു സുവർണ്ണ അവസരമായി. കോവലൻ  കൊണ്ടുവന്ന ചിലമ്പിന് താൻ കട്ടെടുത്ത ചിലമ്പുമായി സാദൃശ്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ട തട്ടാൻ മോഷണ ക്കുറ്റം കോവലനു മേൽ ചുമത്തി രക്ഷപ്പെടാൻ തിരുമാനിച്ചു. ചിലമ്പ് അന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. അവസരം മുതലാക്കി തട്ടാൻ കോവലനാണ് ചിലമ്പ് മോഷ്ടിച്ചതെന്ന് രാജാവിനെ ബോധിപ്പിച്ചു. കള്ളനെ വധിച്ച് ചിലമ്പ് കൊണ്ടുവരാൻ രാജാവ് കല്പിച്ചു. തന്റെ ഭാഗം പറയാൻ പോലും കോവലന് അവസരം ലഭിച്ചില്ല. രാജാജ്ഞ കേട്ടയുടനെ ഭടന്മാർ കോവലനെ ശിരഛേദം ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചു വാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽ നിന്ന് രത്നങ്ങൾ ചിതറി. രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് പൊട്ടിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മുത്തുകളും ചിതറി. തങ്ങളുടെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപം കൊണ്ടു മരിച്ചു. ഇതിൽ മതിവരാതെ കണ്ണകി തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരയിലേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞ് നഗരം മുഴുവൻ വെന്തു വെണ്ണീറാവട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. കണ്ണകിയുടെ പാതിവൃത്യത്തിൻ്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ശാപം സത്യമായി. തീയിൽ വെന്ത മധുരയിൽ കനത്ത ആൾനാശവും ധന നഷ്ടവുമുണ്ടായി. നഗരദേവതയായ മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷയനുസരിച്ച്, കണ്ണകി തന്റെ ശാപം പിൻ‌വലിച്ചു. ഒടുവിൽ കണ്ണകിക്ക് മോക്ഷം ലഭിച്ചു. ഈ കഥ ഇളങ്കോ അടികൾ ചിലപ്പതികാരം എന്ന മഹാകാവ്യമായി എഴുതി. ഈ കഥയിലെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം, കോവലന്റെ കാമുകിയായ മാധവിയെയും കണ്ണകിയെ പ്പോലെ പരിശുദ്ധയായ ഒരു സ്ത്രീയായി കാണിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയായ മണിമേഖല എഴുതിയത് ചാത്തനാർ ആണ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായകനായ കോവലൻ്റെയും മാധവിയുടെയും മകൾ മണിമേഖലയുടെ കഥയാണത്. == സംസ്കാരത്തിൽ == കേരളീയ സംസ്കാരത്തിൽ കണ്ണകിയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമാണുള്ളത്. ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ തലങ്ങളിൽ അവ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ഭദ്രകാളിയുടെ അവതാരമായാണ് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസികൾ കണ്ണകിയെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്ന് പറയുന്ന കണ്ണകിയുടെ ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ആണ്. ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ കുമളിയിലുള്ള അതി പുരാതനമായ [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്ര]]<nowiki/>വും ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ നിർമ്മിച്ചതായി കരുതുന്നു. മധുരാപുരി ചുട്ടെരിച്ചതിനുശേഷം മധുര മീനാക്ഷിയുടെ അപേക്ഷ പ്രകാരം മോക്ഷ പ്രാപ്തിക്കായി കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തിയ കണ്ണകി വടക്കേ നടയിൽ വച്ചു ഭദ്രകാളിയിൽ ലയിച്ചതായി [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] രചിച്ച [[ഐതിഹ്യമാല]]<nowiki/>യിൽ പറയുന്നു. ഇതേ കണ്ണകി തന്നെയാണ് പരിസര പ്രദേശങ്ങളായ [[കൊരട്ടി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളി ലേയും ആരാധനാമൂർത്തി. ബ്രിട്ടീഷുകാരു ടെയും പോർച്ചുഗീസുകാരുടെയും വരവിൽ അനവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ ക്രൈസ്തവ ദേവാലയമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. പല ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിലും കുറച്ചുകാലം മുമ്പുവരെ ഹൈന്ദവാചാരം നിലനിന്നിരുന്നു എന്നത് വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ആറ്റുകാലിൽ എത്തിയ കണ്ണകിയെ സ്ത്രീ ജനങ്ങൾ പൊങ്കാലയിട്ട് സ്വീകരിച്ചുവെന്നും പിന്നീട് മുല്ലവീട്ടിലെ കാരണവർക്ക് ദർശനം നൽകിയ കണ്ണകി ത്രിശൂലത്താലുള്ള മൂന്ന് വരകൾ കാണുന്ന സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രം പണിയാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ആറ്റുകാൽ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യത്തിൽ പറയുന്നത്. == കണ്ണകിയെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകൾ == കണ്ണകി അഥവാ കണ്ണകി അമ്മൻ പാതിവൃത്യത്തിന്റെ ദേവതയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ വഴിവിട്ട പെരുമാറ്റത്തിനുശേഷവും ഭർത്താവിനോടുള്ള അകമഴിഞ്ഞ ആരാധനയുടെ പേരിൽ കണ്ണകി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനി എന്ന ദേവതയായി സിംഹള പുരോഹിതർ കണ്ണകിയെ ശ്രീലങ്കയിൽ ആരാധിക്കുന്നു. ശ്രീലങ്കൻ തമിഴർ കണ്ണകി അമ്മൻ എന്ന പേരിലും കണ്ണകിയെ ആരാധിക്കുന്നു. എങ്കിലും സമൂഹത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ കണ്ണകിയുടെ ഭർത്താവിനോടുള്ള വിധേയത്വം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി കാണുന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ജയലളിതയുടെ ഭരണകാലത്ത് മദ്രാസിലെ കണ്ണകി പ്രതിമ 2001 ഡിസംബറിൽ നീക്കം ചെയ്തിരുന്നു. ജൂൺ 3, 2006-ൽ കരുണാനിധി ഈ പ്രതിമ പുന:സ്ഥാപിച്ചു. {{Reflist}} == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm ഡിജിറ്റൽ മധുര വെബ് വിലാസം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007181536/http://digitalmadurai.com/madurai/history/silapathikaram.htm |date=2006-10-07 }} * [http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061603461100.htm എറിക് മില്ലർ - കണ്ണകിയുടെ കഥ അനീതിക്കെതിരെ പോരാടാനുള്ള ഒരു പ്രചോദനം എന്നനിലയിൽ ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ എഴുതിയത്] * [http://www.tamilnation.org/literature/cilapathikaram.htm Kannagi - ചിലപ്പതികാരം] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇതിഹാസ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] i4gosiuan24g63snh73ja1vbprhoe0t 0 6074 4614976 4573345 2026-04-24T15:50:46Z ~2026-24953-30 216904 /* അംഗങ്ങൾ */ 4614976 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Parayipeta panthirukulam}} {{പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം}} ഐതീഹ്യപ്രകാരം വിക്രമാദിത്യന്റെ സദസ്സിലെ മുഖ്യപണ്ഡിതനായിരുന്ന വരരുചി എന്ന [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണന്]] പറയ സമുദായത്തിൽ‌പ്പെട്ട ഭാര്യ പഞ്ചമിയിലുണ്ടായ പന്ത്രണ്ട് മക്കളാണ് '''പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. സമൂഹത്തിലെ വിവിധ ജാതിമതസ്ഥർ എടുത്തുവളർത്തിയ പന്ത്രണ്ടുകുട്ടികളും അവരവരുടെ കർമ്മമണ്ഡലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധരും ദൈവജ്ഞരുമായിരുന്നുവെന്നും [[ഐതിഹ്യം|ഐതിഹ്യകഥകൾ]] പറയുന്നു. എല്ലാവരും തുല്യരാണെന്നും സകല ജാതിമതസ്ഥരും ഒരേ മാതാപിതാക്കളുടെ മക്കളാണെന്നുമുള്ള മഹത്തായ സന്ദേശമാണ് ഈ ഐതിഹ്യം നല്കുന്നത്. [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] രചിച്ച [[ഐതിഹ്യമാല]] എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് ഇതേക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. <ref> {{cite book |last=കൊട്ടാരത്തിൽ |first=ശങ്കുണ്ണി |authorlink=കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി |coauthors= |editor= |others= |title=ഐതിഹ്യമാല |origdate= |origyear=1909-1934|origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 6th|series=1-8 |date= |year=1994 |month=ഏപ്രിൽ |publisher= കറന്റ് ബുക്സ് |location= |language= |isbn= 81-240-00107|oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} </ref> ചരിത്ര ഗവേഷകനായ [[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്|കെ. ബാലകൃഷ്ണക്കുറുപ്പിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ<ref> [[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്]]; [[കോഴിക്കോടിന്റെ ചരിത്രം മിത്തുകളും യാഥാർഥ്യങ്ങളും]], ഏട് 26., മാതൃഭൂമി പ്രിന്റ്റിങ് അൻറ് പബ്ലിഷിങ് കമ്പനി. കോഴിക്കോട് 2000. </ref>, ഈ ഐതിഹ്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത് [[നമ്പൂതിരി|നമ്പൂതിരിമാരാണ്]]. ചാലൂക്യരുടെ പിൻ‍ബലത്തോടെ [[മലബാർ|മലബാറിലേയ്ക്ക്]] കുടിയേറിപ്പാർത്ത ഇവരിൽ വലിയ ഒരു വിഭാഗവും ഭൃഗുവംശരായ അഗ്നിഹോത്രികൾ ആയിരുന്നു. തങ്ങൾ മലബാറിലെത്തുന്നതിനുമുൻപ് വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങളിലുള്ള ഭിന്നസമുദായങ്ങളുമായും ഇടപഴകിയെന്നും ഇവിടെയും അതു സാധ്യമാണ് എന്നു കാണിക്കാനും തദ്ദേശീയരുടെ എതിർപ്പിനെ തണുപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു അടവായിട്ടാണ് ഇത് പ്രചരിപ്പിച്ചത് എന്നും [[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്|കുറുപ്പ്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. <ref> [[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്]]; [[കോഴിക്കോടിന്റെ ചരിത്രം മിത്തുകളും യാഥാർഥ്യങ്ങളും]]. ഏട് 26., മാതൃഭൂമി പ്രിന്റ്റിങ് അൻറ് പബ്ലിഷിങ് കമ്പനി. കോഴിക്കോട് 2000. </ref> == കഥ == '''[[ഉജ്ജയിനിയിലെ]] ([[മധ്യപ്രദേശ്‌]]) രാജാവായിരുന്ന [[വിക്രമാദിത്യൻ|വിക്രമാദിത്യന്റെ]] സദസ്സിലെ പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു [[വരരുചി]] എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ<ref name="namboothiri.com">{{cite web|title=വരരുചിയും അഗ്നിഹോത്രിയും|url=http://www.namboothiri.com/articles/agnihothri.htm|accessdate=30 നവംബർ 2012}}</ref>. എ.ഡി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് വരരുചി ജീവിച്ചിരുന്നത് എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="namboothiri.com" />. ഒരിക്കൽ വിക്രമാദിത്യമഹാരാജാവ്‌ തന്റെ സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരോടായി "[[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ശ്ലോകം ഏതാണ്‌?" എന്ന ചോദ്യം ചോദിച്ചു. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ വരരുചിക്കും അതിനുള്ള ഉത്തരം കണ്ടെത്താനായില്ല. അദ്ദേഹം കൂടുതൽ സമയം ആവശ്യപ്പെട്ട്‌, ഉത്തരം കണ്ടെത്താനായി യാത്രതുടങ്ങി. [[വിക്രമാദിത്യൻ]] വരരുചിക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ 41 ദിവസത്തെ അവധി നൽകി. നാല്പതാം ദിവസം വനത്തിലൂടെയുള്ള യാത്രാമദ്ധ്യേ, അദ്ദേഹം ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിലിരിക്കേ ഉറങ്ങിപ്പോയി. ഉറങ്ങുന്നതിനു മുമ്പ് വനദേവതമാരോട് പ്രാർത്ഥിച്ചാണ്‌ കിടന്നത്. വരരുചിയുടെ ഭാഗ്യത്തിന്‌ ആ ആൽമരം വനദേവതമാരുടെ വീടായിരുന്നു. അവർ അടുത്തുള്ള പറയി വീട്ടിൽ പ്രസവത്തിനു പോകാനായി കൂട്ടുകാരായ ദേവതമാർ വിളിച്ചിട്ടും പോവാതെ വരരുചിക്ക് കൂട്ടിരുന്നു. വരരുചി ഉണർന്നപ്പോഴേക്കും പ്രസവത്തിനു പോയിരുന്നവർ വന്നിരുന്ന് വനദേവതമാരോട് സംസാരിക്കുന്നത് കേൾക്കാനിടയായി. ആ പറയിക്കുണ്ടായ പെൺകുഞ്ഞിന്റെ ഭാവി ഭർത്താവാരായിരിക്കും എന്ന കൂട്ടുകാരുടെ ചോദ്യത്തിന്‌ “മാം വിദ്ധി” എന്നത് പോലും അറിയാത്ത ഈ വരരുചിയായിരിക്കും എന്നായിരുന്നു വനദേവതമാർ പറഞ്ഞത്‌. [[രാമായണം]], [[അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡം|അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ]]''' {{cquote|'''രാമം ദശരഥം വിദ്ധി, മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം<br /> അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി, ഗച്ഛ തഥാ യഥാ സുഖം'''}} '''എന്ന ശ്ലോകത്തെപ്പറ്റിയായിരുന്നു വനദേവതമാർ പറഞ്ഞത്. ഇതു കേട്ട് സന്തോഷിച്ച വരരുചി വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിൽ എത്തുകയും ഈ ശ്ലോകം എട്ടു വിധത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു. [[സുമിത്ര]] വനവാസത്തിനു മുൻപ് [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനെ]] ഉപദേശിക്കുന്നതാണ് ഈ ശ്ലോകം. [[ശ്രീരാമൻ|രാമനെ]] [[ദശരഥൻ|ദശരഥനായും]], [[സീത|സീതയെ]] അമ്മയായും അടവിയെ (വനത്തെ) [[അയോദ്ധ്യ]] ആയും കരുതുക എന്നതാണ് ഈ വരികളുടെ അർത്ഥം. ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത് സീതയെ അമ്മയായി കരുതുക എന്ന “മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം” എന്ന വരിയാണ്. തന്റെ പ്രശ്നത്തിനു പരിഹാരം ലഭിച്ചെങ്കിലും, വനദേവതമാരുടെ ഭാവി പ്രവചനം കേട്ട്‌ പരിഭ്രാന്തനായ വരരുചി ആ പെൺകുഞ്ഞിനെ എങ്ങനെയെങ്കിലും നശിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഈ പെൺകുഞ്ഞ്‌ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ രാജ്യത്തിന്‌ ആപത്താണ്‌ എന്ന് അദ്ദേഹം വിക്രമാദിത്യ മഹാരാജാവിനെ ധരിപ്പിച്ചു. ഈ ദുരവസ്ഥ ഒഴിവാക്കാനായി ആ പെൺകുഞ്ഞിനെ നെറ്റിയിൽ തീപന്തം തറച്ച്‌ വാഴത്തട(വാഴപ്പിണ്ടി) കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ചങ്ങാടത്തിൽ നദിയിലൊഴുക്കിയാൽ മതി എന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. രാജകൽപനപ്രകാരം ഭടന്മാർ വരരുചിയുടെ ഇംഗിതം നടപ്പാക്കി.''' '''അന്യജാതിയിൽ പെട്ട ഒരു പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ വരരുചി തെക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] എത്തി. വർഷങ്ങൾകഴിഞ്ഞ്‌ തന്റെ യാത്രക്കിടയിൽ വരരുചി ഒരു [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണഗൃഹത്തിലെത്തി]]. [[ആതിഥേയൻ]] അദ്ദേഹത്തെ പ്രാതലിനു ക്ഷണിക്കുകയും [[പ്രാതൽ]] കഴിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച വരരുചി സ്നാനത്തിനായി പുറപ്പെടുകയും ചെയ്തു. കുളിക്കാൻ പോകുന്നതിനു മുൻപായി ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ ബുദ്ധിശക്തി ഒന്നു പരീക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച വരരുചി കുറേ ആവശ്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ചു. കുളികഴിഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ തനിക്കു [[വീരാളിപ്പട്ട്‌|വീരാളിപ്പട്ടു]] വേണം എന്നതായിരുന്നു ഒന്നാമത്തെ ആവശ്യം. അതിനുപുറമേ താൻ കഴിക്കുന്നതിനു മുൻപായി നൂറു പേർക്ക്‌ ഭക്ഷണം നൽകണമെന്നും, ഭക്ഷണത്തിന്‌ നൂറ്റൊന്നു കറിയുണ്ടാവണമെന്നും, ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞാൽ തനിക്കു മൂന്നു പേരെ തിന്നണമെന്നും, അതുകഴിഞ്ഞാൽ നാലുപേർ തന്നെ ചുമക്കണമെന്നും വരരുചി ആവശ്യപ്പെട്ടു. വ്യവസ്ഥകൾ കേട്ട്‌ സ്തബ്ധനായി നിന്ന ബ്രാഹ്മണനോട്‌ വ്യവസ്ഥകൾ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നും കുളികഴിഞ്ഞെത്തുമ്പോഴേക്കും എല്ലാം തയ്യാറാക്കാം എന്നും പറയാനായി ഇതു കേട്ടു ഉള്ളിൽ നിന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രി പഞ്ചമി ആവശ്യപ്പെട്ടു.''' '''വളരെ ബുദ്ധിമതിയായ പഞ്ചമിയ്ക്കു വരരുചിയുടെ ആവശ്യങ്ങളുടെ പൊരുൾ മനസ്സിലായിരുന്നു. വീരാളിപ്പട്ടു വേണമെന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ സാരം ചീന്തൽകോണകം വേണമെന്നാണ്. നൂറു പേർക്കു ഭക്ഷണം കൊടുക്കണമെന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ സാരം അദ്ദേഹത്തിനു [[വൈശ്വദേവം]] (വൈശ്യം) കഴിക്കണമെന്നാണ്. വൈശ്യം കൊണ്ടു നൂറു ദേവതമാരുടെ പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നതിനാലാണ് അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്. പിന്നെ നൂറ്റെട്ടു കൂട്ടാൻ പറഞ്ഞതിന്റെ സാരം [[ഇഞ്ചിത്തൈര്]] വേണമെന്നാണ്. ഇഞ്ചിത്തൈര് ഉണ്ടായാൽ നൂറ്റെട്ടു കൂട്ടം കൂട്ടാന്റെ ഫലമുണ്ടെന്നാണ് വെച്ചിരിക്കുന്നത്. പിന്നെ അദ്ദേഹത്തിനു മൂന്നുപേരെ തിന്നണമെന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ സാരം [[വെറ്റില]], [[അടയ്ക്ക]], [[ചുണ്ണാമ്പ്‌]] എന്നിവ കൂട്ടി മുറുക്കണമെന്നാണ്. പിന്നെ അദ്ദേഹത്തെ നാലുപേരു ചുമക്കണമെന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ സാരം ഊണു കഴിഞ്ഞാൽ കുറച്ചു കിടക്കണം. അതിനൊരു കട്ടിലു വേണം എന്നാണെന്നും പഞ്ചമി അച്ഛനു വിവരിച്ചുകൊടുത്തു.''' '''പഞ്ചമിയുടെ ബുദ്ധിസാമർത്ഥ്യത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ വരരുചി അവളെ വിവാഹം കഴിക്കാനാഗ്രഹിക്കുകയും പഞ്ചമിയുടെ പിതാവ്‌ ആ ആഗ്രഹം നടത്തിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.നാളുകൾക്കു ശേഷം വരരുചി തന്റെ ഭാര്യയുടെ [[നെറ്റിയിൽ]] ഒരു മുറിവിന്റെ പാട്‌ കാണാനിടയായി. അതിന്റെ പിന്നിലെ കഥയെപ്പറ്റി ചോദിച്ച വരരുചിക്ക്‌, പഞ്ചമി ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വന്തം പുത്രിയല്ലെന്നും അവളെ അദ്ദേഹം എടുത്തുവളർത്തിയതാണെന്നും മനസ്സിലായി. അപ്പോൾ വരരുചി പഴയ കഥകൾ ഓർമ്മിക്കുകയും വനദേവതമാരുടെ പ്രവചനം ശരിയായി എന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വന്തമായി സമുദാ‍യത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രഷ്ട് കൽപ്പിച്ച വരരുചി താൻ ചെയ്ത [[പാപം|പാപങ്ങൾക്കു]] പ്രായശ്ചിത്തമായി പത്നിയോടൊത്ത്‌ [[തീർഥയാത്ര|തീർഥയാത്രയ്ക്കൂ]] പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു.''' '''ഈ യാത്രയ്ക്കിടയിൽ വരരുചിയുടെ ഭാര്യ ഗർഭിണിയാകുകയും ഒരു കുട്ടിയെ പ്രസവിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വിവരം അറിഞ്ഞ വരരുചി കുട്ടിക്കു [[വായ]] ഉണ്ടോ എന്നു ചോദിക്കുകയും പഞ്ചമി ഉണ്ട്‌ എന്നു മറുപടി നൽകുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ കുട്ടിയെ അവിടെ ഉപേക്ഷിച്ച്‌ പോകാം എന്നായിരുന്നു വരരുചിയുടെ നിർദ്ദേശം. തന്റെ ആദ്യ ശിശുവിനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ മടിച്ചുനിന്ന ഭാര്യയോട്‌, വായ കീറിയ [[ഈശ്വരൻ]] വായ്ക്ക് ഇരയും കൽപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതികരണം.''' '''യാത്രയിൽ വരരുചിക്കും പത്നിക്കുമായി വീണ്ടും കുട്ടികൾ ജനിച്ചു. ഇതേ പ്രവൃത്തി അവരുടെ പതിനൊന്നാമത്തെ കുട്ടിയുടെ കാര്യത്തിൽ വരെ ആവർത്തിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഇനിയുള്ള കുട്ടിയെ നഷ്ടപ്പെടരുത്‌ എന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ, കുട്ടിക്കു വായുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യത്തിന്‌ ആ അമ്മ ഇല്ല എന്നു മറുപടി നൽകി. എന്നാൽ കുട്ടിയെ എടുത്തോളൂ എന്ന് വരരുചി നിർദ്ദേശിച്ചു. വരരുചിയുടെ പത്നിയുടെ പാതിവൃത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അത്ഭുതകരമായി ആ കുട്ടിയുടെ വായ അപ്രത്യക്ഷമായി. ആ ശിശുവിനെ വരരുചി ഒരു മലയുടെ മുകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും അവൻ പിന്നീടു "വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ" എന്ന് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.''' '''ഈ സന്തതിപരമ്പരയിലെ ബാക്കി പതിനൊന്നു കുട്ടികളേയും സമൂഹത്തിന്റെ പല തട്ടുകളിലുള്ള വ്യക്തികൾ എടുത്തുവളർത്തി. ബ്രാഹ്മണനായ വരരുചിക്കും പറയ സമുദായത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ പഞ്ചമിയ്ക്കും ജനിച്ച സന്തതിപരമ്പരയാണു പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്‌.''' <ref name="മാതൃഭൂമി-ക">പന്തിരുകുലത്തിന്റെ പിൻഗാമികൾ -- ഡോ. രാജൻ ചുങ്കത്ത് -- മാതൃഭൂമി</ref> == അംഗങ്ങൾ == === മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രി === {{Main|മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രി}} പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിലെ ആദ്യ സന്തതിയാണ്‌ മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രി(മേഴത്തോൾ ബ്രഹ്മദത്തൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്‌, മേളത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രി).<ref name="മാതൃഭൂമി-ക" /> [[പാലക്കാട്‌|പാലക്കാട്ടെ]] [[തൃത്താല|തൃത്താലയിലുള്ള]] വേമഞ്ചേരി മനയിലെ ഒരു അന്തർജ്ജനം(നമ്പൂതിരി സ്ത്രീ) [[നിള|നിളാ]] തീരത്തുനിന്നും എടുത്തുവളർത്തിയ കുട്ടിയാണ്‌ പിന്നീട്‌ തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പത്‌ [[അഗ്നിഹോത്രയാഗം|അഗ്നിഹോത്രയാഗങ്ങൾ]] ചെയ്ത്‌ [[അഗ്നിഹോത്രി]] എന്ന പദവി നേടിയത്‌ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. വരരുചിയുടെ [[ശ്രാദ്ധം|ശ്രാദ്ധ]] കർമ്മങ്ങൾക്കായി പന്തിരുകുലത്തിലെ, വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാവരും അഗ്നിഹോത്രിയുടെ മനയിൽ ഒത്തുചേർന്നിരുന്നുവെന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം. കേരളത്തിൽ [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധ]]-[[ജൈനമതം|ജൈന]] കാലഘട്ടങ്ങൾക്കു ശേഷം ക്ഷയിച്ച ഹിന്ദുമതത്തെ പുനരുദ്ധരിച്ചത് മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രിയാണ്. === പാക്കനാർ === {{main|പാക്കനാർ}} ഈ കുലത്തിലെ രണ്ടാമനായ പാക്കനാരെ പറയ സമുദായത്തിൽപെട്ട മാതാപിതാക്കളാണ്‌ എടുത്തുവളർത്തിയതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തൃത്താലയിലെ മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രിയുടെ തറവാടായ വേമഞ്ചേരി മനയിൽ നിന്ന് ഒരു വിളിപ്പാട് അകലെയാണ് പാക്കനാർ കോളനി അഥവാ ഈരാറ്റിങ്കൽ പറയ കോളനി. പാക്കനാരുടെ സന്തതി പരമ്പരയിൽ പെട്ടവർ 18 വീടുകളിലായി ഈ കോളനിയിൽ താമസിക്കുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ തലവൻ ആയ [[ആഴ്വാഞ്ചേരി തമ്പ്രാക്കൾ|ആഴ്വാഞ്ചേരി തമ്പ്രാക്കളെ]], തമ്പ്രാക്കൾ ആയി വാഴിച്ചത് പാക്കനാർ ആണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. === രജകൻ === {{main|രജകൻ}} വരരുചിയാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട അടുത്ത ശിശുവിനെ [[നിള|നിളാതീരത്ത്‌]] താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു അലക്കുകാരനാണ്‌ എടുത്തുവളർത്തിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അഞ്ച് പെണ്മക്കൾ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ആ അലക്കുകാരൻ തനിക്കു ലഭിച്ച ആൺകുട്ടിയെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ച്‌ രജകൻ എന്ന് നാമകരണവും ചെയ്ത്‌ വളർത്തി എന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം. വൈദിക വിദ്യാലയം എന്ന വേദപാഠശാല രജകൻ സ്ഥാപിച്ചു. [[കടവല്ലൂർ|കടവല്ലൂരി]]ലെ ഈ സ്ഥാപനമാണ് പിന്നീട് വേദപഠനത്തിന്റെ മാറ്റു നോക്കുന്ന പ്രധാന കേന്ദ്രമായ [[കടവല്ലൂർ അന്യോന്യം|കടവല്ലൂർ അന്യോന്യത്തിന്റെ]] കേന്ദ്രമായി മാറിയത്. രജകനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുവായ കുമാരിലഭട്ടനും തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം [[പൂർവ്വമീമാംസ]] രണ്ട് ശാഖകളായി പിരിഞ്ഞ് രജകന്റെ പ്രഭാകര ചിന്താധാരയും കുമാരിലഭട്ടന്റെ ഭട്ട ചിന്താധാരയും ആയി മാറി. ഭട്ട-ചിന്താധാരയായിരുന്നു കേരളത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രചാരത്തിലായത്. കാലക്രമേണ രജകന്റെ വിദ്യാലയം നാമാവശേഷമാവുകവും [[തൃശ്ശൂർ]], [[തിരുനാവായ]] വിദ്യാപീഠങ്ങൾ കടവല്ലൂർ അന്യോന്യം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.. === വള്ളോൻ === {{main|വള്ളോൻ}} പറയി പെറ്റ പന്തീരുകുലത്തിലെ നാ‍ലാമത്തെ അംഗമായിരുന്നു വള്ളോൻ. വള്ളോനെ വളർത്തിയത് വള്ളക്കാരനായ കാട്ടുമാടനായിരുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. പക്ഷെ വള്ളുവന് അസാധാ‍രണ പാണ്ഡിത്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="മാതൃഭൂമി-ക" /> [[തമിഴ്]] ഭാഷയിലെ സാഹിത്യ ശ്രേഷ്ഠനും ദ്രാവിഡ വേദത്തിന്റെ കർത്താവുമായ [[തിരുവള്ളുവർ]] പന്തിരുകുലത്തിലെ വള്ളോൻ ആണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പാരമ്പര്യമായി വള്ളുവർ എഴുതുവാനും വായിക്കുവാനും പഠിപ്പിക്കുന്ന അദ്ധ്യാപകരും ജ്യോതിശാസ്ത്ര വിശാരദരും മന്ത്രവാദികളും വൈദ്യരുമാണ്. === നാറാണത്തുഭ്രാന്തൻ === [[ചിത്രം:Naranathu bhanthan statue at rayiram kunnu.jpg|thumb|150px|[[നാറാണത്തുഭ്രാന്തൻ|നാറാണത്ത്‌ ഭ്രാന്തന്റെ]] പ്രതിമ]] {{Main|നാറാണത്തുഭ്രാന്തൻ}} [[നിള|നിളയുടെ]] കൈവഴിയായ [[തൂതപ്പുഴ|തൂതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്തെ [[ചെത്തല്ലൂർ]] ഉണ്ടായിരുന്ന അഥവാ ഉള്ള നാരായണമംഗലത്ത്‌ മനയിലാണ്‌ ഈ കുലത്തിലെ അടുത്ത സന്തതിയെ ലഭിക്കുന്നത്‌. ബ്രാഹ്മണരുടെ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിൽ പൊതുവേ വൈമനസ്യമുണ്ടായിരുന്നവനായ ഈ കുട്ടിയിൽ ഭ്രാന്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ചുടലക്കാട്ടിൽ അന്തിയുറങ്ങുകയും, മലമുകളിലേക്ക്‌ വലിയ പാറ ഉരുട്ടിക്കയറ്റി തിരിച്ചു താഴ്‌വാരത്തേക്ക്‌ ഉരുട്ടിവിടുന്നതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതികളായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം ചെയ്തു എന്നു പറയപ്പെടുന്ന [[രായിരനല്ലൂർ മല|രായിരനല്ലൂർ മലയിൽ]] കല്ലുമായി നിൽക്കുന്ന നാറാണത്ത് ഭ്രാന്തന്റെ പൂർണകായ പ്രതിമ ഉണ്ട്. അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ഭദ്രകാളിയുടെ പ്രതിഷ്ട്ഠയും ഇവിടെയുണ്ട്. ഇദ്ദേഹത്തിന് [[ജ്യോതിഷം|ജ്യോതിഷവിദ്യയിൽ]] അപാര പാണ്ഡിത്യമുണ്ടായിരുന്നു.പന്തിരുകുലത്തിലെ മറ്റംഗങ്ങളേപ്പോലെ ഒരു അവതാരപുരുഷനായാണ്‌ നാറാണത്ത്‌ ഭ്രാന്തനേയും കരുതിപ്പോരുന്നത്.<ref name="മാതൃഭൂമി-ക" /> === കാരയ്ക്കലമ്മ === [[കവളപ്പാറ സ്വരൂപം|കവളപ്പാറ]] രാജവംശജരാണ് പറയി പെറ്റ പന്തിരു കുലത്തിലെ ഏക സ്ത്രീ ജന്മമായ കാരയ്ക്കലമ്മയുടെ പിന്മുറക്കാരെന്ന് കരുതിവരുന്നു. മേഴത്തോൾ മനയുമായി ഈ രാജവംശം പുല ആചരിയ്ക്കാറുണ്ട് എന്നത് ഇതിനൊരു തെളിവാണ് === അകവൂർ ചാത്തൻ === {{main|അകവൂർ ചാത്തൻ}} [[ആലുവ]]യിലെ [[വെള്ളാരപ്പള്ളി]]യിലെ അകവൂർ മനയിലെ കാര്യസ്ഥനായിരുന്ന അകവൂർ ചാത്തനെ എടുത്തുവളർത്തിയത്‌ [[ചെറുമർ|ചെറുമ]] വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നവരാണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. വളരേയേറെ സിദ്ധികളുണ്ടായിരുന്ന അകവൂർ ചാത്തനെ [[ഓച്ചിറ]] [[പരബ്രഹ്മം|പരബ്രഹ്മ]] ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉൽപ്പത്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ പരാമർശിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. പന്തിരുകുലത്തിലെ [[വേദവ്യാസൻ|വ്യാസനായി]] ചാത്തനെ കരുതുന്നു. === പാണനാർ === {{main|പാണനാർ‍}} പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിലെ എട്ടാമത്തെ ആളാണ് പാണനാർ. പാണനാരെ ഒരു ദരിദ്രനായ പാണനാണ് എടുത്തുവളർത്തിയത്. പാണനാർക്ക് ശിവ-പാർവതിമാരുടെ അനുഗ്രഹം കിട്ടിയിട്ടുണ്ട് എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. [[തുകിലുണർത്തൽ]] പാടുന്നത് പാണന്മാരാണ്. തമിഴ് വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥമായ [[തൊൽകാപ്പിയം|തോൽക്കാപ്പിയം]],[[സംഘകാലത്തിലെ]] കൃതികളായ [[അകനാനൂറ്|അകനാന്നൂറ്]],[[പുറനാനൂറ്|പുറനാന്നൂറ്]] എന്നിവയിൽ പാണനാരെ കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. കേരളത്തിലെ [[വടക്കൻ പാട്ടുകൾ|വടക്കൻ പാട്ടുകളിലും]] പാണനാരെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. === വടുതല നായർ === {{main|വടുതല നായർ}} വടുതല നായർ ആയോധനകലകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളയാളായിരുന്നുവെന്നും ഇപ്പോഴത്തെ [[തൃത്താല|തൃത്താലയിലുള്ള]], കുണ്ടൂലി [[നായർ]] കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവരാണ്‌ അദ്ദേഹത്തെ എടുത്തുവളർത്തിയതെന്നുമാണ്‌ പരക്കേയുള്ള വിശ്വാസം. === ഉപ്പുകൊറ്റൻ === {{main|ഉപ്പുകൊറ്റൻ}} വരരുചിയുടെ തീർത്ഥയാത്രക്കിടയിൽ [[പൊന്നാനി|പൊന്നാനിയിൽ]] വച്ചാണ്‌ ഉപ്പകൊറ്റൻ ജനിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ എടുത്തുവളർത്തിയത്‌ [[മുസ്ലിം]] സമുദായത്തിൽ പെട്ട മാതാപിതാക്കളാണെന്നാണ്‌ കരുതപ്പെടുന്നത്‌. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭ്രാന്തമായ കച്ചവട രീതികളാണ് അദ്ദേഹത്തെ വ്യത്യസ്തനാക്കുന്നത്. പാലക്കാട്ടുനിന്നും പൊന്നാനിയിലേയ്ക്ക്, പൊന്നാനിയിൽ വളരെയേറെ സുലഭമായ [[ഉപ്പ്‌]] കൊണ്ടു വരികയും പകരം പൊന്നാനിയിൽ നിന്നു പാലക്കാട്ടേയ്ക്ക് അവിടെ സുലഭമായിരുന്ന [[പരുത്തി]]കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്ത് ഉപ്പുകൊറ്റൻ വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മറ്റു പന്തിരുകുല അംഗങ്ങളുടെ ചെയ്തികളെപ്പോലെ വളരെയേറെ താത്വികമായ അർത്ഥങ്ങൾ ഈ വ്യാപാരത്തിൽ കാണാനാകും === ഉളിയന്നൂർ പെരുന്തച്ചൻ === {{main|പെരുന്തച്ചൻ}} [[ഉളിയന്നൂർ|ഉളിയന്നൂരിലെ]] ഒരു തച്ചൻ(മരപ്പണിക്കാരൻ) എടുത്തുവളർത്തിയ ഈ പരമ്പരയിലെ പുത്രനായിരുന്നു തച്ചുശാസ്ത്രത്തിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായിരുന്ന ഉളിയന്നൂർ പെരുന്തച്ചൻ എന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം.<ref name="മാതൃഭൂമി-ക" /> കേരളത്തിലെ പല പ്രമുഖ ക്ഷേത്രങ്ങളും അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ചതാണെന്നാണ് വിശ്വാസം.[[കൊട്ടാരക്കര ഗണപതി ക്ഷേത്രം]] ഉദാഹരണമാണ്. === വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ === <!-- [[ചിത്രം:Vayilya Kunnilappan.jpg|right|thumb|150px|തിരുവാഴിയോട് വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] --> {{main|വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ}} വായില്ലാത്തവനായിത്തീർന്ന ഈ പുത്രനെ വരരുചി ഒരു മലമുകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്നാണ്‌ വിശ്വാസം. വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ അംഗത്തെ ശബ്ദത്തിന്റെയും സംസാരശേഷിയുടേയും ദേവനായും കരുതപ്പെടുന്നു. പന്തിരുകുലത്തിൽ പിന്മുറക്കാർ ഇല്ലാത്തത് വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പനു മാത്രമാണ്. [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ [[കടമ്പഴിപ്പുറം]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലെ [[വായില്യാംകുന്നു് ക്ഷേത്രം|വായില്യാംകുന്നു് ക്ഷേത്രത്തിലാണു്]] വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പനെ(വായില്യാംകുന്നപ്പനെ) പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://valluvanad.bravepages.com/V_Vayilya.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-12-04 |archive-date=2006-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060716195228/http://valluvanad.bravepages.com/V_Vayilya.htm |url-status=dead }}</ref> == പന്ത്രണ്ട് പേരെയും പറ്റി പരാമർശിക്കുന്ന ശ്ലോകം == {{cquote|മേഴത്തോളഗ്നിഹോത്രീ രജകനുളിയനൂർ <br /> ത്തച്ചനും പിന്നെ വള്ളോൻ <br /> വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ വടുതല മരുവും <br /> നായർ കാരയ്ക്കൽ മാതാ <br /> ചെമ്മേ കേളുപ്പുകൂറ്റൻ പെരിയ തിരുവര - <br /> ങ്കത്തെഴും പാണനാരും <br /> നേരേ നാരായണ ഭ്രാന്തനുമുടനകവൂർ- <br /> ചാത്തനും പാക്കനാരും </br>}} == ഐതിഹ്യത്തിന്റെ പൊരുൾ == [[മനുഷ്യൻ]] ഏക വർഗ്ഗമാണെന്നും അവന്‌ ജാതി ഇല്ല എന്നുമുള്ള പൊരുൾ ഈ ഐതിഹ്യം തരുന്നുണ്ട്. അതിനുള്ള ഒരു കഥയും ഐതിഹ്യത്തിലുണ്ട്. പറയിയുടെ പന്ത്രണ്ടു മക്കളും വിവിധ ദേശങ്ങളിലാണ്‌ പാർത്തുവന്നത്. എന്നാൽ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അവർക്ക് അച്ഛനും അമ്മയും ശരിക്കും ആരായിരുന്നു എന്ന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ മാതാപിതാക്കന്മാരുടെ ശ്രാദ്ധത്തിന്‌ അവർ ഒത്തുചേരുകയും ഒരുമിച്ച് [[തർപ്പണം]] ചെയ്യുകയും പതിവായിരുന്നു. ഇത് മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രിയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. എന്നാൽ കീഴ് ജാതിക്കാർ ഒരുമിച്ച് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നത് അഗ്നിഹോത്രിയുടെ ഭാര്യക്കും മറ്റ് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഇഷ്ടമായിരുന്നില്ല. == പറയി പെറ്റ പന്തിരുകുലം - സാഹിത്യത്തിൽ == [[മലയാളം|മലയാളത്തിൽ]] ഈ ഐതിഹ്യത്തെ കുറിച്ച് പല പുസ്തകങ്ങളും ലേഖനങ്ങളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് താഴെ ചേർക്കുന്നു. *[[ഐതിഹ്യമാല]] - [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] *ഇന്നലത്തെ മഴ - [[എൻ. മോഹനൻ]] ([[കറന്റ് ബുക്സ്]], [[തൃശ്ശൂർ]] ([[1999]])) *അഗ്നിഹോത്രം - [[കെ.ബി. ശ്രീദേവി]] *പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം (കുട്ടികളുടെ നോവൽ) - [[പി. നരേന്ദ്രനാഥ്]] ([[പ്രഭാത് ബുക്ക് ഹൌസ്]], [[തിരുവനന്തപുരം]]) *പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം (ബാലസാഹിത്യം) - [[എ.ബി.വി. കാവിൽപ്പാട്]] (എച്ച്.& സി. പബ്ലിഷിംഗ് ഹൌസ്, തൃശ്ശൂർ) *പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം (കവിത) - ഡോ. ടി. ഗോവിന്ദൻ നായർ, [[മദ്രാസ്]] *ഡോ. രാജൻ ചുങ്കത്ത്, പ്രൊഫ. വി.എം.എൻ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് എന്നിവർ ചേർന്ന് എഴുതിയ ലേഖനങ്ങൾ. ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം - വി.എം.എൻ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് *പന്തിരുകുലത്തിന്റെ പിൻ‌ഗാമികൾ - ഡോ. രാജൻ ചുങ്കത്ത് എഴുതിയ പുസ്തകം (പഠനം).<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/07/08/stories/2005070801990200.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-10-22 |archive-date=2007-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070331194202/http://www.hindu.com/2005/07/08/stories/2005070801990200.htm |url-status=dead }}</ref> *[[ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി]] ലോഹപാളികളിൽ ഈ ഐതിഹ്യത്തിലെ പല രംഗങ്ങളും കൊത്തി ഉണ്ടാക്കി. ഇവ [[2004]]-ൽ കോഴിക്കോട് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2004/03/18/stories/2004031802800300.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-12-05 |archive-date=2007-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611145238/http://www.hindu.com/2004/03/18/stories/2004031802800300.htm |url-status=dead }}</ref> *[[മധുസൂദനൻ നായർ|മധുസൂദനൻ നായരുടെ]] പ്രശസ്തമായ കവിത “നാറാണത്തു ഭ്രാന്തൻ” പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിനെ പരാമർശിക്കുന്നു. വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പൻ ഒഴികെ ഉള്ളവർ വരരുചിയുടെ ശ്രാദ്ധത്തിന് മേളത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രിയുടെ ഇല്ലത്തിൽ ഒത്തുചേരുന്ന ഭാഗം ശ്രദ്ധിക്കുക. {{cquote|ചാത്തമൂട്ടാനൊത്തു ചേരുമാറുണ്ടെങ്ങൾ ചേട്ടന്റെ ഇല്ലപ്പറമ്പിൽ ചാത്തനും പാണനും പാക്കനാരും, പെരുംതച്ചനും നായരും വള്ളുവോനും<br /> ഉപ്പുകൊറ്റനും രജകനും കാരക്കലമ്മയും കാ‍ഴ്ചയ്ക്കു വേണ്ടിയീ ഞാനും<br /> വെറും കാഴ്ചയ്ക്കു വേണ്ടിയീ ഞാനും.}} ==ഇതും കാണുക == *[[ഐതിഹ്യമാല]] - [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] ==അവലംബം== <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wikisource|ഐതിഹ്യമാല/പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം}} *[http://www.namboothiri.com/articles/agnihothri.htm വരരുചിയും അഗ്നിഹോത്രിയും] *[http://www.hindu.com/2005/07/08/stories/2005070801990200.htm പന്തിരുകുലത്തിന്റെ പിൻഗാമികൾ - ഡോ. രാജൻ ചുങ്കത്ത്‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331194202/http://www.hindu.com/2005/07/08/stories/2005070801990200.htm |date=2007-03-31 }} *[http://www.valmikiramayan.net/ayodhya/sarga40/ayodhyaroman40.htm#Verse9 രാമായണം, അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928025052/http://www.valmikiramayan.net/ayodhya/sarga40/ayodhyaroman40.htm#Verse9 |date=2007-09-28 }} [[വർഗ്ഗം:ഐതിഹ്യങ്ങൾ]] bngnovcchxgcf2zjopmo2mqx3ibu5q3 0 6942 4615082 4594850 2026-04-25T06:05:11Z ~2026-22895-50 216466 4615082 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ഈ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ച ശിവലിംഗമായിരുന്നു ഇത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ഭദ്രകാളി മഹർഷിയെ സ്നേഹപൂർവം അനുനയിപ്പിച്ച് ജ്യോതിർലിംഗം വീണ്ടെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും നടന്നില്ല. അതോടെ ശിവഗണങ്ങൾ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമം ആക്രമിച്ച് ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകുവാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യൻമാരും വെറുതെ ഇരുന്നില്ല. അവർ തിരിച്ച് കാട്ടുപഴങ്ങൾ പെറുക്കി എറിഞ്ഞു. ഓരോ കാട്ടുപഴങ്ങളും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടുപോകുവാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ വടം വലിയിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശിവപാർവതിമാരും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. അന്നുമുതൽ പാർവതിപരമേശ്വരന്മാരുടെയും മംഗളകാരിയായ ഗണപതിയുടെയും വിശേഷപ്പെട്ട സാന്നിധ്യം ആ സ്ഥലത്തു ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ആദിപരാശക്തിയായ ശ്രീ ഭദ്രകാളി ആ സന്നിധിയിൽ സർവ ഐശ്വര്യങ്ങളും ചൊരിഞ്ഞു കൊണ്ടു കുടികൊള്ളാമെന്നും അനുഗ്രഹിച്ചു. ഇന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങ) കൊണ്ട് എറിയുന്ന ഒരു ആചാരം നിലവിലുണ്ട്. മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കാണ് ഇത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയാകട്ടെ ഗൗരി, മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി സ്വരൂപിണിയായി ശ്രീലകത്ത് കുടികൊള്ളുന്നു. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} kml7lmwkxeokrwtj7ft6pmd7m4og12d 4615096 4615082 2026-04-25T07:13:50Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615096 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ഈ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ച ശിവലിംഗമായിരുന്നു ഇത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ഭദ്രകാളി ക്കും പരിവാരങ്ങൾക്കും ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ വീരഭദ്രൻ ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭഗവതിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ഗൗരി, മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി സ്വരൂപിണിയായി ശ്രീലകത്ത് കുടികൊള്ളുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} hqb8il1sk5zo88g0xd74axu6mjhf8kv 4615097 4615096 2026-04-25T07:15:16Z ~2026-22895-50 216466 4615097 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ഈ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ച ശിവലിംഗമായിരുന്നു ഇത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ഭദ്രകാളി ക്കും പരിവാരങ്ങൾക്കും ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ വീരഭദ്രൻ ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭഗവതിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ഗൗരി, മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി സ്വരൂപിണിയായി ശ്രീലകത്ത് കുടികൊള്ളുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 82fc9ahxzpogezad9b35vr7a0ogpp9l 4615099 4615097 2026-04-25T07:21:55Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615099 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ഈ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ച ശിവലിംഗമായിരുന്നു ഇത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ഭദ്രകാളി ക്കും പരിവാരങ്ങൾക്കും ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} teyjsw0uz83ohlbt2dzcwsjefelw7mq 4615100 4615099 2026-04-25T07:22:58Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615100 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ഈ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ച ശിവലിംഗമായിരുന്നു ഇത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ഭദ്രകാളി ക്കും പരിവാരങ്ങൾക്കും ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} fq251uzsmlbkzxpljlyqhtt9ad0l90j 4615103 4615100 2026-04-25T07:25:31Z ~2026-22895-50 216466 4615103 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ഈ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ച ശിവലിംഗമായിരുന്നു ഇത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ഭദ്രകാളി ക്കും പരിവാരങ്ങൾക്കും ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} bl5zj5os0c0i04u7v4kqplnwq2x393h 4615105 4615103 2026-04-25T07:48:31Z ~2026-22895-50 216466 4615105 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിർലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയ ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും അവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} eb3cv8tgv7oj9pvkkv24hskg3ok47wr 4615106 4615105 2026-04-25T07:50:03Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615106 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയ ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും അവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} jvogw33gr9zn1hm6sdc8pfr9py3zjy0 4615107 4615106 2026-04-25T08:01:49Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615107 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര തുടർന്ന മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയ ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും അവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} jpql4if1byde23iuy9abvxobk423wat 4615109 4615107 2026-04-25T08:03:36Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615109 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് അവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയ ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും അവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും ആട്ടങ്ങകൾ പിച്ചി തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ നോക്കി. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} tulnjr6sqnyq3i5an90vztat2l9wwwk 4615110 4615109 2026-04-25T08:09:34Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615110 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 4vstc4wzqfj34yvtsruz97fsde3yi5a 4615111 4615110 2026-04-25T08:12:01Z ~2026-22895-50 216466 4615111 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} i57tmqdvk4eguba46z3rc6d60wbzswq 4615113 4615111 2026-04-25T08:17:07Z ~2026-22895-50 216466 4615113 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ശ്രീ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} m8dsw8in59acxu9yoeh97lssq6tfmbv 4615114 4615113 2026-04-25T08:19:33Z ~2026-22895-50 216466 4615114 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} nn4q8mtwafd6razvsoy4gzo0t4ny4ir 4615115 4615114 2026-04-25T08:21:08Z ~2026-22895-50 216466 4615115 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} r1dfotfondnfaruh6hu31ulwa2f0nc6 4615116 4615115 2026-04-25T08:21:36Z ~2026-22895-50 216466 4615116 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} dk8zufmztwuginc45czn7wnyq0gl1lq 4615117 4615116 2026-04-25T08:23:36Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615117 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} fa7riyoe21yd3k73tplf0e4z9hjpd7z 4615120 4615117 2026-04-25T08:27:23Z ~2026-22895-50 216466 4615120 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ കഴുത്തിലേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} mo2442p2iaikdj1hwipypafsw8ls4r0 4615121 4615120 2026-04-25T08:33:18Z ~2026-22895-50 216466 /* സപ്തമാതാക്കൾ */ 4615121 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രാഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 427qm0qp3fqsdos4bak7alr27x0e791 4615122 4615121 2026-04-25T08:33:34Z ~2026-22895-50 216466 4615122 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി. ആൺമയിലിന്റെ പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} peke5y6sw8xyf2zwf2jj80wxyavml1r 4615123 4615122 2026-04-25T08:34:53Z ~2026-22895-50 216466 4615123 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കൈയ്യിലേന്തിയ സുന്ദര രൂപം. വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} r75pzyju6niyi0s9dnpo077glq16ozd 4615125 4615123 2026-04-25T08:37:33Z ~2026-22895-50 216466 4615125 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ദേവിയെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 9wdflkwqgincie0aan022ek4xg7df32 4615128 4615125 2026-04-25T08:38:58Z ~2026-22895-50 216466 4615128 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} ezx1ct815r8jj7rkukf537mdnz1ollo 4615130 4615128 2026-04-25T08:45:46Z ~2026-22895-50 216466 4615130 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടതായി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} r8ubmsfqziu70y6wxktuy73pi70xyo5 4615132 4615130 2026-04-25T08:49:12Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615132 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ശിവഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ പതിച്ചത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} rfor86b0zv5fu89c37yp7ch72nib4sb 4615133 4615132 2026-04-25T08:50:14Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615133 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി യാത്ര പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} ffomccflffqfdfegu59y1lgfviexxyo 4615135 4615133 2026-04-25T08:52:28Z ~2026-22895-50 216466 4615135 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 5ty9zw7pll1dyykmhzbr6x39n8ozwel 4615136 4615135 2026-04-25T08:53:55Z ~2026-22895-50 216466 4615136 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളി പരിവാരസമേതം ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} jfhrs4tl77x7e05ctskolv6zs3c9lwu 4615138 4615136 2026-04-25T08:54:35Z ~2026-22895-50 216466 4615138 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളി പരിവാരസമേതം ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} hgg6iqppai8489l4ja5zochvxc9u7ho 4615139 4615138 2026-04-25T08:55:57Z ~2026-22895-50 216466 4615139 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളി പരിവാരസമേതം ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} rwtj9urg0lq2p2vumhllkyc4og7vma6 4615140 4615139 2026-04-25T08:56:56Z ~2026-22895-50 216466 4615140 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ സാധിക്കാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} r3ytcq7zv36g4eclq6ffroky1rhktz2 4615141 4615140 2026-04-25T08:57:38Z ~2026-22895-50 216466 4615141 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയം ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} dntnhxjqk5c69ov0vozbesywn7yjdy0 4615142 4615141 2026-04-25T08:58:17Z ~2026-22895-50 216466 4615142 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 92ogybczw98zdisgq80k52pl3ncjby8 4615143 4615142 2026-04-25T08:58:55Z ~2026-22895-50 216466 4615143 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും വള്ളിച്ചെടികളിൽ നിന്നും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 8b78ko95t0jw67w6g66jhwqeomfbmzv 4615144 4615143 2026-04-25T09:00:24Z ~2026-22895-50 216466 4615144 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} sd30e6czrssoy2ufph92qluilssnfx6 4615145 4615144 2026-04-25T09:02:15Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615145 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} ln4z9pyt73jbri5t9t0jh6kk70z81ey 4615146 4615145 2026-04-25T09:03:54Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615146 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} f57ezuu7my36k5v6grzqo88e8nozd6u 4615147 4615146 2026-04-25T09:05:40Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615147 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. നിരായുധരായി നിന്ന മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} ln4z9pyt73jbri5t9t0jh6kk70z81ey 4615148 4615147 2026-04-25T09:06:50Z ~2026-22895-50 216466 4615148 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} f57ezuu7my36k5v6grzqo88e8nozd6u 4615149 4615148 2026-04-25T09:07:56Z ~2026-22895-50 216466 4615149 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവന്നും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജ നടത്തിയിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 3xd87j2785kknab3ooizx2klv37z8uo 4615152 4615149 2026-04-25T09:20:40Z ~2026-22895-50 216466 4615152 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 1xfj442bhpypron7ka3wu6pocn0jrxw 4615154 4615152 2026-04-25T09:21:38Z ~2026-22895-50 216466 /* ഉത്സവങ്ങൾ */ 4615154 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജമാത്രമേ ഉള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} glcli19yravt733vuba2smz9d12r4d7 4615156 4615154 2026-04-25T09:22:27Z ~2026-22895-50 216466 4615156 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. പണ്ട് പാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} bg9rlnzmxenqqzbebh1gs6rrnjxegtu 4615158 4615156 2026-04-25T09:27:09Z ~2026-22895-50 216466 4615158 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് പാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 8zx0vy1wnik2n74mf695ivrc43nzevn 4615159 4615158 2026-04-25T09:28:46Z ~2026-22895-50 216466 /* ഉത്സവങ്ങൾ */ 4615159 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് പാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} fkts3kwjft3egxxzwx7ifsq3g4v4nv8 4615160 4615159 2026-04-25T09:31:18Z ~2026-22895-50 216466 4615160 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് പാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 704uebcr3iuz8gshcwbfls2eptnedzj 4615161 4615160 2026-04-25T09:32:08Z ~2026-22895-50 216466 4615161 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ചതിനാൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 3f53r3mhm71ooj73mec54jyyc6l7tj8 4615163 4615161 2026-04-25T09:33:02Z ~2026-22895-50 216466 4615163 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യപൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} fvwf0gdr6l4bfifm1oeioct1bc78b4z 4615165 4615163 2026-04-25T09:34:24Z ~2026-22895-50 216466 4615165 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} li1x4yeo2udj6nyk0br4myxub5xgv2l 4615166 4615165 2026-04-25T09:47:00Z ~2026-22895-50 216466 4615166 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} j1qdar7g60tns8xwrclv6bbwuno54yo 4615174 4615166 2026-04-25T10:17:36Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615174 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന് രണ്ട് നടകളുണ്ട്. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീപാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയും. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 56ywnieb4883q57y82p6zowc3zp24rr 4615175 4615174 2026-04-25T10:21:26Z ~2026-22895-50 216466 4615175 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂല സ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 40me2opumoo8ok02v5wpoic6tmfha51 4615177 4615175 2026-04-25T10:24:07Z ~2026-22895-50 216466 4615177 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ശ്പർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 6q1o12x7qkypfcheqrknebwrxbgoab3 4615178 4615177 2026-04-25T10:25:11Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615178 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ശ്പർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} f5jb3wo4fovs1tja3eeeazepiywtfwy 4615180 4615178 2026-04-25T10:26:18Z ~2026-22895-50 216466 4615180 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} dj76vmph5vqfdtns39j9gtqhcc0h0dy 4615181 4615180 2026-04-25T10:26:41Z ~2026-22895-50 216466 /* മംഗല്യപൂജ */ 4615181 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 5p8gp0sxji6d462cbbnttf10y64cgbo 4615183 4615181 2026-04-25T10:33:06Z ~2026-22895-50 216466 4615183 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. ശിവലിംഗവുമായി പുറപ്പെട്ട മാന്ധാതാവ് തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ -പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} ntcyto1lpszjtzpq3qmylzwuaem9418 4615191 4615183 2026-04-25T10:58:13Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615191 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ -പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} gnu54bkkn1d1tztgc1mcukatfo71zga 4615195 4615191 2026-04-25T11:01:05Z ~2026-22895-50 216466 4615195 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ -പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} aoqdn3ea1upji8wj07bed047cmee4pc 4615198 4615195 2026-04-25T11:23:56Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615198 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ -പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 5vl27a5vkkwm2bubidxi1hojl664e1a 4615199 4615198 2026-04-25T11:26:35Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615199 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ -പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} gnto1euh5tbk0i2eghzm0mpvtyin0yo 4615200 4615199 2026-04-25T11:29:54Z ~2026-22895-50 216466 4615200 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് പാർവതീ -പരമേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 465ut7exknsyu69eydlzy9pw8mbdv1u 4615201 4615200 2026-04-25T11:32:43Z ~2026-22895-50 216466 /* ഐതിഹ്യം */ 4615201 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 9s4fjwt4u8hho0yb8bu1izs9r57eclp 4615203 4615201 2026-04-25T11:39:57Z ~2026-22895-50 216466 4615203 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടു നിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} 65nai28phyy1fa5zk6o0ysbhmti9ge9 4615204 4615203 2026-04-25T11:42:06Z ~2026-22895-50 216466 4615204 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} {{Infobox Mandir |image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg |caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം |creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി |proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം |date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] |architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]], [[കേരളീയ രീതി]] |location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]] |pushpin_map = Kerala |map= Thirumandamkunnu.jpg |latd = 10 | latm = 55 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് <ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref>. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്</ref> മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്. മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. == വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ == [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം. == ഐതിഹ്യം == [[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശ്രീപരമേശ്വരനോട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ് അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]] തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ് ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങൾ ആയിട്ടാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. "ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല". ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത് ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ==ചരിത്രം== ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു. അതിനിടെ പണ്ട് പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി. പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി. എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്. അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== [[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]] തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. == പ്രതിഷ്ഠകൾ == === തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം , ഖട്വാംഗം, ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="v1">[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]</ref>. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.<ref name="janmabhumidaily-ക">{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]] ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === സപ്തമാതാക്കൾ === ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു. 2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി. 3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം, ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ് ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും ആരാധിക്കുന്നു. 5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം. 6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. 7. ചാമുണ്ഡി- ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം. === മഹാദേവൻ === മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. === ഗണപതി === ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്. ==നിത്യപൂജകൾ== മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്. :രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ :ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ :പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ :വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ) :രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്. == മംഗല്യപൂജ == ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്. ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ==ഉത്സവങ്ങൾ== തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം<ref name="v1" />. === തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം=== [[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]] അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും. === ആട്ടങ്ങയേറ് === [[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]</ref>. === വലിയകണ്ടം നടീൽ === [[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. === കളംപാട്ട്=== ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്. ===ചാന്താട്ടം === ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു<ref>[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]</ref>. ===നിറ=== [[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ "നിറ" ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം. ===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം=== നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്. === നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം === ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. === മഹാശിവരാത്രി === ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്. === തിരുവാതിര === ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്. == തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ == ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}</ref> കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}</ref> ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== 1. ദേവി മാഹാത്മ്യം ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ. സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ. സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ. ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി. സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം. 2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ. 3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്) 4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ. 6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ. 7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ. 8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ: 9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ. 10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത 11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’ യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ == എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി == * പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്. * അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ * ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം. * കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. * കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. * പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം. == ദർശന സമയം == രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]] * [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] *[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]] *[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]] * [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] * [[മാമാങ്കം]] * [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }} * [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }} ==അവലംബം== <references/> {{Famous Hindu temples in Kerala}} . {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{Hindu-temple-stub}} ct3k3qlzq1xnsdzsvc14imivxkciedn 0 6971 4615055 4613398 2026-04-25T04:38:33Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615055 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. തന്റെ ബാക്കിയായ ഒരേ ഒരു സ്വത്തായ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പ് വിൽക്കാനായി കോവലനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. അതുമായി അവർ രണ്ടുപേരും പാണ്ഡ്യരാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. രാജാവിനുമുമ്പിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ട കോവലനു കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു തെളിയിക്കാനായില്ല. തുടർന്നു രാജാവ് കോവലനെ മോഷണ ക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിലെത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ പ്രതികാരദാഹിയായ കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] m8zcxfdmre5upoko3fw6xorgnf3unuf 4615059 4615055 2026-04-25T04:44:55Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615059 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യരാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. രാജാവിനുമുമ്പിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ട കോവലനു കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു തെളിയിക്കാനായില്ല. തുടർന്നു രാജാവ് കോവലനെ മോഷണ ക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിലെത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ പ്രതികാരദാഹിയായ കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] pcei3ehpk8g3y5k3zxgr7eb4cypvwtz 4615060 4615059 2026-04-25T04:45:20Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615060 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. രാജാവിനുമുമ്പിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ട കോവലനു കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു തെളിയിക്കാനായില്ല. തുടർന്നു രാജാവ് കോവലനെ മോഷണ ക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിലെത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ പ്രതികാരദാഹിയായ കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] dkt8jgpa4pbvodickah0yh6cbxd0232 4615061 4615060 2026-04-25T04:46:26Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615061 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. രാജാവിനുമുമ്പിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ട കോവലനു കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു തെളിയിക്കാനായില്ല. തുടർന്നു രാജാവ് കോവലനെ മോഷണ ക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ പ്രതികാരദാഹിയായ കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] rsr4k4wcdx2utzwdrh6iao1b5zp2bsq 4615063 4615061 2026-04-25T04:47:20Z ~2026-22895-50 216466 4615063 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. രാജാവിനുമുമ്പിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ട കോവലനു കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു തെളിയിക്കാനായില്ല. തുടർന്നു രാജാവ് കോവലനെ മോഷണ ക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] 6p0a4quyk61rb05hzztjttrbpbyf8ua 4615064 4615063 2026-04-25T04:52:05Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615064 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു കോവലന് തെളിയിക്കാനായില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] rubi00brd7yjpfl6fpxlpkfmbf0yn68 4615065 4615064 2026-04-25T04:52:39Z ~2026-22895-50 216466 4615065 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. പക്ഷെ, കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു കോവലന് തെളിയിക്കാനായില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] s2rsukore93djvcjv7sp4plfwuyq9jd 4615066 4615065 2026-04-25T04:53:09Z ~2026-22895-50 216466 4615066 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്നു കോവലന് തെളിയിക്കാനായില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] rubi00brd7yjpfl6fpxlpkfmbf0yn68 4615067 4615066 2026-04-25T04:53:40Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615067 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്ന് കോവലന് തെളിയിക്കാനായില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] t7iaqblnt8icukd756p9r84flxl02cq 4615068 4615067 2026-04-25T04:55:09Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615068 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്ന് കോവലന് തെളിയിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി. അവിടെ വെച്ച് സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] 5d0uyvo3so6u8ecc649cwmjy4lbn1th 4615069 4615068 2026-04-25T04:57:42Z ~2026-22895-50 216466 4615069 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്ന് കോവലന് തെളിയിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] clrb5f728c740ji0uthksx9eplpq05z 4615070 4615069 2026-04-25T04:58:52Z ~2026-22895-50 216466 4615070 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്ന് കോവലന് തെളിയിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുന്ന സമയത്ത് അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] h7db3cn74j1vv57zn8pwuf4zlu7z76x 4615071 4615070 2026-04-25T04:59:36Z ~2026-22895-50 216466 /* കഥാസംഗ്രഹം */ 4615071 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Silappatikaram}} {{Sangam literature}} [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരരാജംവംശത്തിൽ]] പിറന്ന [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ|ഇളങ്കോവടികൾ]] രചിച്ച [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തേതെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് '''ചിലപ്പതികാരം'''.<ref>{{cite journal|last=Rani|first=Prabha|title=When Kannaki Was Given a Voice|journal=Studies in History|publisher=SAGE Publications|volume=27|issue=1|year=2011|doi=10.1177/025764301102700101|pages=1–20|s2cid=163374098}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്: Chilappathikaram. {{lang-ta|சிலப்பதிகாரம்}} (ചിലമ്പിന്റെ കഥ) [[തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ|തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്]]. [[ഇളങ്കോ അടികൾ]] രചിച്ചതാണ് ഇതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="britsila">{{cite book|url=https://www.britannica.com/topic/Silappathikaram|title=Silappathikaram|author=Amy Tikkanen|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2006}}</ref> മൂന്നു അധ്യായങ്ങളിലായി 5700 വരികളാണ് ഇതിനുള്ളത്. തമിഴിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് [[ജൈനമതം|ജൈനമത]] സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=Silappatikaram+jain&pg=PA193|title=Encyclopedia of Hinduism|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|date=2006|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|language=en}}</ref> [[മണിമേഖല]] എന്ന മഹാകാവ്യം ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്‌ അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഇരട്ടകാവ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇളങ്കോ‌അടികൾ]] [[കേരളം|കേരളീയൻ‌]] ആയിരുന്നു. ഇളംകോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം യുവരാജാവ് എന്നാണ്. അദ്ദേഹം ചേരരാജ സദസ്സിലെ ഒരംഗമായിരുന്നു. [[കരികാല ചോഴൻ|കരികാലചോഴന്റെ]] സമകാലികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചേരരാജാവായിരുന്ന [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ]] സഹോദരൻ ആയിരുന്നു എന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. == രചനാകാലം == [[File:Puhar-ILango.jpg|thumb|ഇളങ്കോവടികളുടെ ശില്പം|214x214px]] ചേര രാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ സഹോദരനായ ഇളംകോവടികളാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ കർത്താവ് എന്നാണ് പ്രസിദ്ധി . എന്നാൽ ഒരേ പേരിലുള്ള പല കവികളും പ്രാചീന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട് . ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കണ്ണകി പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സിലോണിലെ രാജാവായ ഗജബാഹു സന്നിഹിതനായിരുന്നു എന്നുള്ളതിനെ  ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലം നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കിട്ടിയിട്ടുള്ള തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘം കൃതികൾക്കു ശേഷം ഏതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞേ ചിലപ്പതികാരവും മറ്റും ഉണ്ടാകാൻ വഴിയുള്ളു. എ.ഡി  അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടാണ് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ രചനാകാലമെന്ന് പൊതുവിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇളംകോ അടികൾ  ചിലപ്പതികാരം രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം അത് സി.ഇ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുമ്പാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല എന്നാണ്. ഈ വാദത്തിനു സഹായകമായി ചരിത്രകാരന്മാരായ സ്വാമിക്കണ്ണു പിള്ളയുടേയും പ്രൊഫ. വയ്യാപുരി പിള്ളയുടെയും സമാനങ്ങളായ നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുമുണ്ട്.<ref>സംഘകൃതികളുടെ കാലം, തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ, പ്രൊഫ. ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള</ref>‌. ഈ അനുമാനത്തിനാണ് ഇന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇടയിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ളത്. എന്തൊക്കെ ആണെങ്കിലും ചിലപ്പതികാരം കഥയ്ക്ക് വളരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നുള്ള വസ്തുത തീർച്ചയാണ്. ==കഥാസംഗ്രഹം== കാവേരിപ്പൂമ്പട്ടണത്തിലെ ധനികനായ മാനായ്ക്കൻ്റെ മകളായിരുന്നു കണ്ണകി. വിവാഹപ്രായമായപ്പോൾ അവളെ വർത്തക പ്രമാണിയായ മാസാത്തുവാൻ്റെ മകനായ കോവലനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. ജീവിതം മനോഹരമായി ഒഴുകുന്നതിനിടെ ആണ് ദുർവിധി അവരെ തേടിയെത്തിയത്. മാധവി എന്ന നർത്തകിയുമായി കോവലൻ അടുപ്പത്തിലാകുന്നു. തന്റെ സമ്പത്തു മുഴുവൻ അവൾക്കടിയറ വെച്ച് കോവലൻ ഒരുനാൾ തെരുവിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നു. തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോവലൻ കണ്ണകിയുടെ അടുത്ത് തിരികേ എത്തുന്നു. പതിവ്രതയായ കണ്ണകി അയാളെ സ്വീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ ജീവിതത്തിനു തുടക്കമിടുന്നു. കണ്ണകിയുടെ പവിഴം നിറച്ച ചിലമ്പുകൾ വിറ്റ് വ്യാപാരം തുടങ്ങാമെന്ന് കരുതി അവർ പാണ്ഡ്യ രാജധാനിയായ മധുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ആയിടക്കുതന്നെ പാണ്ഡ്യരാജ്ഞിയുടെ മുത്തുകൾ നിറച്ച ഒരു ചിലമ്പ് കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു മോഷണം പോയിരുന്നു. അതന്വേഷിച്ചു നടന്ന പട്ടാളക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കോവലൻ അകപ്പെട്ടു. കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പിൽ പവിഴങ്ങളാണെന്ന് കോവലന് തെളിയിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. രാജാവ് കോവലനെ മോഷണക്കുറ്റത്തിനു ഉടനടി വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. വിവരമറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധയായി രാജസദസ്സിൽ എത്തിയ കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് പിടിച്ചുവാങ്ങി അവിടെത്തന്നെ എറിഞ്ഞുടച്ചു. അതിൽനിന്ന് പുറത്തു ചാടിയ പവിഴങ്ങൾ കണ്ട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവും രാജ്ഞിയും പശ്ചാത്താപത്താൽ മരിച്ചു. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടൊന്നും കണ്ണകി അടങ്ങിയില്ല. തന്റെ ഒരു മുല പറിച്ച് മധുരാനഗരത്തിനു നേരെ എറിഞ്ഞ് അവൾ നഗരം വെന്തു പോകട്ടെ എന്നു ശപിച്ചു. അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശാപം സത്യമായി. തുടർന്ന് മധുരാനഗരം വിടുന്ന കണ്ണകി ചേരരാജധാനിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ എത്തി സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ കോവലൻ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് എത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് ചേരരാജാവായ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ആ നഗരത്തിൽ കണ്ണകിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കണ്ണകിക്കോട്ടം പണിയുന്ന കാര്യവും അതിനായി പ്രതിമ (വിഗ്രഹം) നിർമ്മിക്കാനുള്ള കൃഷ്ണശില ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. ==ചരിത്രപ്രസക്തി== ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവർക്ക് വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ പലതും ഈ കൃതി ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭൂപ്രദേശം (തമിഴകം) മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ചേര, ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു അവ മൂന്നും ഭരിച്ചിരുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നത് ചേര രാജ്യത്തിലായിരുന്നു. ചേര രാജ്യ തലസ്ഥാനം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയിരുന്നു. തമിഴ്‌നാടിന്റെ വടക്ക് ഭാഗങ്ങൾ ചോളരാജ്യത്തിലും; തലസ്ഥാനം: കാവേരി പൂമ്പട്ടണം (പൂംപുഹാർ), തെക്ക് ഭാഗങ്ങൾ പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു; തലസ്ഥാനം: മധുരാപുരി. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന കഥ സ്വാഭാവികമായും അക്കാലത്തെ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതി, സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക വിശേഷങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, മതവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. വഞ്ചികാണ്ഡം എന്ന അവസാന ഭാഗത്താണ് കേരളതീരം വർണ്ണനയ്ക്ക് വിഷയമാകുന്നത്. അക്കാലത്ത് വിവിധ മത വിശ്വാസികൾക്ക് സംഘർഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരുമായും ഇടകലർന്നു ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവായി ജൈനമതക്കാരനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കവി അങ്ങനെയല്ലാത്ത രാജാവിനെക്കൊണ്ട് കണ്ണകിയെ ജൈനരുടെ പത്തിനി (പത്മാവതീദേവി)എന്നു സങ്കൽപ്പിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയിക്കുന്നതിനെ ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ് എത്തുമ്പോൾ പറൈയൂർ (പറവൂർ) വാസിയായ ഒരു ചാക്കൈയ്യന്റെ (ചാക്കിയാർ - ചാക്യാർ?) ആടൽ കണ്ട് രസിക്കുന്നതായും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കാണുന്നു. യവനരുമായി നെടുംചേരലാതൻ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളേയും ഈ കാവ്യത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} . [2] മഹാ നാവികൻ എന്നതിൻറെ ചുരുക്കം&nbsp; .ചിലപ്പതികാരം മംഗല്യകഥ വരികൾ അർത്ഥമാക്കുന്നു "നാഗലോകങ്ങളിൽ മാത്രമുണ്ടമീ സുഖഭോഗ സമൃതികളിൽ കാർമേഘം കോരിചൊരിയും പോലെ കൈ തളരാതെയനെക കാലം ദാനങ്ങൾ ചെയ്‌തുവിളങ്ങിടുന്ന മാനായ്ക്കൻ തൻറെ കുല ദ്രുമത്തിൽ പൂകൊമ്പായി വന്നൊരു പെൺകൊടിക്ക് പന്ത്രണ്ടടുക്കുന്നു പ്രായമിപ്പോൾ "{{India-lit-stub}} {{commonscat|Silappatikaram}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ‎]] izmchcm5jd9j5yemw8bfm48tc3ppayr 0 9888 4615164 4602946 2026-04-25T09:33:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615164 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Secularism}} '''മതേതരത്വം''' എന്നത് പൊതുവിഷയങ്ങളിൽ മതത്തെ നിരാകരിക്കുന്ന ഒരു [[തത്വശാസ്ത്രം|തത്വശാസ്ത്രമാണ്]]. മതേതരത്വം എന്നർഥം വരുന്ന ഇംഗ്ലീഷിലെ secularism എന്ന പദം ലത്തീനിലെ saeculum -സിക്യുലം- എന്ന പദത്തിൽ നിന്ന് നിഷ്പന്നമായതാണ്. == നിർവചനം == മതേതരത്വം കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്ന സങ്കീർണവും വിവിധോദേശ്യപരവുമായ നിലപാടുകളെ ലളിതമായ ഒരു നിർവചനത്തിലോ ചുരുങ്ങിയ ചില വാക്കുകളിലോ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുക ശ്രമകരമാണ്. പൂർവകാല മതേതരത്വവും ആധുനിക മതേതരത്വവും തമ്മിൽ രീതികളിലും നിലപാടുകളിലും ചില സാമ്യതകൾ ദർശിക്കാവുന്നതാണെങ്കിലും ഇന്നറിയപ്പെടുന്ന മതേതരത്വം മുഖ്യമായും ആധുനിക പടിഞ്ഞാറിന്റെ തൊട്ടിലിൽ പിറന്നതും പിന്നീട് പല സമൂഹങ്ങളിലുമായി വളർന്ന് വികസിച്ചതുമാണ്<ref>Louay M Shafi; Secualrism</ref>. * മനുഷ്യന്റെ യുക്തിയിലും ഭാഷയിലും മതവും അതിഭൗതിക ശാസ്ത്രവും ചെലുത്തുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോചനം എന്ന നിലയിലാണ് ആദ്യം മതേതരത്വം നിർവചിക്കപ്പെട്ടത്. “സാംസ്കരികോദ്ഗ്രഥനത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളെ മതം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് തടയുക എന്നതാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം” <ref>ഹാർവി കോക്സ്: സെക്യലർ സിറ്റി: ഉദ്ധരണം ഫാൻ പേർസൻ</ref> * “സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ തലത്തിലുമുള്ള ചപലമായ അംഗത്വം അത് നീക്കി കളയുന്നു. അത് പൂർണ വളർച്ചയെത്തലും ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കലുമാണ്. അംതപരവും ആത്മീയ ശാഷ്ത്രപരവുമായ താങ്ങ് നീക്കം ചെയ്യുകയും മനുഷ്യനെ സ്വന്തം കാലിൽ നിർത്തുകയുമാണ് അത് ചെയ്യുന്നത്” <ref>ഹാർവി കോക്സ്: സെക്യലർ സിറ്റി: പേജ് 123‍</ref> * “പ്രകൃതിയെ മതകീയ അധിസ്വനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കലാണത്” [[മാക്സ് വെമ്പർ]] എന്ന [[ജർമൻ]] [[സാമൂഹിക ശാസ്ത്രം|സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞൻ]] പറയുന്നു അതിന്ദ്രീയ ആശയത്തെ പ്രായോഗിക പരിജ്ഞാനത്തിൽ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും ധാർമികവും അസ്തിത്വസംബന്ധിയുമായ അറിവുകൾക്കാധാരമായി പരിഗണിക്കുന്നതിനെതിരെ മതേതര ചിന്തകന്മാർ നിരന്തരം സമരം നടത്തി. ഭരണകൂടം ഏതെങ്കിലും മതവിശ്വാസത്തെയോ പ്രത്യേക മതമൂല്യങ്ങളെയോ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയോ ഭരണസ്വാതന്ത്ര്യം ഉപയോഗിച്ച് മതങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല എന്ന മുഖ്യലക്ഷ്യത്തോടെയുള്ള ഒരു കൂട്ടം ആശയങ്ങളെയും മൂല്യങ്ങളെയുമാണ് മതേതരത്വം എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് ലുഅയ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. <ref>Louay M Shafi; Secualrism</ref> == വിഭാഗങ്ങൾ == മതേതര വിശ്വാസികളെ ഇന്ന് പൊതുവായി മൂന്നായി തരം തിരിക്കാം. * ദൈവാസ്തിത്വത്തെ നിഷേധിക്കുന്നവർ<br />മതത്തോട് തീരെ അനുകമ്പയില്ലാത്ത ഫ്രഞ്ച് ബുദ്ധിജീവികളാണിക്കാര്യത്തിൽ മുൻപന്തിയിൽ. [[ഫ്രീഡ്രിക്ക് നീച്ച|നീഷെ]] പറയുന്നു. “ആധുനിക തത്ത്വശാസ്ത്രം വിജ്ഞാനപ്രദമായ സന്ദേഹവാദമെന്ന നിലക്ക് പ്രത്യക്ഷമായും പരോക്ഷ്മായും ക്രൈസ്തവ വിരുദ്ധമാണ്”<ref>Friedrich Nietzche; Beyond Good and Evil</ref> * ദൈവ വിശ്വാസികളെങ്കിലും മനുഷ്യന്റ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ ദൈവത്തിന് യാതൊരു അധികാരവുമില്ലെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവർ<br />"പൗരനേയും മതാനുയായികളെയും വേർതിരിക്കലാണ് രാഷ്ട്രീയ മോചനം" <ref>Marks; The Jewish Question</ref> * എല്ലാ മതവിശ്വാസങ്ങൾക്കും തുല്യ പ്രാധാന്യവും ബഹുമാനവും നൽകുന്ന മൂന്നാമതൊരു വിഭാഗം<br /> [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ മതേതരത്വം]] ഈ മൂന്നാം ഗണത്തിൽ പെടുന്നു എന്നാണ് അവകാശപ്പെടുന്നത്. == ഗുണങ്ങൾ == * ഈ രാഷ്ട്രീയ ദർശനം സമത്വവും മന:സാക്ഷിയുടെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും സ്വാതന്ത്ര്യവും നിയമത്തിന്റെ ഔന്നിത്യവും ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. * രാഷ്ട്ര സംവിധാന വഴി ഭരണതലത്തിലുള്ളവർ അവരുടെ സങ്കുചിത വീക്ഷണങ്ങൾ മറ്റ് സമൂഹങ്ങളിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതും, മത ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സ്പർധ വളർത്തുന്നതും തടഞ്ഞു. == അവലംബം == <div class="references-small"><references/></div> == മറ്റ് ലിങ്കുകൾ == * [http://www.au.org Americans United for Separation of Church and State] * [http://www.leicestersecularsociety.org.uk Leicester Secular Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515223239/http://www.leicestersecularsociety.org.uk/ |date=2008-05-15 }} * [http://www.secularism.org.uk/ National Secular Society (UK)] * [http://www.ffrf.org Freedom from Religion Foundation] * [http://www.theinfidels.org/ TheInfidels.org Site and Forum] * [http://www.freethinker.co.uk The Freethinker - Secular Humanist Monthly, since 1881] * [http://www.infidels.org Atheism, Agnosticism, Naturalism, Skepticism and Secularism] * [http://atheism.about.com/library/FAQs/religion/blrel_sec.htm?terms=go Secularism 101: Religion, Society, and Politics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615205347/http://atheism.about.com/library/FAQs/religion/blrel_sec.htm?terms=go |date=2009-06-15 }} * [http://www.secularsites.freeuk.com SecularSites] * [http://www.trincoll.edu/secularisminstitute/ Institute for the Study of Secularism in Society and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416182810/http://www.trincoll.edu/secularisminstitute/ |date=2009-04-16 }} [[വർഗ്ഗം:മതം]] n7mys3o9pgbcufmeh09x3l7ve3qznd1 0 12817 4615038 4567508 2026-04-25T02:18:42Z ADEEN ASOK 50433 4615038 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Breadfruit}} {{Taxobox | color = lightgreen | name = കടപ്ലാവ് | image = Artocarpus altilis (fruit).jpg | image_width = 240px | image_caption = ശീമച്ചക്ക (കടച്ചക്ക) Breadfruit | regnum = [[Plant]]ae | phylum = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Moraceae]] | genus = ''[[Artocarpus]]'' | species = ''A. altilis'' | binomial = ''Artocarpus altilis'' | binomial_authority = ([[Sydney C. Parkinson|Parkinson]]) [[Francis Raymond Fosberg|Fosberg]] |synonyms = {{hidden begin}} * Artocarpus altilis var. non-seminiferus (Duss) Fournet * Artocarpus altilis var. seminiferus (Duss) Fournet * Artocarpus communis J.R.Forst. & G.Forst. * Artocarpus incisifolius Stokes [Illegitimate] * Artocarpus incisus (Thunb.) L.f. * Artocarpus incisus var. non-seminiferus Duss * Artocarpus incisus var. seminiferus Duss * Artocarpus laevis Hassk. * Artocarpus papuanus Diels [Illegitimate] * Artocarpus rima Blanco * Radermachia incisa Thunb. [Unplaced] * Saccus laevis Kuntze * Sitodium altile Parkinson ex F.A.Zorn {{Hidden end}} }} [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലും]] [[ശാന്തസമുദ്രം|പസഫിക് സമുദ്രത്തിലെ]] ദ്വീപുകളിലും സർവ്വസാധാരണമായി കാണപ്പെടുന്ന വൃക്ഷമാണ് '''ശീമപ്ലാവ്''' - '''കടപ്ലാവ്''' - '''ബ്രെഡ്ഫ്രൂട്ട്''' ({{lang-en|Breadfruit}}) {{ശാനാ|ആർട്ടോകാർപ്പസ് അൽടിലിസ്, {{Lang-en|Artocarpus altilis}}}}. ഇതിന്റെ ഫലം ശീമച്ചക്ക, കടച്ചക്ക, ദ്വീപുച്ചക്ക എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലമാണ് ഇത്. വിറ്റാമിൻ സി, വിറ്റാമിൻ ബി ജീവകങ്ങൾ, പ്രൊവിറ്റാമിൻ എ കരോട്ടിനൊയഡ്സ്, കാൽസ്യം, മഗ്‌നേഷ്യം, ഫോസ്ഫറസ്, പ്രോട്ടീൻ തുടങ്ങിയ പോഷകങ്ങൾ ഇതിൽ കാണപ്പെടുന്നു. [[രക്താതിമർദ്ദം]] ചെറുക്കാൻ ഇത് ഫലപ്രദമാണ്. എന്നാൽ രക്തസമ്മർദം കുറഞ്ഞവർ ഇത് അമിതമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് അത്ര ഗുണകരമല്ല. ശീമപ്ലാവിന്റെ ഇലകൾ വലിപ്പമേറിയതും കട്ടികൂടിയതുമാണ്‌. ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും പാൽ നിറത്തിലുള്ള കറ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. വിവിധ തരത്തിലുള്ള വിഭവങ്ങൾ‌ ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് കേരളത്തിൽ ശീമച്ചക്ക ഉപയോഗിക്കുന്നു. == പേരിനു പിന്നിൽ == ഇതിന്റെ ഉദ്ഭവം ശാന്തസമുദ്രദ്വീപുകളിലാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="deshabhimani-ക" /> വിദേശത്ത് നിന്ന് വന്ന വൃക്ഷം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ്‌{{തെളിവ്}} ഇതിനെ മലയാളത്തിൽ ശീമപ്ലാവ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ശീമ എന്നാൽ അതിര് എന്നാണർത്ഥം. കടൽ വഴി വന്ന ചക്ക എന്നർത്ഥത്തിൽ{{തെളിവ്}} കടൽചക്ക എന്നും അത് ലോപിച്ച് കടച്ചക്ക എന്നും മലയാളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ബിലാത്തിപ്ലാവ് എന്നപേരും ഇതേ അർത്ഥത്തിൽ വിദേശപ്ലാവ് എന്നു തന്നെയാണ്.{{തെളിവ്}} == പ്രത്യേകതകൾ == പതിമൂന്ന് മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്ന കടപ്ലാവ് ഒരു നാട്ടുമരമാണ്. ശീമപ്ലാവ്, ബിലാത്തി പ്ലാവ് എന്നിങ്ങനെയും ഈ വൃക്ഷത്തിന് പേരുണ്ട്. ഇലകൾക്ക് പരമാവധി 55 സെന്റിമീറ്റർ വരെ നീളവും 35 സെന്റിമീറ്റർ വരെ വീതിയും ഉണ്ടാകും. കടും പച്ചനിറത്തിലുള്ള ഇലയുടെ ഇരുവശവും വാലുപോലെ പലതായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കടപ്ലാവ് വർഷത്തിൽ രണ്ട് തവണ പൂക്കും. ഇതിന്റെ തടിയ്ക്ക് കാതലില്ല. ശാഖകൾ ബലമില്ലാത്തതും പെട്ടെന്ന് ഒടിഞ്ഞ് പോകുന്നവയുമാണ്. ഇലയിലും തണ്ടിലുമെല്ല്ലാം വെളുത്ത കറയുണ്ട്. [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാപ്രദേശങ്ങളിലാണ്]] ഇവ സമൃദ്ധമായി വളരുന്നത്. ഇതിന്റെ കായയിൽ അന്നജമാണ് പ്രധാനഘടകം. വിറ്റാമിൻ A-യും C-യും ഉള്ളതിനൊപ്പം മറ്റു ഘടകങ്ങൾ ഇങ്ങനെയാണ്.<ref name="deshabhimani-ക" /> {| class="wikitable" align="center" ! ഘടകം !! ശതമാനം<ref name="deshabhimani-ക" /> |- | അന്നജം || align="right" | 28.00 % |- | മാംസ്യം || align="right" | 1.50 % |- | ധാതുലവണങ്ങൾ || align="right" | 0.90 % |- | കാത്സ്യം || align="right" | 0.04 % |- | ഫോസ്ഫറസ് || align="right" | 0.03 % |- | ഇരുമ്പ് || align="right" | 0.50 % |} == വംശവർദ്ധന == വന്യമായ ഇനങ്ങളിൽ കായ്ക്കുള്ളിൽ വിത്ത് ലഭ്യമാണ്. എന്നാൽ കൃഷിക്കായി വളർത്തുന്ന ഇനങ്ങളിൽ വിത്ത് ഉണ്ടാകാറില്ല. അതിനാൽ മറ്റ് പ്രത്യുല്പാദന മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ സസ്യം പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇതിന്റെ വേര് മുറിച്ച് കിളിർപ്പിച്ചും ചെറു ശിഖരങ്ങളിൽ പതിവച്ചും വംശവർദ്ധന നടത്താവുന്നതാണ്‌. മരത്തിന്റെ സമീപത്തുള്ള ചെറിയ വേരുകൾ മുറിച്ച് [[മണൽ]], മണ്ണ്, ചാണകപ്പൊടി ങ്കലർത്തിയ മിശ്രിതങ്ങളിൽ വച്ച് ക്രമമായും മിതമായും നനച്ച് പുതിയ തൈകൾ കിളീർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്‌.<ref name="deshabhimani-ക">{{Cite news|url=http://www.deshabhimani.com/news-agriculture-all-latest_news-459879.html|title=കടച്ചക്കത്തൈകൾ വേരുകൾവഴി|author=|publisher=ദേശാഭിമാനി|date=2015-04-24|accessdate=2015-04-24|archivedate=2015-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424105935/http://www.deshabhimani.com/news-agriculture-all-latest_news-459879.html|9=|url-status=live}}</ref> ഒരു മീറ്റർ നീളത്തിലും വീതിയിലും ആഴത്തിലുമുള്ള കുഴികളിൽ മണ്ണ്, ചാണകപ്പൊടി എന്നിവ കലർത്തി നീരച്ചതിലാണ്‌ ശീമപ്ലാവിന്റെ തൈകൾ നടുന്നത്. തൈകൾ നട്ട് മൂന്ന് നാല്‌ വർഷമാകുന്നതോടേ കായ്ച്ചുതുടങ്ങും. ഒരുവർഷത്തിൽ [[മാർച്ച്]] - [[ഏപ്രിൽ]], [[സെപ്റ്റംബർ]] - [[ഒക്ടോബർ]] എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് സീസണുകളിലായാണ്‌ വിളവ് ലഭിക്കുന്നത്<ref>കർഷകശ്രീ മാസിക. ഒക്ടോബർ 2009. പുറം 58.</ref>. [[ആഞ്ഞിലി]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളിൽ ശീമപ്ലാവ് ബഡ് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ബഡിംഗ് മുലം ഉണ്ടാവുന്ന മരങ്ങൾ ഒന്ന് രണ്ട് വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കായ്ക്കുവാൻ തുടങ്ങും. {{-}} == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> File:Breadfruit-kadachakka.jpg| ബിലാത്തിച്ചക്ക പ്രമാണം:Breadfruit - കടപ്ലാവ്-2.JPG|കടച്ചക്കകൾ പ്രമാണം:Breadfruit - കടപ്ലാവ്.jpg|കടപ്ലാവ് പ്രമാണം:Breadfruit - കടച്ചക്ക.JPG|കടച്ചക്ക തൈ പ്രമാണം:Breadfruit - കടപ്ലാവ്-1.JPG|കടച്ചക്ക നെടുകെ മുറിച്ചത് പ്രമാണം:ARS breadfruit49.jpg| ശീമച്ചക്ക, നെടുകേയും കുറുകേയും ഉള്ള ഛേദങ്ങൾ പ്രമാണം:BreadFruit.JPG|ശീമച്ചക്ക പ്രമാണം:ശീമപ്ലാവ്.JPG|ശീമച്ചക്കകൾ പ്രമാണം:ശീമപ്ലാവ്1.JPG|ശീമപ്ലാവ് പ്രമാണം:ശീമചക്കകൾ.jpg|ശീമച്ചക്കകൾ. പ്രമാണം:Breadfruit - കടച്ചക്ക 06.JPG|ബഡ്ഡിംഗ് വഴി പുതിയ തൈകൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു. </gallery> == അവലംബം == <references /> {{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}} [[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആർട്ടോകാർപ്പസ്]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മുഖ്യാഹാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മാലിദ്വീപിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ജമൈക്കയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] {{plant-stub}} o4yznzyxob1j5kujh8i84l5yxkb6wj9 0 13937 4615118 3764178 2026-04-25T08:23:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615118 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Macaw}} {{for|ചൈനയിലെ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ചറിയാൻ|മകൗ}} {{Taxobox | color = pink | name = മക്കൗ | image = Macaw-jpatokal.jpg | image_caption = [[Blue-and-gold Macaw]] | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Psittaciformes]] | familia = [[true parrots|Psittacidae]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = '''''Ara'''''<br /> '''''Anodorhynchus'''''<br /> '''''Cyanopsitta'''''<br /> '''''Primolius'''''<br /> '''''Orthopsittaca''''' <br /> '''''Diopsittaca''''' }} അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന സപ്തവർണക്കിളിയാണ്‌ '''മക്കൗ'''(Macaw). [[തത്ത|തത്തക്കുടുംബത്തിൽ]] പെട്ട ഇതിനാണ്‌ തത്തകളിൽ വച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ നീളമുള്ളത്. പെറുവിൽ [[ആമസോൺ നദി|ആമസോൺ നദിയുടെ]] പോഷക നദിയായ തംബോപാറ്റ(Tambopata) യുടെ കരകളിലാണ്‌ ഇത് കൂട്ടം കൂട്ടമായി താമസിക്കുന്നത്. [[മഴക്കാട്|മഴക്കാടുകളും]] പുൽമൈതാനങ്ങളും ഇവയുടെ മറ്റ് ഇഷ്ട വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്‌. == ശരീര ഘടന == ഏഴ് നിറങ്ങളുടെ സമ്മേളനം കൊണ്ട് അതിമനോഹരമാണ്‌ മക്കൗവിന്റെ ശരീരം.അതുകൊണ്ട് തന്നെ 'ചിറകുള്ള മഴവില്ല്' എന്നാണ്‌ മക്കൗ അറിയപ്പെടുന്നത്. മക്കൗവിന്റെ തല മുതൽ വാലുവരെ 3 അടിയാണ്‌ നീളം. ചിറകുവിരിച്ചാൽ പുറത്തോടു പുറം 2.5 അടി നീളം ഉണ്ട്. ഭാരം ഏകദേശം 1.5 കിലോ വരും. മറ്റു തത്തകളെപ്പോലെ നാല്‌ വിരലുകളാണ്‌ മക്കൗവിനുള്ളത്.ഓരോ കാലിലും നാലെണ്ണം രണ്ടെണ്ണം മുൻപോട്ടും രണ്ടെണ്ണം പുറകോട്ടും. == ഭക്ഷണം == മറ്റുപക്ഷികളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ പ്രത്യേകതയുള്ളതാണ്‌ മക്കൗവിന്റെ ഭക്ഷണ രീതി. പുഴയോരത്തെ നെയ്മണ്ണും പഴങ്ങളുമാണ്‌ ഇവയുടെ പ്രധാന ആഹാരം.പഴത്തിന്റെ മാംസള ഭാഗത്തേക്കാൾ മക്കൗവിനിഷ്ടം അതിന്റെ [[വിത്ത്|വിത്താണ്]]. പഴം കൈയ്യിൽ കിട്ടിയാൽ ഉടനെ അത് കറക്കിനോക്കുന്നത് മക്കൗവിന്റെ ഒരു ശീലമാണ്‌. പഴത്തിന്റെ ആകൃതിയും പഴത്തിനുള്ളിൽ വിത്തിന്റെ സ്ഥാനവും മറ്റും അറിയാനാണ്‌ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. മക്കൗവിന്‌ ഏറെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവയാണ്‌ കാപ്പക്സ്, കോറൽ [[ബീൻസ്]], കാട്ട് [[റബ്ബർ]] തുടങ്ങിയവയുടെ കായ്കൾ. മക്കൗവിന്റെ ഭക്ഷണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ്‌ പുഴയോരത്തെ നെയ് മണ്ണ്‌. മക്കൗ ഇങ്ങനെ മണ്ണ് തിന്നുന്നതിന്‌ ശാസ്ത്രജ്ഞ്ന്മാറ് പല കാരണങ്ങളും പറയുന്നുണ്ട്. #മക്കൗ കാട്ടിൽ നിന്ന് കഴിക്കുന്ന പല വിഷക്കായ്കളുടെയും വിഷം ഇല്ലാതാക്കാൻ ഈ നെയ് മണ്ണിന്‌ കഴിവുണ്ട് #സസ്യഭക്ഷണം മാത്രം കഴിക്കുന്ന മക്കൗവുകൾക്ക് അവയിൽ നിന്ന് കിട്ടാത പല ധാതുക്കളും മറ്റ് പോഷകങ്ങളും ഈ നെയ് മണ്ണിൽ നിന്ന് ലഭിക്കും. മക്കൗവുകളുടെ ഈ മണ്ണുതീറ്റയെ കുറിച്ച് പഠനം നടത്തിയ ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ ചാൾസ് മുൻ(Munn). അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[ഓഗസ്റ്റ്]], [[സെപ്റ്റംബർ]] മാസങ്ങളിലാണ്‌ ഇവ കൂടുതൽ ചെളി തിന്നുന്നത്.ഭക്ഷണ ദൗർലഭ്യം മൂലം കണ്ണിൽ കിട്ടിയതെല്ലാം തിന്നെണ്ടി വരുന്ന മാസങ്ങളാണിത്. അതിനാൽ വിഷക്കായകൾ കൊണ്ടുള്ള പാർശ്വ ഫലങ്ങൾ ഒഴിവാക്കനായിരിക്കാം കൂടുതൽ ചെളി തിന്നുന്നത്. == പ്രജനനം == മറ്റുകാര്യങ്ങൾ പോലെതന്നെ പ്രജനനത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും മക്കൗ പ്രത്യേകതകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. മനുഷ്യർക്കോ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾക്കോ എത്തിപ്പെടാനാവാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലാണ്‌ ഇവ കൂടുവയ്ക്കുന്നതും മുട്ടയിടുന്നതുമെല്ലാം. നൂറു മക്കൗ ജോഡികൾ ഇണചേർന്നാൽ 10-20 എണ്ണമേ മുട്ടയിടൂ. അതും വർഷത്തിലൊരു തവണ മാത്രം. ഇതിൽ തന്നെ ആരോഗ്യത്തോടെ വലുതായി വരുന്നവയുടെ എണ്ണം 6 മുതൽ 14 വരെ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. മക്കൗവുകളുടെ എണ്ണം ഇത്രയും കുറഞ്ഞിരിക്കാൻ ഇതും ഒരു കാരണമാണ്‌. ആമസോൺ കാടുകളിലെ ഒരു ചതുരശ്ര മൈൽ പരതിയാൽ മൂന്നോ നാലോ മക്കൗ കൂടുകൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞേക്കും.പക്ഷേ അവ വളരെ ഉയരത്തിൽ ആർക്കും എത്താൻ കഴിയാത്ത സ്ഥലത്തായിരിക്കും. മക്കാവുകളുടെ സൗന്ദര്യവും ഓമനത്തവും അവയെ വീട്ടിൽ വളർത്താൻ എല്ലാവരെയും പ്രേരിപ്പിക്കും പക്ഷേ മക്കൗവുകളുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവയ്തിനാൽ എല്ലാവരും ഇപ്പോൾ സങ്കരയിനം മക്കൗവുകളെയാണ്‌ വളർന്നത്.സങ്കരയിനം മക്കൗവുകൾ മറ്റു മക്കൗവുകളിൽ നിന്ന് നിറത്തിലും ജനിതക ഘടനയിലും മാത്രമാണ്‌ വത്യാസം കാണിക്കുന്നത്. == മറ്റ് പ്രത്യേകതകൾ == വളരെ ബുദ്ധിസാമർത്ഥ്യം ഉള്ള പക്ഷികളാണ്‌ മക്കൗവുകൾ. കുരങ്ങുകളിൽ [[ചിമ്പാൻസി|ചിമ്പാൻസിക്കുള്ള]] സ്ഥാനമാണ്‌ പക്ഷികളിൽ മക്കൗവിനുള്ളത്. ബുദ്ധി മാത്രമല്ല മക്കൗവിന്‌ നല്ല ആയുർ ദൈർഘ്യവുമുണ്ട്. മക്കൗവുകൾ 100 വർഷം വരെ ജീവിച്ചീരിക്കും എന്നാണ്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ മക്കൗവിന്റെ ശരാശരി ആയുസ് 50 വര്ഷ‍മാണ്‌. ശക്തിയുള്ള ചുണ്ടുകളും കഴുകന്മാരെ പോലും ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കാൻ മാത്രം ശൗര്യവും ഉള്ളവയാണ്‌ മക്കൗവുകൾ. വളരെ ദൂരത്തിൽ പോലും ഇവയുടെ കരച്ചിലുകൾ കേൾക്കാൻ സാധിക്കും. ഒച്ചയുണ്ടാക്കാനും പോരടിക്കാനും ഉള്ള ഇവയുടെ കഴിവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ഇവയെ വീട്ടിൽ വളർത്താനുള്ള കാരണങ്ങളാണ്‌. == ചിത്രശാല == <gallery caption="മക്കൌ തത്തകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ" widths="150px" heights="120px" perrow="4" align="center">> Image:Macaws, Jurong BirdPark 2.JPG Image:Blue-and-yellow Macaw, Ara ararauna, JBP, Nov 06.jpg Image:Scarlet Macaw.jpg|[[സ്കാർലെറ്റ് മക്കൌ]] പക്ഷികൾ Image:Golden-collared Macaw 041.jpg|[[Golden-collared Macaw]] </gallery> == മറ്റ് ലിങ്കുകൾ == * [http://www.araproject.nl/ Araproject] * [http://dmoz.org/Recreation/Pets/Birds/Species/Parrots/Macaws/ Open Directory:Recreation:Pets:Birds:Species:Parrots:Macaws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625042604/http://dmoz.org/Recreation/Pets/Birds/Species/Parrots/Macaws/ |date=2006-06-25 }} * [http://www.parrotscience.com ParrotScience - parrot information site] * [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-macaw.html San Diego Zoo Animal Bytes: Macaw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130125711/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-macaw.html |date=2012-11-30 }} [[വർഗ്ഗം:തത്തകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മക്കൗ]] [[et:Aara#Aara laiemas mõttes]] [[nl:Ara (vogel)]] p2u7v4clk9tx91ey77d3xj9z3ncjzmb 0 14495 4615022 4022443 2026-04-24T21:49:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615022 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dove}} {{Taxobox | color = pink | name = പ്രാവ് | image = Rock dove - natures pics.jpg | image_width = 250px | image_caption = Feral [[Rock Pigeon|Domestic Pigeon]] (''Columba livia domestica'') in flight | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Columbiformes]] | familia = '''Columbidae''' | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = ''see article text'' }} പറക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പക്ഷിയാണ് '''പ്രാവ്'''. 300-ഓളം ജാതി പ്രാവുകൾ പ്രകൃതിയിൽ ഉണ്ട്. അല്പം തടിച്ച ശരീരവും കുറുകിയ കഴുത്തും ചെറിയ, മെലിഞ്ഞ കാലുകളും അല്പം തടിച്ച ചുണ്ടുകളും ആണ് പ്രാവുകൾക്ക്. ഇവയുടെ കൂടുകൾ സാധാരണമായി അലങ്കോലം ആയിരിക്കും. കമ്പുകൾ കൊണ്ടാണ് കൂടു നിർമ്മിക്കുക. രണ്ട് വെളുത്ത [[മുട്ട|മുട്ടകൾ]] ആൺകിളിയും പെൺകിളിയും മാറിമാറി അടയിരിക്കുന്നു. മുട്ട വരിഞ്ഞ് കുഞ്ഞ് പൂർണ്ണമായും പുറത്തായ ഉടൻ മുട്ടത്തോട് പ്രാവ് കൂട്ടിൽ നിന്നും മാറ്റും. വിത്തുകൾ, [[ഫലം|പഴങ്ങൾ]]‍, മറ്റ് മൃദുവായ [[സസ്യം|സസ്യാഹാരങ്ങൾ]] എന്നിവയാണ് ആഹാരം. പ്രാവുകൾ ലോകമെമ്പാടും ഉണ്ട്. [[ഇന്തോമലയ]], [[ആസ്ത്രലേഷ്യ]] ജൈവ വ്യവസ്ഥകളിലാണ് പ്രാവുകൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉള്ളത്. [[മനുഷ്യർ]] പ്രാവുകളെ ഇണക്കി വളർത്താറുണ്ട്. 3000 രൂപ മുതൽ 25000 രൂപ വരെ വിലയുള്ള പൗട്ടെർ പ്രാവുകളും ഏതാണ്ട് 11000 രൂപ വരെ വിലയുള്ള കോഴിയോളം വലിപ്പവും കാഴ്ച്ചയിൽ ഏതാണ്ട് കോഴിയെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നതുമായ കിംഗ്‌ പ്രാവുകളും കേരള വിപണിയിലും ലഭ്യമാണ് == പാൽ == പാൽ ചുരത്താൻ കഴിവുള്ളവയാണ് പ്രാവുകൾ. പ്രാവിൻ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ആഹാരമായി ആൺപ്രാവും പെൺപ്രാവും ''ധാന്യപ്പാൽ'' (ക്രോപ് മിൽക്ക്) എന്ന പോഷകാഹാര സമൃദ്ധമായ പദാർത്ഥം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. ആൺ-പെൺ പക്ഷികളുടെ തൊണ്ടയിലെ ഒരു ഗ്രന്ഥി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന കൊഴുത്ത ഒരു ദ്രാവകമാണ് പ്രാവിന്റെ പാൽ.<ref name="mathrubhumi-ക">{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/agriculture/story-500260.html|title=പാൽ ചുരത്തുന്ന പ്രാവുകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി|date=16 നവംബർ 2014|author=ഡോ.എം.ഗംഗാധരൻ നായർ|accessdate=20 നവംബർ 2014|archivedate=2014-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141120075405/http://www.mathrubhumi.com/agriculture/story-500260.html|9=|url-status=dead}}</ref> == ഇതും കാണുക == [[മാടപ്രാവ്]] == ചിത്രശാല == <gallery widths="110" px="" heights="110" perrow="4"> Image: പ്രാവുകൾ.JPG|കുവെറ്റിലെ ഒരു പ്രാവിൻ കൂട്ടം Image:Pigeons_in_Kuwait_City_(2007).jpg|കുവെറ്റിലെ ഒരു പ്രാവിൻ കൂട്ടം Image:Dove_couple.JPG|ഇണപ്രാവുകൾ Image:Dove_mother.JPG|അടയിരിക്കുന്ന പെൺപ്രാവ് Image:Dove_eggs.JPG|പ്രാവിൻ മുട്ടകൾ Image:Pigeon_baby.JPG|പ്രാവിൻ മുട്ടവിരിഞ്ഞയുടനെ. ചിത്രം:Young_pigeon.JPG ചിത്രം:Pigeons_with baby.JPG ചിത്രം:Dove_brothers.JPG ചിത്രം:Dove_mother children.JPG ചിത്രം:അമ്പലപ്രാവ്.JPG പ്രമാണം:പ്രാവിൻകൂട്.JPG|പ്രാവിൻകൂട് ചിത്രം:Pigeon Side View.jpg File:വെള്ളപ്രാവ്.JPG|വെള്ളപ്രാവ് File:കാടപ്രാവ്.JPG|കാടപ്രാവ് File:പ്രാവിൻ കുഞ്ഞ്.JPG|പ്രാവിൻ കുഞ്ഞ് </gallery> == പുറം കണ്ണികൾ == {{commons|Dove}} * [http://www.internationaldovesociety.com/ International Dove Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108223109/http://www.internationaldovesociety.com/ |date=2012-11-08 }} * [http://www.doveline.com/ The American Dove Association] * [http://www.canadiandoveassociation.org/ Canadian Dove Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108115635/http://www.canadiandoveassociation.org/ |date=2007-01-08 }} * [http://www.columbidae.org.uk columbidae.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906001345/http://www.columbidae.org.uk/ |date=2015-09-06 }} - an online resource for the conservation of pigeons and doves * [http://birds.peachyga.com/dove.html Dove Pictures and Links] * [http://www.dovepage.com/species/domestic/Ringneck/ringneckdove.html The Dove Page]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''The Place on the Internet for Doves'' * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=71 Dove videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230201237/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=71 |date=2008-12-30 }} on the Internet Bird Collection == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} {{bird-stub}} [[Category:പക്ഷികൾ - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ]] [[Category:പക്ഷികൾ]] a0c0ioy2rl6n5xi0vy1zd256fg2x06s 0 14936 4614949 4524058 2026-04-24T12:17:59Z Vishkailas 214655 small important info added 4614949 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Indian Mackerel}} {{Taxobox | name = അയല | status = NE | status_system = iucn | image = Rakan_u0.gif | image_width = 240px | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Perciformes]] | familia = [[Scombridae]] | tribus = ''Scombrini'' | genus = ''[[Rastrelliger]]'' | species = '''''R. kanagurta''''' | binomial = ''Rastrelliger kanagurta'' | binomial_authority = ([[Georges Cuvier|Cuvier]], 1816) }} ഇന്ത്യൻ, പസഫിക് സമുദ്രങ്ങളിലെ ഉഷ്ണമേഖലയിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഭക്ഷ്യയോഗ്യവും പോഷക സമൃദ്ധവുമായ ഒരു മത്സ്യമാണ് '''അയല'''. ഒരു സൂപ്പർ ഫുഡ്‌ എന്ന്‌ പറയാവുന്ന ഈ മത്സ്യം പ്രോട്ടീൻ, ഓമെഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ്, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവയാൽ സമൃദ്ധമാണ്. ഏഷ്യയിലെ പ്രത്യേകിച്ചും തെക്ക്-കിഴക്കനേഷ്യയിലെ ജനങ്ങളുടെ മീൻ വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. കേരളതീരങ്ങളിലും സുലഭമായതിനാൽ മലയാളി തീൻമേശയിലെ ഒരിനമാണ് അയല. ഇംഗ്ലീഷിൽ Indian Mackerel എന്നറിയപ്പെടുന്നു. Mackerel എന്നറിയപ്പെടുന്ന അയലയുടെ വകഭേദങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ പലഭാഗത്തുമുണ്ടു്<ref name="fishbase">{{FishBase| genus = Rastrelliger | species = Kanagurta | year = 2009 | month = September}}</ref>. പ്രായപൂർത്തിയായ അയലക്ക് 25 സെ.മി. നീളമുണ്ടാകും. അപൂർവ്വമായി 35 സെ.മി. നീളം വരെ കാണാറുണ്ടു്. [[Image:Rastrelliger kanagurta by OpenCage.jpg|thumb|240px|right|ജീവനുള്ള നീന്തുന്ന അയിലകൾ]] [[File:The Indian mackerel (Rastrelliger kanagurta) at Thalassry.jpg|thumb|മാർക്കറ്റിൽ വിൽപനയ്ക്ക് വച്ച അയലകൾ]] ==പോഷകങ്ങൾ== മത്സ്യങ്ങൾ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇവയിൽ ധാരാളം പ്രോടീൻ അഥവാ മാംസ്യം, വിറ്റാമിൻ, ധാതുക്കൾ, ഒമെഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇവ ആരോഗ്യത്തിന് ഏറെ ഗുണം ചെയ്യുന്നു. ഇവയിൽ ഊർജം, പൂരിത കൊഴുപ്പ് എന്നിവ കുറവാണ്. 100 ഗ്രാം അയലയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. പ്രോടീൻ/മാംസ്യം - 23 grams കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് - 9 grams പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3 grams സോഡിയം - 95 mg കാൽസ്യം - 26 mg അയൺ (ഇരുമ്പ്)- 1 mg മഗ്‌നീഷ്യം - 76 mg പൊട്ടാസ്യം - 459 mg സെലിനിയം - 44.1µg വിറ്റാമിൻ ഡി - 10 micrograms വിറ്റാമിൻ ബി 12 - 8.71 micrograms. ==അവലംബം== {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{cookbook|Maculatus}} {{commonscat}} * [http://www.healthaliciousness.com/nutritionfacts/nutrition-comparison.php?o=15047&t=15052&h=15200&s=100&e=100&r=100 അയല പോഷകാംശ വിവരങ്ങൾ] * [http://www.anglingcentre.net/macktext.html അയലക്കു് വേണ്ടിയുള്ള മത്സ്യബന്ധനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710033523/http://www.anglingcentre.net/macktext.html |date=2009-07-10 }} {{Fish-stub‎}} [[വർഗ്ഗം:കടൽ മത്സ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മത്സ്യങ്ങൾ]] 0lq3e9itf8ztcumkiu1fgigjrgp8ixy 4614950 4614949 2026-04-24T12:18:46Z Vishkailas 214655 4614950 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Indian Mackerel}} {{Taxobox | name = അയല | status = NE | status_system = iucn | image = Rakan_u0.gif | image_width = 240px | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Perciformes]] | familia = [[Scombridae]] | tribus = ''Scombrini'' | genus = ''[[Rastrelliger]]'' | species = '''''R. kanagurta''''' | binomial = ''Rastrelliger kanagurta'' | binomial_authority = ([[Georges Cuvier|Cuvier]], 1816) }} ഇന്ത്യൻ, പസഫിക് സമുദ്രങ്ങളിലെ ഉഷ്ണമേഖലയിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഭക്ഷ്യയോഗ്യവും പോഷക സമൃദ്ധവുമായ ഒരു മത്സ്യമാണ് '''അയല'''. ഒരു സൂപ്പർ ഫുഡ്‌ എന്ന്‌ പറയാവുന്ന ഈ മത്സ്യം പ്രോട്ടീൻ, ഓമെഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ്, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവയാൽ സമൃദ്ധവും തികച്ചും ആരോഗ്യകരവുമാണ്. ഏഷ്യയിലെ പ്രത്യേകിച്ചും തെക്ക്-കിഴക്കനേഷ്യയിലെ ജനങ്ങളുടെ മീൻ വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. കേരളതീരങ്ങളിലും സുലഭമായതിനാൽ മലയാളി തീൻമേശയിലെ ഒരിനമാണ് അയല. ഇംഗ്ലീഷിൽ Indian Mackerel എന്നറിയപ്പെടുന്നു. Mackerel എന്നറിയപ്പെടുന്ന അയലയുടെ വകഭേദങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ പലഭാഗത്തുമുണ്ടു്<ref name="fishbase">{{FishBase| genus = Rastrelliger | species = Kanagurta | year = 2009 | month = September}}</ref>. പ്രായപൂർത്തിയായ അയലക്ക് 25 സെ.മി. നീളമുണ്ടാകും. അപൂർവ്വമായി 35 സെ.മി. നീളം വരെ കാണാറുണ്ടു്. [[Image:Rastrelliger kanagurta by OpenCage.jpg|thumb|240px|right|ജീവനുള്ള നീന്തുന്ന അയിലകൾ]] [[File:The Indian mackerel (Rastrelliger kanagurta) at Thalassry.jpg|thumb|മാർക്കറ്റിൽ വിൽപനയ്ക്ക് വച്ച അയലകൾ]] ==പോഷകങ്ങൾ== മത്സ്യങ്ങൾ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇവയിൽ ധാരാളം പ്രോടീൻ അഥവാ മാംസ്യം, വിറ്റാമിൻ, ധാതുക്കൾ, ഒമെഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇവ ആരോഗ്യത്തിന് ഏറെ ഗുണം ചെയ്യുന്നു. ഇവയിൽ ഊർജം, പൂരിത കൊഴുപ്പ് എന്നിവ കുറവാണ്. 100 ഗ്രാം അയലയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. പ്രോടീൻ/മാംസ്യം - 23 grams കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് - 9 grams പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3 grams സോഡിയം - 95 mg കാൽസ്യം - 26 mg അയൺ (ഇരുമ്പ്)- 1 mg മഗ്‌നീഷ്യം - 76 mg പൊട്ടാസ്യം - 459 mg സെലിനിയം - 44.1µg വിറ്റാമിൻ ഡി - 10 micrograms വിറ്റാമിൻ ബി 12 - 8.71 micrograms. ==അവലംബം== {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{cookbook|Maculatus}} {{commonscat}} * [http://www.healthaliciousness.com/nutritionfacts/nutrition-comparison.php?o=15047&t=15052&h=15200&s=100&e=100&r=100 അയല പോഷകാംശ വിവരങ്ങൾ] * [http://www.anglingcentre.net/macktext.html അയലക്കു് വേണ്ടിയുള്ള മത്സ്യബന്ധനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710033523/http://www.anglingcentre.net/macktext.html |date=2009-07-10 }} {{Fish-stub‎}} [[വർഗ്ഗം:കടൽ മത്സ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മത്സ്യങ്ങൾ]] 79w6a1xhqxxsghe1a3sonll5b3cs81u 0 15674 4614965 4611994 2026-04-24T14:31:08Z Lp0 on fire 210386 Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-17881-64|~2026-17881-64]] ([[User talk:~2026-17881-64|talk]]): Cross-wiki spam (TwinkleGlobal) 4614965 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഹൈന്ദവ വധൂവരന്മാരുടെ വിവാഹപ്പൊരുത്തത്തിനടിസ്ഥാനം [[ജാതകചേർച്ച]], [[ദശാസന്ധി]], നക്ഷത്രപ്പൊരുത്തം എന്നിവ നോക്കിയിട്ടാണ് [[ജ്യോത്സ്യന്മാർ]] തീരുമാനിക്കുന്നത് . നക്ഷത്രപൊരുത്തങ്ങളിൽ 10 എണ്ണം ആണ് പ്രാധാന്യം . ഇതിൽ 5ൽ താഴെ ചേർന്നു വരുന്ന പൊരുത്തം അധമം ആയും, 5 പൊരുത്തം വരുമ്പോൾ മദ്ധ്യമമായും, 5ന് മുകളിൽ വരുന്നവയെ ഉത്തമമായും കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു കാരണവശാലും 10 പൊരുത്തങ്ങൾ ചേർന്ന [[മലയാള നക്ഷത്രങ്ങൾ|നക്ഷത്ര]] പൊരുത്തം ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. ജന്മനക്ഷത്രത്തിനു അനുബന്ധമായിട്ടാണ് ഇതുകണക്കാക്കുന്നത്. == പത്തു പൊരുത്തങ്ങൾ == #രാശി പൊരുത്തം #രാശ്യാധി പൊരുത്തം #വശ്യ പൊരുത്തം #മാഹേന്ദ്ര പൊരുത്തം #ഗണ പൊരുത്തം #യോനി പൊരുത്തം #ദിന പൊരുത്തം #സ്ത്രീദീർഘ പൊരുത്തം #രജ്ജു പൊരുത്തം #വേധ പൊരുത്തം {{astrology-stub}} [[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിഷം]] jrcdp2az0yn45zonsbpz7phvm2d8m5k 0 24243 4614985 4613753 2026-04-24T17:36:32Z Vishalsathyan19952099 57735 /* നിത്യപൂജകൾ */ 4614985 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ambalappuzha Sri Krishna Temple}} {{Infobox Mandir |name = അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം |image = Ambalappuzha Sri Krishna Temple.JPG |image size = 250px |alt = |caption = അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രക്കുളവും ക്ഷേത്രവും |pushpin_map = Kerala |map= Ambalappuzha.jpg |latd = 9 | latm = 24 | lats = 5 | latNS = N |longd= 76 | longm= 21 | longs = 5 | longEW = E |map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം |mapsize = 70 |other_names = |devanagari = |sanskrit_transliteration = |tamil = |marathi = |bengali = |script_name = [[മലയാളം]] |script = |country = [[ഇന്ത്യ]] |state/province = [[കേരളം]] |district = [[ആലപ്പുഴ]] |locale = [[അമ്പലപ്പുഴ]] |primary_deity = [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|പാർത്ഥസാരഥി]]/[[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു) |important_festivals= പൈങ്കുനി ഉത്സവം (മീനം)<br /> മുപ്പതിനായിരം കളഭം<br /> [[പള്ളിപ്പാന]] |architectural_styles= കേരള-ദ്രാവിഡ പരമ്പരാഗതശൈലിയിൽ |number_of_temples= |number_of_monuments= |inscriptions= |date_built= എ.ഡി. 1545 (കൊ.വ. 720) |creator = ചെമ്പകശ്ശേരി പൂരാടംതിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ |temple_board =[[:en:Travancore Devaswom Board|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] |Website = }} <!-- [[ചിത്രം:Ambalappuzha_3.jpg|thumb|right|300px|അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]] --> [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] ([[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]) [[അമ്പലപ്പുഴ|അമ്പലപ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും ലയിച്ച അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് '''അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം'''. [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|പാർത്ഥസാരഥി]] സങ്കല്പത്തിൽ വലതുകൈയ്യിൽ ചമ്മട്ടിയും ഇടതുകൈയ്യിൽ പാഞ്ചജന്യവുമായി നിൽക്കുന്ന പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടുത്തേത് <ref>ടെമ്പിൾസ് ആൻഡ് ലെജെൻഡ്സ് ഓഫ് കേരളാ -- കെ.ആർ. വൈദ്യനാഥൻ</ref>. എന്നാൽ, പ്രതിഷ്ഠയെ ഗോശാലകൃഷ്ണനായും [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ഗുരുവായൂരപ്പനായും]] സങ്കല്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ലോകപ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസവും]], [[വേലകളി|അമ്പലപ്പുഴ വേലകളിയും]] ഈ ക്ഷേത്രത്തോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ളവയാണ്. ഉച്ചപൂജയ്ക്ക് പാല്പായസം സേവിക്കുവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ എത്തുമെന്ന് ഐതീഹ്യമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താലാണ് ഇവിടെ ഉച്ചപൂജയ്ക്ക് ഗുരുവായൂരപ്പനായി സങ്കൽപ്പിച്ചു ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നത്. പഴയ നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്ന [[ചെമ്പകശ്ശേരി|ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെ]] ഭരണാധികാരി പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ ക്രി.വർഷം 1545-ലാണ് (കൊ.വർഷം 720) അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് [[മൂലം (നക്ഷത്രം)|മൂലം നാളിൽ]] [[ചമ്പക്കുളം]] [[പമ്പാനദി|പമ്പാനദിയിൽ]] [[ചമ്പക്കുളം മൂലം വള്ളംകളി|രാജപ്രമുഖൻ വള്ളംകളി]] 1545-മുതൽ അരങ്ങേറുന്നത് <ref>http://www.alappuzhaonline.com/champakulammoolam-boatrace.htm</ref>. കേരളത്തിന്റെ തനതുകലകളിലൊന്നായ [[ഓട്ടൻതുള്ളൽ|ഓട്ടൻതുള്ളലിന്റെ]] ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും അതിപ്രസിദ്ധമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ഉപദേവതകളായി [[ശിവൻ]], [[ഗണപതി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] ആറാട്ടായി പത്തുദിവസം ഉത്സവം ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. ഇവയിൽ ഒമ്പതാം ദിവസമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. [[മകരം|മകരമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ പന്ത്രണ്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടുകളഭം മഹോത്സവവും അതിവിശേഷമായ ഒരു ആഘോഷമാണ്. പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ നടക്കുന്ന [[അമ്പലപ്പുഴ പള്ളിപ്പാന|പള്ളിപ്പാനയാണ്]] മറ്റൊരു പ്രധാന ആഘോഷം. ഇത് [[വേലൻ]], [[നായാടി]] എന്നീ സമുദായക്കാരുടെ വകയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ സാധാരണ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]], [[വിഷു]] എന്നിവയും വിശേഷമാണ്. [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. == ഐതിഹ്യം == === ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം === ഈ ക്ഷേത്രത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഒരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം വില്വമംഗലത്തു സ്വാമിയാരാണ് ക്ഷേത്രത്തിനു സ്ഥാനം നിശ്ചയിച്ചത്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ് ഒരു ദിവസം സ്വാമിയാരുമൊത്തു വള്ളത്തിൽ യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ആ സമയം കർണാനന്ദകരമായ ഓടക്കുഴൽഗാനം കേട്ട് രാജാവ് ചുറ്റുപാടും നോക്കി. എന്നാൽ ആ പ്രദേശത്തെങ്ങും ആരും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ [[ഓടക്കുഴൽ]] ഗാനമാണു കേട്ടതെന്നും അവിടെ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയണമെന്നും സ്വാമിയാർ രാജാവിനെ അറിയിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് ആ ക്ഷേത്രം അവിടെ പണിചെയ്യപ്പെട്ടതെന്ന് ഐതിഹ്യങ്ങൾ പറയുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഐതിഹ്യമാണ് [[നാറാണത്തുഭ്രാന്തൻ]] നടത്തിയ പ്രതിഷ്‌ഠ. പ്രതിഷ്‌ഠാസമയത്ത് [[അഷ്ടബന്ധം]] ഉറയ്ക്കാതെ [[തന്ത്രി|തന്ത്രിമാർ]] (പുതുമനയും കടികക്കോലും) വിഷമിച്ചു. അപ്പോൾ ആ വഴി വന്ന നാറാണത്തുഭ്രാന്തനോട് അപേക്ഷിച്ചതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കയ്യിലിരുന്ന [[മത്സ്യം|മീൻ]] ശ്രീകോവിലിനു പുറത്തുവെച്ചെന്നും വായിലെ മുറുക്കാൻ ([[താംബൂലം]]) തുപ്പി [[വിഗ്രഹം]] ഉറപ്പിച്ചെന്നും വിശ്വസിക്കുന്നു. താംബൂലം ഒഴുക്കി വിഗ്രഹപ്രതിഷ്‌ഠ നടത്തിയതു കൊണ്ട് താംബൂലപ്പുഴയെന്നും പിന്നീട് അമ്പലപ്പുഴയെന്നും പേരുവന്നെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ചരിത്രപരമായ അടിത്തറയില്ല. കാരണം, നാറാണത്ത് ഭ്രാന്തന്റെ കാലഘട്ടം, ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിനും വളരെ മുമ്പാണ്. എങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസം ഇപ്പോഴും ഇത് ശക്തമായി കാണുന്നു. [[ചിത്രം:Ampalappuzha Srikrishna temple.jpg|400px|thumb|left|അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രക്കുളവും]] === തന്ത്രിമാർ === കേരളത്തിൽ രണ്ട് തന്ത്രിമാരുള്ള അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം. അമ്പലപ്പുഴയിൽ തന്നെയുള്ള പുതുമന ഇല്ലത്തിനും, [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] [[കുമാരനല്ലൂർ|കുമാരനല്ലൂരുള്ള]] കടികക്കോൽ ഇല്ലത്തിനുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ താന്ത്രികാവകാശം നൽകിയിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇരു കുടുംബക്കാർക്കും തുല്യാവകാശമാണ് കൊടുത്തിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ രണ്ട് കുടുംബക്കാർക്ക് താന്ത്രികാവകാശം ലഭിച്ചതിനുപിന്നിലും ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: തുടക്കത്തിൽ കടികക്കോൽ മനയിലെ തിരുമേനി മാത്രമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്ത്രിയായുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രതിഷ്ഠാകർമ്മത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടന്നുവരികയായിരുന്നു അപ്പോൾ. പ്രതിഷ്ഠാകർമ്മങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പരികർമ്മിയായി നിൽക്കുകയായിരുന്നു പുതുമന നമ്പൂതിരി. വിഗ്രഹത്തിൽ ചില അപാകതകളുള്ളതായി പുതുമനയ്ക്ക് തോന്നുകയും ഇക്കാര്യം അദ്ദേഹം കടികക്കോലിനോട് പറയുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, കടികക്കോൽ അത് ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായില്ല. ഈയവസരത്തിൽ, തന്റെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് പുതുമന വിഗ്രഹം തല്ലിയൊടിയ്ക്കുകയും തദ്സമയം അതിൽനിന്ന് ചെളിവള്ളം പുറത്തേയ്ക്കൊഴുകുകയും ചെയ്തു. ഈ കാഴ്ച കാണാനിടയായ കടികക്കോലും രാജാവും മറ്റു പരികർമ്മികളും സ്തബ്ധരാകുകയും നിരാശപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈയവസരത്തിൽ, പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വിഗ്രഹം എവിടെയുണ്ടെന്ന് ചോദ്യമുയർന്നപ്പോൾ ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ അതുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞ പുതുമന, തുടർന്ന് കുളത്തിലിറങ്ങി മുങ്ങിത്തപ്പി വിഗ്രഹം കണ്ടെടുക്കുകയും നിശ്ചിത മുഹൂർത്തത്തിൽ തന്നെ അത് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്മൂലം, ഇരു കുടുംബക്കാർക്കും തന്ത്രിസ്ഥാനം വീതിച്ചുനൽകാൻ ഉത്തരവായി. ദേവനിർമ്മിതമെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ആ വിഗ്രഹം തന്നെയാണ് ഇന്നും ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. കേരളത്തിൽ, ഇത്തരത്തിൽ വിഗ്രഹങ്ങളുള്ള മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് അമ്പലപ്പുഴ. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം|പൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രവുമാണ്]] മറ്റുള്ളവ. === അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം === അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന നിവേദ്യമാണ് ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്ന പാൽപ്പായസം. കേരളത്തിൽ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പാൽപ്പായസം വഴിപാടുണ്ടെങ്കിലും അമ്പലപ്പുഴയിലെപ്പോലെ അതിവിശേഷമായി അറിയപ്പെടുന്ന പാൽപ്പായസം വേറെയില്ല. ഇതിന്റെ പാചകരീതിയും സ്വാദും കൊണ്ടാണ് ഇതിന് ഇത്രയേറെ പ്രസിദ്ധി ലഭിച്ചത്. സാധാരണ പാൽപ്പായസത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇതിന് സ്വർണ്ണനിറമാണ് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇതിന്റെ നിർമ്മാണരീതിയും സവിശേഷമാണ്. ഏകദേശം ആറുമണിക്കൂർ നീളുന്ന ജോലി ഇതിനുണ്ട്. ഈ പാൽപ്പായസം സ്വീകരിയ്ക്കാൻ ഗുരുവായൂരപ്പനും [[തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം|തിരുവാർപ്പിലപ്പനും]] വരെ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു എന്ന് വിശ്വാസങ്ങളുണ്ട്. ഈ വഴിപാട് ഇവിടെ വന്നതിനുപിന്നിലും രസകരമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ക്ഷാമകാലത്ത്, അന്നത്തെ [[ചെമ്പകശ്ശേരി]] രാജാവ് [[തലവടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തലവടി]] സ്വദേശിയായിരുന്ന ഒരു [[അയ്യർ|തമിഴ് ബ്രാഹ്മണപ്രഭുവിൽ]] നിന്നും കുറച്ചു ധനം വായ്പ വാങ്ങുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ ആ കടം പറഞ്ഞ സമയത്തു തിരികെ കൊടുക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ഒരിക്കൽ ആ [[ബ്രാഹ്മണൻ]] ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ വന്ന് തന്റേ കുടുമ അഴിച്ചു ശപഥം ചെയ്തു പറഞ്ഞു, രാജാവു തന്റെ കടം വീട്ടാതെ ഇന്നത്തെ ഉച്ചപൂജ നടത്തരുത് എന്നു. അതുകേട്ട് ഖിന്നനായ രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിയായ മണക്കാട്ടമ്പിള്ളി മേനോനോട് കാര്യം പറയുകയും ചെയ്തു. മേനോന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അമ്പലപ്പുഴ ദേശത്തെ സകല കരക്കാരും തങ്ങളുടെ മുഴുവൻ നെല്ലും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ കൊണ്ടു ചൊരിഞ്ഞു. മന്ത്രി ബ്രാഹ്മണനോടു ഉച്ചപൂജയ്ക്കു മുൻപായി ധാന്യം എല്ലാം എടുത്തുമാറ്റുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അവിടത്തെ ഒരു വള്ളക്കാരും ബ്രാഹ്മണനെ സഹായിക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. ചുരുക്കത്തിൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആ നെല്ലെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിലേക്കു സമർപ്പിച്ച് ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് ഭഗവാന് പാൽപ്പായസം നേദിയ്ക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അന്നുമുതലാണ് ഇപ്പോൾ നാം കാണുന്ന പാൽപ്പായസം തുടങ്ങിയത്. [[ഉണക്കലരി]], [[പാൽ]], [[വെള്ളം]], [[പഞ്ചസാര]] എന്നിവയാണ് അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസത്തിലെ വിഭവങ്ങൾ. ഇതിനുള്ള അരിയെടുക്കുന്നത്, സമീപപ്രദേശമായ [[കുട്ടനാട്‌|കുട്ടനാട്ടെ]] പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിന്നു കൊയ്തുകൊണ്ടുവരുന്ന നെല്ലിൽ നിന്നാണ്. ഇതും പായസത്തിന്റെ മഹിമയ്ക്കുള്ള കാരണമായി പറയപ്പെടുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് 36 പറ പാൽ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാണ് പായസമുണ്ടാക്കിയിരുന്നതെങ്കിൽ പിന്നീട് ഇത് ആറുപറയാക്കി കുറയ്ക്കുകയും പകരം 30 പറ വെള്ളം ചേർക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. നിലവിലെ കണക്കനുസരിച്ച് 71 ലിറ്റർ പാലും 284 ലിറ്റർ വെള്ളവും ഇതിനുപയോഗിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ 20 ഗ്രാം അരിയും 15 ഗ്രാം പഞ്ചസാരയും ഇതിനുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇതിനുമാത്രമായി പ്രത്യേകം [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് പാൽപ്പായസത്തിടപ്പള്ളി പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് പാൽപ്പായസം തയ്യാറാക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്. പാൽപ്പായസത്തിടപ്പള്ളിയിലുള്ള ഭീമൻ വാർപ്പിൽ ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിലെ വെള്ളമൊഴിച്ച് തിളപ്പിയ്ക്കാൻ വയ്ക്കുന്നതാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. ഏകദേശം ഒരുമണിക്കൂർ കഴിയുമ്പോൾ ഇതിൽ പാലൊഴിയ്ക്കുന്നു. പതിനൊന്നുമണിയാകുമ്പോഴേയ്ക്കും വെള്ളം പൂർണ്ണമായും വറ്റുകയും അപ്പോൾ അരി ചേർത്തിളക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം വീണ്ടും ഒരുമണിക്കൂറാകുമ്പോൾ പാലിന്റെ പതിനൊന്നിലൊരുഭാഗം വറ്റുകയും അപ്പോൾ പഞ്ചസാര ചേർത്തിളക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്നത്. പഞ്ചസാര ചേർക്കേണ്ട സമയമാകുമ്പോൾ ശാന്തിക്കാരൻ തിടപ്പള്ളിയുടെ പുറത്തുവന്ന് '''വാസുദേവോ''' എന്ന് നീട്ടിവിളിയ്ക്കുന്നത് ഇവിടത്തെ ആചാരമാണ്. പാൽപ്പായസം നേദിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ വടക്കേ നടയിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമായി ഭക്തർ കണ്ടുവരുന്നു. ഇതിന് ഉപോദ്ബലകമായി ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കുന്നു. സാധാരണയായി ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടത്തുന്ന ഉച്ചശീവേലി, ഗുരുവായൂരിൽ മാത്രം നിത്യേന വൈകുന്നേരം നടതുറന്നശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. കഷായത്തിലെന്നപോലെ പാലിൽ ഏറെ വെള്ളം ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്നതുകൊണ്ട് അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസത്തിന് '''ഗോപാല കഷായം''' എന്നൊരു അപരനാമവുമുണ്ട്. 2019-ൽ ഇത് ഔദ്യോഗികനാമമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചത് വൻ വിവാദമായിരുന്നു. ഭക്തജനപ്രതിഷേധം മൂലം പിന്നീട് ഇത് ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടിവന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ പെട്ടെന്ന് കേടാകും എന്നതുകൊണ്ട് ദൂരദേശങ്ങളിലേയ്ക്ക് അയച്ചുകൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ഇന്ന് അതുണ്ട്. മതിലകത്ത് തെക്കുഭാഗത്തുള്ള കൗണ്ടറിൽ നിന്നാണ് ഇതിനുള്ള ടിക്കറ്റ് ശീട്ടാക്കുന്നത്. ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ഇത് വിതരണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങും. == ചരിത്രം == [[File:Kunjan nambiars mizhavu.JPG|thumb|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ ഉപയോഗിച്ച മിഴാവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു]] [[പ്രമാണം:Amblpza temple small.jpg|thumb| 600px|പടിഞ്ഞാറു നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] AD 1200-നു ശേഷമാണ് ഇവിടെ ഇന്നത്തെ [[ക്ഷേത്രം]] പണിതത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു സഥലം തന്നെയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ സ്ഥലം കേവലം ജലാശയങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കൃഷിയിടങ്ങൾ ആയിരുന്നു. ക്ഷേത്രോദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഐതിഹ്യം തന്നെ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത് അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിലേയ്ക്കാണ്. അക്കാലങ്ങളിൽ ഈ ഭാഗം [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെയോ]] മറ്റോ കീഴിലായിരുന്നിരിയ്ക്കണം എന്നും അഭ്യൂഹങ്ങളുണ്ട്. അതേ സമയം അമ്പലപ്പുഴയുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം മുഴുവൻ കിടക്കുന്നത്, കേരളത്തിലെ ആദ്യ ബ്രാഹ്മണരാജ്യമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ്. ഇന്നത്തെ കോട്ടയം ജില്ലയിൽ [[കുടമാളൂർ]] ദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി ഇല്ലത്തെ ഒരു ഉണ്ണി, പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം പിടിച്ചടക്കി ഇവിടെ രാജ്യം സ്ഥാപിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ. അതിന് കാരണമായി പറയുന്ന കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിൽ]] നിന്നും തോറ്റോടിവന്ന ഒരുകൂട്ടം ഭടന്മാർ ആഹാരത്തിനായി കുടമാളൂർ ദേശത്ത! വരുകയുണ്ടായി. ഇവർ ആഹാരത്തിനായി അവിടെ പല വീടുകളിലും പോയങ്കിലും, ആഹാരം കിട്ടാതെ അലയുകയുണ്ടായി. ഇതു മനസ്സിലാക്കിയ ചില ബാലന്മാർ അടുത്തുള്ള '''ചെമ്പകശ്ശേരി''' എന്ന ദരിദ്ര ഇല്ലത്തിലേക്ക് ഇവരെ അയച്ചു. ആ ഇല്ലത്തിലെ നമ്പൂതിരി ബാലനെ കളിയാക്കാനായി അവന്റെ കൂട്ടുകാർ മനപൂർവ്വം ചെയ്തതായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ദരിദ്രനായ ആ ഉണ്ണി ആ പരിഹാസം മനസ്സിലാക്കി അവർക്ക് തന്റെ സ്വർണ്ണ മോതിരം ഊരി നൽകി ഭക്ഷണം കഴിച്ചു വരുവാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. ആ പടയാളികൾ തങ്ങളുടെ നന്ദി പ്രകാശിപ്പിക്കുവാനായി, പരിഹസിക്കാൻ വന്നവരുടെ കുടുംബം കൊള്ളയടിച്ച് നമ്പൂതിരി ഉണ്ണിക്ക് സമ്മാനിച്ചു. തുടർന്ന് ആ ഭാഗം മുഴുവനും പിടിച്ചെടുക്കുകയും ഒരു രാജ്യമായി വികസിപ്പിച്ചു അതിന്റെ രാജാവായി ആ ബാലനെ തന്നെ അധികാരസ്ഥാനം നൽകി ആദരിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>ഐതിഹ്യമാല :ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ് -- കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി</ref> ആ രാജ്യത്തിന് ചെമ്പകശ്ശേരി എന്ന പേരുതന്നെ നൽകുകയും ചെയ്തു. ഒരുപക്ഷേ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബ്രാഹ്മണരാജ്യമാകാം അത്. ഈ ഉണ്ണിയുടെ മകനായിരുന്നു അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധനായ പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ. ക്ഷേത്രനിർമ്മാണത്തിനുശേഷം പൂരാടം തിരുനാൾ രാജാവ് തന്റെ രാജ്യവും മറ്റും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിയ്ക്ക് സാങ്കല്പികമായി കാഴ്ച്ചവച്ച് ''[[ദേവനാരായണൻ]]'' എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് സ്വീകരിച്ചു. പിന്നീടുവന്ന എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഈ പേരിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ക്ഷേത്രത്തോടുചേർന്നുതന്നെയാണ് രാജാവ് തന്റെ കൊട്ടരം പണികഴിപ്പിച്ചതും. രാജാവ് നമ്പൂതിരിയായതിനാൽ കൊട്ടാരം ''മഠം'' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടത്. നിത്യവും രാവിലെ കുളിയും തേവാരവും കഴിഞ്ഞ് ശ്രീകൃഷ്ണദർശനം നടത്തുന്നത് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും നിഷ്ഠയായി ആചരിച്ചുവന്നു. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലത്ത് നിരവധി കവികൾ സദസ്സിനെ അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ]], [[രാമപുരത്തുവാര്യർ]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. [[നാരായണീയം|നാരായണീയരചനയ്ക്കുശേഷം]] അതിപ്രസിദ്ധനായി മാറിയ മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ പ്രസിദ്ധ വ്യാകരണഗ്രന്ഥമായ [[പ്രക്രിയാസർവ്വസ്വം]] രചിച്ചത് അമ്പലപ്പുഴയിൽ താമസിയ്ക്കുന്ന കാലത്താണ്. ഇക്കാലത്തുതന്നെ, അദ്ദേഹം അന്നത്തെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് [[മഹാഭാരതം]] വായിയ്ക്കുന്നതിനിടയിൽ സ്വന്തമായി ഒരു ശ്ലോകം സൃഷ്ടിച്ചുചൊല്ലി രാജാവിനെ അദ്ഭുതപ്പെടുത്തിയതായി കഥയുണ്ട്. ഇക്കാലത്തുതന്നെയാണ് [[തെലുങ്ക്|തെലുങ്കുഭാഷയിൽ]] രചിച്ച [[അധ്യാത്മരാമായണം]] വായിച്ച് എഴുത്തച്ഛൻ തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|കിളിപ്പാട്ടുകൃതി]] രചിച്ചതെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്. കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ പ്രധാനഭാഗം മുഴുവൻ അമ്പലപ്പുഴയിലും [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുമാണ്]] കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. അവയിൽ അമ്പലപ്പുഴയിലുണ്ടായിരുന്ന കാലത്താണ് അദ്ദേഹം തുള്ളൽ പ്രസ്ഥാനത്തിന് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചാക്യാർക്കൂത്ത്]] നടക്കുന്ന സമയത്ത് [[മിഴാവ്]] കൊട്ടിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്ന നമ്പ്യാർ പെട്ടെന്ന് ഉറങ്ങിപ്പോയപ്പോൾ ചാക്യാർ അദ്ദേഹത്തെ കളിയാക്കുകയും അതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് പിറ്റേന്ന് സ്വന്തമായ ഒരു കലാരൂപം സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കുകയുമായിരുന്നു എന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. തിരുവനന്തപുരത്തെ താമസത്തിനുശേഷം അമ്പലപ്പുഴയിൽ വീണ്ടും വന്നു താമസിയ്ക്കുന്നതിനിടയിലാണ് [[പേവിഷബാധ|പേവിഷബാധയേറ്റ്]] നമ്പ്യാർ അന്തരിച്ചത്. 1746-ൽ [[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജാവായിരുന്ന [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] ചെമ്പകശ്ശേരിയെ ആക്രമിച്ചു കീഴ്പെടുത്തിയ ശേഷം ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റ ശൈലി സ്വീകരിച്ചാണ് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനെ]] ശ്രീപദ്മനാഭനു സമർപ്പിച്ച ശേഷം '''പദ്മനാഭദാസൻ''' എന്ന പേരു സ്വീകരിച്ചത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗമായശേഷവും അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധിയ്ക്ക് കോട്ടം തട്ടിയില്ല. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മുതൽ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ചിത്തിര തിരുനാൾ]] വരെയുള്ള എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തെ വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ കണ്ടുവന്നു. തിരുവിതാംകൂറിൽ മഹാക്ഷേത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളായി നിന്ന ഏഴുക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്ന് അമ്പലപ്പുഴയാണ്. [[കന്യാകുമാരി ഭഗവതിക്ഷേത്രം|കന്യാകുമാരി]], [[ശുചീന്ദ്രം സ്ഥാണുമാലയപ്പെരുമാൾ ക്ഷേത്രം|ശുചീന്ദ്രം]], [[തിരുവനന്തപുരം പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഹരിപ്പാട്]], [[ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|ഏറ്റുമാനൂർ]], [[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം|വൈക്കം]] എന്നിവയാണ് മറ്റുള്ളവ. ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ [[ഏഴരപ്പൊന്നാന|ഏഴരപ്പൊന്നാനയ്ക്കുപകരം]] സമർപ്പിച്ച ഏഴരപ്പൊന്നാനപ്പതക്കം, ഇന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവാന് ചാർത്താറുണ്ട്. 1949-ൽ തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ് ക്ഷേത്രം രൂപവത്കരിച്ചപ്പോൾ ക്ഷേത്രം അതിന്റെ കീഴിലായി. ഇന്ന് ബോർഡിനുകീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് അമ്പലപ്പുഴ. കേരളത്തിലെ പ്രധാന ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും അമ്പലപ്പുഴയ്ക്ക് വലിയ ബന്ധമുണ്ട്. [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] ഗുരുവായൂർ ആക്രമിയ്ക്കുമോ എന്ന് സംശയം തോന്നിയ സമയത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ഊരാളനായിരുന്ന മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും തന്ത്രിയും ശാന്തിക്കാരും കഴകക്കാരും കൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. പഴയ ചെമ്പകശ്ശേരി രാജകൊട്ടാരമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണികഴിപ്പിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. അവിടെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഒരു ചിത്രവും അതിന് നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുമുണ്ട്. അമ്പലപ്പുഴയ്ക്കുശേഷം കുറച്ചുകാലം [[മാവേലിക്കര|മാവേലിക്കരയിലും]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ കുടികൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, സമീപത്തെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പലതും തകർത്തിട്ടും ടിപ്പുവിന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം മാത്രം തകർക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന്, ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം മടക്കിക്കൊണ്ടുപോയി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുമ്പോൾ വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. അത് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമായി ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം, ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുന്നു. നിത്യശീവേലിയുള്ള എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സാധാരണയായി ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടക്കുന്ന ഉച്ചശീവേലി, ഗുരുവായൂരിൽ മാത്രം വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. == ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി == === ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും === ==== ക്ഷേത്രപരിസരം ==== അമ്പലപ്പുഴ ദേശത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്ക്, [[തിരുവല്ല|തിരുവല്ലയിലേയ്ക്കുള്ള]] സംസ്ഥാനപാതയോടുചേർന്നാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. എന്നാൽ, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്താണ് കൂടുതൽ സൗകര്യങ്ങളുള്ളത്. പ്രധാനപ്പെട്ട ലോഡ്ജുകൾ, ഹോട്ടലുകൾ, കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വലിയൊരു കവാടമുണ്ട്. അമ്പലപ്പുഴ കിഴക്ക് പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, ഗവ. വെറ്റിനറി ആശുപത്രി, ഗവ. കോളേജ് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തും കാണാവുന്നതാണ്. കിഴക്കേ നടയിലാണെങ്കിൽ അതിമനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രകവാടം പണിതിട്ടുണ്ട്. മൂന്നുവാതിലകളോടുകൂടിയ ഈ കവാടത്തിന്റെ മുകളിലായി [[ദശാവതാരങ്ങൾ|ദശാവതാരരൂപങ്ങളും]] അവയ്ക്കും മുകളിലായി ഗണപതി, ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ശിവൻ എന്നീ ദേവന്മാരുടെ രൂപങ്ങളും കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലും ഇതുപോലെയൊരു കവാടമുണ്ട്. ഈ കവാടം കഴിഞ്ഞ് അല്പം കൂടി മുന്നോട്ടുപോയാൽ '''[[ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ]]''' എന്ന ദ്വാദശാക്ഷരമന്ത്രം എഴുതിവച്ച നടപ്പന്തൽ കാണാം. 1998-ലാണ് ഈ കവാടം പണിതത്. ഇവിടെനിന്നുള്ള വഴിയുടെ ഇരുവശവും ധാരാളം കടകൾ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും നടകളിൽ വലിയ രണ്ട് [[അരയാൽ]] മരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ കിഴക്കുഭാഗത്തെ ആൽത്തറയിൽ ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ചെറിയൊരു ശില്പം കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഗരുഡരൂപവുമായി നല്ല രൂപസാദൃശ്യം ഈ ഗരുഡന്നുണ്ട്. ഇവിടെ തൊഴുതശേഷമാണ് ഭക്തർ കൃഷ്ണദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. ഇതിനുസമീപമാണ് മലയാളത്തിലെ പ്രാചീനകവിത്രയത്തിലെ അതികായനായിരുന്ന കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുടെ സ്മാരകം കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. ഇന്നത്തെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[ഒറ്റപ്പാലം |ഒറ്റപ്പാലത്തിനടുത്തുള്ള]] [[കിള്ളിക്കുറിശ്ശിമംഗലം|കിള്ളിക്കുറിശ്ശിമംഗലത്ത്]] ജനിച്ച കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ, തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ജീവിച്ചത് അമ്പലപ്പുഴയിലാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ സദസ്യനായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ഇവിടെ വച്ചാണ് കേരളത്തിന്റെ തനതുകലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന് രൂപം നൽകിയത്. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി [[ഓട്ടൻ തുള്ളൽ]] വേഷത്തിന്റെ ഒരു ശില്പം ഇവിടെ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് നമ്പ്യാരുടെ സ്മൃതിമണ്ഡപവുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്താണ് ക്ഷേത്രം വക വലിയ [[സർപ്പക്കാവ്]] പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. നിരവധി അപൂർവ്വ സസ്യജാലങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന ഈ കാവിൽ, [[നാഗരാജാവ്|നാഗരാജാവായി]] [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്നു. കൂടാതെ ധാരാളം പരിവാരങ്ങളുമുണ്ട്. നൂറും പാലും, പുറ്റും മുട്ടയും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ മാസത്തിലെയും [[ആയില്യം]] നാളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] ആയില്യത്തിന് [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയുമുണ്ടാകും]]. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രക്കുളം പണിതിട്ടുണ്ട്. '''പുത്തൻ കുളം''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കുളം, ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട കുളമാണ്. എല്ലാ വർഷവും മീനമാസത്തിൽ കൊടിയേറ്റുത്സവത്തിനിടയിൽ വരുന്ന നാടകശാലസദ്യ കഴിഞ്ഞാൽ ഈ കുളത്തിൽ പോയാണ് ഭക്തർ കൈകാലുകൾ കഴുകുന്നത്. ഇവിടെനിന്നുതന്നെ അല്പം മാറി അമ്പലപ്പുഴ തമിഴ് ബ്രാഹ്മണസമൂഹം വക [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹക്ഷേത്രവുമുണ്ട്]]. പഴയൊരു നാലുകെട്ടിന്റെ ആസ്ഥാനം ബ്രാഹ്മണസമൂഹം ആസ്ഥാനമാക്കി അവിടെ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് നവഗ്രഹപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതാണ്. [[ജ്യോതിഷം|ജ്യോതിഷപ്രകാരമുള്ള]] ഒമ്പത് ഗ്രഹങ്ങളായ [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]], [[ചൊവ്വ]], [[ബുധൻ]], [[വ്യാഴം]], [[ശുക്രൻ]], [[ശനി]], [[രാഹു]], [[കേതു]] എന്നിവരെ ഒരേ പീഠത്തിൽ വ്യത്യസ്തദിശകളിലേയ്ക്ക് ദർശനം നൽകി പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സൂര്യനും ബുധനും ശുക്രനും കിഴക്കോട്ടും ചന്ദ്രനും ശനിയും പടിഞ്ഞാറോട്ടും ചൊവ്വയും രാഹുവും കേതുവും തെക്കോട്ടും വ്യാഴം മാത്രം വടക്കോട്ടും ദർശനം നൽകുന്നു. എല്ലാദിവസവും ഇവർക്ക് വിശേഷാൽ നവഗ്രഹപൂജയും നവഗ്രഹഹോമവുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. കൂടാതെ അതാത് ഗ്രഹത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പട്ടുചാർത്തൽ (സൂര്യന്നും ചൊവ്വയ്ക്കും ചുവപ്പ്, ചന്ദ്രന്നും ശുക്രന്നും വെളുപ്പ്, ബുധന്ന് പച്ച, വ്യാഴത്തിന് മഞ്ഞ, ശനിയ്ക്ക് നീല, രാഹുവിന് കറുപ്പ്, കേതുവിന് നാനാവർണ്ണം എന്നിങ്ങനെ), നവധാന്യസമർപ്പണം എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. നവഗ്രഹങ്ങളെക്കൂടാതെ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാസമേതനായ ധർമ്മശാസ്താവിനെയും ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കിഴക്കോട്ടാണ് ശാസ്താവിന്റെ ദർശനം. നീരാജനം, നെയ്യഭിഷേകം, അഷ്ടാഭിഷേകം, പുഷ്പാഭിഷേകം തുടങ്ങി ധാരാളം വഴിപാടുകൾ ശാസ്താവിനുമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇവിടെ നടത്തുന്ന [[ശാസ്താപ്രീതി]] ചടങ്ങുകൾ അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ കാണാൻ പറ്റിയ ആകർഷണങ്ങളില്ല. === മതിലകം === കിഴക്കേ നടപ്പുരയിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വീണ്ടും ഒരു അരയാൽ കാണാം. ഈ അരയാലിന് ക്ഷേത്ര ഐതിഹ്യവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കാരണം, ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഈ ആൽത്തറയിൽ വച്ചാണ് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർക്ക് കൃഷ്ണദർശനം ലഭിച്ചത്. തന്മൂലം ഇവിടെ നിത്യേന വിളക്കുവയ്പുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ ആനകളെയും വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പശുക്കളെയും പാർപ്പിയ്ക്കാനുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ കാണാം. ആൽത്തറയുടെ പുറകിലാണ് അതിവിശാലമായ പ്രധാന ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. '''വേലകുളം''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കുളം, അമ്പലപ്പുഴയുടെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. കുലച്ചുവച്ച ഒരു വില്ലിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ക്ഷേത്രദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് [[വേലകളി]] നടക്കുന്ന കുളമായതുകൊണ്ടാണ് ഇതിനെ വേലകുളം എന്നുവിളിയ്ക്കുന്നത്. ഈ കുളത്തിലേയ്ക്ക് ദർശനം നൽകുന്ന രീതിയിലാണ് ക്ഷേത്രം പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇതിനോടുചേർന്ന് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് (പ്രധാന നടയ്ക്കുനേരെ) ഒരു കുളപ്പുരയും പണിതിട്ടുണ്ട്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കാലത്തുതന്നെ പണിത അതിമനോഹരമായ ഈ കുളപ്പുരയോട് ചേർന്നുതന്നെ ഭക്തർക്ക് വിശ്രമിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യങ്ങളും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. കുളത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി കാണുന്ന ആൽത്തറയിൽ കിഴക്കോട്ടുതന്നെ ദർശനമായി ശിവന്റെയും ഗണപതിയുടെയും പ്രതിഷ്ഠകളോടുകൂടിയ ഒരു കൊച്ചുശ്രീകോവിലുണ്ട്. സ്വർണ്ണം പൂശിയ ഈ ശ്രീകോവിലിൽ കഷ്ടിച്ച് അരയടി മാത്രം ഉയരം വരുന്ന ചെറിയ രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങളാണുള്ളത്. എങ്കിലും ഇവിടെ നിത്യപൂജകൾ മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ശിവന്ന് നിത്യവും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാരയും]] ശംഖാഭിഷേകവുമടക്കമുള്ള അഭിഷേകങ്ങളും [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിനാളിൽ]] വിശേഷാൽ പൂജകളുമുണ്ടാകും. ഗണപതിപ്രീതിയ്ക്കായി നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ഗണപതിഹോമം]] നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. കുളപ്പുരയ്ക്കും ബലിക്കൽപ്പുരയ്ക്കുമിടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആനക്കൊട്ടിൽ തെക്കുവടക്ക് വീതിയിൽ കിടക്കുന്നത്. ഇവിടെ വച്ചാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂൺ]], [[തുലാഭാരം]], [[വിവാഹം]], [[അടിമ കിടത്തൽ]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നത്. ഏകദേശം അഞ്ച് ആനകളെ ഒന്നിച്ച് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഇവിടെയുണ്ട്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും മറ്റും [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരസേവ]] നടത്തുന്നതും ഇവിടെവച്ചാണ്. ആനക്കൊട്ടിലിനപ്പുറമാണ് ഭഗവദ്വാഹനമായ ഗരുഡനെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ കൊടിമരത്തിനുതന്നെ മണ്ഡപം പണിതിട്ടുണ്ട്. ഇത് വിളക്കിൽ നിന്നുള്ള പുകയേൽക്കാതെ കൊടിമരത്തെ സംരക്ഷിച്ചുവരുന്നു. സമീപഗ്രാമമായ [[തകഴി|തകഴിയിലെ]] [[തകഴി ശ്രീ ധർമശാസ്താക്ഷേത്രം|ശ്രീ ധർമശാസ്താക്ഷേത്രമാണ്]] അമ്പലപ്പുഴ കൂടാതെ ഇത്തരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഏക ക്ഷേത്രം. ഇതിന് ചുവട്ടിൽ [[മഞ്ചാടി]] സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് അതിവിശേഷമായ വഴിപാടാണ്. കൊടിമരച്ചുവട്ടിൽ പതിവുപോലെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരൂപങ്ങളും]] കാണാം. കൊടിമരത്തിനപ്പുറമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ബലിക്കല്ല് പ്രതിഷ്ഠിച്ച ബലിക്കൽപ്പുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. ശ്രീകോവിലിന് ഉയരം കുറവായതിനാൽ ഇവിടെയുള്ള ബലിക്കല്ലിനും ഉയരം കുറവാണ്. തന്മൂലം, കൊടിമരത്തിന് മുന്നിൽ നിന്നുനോക്കിയാൽത്തന്നെ വിഗ്രഹം വ്യക്തമായി കാണാൻ സാധിയ്ക്കും. ബലിക്കൽപ്പുരയുടെ മച്ചിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഷ്ടദിക്പാലകരുടെയും രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, അതിമനോഹരമായ നിരവധി ദാരുശില്പങ്ങൾ കൊണ്ട് അലംകൃതമാണ് ബലിക്കൽപ്പുര. ==== ഗുരുവായൂർ നട ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ് പഴയ ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതൊരു നാലുകെട്ടാണ്. നടുക്ക് വലിയ നടുമുറ്റവും ചുറ്റും വലിയ മാളികയും പണിതിരിയ്ക്കുന്ന ഈ കൊട്ടാരം, ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ കാലത്ത് പ്രൗഢിയോടെ വാണു. ഇതിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള കെട്ടിടത്തിലാണ് ഇപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴ അസിസ്റ്റന്റ് കമ്മീഷണറുടെ ഓഫീസ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള ഒരു 'എ' ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ് അമ്പലപ്പുഴ ദേവസ്വം. ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്താണ് പ്രസിദ്ധമായ ഗുരുവായൂർ നട. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ആക്രമണം ഭയന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരിൽ പ്രധാനിയായിരുന്ന കക്കാട് നമ്പൂതിരിയും കൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹവും തിടമ്പും അമ്പലപ്പുഴയിൽ കൊണ്ടുവരികയും, തുടർന്ന് മൂലവിഗ്രഹം അടുത്തുള്ള [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ|വേമ്പനാട്ട് കായലിൽ]] ജലാധിവാസം ചെയ്ത് തിടമ്പിലേയ്ക്ക് ചൈതന്യം ആവാഹിച്ച് ഇവിടെ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയുമായിരുന്നു. നിലവിൽ ഈ ശ്രീകോവിലിലുള്ളത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഒരു ചിത്രം മാത്രമാണ്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുറച്ചുനാൾ വച്ചശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലും കൊണ്ടുപോയി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. [[മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിന്റെ]] തെക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ക്ഷേത്രം പണിത് അവിടെയാണ് ഗുരുവായൂരപ്പൻ കുടികൊണ്ടത്. പിന്നീട്, അടുത്തുള്ള [[എണ്ണക്കാട്]] കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ആരാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനുശേഷം 1792 ഡിസംബർ മാസത്തിലാണ് തിരിച്ച് ഗുരുവായൂരിലെത്തിയത്. ==== നാടകശാലയും മണിക്കിണറും ==== അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നായ നാടകശാല, തെക്കേ മഠത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഉത്സവക്കാലത്ത് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒമ്പതാമുത്സവത്തിന് ഇവിടെ നടത്തുന്ന സദ്യ അതിവിശേഷമാണ്. സദ്യ കഴിച്ച് അധികമാകും മുമ്പ് ഇല പകുതിയിലിട്ട് ഉപേക്ഷിച്ചുപോകുന്ന ഈ പരിപാടി വൻ വിമർശനത്തിനും കാരണമായിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ വച്ചുതന്നെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് പല കലാപരിപാടികളും നടക്കുന്നതും. ഇതിന് സമീപമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന മണിക്കിണർ കാണാൻ കഴിയുക. ഐതിഹ്യപ്രകാരം തന്നെ വലിയ പ്രാധാന്യമുള്ള കിണറാണിത്. ഒരിയ്ക്കൽ വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ക്ഷേത്രദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ഭഗവാനെ ശ്രീലകത്ത് കാണാതിരിയ്ക്കുകയും അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ ഈ കിണറിനടുത്തുവച്ച് ഭക്തർക്ക് സദ്യ വിളമ്പുന്ന രൂപത്തിൽ ഭഗവാനെ കാണുകയും ചെയ്തു എന്നൊരു കഥയുണ്ട്. ഭഗവാന്റെ പ്രസിദ്ധമായ പാൽപ്പായസത്തിനുള്ള വെള്ളമെടുക്കുന്നത് ഇവിടെനിന്നാണ്. ഇവിടെ കിണറിന് വലിയൊരു മറയിട്ടിട്ടുണ്ട്. ശാന്തിക്കാർക്കു മാത്രമേ ഇവിടെ പ്രവേശനമുള്ളൂ. മണിക്കിണറിനടുത്താണ് അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണന്റെ തൃക്കൈവെണ്ണ, ത്രിമധുരം വഴിപാടുകൾ ലഭിയ്ക്കുന്ന കൗണ്ടറും. ഒരു കുടത്തിൽ നൽകുന്ന വെണ്ണ, ഗോകുലത്തിന്റെ പ്രതീതി സമ്മാനിയ്ക്കുന്നു. ==== കളിത്തട്ടും രാമചന്ദ്രൻ സ്മാരകവും ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കളിത്തട്ട്. തുള്ളൽ പ്രസ്ഥാനം പിറന്നുവീണ സ്ഥലം എന്ന നിലയിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയ ഈ സ്ഥലം, ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന ഭക്തരുടെ വിശ്രമസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നുകൂടിയാണ്. ഇവിടെയാണ് കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുടെ മിഴാവ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുന്നത്. ഇതിൽ തൊടാനുള്ള അനുമതി നിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ക്ഷേത്രം വക ഒരു തുളസീവനവും നക്ഷത്രവനവും കാണാവുന്നതാണ്. ശ്രീകൃഷ്ണൻ്റെ ഇഷ്ടപുഷ്പമായ [[തുളസി|തുളസിയ്ക്ക്]] പുറത്തുനിന്നുള്ളവരെ ആശ്രയിയ്ക്കാതെ സ്വന്തമായി നട്ടുവളർത്തുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ തുടങ്ങിയ പദ്ധതിയാണ് തുളസീവനം. ഇവിടെ ഇപ്പോൾ ഏതാണ്ട് പത്തോളം തുളസിച്ചെടികൾ കാണാം. ഭാരതീയ ജ്യോതിഷപ്രകാരമുള്ള 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങളെ ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്. ഇവയെ പൂജിയ്ക്കുന്നതും ഇവയ്ക്ക് വെള്ളമൊഴിച്ചുകൊടുക്കുന്നതും അതിവിശേഷപ്പെട്ട കർമ്മമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് നടുവിലാണ് പ്രസിദ്ധ ഗജവീരനായിരുന്ന [[അമ്പലപ്പുഴ രാമചന്ദ്രൻ|അമ്പലപ്പുഴ രാമചന്ദ്രൻ്റെ]] ശില്പം പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. ഒരുകാലത്ത് മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ നിറസാന്നിദ്ധ്യമായിരുന്ന രാമചന്ദ്രനെ, ചരിഞ്ഞശേഷം ഗുരുവായൂരിലെ [[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ|കേശവൻ]] സ്മാരകത്തിൻ്റെ മാതൃകയിൽ പ്രത്യേകം സ്മാരകമുണ്ടാക്കി ആദരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. രാമചന്ദ്രൻ സ്മാരകത്തിനടുത്ത് ഒരു ശംഖിൻ്റെ രൂപവും കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ കടന്നുനടന്നാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാസാധനങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന കടയ്ക്കുമുന്നിലെത്താം. പൂജയ്ക്കുള്ള മാലകൾ, എണ്ണ, നെയ്യ്, ചന്ദനത്തിരി തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങൾ ഇവിടെ വിൽക്കുന്നു. ഇതും കടന്നാലാണ് പാൽപ്പായസത്തിടപ്പള്ളിയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. സാധാരണ തിടപ്പള്ളികളെക്കാൾ വലുപ്പമുണ്ട് ഇതിന്. ഉച്ചപ്പൂജയടുത്ത സമയത്ത് ഇവിടെനിന്ന് പായസത്തിൻ്റെ മണം പുറത്തേയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടാകും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം അപ്പുറത്താണ് ക്ഷേത്രം വക ഊട്ടുപുര. രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുര പ്രൗഢിയോടെ തലയുയർത്തിനിൽക്കുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് നിത്യേന ഇവിടെ ഊട്ടുണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമേ ഊട്ടുള്ളൂ. === ശ്രീകോവിൽ === ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ചെറിയൊരു സൗധമാണ് ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ ശ്രീകോവിലിന്റെ മേൽക്കൂര നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയുമായി കൂടിച്ചേർന്നാണിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇതുമൂലമാണ് അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനെ ഗോശാലകൃഷ്ണനായി കണ്ടുവരുന്നത്. ചുറ്റുമുള്ള വഴി ഗോശാലയായി കണ്ടുവരുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ഈ ശ്രീകോവിലിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അകത്തേയ്ക്ക് കയറാനുള്ള പടികൾ (സോപാനപ്പടികൾ) നേരിട്ടുകയറാവുന്ന രീതിയിലാണ് പണിതിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇതിന് ഇരുവശവുമായി ദ്വാരപാലകരൂപങ്ങൾ കാണാം. ദ്വാരപാലകരെ തൊഴുത്, അവരുടെ അനുവാദം വാങ്ങിവേണം ശ്രീലകത്ത് കയറാൻ എന്നാണ് ചിട്ട. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്നുമുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ളതാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന അതിമനോഹരമായ ശ്രീകൃഷ്ണവിഗ്രഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭഗവാന്റെ വലതുകയ്യിൽ [[ചാട്ടവാർ|ചാട്ടവാറും]] ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്|ശംഖും]] കാണാം. ഇതാണ് ഭഗവാനെ പാർത്ഥസാരഥിസങ്കല്പത്തിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നതിനുള്ള കാരണം. ആടയാഭരണങ്ങളും ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും അണിഞ്ഞുകാണുമ്പോൾ വിഗ്രഹത്തിന് ഭംഗി കൂടുതലാണ്. അങ്ങനെ വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീലകത്ത് വാഴുന്നു. അതിമനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലംകൃതമാണ് ശ്രീകോവിൽ. ശ്രീകൃഷ്ണലീലകൾ, ശിവകഥകൾ, ദശാവതാരങ്ങൾ തുടങ്ങി ധാരാളം ചിത്രങ്ങൾ ഇവിടെ അതിമനോഹരമായി വരച്ചുചേർത്തിട്ടുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം ചില്ലിട്ട് സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന്റെ പ്രവേശനകവാടത്തിന്റെ വടക്കുവശത്ത് ഒരു [[ഇടയ്ക്ക]] തൂക്കിയിട്ടിട്ടുണ്ട്. പൂജയും ദീപാരാധനയുമുള്ള അവസരങ്ങളിൽ ഇതെടുത്തുകൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുന്ന പതിവ് ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്തുതന്നെ അഭിഷേകതീർത്ഥം ഒഴുക്കിവിടാൻ ഓവും പണിതിട്ടുണ്ട്. === നാലമ്പലം === ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. വളരെ ചെറിയൊരു നാലമ്പലമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. എന്നാലും പ്രദക്ഷിണം നന്നായി നടത്താം. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂര പൂർണ്ണമായും ചെമ്പുമേഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇതേ മേൽക്കൂരയാണ് ശ്രീകോവിലിനും എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. നാലമ്പലത്തിനകത്തേയ്ക്ക് നാലുഭാഗത്തുനിന്നും പ്രവേശനമുണ്ടെങ്കിലും പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തെ പ്രവേശനകവാടം അടച്ചിട്ടിരിയ്ക്കുകയാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുകൂടെ കടന്നുവരുമ്പോൾ ഇരുവശത്തുമായി വിളക്കുമാടങ്ങൾ കാണാം. അവയിൽ തെക്കുഭാഗത്തെ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് ശ്രീകോവിലിന് പുറത്തുള്ള പൂജകളും [[ഗണപതിഹോമം]] അടക്കമുള്ള ഹോമങ്ങളും നടത്താറുള്ളത്; വടക്കേ വാതിൽമാടം മാലകെട്ടലിനും നാമജപത്തിനും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. പൂജയും ദീപാരാധനയും ഒഴികെയുള്ള അവസരങ്ങളിൽ വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[കൊമ്പ്]], [[കുറുംകുഴൽ]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്നതും കാണാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ വാദ്യങ്ങൾ കൂടാതെ ക്ഷേത്രത്തിലെ സവിശേഷവാദ്യമായി ഓടക്കുഴലും ഇവിടെ സൂക്ഷിയ്ക്കാറുണ്ട്. നിത്യേന ഓടക്കുഴൽ സേവയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രമാണ് അമ്പലപ്പുഴ. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർക്ക് ഭഗവാൻ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന രൂപത്തിൽ ദർശനം കൊടുത്തതിന്റെ സങ്കല്പത്തിലാണ് ഇവിടെ നിത്യേന ഓടക്കുഴൽ സേവയുള്ളത്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പതിവുപോലെ തിടപ്പള്ളി പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസമൊഴികെയുള്ള നിവേദ്യങ്ങൾ ഇവിടെയാണുണ്ടാക്കുന്നത്. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം [[ഉണ്ണിയപ്പം|ഉണ്ണിയപ്പമാണ്]]. നിത്യേന അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് ഇതുനേദിയ്ക്കുന്നത് അതിവിശേഷമാണ്. കൂടാതെ തൃക്കൈവെണ്ണയും പ്രധാനമാണ്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[മുളയറ]] പണിതിട്ടുണ്ട്. ഉത്സവക്കാലത്ത് മുളപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെവച്ചാണ്. [[നവധാന്യങ്ങൾ]] പതിനാറുപാത്രങ്ങളിലാക്കി നിറച്ചുവയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് മുളയിടൽ. മേൽപ്പറഞ്ഞ പാത്രങ്ങൾക്കെല്ലാം ഉത്സവദിനങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ഇവ മുളച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഇവയ്ക്കുനടുവിൽ ഭഗവാന് പള്ളിക്കുറുപ്പൊരുക്കുന്ന ചടങ്ങും ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ഇവിടെത്തന്നെ ഉപദേവതകളായി ശിവന്റെയും ഭദ്രകാളിയുടെയും പ്രതിഷ്ഠകളുമുണ്ട്. വളരെ വലുപ്പം കുറഞ്ഞ വിഗ്രഹങ്ങളാണ് ഇരുവർക്കും. ഒരടി മാത്രം ഉയരം വരുന്ന ചെറിയൊരു ശിവലിംഗവും അത്ര തന്നെ ഉയരം വരുന്ന, [[വാൽക്കണ്ണാടി|വാൽക്കണ്ണാടിയുടെ]] രൂപത്തിലുള്ള ഒരു വിഗ്രഹവുമാണ് ഇവിടെ കാണാനാകുന്നത്. ഇവരെ വന്ദിച്ചാണ് മുളയിടൽ നടക്കുന്നതും. {{പ്രധാന ലേഖനം|ബലിക്കല്ല്}} ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിരൃതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]] & [[ചന്ദ്രൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), അനന്തൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[ദുർഗ്ഗ]] (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]] (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[വിഷ്വക്സേനൻ]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവന്റെ/ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടു തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. == നിത്യപൂജകൾ == നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ഏഴുതവണയുള്ള [[ശംഖ്|ശംഖുവിളിയോടെയും]] [[തവിൽ]], [[നാഗസ്വരം]], [[കുഴിത്താളം]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളോടെയും ഭഗവാനെ പള്ളിയുണർത്തിയശേഷം മൂന്നേകാലിന് നടതുറക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ് പതിവുപോലെ നിർമ്മാല്യദർശനമാണ്. തലേന്നുചാർത്തിയ അലങ്കാരങ്ങളോടുകൂടി വിളങ്ങുന്ന ഭഗവദ്വിഗ്രഹം ദർശിച്ച് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനം കഴിഞ്ഞാൽ ഭഗവാന്റെ അഭിഷേകച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുകയായി. ആദ്യം [[എള്ളെണ്ണ]] കൊണ്ടും, പിന്നീട് [[ഇഞ്ച]], [[ശംഖതീർത്ഥം]], കലശതീർത്ഥം എന്നിവകൊണ്ടും ക്രമത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം ആദ്യനിവേദ്യങ്ങളായി [[മലർ]], [[ശർക്കര]], [[കദളിപ്പഴം]] എന്നിവ നേദിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം മൂന്നേമുക്കാലായിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ തുടങ്ങുകയായി. സൂര്യോദയസമയത്ത് എതിരേറ്റുപൂജയും ഗണപതിഹോമവും നടത്തുന്നുണ്ടാകും. ==അമ്പലപ്പുഴ ഉത്സവം== മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടോടെ സമാപിയ്ക്കുന്ന പത്തുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. അങ്കുരാദിമുറയിൽ (കൊടിയേറ്റത്തോടെ നടക്കുന്ന മുറ) നടക്കുന്ന ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നിരവധി താന്ത്രികക്രിയകളും വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. അമ്പലപ്പുഴ ദേശത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഉത്സവമായി ഇതിനെ കണക്കാക്കിവരുന്നു. ===തൃക്കൊടിയേറ്റ്=== ഉച്ചശീവേലിക്കുശേഷം തെക്കേ ഗോശാലയിൽ ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ഗണപതിപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ എടുക്കുന്ന കോയ്മവടി മേൽശാന്തി ശ്രീകോവിലിൽ കൊണ്ടുപോയി പൂജിച്ച് കോയ്മസ്ഥാനി വലിയമഠം പണിക്കർക്ക് കൈമാറും. തുടർന്ന് വാദ്യപൂജ. [[കൊടി]] ശ്രീകോവിലിലേക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചു പൂജിച്ച് ദേവചൈതന്യം ആവാഹിച്ച് കോയ്മയുടെ അനുവാദത്തോടെ വാദ്യപരീക്ഷ നടത്തി, പാണികൊട്ടി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലേക്ക് കൊടിയെഴുന്നള്ളിക്കുകയും പിന്നീട് തന്ത്രി കൊടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. കൊടിയേറ്റിനുശേഷം [[അമ്പലപ്പുഴ]] തച്ചന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ [[നാളികേരം]] ഉടച്ച് [[രാശി]] നോക്കി ഫലം പ്രവചിക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധനയ്ക്കു മുൻപായി എട്ടുദിക്കിലും ദിക്കുകൊടിയേറ്റ്റുകയും ചെയ്യുന്നു ===ശുദ്ധാദി കലശപൂജ=== കേരളത്തിലെ അപൂർവം ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ശുദ്ധാദി, [[അമ്പലപ്പുഴ]] ഭഗവാന്റെ ഉത്സവ നാളുകളിലെ പ്രധാന താന്ത്രിക ചടങ്ങുകളിൽ ഒന്നാണ്. രണ്ടാം ഉത്സവദിനം ശുദ്ധാദി ചടങ്ങിന് തുടക്കം കുറിച്ച് ഒമ്പതാം ഉത്സവം വരെയാണ് ശുദ്ധാദി ഉള്ളത്. ശുദ്ധജലം, പാൽ,തൈര്, നെയ്യ്, അഷ്ടഗന്ധജലം, [[ഇളനീർ]] എന്നിവ പ്രത്യേകം കലശങ്ങളാക്കി പൂജിച്ച് ദേവന് അഭിഷേകം നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണിത്. സ്വർണകുംഭങ്ങളിലും വെള്ളി കുംഭങ്ങളിലുമാണ് ദ്രവ്യങ്ങൾ നിറച്ച് പൂജിച്ച് ഭഗവാന് [[അഭിഷേകം]] ചെയ്യുന്നത്. പുലർച്ചെ 5 മണിയോടുകൂടി കിഴക്കേ നാലമ്പലത്തിൽ പ്രത്യേകമായി പത്മമിട്ട് അലങ്കരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് കുംഭങ്ങൾ നിറച്ച് ശ്രീകോവിലിലേക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചാണ് കലശങ്ങൾ ഭഗവാന് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത്. ഉത്സവ ദിവസങ്ങളിൽ ഉച്ചപൂജ രാവിലെ 8.30ന് നടക്കുന്നതിനാൽ എട്ടുമണിയോടെയാണ് ശുദ്ധാദി ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നത്. ശുദ്ധാദി ദർശിക്കുന്നതിനും ആടിയശേഷമുള്ള തീർഥം സേവിക്കുന്നതിനും നല്ല തിരക്കാണ് ഉണ്ടാകുക. [[ക്ഷേത്രം]] തന്ത്രിമാരായ പുതുമന-കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരുടെ മുഖ്യകാർമ്മികത്വത്തിലാണ് ചടങ്ങ് നടക്കുന്നത് ===കുടവരവ്=== [[അമ്പലപ്പുഴ]]യിലെ ഏഴാം ഉത്സവദിനമാണ് [[തകഴി ശ്രീ ധർമശാസ്താക്ഷേത്രം|തകഴി ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഉത്സവക്കുട ആഘോഷമായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. അമ്മയുടെ (അമ്പലപ്പുഴ കണ്ണന്റെ) [[ഉത്സവം]] കാണാൻ [[അയ്യപ്പൻ|ഹരിഹരപുത്രൻ]] (ശാസ്താവ്) എഴുന്നള്ളുന്നതായും, തകഴി ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് ശാസ്താവിന്റെ കലവറക്കാരൻ വേലതുള്ളാൻ വരുന്നതായും രണ്ടു സങ്കല്പങ്ങൾ കുടവരവിന് പിന്നിലുണ്ട്. തകഴി ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന കുടവരവിനെ വഴിനീളെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും വെച്ച് എതിരേക്കുന്നു. കുടവരവിനൊപ്പം കൊടിയും [[വേലകളി]]ക്കാരും മേളക്കാരുമുണ്ടായിക്കും. ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള പുതുപ്പുരപ്പടിയിൽനിന്ന് ദേവസ്വം അധികൃതരും ഭക്തജനങ്ങളും ചേർന്ന് കുടവരവിനെ സ്വീകരിച്ച് നെറ്റിപ്പട്ടമേന്തിയ ഗജവീരന്മാരുടെ അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ആനയിക്കുംകയും ചെയ്യും. ഏഴാം ഉത്സവനാളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ തകഴിക്കാരുടെ വേലകളിയുണ്ട്. കുളത്തിൽ വേല കഴിഞ്ഞ് തകഴിക്ഷേത്രത്തിലെ അത്താഴപൂജയ്ക്കുള്ള സാധനങ്ങളുമായാണ് കലവറക്കാരൻ മടങ്ങി പോകുന്നത്. തകഴിയിൽനിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന കുട ക്ഷേത്രത്തിൽ നൽകിയശേഷം ക്ഷേത്രത്തിലെ കുട തിരികെ തകഴിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യും. തകഴിയിൽനിന്ന് കൊണ്ടുവരുന്ന കുടയാണ് അടുത്ത ഒരു വർഷത്തേക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രഭാത, അത്താഴശീവേലികൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ===ഏഴാം ഉത്സവം=== ഏഴാംഉത്സവം മുതൽ എഴുന്നള്ളത്തിന് അഞ്ചാനകളുണ്ട്. ഒന്നാംതരം നെറ്റിപ്പട്ടവും ആറാട്ടുചട്ടവും സ്വർണക്കുടകളും വെള്ളിക്കുടകളുമാണ് എഴുന്നള്ളത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[ഏറ്റുമാനൂർ]] [[ഏഴരപ്പൊന്നാന]]യ്ക്കു തുല്യമായ പതക്കമാണ് ഏഴാം ഉത്സവ വൈകുന്നേരത്തെ എഴുന്നള്ളത്തു മുതൽ ചട്ടത്തിൽ ചാർത്തുന്നത്. വാദ്യഘോഷങ്ങളോടെ ആഞ്ഞിലിക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് എത്തുന്ന കുട്ടവരവിന് ഞായറാഴ്ച വൈകിട്ട് 4.30ന് കിഴക്കേനടയിൽ സ്വീകരണം നൽകും. രാത്രി 8ന് ഊട്ടുപുരയിൽ നാടകശാലസദ്യക്കുള്ള കറിക്കുവെട്ട് നടക്കും. തിങ്കളാഴ്ച ഉച്ചക്ക് 12 നാണ് പ്രസിദ്ധമായ നാടകശാലസദ്യ. ===കുട്ട വരവ്=== ഒമ്പതാം ഉത്സവനാളിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാടകശാലസദ്യക്കുള്ള കുട്ടവരവ് എട്ടാ൦ ഉത്സവദിവസ൦ വൈകിട്ട് ആഞ്ഞിലിക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ===നാടകശാല സദ്യ=== ഒമ്പതാം ഉത്സവനാളിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാടകശാല സദ്യ മധുരമൂറുന്ന ഐതിഹ്യത്തിന്റെ നവ്യാവിഷ്‌കാരമാണ്. നാടിന്റെ നാനാദിക്കുകളിൽനിന്നുമുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ നാടകശാലസദ്യയിൽ പങ്കെടുക്കാനും ചടങ്ങ് ദർശിക്കാനുമായി ശ്രീകൃഷ്ണസന്നിധിയിലെത്തും. നാടകശാലസദ്യക്കു പിന്നിലുള്ള ഐതിഹ്യമിങ്ങനെ: ഭക്തോത്തമനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലത്ത് സ്വാമിയാർ]] ഒരിക്കൽ ക്ഷേത്രദർശനത്തിനായി നാലമ്പലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ അവിടെ ഭഗവാനെ കണ്ടില്ല. പരിഭ്രാന്തനായ സ്വാമിയാർ ഭഗവാനെത്തേടി നാലുപാടും പാഞ്ഞു. ഈ സമയം നാടകശാലയിൽ ക്ഷേത്രജീവനക്കാർക്കുള്ള സദ്യ നടക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാനെ തിരക്കിയെത്തിയ സ്വാമിയാർ, ബാലന്റെ വേഷത്തിൽ സദ്യക്ക് നെയ്യ് വിളമ്പുന്ന സാക്ഷാൽ ഭഗവാനെയാണ് കണ്ടത്. 'കണ്ണാ' എന്നുവിളിച്ച് സ്വാമിയാർ ഓടിയടുത്തെങ്കിലും ഭഗവാൻ ഓടിമറഞ്ഞു. കഥയറിഞ്ഞവരെല്ലാം [[സദ്യ]] ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വാമിയാർക്കൊപ്പം കണ്ണനെത്തേടി പിന്നാലെ പാഞ്ഞു. ഇതിന്റെ സ്മരണ നിലനിർത്തുന്നതാണ് നാടകശാല സദ്യ. നാടകശാല സദ്യ നടക്കുമ്പോൾ [[ഭഗവാൻ]] മണിക്കിണറിനു മുകളിൽ വന്നിരുന്ന് സദ്യ കാണുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ====സദ്യവട്ടം==== നാലുകൂട്ടം [[പ്രഥമൻ]], നാലുകൂട്ടം [[ഉപ്പേരി]], [[അവിയൽ]], [[തോരൻ]], [[പച്ചടി]], [[കൂട്ടുകറി]], [[പരിപ്പ്]], [[സാമ്പാർ]], [[കാളൻ]], [[പാല്]], [[പഞ്ചസാര]], [[കൽക്കണ്ടം]] തുടങ്ങിയ വിഭവങ്ങളാണ് [[സദ്യ]]ക്കുള്ളത്. നാടകശാലയിൽ വരിവരിയായിട്ട തൂശനിലകളിൽ ഉച്ചയ്ക്ക് 12ഓടെയാണ് [[സദ്യ]] വിളമ്പുന്നത്. [[സദ്യ]]യുണ്ട ഭക്തർ എച്ചിലിലയുമായി വഞ്ചിപ്പാട്ടും പാടി പുത്തൻകുളത്തിന്റെ കരയിലേക്ക് താളം ചവിട്ടി നീങ്ങും. തിരികെയെത്തുന്ന ഭക്തരെ പോലീസധികാരികൾ ക്ഷേത്രസന്നിധിയിൽ പണക്കിഴിയും പഴക്കുലയും നല്കി ആചാരപരമായി സ്വീകരിക്കും. തുടർന്ന് കയ്യും വായയും കഴുകി ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നതോടെ നാടകശാലസദ്യയുടെ ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവും. === അമ്പനാട്ട് പണിക്കരുടെ വരവ് === ഒൻപതാം ഉത്സവനാളിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ് വൈകുന്നേരത്തെ അമ്പനാട്ടു പണിക്കരുടെ വരവ്. ക്ഷേത്രനിർമ്മാണത്തിന് സ്ഥലം വിട്ടുകൊടുത്ത ഈഴവ പ്രമാണിയായ അമ്പനാട്ട് ഉണ്ണിരവിക്ക് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ് കല്പിച്ചു കൊടുത്തതാണ് അമ്പനാട്ടു പണിക്കർ സ്ഥാനം. അമ്പലപ്പുഴ രാജാവ് നല്കിയ തോട്ടിക്കടുക്കനും, വാളുമായാണ് അമ്പനാട്ടു പണിക്കരുടെ പിന്മുറക്കാർ ഒമ്പതാം ഉത്സവനാളിൽ പരിവാരസമേതം ക്ഷേത്രദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. === ആറാട്ട് === പത്താം ദിവസം രാത്രിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ആറാട്ട്. വൈകുന്നേരം ആറുമണിയോടെ എല്ലാ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കഴിഞ്ഞ് അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ആറാട്ടിന് പുറപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കൊടിയിറക്കത്തിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ഇരട്ടക്കുളങ്ങര ശിവക്ഷേത്രക്കുളത്തിലാണ് ആറാട്ട്. അഞ്ച് ആനകളുടെ അകമ്പടിയോടെയുള്ള എഴുന്നള്ളത്ത് അത്യാകർഷകമാണ്. == ദർശന സമയം == *രാവിലെ 3 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12.30 PM വരെ. *വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ. == എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി == ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ ആലപ്പുഴയിൽ നിന്നും 14 കിലോമീറ്റർ അകലെ അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആണ് ക്ഷേത്രം. ദേശീയപാത 66 വഴി ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. ധാരാളം ബസ് സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്. അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - അമ്പലപ്പുഴ അടുത്തുള്ള വലിയ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - ആലപ്പുഴ ==ഇതും കാണുക== * [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം]] * [[അമ്പലപ്പുഴ വിജയകൃഷ്ണൻ]] == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Ambalappuzha Sri Krishna Temple}} {{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}} {{Hindu temples in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആരാധനാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങൾ]] gkgbw4gl77l6lrsla805t23nwfh9gjf 0 25718 4615098 4022905 2026-04-25T07:17:09Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615098 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharani (star)}} {{ToDisambig|വാക്ക്=ഭരണി}} [[ചിത്രം:Aries constellation map.svg|thumb|300px|right|ഭരണി(भरणी) നക്ഷത്രം ഉൾ‍പ്പെടുന്ന മേടം (Aries) നക്ഷത്രരാശിയുടെ രേഖാചിത്രം.]] ഭരണീ നക്ഷത്രം,[[മേടം രാശി|മേടം നക്ഷത്രരാശിയിലെ]] (ഇംഗ്ലീഷ്: Aries constellation) [[35 Arietis|35]], [[39 Arietis|39]], [[41 Arietis|41]] എന്നീ മേടനക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർ‌‍ന്നതാണ്. ഇവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട [[41 Arietis|മേടം-41]]ന്റെ പേരാണ് ഭരണി. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ]] വഹിക്കുന്നവൾ (ഉൾ‌‍ക്കൊള്ളുന്നവൾ)എന്ന അർ‌ഥത്തിൽ भरणी (ഭരണീ) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം ഭരണി [[ഭദ്രകാളി]] പ്രധാനമായ നക്ഷത്രമാണ്.. ഭദ്രകാളിയുടെ തിരുനാളാണ് ഭരണി എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ചെട്ടികുളങ്ങര കുംഭ ഭരണി, കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി എന്നിവ പ്രധാനമായത്. രാശി ചക്രത്തിൽ മേടം രാശിയിലെ രണ്ടാമത് നക്ഷത്രം.<ref>{{Cite web|url=http://www.manoramaonline.com/astrology/star-predictions/bharani-birth-star-details.html|title=ഭരണി നക്ഷത്രക്കാരുടെ സവിശേഷതകൾ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2017-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171127053457/http://www.manoramaonline.com/astrology/star-predictions/bharani-birth-star-details.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.manoramaonline.com/astrology/star-predictions/2018/01/01/2018-year-27-stars-horoscope.html|title=ഭരണി നക്ഷത്രഫലം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> == ബാഹ്യകണ്ണികൾ == * [http://aladin.u-strasbg.fr/AladinPreview?-c=02+49+59.0323%2B27+15+37.825&ident=SV*+ZI+++156&submit=Aladin+previewer മേടം-41ന്റെ ചിത്രം.]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Astronomy-stub}} {{ജ്യോതിഷത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:മേടം രാശിയിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളം നക്ഷത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രങ്ങൾ]] bvlwhjx4o82iyycr1sx5lx7ge4cblto 0 30231 4615151 4614008 2026-04-25T09:19:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615151 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Meitei language}} {{Short description|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷ}} {{നാനാർത്ഥം|മണിപ്പൂരി}} {{Hatnote|പ്രത്യേകമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഈ ലേഖനത്തിലെ മണിപ്പൂരി ഭാഷ [[മെയ്തേയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തേയ് മയേൿ ലിപിയിലാണ്]] എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}} {{Infobox language | name = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;text-align:center;">മെയ്തെയ്</span> | altname = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;"><center>{{lang|mni-Mtei|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ}} (മണിപ്പൂരി)</center></span> | nativename = <span style="font-size:100%;line-height:2.65;">{{center|{{huge|{{lang|mni-Mtei|ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ}}}}}}<small>{{center|{{lang|mni-Beng|মৈতৈলোন}} • {{transliteration|mni|ISO|Meiteilon}}}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|mni|meɪteɪ|}} | image = [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center]] | mapsize = 300px | imagecaption = <small><center>[[മെയ്തെയ് മയേക്|മെയ്തെയ് ലിപിയിലെഴുതിയ]] ''"മെയ്തെയ് ലോൻ"''</center></small> | states = [[ഇന്ത്യ]] • [[ബംഗ്ലാദേശ്]] | region = *[[മണിപ്പൂർ]] *[[ആസാം]] *[[ത്രിപുര]] | ethnicity = [[മെയ്തെയ് ജനത|മെയ്തെയ്]] | familycolor = സൈനോ-തിബെറ്റൻ | fam1 = [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] | fam2 = [[തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷകൾ|തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ]] | fam3 = [[മദ്ധ്യ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷകൾ|മദ്ധ്യ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ]] | speakers = {{sigfig|1.775000|2}} ദശലക്ഷം | date = 2003–2011 | ref = <ref>{{e28|mni}}</ref> | ancestor = [[മുതൽ-സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] | ancestor2 = [[മുതൽ-തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ]] | script = *[[മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തെയ് മയേൿ]] <small>(മാതൃലിപി)</small> *[[നൗരിയ ഫുലോ ലിപി|നൗരിയ ഫുലോ]] *[[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]] *[[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]] <small>(ഔദ്യോഗികമല്ല)</small> | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} <small>(ഔദ്യോഗിക പട്ടികഭാഷ)</small> *[[മണിപ്പൂർ]] <small>(പ്രധാന ഔദ്യോഗിക ഭാഷ)</small> *[[ആസാം]] <small>(അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷ)</small> | minority = {{Bulleted list|[[ത്രിപുര|ത്രിപുര, ഇന്ത്യ]]|[[ബംഗ്ലാദേശിലെ ഭാഷകൾ|ബംഗ്ലാദേശ്]]|[[മ്യാൻമറിലെ ഭാഷകൾ|മ്യാൻമർ]]}} | agency = [[ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് പ്ലാനിംഗ് ആൻഡ് ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ]], മണിപ്പൂർ * [[സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം (ഇന്ത്യ)|സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം]] * [[സാഹിത്യ അക്കാദമി]] * [[സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ്]] * [[ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് പ്ലാനിംഗ് ആൻഡ് ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ]] * [[മണിപ്പൂരി സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]] | iso2 = mni | lc1 = mni | ld1 = <small>മണിപ്പൂരി</small> | lc2 = omp | ld2 = <small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി</small> | glotto = mani1292 | glottoname = <small>മണിപ്പൂരി</small> | glotto2 = meit1246 | glottoname2 = <small>മെയ്തെയ്<br>(മാനക ഭാഷാഭേദം)</small> | glotto3 = pang1284 | glottoname3 = <small>പംഗൽ<br>(മുസ്ലീം ഭാഷാഭേദം)</small> | notice = IPA | notice2 = | dialects = *[[തൗഗലോൺ]] (രാജസഭകളിലെ ഭാഷാഭേദം) *[[അമൈലോൺ]] ([[ആരാധനാ ഭാഷ|ആരാധനാ ഭാഷാഭേദം]]) *[[ഖുമൻ (ഭാഷാശാസ്ത്രം)|ഖുമൻ]] (ചരിത്രപരം) *[[മൊയ്‌രംഗ് (ഭാഷാശാസ്ത്രം)|മൊയ്‌രംഗ്]] (ചരിത്രപരം) *[[ചക്പ ഭാഷ|ചക്പ/ലോയ്]] *മെയ്തെയ് പംഗൽ<ref name="ethnologue_mni">{{Cite web |title=Meitei {{!}} Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/ |access-date=3 May 2023 |website=[[Ethnologue]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724203234/https://www.ethnologue.com/language/mni/ |archive-date=24 July 2019 |language=en}}</ref> *[[ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ|ബംഗ്ലാദേശി മെയ്തെയ്]] | speakers2 = | map = [[File:Meitei language distribution.png|center]] | mapcaption = <small>{{legend|#014167|മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#076BA2|മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയല്ലെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#419ED5|മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയോ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഭാഷയോ അല്ലെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#79A9E3|മെയ്തെയ് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഔദ്യോഗികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ ഭാഷയല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> <small>{{legend|#A6BBD5|മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്ന ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ}}</small> }} {{Contains special characters | special = [[മണിപ്പൂരി ഭാഷ|മെയ്തെയ്]] | fix = സഹായം:മെയ്തെയ് ലിപി | characters = [[മെയ്തെയ് മയെക് ലിപി|മെയ്തെയ് മയേൿ]] | image = Meetei_Mayek_letter_I.svg }} [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[മണിപ്പൂർ]] സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷയാണ്‌ '''മെയ്തെയ് ലോൻ''' (<small>മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-Mtei|ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ}}, <small>[[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]:</small> {{IPA|mni|mejtej loːn|}} <ref>{{Cite OED|Meithei |access-date=14 October 2022}}</ref>).{{efn|ഇതു കൂടാതെ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽ‌പ്പെട്ട [[ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി ഭാഷ|ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി]] എന്നൊരു ഭാഷയും മണിപ്പൂരിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്‌.}} '''മണിപ്പൂരി ഭാഷ''' എന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഒരു [[തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷകൾ|തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷയാണ്]] മെയ്തെയ് അഥവാ മണിപ്പൂരി. [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലെ]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത്, [[ആസാം|ആസാമിലെ]] നാല് ജില്ലകളിൽ അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷ കൂടിയാണ്. 1992-ൽ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയ ഈ ഭാഷയെ, [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] ഉന്നത സാഹിത്യഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="britannica.com" /> ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] ഭാഷയാണിത്. വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ [[ആസ്സാമീസ്]], [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ് മെയ്തെയ്.<ref>{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14 |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |archive-date=14 November 2018 |url-status=live}}</ref> 2011-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 1,761,079 പേർ മെയ്തെയ് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും (1,522,132 പേർ) മണിപ്പൂരിലാണുള്ളത്. അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ ആസാം (168,133), [[ത്രിപുര]] (23,779), [[നാഗാലാ‌ൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] (9,511) എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയ സമൂഹങ്ങളുണ്ട്. കൂടാതെ, അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[മ്യാൻമർ|ബർമ്മ]],<ref>{{Cite web |title=Manipuris in Mandalay see ray of hope in Modi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Manipuris-in-Mandalay-see-ray-of-hope-in-Modi/articleshow/48059811.cms |last1=Sunil |first1=Oinam |date=14 July 2015 |website=The Times of India |language=en}}</ref> [[ബംഗ്ലാദേശ്]]<ref>{{e28|mni}}</ref> എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ ഭാഷ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=mni |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-04 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707190446/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=mni |url-status=dead }}</ref> ചരിത്രപരമായി [[നിങ്തൗജ രാജവംശം|നിങ്തൗജ]], [[ഖുമൻ രാജവംശം|ഖുമൻ]], [[മൊയ്‌റാംഗ്]], [[അംഗോം]], [[ലുവാങ്]], [[ചെങ്‌ലീ]], [[ഖാബ-ൻഗൻബ]] എന്നീ സ്വതന്ത്ര ഗോത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് മണിപ്പൂരി ഭാഷ. ഇവർക്ക് പ്രത്യേക ഭാഷാഭേദങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, പിന്നീട് നിങ്തൗജ രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഒന്നിക്കുകയും മെയ്തെയ് സമൂഹമായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ നിങ്തൗജ ഭാഷാഭേദം പ്രമുഖമാവുകയും, മറ്റ് ഗോത്രഭാഷകളെ സ്വാധീനിച്ച് ഇന്നത്തെ മെയ്തെയ് ഭാഷയായി രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=luwang+khuman+angom+language&pg=PA10 |title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization |date=1988 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-853-2 |page=10 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Miri |first=Mrinal |url=https://books.google.com/books?id=qfSz3UOAxM4C&dq=luwang+khuman+angom+language&pg=PA77 |title=Linguistic Situation in North-East India |date=2003 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-026-6 |page=77 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Chungkham Yashwanta |url=https://books.google.com/books?id=pCtkAAAAMAAJ |title=Manipuri Grammar |date=2000 |publisher=Rajesh Publications |isbn=978-81-85891-33-0 |pages=2, 202 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ayyappappanikkar |url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&dq=luwang+khuman+angom+language&pg=PA333 |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-0365-5 |page=333 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aspects of Manipuri language and its literary traditions By Ahanthem Homen |url=https://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=education.Aspects_of_Manipuri_language_and_its_literary_traditions_By_Ahanthem_Homen.html.. |access-date=2024-05-22 |website=e-pao.net}}</ref> മെയ്തെയ് ഒരു വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷയല്ല. ''[[എത്‌നോലോഗ്]]'' ഇതിനെ സുരക്ഷിതമായ (EGIDS ലെവൽ 2 "പ്രൊവിൻഷ്യൽ ലാംഗ്വേജ്") ഭാഷയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{e28|mni}}</ref> എങ്കിലും, [[യുനെസ്കോ]] ഇതിനെ ഒരു "ദുർബല" ഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{cite book |editor-last1=Moseley |editor-first1=C. |title=Atlas of the world's languages in danger (3rd ed) |date=2010 |publisher=UNESCO Publishing |location=Paris |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026 |pages=44{{ndash}}45 and elsewhere}}</ref> [[ഹിന്ദി]], [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ അതിവേഗം വളരുന്ന ഭാഷകളിൽ മെയ്തെയും [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തിയും]] സംയുക്തമായി മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ്.<ref>{{Cite news |last=R |first=Aishwaryaa |date=6 June 2019 |title=What census data reveals about use of Indian languages |url=https://www.deccanherald.com/india/what-census-data-reveals-about-use-of-indian-languages-738340.html |work=[[Deccan Herald]] |access-date=16 November 2023}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[എത്‌നോലോഗ്]] പ്രകാരം മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ മറ്റ് പേരുകൾ: ''കതേ'', ''കതി'', ''മണിപ്പൂരി'', ''മീത്തേ'', ''മീത്തേലോൻ'', ''മീതേലോൻ'', ''മീതേരോൻ'', ''മീതെ'', ''മീതെയ്'', ''മെനിപ്പൂരി'', ''മിതൈ'', ''മിതെ'', ''പൊന്ന'' എന്നിവയാണ്.<ref name="ethnologue_mni"/> പല മാതൃഭാഷാ സംസാരിക്കുന്നവരും ''മണിപ്പൂരി'' എന്നതിനേക്കാൾ ''മെയ്തെയ്'' അല്ലെങ്കിൽ ''മീത്തേ'' എന്ന പേരിനാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്.<ref name="Chelliah 1997: 2">Chelliah (1997: 2)</ref> ഈ പദം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ''മെയ്തെയ്‌രോൻ'' (മെയ്തെയ് + ലോൻ 'ഭാഷ') എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.<ref name="Chelliah 1997: 2"/><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=H. Surmangol |year=2006 |title=Learners' Manipuri-English dictionary. Meitei |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/sharma_query.py?qs=%EA%AF%83%EA%AF%A9%EA%AF%87%EA%AF%A9&searchhws=yes |access-date=30 July 2022 |website=dsal.uchicago.edu}}</ref> പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ കൂടുതലും ഈ പദമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Chelliah 1997: 2"/> [[മണിപ്പൂർ]] സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ''മണിപ്പൂരി'' എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്.<ref name="Chelliah 1997: 2"/> ഇത് ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലും സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Chelliah 1997: 2"/> ''മണിപ്പൂരി'' എന്ന പദം [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലെ വിവിധ ഭാഷകളെയും]] ജനങ്ങളെയും മൊത്തത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. [[ബർമ്മീസ് ജനത]] മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരെ "കതേ" എന്നും, ആസാമിലെ കച്ചാറിലുള്ളവർ "മോഗ്‌ലീ" അല്ലെങ്കിൽ "മേഖ്‌ലീ" എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഷാൻ ജനത ഇവരെ "കാസെ" എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ബർമ്മയിൽ താമസിക്കുന്ന മെയ്തെയ് ജനതയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ബർമ്മക്കാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ് "പൊന്ന".<ref>{{Cite news |last=Gangte |first=Priyadarshini M. |url=http://www.thepeopleschronicle.in/daily/english/1781 |title=Evolution of Meetei state- Emergence of Nongda Lairen Pakhangba |work=The People's Chronicle |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119084314/http://www.thepeopleschronicle.in/daily/english/1781 |archive-date=19 January 2021 |access-date=21 March 2022}}</ref> == വർഗ്ഗീകരണം == മെയ്തെയ് [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ]] ഭാഷാ കുടുംബത്തിലെ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ശാഖയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Meitei {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/ |access-date=2023-11-18 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref><ref name="britannica.com">{{Cite web |title=Manipuri language |url=https://www.britannica.com/topic/Manipuri-language |access-date=2023-11-18 |website=Encyclopædia Britannica |date=15 August 2024 |language=en}}</ref> 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ വിവിധ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ വ്യത്യസ്ത ഗ്രൂപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ]] (1903–1924) ഇതിനെ [[കുക്കി-ചിൻ ഭാഷകൾ|കുക്കി-ചിൻ വിഭാഗത്തിലും]], വോഗ്ലിൻ (1965) കുക്കി-ചിൻ-നാഗ വിഭാഗത്തിലും ഉൾപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ മെയ്തെയ് ഈ ഗ്രൂപ്പുകളിലൊന്നിലും ഉൾപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് [[റോബിൻസ് ബർലിംഗ്]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref name="iias">{{Cite web |title=A History of Manipuri Language |url=http://iias.ac.in/events/a-history-of-manipuri-language/ |access-date=2023-11-18 |website=[[Indian Institute of Advanced Study]] |language=en-US}}</ref> നിലവിലെ അക്കാദമിക് സമവായമനുസരിച്ച് [[ജെയിംസ് മാറ്റിസോഫ്]] മെയ്തെയെ കാമരൂപൻ ഗ്രൂപ്പിൻ്റെ സ്വന്തം ഉപവിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref name="britannica.com"/> എങ്കിലും ചിലർ ഇപ്പോഴും ഇതിനെ [[കുക്കി-ചിൻ-നാഗ ഭാഷകൾ|കുക്കി-ചിൻ-നാഗ ശാഖയിലെ]] അംഗമായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.8 – Manipuri |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/mani1292 |access-date=2023-11-18 |website=glottolog.org}}</ref> == ഭാഷാചരിത്രം == [[File:Yumbanlol (Yumpanlol) - a 6th century Classical Meitei language copper manuscript text - in Meetei script - works on sensuality & relationship between husbands & wives and how to run a household in Ancient Kangleipak civilisation state.jpg|thumb|മെയ്തെയ് ലിപിയിൽ എഴുതിയ 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ "യുമൻലോൽ" എന്ന ചെമ്പ് ലിഖിതം.]] മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്ക് കുറഞ്ഞത് 2000 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്.<ref name="iias" /> ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യം|പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യത്തിന്]] 1500 മുതൽ 2000 വർഷം വരെ പഴക്കമുണ്ട്.<ref>{{Cite book |last=Chatterji |first=Suniti Kumar |author-link=Suniti Kumar Chatterji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32096/page/n187/mode/2up |title=Kirata-jana-krti |date=1951 |publisher=[[The Asiatic Society]], [[Digital Library of India]]; [[Internet Archive]] |location=Kolkata |publication-date=1951 |pages=157, 158 |language=en |quote=... The beginnings of this Old Manipuri literature (as in the case of Newari) may go back to 1500 years, or even 2000 years, from now. ...}}</ref> === ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പഴയ രചനകളിലൊന്ന് ''[[ഒഗ്രി]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯑꯧꯒ꯭ꯔꯤ}}) എന്ന ആചാരപരമായ ഗാനമാണ്. [[കാങ്‌ലെയ്‌പാക്ക്|കാങ്‌ലെയ്‌പാക്കിലെ]] മതപരമായ ചടങ്ങുകളിലും കിരീടധാരണ സമയത്തും ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇത് പൊതുവർഷത്തിന് മുൻപേ നിലനിന്നിരിക്കാം.<ref>{{Cite book |last=Ayyappappanikkar |url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&pg=PA329 |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |isbn=978-81-260-0086-9 |pages=326–329 |language=en |author-link=Ayyappa Paniker}}</ref> പകലിനെ രാത്രിയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വേർതിരിച്ചു എന്ന കഥ പറയുന്ന ''[[നുമിത് കാപ്പ]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-Mtei|ꯅꯨꯃꯤꯠ ꯀꯥꯞꯄ}} <small>പരിഭാഷ:</small> സൂര്യനെ അമ്പെയ്യൽ) എന്ന ഇതിഹാസം ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്.<ref>{{Cite book |last1=Kshetrimayum |first1=Jogendro |editor-last1=Wouters |editor-first1=Jelle J. P. |editor-last2=Subba |editor-first2=Tanka B. |chapter=Violence |title=The Routledge Companion to Northeast India |url=https://books.google.com/books?id=YseEEAAAQBAJ&q=Numit+Kappa+1st&pg=PT473 |year=2023 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-0-367-72566-2 |page=483 |language=en}}</ref> 3-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ''[[പോയ്‌റൈറ്റൺ ഖുന്തോക്]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯄꯣꯢꯔꯩꯇꯣꯟ ꯈꯨꯟꯊꯣꯛ}} <small>പരിഭാഷ:</small> പോയ്‌റൈറ്റൻ്റെ കുടിയേറ്റം) പാതാളദേവൻ്റെ സഹോദരനായ [[പോയ്‌റൈറ്റൺ|പോയ്‌റൈറ്റൻ്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കാങ്‌ലെയ്‌പാക്കിൽ ഒരു കോളനി സ്ഥാപിച്ചതിനെ വിവരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ningthoukhongjam Khelchandra |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.466183/page/n121/mode/2up?view=theater |title=History of Old Manipuri Literature |location=Imphal |publisher=Ningthoukhongjam Khelchandra Singh |pages=121, 122 |language=en, mni |chapter=Poireiton Khunthokpa}}</ref> 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലോ രചിക്കപ്പെട്ട ''യുമൻലോൽ'' എന്ന ചെമ്പ് ലിഖിതം [[ധർമ്മശാസ്ത്രം|ധർമ്മശാസ്ത്രവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട അപൂർവ്വ രചനയാണ്. ലൈംഗികത, ദമ്പതികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, വീട് എങ്ങനെ നടത്തണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |title=Vijñānanidhi: Manuscript Treasures of India |url=https://www.yumpu.com/en/document/read/34231921/manuscript-treasures-of-india-national-mission-for-manuscripts/88 |date=February 2007 |publisher=National Mission of Manuscripts |access-date=2024-04-29 |oclc=171288062 |pages=88, 89 |language=en}}</ref> 7-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ''ഖെഞ്ചോ'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯈꯦꯟꯆꯣ}}) ഒരു പുരാതന കവിതയാണ്. ഇന്നത്തെ മെയ്തെയ് ജനതയ്ക്ക് ഇത് മനസ്സിലാകുന്നില്ലെങ്കിലും, [[ലായ് ഹരാവോബ]] ഉത്സവത്തിൽ ഇത് ആലപിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ch Manihar |url=https://books.google.com/books?id=yiBkAAAAMAAJ |title=A History of Manipuri Literature |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1996 |isbn=978-81-260-0086-9 |location=India |pages=14, 15 |language=en, mni |chapter=The Early Period (Ritual Songs)}}</ref> ഏറ്റവും നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ലിഖിതങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഖോങ്‌ടെക്‌ച രാജാവിൻ്റെ കാലത്തെ ചെമ്പ് ഫലകം.<ref name="aponpath.com">{{Cite book |last=Devi |first=Yumlembam Gopi |url=https://books.google.com/books?id=gxqeDwAAQBAJ&q=8th%20century%20copper%20plate%20inscription%20manipur&pg=PA25 |title=Glimpses of Manipuri Culture |date=16 June 2019 |isbn=978-0-359-72919-7 |page=25 |publisher=LP |language=en}}</ref> ഇതേ കാലഘട്ടത്തിൽ അക്കോയ്ജം തോംബി രചിച്ച ''[[പാന്തോയ്ബി ഖോങ്ഗുൽ]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯄꯥꯟꯊꯣꯏꯄꯤ ꯈꯣꯡꯀꯨꯜ}}) [[പാന്തോയ്ബി രാജകുമാരി|പാന്തോയ്ബി രാജകുമാരിയുടെ]] പ്രണയകഥ വിവരിക്കുന്നു.<ref name=":Glimpses_Panthoibi_Khongul">{{Cite book |last=Devi |first=Dr Yumlembam Gopi |url=https://books.google.com/books?id=gxqeDwAAQBAJ&dq=panthoibi+khongul&pg=PA119 |title=Glimpses of Manipuri Culture |date=16 June 2019 |publisher=Lulu.com |isbn=978-0-359-72919-7 |page=119 |language=en}}</ref> === രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദം === [[File:The first page of Loyumba Silyen (Loiyumpa Silyel) - 11th-12th century Classical Meitei language Constitution of the then Kangleipak civilisation state - in traditional Meetei Mayek writing system (Manipur State Archives).jpg|thumb|11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മെയ്തെയ് ഭരണഘടനയായ 'ലോയുമ ഷിൻയെൻ'-ൻ്റെ ആദ്യ താൾ.]] പൊതുവർഷം 1100-ൽ [[ലോയുമ രാജാവ്|ലോയുമ രാജാവിൻ്റെ]] കാലത്ത് ''[[ലോയുമ ഷിൻയെൻ]]'' (<small>പ്രാചീന മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|omp-Mtei|ꯂꯣꯏꯌꯨꯝꯄ ꯁꯤꯜꯌꯦꯜ}}) എന്ന ലിഖിത ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കി. ഇത് 429-ൽ നൗഫാംഗ്ബ രാജാവ് തയ്യാറാക്കിയ കരട് ഭരണഘടനയുടെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപമായിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=vO-vtI8NuxIC&dq=loyumba+shinyen+final+document&pg=PP2 |title=Manipur: Treatise & Documents |date=1993 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-399-3 |page=2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=9eYC4tjzyi4C&dq=loyumba+shinyen+written+constitution&pg=PA304 |title=Law and Society: Strategy for Public Choice, 2001 |date=1991 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-271-4 |page=304 |language=en}}</ref> 1675 വരെ മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ മറ്റ് ഭാഷകളുടെ കാര്യമായ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref name="iias" /> 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാനത്തോടെ ഹിന്ദു സ്വാധീനം വർദ്ധിക്കുകയും ഭാഷയുടെ [[Phonology|ശബ്ദശാസ്ത്രം]], [[രൂപവിജ്ഞാനം|വ്യാകരണം]] എന്നിവയിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. [[Gharib Niwaz (Manipur)|പാംഹെയ്ബ രാജാവിൻ്റെ]] കാലത്ത് മെയ്തെയ് ലിപിക്ക് പകരം [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപി]] ഉപയോഗിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു.<ref name="iias" /> [[File:ANDRO INSCRIBED STONE.jpg|thumb|1822-ൽ [[ഇംഫാൽ]] ഈസ്റ്റിലെ ആൻഡ്രോയിൽ സ്ഥാപിച്ച ശിലാശാസനം.]] 1725-ൽ പാംഹെയ്ബ രാജാവ് ''പരീക്ഷിത്'' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. ഇത് [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] [[പരീക്ഷിത്|പരീക്ഷിത് രാജാവിൻ്റെ]] കഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നു. ഇതാണ് മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ആദ്യത്തെ ഹിന്ദു സാഹിത്യകൃതിയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ch Manihar |url=https://books.google.com/books?id=yiBkAAAAMAAJ |title=A History of Manipuri Literature |date=1996 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |isbn=978-81-260-0086-9 |location=India |page=135 |language=en}}</ref> == സാഹിത്യം == {{Main|മെയ്തെയ് സാഹിത്യം|പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യം}} [[File:The classical Meitei epic of the "Numit Kappa", written in ancient Meitei language (in archaic Meitei script).jpg|thumb|മെയ്തെയ് ഇതിഹാസവും മതവിശ്വാസങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ക്ലാസിക്കൽ ഇതിഹാസകാവ്യമായ [[നുമിത് കപ്പ]] (Numit Kappa). പുരാതന മെയ്തെയ് ലിപിയിലുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതി.]] ഹിജാം അംഗാങ്‌ഹൽ സിംഗ് രചിച്ച് 1940-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 39,000 വരികളുള്ള ഒരു ബൃഹദ് കവിതയാണ് '''[[ഖംബ തോയ്ബി ഷെയ്റെങ്]]''' (<small>മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-Mtei|ꯈꯝꯕ ꯊꯣꯏꯕꯤ ꯁꯩꯔꯦꯡ}}).<ref>{{Cite book |last=George |first=K. M. |url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA29 |title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1992 |isbn=978-81-7201-324-0 |location=India |page=29 |language=en}}</ref> ഇതിനെ [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരികളുടെ]] [[ദേശീയ ഇതിഹാസം|ദേശീയ ഇതിഹാസമായി]] കണക്കാക്കുന്നു.<ref name="George 1992 258">{{Cite book |last=George |first=K. M. |url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA258 |title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems |date=1992 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |isbn=978-81-7201-324-0 |location=India |page=258 |language=en |quote=H. Anganghal Singh's Khamba Thoibi Sheireng (Poem on Khamba Thoibi, 1940) is a national epic of the Manipuris based on the story of Khamba and Thoibi of Moirang. The poet composes the whole epic in the Pena Saisak style of folk ballads sung by minstrels or bards popular in Manipur.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA1186 |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1988 |isbn=978-81-260-1194-0 |location=India |page=1186 |language=en}}</ref> [[മൊയ്‌റാംഗ്|മൊയ്‌റാംഗിലെ]] പുരാതനമായ ഒരു സാഹസിക പ്രണയകഥയെ ([[ഖംബയും തോയ്ബിയും]]) അടിസ്ഥാനമാക്കി മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ഇതിഹാസകാവ്യം, മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഇതിഹാസ കൃതിയായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.<ref name="Datta 1988 1573">{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA1573 |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1988 |isbn=978-81-260-1194-0 |location=India |page=1573 |language=en |quote=His best work, Khamba Thoibi sheireng, in 39,000 lines on the story of 'Khamba and Thoibi' was started in 1939 and the composition was completed in 1940.}}</ref><ref name=":Sisir">{{Cite book |last=Das |first=Sisir Kumar |url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&dq=Khamba+Thoibi+Sheireng&pg=PA190 |title=A History of Indian Literature: 1911–1956, struggle for freedom: triumph and tragedy |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=2005 |isbn=978-81-7201-798-9 |page=190 |language=en |quote=His epic Singel Indu was published in 1938 which was followed by his magnum opus Khamba Thoibi Sheireng (1940), a poem of 39000 lines, considered to be the 'national' epic of the Manipuris, written in the Pena Saisak style of folk ballads.}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Sing |first=Damodar |title=The Epic of Manipur: Khamba Thoibi |url=https://books.google.com/books?id=gL_8DwAAQBAJ&dq=Khamba+Thoibi+Seireng&pg=PA1582 |magazine=Akashvani |volume=XL |issue=35 |date=31 August 1975 |publisher=All India Radio (AIR) |location=New Delhi |page=1582 |language=en}}</ref> മെയ്തെയ് ഭാഷയെ [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി|ഇന്ത്യയിലെ ശ്രേഷ്ഠഭാഷകളിൽ]] ഒന്നായി അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി 'മെയ്തെയ് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം' പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Government must take concrete step for recognition of Manipuri as classical language |url=https://www.ifp.co.in/manipur/government-must-take-concrete-step-for-recognition-of-manipuri-as-classical-language |website=Imphal Free Press |language=en |access-date=2026-04-03 |archive-date=2022-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220729150132/https://www.ifp.co.in/manipur/government-must-take-concrete-step-for-recognition-of-manipuri-as-classical-language |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=IANS |date=20 August 2016 |title=Classic language status for Manipuri demanded |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/classic-language-status-for-manipuri-demanded-116082000690_1.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 August 2019 |title=Manipur Govt Begins Efforts for Inclusion of Manipuri Among 'Classical' Languages |url=http://www.indiatodayne.in/breaking-news/story/manipur-govt-begins-efforts-inclusion-manipuri-among-classical-languages-397876-2019-08-21 |website=India Today NE |language=hi}}</ref> == വ്യാപനം == ഏകദേശം 1.5 ദശലക്ഷം മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവർ [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിൽ]] താമസിക്കുന്നു.<ref name="census">{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=15 February 2024 |year=2011}}</ref> മണിപ്പൂർ സർക്കാരിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണിത്.<ref name="britannica.com" /> [[File:Map of Barak Valley.jpg|thumb|അസമിലെ [[ബരാക് താഴ്‌വര|ബരാക് വാലി]] ജില്ലകൾ - മെയ്തെയ് ജനവിഭാഗങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ.]] [[ആസാം|ആസാമിൽ]] ഏകദേശം 1.7 ലക്ഷം മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്.<ref name="census"/> പ്രധാനമായും [[ബരാക് താഴ്‌വര|ബരാക് വാലിയിൽ]] [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]], [[ഹിന്ദി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാമത്തെ വലിയ ഭാഷയാണിത്.<ref>{{Cite journal |last=Mishra |first=Awadesh |date=1 January 1999 |title=The Manipuris in the Barak Valley: A Case Study of Language Maintenance' |url=https://www.academia.edu/1059019 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area}}</ref> നാഗാലാൻഡിലെ ദിമാപൂർ, കോഹിമ തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിലായി 9500-ഓളം പേർ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു.<ref name="ethnologue_mni"/><ref name="census"/> നാഗാ, കുക്കി-ചിൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ പലപ്പോഴും മെയ്തെയെ ഒരു രണ്ടാം ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.<ref name="ethnologue_mni"/> ബംഗ്ലാദേശിലെ സിൽഹെറ്റ് ഡിവിഷനിൽ ഏകദേശം 15,000 മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്. മുമ്പ് ധാക്ക, മൈമൻസിങ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇവരുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.<ref name=":Bangladesh">{{Cite web |title=Textile Bdesh Myanmar 3 |url=http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.Arts_and_Culture.Mutua_Bahadur_Art_Collection.Textile_Bdesh_Myanmar_3 |access-date=14 March 2023 |website=e-pao.net}}</ref> ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി ജനത മെയ്തെയെ രണ്ടാം ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="ethnologue_mni"/> മ്യാൻമറിലെ [[Kachin State|കച്ചിൻ]], [[ഷാൻ സംസ്ഥാനം|ഷാൻ]] സംസ്ഥാനങ്ങളിലും [[Yangon Region|യാങ്കൂൺ]], [[Sagaing Region|സാഗൈങ്]] തുടങ്ങിയ റീജിയണുകളിലും ഗണ്യമായ മെയ്തെയ് ജനസംഖ്യയുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Manipuri in Myanmar 1 |url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.Arts_and_Culture.Mutua_Bahadur_Art_Collection.Manipuri_in_Myanmar_1 |access-date=14 March 2023 |website=e-pao.net}}</ref> == ഭാഷാഭേദങ്ങൾ == മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ആശയവിനിമയ സൗകര്യങ്ങളും മിശ്രവിവാഹങ്ങളും കാരണം ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. എങ്കിലും ത്രിപുര, ബംഗ്ലാദേശ്, മ്യാൻമർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭാഷാഭേദങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാം.<ref>{{cite book |last1=Thoudam |first1=P. C. |title=Demographic and Ethnographic Information: Problems in the analysis of Manipuri language |date=2006 |publisher=Central Institute of Indian Language}}</ref> മെയ്തെയ് ഭാഷാഭേദങ്ങളുടെ കൃത്യമായ എണ്ണം അജ്ഞാതമാണ്.<ref>{{cite journal |last1=Haokip |first1=P. |date=April 2011 |title=The Languages of Manipur: A Case Study of the Kuki-Chin Languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=34 |issue=1 |pages=86–118}}</ref> പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ഇവയാണ്: മെയ്തെയ് പ്രോപ്പർ, ലോയ്, പംഗൽ. ഇതിൽ 'മെയ്തെയ് പ്രോപ്പർ' ആണ് നിലവാരമുള്ള രൂപമായി (standard variety) കണക്കാക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web |title=Meitei {{!}} Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/ |access-date=3 May 2023 |website=[[Ethnologue]] |language=en}}</ref> ചില വാക്കുകളുടെ താരതമ്യം താഴെ നൽകുന്നു: {| class="wikitable" |- ! മാനക മെയ്തെയ് !! ലോയ് !! പംഗൽ !! അർത്ഥം |- | ചാബ || ചാപ്പ || ചാബ || കഴിക്കുക |- | കപ്പ || കാപ്മ || കപ്പ || കരയുക |- | സാബിബ || സാപിപ || സാബിബ || ഉണ്ടാക്കുക |} == ഔദ്യോഗിക പദവി == {{Further|മെയ്തേയ് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം|മെയ്തേയ് അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം}} മണിപ്പൂർ സർക്കാരിൻ്റെ ഏക ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ് മെയ്തെയ്. 1992 മുതൽ ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="britannica.com" /><ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |website=omniglot.com}}</ref> ചരിത്രപരമായ മണിപ്പൂർ രാജ്യത്തിലെ രാജസഭാ ഭാഷയായിരുന്നു മെയ്തെയ്.<ref name="Sanajaoba 1988 290">{{Cite book |last=Sanajaoba |first=Naorem |url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=manipuri+court+language&pg=PA290 |title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization |date=1988 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-853-2 |page=290 |language=en}}</ref> 1972-ൽ തന്നെ സാഹിത്യ അക്കാദമി മെയ്തെയെ ഒരു പ്രധാന ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. 1992-ൽ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതോടെയാണ് ഇതിന് പൂർണ്ണ ഔദ്യോഗിക പദവി ലഭിച്ചത്.<ref>{{Cite web |title=Manipuri language in 8th Schedule By Jeet Akoijam |url=http://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=MeiteiMayek.Manipuri_language_in_8th_Schedule_By_Jeet_Akoijam.html |access-date=2022-08-26 |website=e-pao.net}}</ref> 2024-ൽ അസമിലെ നാല് ജില്ലകളിൽ മെയ്തെയ് ഒരു അസോസിയേറ്റ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="hindu27Sep2020">{{Cite news |last=Laithangbam |first=Iboyaima |date=27 September 2020 |title=Assam to look into demand to include Manipuri in list of associate languages |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/minister-to-look-into-demand-to-include-manipuri-in-the-list-of-associate-languages-of-assam/article32707194.ece}}</ref> സിവിൽ സർവീസ്, പോലീസ് റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് പരീക്ഷകൾ നടത്താൻ ഇന്ത്യയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന 13 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് മെയ്തെയ്.<ref>{{Cite web |title=Union Minister Dr Jitendra Singh lauds SSC for deciding to conduct the Multi-Tasking (Non-Technical) Staff examination 2022 in 13 regional languages in addition to Hindi and English for the first time |url=https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1892439 |access-date=25 January 2023 |website=pib.gov.in |language=en}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == മണിപ്പൂരിലെ എല്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും മെയ്തെയ് ഒരു പ്രധാന ബോധനമാധ്യമമാണ്. [[Ministry of Education (India)|വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ]] കീഴിലുള്ള [[Central Board of Secondary Education|സി.ബി.എസ്.ഇ.]] അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള 40 ബോധനഭാഷകളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref>{{Cite web |title=CBSE {{!}} Academics Unit: Curriculum/Syllabus |url=https://cbseacademic.nic.in/curriculum.html |access-date=18 March 2023 |website=[[Central Board of Secondary Education|cbseacademic.nic.in]]}}</ref> [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാല]], [[ഡെൽഹി സർവകലാശാല|ഡൽഹി സർവകലാശാല]], [[Gauhati University|ഗുവാഹത്തി സർവകലാശാല]], [[University of North Bengal|നോർത്ത് ബംഗാൾ സർവകലാശാല]] എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യൻ സർവ്വകലാശാലകളിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദ തലം വരെ മെയ്തെയ് ഒരു വിഷയമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite journal |last1=Devi |first1=S. |date=May 2013 |title=Is Manipuri an Endangered Language? |url=http://www.languageinindia.com/may2013/rebikameitheiendangeredfinal.pdf |journal=Language in India |volume=13 |issue=5 |pages=520–533}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bareh |first=Hamlet |url=https://books.google.com/books?id=XScmdGvMf7IC&dq=Manipuri+national+language&pg=PA80 |title=Encyclopaedia of North-East India |date=2001 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-790-0 |page=80 |language=en}}</ref> ഇതിനുപുറമെ, [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂനിവേഴ്സിറ്റി|ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] ബിരുദതലത്തിലും മെയ്തെയ് പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Manipur: Meitei language to be introduced in IGNOU syllabus, says union minister |url=https://nenow.in/north-east-news/manipur/manipur-meitei-language-to-be-introduced-in-ignou-syllabus-says-union-minister.html |website=Northeast Now |access-date=18 February 2024 |date=21 August 2023}}</ref> === ആസാം === 1956 മുതൽ അസമിലെ ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലുള്ള പഠനം നൽകിവരുന്നു.<ref name="hindu27Sep2020" /> [[Board of Secondary Education, Assam|ആസാം ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ]] മണിപ്പൂരി ഭാഷയിൽ സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |date=17 March 2023 |title=Assam HSLC Exam Routine 2023 Revised: SEBA To Conduct All Class 10 Language Papers Including English On April 1 |url=https://www.india.com/education/assam-hslc-exam-routine-2023-revised-seba-to-conduct-all-class-10-language-paper-including-english-on-april-1-after-assamese-paper-leak-himanta-biswa-sarma-5950004/ |access-date=18 March 2023 |website=India.com |language=en |quote=In addition to Assamese, the other MIL subjects are Bengali, Bodo, Hindi, Manipuri, Hmar, Nepali, Mizo, Khasi, Garo, Karbi and Urdu.}}</ref> കൂടാതെ, [[Assam Higher Secondary Education Council|ആസാം ഹയർ സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ കൗൺസിൽ]] മെയ്തെയ് ഒരു ബോധനമാധ്യമമായും രണ്ടാം ഭാഷയായും പഠിക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അവസരം നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |title=AHSEC complete syllabus for HS 2nd year |url=https://ahsec.assam.gov.in/index.php/hs-2nd-year-syllabus/ |website=ahsec.assam.gov.in |access-date=2026-04-02 |archive-date=2023-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319082446/https://ahsec.assam.gov.in/index.php/hs-2nd-year-syllabus/ |url-status=dead }}</ref> 2020 മുതൽ [[ആസാം സർക്കാർ]] [[Manipuri Sahitya Parishad|മണിപ്പൂരി സാഹിത്യ പരിഷത്തിന്]] വാർഷിക ഗ്രാന്റായി {{INR Convert|5|l|year=2020}} നൽകിവരുന്നു. മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ വികസനത്തിനായി ഒരു പ്രത്യേക കോർപ്പസ് രൂപീകരിക്കുന്നതിന് ₹6 കോടി നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="hindu27Sep2020" /> [[ആസാം യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ആസാം സർവകലാശാലയിലെ]] [[Department of Manipuri, Assam University|മണിപ്പൂരി വിഭാഗം]] മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പിഎച്ച്.ഡി. തലം വരെയുള്ള ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സൗകര്യങ്ങൾ നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Manipuri Department |url=http://www.aus.ac.in/manipuri-department/ |access-date=18 March 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=5 literary bodies bat for Manipuri language in Assam |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2020/8/3/5-literary-bodies-bat-for-Manipuri-language-in-Assam.amp.html |access-date=18 March 2023 |work=The Sangai Express |date=3 August 2020 |language=en |quote=Moreover, Manipuri in MA and PhD courses are offered at Assam University, Silchar.}}</ref><ref>{{Cite news |title=AAMSU demands Associate Official Language status to Manipuri language |url=https://www.time8.in/aamsu-demands-associate-official-language-status-to-manipuri-language/ |work=Time8 |date=22 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054218/https://www.time8.in/aamsu-demands-associate-official-language-status-to-manipuri-language/ |archive-date=2022-08-26 |quote=Several universities, notably Assam University and Silchar University, provide Manipuri language courses.}}</ref> === ത്രിപുര === 1998 മുതൽ [[Government of Tripura|ത്രിപുര സർക്കാർ]] സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള 24 പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ മെയ്തെയ് ഒരു ഒന്നാം ഭാഷയായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=MANIPURI {{!}} DIRECTORATE OF KOKBOROK & OTHER MINORITY LANGUAGES |url=https://kokborokoml.tripura.gov.in/manipuri#:~:text=The%20government%20of%20Tripura%20has,notified%20schools%20throughout%20the%20state. |access-date=18 March 2023 |website=kokborokoml.tripura.gov.in}}</ref> ജാപ്പനീസ്, കൊറിയൻ, നേപ്പാളി തുടങ്ങിയ ഭാഷകൾക്കൊപ്പം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലും ഡിപ്ലോമ കോഴ്‌സുകൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനായി 2021 ഡിസംബറിൽ [[Tripura University|ത്രിപുര സർവകലാശാല]], കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിനും [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ|യു.ജി.സി.ക്കും]] ശുപാർശ നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=23 December 2021 |title=Tripura University proposes introduction of diploma courses in Japanese, Korean, Nepali and Manipuri languages |url=http://www.indiatodayne.in/breaking-news/story/tripura-university-proposes-introduction-diploma-courses-japanese-korean-nepali-and-manipuri-languages-411046-2021-12-23 |access-date=18 March 2023 |website=India Today NE |language=hi}}</ref> == ശബ്ദശാസ്ത്രം == [[സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകൾ|സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷാക്കുടുംബത്തിൽ]] മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ കൃത്യമായ വർഗ്ഗീകരണം ഇപ്പോഴും അവ്യക്തമാണ്. ഇതിന് പദാവലിയിൽ [[കുക്കി ഭാഷ|കുക്കി]], [[തങ്ഖുൽ ഭാഷ|തങ്ഖുൽ]] എന്നീ ഭാഷകളുമായി സാമ്യമുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=Post |first1=Mark W. |last2=Burling |first2=Robbins |author2-link=Robbins Burling |year=2017 |orig-date=First published 2003 |chapter=The Tibeto-Burman Languages of Northeastern India |editor1-last=Thurgood |editor1-first=Graham |editor1-link=Graham Thurgood |editor2-last=LaPolla |editor2-first=Randy J. |editor2-link=Randy LaPolla |title=The Sino-Tibetan Languages |edition=2nd |publisher=Routledge |pages=23, 232–233 |isbn=978-1-138-78332-4}}</ref> === സ്വരഭേദം === മെയ്തെയ് ഒരു നാദഭാഷയാണ്. ഇതിൽ രണ്ട് സ്വരഭേദങ്ങളാണോ അതോ മൂന്നെണ്ണമാണോ ഉള്ളത് എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ട്.<ref name="ReferenceA">{{cite journal |last1=LaPolla |first1=Randy J. |author-link=Randy LaPolla |year=2000 |title=Book review: A grammar of Meitei, by S. L. Chelliah |journal=Lingua |publisher=Elsevier |volume=110 |issue=4 |pages=299–304 |doi=10.1016/s0024-3841(99)00037-6}}</ref> === വർണ്ണങ്ങൾ === മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന [[സ്വനിമം|സ്വനിമങ്ങളെ]] തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും:<ref>{{cite book |last1=Chelliah |first1=S. L. |title=Meitei Phonology |date=1997 |publisher=Mouton de Gruyter |pages=17–21}}</ref> '''സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ''' {|class="wikitable" style="text-align:center" |+ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ ! ![[മുൻഭാഗം]] ![[മധ്യഭാഗം]] ![[പിൻഭാഗം]] |- ![[ഉച്ചം]] |{{large|{{IPA link|i}}{{·}}[[ഇ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯏ}}) | |{{large|{{IPA link|u}}{{·}}[[ഉ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯎ}}) |- ![[മധ്യം]] |{{large|{{IPA link|e}}{{·}}[[എ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑꯦ}}) |{{large|{{IPA link|ɐ}}{{·}}[[അ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑ}}) |{{large|{{IPA link|o}}{{·}}[[ഒ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑꯣ}}) |- ![[നിമം]] | |{{large|{{IPA link|a}}{{·}}[[ആ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯑꯥ}}) | |} പുതിയ ഭാഷാശാസ്ത്ര പഠനങ്ങളിൽ മധ്യസ്വരമായ /ɐ/-നെ <nowiki><ə></nowiki> എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്താറുള്ളത്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് [ə] എന്നല്ല, മറിച്ച് [ɐ] എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. ഈ സ്വരത്തിന് ശേഷം ഒരർദ്ധസ്വരം വന്നാൽ അവ തമ്മിൽ ലയിക്കും *'''ഉദാ:''' /ɐw/ = [ow], /ɐj/ = [ej]). '''വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ''' {|class="wikitable" style="text-align:center" |+ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ !colspan="3"| [[ഉച്ചാരണസ്ഥാനം]] → ![[ഓഷ്ഠ്യം]] ![[ദന്ത്യം]]/<br />[[വർത്സ്യം]] ![[താലവ്യം]] ![[കണ്ഠ്യം]] ![[കാകില്യം]] |- !colspan="3"|[[അനുനാസികം]] |{{large|{{IPA link|m}}{{·}}[[മ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯃ}}) |{{large|{{IPA link|n}}{{·}}[[ന]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯅ}}) | |{{large|{{IPA link|ŋ}}{{·}}[[ങ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯉ}}) | |- !rowspan="4"|[[സ്പർശം]] !rowspan="2"|{{small|അഘോഷം}} !{{small|[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|p}}{{·}}[[പ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯄ}}) |{{large|{{IPA link|t}}{{·}}[[ത]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯇ}}) |{{large|{{IPA link|tʃ}}{{·}}[[ച]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯆ}}) |{{large|{{IPA link|k}}{{·}}[[ക]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯀ}}) |{{large|{{IPA link|ʔ}}{{·}}[[വിസർഗം|അഃ]] (ഃ)}}<br>{{noteTag|group=notes|name=glottal|മെയ്തെയ് ലിപിയിൽ കാകില്യ സ്ഫോടകത്തിന് മാത്രമായി പ്രത്യേക അക്ഷരമില്ല. വാക്കിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ 'അതിയ' ({{lang|mni-Mtei|ꯑ}}) എന്ന അക്ഷരം സ്വരങ്ങൾക്ക് ആധാരമായി വരുമ്പോഴാണ് ഈ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. വാക്കിൻ്റെ അവസാനം ചില്ലക്ഷരങ്ങൾക്ക് (ലോൺസം) സമാനമായ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഉച്ചാരണം പെട്ടെന്ന് നിർത്തുന്നതിലൂടെയും കാകില്യ സ്ഫോടനം സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്നു.}} |- !{{small|[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|pʰ}}{{·}}[[ഫ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯐ}}) |{{large|{{IPA link|tʰ}}{{·}}[[ഥ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯊ}}) | |{{large|{{IPA link|kʰ}}{{·}}[[ഖ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯈ}}) | |- !rowspan="2"|{{small|ഘോഷം}} !{{small|[[Aspiration (phonetics)|അല്പപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|b}}{{·}}[[ബ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯕ}}) |{{large|{{IPA link|d}}{{·}}[[ദ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯗ}}) |{{large|{{IPA link|dʒ}}{{·}}[[ജ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯖ}}) |{{large|{{IPA link|ɡ}}{{·}}[[ഗ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯒ}}) | |- !{{small|[[Aspiration (phonetics)|മഹാപ്രാണം]]}} |{{large|{{IPA link|bʱ}}{{·}}[[ഭ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯚ}}) |{{large|{{IPA link|dʱ}}{{·}}[[ധ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯙ}}) | |{{large|{{IPA link|ɡʱ}}{{·}}[[ഘ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯘ}}) | |- !colspan="3"|[[Fricative|ഊഷ്മാവ്]] | |{{large|{{IPA link|s}}{{·}}[[സ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯁ}}) | | |{{large|{{IPA link|h}}{{·}}[[ഹ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯍ}}) |- !rowspan="2"|[[Liquid consonant|ദ്രവം]] !colspan="2"|[[Rhotic consonant|ഉത്ക്ഷിപ്തം]] | |{{large|{{IPA link|ɾ}}{{·}}[[ര]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯔ}}) | | | |- !colspan="2"|[[Lateral consonant|പാർശ്വികം]] | |{{large|{{IPA link|l}}{{·}}[[ല]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯂ}}) | | | |- !colspan="3"|[[അർദ്ധസ്വരം]] |{{large|{{IPA link|w}}{{·}}[[വ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯋ}}) | |{{large|{{IPA link|j}}{{·}}[[യ]]}}<br>({{lang|mni-Mtei|ꯌ}}) | | |} {{noteFoot|notes}} === ശബ്ദശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ === /k/ (ക്) എന്ന സ്വനിമത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന പദങ്ങളോട് '-lək' (-ലക്) എന്ന പ്രത്യയം ചേരുമ്പോൾ കണ്ഠ്യശബ്ദം ലോപിച്ചുപോകുന്നു.<ref name="ReferenceA"/> പുരാതന ഗ്രീക്ക്, [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതം]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ [[ഗ്രാസ്മാൻ്റെ നിയമം|ഗ്രാസ്മാൻ നിയമത്തിന്]] സമാനമായൊരു ശബ്ദമാറ്റം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലുമുണ്ട്. ഇതിൽ രണ്ട് മഹാപ്രാണാക്ഷരങ്ങൾ അടുപ്പിച്ചു വന്നാൽ രണ്ടാമത്തേത് അല്പപ്രാണമായി മാറും.<ref name="Chelliah1997">Chelliah (1997)</ref> അതായത്, ആദ്യ അക്ഷരത്തിൽ മഹാപ്രാണമോ ഊഷ്മാക്കളോ ({{IPA|/h/, /s/}}) വന്നാൽ തൊട്ടടുത്ത അക്ഷരത്തിലെ മഹാപ്രാണത്തിൻ്റെ കാഠിന്യം കുറയുന്നു. ഇങ്ങനെ മാറുന്ന അക്ഷരങ്ങൾ പിന്നീട് സൊണൊറന്റുകൾക്ക് (sonorants) ഇടയിൽ വരുമ്പോൾ ഘോഷമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടും.<ref name="Chelliah1997"/> {{interlinear|indent=3 |/tʰin-/ + /-kʰət/ → /tʰinɡət/ |''തിൻ''- {} ''-ഖത്'' {} ''തിൻഗത്'' |തുളയ്ക്കുക {} മുകളിലേക്ക് {} {മുകളിലേക്ക് തുളയ്ക്കുക} |}} {{interlinear|indent=3 |/səŋ/ + /kʰom/ → /səŋɡom/ |''സങ്'' {} ''ഖോം'' {} ''സങ്ഗോം'' |പശു {} അകിട് {} പാൽ |}} {{interlinear|indent=3 |/hi-/ + /-tʰok/ → /hidok/ |''ഹി-'' {} ''-ഥോക്'' {} ''ഹിദോക്'' |വെട്ടിമാറ്റുക {} പുറത്തേക്ക് {} {പുറത്തേക്ക് വെട്ടിമാറ്റുക} |}} == വ്യാകരണം == മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ മലയാളത്തിന് സമാനമായി [[Subject–object–verb|കർത്താവ്-കർമ്മം-ക്രിയ (SOV)]] എന്ന പദക്രമമാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ''എയ് ചാൿ ചായ്'' (<small>മണിപ്പൂരി:</small> {{lang|mni-mtei|ꯑꯩ ꯆꯥꯛ ꯆꯥꯢ}}) എന്ന വാക്യം ശ്രദ്ധിക്കുക. ഇതിൽ "എയ്" (ഞാൻ) കർത്താവും, "ചാൿ" (ചോറ്) കർമ്മവും, "ചായ്" (കഴിക്കുന്നു) ക്രിയയുമാണ്. === വചനം (ഏകവചനം/ബഹുവചനം) === മലയാളത്തിൽ നാമങ്ങളെ ബഹുവചനമാക്കാൻ 'അർ', 'മാർ', 'കൾ' എന്നീ പ്രത്യയങ്ങൾ ചേർക്കുന്നതുപോലെ, മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്: * '''-ഖോയ് (khoi):''' സർവ്വനാമങ്ങൾക്കും മനുഷ്യരെ കുറിക്കുന്ന നാമങ്ങൾക്കും ഒപ്പം ചേർക്കുന്നു (ഉദാ: ഞങ്ങൾ, അവർ). * '''-സിങ് (siṅ):''' മറ്റ് എല്ലാ നാമങ്ങൾക്കും ഒപ്പം ചേർക്കുന്നു (ഉദാ: മരങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ). മലയാളത്തിലെപ്പോലെ തന്നെ നാമങ്ങൾ ബഹുവചനമാകുമ്പോഴും അതിനൊപ്പമുള്ള ക്രിയയ്ക്ക് മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:<ref name="Singh 2013">{{cite journal |last=Singh |first=S. Indrakumar |date=November 2013 |title=Agreements in Manipuri |url=http://www.languageinindia.com/nov2013/indrakumaragreementsmanipurifinal.pdf |journal=Language in India |volume=13 |issue=11 |pages=216–231}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! നാമം (മെയ്തെയ്) !! മലയാളം അർത്ഥം !! വാക്യം (മെയ്തെയ്) !! പരിഭാഷ |- | {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡ}} (അങ്ആങ്) || കുഞ്ഞ് || {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡ ꯀꯞꯄꯤ}} (അങ്ആങ് കപ്പി) || കുഞ്ഞ് കരയുന്നു. |- | {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡꯁꯤꯡ}} (അങ്ആങ്സിങ്) || കുഞ്ഞുങ്ങൾ || {{lang|mni-mtei|ꯑꯉꯥꯡꯁꯤꯡ ꯀꯞꯄꯤ}} (അങ്ആങ്സിങ് കപ്പി) || കുഞ്ഞുങ്ങൾ കരയുന്നു. |} നാമങ്ങളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കാൻ നാമവിശേഷണങ്ങൾ (Adjectives) ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവ നാമത്തോട് ചേർത്തെഴുതുന്നില്ല. പകരം പ്രത്യേക പദങ്ങളായിത്തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നു:<ref name="Singh 2013" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! നാമവിശേഷണം !! മലയാളം അർത്ഥം !! വാക്യം (മെയ്തെയ്) !! പരിഭാഷ |- | {{lang|mni-mtei|ꯑꯃ}} (അമാ) || ഒരു / ഒന്ന് || {{lang|mni-mtei|ꯃꯤ ꯑꯃ ꯂꯥꯛꯏ}} (മീ അമാ ലാൿഈ) || ഒരാൾ വരുന്നു. |- | {{lang|mni-mtei|ꯈꯔ}} (ഖരാ) || ചില || {{lang|mni-mtei|ꯃꯤ ꯈꯔ ꯂꯥꯛꯏ}} (മീ ഖരാ ലാൿഈ) || ചിലർ വരുന്നു. |- | {{lang|mni-mtei|ꯃꯌꯥꯝ}} (മയാം) || പല / ധാരാളം || {{lang|mni-mtei|ꯃꯤ ꯃꯌꯥꯝ ꯂꯥꯛꯏ}} (മീ മയാം ലാൿഈ) || പലർ വരുന്നു. |} === സംയുക്ത ക്രിയകൾ === പ്രധാന ക്രിയാധാതുവിനോടൊപ്പം കാലമോ അവസ്ഥയോ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മറ്റ് പ്രത്യയങ്ങൾ ചേർത്താണ് മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ സംയുക്ത ക്രിയകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത് (മലയാളത്തിൽ 'വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു' എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ). ഇതിനായി പ്രധാനമായും രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്:<ref name="Devi 2014">{{cite journal |last1=Devi |first1=M. Bidyarani |date=May 2014 |title=Compound Verbs in Manipuri |url=http://www.languageinindia.com/may2014/bidyaranimanipuricompoundverbsfinal.pdf |journal=Language in India |volume=14 |issue=5 |pages=66–70}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! പ്രത്യയം !! മലയാളം അർത്ഥം |- | {{lang|mni-mtei|-ꯊꯣꯛ}} (-ഥോൿ) || പുറത്തുവരിക / വരിക (ദിശയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ) |- | {{lang|mni-mtei|-ꯅꯤꯡ}} (-നിങ്) || ആഗ്രഹിക്കുക / വേണം |} ക്രിയയുടെ പൂർണ്ണമായ രൂപം ലഭിക്കാൻ ഇവയോടൊപ്പം ആസ്പെക്ട് മാർക്കറുകൾ (ക്രിയയുടെ കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നവ) കൂടി ചേർക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഘടന: {{blockindent|[ക്രിയാധാതു] + [പ്രത്യയം] + [കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യയം]}} എന്നാണ്:<ref name="Devi 2014" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ക്രിയാധാതു !! പ്രത്യയം !! കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് !! സംയുക്തരൂപം (മെയ്തെയ്) !! പരിഭാഷ |- | {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝ}} (തും - ഉറങ്ങുക) || {{lang|mni-mtei|-ꯊꯣꯛ}} (-ഥോൿ) || {{lang|mni-mtei|-ꯂꯦ}} (-ലേ - പൂർണ്ണതയെ കുറിക്കുന്നു) || {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝꯊꯣꯛꯂꯦ}} (തുംഥോൿലേ) || ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങി |- | {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝ}} (തും - ഉറങ്ങുക) || {{lang|mni-mtei|-ꯅꯤꯡ}} (-നിങ്) || {{lang|mni-mtei|-ꯂꯦ}} (-ലേ - പൂർണ്ണതയെ കുറിക്കുന്നു) || {{lang|mni-mtei|ꯇꯨꯝꯅꯤꯡꯂꯦ}} (തുംനിങ്‌ലേ) || ഉറക്കം വരുന്നു |} ആവശ്യമെങ്കിൽ ഈ രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേർത്തും സംയുക്ത ക്രിയകൾ ഉണ്ടാക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ''{{lang|mni-mtei|ꯄꯤꯊꯣꯛꯅꯤꯡꯂꯦ}}'' (പീഥോൿനിങ്‌ലേ) എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം "പുറത്തുകൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു" എന്നാണ്. == ലിപി == {{main|മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി}} [[File:Depiction of the Puya Mei Thaba (Burning of the Meitei texts) ordered by Meitei King Pamheiba (AKA Garib Niwaj or Gopal Singh) under the influence of Bengali Hindu missionary Shantidas Gosai (AKA Shantidas Goswami or Shantidas Adhikari).jpg|thumb|300px|മെയ്തെയ് ലിപിയിലെഴുതിയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കത്തിച്ചുകളഞ്ഞ ചരിത്രസംഭവത്തിൻ്റെ ചിത്രീകരണം.]] [[ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ|ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ലിപികളിൽ]] ഒന്നാണ് [[മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തെയ് ലിപി]] ({{lang|mni-Mtei|ꯃꯩꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ}}).<ref>{{Cite journal |last1=Khuman |first1=Yanglem Loijing Khomba |last2=Devi |first2=Salam Dickeeta |last3=Singh |first3=Ch. Ponykumar |last4=Devi |first4=H. Mamata |last5=Singh |first5=N. Ajith |date=1 December 2022 |title=A benchmark dataset for printed Meitei/Meetei script character recognition |journal=Data in Brief |language=en |volume=45 |article-number=108585 |doi=10.1016/j.dib.2022.108585 |pmid=36426059 |pmc=9679442 |bibcode=2022DIB....4508585K |issn=2352-3409}}</ref> കാങ്‌ലെയ് ലിപി ({{lang|mni-mtei|ꯀꯪꯂꯩ ꯃꯌꯦꯛ}})<ref>{{Cite book |last1=Noni |first1=Arambam |url=https://books.google.com/books?id=OzjbCgAAQBAJ&q=Kanglei+script+Meetei+Mayekuz8AhVlSWwGHeUtCqoQ6AF6BAgFEAM&pg=PA223 |title=Colonialism and Resistance: Society and State in Manipur |last2=Sanatomba |first2=Kangujam |year=2015 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-27066-9 |pages=223, 235, 237 |language=en}}</ref> എന്നും ഈ ലിപിയിലെ ആദ്യ മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി കോൿ സം ലായ് ലിപി ({{lang|mni-mtei|ꯀꯣꯛ ꯁꯝ ꯂꯥꯏ ꯃꯌꯦꯛ}})<ref>{{Cite web |script-title=mni:মণিপুরদা লোলয়ান চঙলকপা অমদি মীতৈ ইয়েক্না থোঙজিন্দা ৱারৌজনা লেপ্লরবদা ! |url=http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/06/17.02.2022-B5.pdf |website=Hueiyen Lanpao |language=mni}}</ref> എന്നും ഇതിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നാണയങ്ങളിലാണ് ഇത് ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി അറിയുന്നത്.<ref>{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&q=Manipur%208th%20century%20copper%20plate%20inscription%20Manipur&pg=PA142 |title=Encyclopaedia of Indian Literature |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1987 |isbn=978-81-260-1803-1 |page=142 |language=en}}</ref> പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് ഇതിന് പകരം [[ബംഗാളി ലിപി]] ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. എന്നാൽ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മെയ്തെയ് ലിപി വീണ്ടും വൻതോതിൽ പ്രചാരത്തിലായി.<ref>{{Cite news |last=Laithangbam |first=Iboyaima |date=23 September 2017 |title=Banished Manipuri script stages a comeback |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/banished-manipuri-script-stages-a-comeback/article19743482.ece |access-date=6 March 2023 |issn=0971-751X}}</ref> 2021-ൽ മണിപ്പൂരി ഭാഷ എഴുതുന്നതിനായി ബംഗാളി ലിപിക്കൊപ്പം മെയ്തെയ് മയേക്കും [[മണിപ്പൂർ സർക്കാർ]] ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. 2031 വരെ പത്തുവർഷത്തേക്ക് ബംഗാളി ലിപിയും കൂടെ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്.<ref>{{Cite web |title=GAZETTE TITLE: The Manipur Official Language (Amendment) Act, 2021 |url=http://manipurgovtpress.nic.in/en/details_gazzete/?gazette=658 |access-date=6 March 2023 |website=manipurgovtpress.nic.in}}</ref> {|class="wikitable letters-table" |+ മെയ്തെയ് മയേൿ അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ (മപുൽ ഇയേൿ) |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=കോൿ|tops=ꯀꯣꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯀ|ml=ക|ipa=/k/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=സം|tops=ꯁꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯁ|ml=സ|ipa=/s/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ലായ്|tops=ꯂꯥꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯂ|ml=ല|ipa=/l/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=മിത്|tops=ꯃꯤꯠ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯃ|ml=മ|ipa=/m/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=പാ|tops=ꯄꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯄ|ml=പ|ipa=/p/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=നാ|tops=ꯅꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯅ|ml=ന|ipa=/n/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ചിൽ|tops=ꯆꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯆ|ml=ച|ipa=/tʃ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=തിൽ|tops=ꯇꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯇ|ml=ത|ipa=/t/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഖൗ|tops=ꯈꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯈ|ml=ഖ|ipa=/kʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ങൗ|tops=ꯉꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯉ|ml=ങ|ipa=/ŋ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഥൗ|tops=ꯊꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯊ|ml=ഥ|ipa=/tʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=വായ്|tops=ꯋꯥꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯋ|ml=വ|ipa=/w/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=യാങ്|tops=ꯌꯥꯡ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯌ|ml=യ|ipa=/j/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഹുൿ|tops=ꯍꯨꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯍ|ml=ഹ|ipa=/h/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഉൻ|tops=ꯎꯟ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯎ|ml=ഉ|ipa=/u/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഈ|tops=ꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯏ|ml=ഇ|ipa=/i/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഫം|tops=ꯐꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯐ|ml=ഫ|ipa=/pʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=അതിയ|tops=ꯑꯇꯤꯌꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯑ|ml=അ|ipa=/ɐ/|color=red}} |} {|class="wikitable" |+ മെയ്തെയ് മയേൿ അധിക അക്ഷരങ്ങൾ |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഗോക|tops=ꯒꯣꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯒ|ml=ഗ|ipa=/ɡ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഘൗ|tops=ꯘꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯘ|ml=ഘ|ipa=/ɡʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഛ|tops=ꫢ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫢ|ml=ഛ|ipa=/t͡ʃʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ജിൽ|tops=ꯖꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯖ|ml=ജ|ipa=/d͡ʒ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഝം|tops=ꯓꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯓ|ml=ഝ|ipa=/d͡ʒʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഞ|tops=ꫣ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫣ|ml=ഞ|ipa=/ɲ/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ട്ട|tops=ꫤ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫤ|ml=ട്ട|ipa=/ʈ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഠ|tops=ꫥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫥ|ml=ഠ|ipa=/ʈʰ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഡ|tops=ꫦ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫦ|ml=ഡ|ipa=/ɖ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഢ|tops=ꫧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫧ|ml=ഢ|ipa=/ɖʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ണ|tops=ꫨ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫨ|ml=ണ|ipa=/ɳ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ദിൽ|tops=ꯗꯤꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯗ|ml=ദ|ipa=/d/|color=red}} |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ധൗ|tops=ꯙꯧ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯙ|ml=ധ|ipa=/dʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ബാ|tops=ꯕꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯕ|ml=ബ|ipa=/b/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഭം|tops=ꯚꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯚ|ml=ഭ|ipa=/bʱ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=രായി|tops=ꯔꯥꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯔ|ml=ര|ipa=/ɾ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ശ|tops=ꫩ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫩ|ml=ശ|ipa=/ɕ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഷ|tops=ꫪ|l=mni|s=Mtei|ch=ꫪ|ml=ഷ|ipa=/ʂ/|color=red}} |} മലയാളത്തിലെ [[മലയാളലിപി #ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ|ചില്ലക്ഷരങ്ങൾക്ക്]] സമാനമായി, മെയ്തെയ് മയേൿ ലിപിയിൽ വാക്കുകളുടെ അവസാനം സ്വരമില്ലാത്ത വ്യഞ്ജനങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രണ്ടാമതൊരു രൂപമാണ് ലോൺസം ({{lang|mni-Mtei|ꯂꯣꯟꯁꯨꯝ}}). 'ലോൺസം' എന്നാൽ 'അന്ത്യം' എന്നാണർത്ഥം; മലയാളത്തിൽ /ക/ എന്നത് /ക്/ (ൿ) ആയി മാറുന്നതുപോലെ, ഈ ലിപിയിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾക്കാണ് ഇത്തരത്തിൽ പ്രത്യേക ചില്ലക്ഷര രൂപങ്ങളുള്ളത്. {|class="wikitable" |+ മെയ്തെയ് മയേൿ ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ (ലോൺസം ഇയേൿ) |- | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ക|tops=ꯀ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯛ|ml=ൿ|ipa=/k/|color=red}}{{notetag|മലയാള ഭാഷയിൽ ഈ ശബ്ദത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനായി മുൻകാലങ്ങളിൽ 'ൿ' എന്ന ലിപിയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇത് 'ക്' എന്ന ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്.}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ങ|tops=ꯉ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯡ|ml=ങ്|ipa=/ŋ/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ത|tops=ꯇ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯠ|ml=ത്|ipa=/t/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ന|tops=ꯅ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯟ|ml=ൻ|ipa=/n/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=പ|tops=ꯄ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯞ|ml=പ്|ipa=/p/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=മ|tops=ꯃ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯝ|ml=മ്|ipa=/m/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ല|tops=ꯂ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯜ|ml=ൽ|ipa=/l/|color=red}} | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=ഇ|tops=ꯏ|l=mni|s=Mtei|ch=ꯢ|ml=ഇ (അന്ത്യം)|ipa=/i/|color=red}} |} {{noteFoot|മെയ്തെയ് മയേൿ ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ}} രണ്ടാം ഭാഷയായി അടിസ്ഥാന മെയ്തെയ് പഠിപ്പിക്കാൻ മണിപ്പൂർ ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ റോമൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news |date=25 January 2023 |title=Manipur HSLC Date Sheet 2023: BSEM Class 10 time table released, exam begins March 16 |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/manipur-hslc-date-sheet-2023-bsem-class-10-time-table-released-exam-begins-march-16/articleshow/97300318.cms?from=mdr |access-date=6 March 2023 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=SNS |date=10 January 2019 |title=Manipur Board Class 12 (HSC) and Class 10 (HSLC) Timetable 2019 available online at manipureducation.gov.in {{!}} Check now |url=https://www.thestatesman.com/india/manipur-board-class-12-hsc-and-class-10-hslc-timetable-2019-available-online-at-manipureducation-gov-in-check-now-1502723456.html |access-date=6 March 2023 |website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] |language=en-US}}</ref> ലാറ്റിൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിക്കുന്ന മണിപ്പൂരി പാഠപുസ്തകങ്ങൾ ഇനി പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുതെന്ന് ബോർഡ് അടുത്തിടെ ഒരു നിർദ്ദേശം പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=MEELAL lauds BSEM order: 04th feb24 ~ E-Pao! Headlines |url=https://e-pao.net/GP.asp?src=44..040224.feb24 |website=e-pao.net |access-date=15 February 2024}}</ref> മണിപ്പൂരിലെ [[മണിപ്പൂരിലെ ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] റോമൻ ലിപിയിലുള്ള മെയ്തെയ് ഭാഷാ ബൈബിളുകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=The Birth of Jesus Manipuri Roman Mayek CB |url=https://bibleforchildren.org/PDFs/manipuri_roman_mayek/36_The_Birth_of_Jesus_Manipuri_Roman_Mayek_CB.pdf |website=bibleforchildren.org}}</ref> ലൈനിംഘാൻ നൗരിയ ഫുലോ (1888-1941) കണ്ടുപിടിച്ച ഒരു [[നിർമ്മിത ലിപി|നിർമ്മിത ലിപിയാണ്]] [[നൗരിയ ഫുലോ ലിപി]]. ഇത് [[ദേവനാഗരി]], ബംഗാളി ലിപികളോട് വളരെയധികം സാമ്യം പുലർത്തുന്നു.<ref>{{Cite web |script-title=mni:নাওরিয়া ফুলো: ঋষি অমা - এলাংম দীনমনী |url=http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/06/12.11.2019-B7.pdf |work=Hueiyen Lanpao |language=mni |publication-place=India}}</ref> ഇത് [[അപോക്പ മരുപ്പ്]] പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഒരിക്കലും വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Wahengbam Ibohal |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.463276/page/n501/mode/2up?q=Naoriya+phullo |title=The History Of Manipur |publisher=[[Digital Library of India]] |others=[[Internet Archive]] |location=India |page=501 |language=en}}</ref> == സംഖ്യകൾ == മെയ്തെയ് സംഖ്യകൾ പാശ്ചാത്യ [[ദശാംശ സമ്പ്രദായം|ദശാംശ സമ്പ്രദായത്തിന്]] സമാനമായി പത്തിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെങ്കിലും, ഇതിൽ ഇരുപതിൻ്റെ ഗുണിതങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഴയൊരു രീതിയുടെ [[വിജെസിമൽ]] സ്വാധീനവും വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.<ref>{{Cite book |last=Chelliah |first=Shobhana L. |title=A Grammar of Meithei |publisher=Mouton de Gruyter |year=1997 |isbn=978-3110143218 |location=Berlin |page=35 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ മെയ്തെയ് സംഖ്യകൾ 0–9 |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=0|tops=ꯐꯨꯟ|l=mni|s=Mtei|ch=꯰|note=ഫുൻ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=1|tops=ꯑꯃꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=꯱|note=അമാ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=2|tops=ꯑꯅꯤ|l=mni|s=Mtei|ch=꯲|note=അനി|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=3|tops=ꯑꯍꯨꯝ|l=mni|s=Mtei|ch=꯳|note=അഹും|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=4|tops=ꯃꯔꯤ|l=mni|s=Mtei|ch=꯴|note=മരി|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=5|tops=ꯃꯉꯥ|l=mni|s=Mtei|ch=꯵|note=മങാ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=6|tops=ꯇꯔꯨꯛ|l=mni|s=Mtei|ch=꯶|note=തരുൿ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=7|tops=ꯇꯔꯦꯠ|l=mni|s=Mtei|ch=꯷|note=തരെത്|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=8|tops=ꯅꯤꯄꯥꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=꯸|note=നിപാൽ|color=red}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=9|tops=ꯃꯥꯄꯥꯜ|l=mni|s=Mtei|ch=꯹|note=മപാൽ|color=red}} |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! സംഖ്യ !! പദം !! മലയാളം പരിഭാഷ !! മെയ്തെയ് ലിപി |- | 1 || അ-മാ ~ അ-മാ || ഒന്ന് || {{Script|Mtei|ꯑꯃꯥ}} |- | 2 || അ-നി || രണ്ട് || {{Script|Mtei|ꯑꯅꯤ}} |- | 3 || അ-ഹും || മൂന്ന് || {{Script|Mtei|ꯑꯍꯨꯝ}} |- | 4 || മ-രി || നാല് || {{Script|Mtei|ꯃꯔꯤ}} |- | 5 || മ-ങാ || അഞ്ച് || {{Script|Mtei|ꯃꯉꯥ}} |- | 6 || ത-രുക് || ആറ് || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯨꯛ}} |- | 7 || ത-രെത് || ഏഴ് || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯦꯠ}} |- | 8 || നി-പാൻ || 2 കുറവ് (എട്ട്) || {{Script|Mtei|ꯅꯤꯄꯥꯟ}} |- | 9 || മാ-പൻ || 1 കുറവ് (ഒൻപത്) || {{Script|Mtei|ꯃꯥꯄꯟ}} |- | 10 || ത-രാ || പത്ത് || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥ}} |- | 11 || തരാ-മാ-തോയ് || പത്ത് + 1 കൂടുതൽ || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯥꯊꯣꯏ}} |- | 12 || തരാ-നി-തോയ് || പത്ത് + 2 കൂടുതൽ || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯅꯤꯊꯣꯏ}} |- | 13 || തരാ-ഹും-ദോയ് || പത്ത് + 3 കൂടുതൽ || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯍꯨꯝꯗꯣꯏ}} |- | 14 || തരാ-മരി || പത്ത് + 4 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯔꯤ}} |- | 15 || തരാ-മങാ || പത്ത് + 5 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯉꯥ}} |- | 16 || തരാ-തരുക് || പത്ത് + 6 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯇꯔꯨꯛ}} |- | 17 || തരാ-തരെത് || പത്ത് + 7 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯇꯔꯦꯠ}} |- | 18 || തരാ-നിപാൻ || പത്ത് + 8 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯅꯤꯄꯥꯟ}} |- | 19 || തരാ-മാപൻ || പത്ത് + 9 || {{Script|Mtei|ꯇꯔꯥꯃꯥꯄꯟ}} |- | 20 || കുൻ ~ കുൽ || ഇരുപത് || {{Script|Mtei|ꯀꯨꯟ ~ ꯀꯨꯜ}} |- | 30 || *കുൻ-തരാ > കുൻ-ത്രാ || ഇരുപത് + പത്ത് || {{Script|Mtei|ꯀꯨꯟꯊ꯭ꯔꯥ}} |- | 40 || നി-ഫു || രണ്ട് ഇരുപതുകൾ || {{Script|Mtei|ꯅꯤꯐꯨ}} |- | 50 || യാങ്-ഖെയ് || നൂറിന്റെ പകുതി (അൻപത്) || {{Script|Mtei|ꯌꯥꯡꯈꯩ}} |- | 60 || ഹും-ഫു || മൂന്ന് ഇരുപതുകൾ || {{Script|Mtei|ꯍꯨꯝꯐꯨ}} |- | 70 || ഹും-ഫു-തരാ || മൂന്ന് ഇരുപതും പത്തും || {{Script|Mtei|ꯍꯨꯝꯐꯨꯇꯔꯥ}} |- | 80 || മരി-ഫു || നാല് ഇരുപതുകൾ || {{Script|Mtei|ꯃꯔꯤꯐꯨ}} |- | 90 || മരി-ഫു-തരാ || നാല് ഇരുപതും പത്തും || {{Script|Mtei|ꯃꯔꯤꯐꯨꯇꯔꯥ}} |- | 100 || ചാമാ || ഒരു നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯃ}} |- | 200 || ചാ-നി || രണ്ട് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯅꯤ}} |- | 300 || ചാ-ഹും || മൂന്ന് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯍꯨꯝ}} |- | 400 || ചാ-മ്രി || നാല് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯃ꯭ꯔꯤ}} |- | 500 || ചാ-മങാ || അഞ്ച് നൂറ് || {{Script|Mtei|ꯆꯥꯃꯉꯥ}} |- | 1,000 || ലിസിങ് അമാ || ഒരു ആയിരം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯁꯤꯡ}} |- | 10,000 || ലിസിങ്-തരാ || പത്ത് ആയിരം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯁꯤꯡꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,000 || ലിച്ചാ || ഒരു ലക്ഷം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯆꯥ}} |- | 10,00,000 || ലിച്ചാ-തരാ || പത്ത് ലക്ഷം || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯆꯥꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,000 || ലീപുൻ || ഒരു കോടി || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯨꯟ}} |- | 10,00,00,000 || ലീപുൻ-തരാ || പത്ത് കോടി || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯨꯟꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,00,000 || ലീപോത് || ഒരു ബില്യൺ (നൂറ് കോടി) || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯣꯠ}} |- | 10,00,00,00,000 || ലീപോത്-തരാ || പത്ത് ബില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯄꯣꯠꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,00,00,000 || ലീക്കെയ് || നൂറ് ബില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯀꯩ}} |- | 10,00,00,00,00,000 || ലീക്കെയ്-തരാ || ആയിരം ബില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯂꯤꯀꯩꯇꯔꯥ}} |- | 1,00,00,00,00,00,000 || പു-അമാ || പത്ത് ട്രില്യൺ || {{Script|Mtei|ꯄꯨ ꯑꯃꯥ}} |} == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=12 August 2022 |website=omniglot.com}}</ref>{{efn|അവലംബമായി നൽകിയ വെബ്സൈറ്റിലെ ഒന്നാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ മെയ്തെയ് പരിഭാഷയിൽ, 'അന്തസ്സ്', 'അവകാശം' എന്നിവയ്ക്കായി യഥാക്രമം {{lang|mni-mtei|ꯏꯖꯖꯠ}} (ഇജത് - ''iːdʒət''), {{lang|mni-mtei|ꯍꯛ}} (ഹൿ - ''hə́k'') എന്നീ വിദേശപദങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഇവയുടെ തനത് മെയ്തെയ് പദങ്ങൾ യഥാക്രമം {{lang|mni-mtei|ꯏꯀꯥꯏ ꯈꯨꯝꯅꯕ}} (ഇകായ് ഖുംനബ - ''í.kai kʰum.nə.bə''), {{lang|mni-mtei|ꯐꯪꯐꯝ ꯊꯣꯛꯄ}} (ഫങ്ഫം തോൿപ - ''pʰəŋ.pʰəm tʰok.pə'') എന്നിവയാണ്.}} ==== മെയ്തെയ് [[മെയ്തെയ് മയേക് ലിപി|മെയ്തെയ് മയേൿ]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|mni-Mtei|ꯃꯤꯑꯣꯏꯕ ꯈꯨꯗꯤꯡꯃꯛ ꯄꯣꯛꯄ ꯃꯇꯝꯗ ꯅꯤꯡꯇꯝꯃꯤ, ꯑꯃꯗꯤ ꯏꯖꯖꯠ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯍꯛ ꯃꯥꯟꯅꯅ ꯂꯧꯖꯩ ꯫ ꯃꯈꯣꯏ ꯄꯨꯝꯅꯃꯛ ꯋꯥꯈꯜ ꯂꯧꯁꯤꯡ ꯁꯦꯡꯏ, ꯑꯐ ꯐꯠꯇ ꯈꯪꯏ, ꯑꯗꯨꯅ ꯑꯃꯅ ꯑꯃꯒ ꯂꯣꯏꯅꯕ ꯃꯇꯝꯗ ꯃꯆꯤꯟ ꯃꯅꯥꯎꯒꯨꯝꯅ ꯂꯣꯏꯅꯒꯗꯕꯅꯤ ꯫}}}} ==== മെയ്തെയ് [[കിഴക്കൻ നാഗരി ലിപി|ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ്]] ലിപിയിൽ ==== {{blockindent|{{lang|mni-Beng|মিওইবা খুদিংমক পোকপা মতমদা নিংতম্মী, অমদি ইজ্জৎ অমসুং হক মান্ননা লৌজৈ । মখোই পুম্নমক ৱাখল লৌশিং শেঙই, অফ ফত্তা খঙই, অদুনা অমনা অমগা লোইনবদা মচীন মনাওগুম্না লোইনগদবনি ।}}}} ==== ([[ISO 15919]]) ലത്തീൻ വൽക്കരണം ==== {{blockindent|{{translit|mni|ISO|Mioiba khudingmak pokpa matamda ningtammi amadi ijjat amasung hak mānnana leijei, makhoi pumnamak wākhal loushing shengi, apha phatta khangi, aduna amana amaga loinabada machin manāogumna loinagadabani.|italic=yes}}}} ==== [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ]] അനുലേഖനം ==== {{blockindent|{{lang|mni|{{IPA|míːójbə kʰud̯íŋmək pókpə mət̯ə̀md̯ə níːŋt̯ə̀mmi, əməd̯i iːdʒət əməʃùng hə́k màːnənə lɐ̀jdʒɐ̀j. məkʰój púmnəmək wakʰə̀l lə̀wʃiŋ ʃèŋi, əpʱə̀ pʱə́ːt̯ə kʰə́ŋi, əd̯unə əmənə əməgə lòjnəbəd̯ə mət͡ʃìn mənáwgùmnə lójnəgəd̯əbəni'}}}}}} ==== മലയാളം പരിഭാഷ ==== {{blockindent|മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.}} == വാർഷിക പരിപാടികൾ == മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ ഉന്നമനത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനുമായി ഇന്ത്യ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ലോകത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലുമായി വിവിധ വാർഷിക പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു: * '''[[മണിപ്പൂരി ഭാഷാ ദിനം]]''' ({{langx|mni|{{Script|Mtei|ꯂꯣꯟꯒꯤ ꯅꯨꯃꯤꯠ}}|Manipuri Lon-gi Numit}} - മണിപ്പൂരി ലോൻ-ഗി നുമിത്): 1992-ൽ മണിപ്പൂരി ഭാഷയെ [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നായി അംഗീകരിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് 20-ന് ഈ ദിനം ആചരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last1=Coleman |first1=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=eu8cTROu4LcC&dq=meitei+language+day&pg=PA131 |title=Countering Displacements: The Creativity and Resilience of Indigenous and Refugee-ed Peoples |last2=Glanville |first2=Erin Goheen |last3=Hasan |first3=Wafaa |last4=Kramer-Hamstra |first4=Agnes |date=26 April 2012 |publisher=University of Alberta |isbn=978-0-88864-592-0 |page=131 |language=en}}</ref> * '''മണിപ്പൂരി കവിതാ ദിനം''' ({{langx|mni|{{Script|Mtei|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ ꯁꯩꯔꯦꯡꯒꯤ ꯅꯨꯃꯤꯠ}}|Manipuri Sheirenggi Numit}} - മണിപ്പൂരി ഷെയ്റെങ്‌ഗി നുമിത്): മെയ്തെയ് കവിതകളെയും [[മെയ്തെയ് സാഹിത്യം|മെയ്തെയ് സാഹിത്യ]] പാരമ്പര്യത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായുള്ള വാർഷിക സാഹിത്യ പരിപാടിയാണിത്.<ref>{{Cite web |title=St Joseph University, Nagaland observes Manipuri Poetry Day 2022 |url=https://www.ifp.co.in/poetry/st-joseph-university-nagaland-observes-manipuri-poetry-day-2022 |access-date=9 March 2023 |website=[[Imphal Free Press]] |date=14 October 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manipuri Poetry Day 2021 celebrated: 22nd oct21 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=14..221021.oct21 |access-date=9 March 2023 |website=e-pao.net}}</ref> [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലും]], കൂടാതെ [[വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിലുമാണ് പ്രധാനമായും ഈ പരിപാടി നടക്കാറുള്ളത്.<ref>{{Cite news |last=Ajit |first=Sh |title=Manipuri in Kolkata observes "Manipuri Poetry Day" |url=https://www.imphaltimes.com/news/item/15818-manipuri-in-kolkata-observes-manipuri-poetry-day |access-date=9 March 2023 |work=Imphal Times |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite news |title=Manipuri Poetry Day 2021 celebrated |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2021/10/21/IMPHAL-Oct-21Department-of-English-St-Joseph-University-Nagaland-in-collaboration-with-Fiction.html |access-date=9 March 2023 |work=The Sangai Express |date=21 October 2021 |language=en}}</ref> * '''മണിപ്പൂരി ഭാഷാ ഉത്സവം''' ({{langx|mni|{{Script|Mtei|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ ꯂꯣꯟꯒꯤ ꯀꯨꯝꯃꯩ}}|Manipuri Lon-gi Kummei}} - മണിപ്പൂരി ലോൻ-ഗി കുംമെയ്): ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ, ലിപി, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണവും വികസനവും ലക്ഷ്യമിട്ട് എല്ലാ വർഷവും സംഘടിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക പരിപാടിയാണിത്.<ref>{{Cite news |last=Paul |first=Jibon |date=14 May 2022 |script-title=bn:কমলগঞ্জে মণিপুরি ভাষা ও সংস্কৃতি উৎসব |url=https://dailyjalalabad.com/2022/05/186017/ |access-date=11 March 2023 |work=Daily Jalalabad |language=bn |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311211732/https://dailyjalalabad.com/2022/05/186017/ |archive-date=2023-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:কমলগঞ্জে মনিপুরী ভাষা উৎসব উদযাপিত |url=https://www.bangla-times.com/2023/03/10/%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE-%E0%A6%89%E0%A7%8E/ |access-date=12 March 2023 |website=bangla-times.com |date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311203440/https://bangla-times.com/2023/03/10/%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE-%E0%A6%89%E0%A7%8E/ |archive-date=2023-03-11 |language=bn}}</ref> == ഇവ കൂടി കാണുക == {{Portal bar|ഏഷ്യ|ബംഗ്ലാദേശ്|ഇന്ത്യ|ഭാഷകൾ|ഭാഷാശാസ്ത്രം|മ്യാൻമർ}} * [[States of India by Meitei speakers|ഇന്ത്യയിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] ** [[അസമിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] ** [[ത്രിപുരയിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] * [[ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] * [[മ്യാൻമറിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] * [[മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണമനുസരിച്ചുള്ള ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെ പട്ടിക]] * [[ഇന്ത്യൻ കവികളുടെ പട്ടിക#മണിപ്പൂരി|മെയ്തെയ് കവികളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ശാസനങ്ങൾ]] * [[മെയ്തെയ് സാഹിത്യം]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷാ ദിനം]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഇതിഹാസങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി വിവർത്തന പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള യുവ പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്കുള്ള ബാല സാഹിത്യ പുരസ്കാര ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക]] * [[വികാസ്‌പീഡിയ]] == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * 1. ''A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-I'', രചന: Chingtamlen, 2005. * 2. ''A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-II'', രചന: Chingtamlen, 2007. * 3. ''A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-III'', രചന: Chingtamlen, 2008. * 4. ''The Meetei and the Bishnupriya'', രചന: Chingtamlen, 2008. === സംസ്കാരം === * Brara, N. Vijaylakshmi. (1998). ''Politics, society, and cosmology in India's North East''. Delphi: [[Oxford University Press]]. * Budha, W. (1992). ''Indigenous games of the Meiteis''. Manipur: Wangkeimayum Publications. * Kshetrimayum, Otojit. (2014). ''Ritual, Politics and Power in North East India: Contexualising the Lai Haraoba of Manipur''. Delhi: Ruby Press & Co. * Singh, M. Kirti. (1988). ''Religion and culture of Manipur''. Delhi: Manas Publications. * Singh, M. Kirti. (1993). ''Folk culture of Manipur''. Delhi: Manas Publications. * Singh, Saikhom Gopal. (2014). ''The Meeteis of Manipur: A Study in Human Geography''. Delhi: Ruby Press & Co. === ഭാഷ === * Bhat, D. N. S.; & Ningomba, S. (1997). ''Manipuri grammar''. Munich: Lincom Europa. * [[Shobhana Chelliah|Chelliah, Shobhana L.]] (1990). Experiencer subjects in Manipuri. In V. M. Manindra & K. P. Mohanan (Eds.), ''Experiencer subjects in South Asian languages'' (pp.&nbsp;195–211). Stanford: The Center for the Study of Language and Information. * Chelliah, Shobhana L. (1992). Tone in Manipuri. In K. L. Adams & T. J. Hudak (Eds.), ''Papers from the first annual meeting of the Southeast Asian Linguistics Society 1991'' (pp.&nbsp;65–85). Tempe, AZ: [[Arizona State University]]. * Chelliah, Shobhana L. (1992). Bracketing paradoxes in Manipuri. In M. Aronoff (Ed.), ''Morphology now'' (pp.&nbsp;33–47). Albany: [[State University of New York Press]]. * Chelliah, Shobhana L. (1994). Morphological change and fast speech phenomena in the Manipuri verb. In K. L. Adams & T. J. Hudak (Eds.), ''Papers from the second annual meeting of the Southeast Asian Linguistics Society 1992'' (pp.&nbsp;121–134). Tempe, AZ: Arizona State University. * Chelliah, Shobhana L. (1997). ''A grammar of Meitei''. Berlin: Mouton de Gruyter. {{ISBN|0-19-564331-3}}. * Chelliah, Shobhana L. (2002). Early Meitei manuscripts. In C. I. Beckwith (Ed.), ''Medieval Tibeto-Burman languages: PIATS 2000: Tibetan studies: Proceedings of the ninth seminar of the International Association of Tibetan Studies, Leiden 2000'' (pp.&nbsp;59–71). Leiden, Netherlands: Brill. * Chelliah, Shobhana L. (2002). A glossary of 39 basic words in archaic and modern Meitei. In C. I. Beckwith (Ed.), ''Medieval Tibeto-Burman languages: PIATS 2000: Tibetan studies: Proceedings of the ninth seminar of the International Association of Tibetan Studies, Leiden 2000'' (pp.&nbsp;189–190). Leiden, Netherlands: Brill. * {{cite journal |last1=Chelliah |first1=Shobhana L. |date=January 2004 |title=Polysemy through metonymy: The case of Meitei ''pi'' 'grandmother' |journal=Studies in Language |volume=28 |issue=2 |pages=363–386 |doi=10.1075/sl.28.2.04che}} * {{cite journal |last1=Chelliah |first1=Shobhana L. |s2cid=130962163 |year=2015 |title=Is Manipur a linguistic area? |journal=Journal of South Asian Languages and Linguistics |volume=2 |issue=1 |pages=87–109 |doi=10.1515/jsall-2015-0004}} * Singh, Ningthoukhongjam Khelchandra. (1964). ''Manipuri to Manipuri & English dictionary''. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{Wiktionary|Meitei}} {{Wikibooks}} {{Wikivoyage}} {{Scholia|topic}} {{InterWiki|code=mni|Meitei}} {{Incubator|mni|Wikiquote}} {{Incubator|mni|Wikivoyage}} * {{Cite web |title=മെയ്തെയ് മയെക് |url=http://tabish.freeshell.org/eeyek/ |access-date=21 August 2022 |website=tabish.freeshell.org}} ** {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി/മെയ്തെയിലോൻ/മെയ്തെയ് |url=http://tabish.freeshell.org/eeyek/mani_intro.html |access-date=21 August 2022 |website=tabish.freeshell.org}} * {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി ഭാഷയും അക്ഷരമാലയും |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=21 August 2022 |website=omniglot.com}} * {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി സംസാരിക്കാൻ പഠിക്കാം |url=http://tabish.freeshell.org/manipuri/ |access-date=21 August 2022 |website=tabish.freeshell.org}} * {{Cite web |title=മണിപ്പൂരി പഠിക്കാം |url=http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=education.Learn_Manipuri.html |access-date=21 August 2022 |website=www.e-pao.net}} * {{Cite web |title=മെയ്തെയ് മയെക് കീകൾ (Meetei Mayek keys) |url=http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=manipur.meetei_mayek_keys.html.. |access-date=21 August 2022 |website=www.e-pao.net}} * {{Cite web |title=മെയ്തെയ് മയെക് കവിതകൾ |url=http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=MeiteiMayek.meetei_mayek_Poems.html../ |access-date=21 August 2022 |website=www.e-pao.net}} {{Official_languages_of_India}} {{ഭാരതത്തിലെ ഭാഷകൾ|state="collapsed"}} {{Languages of Northeast India|state="collapsed"}} {{Languages of Bangladesh|state="collapsed"}} {{Languages of South Asia|state="collapsed"}} {{Sino-Tibetan branches|state="expanded"}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മണിപ്പൂരി]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗ്ലാദേശിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബർമ്മയിലെ ഭാഷകൾ]] eu82wdqpxysxfqwwt4v0j2noo9m6xjt 0 49187 4615127 4590540 2026-04-25T08:38:18Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615127 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manju Warrier}} {{ആധികാരികത}} {{Infobox person | name = മഞ്ജു വാരിയർ | image = Sadhguru, Manju Warrier & Shashi Kumar at KLF 2017 (cropped).jpg | caption = മഞ്ജു വാരിയർ | birth_name = മഞ്ജു വാര്യർ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1979|09|10}} | birth_place = [[നാഗർകോവിൽ]], [[തമിഴ് നാട്]], ഇന്ത്യ | residence = [[തൃശ്ശൂർ]], കേരളം, ഇന്ത്യ | yearsactive = 1995–1999, 2014-തുടരുന്നു | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|[[ദിലീപ്]] |1998|2014|reason=divorced}}}} | children = മീനാക്ഷി | website = http://manjuwarrier.com/ }} [[മലയാള സിനിമ|മലയാള സിനിമയിലെ]] നായിക നടിയാണ് '''മഞ്ജു വാര്യർ'''. സ്കൂൾ വിദ്യാഭാസ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ പ്രതിഭ തെളിയിച്ച മഞ്ജു രണ്ട് വർഷം തുടർച്ചയായി കേരള സംസ്ഥാന സ്കൂൾ യുവജനോത്സവത്തിൽ [[കലാതിലകം|കലാ തിലകം]] പട്ടം നേടി. സഹോദരൻ [[മധു വാര്യർ|മധു വാര്യരും]] ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവാണ്‌. 17-ആം വയസ്സിൽ സാക്ഷ്യം (1995) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തേക്ക് കടന്നു. == ജീവിത രേഖ == 1979 സെപ്റ്റംബർ 10 നു തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിലിൽ ഗിരിജ വാര്യരുടെയും മാധവ വാര്യരുടെയും&nbsp; മകളായി ജനിച്ചു.&nbsp; കണ്ണൂർ ചിന്മയ വിദ്യാലയത്തിലും കണ്ണൂരിലെ ചൊവ്വ ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂളിലുമായി സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. 1998-ൽ നടൻ [[ദിലീപ്|ദിലീപിനെ]] വിവാഹം കഴിച്ച മഞ്ജു വാര്യർ അഭിനയം നിർത്തി. 2014-ൽ വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം കല്യാൺ ജ്വല്ലറിയുടെ പരസ്യത്തിൽ ഇതിഹാസ നടൻ അമിതാബ് ബച്ചൻറെ കൂടെ അഭിനയിച്ചുകൊണ്ടാണ് ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലേക്ക്‌ തിരിച്ചെത്തിയത്‌. നിരൂപകപ്രശംസ നേടിയതും വാണിജ്യപരമായി വിജയിച്ചതുമായ [[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യു]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അവർ സിനിമയിലേക്കും മടങ്ങിയെത്തി.<ref name="test1">[https://m3db.com/manju-warrier<nowiki> / m3db] മഞ്ജു വാര്യർ</nowiki></ref> === അഭിനയ ജീവിതം === രണ്ട് വർഷം തുടർച്ചയായി സംസ്ഥാന സ്കൂൾ യുവജനോത്സവത്തിൽ കലാ തിലകം പട്ടം അണിഞ്ഞിട്ടുള്ള മഞ്ജു വാര്യർ 1995-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ സാക്ഷ്യം എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലാണ് ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്<ref>{{cite web | url = http://www.imdb.com/title/tt0355984/ | title = സാക്ഷ്യം ഐ.എം.ഡി.ബി. താൾ | accessdate = 2010 മേയ് 6 }}</ref>. തന്റെ 18-മത്തെ വയസ്സിൽ [[സല്ലാപം]] (1996) എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലെ നായികാ കഥാപത്രം അവതരിപ്പിച്ച് ശ്രദ്ധേയയായി. അതിൽ നായകനായി അഭിനയിച്ചത് [[ദിലീപ്]] ആയിരുന്നു. അതിനു ശേഷം ഏകദേശം 20 ഓളം മലയാള സിനിമകളിൽ മൂന്ന് വർഷത്തെ കാലയളവിൽ വ്യക്തിത്വമുള്ള ഒട്ടേറെ നായികാ കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ മഞ്ജു പ്രേക്ഷകരെയും സഹപ്രവർത്തകരെയും ഒരു പോലെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ഈ പുഴയും കടന്ന് എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മഞ്ജുവിന് മികച്ച അഭിനേത്രിക്കുള്ള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് ലഭിച്ചു. 1999-ൽ കണ്ണെഴുതി പൊട്ടൂം തൊട്ട് എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് ദേശീയ ജൂറിയുടെ പ്രത്യേക പരാമർശവും ലഭിച്ചു. നടൻ ദിലീപുമായിട്ടുള്ള വിവാഹത്തിനു ശേഷം മഞ്ജു വാര്യർ സിനിമ അഭിനയം നിർത്തി. 14 വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം 2012 ഒക്ടോബർ 24-നാണ് മഞ്ജു വാര്യർ വീണ്ടും അരങ്ങിലെത്തിയത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്ര സന്നിധിയിലെ മേൽപ്പത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലാണ് അവർ നൃത്തം ചെയ്തത്. മലയാളത്തിൽ വ്യക്തിത്വമുള്ള സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾ കുറയുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന ചർച്ചകളിൽ എപ്പോഴും മഞ്ജു വാര്യർ എന്ന പേര് ഒന്നാമതായി ഉയർന്നിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/story.php?id=328097#.UIf1pJWuqos.facebook |title=വീണ്ടും ചിലങ്കൾ കിലുങ്ങുന്നു |access-date=2013-04-19 |archive-date=2013-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318234435/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/story.php?id=328097#.UIf1pJWuqos.facebook |url-status=dead }}</ref> 16 വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം 2014-ൽ [[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ ?]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ തിരിച്ചു വരവ് നടത്തി. നിരവധി ജനപ്രിയ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. 'കണ്ണെഴുതി പൊട്ടുംതൊട്ട്‌' എന്ന ചിത്രത്തിലെ 'ചെമ്പഴുക്കാ ചെമ്പഴുക്കാ...' എന്ന ഗാനം ആലപിച്ച മഞ്ജു ആ രംഗത്തും പ്രേക്ഷകപ്രീതി നേടി.<ref name="test12">[https://www.youtube.com/watch?v=O2NnysATTAQ/ ചെമ്പഴുക്ക ചെമ്പഴുക്ക ഗാനം] youtube</ref> ജാക്ക് ആൻഡ് ജിൽ എന്ന സിനിമയ്ക്കായി ആലപിച്ച 'കിം കിം കിം...' എന്ന പാട്ട് വളരെയേറെ ജനപ്രീതി നേടി.<ref name="test13">[https://www.youtube.com/watch?v=ufqBAjUm7Ec/ കിം കിം കിം ഗാനം] youtube</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == ===അഭിനേതാവായി=== * സിനിമകൾ മലയാളം ഭാഷയിലാണ്, അല്ലാത്തപക്ഷം നോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. {| class="wikitable sortable" |- ! നം. ! class="unsortable" | വർഷം ! ചലച്ചിത്രം ! കഥാപാത്രം ! സംവിധാനം ! class="unsortable" | അഭിനേതാക്കൾ ! class="unsortable" |കുറിപ്പുകൾ |- | 1 | 1995 | ''[[സാക്ഷ്യം]]'' | സ്മിത | [[മോഹൻ (സംവിധായകൻ)|മോഹൻ]] | [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ഗൗതമി]] | |- | 2 | rowspan="5" | 1996 | ''[[സല്ലാപം]]'' | രാധ | സുന്ദർദാസ് | [[ദിലീപ്]], [[മനോജ് കെ. ജയൻ]] | |- | 3 | ''[[ഈ പുഴയും കടന്ന്]]'' | അഞ്ജലി | [[കമൽ]] | [[ദിലീപ്]], [[ബിജു മേനോൻ]], [[മോഹിനി (നടി)|മോഹിനി]] | |- | 4 | ''[[ദില്ലിവാല രാജകുമാരൻ]]'' | മായ | [[രാജസേനൻ]] | [[ജയറാം]], [[ബിജു മേനോൻ]], [[കലാഭവൻ മണി]] | |- | 5 | ''[[തൂവൽ കൊട്ടാരം]]'' | ദേവപ്രഭ വർമ്മ | [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] | [[ജയറാം]], [[സുകന്യ]], [[ദിലീപ്]] | |- | 6 | ''[[കളിവീട്]]'' | മൃദുല | [[സിബി മലയിൽ]] | [[ജയറാം]], [[വാണി വിശ്വനാഥ്]] | |- | 7 | rowspan="7" | 1997 | ''[[ഇന്നലകളില്ലാതെ]]'' | ബീന | ജോർജ്ജ് കിത്തു | [[ബിജു മേനോൻ]] | |- | 8 | ''[[കളിയാട്ടം (ചലച്ചിത്രം)|കളിയാട്ടം]]'' | താമര | [[ജയരാജ്]] | [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ബിജു മേനോൻ]], [[ലാൽ]] | |- | 9 | ''[[സമ്മാനം (ചലച്ചിത്രം)|സമ്മാനം]]'' | ദേവി | സുന്ദർദാസ് | [[മനോജ് കെ. ജയൻ]], [[കലാഭവൻ മണി]] | |- | 10 | ''[[ആറാം തമ്പുരാൻ]]'' | ഉണ്ണിമായ | [[ഷാജി കൈലാസ്]] | [[മോഹൻലാൽ]], [[പ്രിയ രാമൻ]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] | |- | 11 | ''[[കുടമാറ്റം (ചലച്ചിത്രം)|കുടമാറ്റം]]'' | ഗൗരി | സുന്ദർദാസ് | [[ദിലീപ്]], [[ബിജു മേനോൻ]], [[വിജയരാഘവൻ]] | |- | 12 | ''[[കൃഷ്ണഗുഡിയിൽ ഒരു പ്രണയകാലത്ത്]]'' | മീനാക്ഷി | [[കമൽ]] | [[ജയറാം]], [[ബിജു മേനോൻ]] | |- | 13 | ''[[ഇരട്ടക്കുട്ടികളുടെ അച്ഛൻ]]'' | അനുപമ | [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] | [[ജയറാം]] | |- | 14 | rowspan="5" | 1998 | ''[[തിരകൾക്കപ്പുറം]]'' | സീത | അനിൽ ആദിത്യൻ | [[സുരേഷ് ഗോപി]] | |- | 15 | ''[[പ്രണയവർണ്ണങ്ങൾ]]'' | ആരതി | [[സിബി മലയിൽ]] | [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ബിജു മേനോൻ]], [[ദിവ്യ ഉണ്ണി]] | |- | 16 | ''[[ദയ (ചലച്ചിത്രം)|ദയ]]'' | ദയ | [[വേണു (ഛായാഗ്രാഹകൻ)|വേണു]] | [[കൃഷ്ണ (നടൻ)|കൃഷ്ണ]], [[ലാൽ]] | |- | 17 | ''[[കന്മദം (ചലച്ചിത്രം)|കന്മദം]]'' | ഭാനുമതി | [[ലോഹിതദാസ്]] | [[മോഹൻലാൽ]], [[ലാൽ]] | |- | 18 | ''[[സമ്മർ ഇൻ ബത്‌ലഹേം]]'' | അഭിരാമി | [[സിബി മലയിൽ]] | [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ജയറാം]], [[മോഹൻലാൽ]] | |- | 19 | rowspan="2" | 1999 | ''[[കണ്ണെഴുതി പൊട്ടുംതൊട്ട്]]'' | ഭദ്ര | [[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]] | [[അബ്ബാസ്]], [[ബിജു മേനോൻ]], [[തിലകൻ]] | |- | 20 | ''[[പത്രം (ചലച്ചിത്രം)|പത്രം]]'' | ദേവിക ശേഖർ | [[ജോഷി]] | [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[മുരളി (ചലച്ചിത്രനടൻ)|മുരളി]] | |- | 21 | 2014 | [[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ ?|ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യു?]] | നിരുപമ രാജീവ്‌ | [[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] | [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[കനിഹ]], [[ലാലു അലക്സ്|ലാലു അലക്സ്‌]] | |- | 22 | rowspan="3" | 2015 | [[എന്നും എപ്പോഴും|എന്നും എപ്പോഴും'']] | ദീപ | [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] | [[മോഹൻലാൽ]], [[റീനു മാത്യൂസ്]], [[ലെന]] | |- | 23 | [[റാണി പത്മിനി (ചലച്ചിത്രം)|റാണി പത്മിനി'']] | പത്മിനി | [[ആഷിഖ് അബു]] | [[റിമ കല്ലിങ്കൽ]], [[ലെന]] | |- | 24 | [[ജോ ആൻഡ്‌ ദി ബോയ്‌ |ജോ ആൻഡ്‌ ദി ബോയ്‌ '']] | ജോൻ മേരി ജോൺ | [[റോജിൻ തോമസ്‌]] | [[ലാലു അലക്സ്]], [[സനൂപ് സന്തോഷ്]] | |- |25 | rowspan="3" |2016 | [[പാവാട (ചലച്ചിത്രം)|പാവാട]] | അതിഥിവേഷം |മാർത്താണ്ഡൻ | [[പൃഥ്വിരാജ്]], [[അനൂപ് മേനോൻ]], [[ആശ ശരത്]] |അതിഥി വേഷം |- | 26 |[[വേട്ട]] | ശ്രീബാല ഐ.പി.എസ് | [[രാജേഷ് പിള്ള]] | [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഇന്ദ്രജിത്ത്]] | |- | 27 | കരിങ്കുന്നം സിക്സസ് | വന്ദന | ദീപു കരുണാകരൻ | [[അനൂപ് മേനോൻ]], [[ബാബു ആന്റണി]] | |- | 28 | rowspan="3" | 2017 | കെയർ ഓഫ് സൈറാബാനു | സൈറാബാനു | ആന്റണി സോണി | [[അമല (അഭിനേത്രി)|അമല]], [[ഷെയിൻ നിഗം|ഷെയ്ൻ നിഗം]] | |- | 29 |[[ഉദാഹരണം സുജാത]] |സുജാത |[[ഫാന്റം പ്രവീൺ]] |[[അനശ്വര രാജൻ]],[[മംത മോഹൻദാസ്]],[[നെടുമുടി വേണു]] | |- |30 |[[വില്ലൻ (ചലച്ചിത്രം)|വില്ലൻ]] |ഡോ നീലിമ മാത്യു |[[ബി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ|ബി ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] |[[മോഹൻലാൽ]],[[വിശാൽ]],[[ഹൻസിക മോട്‌വാനി|ഹൻസിക മൊട്‍വാനി]],[[രാഷി ഖന്ന]],[[ശ്രീകാന്ത്]] | |- |31 | rowspan="3" |2018 |[[ആമി]] |[[കമല സുറയ്യ|കമല സുരയ്യ]] |[[കമൽ]] |[[മുരളി ഗോപി]],[[ടൊവിനോ തോമസ്|ടോവിനോ തോമസ്]],[[അനൂപ് മേനോൻ]] | |- |32 |[[മോഹൻലാൽ (ചലച്ചിത്രം)|മോഹൻലാൽ]] |മീനുക്കുട്ടി |സാജിദ് യാഹിയ |[[ഇന്ദ്രജിത്ത് (നടൻ)|ഇന്ദ്രജിത്ത്]],[[ബിജു കുട്ടൻ]],[[സലീം കുമാർ]] | |- |33 |[[ഒടിയൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഒടിയൻ]] |പ്രഭ |വി.എ.ശ്രികുമാർ മേനോൻ |[[മോഹൻലാൽ]], [[പ്രകാശ് രാജ്]] | |- |34 | rowspan="3" |2019 |[[ലൂസിഫർ (ചലച്ചിത്രം)|ലൂസിഫർ]] |പ്രിയദർശിനി രാംദാസ് |[[പൃഥ്വിരാജ്]] |[[മോഹൻലാൽ]],[[വിവേക് ഒബ്രോയ്]],[[ടൊവിനോ തോമസ്]],[[ഇന്ദ്രജിത്ത് (നടൻ)|ഇന്ദ്രജിത്ത്]] | |- |35 |[[അസുരൻ (ചലച്ചിത്രം)|അസുരൻ]] |പച്ചൈയമ്മാൾ |[[വെട്രിമാരൻ]] |[[ധനുഷ്]] |തമിഴ് ചിത്രം |- |36 |[[പ്രതി പൂവൻകോഴി]] |മാധുരി |[[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] |[[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]],[[അനുശ്രീ]] | |- |37 | rowspan="3" |2021 |[[ദി പ്രീസ്റ്റ്]] |സൂസൻ |ജോഫിൻ ടി ചാക്കോ |[[മമ്മൂട്ടി]],[[നിഖില വിമൽ]] | |- |38 |[[ചതുർ മുഖം]] |തേജസ്വിനി |രഞ്ജിത്ത് കലാശങ്കർ, സലിൽ.വി |[[സണ്ണി വെയ്ൻ]],[[ശ്യാമപ്രസാദ്]] |നിർമ്മാതാവ് കൂടിയാണ് |- |39 |[[മരക്കാർ അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം|മരക്കാർ:അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം]] |സുബൈദ |[[പ്രിയദർശൻ]] |[[മോഹൻലാൽ]],[[അർജുൻ സർജ]],[[സുനിൽ ഷെട്ടി]],[[പ്രഭു (നടൻ)|പ്രഭു]],[[കീർത്തി സുരേഷ്]] | |- |40 | rowspan="3" |2022 |[[ലളിതം സുന്ദരം]] |ആനി മേരി ദാസ് |[[മധു വാര്യർ|മധു വാരിയർ]] |[[ബിജു മേനോൻ]],[[ദീപ്തി സതി]] |നിർമ്മാതാവ് കൂടിയാണ്, [[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ഡിസ്നി+ ഹോട്ട്‌സ്റ്റാറിൽ]] റിലീസ് ചെയ്തു |- |41 |[[മേരീ ആവാസ് സുനോ]] |ഡോ.രശ്മി പാടത്ത് |പ്രകാശ് സെൻ |[[ജയസൂര്യ]],[[ജോണി ആന്റണി]] | |- |42 |[[ജാക്ക് എൻ ജിൽ]] |പാർവതി |[[സന്തോഷ് ശിവൻ]] |[[കാളിദാസൻ (ചലച്ചിത്രനടൻ)|കാളിദാസ് ജയറാം]],[[സൗബിൻ സാഹിർ|സൗബിൻ ഷാഹിർ]],[[എസ്തർ അനിൽ]] | "സെന്റീമീറ്റർ" എന്ന പേരിൽ ഭാഗികമായി തമിഴിൽ പുനർനിർമ്മിച്ചു. |- | 43 |rowspan=3| 2023 | ''[[തുനിവ്]]'' | കണ്മണി | എച്ച് . വിനോദ് | [[അജിത് കുമാർ]] |തമിഴ് ചിത്രം |- |44 | ''[[ആയിഷ (മലയാള ചലച്ചിത്രം)|ആയിഷ]]'' | ആയിഷ | ആമിർ പള്ളിക്കൽ | |[[മലയാളം]] - [[അറബിക്]] ദ്വിഭാഷാ ചിത്രം |- |45 |വെള്ളരി പട്ടണം |കെ പി സുനന്ദ |മഹേഷ് വെട്ടിയാർ |[[സൗബിൻ സാഹിർ|സൗബിൻ ഷാഹിർ]] | |- | 46 |rowspan=3| 2024 | ഫൂട്ടേജ് | | സൈജു ശ്രീധരൻ | വിശാഖ് നായർ | |- |47 |വേട്ടയൻ |താര |ടി ജെ ജ്ഞാനവേൽ |[[രജനികാന്ത്]] |തമിഴ് ചിത്രം |- |48 |വിടുതലൈ പാർട്ട് 2 |മഹാലക്ഷ്മി |[[വെട്രിമാരൻ]] |[[സൂരി (നടൻ)|സൂരി]],[[വിജയ് സേതുപതി]] |തമിഴ് ചിത്രം |- |49 |2025 |[[L2: എംപുരാൻ]] |പ്രിയദർശിനി രാംദാസ് |[[പൃഥ്വിരാജ്]] |[[മോഹൻലാൽ]],[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]],[[ടൊവിനോ തോമസ്]],[[ഇന്ദ്രജിത്ത് (നടൻ)|ഇന്ദ്രജിത്ത്]] | |} ===ശബ്ദ സാന്നിധ്യം=== *[[ഗേൾസ്]] (2016) - ആഖ്യാതാവ് *[[എലോൺ (മലയാള ചലച്ചിത്രം)|എലോൺ]] (2023) - യമുന == പുരസ്കാരങ്ങൾ == ; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1999 – പ്രത്യേക ജൂറി പരാമർശം – ''[[കണ്ണെഴുതി പൊട്ടുംതൊട്ട്]]'' ; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1996 – മികച്ച നടി – ''[[ഈ പുഴയും കടന്ന്]]'' ; [[ഏഷ്യാനെറ്റ് ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1998 – മികച്ച നടി – ''[[കന്മദം (ചലച്ചിത്രം)|കന്മദം]]'' * 1999 – മികച്ച നടി – ''[[കണ്ണെഴുതി പൊട്ടുംതൊട്ട്]]'', ''[[പത്രം (ചലച്ചിത്രം)|പത്രം]]'' ; ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം * 1996 – മികച്ച നടി (മലയാളം) – ''[[ഈ പുഴയും കടന്ന്]]'' * 1998 – മികച്ച നടി (മലയാളം) – ''[[കന്മദം (ചലച്ചിത്രം)|കന്മദം]]'' * 1999 – മികച്ച നടി (മലയാളം) – ''[[പത്രം (ചലച്ചിത്രം)|പത്രം]]'' ; സ്ക്രീൻ-വീഡിയോകോൺ പുരസ്കാരം * 1996 – മികച്ച നടി – ''[[ഈ പുഴയും കടന്ന്]]'' * 1997 – മികച്ച നടി – ''[[ആറാം തമ്പുരാൻ]]'', ''[[കൃഷ്ണഗുഡിയിൽ ഒരു പ്രണയകാലത്ത്]]'' ; ഫിലിം ഫാൻസ് പുരസ്കാരം * 1996 – മികച്ച നടി – ''[[തൂവൽ കൊട്ടാരം]]'' *2023-ജെ.സി ഡാനിയേൽ ഫൗണ്ടേഷന്റെ മികച്ച നടിക്കുള്ള പുരസ്കാരം-(ആയിഷ’, ‘വെള്ളിപ്പട്ടണം)<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/jc-daniel-foundation-awards-declared-kunchako-boban-best-actor-and-manju-warrier-best-actress-vps-632112.html|title=ജെ സി ഡാനിയേൽ ഫൗണ്ടേഷൻ പുരസ്കാരം; മികച്ച നടൻ കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ, നടി മഞ്ജു വാര്യർ|access-date=2023-10-18|date=2023-10-16|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{official|http://manjuwarrier.com/}} * {{imdb name|0913097}}{{commonscat|Manju Warrier}} {{National Film Award Special Mention feature film}} [[വർഗ്ഗം:1978-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 10-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കലാതിലകം പട്ടം ലഭിച്ച മലയാളചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ കലാശ്രീ പുരസ്‌കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:വാരിയർ]] [[വർഗ്ഗം:വിവാഹമോചിതരായ ചലച്ചിത്രദമ്പതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] s5g12hs3tn04hrk9441pngaidgv1ayb 0 56077 4615023 4581343 2026-04-24T21:58:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615023 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Priya Mani}} {{Infobox actor | name = പ്രിയാമണി | image = Priyamani at Filmfare Awards South (cropped).jpg | caption = | birthname = പ്രിയാമണി വാസുദേവ്‌ മണി അയ്യർ | birth_date = {{birthdate and age|mf=yes|1984|6|4|df=yes}} | birth_place = [[പാലക്കാട്]],[[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | deathdate = | deathplace = | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി]] | yearsactive = 2003-ഇതുവരെ | spouse = മുസ്തഫ രാജ് (m. 2017) | domesticpartner = | children = | parents = വാസുദേവ മണി അയ്യർ <br /> ലത മണി അയ്യർ | influences = | influenced = | website = | academyawards = | filmfareawards = 2007 Paruthi Veeran | nationalfilmawards = 2007 Paruthi Veeran | awards = }} '''പ്രിയാമണി''' എന്നപേരിലറിയപ്പെടുന്ന '''പ്രിയാമണി വാസുദേവ്‌ മണി അയ്യർ''' (ജനനം-1984 ജൂൺ 4-ന് [[പാലക്കാട്]]) ഒരു തെന്നിന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടിയാണ്. ഒരു മുൻ മോഡൽകൂടെയായ അവർ തെലുങ്ക്, കന്നഡ, തമിഴ്, മലയാളം, ഹിന്ദി ഭാഷാചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കാറുണ്ട്. 2007-ൽ ''പരുത്തിവീരൻ'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ചനടിക്കുള്ള [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] പ്രിയാമണിക്കു ലഭിച്ചു. 2008ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[തിരക്കഥ (ചലച്ചിത്രം)|തിരക്കഥ]]'' എന്ന മലയാളസിനിമയിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ചനടിക്കുള്ള [[ഫിലിംഫെയർ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ലഭിച്ചു. പ്രിയാമണി ''രാം'', ''കോ കോ'', ''അന്ന ബോണ്ട്‌'', ''ഒൺലി വിഷ്ണുവർധൻ'' തുടങ്ങിയ കന്നഡസിനിമകളിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിൽ]] ജനിച്ചുവളർന്ന പ്രിയാമണി, ചലച്ചിത്രരംഗത്തു വരുന്നതിനുമുമ്പ്, മോഡലിംഗ് രംഗത്തു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. 2002ൽ തെലുങ്കു ചലച്ചിത്രമായ ''എവാരെ അട്ടഗാഡും'' (2003) എന്ന ചിത്രത്തിലെ നായികയായി അരങ്ങേറ്റംനടത്തിയെങ്കിലും ഈച്ചിത്രം ബോക്സോഫീസിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. പിന്നീട്, 2007ൽ തമിഴ് റൊമാന്റിക് നാടകീയചിത്രമായ ''പരുത്തിവീരനിലെ'' ഗ്രാമീണ പെൺകൊടിയായ മുത്തഴക് എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്, വ്യാപകമായ അംഗീകാരംലഭിക്കുകയും മികച്ചനടിക്കുള്ള ദേശീയചലച്ചിത്രഅവാർഡിനോടൊപ്പം മികച്ചനടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡും (തമിഴ്) ലഭിച്ചു. അതേവർഷംതന്നെ [[എസ്. എസ്. രാജമൌലി]] സംവിധാനംചെയ്ത സോഷ്യോ-ഫാന്റസി ചിത്രമായ [[യമദോംഗ|''യമദോംഗയുടെ'']] വാണിജ്യവിജയത്തോടെ തെലുങ്കു സിനിമയിൽ ചുവടുറപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2007/aug/21ssraja.htm|title=The Rajmouli-NTR Jr winning combination|access-date=2020-06-11|website=www.rediff.com}}</ref> 2008ൽ മലയാളം സിനിമ [[തിരക്കഥ (ചലച്ചിത്രം)|''തിരക്കഥയിൽ'']] മാളവിക എന്ന കഥാപാത്രമായഭിനയിച്ചതിന്, പ്രിയാമണിക്കു കൂടുതൽ നിരൂപകപ്രശംസലഭിക്കുകയും മികച്ചനടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് (മലയാളം) ലഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="m.ndtv.com">{{cite web|url=http://m.ndtv.com/photos/entertainment/southern-hottie-priyamani-6571/slide/5|title=Southern hottie Priyamani|accessdate=19 April 2016|work=NDTVMovies.com|archive-date=2017-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302191722/http://m.ndtv.com/photos/entertainment/southern-hottie-priyamani-6571/slide/5|url-status=dead}}</ref> അടുത്തവർഷം റാം എന്ന റൊമാന്റിക് കോമഡിയിലൂടെ കന്നഡയിലെ ആദ്യവേഷമവതരിപ്പിക്കുകയും അതൊരു വാണിജ്യവിജയമായിത്തീരുകയുംചെയ്തു. മണിരത്നത്തിന്റെ തമിഴ്-ഹിന്ദി ഐതിഹാസിക-സാഹസികചിത്രങ്ങളായ ''[[രാവൺ|രാവൺ]], [[രാവണൻ (തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം)|രാവണൻ]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ പ്രിയമണി ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രരംഗത്തെത്തി. ''[[എലോൺ]]'' എന്ന തായ് ചിത്രത്തെ ആസ്പദമാക്കി 2012ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ''ചാരുലത'' എന്ന ബഹുഭാഷാചിത്രത്തിലെ [[സയാമീസ് ഇരട്ടകൾ|സയാമീസ് ഇരട്ടകളെ]] അവതരിപ്പിച്ചതിന്, നിരൂപകപ്രശംസലഭിച്ചതോടൊപ്പം ഫിലിംഫെയറിന്റെ മികച്ചനടിക്കുള്ള മൂന്നാമത്തെ അവാർഡും നേടിയിരുന്നു. കന്നഡ / തെലുങ്ക് ത്രില്ലർ ചിത്രമായ ''ഇഡൊല്ലെ രാമായണ'' (2016) / ''മന ഊരി രാമായണം'' (2016) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ചസഹനടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ നോമിനേഷൻ ലഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻഷോകളിൽ സജീവമായിരിക്കുന്ന പ്രിയാമണി, നിരവധി ഡാൻസ് - റിയാലിറ്റി ഷോകളുടെ വിധികർത്താവാണ്. == ജീവിതരേഖ == തമിഴ് കുടുംബത്തിൽനിന്നുള്ള [[പാലക്കാട്]]<nowiki/>സ്വദേശിയും പ്ലാന്റേഷൻ ബിസിനസുകാരനായ വാസുദേവമണി അയ്യരുടേയും ദേശീയതലത്തിൽ മുൻ ബാഡ്മിന്റൺ കളിക്കാരിയും [[തിരുവനന്തപുരം]]<nowiki/>സ്വദേശിയുമായ ലത മണി അയ്യരുടേയും മകളായി [[പാലക്കാട്]] ആണ് പ്രിയാമണിയുടെ ജനനം. അമ്മ ലതാമണി [[യൂണിയൻ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ|യൂണിയൻ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ]] ബാങ്ക് മാനേജരായിരുന്നു. പരേതനായ കർണാടകസംഗീതജ്ഞൻ കമല കൈലാസിന്റെ കൊച്ചുമകളാണ്<ref name="Ms. Confidence">{{cite web|title=Ms. Confidence|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ms-confidence/article3308768.ece?textsize=large&test=1|publisher=The Hindu|accessdate=2013 March 19}}</ref>. മൂത്തസഹോദരൻ വിശാഖ് പിതാവിനൊപ്പം തോട്ടം ബിസിനസ്സിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്കൂളിൽപ്പഠിക്കുമ്പോൾ പാഠ്യേതരവിഷയങ്ങളിലും കായികരംഗത്തും സജീവമായിപ്പങ്കെടുത്തിരുന്ന പ്രിയാമണി, പഠനകാലത്ത് കാഞ്ചീപുരം സിൽക്ക്, ഈറോഡ് സിൽക്ക്, ലക്ഷ്മി സിൽക്ക് എന്നിവയുടെ മോഡലായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/327922?page=0,0|title=പ്രിയമാണ്‌ എനിക്ക്‌ പ്രണയം...|accessdate=17 June 2015|publisher=mangalamvarika.com|archive-date=2015-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618072243/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/327922?page=0,0|url-status=dead}}</ref> ബാംഗ്ലൂരിലാണു വളർന്നത്. പഠനത്തിനുശേഷം പ്രിയാമണി മോഡലിങ്ങിലേക്കുതിരിഞ്ഞു. പന്ത്രണ്ടാംക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ തമിഴ് സംവിധായകൻ ഭാരതിരാജയാണ്, അവരെ സിനിമാമേഖലയിലേക്കു പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. പല സംവീധായകരും സമീപിച്ചതിനും പരിഗണിച്ചതിനുംശേഷം, സംവിധായകൻ ഭാരതിരാജയുടെ '''കൺകളാൽ കൈത് സൈ''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റംകുറിക്കുകയും, ഈ ചലച്ചിത്രം 2004ൽ പുറത്തിറങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122202210300.htm |title= Graceful debut |work= Metro Plus Coimbatore |publisher= [[The Hindu]] |date= 2003-12-22 |accessdate= 2009-02-25 |location= Chennai, India |archive-date= 2004-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20040119095610/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122202210300.htm |url-status= dead }}</ref> സ്കൂൾവിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം പ്രിയാമാണി, അച്ചടിപ്പരസ്യങ്ങൾക്കു മോഡലായി. കറസ്പോണ്ടൻസ് കോഴ്സിലൂടെ അവർ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദവും നേടി.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122202210300.htm|title=Graceful debut|work=Metro Plus Coimbatore|publisher=[[The Hindu]]|date=22 December 2003|accessdate=25 February 2009|location=Chennai, India|archive-date=2004-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20040119095610/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122202210300.htm|url-status=dead}}</ref> [[ബോളിവുഡ്]]<nowiki/>നടി [[വിദ്യ ബാലൻ|വിദ്യാ ബാലന്റെ]] ബന്ധുവായ പ്രിയാമണി, പിന്നണിഗായിക മൽഗുഡി ശുഭയുടെ ഭാഗിനേയിയുമാണ്.<ref>{{cite web|title=Not going to ask Vidya Balan for advice: Priyamani|url=http://www.deccanchronicle.com/tabloid/hyderabad/not-going-ask-vidya-balan-advice-priyamani-672|publisher=Deccan Chronicle|accessdate=2012 May 18|archive-date=2012-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512011620/http://www.deccanchronicle.com/tabloid/hyderabad/not-going-ask-vidya-balan-advice-priyamani-672|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.behindwoods.com/features/Interviews/interview-5/actress/priyamani.html Priya Mani&nbsp;– Interview]. Behindwoods.com. Retrieved on 2011-07-05.</ref> ==അഭിനയജീവിതം == ===ആദ്യകാലഘട്ടം=== ആദ്യമായഭിനയിച്ച '''കൺകളാൽ കൈത് സൈ'''യിലും, തെലുങ്കിലെ ആദ്യസിനിമയായ '''എവരെ അടഗാടു'''<ref name="Ms. Confidence"/> യിലും അഭിനയിച്ചതിനുശേഷം, ബോക്സോഫീൽ വിജയിക്കാതെപോയ '''സത്യം''<nowiki/>'<ref name="Ms. Confidence"/> എന്ന സിനിമയിലൂടെ പ്രിയാമണി മലയാളസിനിമയിൽ തുടക്കംകുറിച്ചു. തമിഴ് സിനിമ സംവിധായകനും ഛായഗ്രാഹകനുമായ [[ബാലു മഹേന്ദ്ര]] തൻറെ 2005ലെ പുറത്തിറങ്ങിയ '''അത് ഒരു കനാ കാലം''' എന്ന സിനിമയിലഭിനയിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു. റിലീസിനു മുമ്പുതന്നെ [[ബാലു മഹേന്ദ്ര]] "പ്രിയാമണി ഈ സിനിമയിൽ മികച്ച അഭിനയമാണ് കാഴ്ചവച്ചതെന്നും അതു വ്യാപകമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുമെന്നും" പറഞ്ഞിരുന്നു.<ref>{{cite web|title=He can't stop talking about Priya Mani|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/13619.html|publisher=Indiaglitz|accessdate=2013 March 19|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231630/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/13619.html|url-status=dead}}</ref> '''അത് ഒരു കനാ കാലം''' നിരൂപകർ സ്വീകരിച്ചെങ്കിലും സാമ്പത്തികമായി വിജയിച്ചില്ല.<ref>{{cite web|title=Style meets substance|url=http://www.hindu.com/mp/2006/01/28/stories/2006012801570400.htm|publisher=The Hindu|accessdate=2013 March 19|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224457/http://www.hindu.com/mp/2006/01/28/stories/2006012801570400.htm|url-status=dead}}</ref> എന്നിരുന്നാലും പ്രിയാമണിയുടെ അഭിനയം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|title=Athu Oru Kanaa Kaalam - Dreamy desires|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7256.html|publisher=Indiaglitz|accessdate=2013 March 19|archive-date=2004-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20041024111336/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7256.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Tamil Movie Review : Athu Oru Kanakalam|url=http://www.behindwoods.com/features/Reviews/reviews1/athuorukanakalam/tamil-movie-review-athuorukanakalam.html|publisher=Behindwoods|accessdate=2013 March 19}}</ref> 2006ൽ പ്രിയാമണി [[ജഗപതി ബാബു|ജഗപതി ബാബുവിൻറെ]] കൂടെ '''പെല്ലൈന കൊതാലോ''' എന്ന സിനമയിലഭിനയിച്ചു. ഈ സിനിമ, വമ്പിച്ചവിജയമായിരുന്നെന്നുമാത്രമല്ലാ, പ്രിയാമണിക്ക് മറ്റു മൂന്നു സിനിമകൾകൂടെ നേടിക്കൊടുത്തു.<ref name="Ms. Confidence"/><ref>{{cite web|title=Pellaina Kothalo trio returns|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-pellaina-kothalo-trio-returns/20091201.htm|publisher=Rediff|accessdate=2013 March 19}}</ref><ref>{{cite web|title=TOP 10 MOVIES OF 2006|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/2006top10films.html|publisher=idlebrain.com|accessdate=2013 March 19}}</ref> === 2007മുതൽ ഇന്നുവരെ === [[File:Priyamani_Rakta_Charitra_Working_Stills.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Priyamani_Rakta_Charitra_Working_Stills.jpg|ലഘുചിത്രം|250x250ബിന്ദു|രക്തചരിത്ര{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2 എന്ന സിനിമയുടെ ചിത്രീകരണ വേളയിൽ പ്രിയമണി.]] 2007 ൽ അമീർ സുൽത്താൻ സംവിധാനംചെയ്ത്, നവാഗതനായ [[കാർത്തിക് ശിവകുമാർ|കാർത്തിക് ശിവകുമാറിനൊപ്പ]]മഭിനയിച്ച '''പരുത്തിവീരൻ''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ, അഭിനയശേഷിയും വാണിജ്യപരമായമികവും തെളിയിക്കാൻ പ്രിയമണിക്കു കഴിഞ്ഞു. [[മധുര|മധുരയിലെ]] കുപ്രസിദ്ധനായൊരു യുവഗ്രാമീണന്റെ കഥപറഞ്ഞ ഈ ചിത്രം നിരൂപകപ്രശംസനേടുകയും ബോക്സോഫീസ് ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്ററായി മാറുകയുംചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/36564.html|title='Paruthi Veeran' 357 not out!|accessdate=19 March 2013|publisher=indiaglitz|archive-date=2008-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215071858/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/36564.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/29472.html|title=Box Office Analysis|date=27 February 2007|publisher=Indiaglitz|access-date=2020-06-19|archive-date=2007-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302074047/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/29472.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/the-next-pin-up-boy-news-tamil-kkfvaegejjd.html|title=The next pin-up boy!|date=16 April 2007|publisher=Sify}}</ref> പ്രിയാമണിയുടെ പ്രകടനത്തെ വിമർശകർ മുക്തകകണ്ഠം പ്രശംസിച്ചു.<ref>[http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7575.html Paruthi Veeran Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160202/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7575.html |date=2015-09-24 }}. Indiaglitz.com (24 February 2007). Retrieved on 2013-07-11.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/paruthiveeran-review-tamil-14396781.html Movie Review : Paruthiveeran]. Sify.com. Retrieved on 11 July 2013.</ref> ദേശീയചലച്ചിത്രഅവാർഡ്,<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/priya-mani-bags-national-award-for-best-actress-news-tamil-kkftxxbagch.html|title=Priya Mani bags National Award for Best Actress|accessdate=19 March 2013|publisher=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622160300/http://www.sify.com/movies/priya-mani-bags-national-award-for-best-actress-news-tamil-kkftxxbagch.html|archive-date=22 June 2019|url-status=dead}}</ref> സൗത്ത് ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്,<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/39961.html|title='Paruthi Veeran' rules the roost at filmfare awards|accessdate=20 March 2013|publisher=Indiaglitz|archive-date=2008-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080717193652/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/39961.html|url-status=dead}}</ref> തമിഴ്‌നാട് സ്റ്റേറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ് എന്നിവയോടൊപ്പം ഓഷ്യൻസ് സിനിഫാൻ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് ഏഷ്യൻ ആന്റ് അറബ് സിനിമ അവാർഡും അവർ നേടി.<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2007/dec/18sd3.htm|title=Top Tamil heroines of 2007|accessdate=19 March 2013|publisher=Rediff}}</ref> 2007 ൽ വാണിജ്യപരമായി വിജയിച്ച ''യമദോംഗ''<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/us/schedu/yamadonga.html|title=Yamadonga 100 days celebrations in New Jersey, USA|accessdate=19 March 2013|publisher=idlebrain.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107195913/http://www.idlebrain.com/us/schedu/yamadonga.html|archive-date=7 November 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/2007top10films.html|title=TOP 10 MOVIES OF 2007 by Ranganath Vanaparthy|accessdate=19 March 2013|publisher=idlebrain.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/19sli3.htm|title=Top five Telugu films of 2007|accessdate=19 March 2013|publisher=Rediff}}</ref> എന്ന മറ്റൊരു ചിത്രംകൂടെ പ്രിയാമണിയുടേതായി തെലുങ്കിൽ പുറത്തിറങ്ങുകയും അതേവർഷം തമിഴിൽ ''മലൈക്കോട്ടൈ'' എന്ന ചിത്രത്തിലഭിനയിക്കുയുംചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-slide-shows/movie-1/top-collection/malaikottai.html|title=BOX OFFICE TOP 10 MOVIES OF 2007|accessdate=19 March 2013|publisher=Behindwoods}}</ref><ref>{{cite news|title=Malaikottai’s success delights Vishal|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-02/news-interviews/27766694_1_vishal-malaikottai-basic-elements|newspaper=Times of India|accessdate=19 March 2013|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203014420/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-02/news-interviews/27766694_1_vishal-malaikottai-basic-elements|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malaikottai-125-days-celebrated-news-tamil-kkftAdjbijd.html|title=Malaikottai – 125 days celebrated|accessdate=19 March 2013|publisher=Sify|archive-date=2013-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709210727/http://www.sify.com/movies/malaikottai-125-days-celebrated-news-tamil-kkftAdjbijd.html|url-status=dead}}</ref> 2008ൽ അന്തരിച്ച ചലച്ചിത്രനടി [[ശ്രീവിദ്യ|ശ്രീവിദ്യയുടെ]] പ്രക്ഷുബ്ധമായ യഥാർത്ഥജീവിതകഥയെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട [[തിരക്കഥ (ചലച്ചിത്രം)|''തിരക്കഥ'']] എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ വേഷത്തിന്, നിരൂപകപ്രശംസ ലഭിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2008/07/11/stories/2008071150600200.htm|title=Search for inspiration|work=Friday Review Thiruvananthapuram|publisher=[[The Hindu]]|date=11 July 2008|accessdate=25 February 2009|location=Chennai, India|archive-date=2008-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802213955/http://www.hindu.com/fr/2008/07/11/stories/2008071150600200.htm|url-status=dead}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന്, മറ്റൊരു [[ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം|ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്]] നേടി.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-02/news-interviews/28177373_1_black-lady-award-film|work=The Times Of India|first1=Srinivasa|last1=Ramanjuam|title=The glowing filmfare night!|date=2 August 2009|access-date=2020-06-19|archive-date=2012-07-30|archive-url=https://archive.today/20120730005024/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-02/news-interviews/28177373_1_black-lady-award-film|url-status=dead}}</ref> 2008ൽ തമിഴിലെ ഏക റിലീസ് ''തോട്ട'' എന്ന ചിത്രമായിരുന്നു. 2009 ലെ രണ്ടു തമിഴ് റിലീസുകളിൽ മസാലച്ചിത്രമായി ''അറുമുഗവും'', മലയാളം ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റർ ''[[ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്|ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന്റെ]]<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/sep/04/south-review-tamil-movie-ninaithale-inikkum.htm|title=Ninaithale Inikkum is worth a watch|accessdate=19 March 2013|publisher=Rediff}}</ref><ref>{{cite news|title=Variety is the spice of life|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-16/news-interviews/27890812_1_movies-child-artiste-malayalam|newspaper=Times of India|accessdate=19 March 2013|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223433/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-16/news-interviews/27890812_1_movies-child-artiste-malayalam|url-status=dead}}</ref>'' റീമേക്കായ ''നീനൈത്താലെ ഇനിക്കും' '<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=4014425&page=14|title=Siren of the Week: Priyamani|accessdate=19 March 2013|publisher=MSN|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606001009/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=4014425&page=14|archive-date=6 June 2013|url-status=dead}}</ref>'' എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ആദ്യത്തേതു വാണിജ്യപരമായി പരാജയമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/will-lady-luck-shine-on-bharath-news-tamil-mhxkiQeaede.html|title=Will lady luck shine on Bharath?|accessdate=19 March 2013|publisher=Sify|archive-date=2012-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724142918/http://www.sify.com/movies/Will-lady-luck-shine-on-Bharath-news-tamil-mhxkiQeaede.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chakpak.com/tags/ilaignan|title=Suresh Krishna is back with Aahaa|accessdate=19 March 2013|publisher=chakpak.com|archive-date=2016-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805173153/http://www.chakpak.com/tags/ilaignan|url-status=dead}}</ref> അവരുടെ കന്നഡയിലെ അരങ്ങേറ്റചിത്രമായ ''റാം'' ഒരു വാണിജ്യ വിജയമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/57715.html|title='Prithvi' 50 days, 'Raam' 25 weeks!|accessdate=19 March 2013|publisher=Indiaglitz|archive-date=2010-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613074132/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/57715.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.southscope.in/kannada/article/puneet-rajkumar-impeccable-aura-powerstar-continues-dazzle|title=Puneet Rajkumar: The impeccable aura of the Powerstar continues to dazzle|accessdate=19 March 2013|publisher=Southscope|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202223912/http://www.southscope.in/kannada/article/puneet-rajkumar-impeccable-aura-powerstar-continues-dazzle|archivedate=2 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=GANDHINAGAR GOSSIP|url=http://www.hindu.com/fr/2010/11/12/stories/2010111250950400.htm|newspaper=The Hindu|date=12 November 2010|author=Veeresh, K. M.|location=Chennai, India|access-date=2020-06-19|archive-date=2011-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110407081253/http://www.hindu.com/fr/2010/11/12/stories/2010111250950400.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kannada/interview.php?id=14930991&cid=2404|title=I don’t want to disappoint my fans: Puneeth|accessdate=19 March 2013|publisher=Sify|archive-date=2013-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801081542/http://www.sify.com/movies/kannada/interview.php?id=14930991&cid=2404|url-status=dead}}</ref> ആവർഷം അവരുടെ മൂന്നു തെലുങ്കുചിത്രങ്ങൾ (''ദ്രോണ, മിത്രുഡു, പ്രവരാക്യുഡു'' എന്നിവ) പുറത്തിറങ്ങിയെങ്കിലും അവയിലൊന്നുപോലും ബോക്സോഫീസിൽ മികച്ചപ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചില്ല.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2009/mar/09priya-manis-kannada-debut.htm|title=Exclusive: Priya Mani's Kannada debut|accessdate=19 March 2013|publisher=Rediff}}</ref><ref>{{cite news|title=Of colossal hits and flops|author=Narasimham, M.L.|url=http://www.hindu.com/fr/2009/12/25/stories/2009122550300100.htm|newspaper=The Hindu|date=25 December 2009|location=Chennai, India|access-date=2020-06-19|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224913/http://www.hindu.com/fr/2009/12/25/stories/2009122550300100.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Tollywood’s report card of 2009|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/news-interviews/28087275_1_small-budget-films-film-industry-tollywood|newspaper=Times of India|accessdate=19 March 2013|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515073831/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-27/news-interviews/28087275_1_small-budget-films-film-industry-tollywood|url-status=dead}}</ref> 2010 ൽ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മുട്ടിയോടൊപ്പം]] ''[[പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയ്ന്റ്|പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആന്റ് ദി സെയിന്റ്]]'' എന്ന ആക്ഷേപഹാസ്യചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും 2005നുശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതൽകാലം പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ട മലയാളചലച്ചിത്രമായി ഇതു മാറുകയുംചെയ്തു.<ref>{{cite news|author=Nair, Unni R.|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Pranchiyettan-And-The-Saint-still-running-strong/763925/|title=Pranchiyettan And The Saint still running strong|newspaper=[[Indian Express]]|date=18 March 2011|accessdate=14 April 2011|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012045457/http://www.expressindia.com/latest-news/Pranchiyettan-And-The-Saint-still-running-strong/763925/|url-status=dead}}</ref> [[മുംബൈ]] ആസ്ഥാനമായുള്ള ഇന്റീരിയർ ഡെക്കറേറ്റർ എന്ന കഥാപാത്രം ഫിലിംഫെയർ നാമനിർദ്ദേശം നേടി. തുടർന്ന്, തമിഴിലും ഹിന്ദിയിലും യഥാക്രമം [[രാവണൻ (തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം)|രാവണൻ]], [[രാവൺ|രാവൺ]] എന്നീ ദ്വിഭാഷാ ചിത്രത്തിനുവേണ്ടി സംവിധായകൻ [[മണിരത്നം|മണിരത്നവുമായി]] കരാറൊപ്പിട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/cp/2009/01/23/stories/2009012350180800.htm|title=Out in the woods|last=Raghavan|first=Nikhil|work=Cinema Plus|publisher=[[The Hindu]]|date=23 January 2009|accessdate=25 February 2009|location=Chennai, India|archive-date=2009-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090127022056/http://hindu.com/cp/2009/01/23/stories/2009012350180800.htm|url-status=dead}}</ref> താമസിയാതെ, ബോളിവുഡ് സംവിധായകനും നിർമ്മാതാവുമായ [[രാം ഗോപാൽ വർമ്മ|രാം ഗോപാൽ വർമ്മയുടെ]] ത്രിഭാഷാചിത്രമായ [[രക്ത് ചരിത്ര|രക്ത് ചരിത്രയിൽ]] അഭിനയിച്ചു. പരുത്തിവീരനിലെ, ദേശീയഅവാർഡുനേടിയ പ്രകടനംകണ്ടശേഷമാണ് വർമ്മ അവരെ തന്റെ ചിത്രത്തിലഭിനയിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചത്.<ref>[http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2010/priyamani-uncertain-acting-rakta-charitra-230310.html Priyamani was uncertain in acting in Rakta Charitra]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Entertainment.oneindia.in (23 March 2010). Retrieved on 2011-07-05.</ref> അവരുടെ കന്നഡച്ചിത്രമായ വിഷ്ണുവർദ്ധന ഒരു ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റർ ഹിറ്റായി<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/5484-2/photostory.html|title=South's biggest blockbusters of 2011|accessdate=19 March 2013|publisher=IBN Live|archive-date=2013-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204004849/http://ibnlive.in.com/photogallery/5484-2/photostory.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Kannada film industry looks up: Success ratio up|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Regional/Kannada-film-industry-looks-up-Success-ratio-up/Article1-788665.aspx|newspaper=Hindustan Times|date=29 December 2011|author=Rajapur, V.S.|access-date=2020-06-19|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023134159/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Regional/Kannada-film-industry-looks-up-Success-ratio-up/Article1-788665.aspx|url-status=dead}}</ref>മാറിയതോടെ പിന്നീട് ''അന്ന ബോണ്ട്'' എന്ന ചിത്രത്തിലുമഭിനയിച്ചു.<ref>[http://ibnlive.in.com/news/kannada-review-only-vishnuvardhana-is-racy/210902-62-129.html Kannada Review: 'Only Vishnuvardhana' is racy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109150253/http://ibnlive.in.com/news/kannada-review-only-vishnuvardhana-is-racy/210902-62-129.html |date=2012-01-09 }}. Ibnlive.in.com (11 December 2011). Retrieved on 2013-07-11.</ref> ഈ ചിത്രത്തിന്, നിരൂപകരുടെ മോശമഭിപ്രായമാണു ലഭിച്ചത് റെഡിഫിന്റെ "2012 ലെ ഏറ്റവും നിരാശാജനകമായ കന്നഡ സിനിമകളുടെ" പട്ടികയിൽ<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-most-disappointing-kannada-films-of-2012/20130119.htm#1|title=The Most Disappointing Kannada Films of 2012|date=19 January 2013|publisher=Rediff}}</ref> ഈ ചിത്രം ഇടം നേടി. എങ്കിലും ഇത് ബോക്സോഫീസിൽ വിജയകരമായ സംരംഭമായി മാറി.<ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2012/sandalwood-kannada-films-half-yearly-report-097069.html|title=Sandalwood Half Yearly Report: Anna Bond biggest hit so far|accessdate=19 April 2016|work=Filmibeat.com|archive-date=2013-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517150155/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2012/sandalwood-kannada-films-half-yearly-report-097069.html|url-status=dead}}</ref> ബോളിവുഡ് ചിത്രമായ [[ചെന്നൈ എക്സ്പ്രസ്|ചെന്നൈ എക്സ്പ്രസിലെ]] ഒരു ഐറ്റം നമ്പറിലും ഇതിനിടെ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/shah-rukh-khans-latkas-jhatkas-in-chennai-express-item-number/1132090/|title=Shah Rukh Khan's latkas jhatkas in Chennai Express item number|first=Sunitra|last=Pacheco|newspaper=The Indian Express|date=22 January 2013|accessdate=19 April 2016}}</ref> മലയാളചലച്ചിത്രമായ [[ദ ട്രൂ സ്റ്റോറി|ദ ട്രൂ സ്റ്റോറിയിലെ]] അഭിനയത്തിനുശേഷം, കുടുംബമഭിമുഖീകരിച്ച പ്രശ്നങ്ങളോടു പ്രതികാരംചെയ്യുന്ന, ഗംഗയെന്നൊരു സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനിയുടെ ചെറുമകളുടെ വേഷമവതരിപ്പിച്ച തെലുങ്ക് ചിത്രമായ ചാന്ദിയിലുമഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/I-dont-mind-being-an-eye-candy/articleshow/25381543.cms|work=The Times Of India|title=I don't mind being an ‘eye candy' - The Times of India}}</ref> 2014 ൽ ദർശന്റെ നായികയായി കന്നഡചിത്രമായ അംബരീഷയിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/entertainment/kannada/Enjoying-being-the-not-so-nice-one/2013/10/12/article1828132.ece|title=Enjoying being the not so nice one|accessdate=19 April 2016|date=12 October 2013|work=The New Indian Express|author=A. Sharadhaa|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316230225/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Enjoying-being-the-not-so-nice-one/2013/10/12/article1828132.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Priyamani-in-Ambarisha/articleshow/21800042.cms|work=The Times Of India|title=Priyamani in Ambarisha&nbsp;— The Times of India}}</ref> കൂട്ടിലടച്ച കടുവകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മൃഗശാലകൾ ബഹിഷ്‌കരിക്കാൻ പൊതുജനങ്ങളോടാഹ്വാനംചെയ്തുകൊണ്ട്, 2014 ൽ അവർ പെറ്റയുടെ ഒരു പരസ്യകാമ്പെയ്‌നിനു പോസ് ചെയ്തിരുന്നു.<ref>"Priyamani Turns Tigeress for PETA," ''The Times of India'', 17 September 2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenewsminute.com/article/actor-amala-paul-apologises-jishas-mother-mothers-day-42940|title=Actor Amala Paul apologises to Jisha’s mother on Mother’s Day|accessdate=30 May 2016|date=9 May 2016|publisher=thenewsminute.com|archive-date=2016-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512182746/http://www.thenewsminute.com/article/actor-amala-paul-apologises-jishas-mother-mothers-day-42940|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thequint.com/india/2016/05/09/actor-asks-women-to-leave-country-after-jisha-rape-gets-trolled|title=Actor Asks Women to Leave Country After Jisha Rape, Gets Trolled|accessdate=30 May 2016|publisher=thequint.com}}</ref> ഫാമിലിമാൻ എന്ന പരമ്പരയിൽ മനോജ് ബാജ്‌പായ് അവതരിപ്പിച്ച ഒരു സൂപ്പർ ചാരന്റെ, മിടുക്കിയും സുന്ദരിയും നിപുണയുമായ ഭാര്യയായി വെബ് സീരീസ് ലോകത്തേക്കും അവർ ചുവടുവച്ചു. == സ്വകാര്യജീവിതം == 2017 ഓഗസ്റ്റ് 23 ന് നടന്ന ഒരു സ്വകാര്യ ചടങ്ങിൽവച്ച് ഇവന്റ്സ് ഓർഗനൈസറായ മുസ്തഫ രാജിനെ പ്രിയമണി വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/actor-priyamani-gets-engaged/article8663059.ece?w=ma446|title=Actor Priyamani gets engaged|accessdate=30 May 2016|date=29 May 2016|work=The Hindu}}</ref> കന്നഡ, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ്, തെലുങ്ക് എന്നിവ നന്നായി സംസാരിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുന്നു. == അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" |- ! വർഷം !! കൊല്ലം !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ !! കൂടുതൽ |- |2003||എവരെ അടഗാടു||പ്രിയാമണി||തെലുങ്ക്|| |- |2004||കൺകളാൽ കൈത് സൈ ||വിദ്യ സദഗോപ്പൻ||തമിഴ്|| |- |2004||സത്യം||സോന||മലയാളം|| |- |2005||അത് ഒരു കനാ കാലം ||തുളസി||തമിഴ്|| |- |2005||ഒറ്റ നാണയം||ചിപ്പി||മലയാളം|| |- |2006||പെല്ലൈന കൊതാലോ ||ലക്ഷ്മി||തെലുങ്ക്|| |- |2006||മധു||മേർസി||തമിഴ്|| |- |2007||പരുത്തി വീരൻ||മുത്തഴഗ്||തമിഴ്||മികച്ച നടിക്കുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം<br /> മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം-തമിഴ്<br /> മികച്ച നടിക്കുള്ള തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം<br /> മികച്ച നടിക്കുള്ള വിജയ്‌ പുരസ്കാരം |- |2007||ടോസ്സ്||നൈന||തെലുങ്ക്|| |- |2007||യമധോങ്ക||മഹേശ്വരി||തെലുങ്ക്|| |- |2007||നവ വസന്തം||അഞ്ജലി||തെലുങ്ക്|| |- |2007||മലൈകോട്ടൈ||മലർ||തമിഴ്|| |- |2008||തൊട്ട||നളിന||തമിഴ്|| |- |2008||ഹരേ റാം||അഞ്ജലി||തെലുങ്ക്|| |- |2008||തിരക്കഥ||മാളവിക||മലയാളം||മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം-മലയാളം |- |2008||കിംഗ്‌||||തെലുങ്ക്|| |- |2009||ദ്രോണ||ഇന്ദു||തെലുങ്ക്|| |- |2009||മിതൃധു||ഇന്ദു||തെലുങ്ക്|| |- |2009||പുതിയ മുഖം||അഞ്ജന||മലയാളം|| |- |2009||ആറുമുഖം||യാമിനി||തമിഴ്|| |- |2009||നിനൈത്താലേ ഇനിയ്ക്കും||മീര||തമിഴ്|| |- |2009||പ്രവരഖ്യുടു||ശൈലജ||തെലുങ്ക്|| |- |2009||രാം||പൂജ||കന്നഡ|| |- |2010||ശംഭോ ശിവ ശംഭോ||മുനിമ്മ||തെലുങ്ക്|| |- |2010||സാധ്യം||സുഹാനി||തെലുങ്ക്|| |- |2010||ഗോലിമാർ||പവിത്ര||തെലുങ്ക്|| |- |2010||രാവണൻ||വെണില്ല||തമിഴ്|| |- |2010||രാവൻ||ജമുനി||ഹിന്ദി|| |- |2010||പ്രാഞ്ചിയേട്ടൻ ആൻഡ്‌ ദി സൈന്റ്റ്||പദ്മശ്രീ||മലയാളം|| |- |2010||ഏനോ ഒന്തര||മധുമതി||കന്നഡ|| |- |2010||രക്ത ചരിത്ര II||ഭവാനി||ഹിന്ദി|| |- |2010||രഗട||അഷ്ടലക്ഷ്മി||തെലുങ്ക്|| |- |2011||രാജ്||മൈഥിലി||തെലുങ്ക്|| |- |2011||ഒൺലി വിഷ്ണുവർധന||മീര||കന്നഡ|| |- |2011||ക്ഷേത്രം||നാഗ പെഞ്ചാലമ്മ<br />സോഹിനി അഗ്ഗർവാൾ||തെലുങ്ക്|| |- |2012||കോ കോ||കാവേരി||കന്നഡ|| |- |2012||അന്ന ബോണ്ട്‌||മീര||കന്നഡ|| |- |2012||ഗ്രാൻഡ്‌ മാസ്റ്റർ||ദീപ്തി||മലയാളം|| |- |2012||ചാരുലത||ചാരു, ലത||തമിഴ്, കന്നഡ, തെലുങ്ക്|| |- |2013||ലക്ഷ്മി||പ്രിയ||കന്നഡ|| |- |2013||ചെന്നൈ എക്സ്പ്രസ്സ്‌||||ഹിന്ദി|| |- |2013||ചാന്ദി||||തെലുങ്ക്|| |- |2013||അങ്കുലിക||||തെലുങ്ക്|| |- | rowspan="3" |2014 |''Alice: A True Story'' |Alice/Uma |മലയാളം | |- |''Njangalude Veettile Athidhikal'' |Bhavana |മലയാളം | |- |''Ambareesha'' |Smitha |കന്നഡ | |- |2015 |''Ranna'' |പ്രിയാമണി |കന്നഡ |Special Appearance in the song "What to do" |- | rowspan="5" |2016 |''Kathe Chitrakathe Nirdeshana Puttanna'' |Geethanjali |കന്നഡ | |- |''Kalpana 2'' |Kalpana |കന്നഡ | |- |''Dana Kayonu'' |Jhummi |കന്നഡ | |- |''Idolle Ramayana'' | rowspan="2" |Susheela |കന്നഡ | |- |''Mana Oori Ramayanam'' |തെലുങ്ക് | |- |2017 |''Chowka'' |Mariea D Souza |കന്നഡ | |- | rowspan="2" |2018 |''Dhwaja'' |Ramya |കന്നഡ | |- |''Ashiq Vanna Divasam'' |Shyni |മലയാളം | |- | rowspan="2" |2019 |''Pathinettam Padi'' |Gowri Vasudev |മലയാളം |അതിഥി വേഷം |- |''Nanna Prakara'' |Dr. Amrutha |കന്നഡ | |- | rowspan="5" |2020 |''Virata Parvam 1992'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Comrade Bharatakka |തെലുങ്ക് |Filming<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/may/02/priyamani-turns-naxalite-for-virata-parvam-1992-11363.html|title=Priyamani turns Naxalite for Virata Parvam 1992|access-date=2020-01-03|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tollywood.net/priyamani-to-play-key-role-in-rana-daggubati-and-sai-pallavi-virata-parvam-tollywood-latest-updates/|title=Priyamani to play key role in Rana Daggubati and Sai Pallavi Virata Parvam {{!}} Tollywood Latest Updates|access-date=2020-01-03|last=Ravi|first=Murali|date=2019-04-29|website=Tollywood|language=en-US|archive-date=2020-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103025457/https://www.tollywood.net/priyamani-to-play-key-role-in-rana-daggubati-and-sai-pallavi-virata-parvam-tollywood-latest-updates/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/cinema/priyamani-roped-in-for-ranas-next-525676|title=Priyamani Roped In for Rana's Next|access-date=2020-01-03|last=Vyas|date=2019-05-01|website=www.thehansindia.com|language=en}}</ref> |- |''Naarappa''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Sundaramma |തെലുങ്ക് |Filming<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2020/jan/02/priyamani-in-asuran-telugu-remake-2083730.html|title=Priyamani in asuran Telugu remake|access-date=2020-01-03|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/priyamani-all-set-star-opposite-venkatesh-daggubati-telugu-remake-asuran-read-details-496375|title=Priyamani all set to star opposite Venkatesh Daggubati in the Telugu remake of Asuran; Read details|access-date=2020-01-03|website=PINKVILLA|language=en|archive-date=2020-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103024627/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/priyamani-all-set-star-opposite-venkatesh-daggubati-telugu-remake-asuran-read-details-496375|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gulte.com/movienews/81495/Venkys-Wife-Role-Shriya-Out-She-Is-In|title=Venky's Wife Role: Shriya Out, She Is In|access-date=2020-01-03|last=2|date=2020-01-02|website=Gulte|language=english}}</ref> |- |''Sirivenella'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |TBA |തെലുങ്ക് |Post production<ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/priyamani-is-ready-for-a-comeback-imagegallery-tollywood-slmktreiefcfb.html|title=Priyamani is ready for a comeback|access-date=2020-01-03|website=Sify|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/priyamani-make-comeback-telugu-flick-sirivennela-91413|access-date=2020-01-03|website=www.thenewsminute.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/sirivennela-team-to-wrap-up-work-on-the-priyamani-starrer-with-a-song-shoot/articleshow/68216360.cms|title=‘Sirivennela’ team to wrap up work on the Priyamani-starrer with a song shoot - Times of India|access-date=2020-01-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |''Dr.56'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |TBA |കന്നഡ |Filming<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/priyamani-s-next-will-be-kannada-doctor-56-103560|access-date=2020-01-03|website=www.thenewsminute.com}}</ref> |- |''Maidaan'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |TBA |ഹിന്ദി |Filming |}<br /> == അവലംബം == {{reflist|2}} <references/> {{Commons category|Priyamani}} {{National Film Award for Best Actress}} {{FilmfareTamilBestActress}} {{TamilNaduStateAwardForBestActress}} [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 4-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ]] 02h4637qy2ouwcm1660ngelphk84h87 0 61420 4614975 4520553 2026-04-24T15:50:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614975 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = പി. പരമേശ്വരൻ | image = Parameshwaran.JPG | caption = | quotation = | birth_name = | birth_date = {{Birth date |1927|10|16|df}} | birth_place = [[ചേർത്തല]] , [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]] | death_date = {{Death date and given age|2020|2|9|93|df=y}} | death_place = | nationality = [[ഇന്ത്യൻ]] | religion = [[ഹിന്ദു]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] | education = ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദം <br />[[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം]] | occupation = | known = ഹിന്ദുത്വ ചിന്തകൻ <br />[[ഭാരതീയ വിചാര കേന്ദ്രം]] മേധാവി<br />വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം അധ്യക്ഷൻ <br /> [[രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം]] പ്രചാരകൻ | awards = [[പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം]] 2004<br />[[പത്മഭൂഷൺ]]പുരസ്കാരം 2018 <br /> [[അമൃത കീർത്തി പുരസ്‌കാരം]] 2002 <br />ആർഷസംസ്‌കാര പരമശ്രേഷ്ഠ പുരസ്‌കാരം 2013 | website = [http://www.vicharakendram.org/index.htm ഔദ്യോഗിക വെബ് ഇടം] | signature = }} [[രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം|രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘത്തിന്റെ]] മുതിർന്ന പ്രചാരകൻ, [[സംഘ് പരിവാർ|സംഘ പരിവാർ]] പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ബൗദ്ധിക മുഖം എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു '''പി. പരമേശ്വരൻ'''. <ref>[http://www.amritavarsham.org/summit/women/paramesh.htm]</ref> [[ഹിന്ദു|ഹൈന്ദവ]] ദർശനങ്ങളിൽ ചെറുപ്പം മുതലേ അവഗാഹമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം [[ആർ.എസ്സ്.എസ്സ്|ആർ.എസ്സ്.എസ്സിന്റെ]] പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സാമൂഹിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. ഭാരതീയ ചിന്താധാരയുടെ ക്രിയാത്മകമായ വളർച്ചയ്ക്ക് സ്ഥാപിച്ച [[ഭാരതീയ വിചാര കേന്ദ്രം]] മേധാവി, കന്യാകുമാരി [[വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം]] അധ്യക്ഷൻ എന്നീ ചുമതലകൾ അദ്ദേഹം നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നു.<ref name="bvkdirector">{{Cite web |url=http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234543/http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html |url-status=deviated |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303234543/http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html }}</ref> വാർധക്യ സഹജമായ അസുഖങ്ങൾ കാരണം മാസങ്ങളായി [[ഒറ്റപ്പാലം]] [[പാലപ്പുറം]] പടിഞ്ഞാറേക്കര ആയുർവേദാശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലായിരുന്ന അദ്ദേഹം 2020 ഫെബ്രുവരി 9–ന് അന്തരിച്ചു.<ref>https://malayalam.news18.com/news/kerala/p-parameswaran-passed-away-updated-as-204711.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ബാല്യം == [[1926|1926-ൽ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ]] [[ചേർത്തല|ചേർത്തലയിൽ]] മുഹമ്മ, താമരശ്ശേരിൽ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ചു. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[എസ്.ബി കോളേജ്, ചങ്ങനാശ്ശേരി|ചങ്ങനാശ്ശേരി എസ്.ബി കോളേജിൽ നിന്നും]] പ്രീഡിഗ്രിയും , [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരം യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ]] നിന്നും [[ചരിത്രം|ചരിത്രത്തിൽ]] ബിരുദവും സ്വന്തമാക്കി . . ==രാഷ്ട്രീയം== ചെറുപ്പകാലത്തു തന്നെ സംഘവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുകയും 1950-ൽ അതിന്റെ മുഴുവൻ സമയ പ്രവർത്തകനാകുകയും (പ്രചാരകൻ) ചെയ്തു. 1957-ൽ ഭാരതീയ ജനസംഘത്തിന്റെ സംഘടനാ സെക്രട്ടറിയായി ചുമതല വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് . തുടർന്ന്[[ഭാരതീയ ജനസംഘം|ജനസംഘത്തിന്റെ]] ആൾ ഇന്ത്യാ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായും വൈസ് പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചു . കന്യാകുമാരി [[വിവേകാനന്ദപ്പാറ|വിവേകാനന്ദ സ്മാരക]] നിർമ്മാണത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘതോടൊപ്പം ചേർന്ന് സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1970-ൽ ആണ് പ്രസ്തുത സ്മാരകം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപെട്ടത്‌. അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് പ്രക്ഷോഭം നടത്തി ജയിൽശിക്ഷ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഡൽഹിയിലെ ദീന ദയാൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ടിന്റെ ഡയറക്റ്ററായി നാലുവർഷം സേവനമനുഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭാരതീയ തത്ത്വശാസ്ത്രവും സമൂഹവും എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം ധാരാളം പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട് . അയോധ്യ ശ്രീ [[രാമജന്മഭൂമി]] പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ജനതാദൾ നേതാവ് ശ്രീ [[എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാർ]] രാമന്റെ ദുഃഖം എന്ന ഒരു പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോൾ രാമന്റെ പുഞ്ചിരി എന്ന പേരിൽ പുസ്തകം അദ്ദേഹം എഴുതിയിരുന്നു. ശ്രീ പരമേശ്വരൻ എഴുതിയ നിരവധി ദേശഭക്തിഗാനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവകസംഘം ഗണഗീതങ്ങളായി പ്രശസ്തമാണ് . ചെറുപ്പം മുതൽ അദ്ദേഹം ശ്രീരാമകൃഷ്ണ മിഷനുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിവരുന്നു .<ref>[http://www.belurmath.org/]</ref> പ്രമുഖ [[ഹിന്ദു]] സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക സംഘടനകളുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിവരുന്നു. കമ്മ്യുണിസ്റ്റ് താത്വികാചാര്യനായിരുന്ന ഇ.എം ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി നടത്തിയ പൊതു സംവാദങ്ങൾ കേരള രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത് വളരെയധികം ശ്രദ്ധിക്കപെട്ടിരുന്നു{{തെളിവ്}} == അംഗീകാരങ്ങൾ == *[[2004|2004ൽ]] [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. *2000 ൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവ്വകലാശാലയുടെ നിയമ നിർമ്മാണ സഭയിലെ അംഗമായി അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു{{cn}}. *2002 ൽ [[അമൃത കീർത്തി പുരസ്‌കാരം]] ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.amritapuri.org/cultural/sahithya/recepient.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-21 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613173905/http://www.amritapuri.org/cultural/sahithya/recepient.php |url-status=deviated |archivedate=2008-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080613173905/http://www.amritapuri.org/cultural/sahithya/recepient.php }}</ref><ref>[http://www.ammachi.org]</ref> *2013 ൽ ആർഷസംസ്‌കാര പരമശ്രേഷ്ഠ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു <ref>{{Cite web |url=http://www.moneyindices.com/detail_news.php?id=1440 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-13 |archive-date=2021-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305095608/http://www.moneyindices.com/detail_news.php?id=1440 |url-status=deviated |archivedate=2021-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305095608/http://www.moneyindices.com/detail_news.php?id=1440 }}</ref> *2018ൽ [[പത്മവിഭൂഷൺ]] പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിനു നൽകി<ref>{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/india/padma-awards-1.2556868 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-02-09 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303113630/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/india/padma-awards-1.2556868 |url-status=deviated |archivedate=2021-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303113630/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/india/padma-awards-1.2556868 }}</ref> == കൃതികൾ == #ശ്രീനാരായണ ഗുരു നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പ്രവാചകൻ #വിവേകാനന്ദനും മാർക്സും #ശ്രീ അരവിന്ദൻ ഭാവിയുടെ ദാർശനികൻ #മാർക്സിൽ നിന്നും മഹർഷിയിലേക്ക് #മാറുന്ന സമൂഹവും മാറാത്ത മൂല്യങ്ങളും #ദിശാബോധത്തിന്റെ ദർശനം #കേരളം ഭ്രാന്താലയത്തിൽ നിന്ന്‌ തീർഥാലയത്തിലേയ്‌ക്ക്‌ #ഭഗവദ്‌ഗീത നവലോകക്രമത്തിന്റെ ദർശനം #സ്വതന്ത്രഭാരതം ഗതിയും നിയതിയും #ഹിന്ദുരാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ ഹൃദയസ്‌പന്ദനങ്ങൾ #വിശ്വവിജയി വിവേകാനന്ദൻ #ഭാരതം-പ്രശ്‌നങ്ങളും പ്രതിവിധിയും == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.amritavarsham.org/summit/women/paramesh.htm speech at Mata Amitrananda Mayi madom] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുത്വം]] [[വർഗ്ഗം:ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം പ്രചാരകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതീയ ജനസംഘം നേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർ]] [[വർഗ്ഗം:1927-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മവിഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:2020-ൽ മരിച്ചവർ]] da89i1ht8vkulhq0kgucil7mlwpy9rm 0 69435 4614961 4023102 2026-04-24T13:41:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614961 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Parambikulam Dam}} {{Infobox dam | name = Parambikulam Dam <br>പറമ്പിക്കുളം അണക്കെട്ട് | name_official = | image = Parambikulam Pan View.jpg | image_size = | image_caption = പറമ്പിക്കുളം റിസർവോയർ | image_alt = | location_map = India#India Kerala#India Tamil Nadu | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = 1 | coordinates = {{coord|10|22|40|N|76|45|51|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = ഇന്ത്യ | location = [[പാലക്കാട് ജില്ല]], [[കേരളം]] | purpose = | status = | construction_began = | opening = | demolished = | cost = | owner = [[കേരളം]]<ref name="TNOwn">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyar-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures - Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/ownership-of-dams-rests-with-kerala-asserts-chandy/article6108082.ece|title=Ownership of dams rests with Kerala, asserts Chandy.}}</ref> | operator = [[തമിഴ്നാട്]]<ref name="TNOwn" /><ref name="TNOwn2" /> | dam_type = [[Embankment dam]] | dam_crosses = [[പറമ്പിക്കുളം നദി]] | dam_open = 1967 | dam_length = 896.12 മീറ്റർ | dam_height = 73.15 മീറ്റർ | dam_height_foundation= | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = {{convert|69165000|m3|acre foot|abbr=on}} | res_capacity_active = 69,165 x 1000 ക്യു. മീറ്റർ | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = | plant_coordinates = | plant_operator = | plant_commission = 1976 | plant_decommission = | plant_type = | plant_hydraulic_head = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | website = | extra = [[ പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ പദ്ധതി| പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ ജലസേചനപദ്ധതി]] }} [[കേരളം|കേരളത്തി]]ലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ ഒരു അണക്കെട്ടാണ് '''പറമ്പിക്കുളം അണക്കെട്ട്'''. ഇത് [[മുതലമട ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുതലമട]] പഞ്ചായത്തിലെ [[പറമ്പിക്കുളം വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|പറമ്പിക്കുളം വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്ര]]ത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന [[പറമ്പിക്കുളം നദി]]യിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Citeweb |url =http://www.parambikulam.in/ |title =Parambikulam Tiger Reserve- |website =www.parambikulam.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citeweb|url= https://www.keralatourism.org/wildlife/parambikulam/|title= Parambikulam Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref><ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/parambikulam-wildlife-sanctuary|title= Parambikulam Wildlife Sanctuary -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-07|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304030552/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/parambikulam-wildlife-sanctuary|url-status= dead}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Dam_D00874|title= Parambikulam Dam D00874-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.rainwaterharvesting.org/resources/statistics/stat233.htm| title=Indian Dams by River and State }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ എറ്റവുമധികം ജലശേഖരണശേഷിയുള്ള [[Embankment dam|എംബാങ്ക്മെന്റ്]] അണക്കെട്ടായ ഇത് ജില്ലയിലെ പടിഞ്ഞാറൻ [[ചുരം|ചുര]]ങ്ങളോട് ചേർന്നു നിലകൊള്ളുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|title=Indian Dams|publisher=diehardindian.com|accessdate=2006-10-18|archive-date=2006-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|url-status=dead}}</ref> [[കെ. കാമരാജ്|കാമരാജറിന്റെ]] കാലത്താണ് ഈ അണക്കെട്ട് നിർമിച്ചത്. [[കെ. കാമരാജ്|കാമരാജിന്റെ]] കാലഘട്ടത്തിൽ ആസൂത്രണം ചെയ്ത പ്രധാന ജലസേചന പദ്ധതികളിൽ ഒന്നാണിത്. ലോവർ ഭവാനി, [[കൃഷ്ണഗിരി]], മണി മുത്താർ, കാവേരി ഡെൽറ്റ, ആറാണി നദി, വൈഗൈ ഡാം, അമരാവതി, സത്തനൂർ, പുല്ലമ്പാടി, നെയ്യാർ അണക്കെട്ടുകൾ എന്നിവയാണ് മറ്റ് പദ്ധതികൾ.ഡാമിൽ ധാരാളം മുതലകൾ ഉണ്ട്. അണക്കെട്ടിന് ചുറ്റുമായി  [[പറമ്പിക്കുളം വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം]] 285 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. [[പാലക്കാട്]] പട്ടണത്തിൽ നിന്നും 90 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ് ഇത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടി]]ലെ [[സേത്തുമട]] എന്ന സ്ഥലത്തുകൂടിയാണ് പറമ്പിക്കുളത്തേക്കുള്ള പ്രധാനപാത കടന്നുപോകുന്നത്. [[ആനമല മലനിരകൾ|ആന മല വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്ര]]വുമായി ഇത് ചേർന്നുകിടക്കുന്നു. പ്രസിദ്ധമായ '''ടോപ്പ്സ്ലീപ്പ്''' പറമ്പികുളത്തിനടുത്താണ്. [[തൂണക്കടവ് അണക്കെട്ട്]],<ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Tunacadavu_Dam_D00214|title= Tunacadavu Dam D00214-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[പെരുവാരിപള്ളം അണക്കെട്ട്]] <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Peruvaripallam_Dam_D00887|title= Peruvaripallam Dam D00887-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> എന്നിവ ഇതിനു സമീപം ഉള്ള  അണക്കെട്ടുകളാണ്. പറമ്പിക്കുളം അണക്കെട്ട് തൊട്ടടുത്തുള്ള [[തൂണക്കടവ് അണക്കെട്ട്|തൂണക്കടവ്  അണക്കെട്ടു]]മായി 2.5 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഭൂഗർഭ തുരങ്കം വഴി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Citeweb|url=http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_Major_Irrigation_Project_JI02563|title=Parambikulam Tunnel-|website=india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == വൈദ്യുതി ഉത്പാദനം== 3 അണക്കെട്ടുകളിലെയും വെള്ളം '''സർകാർപതി പവർ ടണൽ'''<ref>{{Citeweb|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_Major_Irrigation_Project_JI02563|title= SARKARPATHY TUNNEL-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citeweb|url= http://www.parambikulam.in/about-parambikulam/parambikulam-aliyar-project/|title= Sarkarpathy Tunnel-|website= www.parambikulam.in }}</ref>വഴി തമിഴ്നാട്ടിലെ '''ടോപ് സ്ലിപ്പിനു''' സമീപമുള്ള '''സർകാർപതി പവർ ഹൌസി'''<ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Sarkarpathy_Power_House_PH00128|title= Sarkarpathy Power House PH00128-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citeweb|url= http://www.parambikulam.in/about-parambikulam/parambikulam-aliyar-project/|title= Sarkarpathy Power House-|website= www.parambikulam.in }}</ref>ലേക്ക് തിരിച്ചു വിട്ടു 30 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള ടർബൈൻ ഉപയോഗിച്ച് 30 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി നിർമ്മിക്കുന്നു. നിലവിൽ വാർഷിക ഉൽപ്പാദനം 162 MU ആണ്. == ജലം പങ്കിടൽ == ഈ അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കുന്ന ജലം പ്രധാനമായും കാർഷിക ആവശ്യങ്ങൾക്കാണ്‌ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാടുമായുള്ള]] [[പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ പദ്ധതി]]<ref>{{Cite web|url=http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_Major_Irrigation_Project_JI02563|title=Parambikulam Aliyar Major Irrigation Project JI02563-|website=india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പ്രകാരം അണക്കെട്ട് ഉൾപ്പെടുന്ന നിർദ്ധിഷ്ട പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് 7.25 ടി.എം.സി. ജലം കേരളത്തിന്‌ വർഷം തോറും ലഭിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ, 2004 ൽ കേരളത്തിന് കരാർ പ്രകാരമുള്ള ജലം ലഭ്യമായില്ല. ഇത് സമീപ പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷി നാശത്തിനു കാരണമായി. [[Chittur|ചിറ്റൂർ]] താലൂക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും ഇതു മൂലം നാശനഷ്ടമുണ്ടായത്.<ref>{{cite web| last =Prabhakaran| first =G.| year =2004| month =March 15| url =http://www.hindu.com/2004/03/15/stories/2004031501870500.htm| title =Move to use dead storage in Parambikulam dam| publisher =The Hindu| accessdate =2006-10-18| archive-date =2013-01-25| archive-url =https://archive.today/20130125083315/http://www.hindu.com/2004/03/15/stories/2004031501870500.htm| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/07/27/stories/2006072701982100.htm|title= Under cloud, by K.K. Mustafah|publisher=BussinessLine|accessdate=2006-10-18 }}</ref> ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == <references/> {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] fzpxor8ijw441dpcf9l6v053nva62qx 0 69669 4615153 4606403 2026-04-25T09:21:39Z Jose Arukatty 37011 /* ജീവിതരേഖ */ 4615153 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date =2009 മേയ്}} {{prettyurl|K.N. Panikkar}} {{Infobox Person |name = കെ.എൻ. പണിക്കർ |image =DSC 0151 9460KN Panicker.jpg | image_size = 225px |signature = |caption = |birth_date = 1936 |birth_place = [[ഗുരുവായൂർ]] |death_date = മാർച്ച് 9, 2026 |death_place = [[തിരുവനന്തപുരം ]] |spouse = |children = |occupation = ചരിത്രകാരൻ, അദ്ധ്യാപകൻ, എഴുത്തുകാരൻ |nationality = ഇന്ത്യൻ }} ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ചരിത്രകാരനാണ്‌ '''ഡോ. കെ.എൻ. പണിക്കർ'''.<ref>{{Cite web |url=http://www.ebalanandanrf.in/node/6 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-09-30 |archive-date=2014-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901072624/http://www.ebalanandanrf.in/node/6 |url-status=dead }}</ref> ചരിത്ര രചനയിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് രചനാരീതി സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ള പണിക്കർക്ക് വലതുപക്ഷ ബുദ്ധിജീവികളിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളിൽ നിന്നും പലപ്പോഴും കടുത്ത വിമർശനം ഏൽക്കേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്.{{fact}} വർഗീയ വൽകരിക്കപ്പെട്ട ചരിത്ര രചനാരീതിയെ ശക്തമായി എതിർക്കുന്ന ചരിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളാണ്‌ ഇദ്ദേഹം.{{fact}} 2017-ൽ [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] വിശിഷ്ടാംഗത്വം നൽകി ആദരിച്ചു<ref>{{cite web |title=അക്കാദമിയുടെ വിശിഷ്ടാംഗത്വം |url=http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/06-06-18/Award_2017.pdf |publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി |accessdate=27 ജനുവരി 2020}}</ref>. ==ജീവിതരേഖ== [[ഗുരുവായൂർ]] തൈക്കാട്ട് കണ്ടിയൂർ വീട്ടിൽ കൃഷ്ണൻ നായരുടെയും ഇച്ചുക്കുട്ടി അമ്മയുടേയും പത്താമത്തെ മകനായി 1936-ൽ ജനിച്ചു. <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5ILoIjTGzE4&t=242s ഏഷ്യാനെറ്റ് പാദമുദ്ര 2015 ആഗസ്റ്റ് 1]</ref> ചാവക്കാട് ബോഡ് ഹൈസ്കൂളിൽ സെക്കണ്ടറി വിദ്യാഭ്യാസവും പാലക്കാട് ഗവ. വിക്ടോറിയകോളേജിൽ ബിരുദ വിദ്യാഭ്യാസവും പൂർത്തിയാക്കി.രാജസ്ഥാൻ സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും പി. എച്ഛ്. ഡിയും കരസ്ഥമാക്കി. പിന്നീട് ഡൽഹി ജാവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാലയിൽ ചരിത്ര വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകനായി. വകുപ്പുമേധാവിയായും സ്കൂൾ ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസിന്റെ ഡീനായും ആർക്കൈവ്സ് ഓഫ് കൺറ്റമ്പററി ഹിസ്റ്ററിയുടെ ചെയർമാനായും പ്രവർത്തിച്ചു.പലവിദേശ സർ വകലാശാലകളിലും വിസിറ്റിങ്ങ് പ്രൊഫസറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടൂണ്ട്. വിവിധ അക്കാദമിക് സമിതികളിൽ ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ [[കാലടി|കാലടിയിലുള്ള]] [[ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർ‌വ്വകലാശാല|ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർ‌വ്വകലാശാലയുടെ]] മുൻ വൈസ് ചാൻസലറായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ കേരള ഹയർ എഡ്യൂക്കേഷൻ കൗൺസിലിന്റെ ചെയർമാനായും പ്രവർത്തിച്ചു. അധിനിവേശകാലഘട്ടത്തിലെ സാംസ്കാരിക ഭൗതികചരിത്രമാണ് പ്രധാനമായി ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണമേഖല. ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലാണ് കെ.എൻ.പണിക്കരുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളും പ്രബന്ധങ്ങളും രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. 2026 മാർച്ച് 9ന് തിരവനന്തപുരത്ത് സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ ആന്തരിച്ചു. == പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ == * എഗൈൻസ്റ്റ് ലോർഡ് അൻഡ് സ്‌റ്റേറ്റ്സ്: റിലിജിയൻ ആൻഡ് പെസന്റെ അപ്‌റൈസിംഗ് ഇൻ മലബാർ(1989) * കൾച്ചർ ആൻഡ് കോൺഷ്യസ്‌നസ് ഇൻ മോഡേൺ ഇന്ത്യ(1990) *ബ്രിട്ടീഷ് ഡിപ്ലോമസി ഇൻ നോർത്ത് ഇന്ത്യ(1968) *കൾച്ചർ,ഐഡിയോളജി ആൻഡ് ഹെഗിമണി: ഇന്റലച്ച്വൽസ് ആൻഡ് സോഷ്യൽ കോൺഷ്യസ് നെസ്സ് ഇൻ കൊളോണിയൽ ഇന്ത്യ(1995) *കമ്മ്യൂണൽ ത്രെട്ട്, സെക്കുലർ ചലഞ്ച്(1997) *കണ്ടമ്പററി ഇന്ത്യ: കൾച്ചർ ആൻഡ് പൊളിറ്റിക്സ്(2002) *ഇന്റെറോഗേറ്റിങ്ങ് കൊളോണിയൽ മോഡേണിറ്റി(2002) ==എഡിറ്റ് ചെയ്ത ഗ്രന്ഥങ്ങൾ== *ജോൺ മാൽക്കം: പൊളിറ്റിക്കൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ (2 വാല്യം)-1980 *നാഷണൽ ആൻഡ് ലെഫ്റ്റ് മൂവ്മെന്റ്സ് ഇൻ ഇന്ത്യ(1980) *കമ്മ്യൂണലിസം ഇൻ ഇന്ത്യൻ ഹിസ്റ്ററി-ഹിസ്റ്ററി,പൊളിറ്റിക്സ് ആൻഡ് കൾച്ചർ(1991) *എ കൺസേൺഡ് ഇന്ത്യാസ് ഗൈഡ് ടു കമ്മ്യൂണലിസം(1999) *ദ മേക്കിങ്ങ് ഓഫ് ഹിസ്റ്ററി(2002)(ടെറി ബൈറസും ഉറ്റ്സ പട്നായിക്കുമായി ചേർന്ന്) *കൾച്ചർ: കോൺസെപ്റ്റ് ആൻഡ് പ്രാക്റ്റീസ്<ref>സംസ്കാരവും ദേശീയതയും(2004), ഡോ. കെ.എൻ. പണിക്കർ, [[കറന്റ് ബുക്സ്]] തൃശൂർ. ഒന്നാം പതിപ്പ് 2002 </ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണി== * [http://www.hindu.com/2005/11/29/stories/2005112922170300.htm ''The Hindu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629053851/http://www.hindu.com/2005/11/29/stories/2005112922170300.htm |date=2011-06-29 }}, [[29 November]] [[2005]] * [http://malayalamvaarika.com/2012/May/11/Essay2.pdf കാലിക്കറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി|കാലിക്കറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നടത്തിയ പ്രഭാഷണം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306112250/http://malayalamvaarika.com/2012/May/11/Essay2.pdf |date=2016-03-06 }} മലയാളം വാരിക, 2012 മെയ് 11] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ചരിത്രകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ നേടിയ മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മാർക്സിസ്റ്റ് ചരിത്രകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് വിക്റ്റോറിയ കോളേജിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1936-ൽ ജനിച്ചവർ]] f6ilai179cj6st14vf2g1saqatirok0 0 76738 4615036 4532968 2026-04-25T01:27:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615036 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|The Bengal Harkaru}}{{Infobox newspaper | name = The Bengal Hurkaru and Chronicle | image = The Bengal Hurkaru and Chronicle. Volume 4, Number 105, Friday, October 30, 1829.PNG | image_size = 250px | image_alt = | caption = Front page of Bengal Hurkaru from Friday, 30 October 1829 | type = [[Daily newspaper]] | founder = Hugh Boyd | foundation = 19 February 1795 | language = [[English language|English]] | ceased publication = December 1866 | headquarters = [[Calcutta]] | publishing_country = [[India]] | publisher= }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ആദ്യത്തെ [[ദിനപത്രം|ദിനപത്രമാണ്‌]] '''ബംഗാൾ ഹർകരു'''. <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.wdl.org/en/item/16067/#collection=bengal-hurkaru-newspaper-collection|title=Bengal Hurkaru. Volume 11, Number 520, Tuesday, January 1, 1805|date=1805-01-01|access-date=2018-02-16|language=en}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.thewire.in/article/history/a-cricket-match-in-bengals-chinsurah-and-its-fascinating-connection-to-the-1857-revolt|title=A Cricket Match in Bengal's Chinsurah and its Fascinating Connection to the 1857 Revolt|first1=Sarbajit|last1=Mitra|website=thewire.in|publisher=The Wire|location=Kolkata|date=22 October 2023|access-date=24 October 2023|archive-date=22 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022083154/https://m.thewire.in/article/history/a-cricket-match-in-bengals-chinsurah-and-its-fascinating-connection-to-the-1857-revolt}}</ref>ജയിംസ് സതർലൻഡിന്റെ പത്രാധിപത്യത്തിൽ 1819 ഏപ്രിൽ 29 [[കൊൽക്കത്ത|കൽകത്തയിൽ]] ആരംഭിച്ചു. കൊൽകത്തയിൽ നിന്നുള്ള പല ചെറുകിട പത്രങ്ങളും പിന്നീട് ഇതിൽ ലയിക്കുകയുണ്ടായി. 1834 ൽ പഴയ പത്രങ്ങളിലൊന്നായ "ഇന്ത്യാ ഗസറ്റും" ഈ പത്രം ഏറ്റെടുത്തു. അഞ്ചുകോളത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ഏക പത്രവും ഇതായിരുന്നു. അഞ്ചലോട്ടക്കാരൻ എന്നാണ്‌ ഹർകരുവിന്റെ അർത്ഥം. ==അവലംബം== <references /> == പുറം കണ്ണികൾ== * [https://www.wdl.org/en/search/?collection=bengal-hurkaru-newspaper-collection Bengal Hukaru editions from 1805 to 1834 digitized by the Library of Congress]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} മാധ്യമനിഘണ്ടു-ഡി സി വിജ്ഞാനകോശ നിഘണ്ടു പരമ്പര [[വർഗ്ഗം:പ്രസിദ്ധീകരണം നിലച്ച പത്രങ്ങൾ]] credrpbs9mdwmmab2229betoznbyeix 0 107543 4614981 4134368 2026-04-24T16:49:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614981 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pichilemu}} {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = പിറ്റ്ഷ്ലെമു |other_name = |native_name = Pichilemu |nickname = [[സർഫ്]] തലസ്ഥാനം (''Capital del Surf'') |settlement_type = [[നഗരം]] |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Pichilemu viewed from La Cruz Hill, March 2010.jpg |imagesize = 250px |image_alt = |image_caption = |image_flag = Flag of Pichilemu.svg |flag_alt = Flag of Pichilemu. |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = Coat of arms of Pichilemu .svg |shield_alt = Coat of arms of Pichilemu. |shield_size = 64px |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Comuna de Pichilemu.svg |mapsize = 200px |map_alt = പിറ്റ്ഷ്ലെമുവിന്റെ മാപ്പ്. |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Chile |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 120 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = |subdivision_name = {{flag|Chile}} |subdivision_type1 = [[Regions of Chile|Region]] |subdivision_name1 = [[O'Higgins Region|O'Higgins]] |subdivision_type2 = [[O'Higgins Region#Administrative divisions|Province]] |subdivision_name2 = [[Cardenal Caro Province|Cardenal Caro]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[മേയർ]] |leader_name = മാർസെലോ കാബ്രെറ (2008-2009)<ref name="Cabrera 3 años">{{cite web|url=http://www.elrancahuaso.cl/admin/render/noticia/17884|title=Hasta 3 años de Cárcel arriesga el Alcalde de Pichilemu |language=es |author=El Rancahuaso Team |date=2009-02-17 |publisher=El Rancahuaso |accessdate=2009-12-04}}</ref><br />Roberto Córdova (2009-2012)<ref name="Roberto">{{cite web |url=http://www.pichilemuchile.com/?p=381 |title=Concejal Roberto Córdova es elegido nuevo alcalde de Pichilemu |author= |date=2009-09-01 |language=es |work= |publisher=PichilemuChile.com |accessdate=2009-12-04 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Roberto2">{{cite web |url=http://pichilemunews.blogcindario.com/2009/09/03107-alcalde-titular-habemus-en-pichilemu-roberto-cordova-carreno-elegido-tras-resolucion-del-tricel.html |title=Alcalde titular "Habemus" en Pichilemu: Roberto Córdova elegido trans resolución del Tricel |language=es |publisher=PichilemuNews.cl |author=Washington Saldías |date=2009-09-01 |accessdate=2009-12-04 |archive-date=2013-02-26 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ej2M8gOH?url=http://pichilemunews.blogcindario.com/2009/09/03107-alcalde-titular-habemus-en-pichilemu-roberto-cordova-carreno-elegido-tras-resolucion-del-tricel.html |url-status=deviated |archivedate=2012-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301124652/http://pichilemunews.blogcindario.com/2009/09/03107-alcalde-titular-habemus-en-pichilemu-roberto-cordova-carreno-elegido-tras-resolucion-del-tricel.html }}</ref> |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = ഒക്ടോബർ 6, 1845 |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = ഡിസംബർ 22, 1891 |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = ഡിസംബർ 22, 1891 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 741.9 km² |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 713.8 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 12,392 |population_density_km2 = 16.54 |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = ചിലി ടൈം (CLT)<ref>{{cite web |url=http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm |accessdate=2007-05-05 |title=Chile Time |publisher=World Time Zones .org |archive-date=2007-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911130719/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm |url-status=deviated |archivedate=2010-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100713071639/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm }}</ref> |utc_offset = -4 |timezone_DST = Chile Summer Time (CLST)<ref>{{cite web |url=http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm |accessdate=2007-05-05 |title=Chile Summer Time |publisher=World Time Zones .org |archive-date=2007-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911130451/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm |url-status=deviated |archivedate=2007-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070911130451/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm }}</ref> |utc_offset_DST = -3 |area_code = +56-72 |latd =34 |latm =23 |lats = 31 |latNS = S |longd =72 |longm =0 |longs =50 |longEW = W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = 0 |elevation_ft = 0 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[ZIP code]]s |postal_code = 3220478 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = http://www.pichilemu.cl |footnotes = }} [[ചിലി|ചിലിയുടെ]] മദ്ധ്യമേഖലയിലെ ഒരു തീരദേശ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്‌ '''പിറ്റ്ഷ്ലെമു'''<ref name="Cardenal Caro Province">{{cite web | url=http://www.visitingchile.com/eng/regions/center-region/region-libertador-ohiggins/province-cardenal-caro/province-cardenal-caro.php | title=Cardenal Caro Province, Chile | publisher=Grupo Visiting | accessdate=2009-12-03}}</ref><ref name="Chile Destination Pichilemu">{{cite web |url=http://www.gochile.cl/attr/htm/pichilemu.asp |title=Chile Destination Pichilemu |publisher=GoChile.com |accessdate=2009-12-04 |archive-date=2009-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126160710/http://www.gochile.cl/attr/htm/pichilemu.asp |url-status=dead }}</ref> ഇത് കർദിനാൾ കാറൊ പ്രവിശ്യയുടെ തലസ്ഥാനവുമാണ്‌.<ref>{{cite web|url=http://www.vi.cl/secciones/turismo/cardenal_caro.html|title=Cardenal Caro|publisher=VI.cl|accessdate=2009-12-04|language=es|archive-date=2012-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227084803/http://www.vi.cl/secciones/turismo/cardenal_caro.html|url-status=dead}}</ref>. ചിലിയിലെ അഞ്ച് ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന പിറ്റ്ഷ്ലെമുവിനെ 2004-ൽ ദേശീയ സ്മാരക സമിതി പരമ്പരാഗത ഹെറിറ്റേജ് സൈറ്റ് ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. == അവലംബം == {{Reflist|2}} [[വർഗ്ഗം:ചിലിയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] mrmfmb8ooljysqgd86ago17hu2rcvsc 0 118649 4614980 4610757 2026-04-24T16:45:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614980 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pirayiri Gramapanchayath}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ= പിരായിരി |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പാലക്കാട്<ref></ref> |നിയമസഭാമണ്ഡലം= |ലോകസഭാമണ്ഡലം= |അക്ഷാംശം = 10.76 |രേഖാംശം = 76.62 |ജില്ല = പാലക്കാട് |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ് |ഭരണനേതൃത്വം = |വിസ്തീർണ്ണം = 18.69 |ജനസംഖ്യ = 30439 |ജനസാന്ദ്രത = 1629 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ]] [[പാലക്കാട് താലൂക്ക്|പാലക്കാട് താലൂക്കിൽ]] [[പാലക്കാട് ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|പാലക്കാട് ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''പിരായിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്.'''<ref>http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02</ref> പിരായിരി പഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമായത് 1.1.1962ൽ‍ ആണ്. പിരായിരി, കൊടുന്തിരപ്പുള്ളി എന്നീ രണ്ടു പഞ്ചായത്തുകളെ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് പിരായിരി പഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിച്ചത്. 18.69 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള പഞ്ചായത്ത് 12 വാർഡുകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10</ref> ==അതിർത്തികൾ== *വടക്ക്- [[പറളി]], [[പുതുപ്പരിയാരം]] പഞ്ചായത്തുകളും *തെക്ക് [[കണ്ണാടി]], [[മാത്തൂർ]] പഞ്ചായത്തുകളും, *കിഴക്ക് [[പുതുപ്പരിയാരം]] പഞ്ചായത്തും, [[പാലക്കാട് നഗരസഭ|പാലക്കാട് മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]] *പടിഞ്ഞാറ് [[പറളി]], [[മാത്തൂർ]] പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. പഞ്ചായത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടി [[കണ്ണാടിപ്പുഴ]]യും, വടക്കുഭാഗത്തുകൂടി [[കൽപ്പാത്തിപ്പുഴ|കൽപാത്തിപ്പുഴയും]], ഒഴുകുന്നു. ==ഭരണസമിതി 2020<ref>{{cite web|title=[[മുളന്തുരുത്തി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]|url=https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/670|accessdate=2025-11-15|publisher=തദ്ദേശസ്വയംഭരണവകുപ്പ്|df=dmy-all|archive-date=2025-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20251105053505/https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/670|url-status=dead}}</ref>== {| class="wikitable sortable" |- ! ക്ര.നം. !! വാർഡ് !!മെമ്പർ!!പാർട്ടി!!സംവരണം |- |1||[[വാരാംമ്പളളം]] || സിത്താര ശശി || ഐ.എൻ.സി ||വനിത |- |2||[[മണിക്കുറ്റിക്കളം]] ||സാദിക് ബാഷ.എസ് ||ഐ.എൻ.സി വൈസ് പ്രസിഡന്റ്‌ ||ജനറൽ |- |3||[[ആന്ത്രാംകുന്ന്]] || മുഹമ്മദ് ഹബീബുളള|| സ്വതന്ത്രൻ ||ജനറൽ |- |4||[[പേഴുങ്കര]] || സഫിയ.വി ||ഐ യു എം.എൽ ||വനിത |- |5||[[മേപ്പറമ്പ്]] || എ.എഫ്.ഷെറീന ബഷീർ || ഐ യു എം.എൽ പ്രസിഡന്റ്||വനിത |- |6||[[പിരായിരി]] || ഷമീർ.എച്ച്||ഐ യു എം.എൽ ||ജനറൽ |- |7||[[മോഴിപുലം]] || മോഹൻദാസ് || സി.പി.ഐ (എം) ||ജനറൽ |- |8||[[കുന്ദംകുളങ്ങര]] || സുമതി.സി || ഐ.എൻ.സി ||വനിത |- |9||[[ഇരുപ്പക്കാട്]] || റഹ്മത്തുന്നീസ ||സ്വതന്ത്രൻ ||വനിത |- |10||[[വലിയമ്മക്കാവ്]] || വിനീത || ബി.ജെ.പി ||വനിത |- |11||[[കുറിശ്ശാംകുളം]] || സൌജ || ഐ യു എം.എൽ ||വനിത |- |12||[[എറയപ്പൊറ്റ]] ||അഫ്സൽ.എൻ.എ || സി.പി.ഐ (എം) ||ജനറൽ |- |13||[[മാപ്പിളക്കാട്]] || പ്രവീൺ.എസ് ||സി.പി.ഐ (എം) || എസ്‌ സി |- |14||[[കുണ്ട്കാട്]] || രമ ||ബി.ജെ.പി ||വനിത |- |15||[[കൊടുന്തിരപ്പുളളി]] || കെ.ആർ.ശിവപ്രസാദ് || ഐ.എൻ.സി|| ജനറൽ |- |16||[[ചേങ്ങോട്]] || ദിനേഷ്.കെ ||ബി.ജെ.പി || ജനറൽ |- |17||[[തരുവക്കോട്]] || സുരേഷ്.പി.ആർ ||സി.പി.ഐ (എം) ||ജനറൽ |- |18||[[പാനപ്പറമ്പ്]] || സുജാത കൃഷ്ണദാസ്.എ || ഐ.എൻ.സി ||വനിത |- |19||[[നാവക്കോട്]] || സുഹറാബഷീർ ||ജെ.ഡി (എസ്) || വനിത |- |20||[[അത്താലൂർ]] || അബദുൾ അസ്സീസ്.കെ ||സ്വതന്ത്രൻ ||ജനറൽ |- |21||[[മേലതി]] || രാജമ്മ എസ് ||ഐ.എൻ.സി ||എസ്‌ സി വനിത |} ==അവലംബം== {{Reflist}} *Census data 2001 == ഇതും കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ പിരായിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{പാലക്കാട് ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Palakkad-geo-stub}} ob7iza9kmwxxujn2l5dq92xww4b4wi8 0 124674 4615101 4524235 2026-04-25T07:23:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615101 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bhagyalakshmy}} {{Infobox person | name = '''''ഭാഗ്യലക്ഷ്മി''''' | image = Bhagyalakshmi MDS.jpg | imagesize = | caption = ഭാഗ്യലക്ഷ്മി 2014 ൽ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1961|11|01}}<ref name="bio">{{harvnb|Bhagyalakshmi|2012|p=1}}</ref> | birth_place = [[പാലക്കാട്]], [[കേരളം]], [[India]]<ref name="bio"/> | nationality =ഇന്ത്യൻ | other_names = ഭാഗ്യം | occupation = ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ്,[[ടെലിവിഷൻ]] അവതാരക | years_active = 1972–ഇതുവരെt<ref>{{harvnb|Bhagyalakshmi|2012|p=49}}</ref> | spouse = ആർ രമേശ് കുമാർ (വേർപിരിഞ്ഞു) | partner = | website = }} മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്തെ ഒരു ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റാണ്‌ '''ഭാഗ്യലക്ഷ്മി'''. നാനൂറിലേറെ മലയാള സിനിമകളിലായി നിരവധി സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾ‌ക്ക് ശബ്ദം നൽ‌കി. കേരളസംസ്ഥാന സർ‌ക്കാറിന്റേതുൾ‌പ്പെടെ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ‌ നേടി. ഏറ്റവും ഒടുവിലായി ഇന്ത്യൻ‌ യൂത്ത് അസോസിയേഷന്റെ [[കെ.ആർ‌. ദേവാനന്ദ്]] പുരസ്കാരം നേടി (2010 ആഗസ്റ്റ് 28). [[എന്റെ സൂര്യപുത്രിക്ക്]], [[ഉള്ളടക്കം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ഉള്ളടക്കം]], [[ബലി (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ബലി]] എന്നീ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ‌ക്ക് 1991ലും [[ഓർമ്മകളുണ്ടായിരിക്കണം|ഓർ‌മ്മകൾ‌ ഉണ്ടായിരിക്കണം]], [[കുസൃതിക്കാറ്റ്]], എന്നീ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ‌ക്ക് 1995ലും [[യാത്രക്കാരുടെ ശ്രദ്ധയ്ക്ക്‌|യാത്രക്കാരുടെ ശ്രദ്ധയ്ക്ക്]] എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനു 2002ലും മികച്ച ഡബ്ബിങ് കലാകാരിക്കുള്ള [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] നേടി. ==ജീവിതം== കുമാരൻ നായരുടേയും ഭാർഗവി അമ്മയുടേയും മകളായി [[പാലക്കാട്]] ജനനം. ഷൊർണൂരിനടുത്തുള്ള കുറുപ്പത്ത് തറവാട്ടംഗം ആണ്. വളരെ ചെറുപ്രായത്തിലേ മതാപിതാക്കളെ നഷ്ടമായ ഭാഗ്യലക്ഷിമി വളർന്നത് അനാഥാലയത്തിലായിരുന്നു. പിന്നീട് വല്യമ്മയോടൊപ്പം [[ചെന്നൈ]]യിൽ ജീവിച്ചു. വല്യമ്മയുടെ പ്രേരണയും നിർബന്ധവുമാണ് സിനിമാരംഗത്തേക്ക് എത്തിച്ചത്. ബാല്യകാലം മുതൽ സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കുകയും ഏകദേശം 10 വയസ്സുമുതൽ ഡബ്ബിങ് രംഗത്ത് എത്തി കുടുംബത്തിനു വരുമാനമാകയും ചെയ്തു. 1975ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അപരാധി എന്ന ചിത്രത്തിലാണ് ആദ്യമായി ശബ്ദം നൽകിയത്<ref>{{cite web|title=ചരിത്രം എന്നിലൂടെ |url= http://www.youtube.com/watch?v=ces-Qlf4z0w|publisher=യൂറ്റ്യൂബ്|accessdate=2019-01-31|}}</ref>. ഏതാനും സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചെങ്കിലും അഭിനയം തന്റെ പണിയല്ല എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭാഗ്യലക്ഷ്മി ഡബ്ബിംഗ് രംഗത്ത് ശ്രദ്ധപതിപ്പിച്ചു. നോക്കെത്താ ദൂരത്ത് കണ്ണും നട്ട് എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഡബ്ബിങ്ങോടെ തിരക്കുള്ള ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റായി അവർ മാറി. 1991 ൽ ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റിനു കേരള സർക്കാർ അവാർഡ് ഏർപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ആദ്യ പുരസ്കാരം ഭാഗ്യലക്ഷ്മിയെ തേടിയെത്തി. അതിനുശേഷം മൂന്നു തവണ സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി. വിവാഹിതയായ ഇവർ ഏറെനാളായി ഭർത്താവുമായി വേർപിരിഞ്ഞു കഴിയുകയാണ്. നിധിൻ ,സചിൻ എന്നീ രണ്ടു മക്കളുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Women/Womens_Day_2011/bhagyalakshmi.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-02-26 |archive-date=2012-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109081301/http://www.manoramaonline.com/advt/Women/Womens_Day_2011/bhagyalakshmi.htm |url-status=dead }}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * മികച്ച ഡബ്ബിങ് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം - 2002<ref>{{Cite web |url=http://www.keralafilm.com/sfa02.htm |title=Kerala State Film Awards - 2002 |access-date=2012-02-08 |archive-date=2009-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501094847/http://www.keralafilm.com/sfa02.htm |url-status=dead }}</ref> * 2014 ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ ആത്മകഥക്കുള്ള പുരസ്കാരം ==ഗ്രന്ഥം== ഭാഗ്യലക്ഷ്മിയുടെ ആത്മകഥയാണ് "[[സ്വരഭേദങ്ങൾ]]" <ref>{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/literature/node/216 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-05-27 |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509201215/http://www.madhyamam.com/literature/node/216 |url-status=dead }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== {{Incomplete list}} {| class="wikitable" |- ! ചലച്ചിത്രം !! ശബ്ദം കടം കൊടുത്ത അഭിനേത്രിമാർ |- | ആദ്യത്തെ കണ്മണി||[[സുധാ റാണി (നടി)|സുധാ റാണി]] |- | ആൺകിളിയുടെ താരാട്ട്||[[രേവതി (നടി)|രേവതി]] |- | അഭിമന്യു||[[രമ്യ കൃഷ്ണൻ]] |- | അച്ഛനെയാണെനിക്കിഷ്ടം ||[[ലക്ഷ്മി ഗോപാലസ്വാമി]] |- | [[അഗ്നിസാക്ഷി (ചലച്ചിത്രം)|അഗ്നിസാക്ഷി]]||[[ശോഭന]] |- | ആകാശഗോപുരം||[[നിത്യ മേനോൻ]] |- | ആലീസ് ഇൻ വണ്ടർലാന്റ്||ലയ |- | അമ്മക്കിളിക്കൂട്||[[സരിത]] |- | [[അനന്തഭദ്രം]]||[[റിയ സെൻ]] |- |അങ്ങനെ ഒരു അവധിക്കാലത്ത്||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |അനുഭൂതി||[[ഖുശ്ബു]] |- |അപരിചിതൻ||[[മന്യ]] |- |അരമന വീടും അഞ്ഞൂറേക്കറും||[[ശോഭന]] |- |ആര്യൻ ||[[രമ്യ_കൃഷ്ണൻ]] |- |അഴകിയ രാവണൻ ||[[ഭാനുപ്രിയ]] |- |അയാൾ കഥ എഴുതുകയാണ് ||നന്ദിനി |- |അയലത്തെ അദ്ദേഹം ||[[ഗൗതമി]] |- |ഏയ്‌ ഓട്ടോ||[[രേഖ]] |- |ആയുർരേഖ||[[ലക്ഷ്മി ശർമ്മ|ലക്ഷ്മി ശർമ]] |- |ബാബ കല്യാണി ||[[മമ്ത മോഹൻദാസ്]] |- |ബാലേട്ടൻ|[[ദേവയാനി (നടി)|ദേവയാനി]] |- |ബാലി||……….. |- |ബെൻ ജോൺസൺ ||[[ഇന്ദ്രജ |ഇന്ദ്രജ]] |- |ഭാര്യ ||ഉർവശി |- |ഭൂപടത്തിൽ ഇല്ലാത്ത ഒരിടം ||രാജശ്രീ നായർ |- |ബോഡി ഗാർഡ്‌ ||നയൻ താര |- |ചന്ദ്രലേഖ||പൂജ ബത്ര |- |ചന്ദ്രനുദിക്കുന്ന ദിക്കിൽ|[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |ചന്ദ്രോത്സവം||[[മീന]] |- |ചതുരംഗം||[[നഗ്മ]] |- |ചിന്താവിഷ്ടയായ ശ്യാമള||[[സംഗീത]] |- |ചിത്രം||രഞ്ജിനി |- |ക്രോണിക് ബാച്ച്ലെർ||ഇന്ദ്രജ |- |CID ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ B.A., B.Ed.||രോഹിണി |- |ക്ലാസ്സ്മേറ്റ്സ്||[[രാധിക (നടി)|രാധിക]] |- |കമ്മിഷണർ||[[ശോഭന]] |- |കവർ സ്റ്റോറി||തബു |- |കറെൻസി||സീത |- |ദേവദൂതൻ||[[ജയപ്രദ]] |- |ദേവാസുരം||[[രേവതി]] |- |ദൈവത്തിന്റെ മകൻ||[[പൂജ ബത്ര]] |- |ധീം തരികട തോം||[[ലിസ്സി]] |- |ഡയമണ്ട് നെക്ക്ലസ്||[[രോഹിണി]] |- |ഡ്രീംസ്‌||[[മീന]] |- |ദുബായ്||.[[അഞ്ജല സാവേരി |അഞ്ജല സാവേരി]] |- |ഇന്നത്തെ ചിന്താവിഷയം||[[സുകന്യ]] |- |എന്റെ സൂര്യപുത്രി||[[അമല (അഭിനേത്രി)|അമല]] |- |ഫ്രണ്ട്സ്||[[മീന]] |- |ഗാന്ധർവം||കഞ്ചൻ |- |ഗാന്ധിനഗർ സെക്കണ്ട് സ്ട്രീറ്റ്||[[കാർത്തിക]] |- |ഗോഡ്ഫാദർ||[[കനക]] |- |ഗോളാന്തര വാർത്ത‍||[[കനക]] |- |ഹലോ മൈ ഡിയർ റോങ്ങ്‌ നമ്പർ||ലിസ്സി |- |ഹിറ്റ്‌ലെർ||[[വാണി വിശ്വനാഥ്]] |- |ഇളനീർ||[[ശോഭന]] |- |ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ||[[ഗീത വിജയൻ]] |- |ഇഷ്ടം||[[ജയസുധ]] |- |ഇത്രമാത്രം||[[ശ്വേത മേനോൻ]] |- |ഇവർ വിവാഹിതരായാൽ ||രേഖ |- |ഇവിടം സ്വർഗമാണ്||[[ലക്ഷ്മി ഗോപാലസ്വാമി]] |- |ജന്മാന്തരം||[[രമ്യ കൃഷ്ണൻ]] |- |ജനുവരി ഒരു ഓർമ||കാർത്തിക |- |ജേർണലിസ്റ്റ് ||സിതാര |- |കൈയെത്തും ദൂരത്ത്‌||രേവതി |- |കാക്കക്കുയിൽ||ആർസൂ ഗൗത്രിഗർ |- |കാലാപാനി||തബു |- |കളിപ്പാട്ടം||ഉർവശി |- |കളിയൂഞ്ഞാൽ ||[[ശോഭന]] |- |കല്ല്‌ കൊണ്ടൊരു പെണ്ണ്||വിജയശാന്തി |- |കല്യാണ കച്ചേരി||[[ശോഭന]] |- |കാണാക്കിനാവ് ||സുകന്യ |- |കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു||[[നദിയ മൊയ്തു]] |- |കണ്ണകി||നന്ദിതദാസ്‌ |- |കരീലെ കാറ്റുപൊലെ ||കാർത്തിക |- |കരുമാടി കുട്ടൻ ||നന്ദിനി |- |കാരുന്ണ്യം ||ദിവ്യ ഉണ്ണി |- |കാതോട് കാതോരം ||സരിത |- |കാഴ്ച്ച ||പദ്മപ്രിയ |- |കിളിച്ചുണ്ടാൻ മാമ്പഴം ||സൗന്ദര്യ |- |കിലുക്കം ||രേവതി |- |കൊച്ചു കൊച്ചു സന്തോഷങ്ങൾ ||ലക്ഷ്മി ഗോപാലസ്വാമി |- |കോളിളക്കം ||സുമലത |- |കൂടും തേടി ||നദിയ മൊയ്തു |- |കൊട്ടാരം വീട്ടിലെ അപ്പുട്ടൻ ||ശ്രുതി |- |കൃഷ്ണപക്ഷക്കിളികൾ||രേവതി |- |കുബേരൻ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |കുങ്കുമച്ചെപ്പ്||[[ശോഭന]] |- |കുസൃതികാറ്റ് ||കനക |- |ലേലം||സംഗീത |- |ലൈഫ് ഇസ് ബ്യുട്ടിഫുൽ ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |ലീവിങ്ങ് റ്റുഘതർ ||മേനക |- |മാടമ്പി ||കാവ്യാ മാധവൻ |- |മദാമ്മ ||അർച്ചന |- |മധുരനൊംബരകാറ്റു ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |മകരമഞ്ഞ്||ലക്ഷ്മി ശർമ |- |മലയാളി മാമ്മന് വണക്കം ||റോജ |- |മാമ്പഴക്കാലം ||[[ശോഭന]] |- |മാന്നാർ മത്തായി സ്പീകിംഗ് ||വാണി വിശ്വനാഥ് |- |മനുഷ്യമൃഗം ||[[കിരൺ റാത്തോഡ്]] |- |മാനത്തെ വെള്ളിത്തേര് ||[[ശോഭന]] |- |മണിച്ചിത്രതാഴ് |[[ശോഭന]] |- |മഞ്ഞ് പോലെ ഒരു പെൺകുട്ടി ||ഭാനുപ്രിയ |- |മന്നാടിയാർ പെണ്ണിന് ചെങ്കോട്ട ചെക്കൻ||കനക |- |മന്ത്രിക്കൊച്ചമ്മ ||കനക |- |മഴവിൽ കാവടി||ഉർവശി |- |മഴയെത്തും മുമ്പേ ||[[ശോഭന]] |- |മീനാക്ഷി കല്യാണം||മോഹിനി |- |മേഘ സന്ദേശം||രാജശ്രീ നായർ |- |മേഘം||പ്രിയ ഗിൽ |- |മേഘ മൽഹാർ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |മേലെപരമ്പിൽ ആൺ വീട്||[[ശോഭന]] |- |മിഥുനം||ഉർവശി |- |മിന്നാമിനുങ്ങിനും മിന്നുകെട്ട്||[[ശോഭന]] |- |മിന്നാരം ||[[ശോഭന]] |- |മൂന്നു മാസങ്ങള്ക്ക് മുമ്പ് ||ഉർവശി |- |Mr ബ്രഹ്മചാരി ||മീന |- |Mr മരുമകൻ||ഖുശ്ബൂ |- |മുകുന്ദേട്ടാ സുമിത്ര വിളിക്കുന്നു ||രഞ്ജിനി |- |മൈ ഡിയർ മുത്തച്ഛൻ ||മധുരിമ |- |നാടൻ പെണ്ണും നാട്ടു പ്രമാണിയും ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |നഗരം ||ലക്ഷ്മി ശർമ |- |നമ്മൾ ||സുഹാസിനി |- |നന്ദനം ||രേവതി |- |നരൻ||ദേവയാനി |- |നരസിംഹം ||കനക |- |നരേന്ദ്രൻ മകൻ ജയകാന്തൻ വക ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |നീലഗിരി ||കാർത്തിക |- |നീയെത്ര ധന്യ ||കാർത്തിക |- |ഞാൻ സൽപ്പേര് രാമൻകുട്ടി ||ഗായത്രി ജയറാം |- |No. 1 സ്നേഹതീരം ബംഗ്ലൂർ നോർത്ത്||പ്രിയ രാമൻ |- |നോക്കെത്താ ദൂരത്തു കണ്ണും നട്ടു||നദിയ മൊയ്തു |- |നോട്ട്ബുക്ക് ||സീത |- |ഒളിമ്പ്യൻ ആന്റണി ആദം ||മീന |- |വാൻ മാൻ ഷോ ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |- |ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്ങിൽ ||നദിയ മൊയ്തു |- |ഒന്ന് മുതൽ പൂജ്യം വരെ ||ആശ ജയറാം |- |ഒന്നും മിണ്ടാത്ത ഭാര്യ ||മേനക |- |ഒരാള് മാത്രം ||ശ്രുതി |- |ഓർമ്മകൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം ||ശ്രീജ |- |ഒരു മരുഭൂമി കഥ ||ലക്ഷ്മി റായി |- |ഒരു മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ നുറുങ്ങു വെട്ടം ||പാർവതി |- |ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ ||മാധവി |- |ഒറ്റയാൾ പട്ടാളം ||മധുബാല |- |പകൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ ||റീന ബഷീർ |- |പകൽ പൂരം ||ഗീതു മോഹൻദാസ്‌ |- |പക്ഷെ ||[[ശോഭന]] |- |പലേരി മാണിക്യം ||……….. |- |പഞ്ചാഗ്നി ||നദിയ മൊയ്തു |- |പന്തയക്കോഴി ||ഗീത |- |പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ് ||സൈനു |- |പരിണയം ||മോഹിനി |- |പട്ടാളം||ടെസ്സ |- |പാട്ടിന്റെ പാലാഴി ||രേവതി |- |പവിത്രം ||[[ശോഭന]] |- |പയ്യൻസ്||രോഹിണി |- |പെൺ പട്ടണം ||രേവതി |- |പിടക്കോഴി കൂവുന്ന നൂറ്റാണ്ട് ||ഉർവശി |- |പിന്ഗാമി ||കനക |- |പ്രമാണി ||സ്നേഹ |- |പുത്തൂരം പുത്രി ഉണ്ണിയാര്ച്ച ||വാണി വിശ്വനാഥ് |- |രാജമാണിക്യം ||സിന്ധു മേനോൻ, പദ്മപ്രിയ |- |രാക്കിളി പാട്ട് ||ജ്യോതിക |- |റാം ജി റാവ് സ്പീക്കിംഗ് ||രേഖ |- |രാക്ഷസ രാജാവ് ||മീന |- |രാവണ പ്രഭു ||രാജശ്രീ നായർ |- |റെഡ് ചില്ലീസ് ||……….. |- |രുക്മിണി ||ലിസ്സി |- |സാഗര് ഏലിയാസ്‌ ജാക്കി Reloaded||[[ശോഭന]] |- |സൈന്യം ||പ്രിയ രാമൻ |- |സായ്‌വർ തിരുമേനി ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] |- |സാൾട്ട് ന് പെപ്പെർ ||ശ്വേത മേനോൻ |- |സമാന്തരങ്ങൾ ||രേണുക |- |- |സമൂഹം ||അർച്ചന |- |സന്താനഗോപാലം ||ചിപ്പി |- |സവിതം ||ശാരി |- |സെവൻസ്||നദിയ മൊയ്തു |- |സിന്ദൂര രേഖ ||[[ശോഭന]] |- |സ്ഫടികം ||ഉർവശി |- |ശ്രദ്ധ ||[[ശോഭന]] |- |സൂഫി പറഞ്ഞ കഥ ||ഷർബാനി മുഖർജി |- |സൂപ്പർ മാൻ ||[[ശോഭന]] |- |ശ്യാമ ||നദിയ മൊയ്തു |- |താളവട്ടം ||കാർത്തിക |- |തലയണ മന്ത്രം ||ഉർവശി |- |തന്മാത്ര ||സീത |- |തെങ്കാശി പട്ടണം ||[[സംയുക്ത വർമ്മ]] , ഗീതു മോഹൻദാസ്‌ |- |തേൻ മാവിൻ കൊമ്പത്ത് |[[ശോഭന]] |- |തില്ലാന തില്ലാന ||കാവേരി |- |തൊമ്മനും മക്കളും |||ലയ |- |തൂവല കൊട്ടാരം ||സുകന്യ |- |ടൈം ||പദ്മപ്രിയ |- |ഉടയോൻ||ലയ, സുകന്യ |- |ഉള്ളടക്കം ||അമല |- |അങ്കിൾ ബൺ||…………….. |- |ഉണ്ണികളേ ഒരു കഥ പറയാം ||കാർത്തിക |- |ഉസ്താദ് ||ഇന്ദ്രജ |- |ഉത്തര ||നന്ദിതദാസ്‌ |- |വാധ്യാർ ||മേനക |- |വധു ഡോക്ടറാണ് ||നദിയ മൊയ്തു |- |വക്കാലത്ത് നാരായണൻ കുട്ടി ||മന്യ |- |വല്യേട്ടൻ||[[ശോഭന]] |- |വന്ദനം||ഗീതു മോഹൻദാസ്‌ |- |വന്ദനം||ഗിരിജ ശേറ്റർ |- |വാരഫലം||………… |- |വരവേൽപ്പ്||രേവതി |- |വാര്ധക്യ പുരാണം ||കനക |- |വർണ്ണ പകിട്ട്||മീന |- |വർണ്ണ കാഴ്ചകൾ||മീന |- |വീണ്ടും ചില വീട്ടു വിശേഷങ്ങൾ||സംഗീത |- |വേഷം||സിന്ധു മേനോൻ, മോഹിനി |- |വെട്ടം||ഭാവന പാണി |- |വിയറ്റ്നാം കോളനി ||കനക |- |വിനോദ യാത്ര ||സീത |- |വിന്റ്റെർ||ഭാവന |- |യോദ്ധാ||സൗന്ദര്യ |- |യോദ്ധാ||മധുബാല |} ==വിവാദപരമായ ആക്രമണം== സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ വഴി അശ്ലീല പരാമർശങ്ങൾ നടത്തിയ യൂട്യൂബറെ താമസസ്ഥലത്ത് ചെന്ന് ഭാഗ്യലക്ഷ്മിയും അവരുടെ കൂട്ടാളിയും കൂടെ മർദ്ദിച്ച സംഭവം വളരെയധികം വിവാദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.2020 [[സെപ്റ്റംബർ]] 26-ന് വിജയ് നായർ എന്ന വ്യക്തിയെ ആണ് ഭാഗ്യലക്ഷ്മിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘം കയ്യേറ്റം ചെയ്തത്.യൂട്യൂബിൽ അശ്ലീല വീഡിയോകൾ പോസ്റ്റുചെയ്യുകയും ഫെമിനിസ്റ്റുകളെ അടച്ചാക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തതിൻറെ പേരിലായിരുന്നു ഇത്.ആളെ വ്യക്തമായി മനസിലാക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള പരാമർശങ്ങൾ നടത്തി തീർത്തും അധിക്ഷേപകരമായ ചില വീഡിയോകൾ ഇയാൾ യൂട്യൂബ് ചാനലിലൂടെ പുറത്ത് വിട്ടിരുന്നു. <ref>https://malayalam.news18.com/news/kerala/attack-on-youtuber-for-obscene-video-case-against-bhagyalekshmi-and-others-as-291711.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} *[http://www.keralafilm.com/statefilm.htm Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722074426/http://www.keralafilm.com/statefilm.htm |date=2012-07-22 }} *[http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm PRD, Govt. of Kerala: Awardees List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |date=2016-03-03 }} ==പുറം കണ്ണി== {{commons category|Bhagyalakshmi}} [http://www.manoramaonline.com/advt/Women/Womens_Day_2011/bhagyalakshmi.htm കേൾക്കാത്ത ശബ്ദം-ഭാഗ്യലക്ഷ്മി-മനോരമ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109081301/http://www.manoramaonline.com/advt/Women/Womens_Day_2011/bhagyalakshmi.htm |date=2012-01-09 }} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര ഡബ്ബിങ് കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഡബ്ബിങ് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആത്മകഥയ്ക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1962-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 0xyh037fhzhqgfdcf3ry291l88wltjb 0 132423 4615053 4136629 2026-04-25T04:25:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615053 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Intelligent design}} [[Image:MontreGousset001.jpg|thumbnail|right|ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം എന്ന നിരൂപണത്തെ ചിത്രീകരിക്കാൻ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാറുള്ള ഒരു ചിത്രം.]] [[പ്രപഞ്ചം|പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും]] [[ജീവൻ|ജീവരൂപങ്ങളുടെയും]] സവിശേഷതകൾ [[ജീവപരിണാമം]] പോലെയുള്ള ഒരു സ്വാഭാവിക പ്രക്രിയയിലൂടെ ഉരുത്തിരിഞ്ഞതല്ല, മറിച്ച് ദൈവത്തിൻ്റെ സവിശേഷ പ്രവർത്തനഫലമാണെന്ന വാദത്തെ ശാസ്ത്രീയസിദ്ധാന്തമെന്ന വ്യാജേന അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമമായിരുന്നു '''ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം''' ('''Intelligent design''').<ref name=DI-topquestions>{{vcite web |url=http://www.discovery.org/csc/topQuestions.php#questionsAboutIntelligentDesign |title=Top Questions-1.What is the theory of intelligent design? |publisher=[[Discovery Institute]] |accessdate=2007-05-13 }}</ref><ref> {{vcite web |url=http://www.ideacenter.org/stuff/contentmgr/files/393410a2d36e9b96329c2faff7e2a4df/miscdocs/intelligentdesigntheoryinanutshell.pdf |title=Primer: Intelligent Design Theory in a Nutshell |publisher-link=http://www.ideacenter.org/ |publisher=Intelligent Design and Evolution Awareness Center |year=2004 |accessdate=2007-05-13 |format=PDF }} *{{vcite web |url=http://www.intelligentdesignnetwork.org/ |title=Intelligent Design |publisher=Intelligent Design network |year=2007 |accessdate=2007-05-13 }}</ref><ref name="Numbers 373">[[#Numbers 2006|Numbers 2006]], p. 373; "[ID] captured headlines for its bold attempt to rewrite the basic rules of science and its claim to have found indisputable evidence of a God-like being. Proponents, however, insisted it was 'not a religious-based idea, but instead an evidence-based scientific theory about life's origins – one that challenges strictly materialistic views of evolution.' Although the intellectual roots of the design argument go back centuries, its contemporary incarnation dates from the 1980s"</ref><ref name="Meyer 2005">{{cite news |last=Meyer |first=Stephen C. |authorlink=Stephen C. Meyer |date=December 1, 2005 |title=Not by chance |url=http://www.canada.com/nationalpost/news/issuesideas/story.html?id=8f7f51f2-a196-4677-9399-46f4f17b5b61 |newspaper=[[National Post]] |location=Don Mills, Ontario |publisher=[[Canwest|CanWest MediaWorks Publications Inc.]] |accessdate=2014-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060501021540/http://www.canada.com/nationalpost/news/issuesideas/story.html?id=8f7f51f2-a196-4677-9399-46f4f17b5b61 |archivedate=May 1, 2006}}</ref><ref name="Boudry 2010">{{cite journal |last1=Boudry |first1=Maarten |authorlink1=Maarten Boudry |last2=Blancke |first2=Stefaan |last3=Braeckman |first3=Johan |authorlink3=Johan Braeckman |date=December 2010 |title=Irreducible Incoherence and Intelligent Design: A Look into the Conceptual Toolbox of a Pseudoscience |journal=[[The Quarterly Review of Biology]] |volume=85 |issue=4 |pages=473–482 |doi=10.1086/656904 |pmid=21243965|url=https://biblio.ugent.be/publication/952482/file/6828579.pdf |hdl=1854/LU-952482 }} Article available from [https://biblio.ugent.be/publication/952482 Universiteit Gent]</ref><ref>[[#Pigliucci 2010|Pigliucci 2010]]</ref><ref>[[#Young & Edis 2004|Young & Edis 2004]] pp. 195-196, Section heading: But is it Pseudoscience?</ref> ഇത് അന്തിമമായി ശാസ്ത്രവിഷയമല്ലാത്ത [[സൃഷ്ടിവാദം]] തന്നെയാണ്, പക്ഷെ ദൈവത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ മനഃപൂർവം ഒഴിവാക്കുകയും പകരം ബുദ്ധിമാനായ സംവിധായകൻ എന്ന വിശേഷണവും ശാസ്ത്രീയ തൊങ്ങലുകളും ഉപയോഗിച്ച് ഒരു കപടശാസ്ത്രമായി രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.<ref> {{vcite book |last=Numbers |first=Ronald L. |authorlink=Ronald L. Numbers |title=[[The Creationists]], Expanded Edition |publisher=Harvard University Press |year=2006 |pages=373, 379–380 |isbn=0674023390 }} </ref> ഈ സംരംഭത്തിന്റെ പ്രചാരകർ അമേരിക്കയിലെ ഡിസ്ക്കവറി ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട് എന്ന സംഘടനയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആളുകൾ ആണ്.<ref name="DI engine" group="n">''"Q. Has the Discovery Institute been a leader in the intelligent design movement? A. Yes, the Discovery Institute's Center for Science and Culture. Q. And are almost all of the individuals who are involved with the intelligent design movement associated with the Discovery Institute? A. All of the leaders are, yes."'' [[Barbara Forrest]], 2005, testifying in the [[Kitzmiller v. Dover Area School District]] trial. {{vcite web |url=http://www.talkorigins.org/faqs/dover/day6pm.html |title=Kitzmiller v. Dover Area School District Trial transcript: Day 6 (October 5), PM Session, Part 1. |publisher=[[TalkOrigins Archive]] |year=2005 |accessdate=2007-07-19 }} *"The Discovery Institute is the ideological and strategic backbone behind the eruption of skirmishes over science in school districts and state capitals across the country". In: {{vcite news |url=http://www.msu.edu/course/te/407/FS05Sec3/te408/files/Politicized%20Scholars%20Put%20Evolution%20on%20the%20Defensive%20-%20New%20York%20Times.pdf |title=Politicized Scholars Put Evolution on the Defensive |author=Wilgoren, J |publisher=New York Times |date=August 21, 2005 |accessdate=2007-07-19 |format=PDF }} *{{vcite web |title=Who is behind the ID movement? |work=Frequently Asked Questions About "Intelligent Design" |publisher=[[American Civil Liberties Union]] |date=September 16, 2005 |url=http://www.aclu.org/religion/schools/16371res20050916.html |accessdate=2007-07-20 |archivedate=2009-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091026180641/http://www.aclu.org/religion/schools/16371res20050916.html }} *{{vcite news |url=http://www.discovery.org/scripts/viewDB/index.php?command=view&program=DI%20Main%20Page%20-%20News&id=2745 |title=The Evolution of George Gilder. The Author And Tech-Sector Guru Has A New Cause To Create Controversy With: Intelligent Design |author=Kahn, JP |publisher=The [[Boston Globe]] |date=July 27, 2005 |accessdate=2007-07-19 |archivedate=2009-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116132013/http://www.discovery.org/scripts/viewDB/index.php?command=view&program=DI%20Main%20Page%20-%20News&id=2745 }} *{{Cite web |title=Who's Who of Intelligent Design Proponents |work=Science & Religion Guide |publisher=[[Science & Theology News]] |month=November |year=2005 |url=http://www.discovery.org/scripts/viewDB/filesDB-download.php?command=download&id=602 |accessdate=2007-07-20 |format=PDF }} *"The engine behind the ID movement is the Discovery Institute". {{Cite web |last=Attie |first=Alan D. |coauthors=Elliot Sober, [[Ronald L. Numbers]], Richard M. Amasino, Beth Cox4, Terese Berceau, Thomas Powell and Michael M. Cox |title=Defending science education against intelligent design: a call to action |work=Journal of Clinical Investigation 116:1134–1138 |doi=10.1172/JCI28449 |publisher=A publication of the American Society for Clinical Investigation. |year=2006 |url=http://www.jci.org/articles/view/28449 |accessdate=2007-07-20 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819043943/http://www.jci.org/articles/view/28449 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.aaas.org/spp/dser/03_Areas/evolution/issues/peerreview.shtml |title=Science and Policy: Intelligent Design and Peer Review |publisher=American Association for the Advancement of Science |year=2007 |accessdate=2007-07-19 |archive-date=2012-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606052045/http://www.aaas.org/spp/dser/03_Areas/evolution/issues/peerreview.shtml |url-status=dead }}</ref> അവർ അവരുടെ സങ്കൽപ്പത്തിലെ രൂപസംവിധായകൻ [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തിലെ]] ദൈവമാണെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="KvD26" group="n">"the writings of leading ID proponents reveal that the designer postulated by their argument is the God of Christianity". {{cite court |litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District |vol=04 |reporter=cv |opinion=2688 |date=December 20, 2005 }}, [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/2:Context#Page 26 of 139|Ruling p. 26]]. A selection of writings and quotes of intelligent design supporters demonstrating this identification of the Christian God with the intelligent designer are found in the pdf [http://home.kc.rr.com/bnpndxtr/download/HorsesMouth-BP007.pdf ''Horse's Mouth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080627021627/http://home.kc.rr.com/bnpndxtr/download/HorsesMouth-BP007.pdf |date=2008-06-27 }} (PDF) by Brian Poindexter, dated 2003.</ref><ref name="CitizenLink" group="n">[[William A. Dembski]], when asked in an interview whether his research concluded that God is the Intelligent Designer, stated "I believe God created the world for a purpose. The Designer of intelligent design is, ultimately, the Christian God". {{Cite web |url=http://www.citizenlink.org/content/A000006139.cfm |title=CitizenLink: Friday Five: William A. Dembski |accessdate=2007-12-15 |author=Devon Williams |date=December 14, 2007 |publisher=[[Focus on the Family]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217212817/http://www.citizenlink.org/content/A000006139.cfm |archivedate=2007-12-17 |url-status=live }}</ref> സൃഷ്ടിവാദം [[ശാസ്ത്രം|ശാസ്ത്രമല്ലെന്നും]] ആയതിനാൽ [[വിദ്യാലയം|വിദ്യാലയങ്ങളിൽ]] അവ പഠിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്നുമുള്ള [[കോടതി|കോടതിവിധിയുടെ]] പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരു കൂട്ടം [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] ശാസ്ത്രജ്ഞർ, [[പരിണാമസിദ്ധാന്തം|പരിണാമ]]-സൃഷടിവാദ വിവാദത്തിലെ തങ്ങളുടെ ന്യായങ്ങൾ പുനർക്രമീകരിച്ചു വികാസം പ്രാപിപ്പിച്ചതാണ് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം എന്ന ആശയം.<ref name="kitz21"> {{cite court |litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District |vol=04 |reporter=cv |opinion=2688 |date=December 20, 2005 }}, [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/2:Context#Page 32 of 139|Context pg. 32 ''ff'']], citing {{cite court |litigants=Edwards v. Aguillard |vol=482 |reporter=U.S. |opinion=578 |year=1987 |url=http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?navby=CASE&court=US&vol=482&page=578 }}</ref><ref name="kitzruling-IDandGod" group="n">"ID is not a new scientific [[argument]], but is rather an old religious argument for the existence of God. He traced this argument back to at least Thomas Aquinas in the 13th century, who framed the argument as a syllogism: Wherever complex design exists, there must have been a designer; nature is complex; therefore nature must have had an intelligent designer." "This argument for the existence of God was advanced early in the 19th century by Reverend Paley" (the [[teleological argument]]) "The only apparent difference between the argument made by Paley and the argument for ID, as expressed by defense expert witnesses Behe and Minnich, is that ID's 'official position' does not acknowledge that the designer is God." {{cite court |litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District |vol=04 |reporter=cv |opinion=2688 |date=December 20, 2005 }}, [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/2:Context#Page 24 of 139|Ruling, p. 24]].</ref><ref name=ForrestMayPaper>{{vcite web |url=http://www.centerforinquiry.net/uploads/attachments/intelligent-design.pdf |format=PDF |title=Understanding the Intelligent Design Creationist Movement: Its True Nature and Goals. |first=Barbara |last=Forrest |author-link=Barbara Forrest |month=May |year=2007 |publisher=[[Center for Inquiry]], Office of Public Policy |location=[[Washington, D.C.]] |accessdate=2007-08-06 |archivedate=2011-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519124655/http://www.centerforinquiry.net/uploads/attachments/intelligent-design.pdf }}</ref> ഇതിലെ പ്രചാരകർ ഈ ആശയം ശാസ്ത്രം തന്നെയാണ് എന്ന് വാദിക്കുന്നു.<ref name=DI-topquestions/> അങ്ങനെ ചെയ്യുകവഴി അവർ ശാസ്ത്രം എന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനനിർവ്വചനം തന്നെ പ്രകൃത്യാതീതമായുള്ള തത്ത്വങ്ങൾ പോലെയുള്ളവ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് മാറ്റി എഴുതപ്പെടണമെന്ന് വാദിച്ചു.<ref>{{Cite web |author=Stephen C. Meyer and Paul A. Nelson |date=May 1, 1996 |url=http://www.discovery.org/scripts/viewDB/index.php?command=view&id=1685 |title=CSC – Getting Rid of the Unfair Rules], A book review, Origins & Design |accessdate=2007-05-20 }} *{{Cite web |author=Phillip E. Johnson |date=August 31, 1996 |url=http://www.arn.org/docs/johnson/ratzsch.htm |title=Starting a Conversation about Evolution |publisher=Access Research Network |work=Phillip Johnson Files |accessdate=2007-05-20 }} *{{Cite web |author=Stephen C. Meyer |date=December 1, 2002 |publisher=Ignatius Press |url=http://www.discovery.org/scripts/viewDB/index.php?command=view&id=1780 |title=The Scientific Status of Intelligent Design: The Methodological Equivalence of Naturalistic and Non-Naturalistic Origins Theories }} *{{Cite court |litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District |vol=04 |reporter=cv |opinion=2688 |date=December 20, 2005 }}, [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page 66 of 139|Whether ID Is Science]] *{{Cite court |litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District |vol=04 |reporter=cv |opinion=2688 |date=December 20, 2005 }}, [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page 68 of 139|Lead defense expert Professor Behe admitted that his broadened definition of science, which encompasses ID, would also include astrology]]. *See also<!--relevant? [[Darwin's Black Box]] and--> {{Cite news |url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/02/13/america/NA-GEN-US-Kansas-Evolution-History.php |title=Evolution of Kansas science standards continues as Darwin's theories regain prominence |newspaper=[[International Herald Tribune]] |date=February 13, 2007 |accessdate=2007-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070525044215/http://www.iht.com/articles/ap/2007/02/13/america/NA-GEN-US-Kansas-Evolution-History.php |archivedate=2007-05-25 |url-status=live }}</ref> ഭൂരിപക്ഷ ശാസ്ത്രസമൂഹങ്ങളും ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം ഒരു ശാസ്ത്രമല്ലെന്നും<ref group="n">See: 1) [[List of scientific societies explicitly rejecting intelligent design]] 2) [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page 83 of 139|Kitzmiller v. Dover page 83]]. 3) The Discovery Institute's [[A Scientific Dissent From Darwinism]] petition begun in 2001 has been signed by "over 700 scientists" as of August 20, 2006. A four day [[A Scientific Support for Darwinism]] petition gained 7733 signatories from scientists opposing ID. The AAAS, the largest association of scientists in the U.S., has 120,000 members, and [http://www.aaas.org/news/releases/2002/1106id2.shtml firmly rejects ID] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021113213410/http://www.aaas.org/news/releases/2002/1106id2.shtml |date=2002-11-13 }}. More than 70,000 Australian scientists and educators [https://web.archive.org/web/20060115091707/http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html condemn teaching of intelligent design in school science classes] [http://ncse.com/media/voices/science List of statements from scientific professional organizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211073757/https://ncse.ngo/statements-scientific-and-scholarly-organizations |date=2021-02-11 }} on the status intelligent design and other forms of creationism. According to ''[[The New York Times]]'' "There is no credible scientific challenge to the theory of evolution as an explanation for the complexity and diversity of life on earth". {{Cite news |first=Cordelia |last=Dean |title=Scientists Feel Miscast in Film on Life's Origin |url=http://www.nytimes.com/2007/09/27/science/27expelled.html?_r=2&oref=slogin&oref=slogin |publisher=New York Times |date=September 27, 2007 |accessdate=2007-09-28 }}</ref><ref name=teachernet group="n"> {{Cite web |url=http://www.teachernet.gov.uk/docbank/index.cfm?id=11890 |title=Teachernet, Document bank |accessdate=2007-10-01 |date=September 18, 2007 |work=Creationism teaching guidance |publisher=UK Department for Children, Schools and Families |quote=The intelligent design movement claims there are aspects of the natural world that are so intricate and fit for purpose that they cannot have evolved but must have been created by an 'intelligent designer'. Furthermore they assert that this claim is scientifically testable and should therefore be taught in science lessons. Intelligent design lies wholly outside of science. Sometimes examples are quoted that are said to require an 'intelligent designer'. However, many of these have subsequently been shown to have a scientific explanation, for example, the immune system and blood clotting mechanisms.<br/> Attempts to establish an idea of the 'specified complexity' needed for intelligent design are surrounded by complex mathematics. Despite this, the idea seems to be essentially a modern version of the old idea of the "God-of-the-gaps". Lack of a satisfactory scientific explanation of some phenomena (a 'gap' in scientific knowledge) is claimed to be evidence of an intelligent designer.}}</ref><ref> {{vcite journal |author=Nature Methods Editorial |title=An intelligently designed response |journal=Nat. Methods |volume=4 |issue=12 |page=983 |year=2007 |doi=10.1038/nmeth1207-983 |page=983 }}</ref><ref> {{vcite journal |author=Mark Greener |title=Taking on creationism. Which arguments and evidence counter pseudoscience? |journal=EMBO Reports |volume=8 |issue=12 |pages=1107–1109 |year=2007 |doi=10.1038/sj.embor.7401131 |pmid=18059309 |pmc=2267227 }} </ref> മറിച്ച് കേവലം ഒരു [[ശാസ്ത്രാഭാസം]] മാത്രമാണെന്നും കരുതുന്നു.<ref group="n">National Science Teachers Association, a professional association of 55,000 science teachers and administrators {{cite press release |quote=We stand with the nation's leading scientific organizations and scientists, including Dr. John Marburger, the president's top science advisor, in stating that intelligent design is not science. ...It is simply not fair to present pseudoscience to students in the science classroom. |url=http://www.nsta.org/about/pressroom.aspx?id=50794 |title=National Science Teachers Association Disappointed About Intelligent Design Comments Made by President Bush |publisher=National Science Teachers Association |date=August 3, 2005 |access-date=2010-11-01 |archive-date=2017-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919120015/http://www.nsta.org/about/pressroom.aspx?id=50794 |url-status=dead }}</ref><ref name=harvard>{{vcite journal |quote=For most members of the mainstream scientific community, ID is not a scientific theory, but a [[creationist]] [[pseudoscience]]". |url=http://www.hcs.harvard.edu/~hsr/fall2005/mu.pdf |format=PDF |title=Trojan Horse or Legitimate Science: Deconstructing the Debate over Intelligent Design |author=David Mu |journal=Harvard Science Review |volume=19 |issue=1 |date=Fall 2005 |accessdate=2010-11-01 |archivedate=2007-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070724203349/http://www.hcs.harvard.edu/~hsr/fall2005/mu.pdf }}</ref><ref name="aaas" group="n">{{vcite web |quote=Creationists are repackaging their message as the pseudoscience of intelligent design theory. |url=http://www.aaas.org/spp/sfrl/per/per26.pdf |format=PDF |title=Professional Ethics Report |publisher=[[American Association for the Advancement of Science]] |year=2001 |accessdate=2010-11-01 |archivedate=2011-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110103072800/http://www.aaas.org/spp/sfrl/per/per26.pdf }}</ref> അമേരിക്കൻ പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ ജീവപരിണാമത്തിനൊപ്പം സ്ഥാനം പിടിക്കുക എന്ന ആവശ്യത്തെ അശാസ്ത്രീയം എന്ന് കണ്ട് കോടതി നിരാകരിക്കുകയാണ് ഉണ്ടായത്.<ref> {{cite court |litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District |vol=04 |reporter=cv |opinion=2688 |date=December 20, 2005 }} [[wikisource:Kitzmiller_v._Dover_Area_School_District#4. Whether ID is Science|Whether ID Is Science, p. 69]] and [[wikisource:Kitzmiller_v._Dover_Area_School_District#H._Conclusion|Curriculum, Conclusion, p. 136]]. </ref> ==കേന്ദ്ര തത്ത്വങ്ങൾ== ===ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത സങ്കീർണ്ണത=== [[File:MichaelBehe.jpg|thumb|ഡാർവിന്റെ കറുത്ത പെട്ടി എന്ന പുസ്തകത്തിലെ ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത സങ്കീർണ്ണത എന്ന ആശയത്തിലൂടെ മൈക്കൽ ബിഹി പ്രശസ്തനായി.]] "ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത സങ്കീർണ്ണത" എന്ന ആശയം ജീവതന്ത്രജ്ഞനായ മൈക്കൽ ബിഹി 1996-ലെ ഡാർവിന്റെ കറുത്ത പെട്ടി എന്ന തന്റെ പുസ്തകത്തിലൂടെയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. "നിരവധി വ്യതസ്ത ഭാഗങ്ങളുള്ള ഒരു യന്ത്രം, അവയിലേതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങൾ നീക്കപ്പെട്ടാൽ പ്രവർത്തിക്കില്ല" എന്ന ആശയമാണ് മൈക്കൽ ബിഹി അതിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>Behe, Michael (1997): ''Molecular Machines: Experimental Support for the Design Inference'' [http://www.apologetics.org/MolecularMachines/tabid/99/Default.aspx] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120801101947/http://www.apologetics.org/MolecularMachines/tabid/99/Default.aspx |date=2012-08-01 }}</ref> [[Image:Mausefalle 300px.jpg|thumb|മൈക്കൽ ബിഹി ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത സങ്കീർണ്ണത എന്ന തത്ത്വം ദൃഷ്ടാന്തീകരിക്കാൻ എലിയെ പിടിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന യന്ത്രത്തിന്റെ ഉദാഹരണം ഉപയോഗിച്ചു.]] മൈക്കൽ ബിഹി ഈ തത്ത്വം ദൃഷ്ടാന്തീകരിക്കാൻ [[എലി#എലിനശീകരണം|എലിപ്പെട്ടിയുടെ]] ഉദാഹരണം ഉപയോഗിച്ചു. ഒരു എലിപ്പെട്ടിയിൽ ഏകോപിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചുറ്റിക, കൊളുത്ത്, അടപ്പ്, സ്പ്രിങ് എന്നിവയുണ്ട്. അവയിലേതെങ്കിലും നീക്കപ്പെട്ടാൽ ഫലത്തിൽ എലിപ്പെട്ടി പ്രവർത്തിക്കില്ല. സമാനമായി ആകൃതിയിലും ധർമ്മത്തിലും ഒക്കെ അതിശയകരമായ വൈവിധ്യം പുലർത്തുന്നുവെങ്കിലും നമ്മുടെ ശരീരത്തിലെ ലഘുവെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന കോശം പോലും അതിസങ്കീർണ്ണമായ വിധത്തിൽ പരസ്പരബന്ധിതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 200-ലധികം വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള ഏതാണ്ട് 100 ലക്ഷം കോടി അതിസൂക്ഷ്മ കോശങ്ങൾ മനുഷ്യശരീരത്തിലുണ്ട്. ത്വരിതഗതിയിൽ വിവരങ്ങൾ കൈമാറാൻ ശേഷിയുള്ള, കോടിക്കണക്കിന് കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ ആഗോള ശൃംഖലയായ ഇന്റർനെറ്റ് പോലും ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളിൽ ഒന്ന് എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യശരീരത്തോടുള്ള താരതമ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. ഏറ്റവും ലളിതമായ കോശങ്ങളിൽപ്പോലും കാണുന്ന സാങ്കേതിക മികവിനോട് കിടപിടിക്കാൻ, മനുഷ്യന്റെ ഒരു കണ്ടുപിടിത്തത്തിനും സാധിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത. ആയതിനാൽ ഈ സങ്കീർണ്ണമായ രൂപങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തെടുത്ത ഒരു ബുദ്ധിമാനായ രൂപസംവിധായകൻ ഉണ്ട് എന്ന് മൈക്കൽ ബിഹി പറയുകയുണ്ടായി.<ref>Irreducible complexity of these examples is disputed; see Kitzmiller, pp. 76–78, and [http://www.pandasthumb.org/archives/2006/01/ken_miller_webc.html Ken Miller Webcast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613200041/http://www.pandasthumb.org/archives/2006/01/ken_miller_webc.html |date=2006-06-13 }}</ref> [[File:Flagellum base diagram-en.svg|thumb|ബാക്റ്റീരിയയുടെ വാലിന്റെ ഘടനയെ ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത സങ്കീർണ്ണത എന്ന ആശയം ദൃഢീകരിക്കാനായി കൂടെക്കൂടെ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.]] പരിണാമ സിദ്ധാന്തം ശരിയാണെങ്കിൽ, ആദ്യത്തെ ലഘു കോശം ആകസ്മികമായുണ്ടായതെങ്ങനെയെന്ന് വസ്തുനിഷ്ഠമായ വിശദീകരണം നൽകാനതിനു കഴിയണമെന്ന് ബിഹി പറയുന്നു. എന്നാൽ ജീവൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണെങ്കിൽ, ഒരു അതിസൂക്ഷ്മ ജീവിയിൽപ്പോലും ജ്ഞാനപൂർവ്വകമായ രൂപരചനയുടെ തെളിവുകൾ ദൃശ്യമായിരിക്കണം. ഇതിനു തെളിവു നൽകാനായി ലഘുവെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ഏകകോശജീവിയായ ബാക്റ്റീരിയയുടെ വാലിന്റെ ഘടനയെ ബിഹി ഉപയോഗിച്ചു. ഒരു തരം ബാക്റ്റീരിയയുടെ വാലിന് 40 വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള സങ്കീർണ്ണ പ്രോട്ടീനുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ ഒരു മോട്ടർ ഉണ്ട്. ഈ വാൽ കറക്കിക്കൊണ്ടാണ് ഏകകോശ ജീവിയായ ബാക്റ്റീരിയ നീങ്ങുന്നത്. ബിഹിയുടെ വീക്ഷണത്തിൽ അവയിലേതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങൾ നീക്കപ്പെട്ടാൽ വാലിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലയ്ക്കും, അയതിനാൽ ഈ വാൽ "യന്ത്രം" ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത സങ്കീർണ്ണതയുടെ മകുടോദാഹരണമാണെന്ന് അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കൂടാതെ പരിണാമത്തിന്റെ തത്ത്വമനുസരിച്ച് ഈ ജീവിയുടെ വാലിനെ പരിണാമത്തിന്റെ മുന്നേയുള്ള സ്റ്റേജിലേക്ക് ലഘൂകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, പ്രവർത്തനരഹിതമായ ഒരു ജീവിയായിരിക്കും ഫലമെന്ന് ബിഹി പറയുന്നു. ആയതിനാൽ ഈ ഘടന ഒരു രൂപസംവിധായകൻ നിർമ്മിച്ചെടുത്തതാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ച് പറയുന്നു.<ref>The Collapse of "Irreducible Complexity" Kenneth R. Miller Brown University [http://www.millerandlevine.com/km/evol/design2/article.html]</ref> ബാക്റ്റീരിയയുടെ വാലിന്റെ ഉദാഹരണം കൂടാതെ രക്തം തടഞ്ഞുനിറുത്തുന്ന പ്രക്രിയ, സിലിയ, കണ്ണിന്റെ പ്രവർത്തനം, രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി എന്നിവയെല്ലാം ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം എന്ന ആശയത്തെ ദൃഢീകരിക്കാനുപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ബലിഷ്ഠമായ അടിത്തറയില്ലാത്ത ഒരു അംബരചുംബി തകർന്നടിയുന്നതു പോലെ ജീവന്റെ ഉദ്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ ഒരു വിശദീകരണം നൽകാൻ കഴിയാത്ത പരിണാമസിദ്ധാന്തവും തകർന്നടിയുമെന്ന് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം എന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രചാരകർ പറയുന്നു. ആദിമകാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഭൗമസാഹചര്യങ്ങൾ ഗവേഷകർ പരീക്ഷണശാലയിൽ കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചു. ഇങ്ങനെ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ സചേതന വസ്തുക്കളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ചില തന്മാത്രകൾ മാത്രമേ നിർമ്മിച്ചെടുക്കാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളു. ഒരു കോശത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് പ്രോട്ടീൻ തന്മാത്രകളും ആർഎൻഎ തന്മാത്രകളും സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അർഎൻഎ ആകസ്മികമായി ഉണ്ടാകാൻ ഒട്ടും സാധ്യത ഇല്ലെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഉറപ്പിച്ച് പറയുന്നു. യാദൃച്ഛികമായി പ്രോട്ടീൻ ഉണ്ടാകുന്ന കാര്യത്തിലും അത് സത്യമാണ്. അങ്ങനെയുള്ള ഈ അർഎൻഎ-യും പ്രോട്ടീനും ഒരേ സമയത്ത്, ഒരേ സ്ഥലത്ത് യാദൃച്ഛികമായി ഉളവാകുകയും, അതിലുപരിയായി അവ സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് തീർത്തും അസംഭവ്യമാണെന്ന് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം അംഗീകരിക്കുന്നവർ വാദിക്കുന്നു. കൂടാതെ ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണങ്ങളെല്ലാം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അജൈവ പദാർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവൻ ആകസ്മികമായുണ്ടാകുക സാധ്യമല്ലെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ജീവനില്ലാത്ത യന്ത്രമനുഷ്യനെ ഉണ്ടാക്കി അതിനെ പ്രോഗ്രാം ചെയ്യുന്നതിനു പിന്നിലും, ഒരു കോശത്തിന്റെ ഏറ്റവും ചെറിയ ഘടകമായ തന്മാത്രകളെ നിർമ്മിക്കാനും വിദഗ്‌ദ്ധനായ ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഉണ്ടായിരിക്കണമെങ്കിൽ, അവയെക്കാൾ അനേക മടങ്ങ് സങ്കീർണ്ണമായ കോശങ്ങളിലെ തന്മാത്രകൽ ആകസ്മികമായുണ്ടാകുക വിരളമാണെന്ന് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം അംഗീകരിക്കുന്നവർ വാദിക്കുന്നു. <ref>"Origin of Life" page.7 The Watch Tower Society</ref> ===നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണത=== [[Image:Dembski head shot.jpg|thumbnail|140px|വില്യം ഡെംബിസ്ക്കി നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണത എന്ന ആശയം വിശദീകരിച്ചു.<ref>William Dembski, Photo by Wesley R. Elsberry, taken at lecture given at University of California at Berkeley, 2006/03/17.</ref>]] 1986-ൽ സൃഷ്ടിവാദിയായ രസതന്ത്രജ്ഞൻ ചാൾസ് ടാക്സൺ ഡിഎൻഎ-യിൽ നടക്കുന്ന വിവരകൈമാറ്റങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി ഒരാൾ പ്രോഗ്രാം ചെയ്തതായി കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ അതിനെ വിവരസങ്കേതിക തത്ത്വത്തിൽ നിന്നുള്ള നിർദ്ദിഷ്ടമായ സങ്കീർണ്ണത എന്ന് വിളിച്ചു. ഈ തത്ത്വത്തെ 1990-ൽ ഗണിതതന്ത്രജ്ഞനും, ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനും, തത്ത്വശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ വില്യം ഡെംബിസ്ക്കി വിശദമാക്കി. ഡെംബിസ്ക്കി പറയുന്നതനുസരിച്ച് ഒരു വസ്തു നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണത കാട്ടുമ്പോൾ (അതായത് വസ്തു സങ്കീർണ്ണവുമാണ് അതേസമയം നിർദ്ദേശാനുസരണം പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമാണ്) , ആ വസ്തു ഒരു രൂപസംവിധായകനാൽ ഉണ്ടായതാണെന്ന് നിരൂപിക്കാൻ കഴിയും എന്നാണ്. അദ്ദേഹം പിൻവരുന്ന ഉദാഹരണം ഉപയോഗിച്ചു: "ഒരു അക്ഷരം സങ്കീർണ്ണതകളില്ലാതെ നിർദ്ദിഷ്ടമാണ്, എന്നാൽ ഒരു നീണ്ട അക്ഷരമാല നിർദ്ദിഷ്ടമല്ലെങ്കിൽ (അർത്ഥവത്തായ ക്രമത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ) സങ്കീർണ്ണമാണ്." സമാനമായി ജീവികോശങ്ങളുടെ മാസ്റ്റർ പ്രോഗ്രാം ആയ ഡിഎൻഎ വളരെ നിർദ്ദിഷ്ടമായ സങ്കീർണ്ണത പ്രകടമാക്കുന്നതിനാൽ അതിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകാൻ ഒരു ബുദ്ധിശക്തിയുള്ള വ്യക്തി ആവശ്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുകയുണ്ടായി. <ref>Dembski. Intelligent Design, p. 47</ref> തന്റെ സാധ്യതാക്കണക്കനുസരിച്ച് ജീവൻ ആകസ്മികമായുണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയെ ഡെംബിസ്ക്കി കണക്കുകൂട്ടിയെടുക്കുകയുണ്ടായി. താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങളാണ് ഈ കണക്കിനു ആധാരമാക്കിയത്. * 10⁸⁰, കാണപ്പെടുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിലെ സൂക്ഷ്മ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ എണ്ണം. * 10⁴⁵, ഒരു നിമിഷത്തിൽ സൂക്ഷ്മ പദാർത്ഥങ്ങളിൽ വരാൻ സാധ്യതയുള്ള മാറ്റങ്ങളുടെ അങ്ങേയറ്റം. (പ്ലാങ്ക് സമയത്തിന്റെ പ്രതിലോമം) * 10²⁵, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ഇതുവരെയുള്ളതായ കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന സമയത്തെക്കാൾ 100 കോടി വർഷങ്ങൾ കുടുതലുള്ള സംഖ്യ. (അതായത് 10²⁵ നിമിഷങ്ങൾ) ആകെ, 10¹⁵⁰ = 10⁸⁰ &times; 10⁴⁵ &times; 10²⁵. ഈ സംഖ്യ അങ്ങനെ പ്രപഞ്ചതുടക്കമായി ശാസ്ത്രജ്ഞർ കരുതുന്ന ബിഗ് ബാങ് വിസ്ഫോടനം തുടങ്ങി ഇന്നു വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്നിരിക്കാനുള്ള ആകസ്മികമായ പ്രക്രിയകളുടെ ഒരു ആകെ തുകയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ജീവൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടാതെ അകസ്മികമായി ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത 10¹⁵⁰-ൽ 1 മാത്രമാണെന്ന് ഡെംബിസ്ക്കി അവകാശപ്പെടുന്നു. [[File:DNA animation.gif|thumb|right|220px|കോശത്തിന്റെ മാസ്റ്റർ പ്രോഗ്രാമായ ഡിഎൻഎ-യിൽ നടക്കുന്ന വിവരക്കൈമാറ്റങ്ങൾ ഒരു എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് വിസ്മയം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.]] പരിണാമം ശരിയാണെങ്കിൽ, ആകസ്മിക സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിലൂടെ ഡിഎൻഎ ഉളവാക്കപ്പെട്ടു എന്നതിനു കുറച്ചെങ്കിലും തെളിവ് നൽകണമെന്ന് രൂപസംവിധാനം പിന്താങ്ങുന്നവർ വാദിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനിതകനിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ കാലത്ത് കാര്യമായി അറിവു വികാസം പ്രാപിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു എന്നും ഇവർ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ, ഡിഎൻഎയുടെ സൃഷ്ടിക്കു പിന്നിൽ ചിട്ടയോടെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഒരു ബുദ്ധികേന്ദ്രം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നതിന് ധാരാളം തെളിവുകളുള്ളതായി ഇവർ വാദിക്കുന്നു. കോശം വേർപിരിയുന്നതിനു മുന്നേ ഡിഎൻഎയുടെ പകർപ്പെടുക്കുന്ന പുനരാവർത്തന പ്രക്രിയയും, തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കാനായി ഡിഎൻഎ വായിക്കപ്പെടുന്ന വിധവും അതീവ സങ്കീർണ്ണവും ആസൂത്രിതവുമായി കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ അവയെ രൂപസംവിധാനത്തിന്റെ ഉദാഹരണമായി എടുത്തുകാട്ടപ്പെടുന്നു. A, T, G, C എന്നീ നാല് അക്ഷരങ്ങളാലാണ് ഡിഎൻഎയിൽ കാണുന്ന കോഡുഭാഷയിലുള്ളത്. കോഡുകൾ ചേർന്ന് ജീനുകൾ അഥവാ ഖണ്ഡികകളാകുന്നു. ഒരോ ജീനിലും 27,000 അക്ഷരങ്ങളുണ്ട്. ജീനുകൾ ചേർന്ന് ക്രോമസോം അഥവാ അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത്തരം 23 ക്രോമസോമുകൾ ചേർന്ന് പുസ്തകം ഉണ്ടാകുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ ജനിതകവിവരങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയാണ് ജീനോം. ഒരു കോശത്തിൽ ജീനോമിന്റെ രണ്ട് സമ്പൂർണ്ണ പതിപ്പുകൾ ഉണ്ടാകും, അങ്ങനെ മൊത്തം 46 ക്രോമസോമുകൾ. ഒരു ജീനോമിൽ തന്നെ ഏതാണ്ട് 300 കോടി ബേസ് ജോടികളിലുള്ള വിവരങ്ങളാണുള്ളത്. ഒരൊറ്റ കോശത്തിന്റെ ഡിഎൻഎയിലെ ജനിതക വിവരങ്ങൾ ഒരു സർവ്വവിജ്ഞാനകോശത്തിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ ഏതാണ്ട് 80 വർഷം നിറുത്താതെ ടൈപ്പ് ചെയ്യേണ്ടി വരും. ഇത്തരം 100 ലക്ഷം കോടി അതിസൂക്ഷ്മ കോശങ്ങളുണ്ട്. തന്മാത്ര ജീവശാസ്ത്രം, കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ് എന്നീ വിഷയങ്ങളിലെ ഒരു പ്രൊഫസർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "ഒരു ഗ്രാം ഡിഎൻഎ നിർജലീകരിച്ചെടുത്താൽ അതിന്റെ വ്യാപ്തി ഏകദേശം ഒരു ഘനസെന്റിമീറ്റർ വരും;അത്രയും ഡിഎൻഎ-യിൽ,ഏതാണ്ട് ഒരു ലക്ഷംകോടി സിഡി-കളിൽ [കോമ്പാക്റ്റ് ഡിസ്ക്] കൊള്ളുന്നത്ര വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനാകും."<ref>സയൻഡിഫിക് അമേരിക്കൻ, "ഡിഎൻഎ വായിച്ചെടുക്കപ്പെടുന്നു," ലിയോണാർഡ് എം. അഡ്ലെമാനാലുള്ളത്, ആഗസ്റ്റ് 1998, പേ. 49</ref> വിവരങ്ങളാൽ സാന്ദ്രമാണ് ഡിഎൻഎ, ഒരു ടീസ്പൂൺ ഡിഎൻഎ ഉപയോഗിച്ച് ഇപ്പോഴത്തെ ലോകജനസംഖ്യയുടെ 350 മടങ്ങ് മനുഷ്യരെ ഉളവാക്കാനുള്ള വ്യത്യസ്ത വിവരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളിക്കാൻ കഴിയും. ആയതിനാൽ എഴുത്തുകാരനില്ലാത്ത പുസ്തകമില്ലാത്തതു പോലെ ഡിഎൻഎയിലെ ജനിതക വിവരങ്ങൾക്കും ഒരു രൂപസംവിധായകൻ അല്ലെങ്കിൽ എഴുത്തുകാരൻ ഉണ്ടാവുമെന്ന് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനവാദികൾ പറയുന്നു.<ref>Origin of life page.8-10, The Watchtower bible and tract society</ref> ഡിഎൻഎയിൽ കാണുന്ന വിവരങ്ങളെ ചിലർ ഒരു ഫാക്ടറിയിലെ കേന്ദ്രഭാഗത്തുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമിനോട് ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഫാക്ടറിയെ ഒരു കോശമായും, ഫാക്ടറിയിലെ കേന്ദ്രഭാഗം കോശമർമ്മമായും(nucleus) അവർ കണക്കാക്കുന്നു. കേന്ദ്രത്തിലെ പ്രോഗ്രാം ഫാക്ടറിയിലെ ഓരോ യന്ത്രവും നിർമ്മിക്കാനും കേടുപോക്കാനും അവശ്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നിരന്തരം അയയ്ക്കുകയും കൂടാതെ സ്വന്തം പകർപ്പ് ഉണ്ടാക്കി അവയുടെ പ്രൂഫ് വായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുല്യമായ മനുഷ്യശരീരം നിർമ്മിക്കാനും അജീവനാന്തം അതു പരിരക്ഷിക്കാനും അവശ്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഡിഎൻഎയിൽ ഉണ്ട്. കൂടാതെ കോശവിഭജനം വളരെ വേഗത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് അമ്മയുടെ ഉദരത്തിൽ കുഞ്ഞ് വികാസം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ മിനിട്ടിൽ 2,50,000 എന്ന നിരക്കിലാണ് പുതിയ മസ്തിഷ്കകോശങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. അവശ്യവസ്തുക്കൾ കണക്കില്ലാതെ ലഭിക്കുന്ന സാഹചര്യം തുടർന്നാൽ വെറും രണ്ട് ദിവസം കൊണ്ട് ഒരൊറ്റകോശം വിഭജിച്ച് ഭൂമിയെക്കാൾ 2,500-ലേറെ ഭാരമുള്ള ഒരു കോശസഞ്ചയം രൂപം കൊള്ളും. ഡിഎൻഎ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് ഒരുകൂട്ടം തന്മാത്ര യന്ത്രങ്ങൾ അങ്ങേയറ്റം കൃത്യതയോടെ നിമിഷാർധങ്ങളുടെ പോലും വ്യത്യാസമില്ലാതെ ഒത്തൊരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം. കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാം തനിയെ ഉണ്ടാകാത്തതു പോലെ കോശത്തിലെ അതിസങ്കീർണ്ണമായ ഈ ഡിഎൻഎ പ്രോഗ്രാമും അതിലെ പ്രക്രിയയും തനിയെ ഉണ്ടായതല്ല മറിച്ച് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധായകന്റെ കരവിരുതാണെന്ന് രൂപസംവിധായകവാദികൾ പറയുന്നു.<ref>Origin of life page.11-12, The Watchtower bible and tract society</ref> ===ഉത്കൃഷ്ടമായി സംവിധാനം ചെയ്യപ്പെട്ട പ്രപഞ്ചം=== ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് ഉപരിയായുള്ള വാദമുഖങ്ങളും ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം എന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രചാരകർ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ കാണുന്ന നിയമങ്ങളാണ് അവർ ഇതിനെ സമർത്ഥിക്കാനുപയോഗിക്കുന്നത്. ഇവയിൽ അടിസ്ഥാന ഭൗതികശാസ്ത്ര കോൺസ്റ്റന്റുകൾ, അണുക്കളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ശക്തി, ഗുരുത്വാകർഷണ നിയമങ്ങൾ, കാന്തിക-വൈദ്യുതശക്തി എന്നിവയെല്ലാം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിനു മിക്ക അടിസ്ഥാന ഭൗതികശാസ്ത്ര കോൺസ്റ്റന്റു സംഖ്യകളും 120 ദശാംശ അക്കങ്ങളിൽ വരെ കൃത്യത കാട്ടുന്നു. ഈ ഭൗതികശാസ്ത്രനിയമങ്ങളിലും, കോൺസ്റ്റന്റുകളും എന്തെങ്കിലും ഒരു ചെറിയ മാറ്റം സംഭവിച്ചാൽ അത് ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിനെതന്നെ അപകടത്തിലാക്കും എന്ന് മാത്രമല്ല പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഗതി തന്നെ താറുമാറാക്കും.<ref>{{Cite web |url=http://www.watchtower.org/e/19960122/article_03.htm |title=The Awesome Universe—Where Did It Come From? 'Something Is Missing'—What? |access-date=2010-11-02 |archive-date=2010-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613145419/http://watchtower.org/e/19960122/article_03.htm |url-status=dead }}</ref> പരക്കെ എടുത്തുകാട്ടപ്പെടുന്ന ഒരു ഉദാഹരണമാണ് ഭുമിയുടെ കൃത്യമായ നിയമങ്ങൾ. ഉദാഹരണത്തിനു സൂര്യനിൽ നിന്ന് ഭൂമി വളരെ സന്തുലിതമായ അകലം വച്ചു പുലർത്തുന്നു. സൂര്യനിൽ നിന്ന് കുറച്ച് കിലോമീറ്റർ അകലുകയാണെങ്കിൽ ഭൂമി ഒരു ഐസ്പാളിയാകും, അതേസമയം കുറച്ച് കിലോമീറ്റർ അടുക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ഭൂമി ഒരു മരുഭുമിയാക്കാൻ ഇടയാക്കും. ഇനി ഭൂമിയുടെ കൃത്യമായ ചരിവ് അതിൽ വ്യത്യസ്ത നാല് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാക്കുന്നു. ഈ ചരിവിന്റെ അളവിൽ എന്തെങ്കിലും മാറ്റം സംഭവിച്ചാൽ കാലാവസ്ഥ ചക്രം തന്നെ സ്ഥിരതയില്ലാതാകും. കൂടാതെ ഭൂമിയുടെ കൃത്യമായ വലിപ്പം അതിലെ ഗുരുത്വാകർഷണ ശക്തി ജീവജാലങ്ങൾക്ക് സന്തുലിതമുള്ളതാക്കുന്നു. വലിപ്പം അൽപ്പം ഒന്ന് കൂടിയാൽ ഗുരുത്വാകർഷണം വർദ്ധിക്കുകയും അങ്ങനെ അത് മർദ്ദം കുറഞ്ഞ അപകടകാരികളായ ഹൈഡ്രജൻ, കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ് പോലെയുള്ള വായുവിനെ താഴേക്ക് വലിച്ചുവച്ചു കൊണ്ട് ഭൂമിയെ മനുഷ്യവാസമല്ലാതാക്കി തീർക്കും. ഇനി വലിപ്പം അല്പം ഒന്ന് കുറയുകയാണെങ്കിൽ അത് ജീവിക്കാനാവശ്യമായ ഓക്സിജനെ ബഹിരാകാശത്തേക്ക് കളഞ്ഞ് ഭൂമിയെ മനുഷ്യവാസമല്ലാതാക്കി തീർക്കും. കൂടാതെ ചന്ദ്രന്റെ കൃത്യമായ വലിപ്പമാണ് കടലിൽ തിരവരാനും, കാറ്റിനെ നിയന്ത്രിക്കാനും സഹായിക്കുന്നത്. ഭുമിയുടെ ചരിവ് മാറ്റം വരാതെ നിലനിറുത്താനും ചന്ദ്രൻ സഹായിക്കുന്നു. ആയതിനാൽ ഭൂമി ഒരു ബുദ്ധിശക്തിയുള്ള സ്രഷ്ടാവിനാൽ ഉളവായതാണെന്ന് രൂപസംവിധാനവാദികൾ കരുതുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.watchtower.org/e/20040622/article_02.htm |title=Why Some Scientists Believe in God |access-date=2010-11-02 |archive-date=2010-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616015031/http://watchtower.org/e/20040622/article_02.htm |url-status=dead }}</ref> ===ബുദ്ധിശക്തിയുള്ള രൂപസംവിധായകൻ=== ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനത്തെ ഒരു ശാസ്ത്രമായി അതിന്റെ പ്രചാരകർ വീക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ രൂപസംവിധായകന്റെ നിർദ്ദിഷ്ടമായ പ്രകൃതിയും സ്വഭാവഗുണങ്ങളും വിവരിക്കുന്നത് മനഃപൂർവം ഒഴിവാക്കപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും ഇവരുടെ ന്യായവാദരീതികൾ സ്രഷ്ടാവ് ദൈവമാണ് എന്ന രീതിയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. രൂപസംവിധായകവാദികൾ പ്രപഞ്ചവും, ജീവരൂപങ്ങളും വളരെ വിസ്മയം ജനിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ഇതിന്റെയെല്ലാം സ്രിഷടാവിനെകുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ മനുഷ്യർക്കാവില്ലെന്നും സ്രഷ്ടാവ് സമയം, കാലം എന്നിവ പോലെയുള്ള കണക്കുകൾക്കതീതനാണെന്നും കരുതുന്നു. തന്റെ സൃഷ്ടികൾ മുഖാന്തരം സ്രഷ്ടാവിനു ഒരു ഉദ്ദേശ്യം ഉണ്ടാകും എന്നും അവർ കരുതുന്നു. മനുഷ്യന്റെ സ്വഭാവിക ഗുണങ്ങളായ മനസാക്ഷി, സ്നേഹം എന്നിവ സ്രഷ്ടാവും സമാനഗുണങ്ങളുള്ള ഒരു വ്യക്തിയാണെന്നും എന്നാൽ മനുഷ്യരുമായി സമ്പർക്കത്തിലാകാതെ നിൽക്കുകയാണെന്നും കരുതുന്നു.<ref group="n"> {{vcite web |author=Dembski |quote=The theory of Intelligent Design holds that certain features of the universe and of living things are best explained by an intelligent cause, not an undirected process such as natural selection.'' |publisher=Discovery Institute |work=What is Intelligent Design? |url=http://www.discovery.org/csc/topQuestions.php#questionsAboutIntelligentDesign |title=Questions About Intelligent Design }}</ref> ഇനി ചില രൂപസംവിധാനവാദികൾ ഭൂമി ഒരു കൂട്ടം അധോലോക ജീവികളാൽ നിർമ്മിതമായിരിക്കാമെന്നും കരുതുന്നു. ബുദ്ധിശക്തിയുള്ള രൂപസംവിധായകൻ എന്ന സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ മുഖ്യ പ്രചാരകർ എല്ലാവരും തന്നെ ഡിസ്ക്കവറി ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട് എന്ന സംഘടനയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടം ബുദ്ധിജീവികളാണ്. അവർ ആ രുപസംവിധായകൻ ക്രിസ്തുമതത്തിലെ ദൈവമാണെന്ന് കരുതുന്നു.<ref>{{vcite web |authro=Dembski |url=http://www.leaderu.com/offices/dembski/docs/bd-the_ac.html |publisher=LeaderU |title=The Act of Creation: Bridging Transcendence and Immanence |accessdate=2010-11-02 |archivedate=2007-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070125084557/http://www.leaderu.com/offices/dembski/docs/bd-the_ac.html }}</ref> <ref name=KvD26 group="n"/><ref name=CitizenLink group="n"/> == അശാസ്ത്രീയത == വിശദീകരണത്തിൽ ലാളിത്വം പുലർത്തുക എന്നത് ഒരു ശാസ്ത്രസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് ([[ഓക്കമിന്റെ കത്തി]] കാണുക). അനാവശ്യവും അദൃശ്യവുമായ പുതിയ പുതിയ കാരണങ്ങളെ വിശദീകരണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതോടെ ഈ തത്ത്വം ലംഘിക്കപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രവിശദീകരണങ്ങളിൽ അതിഭൗതികമായ കാരണങ്ങളെ സങ്കൽപ്പിച്ചു കൂട്ടുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നതിനെ 'മെതഡോളജിക്കൽ നാച്ചുറലിസം' എന്ന് പറയുന്നു.<ref>[[wikisource:Kitzmiller_v._Dover_Area_School_District#4. Whether ID is Science | Kitzmiller v. Dover: Whether ID is Science]]</ref> ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു പാറയിൽ ഒരു കുഴി കണ്ടെത്തിയാൽ അത് ഒരു കുട്ടിച്ചാത്തനോ ജിന്നോ മനുഷ്യസങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള മറ്റ് അതിഭൗതിക ശക്തികളോ ചെയ്തതാണ് എന്ന വിശദീകരണം ശാസ്ത്രം മുഖവിലയ്‌ക്കെടുക്കില്ല. ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണത്തിന്റെ മറ്റൊരു സവിശേഷത അത് അന്തിമമല്ല എന്നതാണ്. ലഭ്യമാകുന്ന പുതിയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെടാനും മെച്ചപ്പെടുത്താനും തക്കവിധം ആണ് ഒരു ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. എന്നാൽ അന്തിമ വിശദീകരണമായി അജ്ഞാതമായ ഒരു സംവിധായകനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതോടെ തുടർന്നുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ മുഴുവൻ അസാധ്യമാകുന്നു. ==പ്രതികരണം== [[പരിണാമസിദ്ധാന്തം|പരിണാമവാദം]] ആദ്യം [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ]] തുടങ്ങിവച്ചപ്പോൾ പരമ്പരാഗത ചിന്താഗതിക്കാർ എതിർത്തതുപോലെയാണ് തങ്ങളെ ഇന്ന് ശാസ്ത്രലോകം എതിർക്കുന്നതെന്ന് രൂപസംവിധാനവാദികൾ പറയുന്നു. ആയതിനാൽ കാലം മുന്നോട്ട് പോകുംതോറും തങ്ങൾ പറഞ്ഞതാണ് ശരിയെന്ന് ശാസ്ത്രലോകം മനസ്സില്ലാക്കുമെന്ന് അവർ കരുതുന്നു. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] രൂപസംവിധാനവാദികൾക്ക് അമിത മാധ്യമപ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത് പരിണാമസിദ്ധാന്തവാദികൾക്ക് തലവേദനയായിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിനു, 1982-നു ശേഷം [[ദൈവം]] ഇല്ല എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം ഐക്യനാടുകളിൽ 9% മുതൽ 14% മാത്രമേ ഉള്ളുവെന്ന് ഒരു കണക്കെടുപ്പ് കാണിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജീവൻ പരിണമിപ്പിക്കുന്നതിൽ ദൈവം ഇടപെട്ടു എന്ന് കരുതുന്നവർ 35% മുതൽ 40% വരെയും, മനുഷ്യനെ കഴിഞ്ഞ 10,000 വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ദൈവം നേരിട്ട് സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിക്കന്നവർ 43% മുതൽ 47% വരെയുള്ളതായും കാണപ്പെട്ടു.<ref>Gallup, [http://www.gallup.com/poll/21814/evolution-creationism-intelligent-design.aspx "Evolution, creationism, intelligent design,"]. Retrieved 24 August 2010.</ref> ശാസ്ത്രമല്ലാത്തതിനാൽ രൂപസംവിധാനവാദം വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പഠിപ്പിക്കാനവില്ല എന്ന് അമേരിക്കയിലെ ഒരു കോടതി വിധിക്കുകയുണ്ടായി. പക്ഷേ പരിണാമസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പരിമിതികളും, തങ്ങളുടെ പുതിയ ശാസ്ത്രവും പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് വാദിച്ചുകൊണ്ട് ഡിസ്ക്കവറി ഇൻസ്റ്റിറ്റുട്ട് "വിവാദം പഠിപ്പിക്കുക" (teach the controversy) എന്ന സമരമുറ പ്രയോഗിക്കുന്നുമുണ്ട്. [[യൂറോപ്പ്‌|യുറോപ്പിലും]] ഡിസ്ക്കവറി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യുട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ [[ടർക്കി]] പോലെയുള്ള [[ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാമിക]] രാജ്യങ്ങൾ പരിണാമസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ കൂടെ ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ രൂപസംവിധാനം എന്ന ആശയവും പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{vcite web |url=http://www.hssonline.org/publications/Newsletter2008/NewsletterJanuary2008Creationism.html |title=The History of Science Society : The Society |accessdate=2008-02-23 |author=Edis, Taner |month=January |year=2008 |work=Islamic Creationism: A Short History |publisher=History of Science Society |pages=Newsletter |volume=37 |issue=1 |archivedate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716061337/http://www.hssonline.org/publications/Newsletter2008/NewsletterJanuary2008Creationism.html }}</ref><ref name=SecurityWatch> {{vcite web |url=http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?id=54183&lng=en |publisher=ISN Security Watch |title=Turkey's survival of the fittest |accessdate=2008-03-13 |author=Jones, Dorian L |date=March 12, 2008 }}</ref> ==കുറിപ്പ്== {{Reflist|2|group="n"}} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== [http://www.discovery.org/csc/ ഡിസ്ക്കവറി ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട് വെബ്സൈറ്റ്] [[Category:കപടശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സൃഷ്ടിവാദം]] 9zmgaqnmhiyrz4tgvmupxjf25em2ad6 0 139021 4614953 4566628 2026-04-24T12:30:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614953 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Pattikkamthodi Ravunni Menon}} {{Infobox person | name = പട്ടിക്കാംതൊടി രാവുണ്ണി മേനോൻ | image = പട്ടിക്കാംതൊടി രാവുണ്ണി മേനോൻ.jpg | alt = | caption = | birth_date = 1881 | birth_place = | death_date =1949 | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = }} ആധുനിക [[കഥകളി]]യുടെ പിതാവ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന കഥകളി നടനാണ് '''പട്ടിക്കാംതൊടി രാവുണ്ണി മേനോൻ'''. [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിൽ [[ചെത്തല്ലൂർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് പട്ടിക്കാംതൊടി തറവാട്. നാരായണിയമ്മയുടെയും മാധവൻ എമ്പ്രാന്തിരിയുടെയും പുത്രനായി [[1880]] സെപ്തംബറിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref>http://www.kalamandalam.org/daywithmasters.asp{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. കഥകളിരംഗത്ത് അദ്ദേഹം നടനും അദ്ധ്യാപകനുമായി തന്റെ കഴിവു തെളിയിച്ചു. ആട്ടപ്രകാര കർത്താവ് എന്നും അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിയ്ക്കാവുന്നതാണ്. കോട്ടയം തമ്പുരാന്റെ പ്രസിദ്ധമായ കഥകളെല്ലാം തന്നെ ഇന്നുകാണുന്ന രീതിയിൽ ചിട്ടപ്രകാരമായത് പട്ടിക്കം‌തൊടി രാവുണ്ണി മേനോന്റെ പ്രവർത്തനഫലമായാണ്. കല്ലുവഴിചിട്ടക്ക് ഇന്നു കാണുന്ന ഭംഗി വരുത്താൻ [[വെങ്കിടകൃഷ്ണ ഭാഗവതർ|വെങ്കിടകൃഷ്ണഭാഗവതർ]], മദ്ദളവിദ്വാനായ [[വെങ്കിച്ചസ്വാമി]], ഗുരുവായൂർ കുട്ടൻമാരാർ, മൂത്തമന കേശവൻ നമ്പൂതിരി[[ചുട്ടി|ചുട്ടി]]യിലും കോപ്പുപണിയിലും വിദഗ്ദ്ധനായ ഒതേനത്ത് ഗോവിന്ദൻ നായർ എന്നിവരാണ് രാവുണ്ണിമേനോടൊപ്പം സമശീർഷരായി പ്രവർത്തിച്ചത്. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.facebook.com/michel.lestrehan/posts/pfbid0WbysiduJi4MtDdfEqpthetRgzzhQNTrriH8uEMSRS9jSxpKYSDqze4Rjca1edNWel ഒരു പഴയ ഫോട്ടോ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മേനോന്മാർ]] 22zc8e8pzvalr5pu9c9q4ys35q0f4zl 0 141429 4615013 4610814 2026-04-24T20:40:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615013 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Portuguese language}} {{Infobox Language | name = പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷ | nativename = Português | pronunciation = {{IPA|[puɾtuˈɡeʃ]}}&nbsp;(European), <br />{{IPA|[poχtuˈɡe(j)ʃ]}}&nbsp;(BP-carioca), <br />{{IPA|[poɾtuˈɡe(j)s]}}&nbsp;(BP-paulistano), <br />{{IPA|[poχ(h)tuˈɡe(j)s]}}&nbsp;(BP-mineiro), <br />{{IPA|[pɔhtuˈɡejs]}}&nbsp;(BP-nordestino), {{IPA|[poɾtuˈɡes]}}&nbsp;(BP-gaúcho)<ref>In this discussion of a politician woman from Alagoas state it is possible to notice that the "r" in this position is a voiceless glottal fricative http://www.youtube.com/watch?v=oKoGPP0ntz0</ref><!-- please discuss before changing --> | states = ''See [[geographic distribution of Portuguese]]'' | region = [[Africa]], the [[Americas]], [[Asia]], [[Europe]] and [[Oceania]] | speakers = Native: ≈250 million<ref>{{cite encyclopedia |url=http://uk.encarta.msn.com/dictionary_1861758655/Portuguese.html |title=Portuguese Language |accessdate=2010-12-05 |year=2009 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia |publisher=Microsoft Corporation |quote=Native speakers: 150 million. |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604065451/http://uk.encarta.msn.com/dictionary_1861758655/Portuguese.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Ethnologue">{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=por |title=Portuguese |accessdate=2010-12-05 |author=Lewis, M. Paul |year=2009|work=Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition |publisher=SIL International |quote=Population total all countries: 177,981,570.}}</ref><br />Total:270<ref name="Ethnologue"/> | rank = 7 | familycolor = Indo-European | fam2 = [[Italic languages|Italic]] | fam3 = [[Romance language|Romance]] | fam4 = [[Italo-Western languages|Italo-Western]] | fam5 = [[Western Romance languages|Western Romance]] | fam6 = [[Gallo-Iberian languages|Gallo-Iberian]] | fam7 = [[Ibero-Romance languages|Ibero-Romance]] | fam8 = [[West Iberian languages|West-Iberian]] | fam9 = [[Galician-Portuguese]] | script = [[Latin alphabet]] ([[Portuguese alphabet|Portuguese variant]]) | nation = {{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=[[List of countries where Portuguese is an official language|8 countries]]| {{flag|Angola}}| {{flag|Brazil}}| {{flag|Cape Verde}}| {{flag|East Timor}}| {{flag|Guinea-Bissau}}| {{flag|Mozambique}}| {{flag|Portugal}}| {{flag|São Tomé and Príncipe}}| }}<br />{{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=[[List of countries where Portuguese is an official language#Dependent entities|1 dependent entity]]| {{flag|Macau}}| }}<br />[[List of international organisations which have Portuguese as an official language|Numerous international organisations]] | agency = [[International Portuguese Language Institute]]; [[CPLP]]; [[Academia Brasileira de Letras]] ([[Brazil]]); [[Academia das Ciências de Lisboa, Classe de Letras]] (Portugal) | iso1 = pt | iso2 = por | iso3 = por | lingua = [[Lusophone|Lusophony]] }} ഇന്തോ-യൂറോപ്പ്യൻഗോത്രത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു റോമാനിക് ഭാഷയാണ്‌ '''പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷ''' [[പോർച്ചുഗൽ|പോർച്ചുഗലിൽ]] 1 കോടിയോളം ആൾക്കാരും ലോകമെമ്പാടുമായി 270,000,000<ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=por</ref> ആൾക്കാരും ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നതായി കണാക്കക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളത്തിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നതും പശ്ചിമാർദ്ധഗോളത്തിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന മൂന്നാമത്തെ ഭാഷയുമായ പോർച്ചുഗീസ് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണത്തിൽ ലോകത്തിൽ ഏഴാം സ്ഥാനത്താണ് <ref>{{Cite web |url=http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm |title=Fig. 4. Numbers of primary speakers: the top twenty languages: |access-date=2011-02-02 |archive-date=2013-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507110651/http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm |url-status=dead }}</ref> . 15-ഉം 16-ഉം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ [[പോർച്ചുഗീസ് സാമ്രാജ്യം]] കോളനികൾ സ്ഥാപിച്ചതോടെയാണ് ഈ ഭാഷ ലോകവ്യാപകമായത്. തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ [[ബ്രസീൽ]], ഇന്ത്യയിലെ [[ഗോവ]], [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] [[മകൗ]], തെക്കു -കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലെ [[ടിമോർ]], ആഫ്രിക്കയിലെ [[കേപ്പ് വേർഡ്]], [[ഗിനി-ബിസൗ]], [[സാവോ ടോം ആൻഡ് പ്രിൻസിപ്പെ]], [[അംഗോള]], [[മൊസാംബിക്ക്]] , [[ഇക്വറ്റോറിയൽ ഗിനി]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ പോർച്ചുഗീസ് കോളനികൾ ആയിരുന്നു. [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിൽ]] 350 വർഷത്തോളം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു സംസാരഭാഷയുമായിരുന്നു പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷ. പോർച്ചുഗീസിന്റെ സ്വനിമസഞ്ചയം(Phonology) സ്പാനിഷ്, ഇറ്റാലിയൻ എന്നീ ഭാഷകളേക്കാളും കറ്റാലൻ, ഫ്രഞ്ച് എന്നീ ഭാഷകളോട് സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നു. പക്ഷേ വ്യാകരണ നിയമങ്ങൾക്ക് സ്പാനിഷ് ഭാഷയുമായി വളരേയേറെ സാമ്യമുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|thumb|right|290|Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|400|<center>പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക പദവിയുള്ള രാജ്യങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും]] [[പ്രമാണം:Linguistic map Southwestern Europe-en.gif|thumbnail|360px|right|തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ എ. ഡി 1000-നും 2000-നും ഇടയിൽ പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷയുടെ(പോർച്ചുഗീസ് ഗലീഷ്യൻ) വളർച്ച കാണിക്കുന്ന ഭൂപടം]] ==അവലംബം== {{Reflist|2}} * ''História da Lingua Portuguesa'' [http://cvc.instituto-camoes.pt/conhecer/bases-tematicas/historia-da-lingua-portuguesa.html/ Instituto Camões] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206190639/http://cvc.instituto-camoes.pt/conhecer/bases-tematicas/historia-da-lingua-portuguesa.html |date=2016-02-06 }} * ''A Língua Portuguesa'' in [http://www.linguaportuguesa.ufrn.br/ Universidade Federal do Rio Grande do Norte, Brazil] (...) ===സാഹിത്യം=== * ''Poesia e Prosa Medievais'', by Maria Ema Tarracha Ferreira, Ulisseia 1998, 3rd ed., ISBN 978-972-568-124-4. * ''Bases Temáticas—Língua Portuguesa'' in [http://www.instituto-camoes.pt/bases/lingua.htm Instituto Camões] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050310224741/http://www.instituto-camoes.pt/bases/lingua.htm |date=2005-03-10 }} * ''Portuguese Literature'' in [http://www.newadvent.org/cathen/12307a.htm The Catholic Encyclopedia] ===ഫോണോളജി, ഓർത്തോഗ്രാഫി, വ്യാകരണം=== * {{Cite journal |last=Barbosa |first=Plínio A. |last2=Albano |first2=Eleonora C. |year= 2004 |title=Brazilian Portuguese |journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=34 |issue=2 |pages=227–232 |doi=10.1017/S0025100304001756 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{Cite journal |last=Cruz-Ferreira |first=Madalena |year= 1995 |title=European Portuguese |journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=25 |issue=2 |pages=90–94 |doi=10.1017/S0025100300005223 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * Mateus, Maria Helena & d'Andrade, Ernesto (2000) ''The Phonology of Portuguese'' ISBN 0-19-823581-X [http://books.google.com/books?id=Onr9OFylajYC&pg=PP1&ots=qYJ80vag4U&dq=Phonology+of+Portuguese&hl=pt-BR&sig=6ZYy5zVrjHgGIbS8FeqxHuXf--Q#PPA1,M1 (Excerpt available at Google Books)] * Bergström, Magnus & Reis, Neves ''Prontuário Ortográfico'' Editorial Notícias, 2004. * [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/cpp2/index.html A pronúncia do português europeu—European Portuguese Pronunciation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613094633/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/cpp2/index.html |date=2007-06-13 }} * [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/geografia/mapa02.html Dialects of Portuguese at the Instituto Camões] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428101735/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/geografia/mapa02.html |date=2007-04-28 }} * [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/geografia/mapa06.html Audio samples of the dialects of Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103190627/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/geografia/mapa06.html |date=2007-01-03 }} * [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/geografia/mapa07.html Audio samples of the dialects from outside Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061028061438/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/geografia/mapa07.html |date=2006-10-28 }} * [http://learn101.org/portuguese.php Portuguese Grammar] ===നിഘണ്ടു=== * [[Antônio Houaiss]] (2000), ''[[Dicionário Houaiss da Língua Portuguesa]]'' (228,500 entries). * [[Aurélio Buarque de Holanda Ferreira]], ''[[Novo Dicionário da Língua Portuguesa]]'' (1809pp) * [http://www.italian.org.cn/web/epcd/ English–Portuguese–Chinese Dictionary (Freeware for Windows/Linux/Mac)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707050228/http://www.italian.org.cn/web/epcd/ |date=2011-07-07 }} ===ഭാഷാപഠനങ്ങൾ=== * Cook, Manuela. Uma Teoria de Interpretação das Formas de Tratamento na Língua Portuguesa, Hispania, vol 80, nr 3, AATSP, 1997 * Cook, Manuela. On the Portuguese Forms of Address: From "Vossa Mercê" to "Você", Portuguese Studies Review 3.2, Durham: University of New Hampshire, 1995 * Lindley Cintra, Luís F. [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/biblioteca/novaproposta.pdf ''Nova Proposta de Classificação dos Dialectos Galego-Portugueses''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061102180041/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/hlp/biblioteca/novaproposta.pdf |date=2006-11-02 }} (PDF) Boletim de Filologia, Lisboa, Centro de Estudos Filológicos, 1971. ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{InterWiki|code=pt}} {{Wikibooks|Portuguese}} {{commons category|Portuguese language}} *[[:wikt:Appendix:Portuguese Swadesh list|Swadesh list in English and Portuguese]] {{Wikivoyage|Portuguese_phrasebook}} * [http://www.bbc.co.uk/languages/portuguese/ Learn Portuguese] [[BBC]] * [http://www.tudobemportuguese.com/ Learn Portuguese - Tudo Bem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130712011148/http://www.tudobemportuguese.com/ |date=2013-07-12 }} * [http://london-portugueselessons.co.uk/ Brazilian Portuguese lessons in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130906190552/http://www.london-portugueselessons.co.uk/ |date=2013-09-06 }} * [http://www.linguasapien.com European Portuguese Pronunciation and Free Learning Source] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612032352/http://linguasapien.com/ |date=2013-06-12 }} [[Linguasapien]] * [http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Portuguese USA Foreign Service Institute Portuguese basic course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320133918/http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Portuguese |date=2012-03-20 }} * [http://www.bbc.co.uk/languages/other/portuguese/talk/languagenotes.shtml Portuguese Language Notes] [[BBC]] * [http://www.slp.pt/ Society for the Portuguese Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130304055138/http://www.slp.pt/ |date=2013-03-04 }} (''Sociedade da Língua Portuguesa'') {{In lang|pt}} * [http://www.aulp.org/ AULP—Associação das Universidades de Língua Portuguesa] Portuguese Language Universities Association. * [https://web.archive.org/web/20010503170134/http://www.abc.net.au/rn/arts/ling/stories/s113139.htm Portuguese in East Timor] an interview with Dr. Geoffrey Hull. * [http://www.academia.org.br/ ABL—Academia Brasileira de letras] (em português)—(Brazilian Academy of Letters) (Portuguese) * [http://observatorio-lp.sapo.pt/ OLP-Observatório da Língua Portuguesa] (em português)—(Portuguese Language Observatory) (Portuguese) {{Navboxes |list = {{Official EU languages}} {{South America topic|Languages of}} {{Romance languages}} {{Working languages of the African Union}} {{Languages of South Africa}} }} {{Portuguese dialects}} {{lang-stub}} [[വർഗ്ഗം:റോമാനിക് ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷ]] 1616o9eu9iq2saannvo3nomd6gmmih5 0 148071 4615084 4439899 2026-04-25T06:19:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615084 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|BRICS}} {{BRICS}} {{Infobox organization | name = ബ്രിക്‌സ്‌ | full name = Brazil, Russia, India, China, and South Africa<hr/> | image = 2023 BRICS Summit family photographs.jpg | image_size = 250 | caption = 2023 ലെ സമ്മേളനത്തിനു എത്തിയ ബ്രിക്‌സ് നേതാക്കൾ, ഇടതു നിന്നു വലത്തോട്ടു: [[ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലുല ഡാ സിൽവ|ലുല ഡാ സിൽവ]], [[ഷി ജിൻപിങ്]], [[സിറിൽ റമഫോസ]], [[നരേന്ദ്ര മോദി]], സെർഗെയ് ലാവ്‌റോവ് ([[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]] ഇന്റെ പ്രതിനിധി). | logo = BRICS Typography.svg | logo_size = 250 | logo_alt = | logo_caption = BRICS Typography | map = Map_of_BRICS_countries.svg | map_size = | map_alt = | map_caption = നിലവിലെ അംഗങ്ങളെ നീല നിറത്തിലും, പുതിയതായി ചേരാൻ പോകുന്നവർ സിയാൻ നിറത്തിലും അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | map2 = | map2_size = | map2_caption = ---- '''[[Member states]] and key leaders:''' ----{{Infobox|subbox=yes | labelstyle = padding-right:1em;text-align:left | datastyle = text-align:left | label1 = {{flag|Brazil}} | data1 = [[President of Brazil|President]] [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula da Silva]] | label2 = {{flag|Russia}} | data2 = [[President of Russia|President]] [[Vladimir Putin]] | label3 = {{flag|India}} | data3 = [[Prime Minister of India|Prime Minister]] [[Narendra Modi]] | label4 = {{flag|China}} | data4 = [[President of the People's Republic of China|President]] [[Xi Jinping]] | label5 = {{flag|South Africa}} [[15th BRICS summit|(2023 host)]] | data5 = [[President of South Africa|President]] [[Cyril Ramaphosa]]}}<hr/> | founding_location = UN [[Headquarters of the United Nations|HQ]], [[NYC]] ([[UNGA]] 61st session)<br/>[[Yekaterinburg]] ([[1st BRIC summit]]) | abbreviation = BRICS | predecessor = ബ്രിക് | named_after = Member states' initials (in English) | formation = സെപ്റ്റംബർ 2006 ([[ഐക്യരാഷ്ട്ര പൊതുസഭ]] 61 ആം സമ്മേളനം)<br/>ആദ്യ ബ്രിക് സമ്മേളനം: 16 ജൂൺ 2009 | founder = '''[[ഐക്യരാഷ്ട്ര പൊതുസഭ]] 61 ആം സമ്മേളനം:'''<br/>{{ubl|{{flagicon|Brazil}} സെൽസോ അമോരിൻ|{{flagicon|Russia}} സെർഗെയ് ലാവ്‌റോവ്|{{flagicon|India}} [[മൻമോഹൻ സിങ്]]|{{flagicon|People's Republic of China}} ലി ഴയോക്സിങ് |{{flagicon|Russia}} [[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]]|{{flagicon|China}} [[ഹു ജിന്റാവോ]]}}<hr/>'''ആദ്യ ബ്രിക് സമ്മേളനം:'''{{ubl|{{flagicon|Brazil}} ലൂല ദ സിൽവ|{{flagicon|Russia}} [[ദിമിത്രി മെദ്വെദേവ്]]|{{flagicon|India}} [[മൻമോഹൻ സിങ്]]|{{flagicon|China}} [[ഹു ജിന്റാവോ]]}} | type = [[Intergovernmental organization]] | purpose = രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും | fields = [[അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ]] | membership = 5 | membership_year = 2023 | funding = Member states | formerly = ബ്രിക് | website = https://brics2023.gov.za/ }} [[ബ്രസീൽ]], [[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]], എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്‌മയായി രൂപീകൃതമായതാണ്‌ '''[[ബ്രിക്]]''' ( '''BRIC'''- Brazil, Russia, India, China). 2009-ലാണ്‌ ഈ കൂട്ടായ്‌മ നിലവിൽവന്നത്‌. ലോക രാജ്യങ്ങളുടെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 40 ശതമാനവും കൈമുതലായുള്ള രാജ്യങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ലോക സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിൽ വലിയ ഇടപെടൽ നടത്താൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊരു വേദി രൂപീകരിച്ചത്. മുന്നാം ഉച്ചകോടി ചൈനയിലെ കടൽത്തീര നഗരമായ സന്യയിലാണ്‌ നടന്നത്‌ (14 April 2011) . ഈ ഉച്ചകോടിമുതൽ '''[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]''' കൂടി ബ്രിക്‌ രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ അംഗമായി. ഇതോടെ ബ്രിക്‌ രാഷ്ട്ര കൂട്ടായ്‌മ ഇനി '''ബ്രിക്‌സ്''' ('''BRICS''') എന്നപേരിലാണ്‌ അറിയപ്പെടുക.അംഗരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ സാമ്പത്തിക സഹകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ലെയ്‌സൺ ഗ്രൂപ് രൂപവത്കരിക്കാൻ ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടി മന്ത്രിതലയോഗം തീരുമാനിച്ചു. മുന്നാം ഉച്ചകോടി ബഹു ധ്രുവത പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളും, ലോക സമാധാനം, സുരക്ഷ, വികസനം ഉറപ്പാക്കൾ ഏന്നീ വിഷയങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്തു. പരസ്പര സഹകരണത്തിലൂന്നി മുന്നേറാൻ അംഗ രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ധാരണയായി. ഭീകരതയെ വിമർശിച്ചു, അതോടൊപ്പം ഭീകരതയെ നേരിടുന്നത് അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി വേണമെന്ന നിലപാട് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ [[ജൊഹാനസ്‌ബർഗ്]] വെച്ച് നടന്ന 15 ആമത് ഉച്ചകോടിയിൽ, [[അർജന്റീന]], [[ഈജിപ്റ്റ്]], [[ഇറാൻ]], [[എത്യോപ്യ]], [[സൗദി അറേബ്യ]], [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ]] എന്നീ ആറ് രാജ്യങ്ങളെ പുതിയ അംഗങ്ങളാകാൻ ക്ഷെണിച്ചതായി സിറിൽ റമഫോസ അറിയിച്ചു.<ref>{{cite web |title=സൗദി അറേബ്യ, ഇറാൻ ഉൾപ്പെടെ ആറ് രാജ്യങ്ങളെ പുതിയ അംഗങ്ങളാകാൻ ക്ഷണിച്ച് ബ്രിക്സ് |url=https://malayalam.news18.com/news/world/brics-invites-six-countries-including-saudi-arabia-iran-to-become-new-members-ar-gh-621900.html |website=News 18 Malayalam |accessdate=26 ഓഗസ്റ്റ് 2023 |archive-date=2023-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826102123/https://malayalam.news18.com/news/world/brics-invites-six-countries-including-saudi-arabia-iran-to-become-new-members-ar-gh-621900.html |url-status=dead }}</ref>പൂർണ അംഗത്വം 2024 ജനുവരി 1 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും. ==ചരിത്രം== 2006 സപ്തംബറിൽ [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] [[ബ്രസീൽ]], [[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രിമാർ പങ്കെടുത്ത യോഗം ചേർന്നു. ==പങ്കെടുത്തവർ== [[റഷ്യ|റഷ്യൻ]] പ്രസിഡന്റ് [[ദിമിത്രി മെദ്വെദേവ്‎]], [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിയൻ]] പ്രസിഡന്റ് [[ദിൽമ റൗസഫ്]], [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ]] പ്രസിഡന്റ് [[ജേക്കബ് സുമ]], [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി [[മൻമോഹൻ സിംഗ്‌]] എന്നിവരാണ്‌ 2011-ലെ ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുത്തത്‌. =='''ബ്രിക്സ് ബാങ്ക്'''== {{പ്രധാനലേഖനം|ബ്രിക്സ് ബാങ്ക്}} [[ബ്രസീൽ]] ,[[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]], [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] എന്നീ ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങളുടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഈ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് 2014 ജൂലൈ 15 നു രൂപീകരിച്ച ഒരു ബാങ്കാണ് '''ബ്രിക്സ് വികസന ബാങ്ക്''' അഥവാ '''ന്യൂ ഡെവലപ്മെൻറ് ബാങ്ക്''' (എൻ.ഡി.ബി.).<ref name="bbc"> [http://www.bbc.com/news/business-28317555 "Brics nations to create $100bn development bank"]. BBC.com. 15 July 2014</ref>.ആഗോള സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയിൽ [[അമേരിക്ക]] യുടെയും [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ|യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻറെയും]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ലോകബാങ്ക്|ലോകബാങ്കിനും]] [[അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധി|അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധിക്കും]] തുല്യമായി ഒരു ബാങ്കാണ് ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങൾ ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നത്. 5000 കോടി ഡോളറിൻറെ ($50 ബില്യൺ ) പ്രാരംഭ മൂലധനവുമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്ന ബ്രിക്സ് ബാങ്കിൻറെ ആസ്ഥാനം [[ചൈന]]യിലെ [[ഷാങ്ഹായ്]] ആണ്. <ref name="headq">[http://indiasnaps.com/brics-bank-to-be-headquartered-in-shanghai-india-to-hold-presidency/ "BRICS Bank to be headquartered in Shanghai, India to hold presidency"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812062235/http://indiasnaps.com/brics-bank-to-be-headquartered-in-shanghai-india-to-hold-presidency/ |date=2014-08-12 }}. Indiasnaps.com. 16 July 2014</ref> .ബാങ്കിൻറെ ആദ്യത്തെ അധ്യക്ഷനായി [[കെ. വി. കാമത്ത്]] നിയമിക്കപ്പെട്ടു.അധ്യക്ഷൻറെ കാലാവധി 5 വർഷമാണ്.<ref name="hindu"> 'Kamath to head BRICS Bank',(Puja Mehra),''The Hindu,Trivandrum'',12 May 2015,page number 14 </ref>. ==നിലവിലെ നേതാക്കൾ== {| class=wikitable |- ! അംഗം !{{flagcountry|Brazil}} !{{flagcountry|Russia}} !{{flagcountry|India}} !{{flagcountry|China}} !{{flagcountry|South Africa}} |- ! ചിത്രം | [[File:Foto oficial de Luiz Inácio Lula da Silva (rosto).jpg|150px]] | [[File:Владимир Путин (13-11-2021) (cropped).jpg|150px]] | [[File:Official Photograph of Prime Minister Narendra Modi Potrait.png|150px]] | [[File:Xi Jinping at the APEC summit (2022).jpg|150px]] | [[File:Prime Minister Sunak met with President Ramaphosa of South Africa in Number 10 - 2022 (cropped).jpg|150px]] |- ! പേര് | [[ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലുല ഡാ സിൽവ|ലുല ഡാ സിൽവ]]|| [[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]]|| [[നരേന്ദ്ര മോദി]] | [[ഷി ജിൻപിങ്]]|| [[സിറിൽ റമഫോസ]] |- ! സ്ഥാനം | [[ബ്രസീലിന്റെ രാഷ്‌ട്രപതി]]|| [[റഷ്യൻ രാഷ്‌ട്രപതി]]|| [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി]] | [[ചൈനയുടെ പ്രസിഡണ്ട്|ചൈനയുടെ രാഷ്‌ട്രപതി]] | [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പ്രസിഡന്റ്|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ രാഷ്‌ട്രപതി]] |} == സ്രോതസ്സുകൾ == * http://www.pravasabhumi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=688%3A2011-04-12-17-47-57&catid=122%3AInternational&Itemid=1 * http://www.madhyamam.com/news/68667/110413 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415130036/http://www.madhyamam.com/news/68667/110413 |date=2011-04-15 }} == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകൾ]] ea3p0mnqmoyxt8i9fs6fmqlb5j3bhhx 0 153817 4614946 4550647 2026-04-24T12:07:06Z ~2026-25017-64 216899 4614946 wikitext text/x-wiki {{ref improve}} പ്രാചീന കവികളായ [[ചെറുശ്ശേരി]] (14-ആം നൂറ്റാണ്ട്), [[തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛൻ]] (16-ആം നൂറ്റാണ്ട്), [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ]] (18-ആം നൂറ്റാണ്ട്) എന്നിവരെയാണ് മലയാളത്തിലെ'''പ്രാചീന കവിത്രയം''' ആയി കണക്കാക്കുന്നത്.<ref name="Mat">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/vidya/-malayalam-news-1.1400528|title=മാന്ത്രികം ഈ കവിത്രയം|access-date=2022-11-04|date=2021-11-11|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111185324/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/vidya/-malayalam-news-1.1400528|url-status=dead}}</ref> അതേപോലെ [[കുമാരനാശാൻ|കുമാരനാശാൻ]], [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ|വള്ളത്തോൾ]], [[ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ|ഉള്ളൂർ]] എന്നിവരാണ്‌ [[ആധുനിക കവിത്രയം]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="Mat"/> == കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ == {{main|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ}} പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ (1705-1770) പ്രമുഖ [[മലയാളം|മലയാളഭാഷാ]] [[കവി|കവിയായിരുന്നു]] '''കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ'''. പ്രതിഭാസമ്പന്നനായ കവി എന്നതിനു പുറമേ [[ഓട്ടൻ തുള്ളൽ|തുള്ളൽ]] എന്ന നൃത്തകലാരൂപത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവ് എന്ന നിലയിലും പ്രസിദ്ധനായ നമ്പ്യാരുടെ കൃതികൾ മിക്കവയും തുള്ളൽ അവതരണങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ വേണ്ടി എഴുതപ്പെട്ടവയാണ്. നർമ്മത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ സാമൂഹ്യവിമർശനമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളുടെ മുഖമുദ്ര. മലയാളത്തിലെ [[ഹാസ്യം|ഹാസ്യകവികളിൽ]] അഗ്രഗണ്യനാണ് നമ്പ്യാർ. [[File:Kunchan memorial Ambalappuzha.JPG | thumb |കുഞ്ചൻ സ്മാരകം,അമ്പലപ്പുഴ,ആലപ്പുഴ ]] [[ഓട്ടൻ തുള്ളൽ|ഓട്ടൻ]], [[ശീതങ്കൻ തുള്ളൽ|ശീതങ്കൻ]], [[പറയൻ തുള്ളൽ|പറയൻ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളിലായി 64 തുള്ളലുകൾ നമ്പ്യാർ എഴുതിയതായി പറയപ്പെടുന്നു. നമ്പ്യാരുടെ ഏറെ പ്രസിദ്ധമായ ഫലിതബോധത്തിനു പുറമേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപുലമായ അനുഭവസമ്പത്തും എല്ലാ വിജ്ഞാനശാഖകളിലുമുള്ള അവഗാഹവും ഈ കൃതികൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി പൊതുവേ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് താഴെപ്പറയുന്ന നാല്പത് തുള്ളലുകളാണ്<ref>ഭാഷാസാഹിത്യചരിത്രം - സി.ജെ. മണ്ണുമ്മൂട്</ref> ചന്ദ്രികാവീഥി, ലീലാവതീവീഥി തുടങ്ങിയ രൂപകങ്ങളും, വിഷ്ണുവിലാസം, രഘവീയം എന്നീ [[മഹാകാവ്യം|മഹാകാവ്യങ്ങളും]] വിലാസം, ശിവശതകം എന്നീ [[ഖണ്ഡകാവ്യം|ഖണ്ഡകാവ്യങ്ങളും]], രാസക്രീഡ, വൃത്തവാർത്തികം എന്നീ [[ഛന്ദശ്ശാസ്ത്രം|ഛന്ദശ്ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളും]] മറ്റും സംസ്കൃതത്തിൽ‍ എഴുതിയ [[രാമപാണിവാദൻ|രാമപാണിവാദനും]] കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരും ഒരാൾതന്നയാണെന്ന് ഏറെ ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ട ഒരു വാദം മഹാകവി [[ഉള്ളൂർ]] [[കേരളസാഹിത്യചരിത്രം|കേരളസാഹിത്യചരിത്രത്തിൽ]] അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ അവകാശവാദം ഇന്നും സ്ഥിരീകൃതമായിട്ടില്ല. == ചെറുശ്ശേരി == {{main|ചെറുശ്ശേരി}} ക്രിസ്തുവർഷം 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[കവി|മലയാള കവിയാണ്]] '''ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി''' (1375-1475). 1375-ൽ ഉത്തര കേരളത്തിൽ പഴയ കുരുമ്പനാട് താലൂക്കിലെ [[വടകര|വടകരയിൽ]] ചെറുശ്ശേരി ഇല്ലത്തിൽ ജനിച്ചു. അങ്ങനെ ഒരില്ലം ഇന്ന് നിലവിലില്ല. 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിലുണ്ടായ മൈസൂർ പടയോട്ടക്കാലത്ത് ഉത്തരകേരളത്തിൽനിന്ന് അനേകം നമ്പൂതിരി കുടുംബങ്ങൾ സ്ഥലം വിട്ടു. കൂട്ടത്തിൽ നശിച്ചുപോയതാവണം ചെറുശ്ശേരി ഇല്ലം. ചെറുശ്ശേരി ഇല്ലം പുനം ഇല്ലത്തിൽ ലയിച്ചുവെന്നും ഒരഭിപ്രായമുണ്ട്. [[കൃഷ്ണഗാഥ|കൃഷ്ണഗാഥയുടെ]] കർത്താവ് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയാണെന്ന് 1881-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഭാഷാചരിത്രത്തിൽ [[പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള (ചരിത്രകാരൻ)|പി. ഗോവിന്ദപിള്ള]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. [[പ്രാചീന കവിത്രയം|പ്രാചീന കവിത്രയത്തിൽ]] ഒരാളായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ക്രി.വ 1466-75 കാലത്ത് [[കോലത്തുനാട്|കോലത്തുനാടു]] ഭരിച്ചിരുന്ന [[ഉദയവർമ്മ കോലത്തിരി|ഉദയവർമന്റെ]] പണ്ഡിതസദസ്സിലെ അംഗമായിരുന്നു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി. [[ഭക്തി]], [[ഫലിതം]], [[ശൃംഗാരം]] എന്നീ ഭാവങ്ങളാണു ചെറുശ്ശേരിയുടെ കാവ്യങ്ങളിൽ ദർശിക്കാനാവുന്നത്.<ref>[http://mission.akshaya.net/dpi/ കേരളപാഠാവലി മലയാളം, പത്താം തരം, താൾ 122 വർഷം 2004, - കേരളസർക്കാർ, വിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പ്]</ref> സമകാലീനരായിരുന്ന മറ്റ് ഭാഷാകവികളിൽ നിന്നു ഒട്ടും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല ഈ ശൈലി. എങ്കിലും [[സംസ്കൃതഭാഷ|സംസ്കൃത ഭാഷയോട്]] കൂടുതൽ പ്രതിപത്തി പുലർത്തിയിരുന്ന [[മലനാട്|മലനാട്ടിലെ]] കവികൾക്കിടയിൽ ഭാഷാകവി എന്നിരിക്കെയും ഏറെ പ്രശസ്തനായിരുന്നു ചെറുശ്ശേരി. [[കൃഷ്ണ ഗാഥ|കൃഷ്ണഗാഥയാണു]] പ്രധാനകൃതി. മലയാള ഭാഷയുടെ ശക്തിയും സൗന്ദര്യവും ആദ്യമായി കാണാൻ കഴിയുന്നത് ചെറുശ്ശേരിയുടെ [[കൃഷ്ണഗാഥ]] എന്ന മനോഹര കൃതിയിലൂടെയാണ്. സംസ്കൃത പദങ്ങളും [[തമിഴ്]] പദങ്ങളും ഏറെക്കുറെ ഉപേക്ഷിച്ച് ശുദ്ധമായ [[മലയാളം|മലയാള ഭാഷയിലാണു]] കൃഷ്ണഗാഥ രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ മലയാളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ കൃഷ്ണഗാഥയ്ക്ക് സുപ്രധാനമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. [[മാനവിക്രമൻ സാമൂതിരി|മാനവിക്രമൻ സാമൂതിരിയുടെ]] സദസ്സിലെ അംഗമായിരുന്ന [[പൂനം നമ്പൂതിരി]] തന്നെയാണു് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയെന്നു് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു കാണുന്നുണ്ട്. [[ഗാഥ|ഗാഥാപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവും കൂടിയാണ് ഇദ്ദേഹം. == തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ == {{main|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ}} ആധുനിക മലയാളഭാഷയുടെ പിതാവ് എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന [[പ്രാചീനകവിത്രയം|പ്രാചീനകവിത്രയ]]ത്തിലെ [[കവി|ഭക്തകവിയാണ്]] '''തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛൻ''' ({{ശബ്ദരേഖ|Ml-തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛൻ.oga|ഉച്ചാരണം|help=no}}). അദ്ദേഹം പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിനുമിടയിലായിരുന്നിരിക്കണം ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നു വിശ്വസിച്ചുപോരുന്നു.<ref name="ref003"> {{cite news |title=Ezhuthachan Father of literary tradition in Malayalam |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ezhuthachan-Father-of-literary-tradition-in-Malayalam/articleshow/60910.cms |accessdate=6 March 2018 |newspaper=Times of India online |date=5 July 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312173048/https://timesofindia.indiatimes.com/Ezhuthachan-Father-of-literary-tradition-in-Malayalam/articleshow/60910.cms |archivedate=12 March 2017}} </ref> എഴുത്തച്ഛന്റെ യഥാർത്ഥനാമം രാമാനുജൻ എന്നും കൃഷ്ണൻ എന്നും ചില{{who}} വിദഗ്‌ധർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടുകാണുന്നുണ്ട്. എഴുത്തച്ഛന്റെ യഥാർത്ഥനാമം 'തുഞ്ചൻ' (ഏറ്റവുമിളയആൾ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ) എന്നായിരുന്നെന്ന്, തുഞ്ചൻപറമ്പ് (തുഞ്ചൻ + പറമ്പ്) എന്ന സ്ഥലനാമത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി [[കെ. ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്]] നിരീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |author-link=:ml:കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ് |first=കെ.ബാലകൃഷ്ണ |last=കുറുപ്പ് |origyear=May 1998 |script-title= |title=വിശ്വാസത്തിന്റെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ |publisher=[[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|മാതൃഭൂമി പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി]] |title-link=:ml:വിശ്വാസത്തിന്റെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ |edition=2 |date=January 2000 |page=34 |quote=അദ്ദേഹം ജനിച്ച സ്ഥലത്തിന്, തുഞ്ചൻപറമ്പ് എന്നാണ് ഇപ്പോഴും പേരുപറഞ്ഞുവരുന്നത്. എഴുത്തച്ഛന്റെ പേര് തുഞ്ചൻ എന്നായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ 'തുഞ്ചൻപറമ്പ്' 'തുഞ്ചത്തുപറമ്പ്' എന്നറിയപ്പെടുമായിരുന്നു.}}</ref> ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയിൽ [[തിരൂർ]] താലൂക്കിൽ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|തൃക്കണ്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുളള]], [[തുഞ്ചൻപറമ്പ്|തുഞ്ചൻപറമ്പാണു]] കവിയുടെ ജന്മസ്ഥലമെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="ref003"/> എഴുത്തച്ഛന്റെ ജീവചരിത്രം ഐതിഹ്യങ്ങളാലും അർദ്ധസത്യങ്ങളാലും മൂടപ്പെട്ടുകിടക്കുകയാണ്. [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്]], [[മഹാഭാരതം കിളിപ്പാട്ട്]] എന്നീ സാമാന്യം വലുതായ കിളിപ്പാട്ട് രചനകൾ തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛന്റേതായിട്ടുണ്ട്. പ്രസ്തുതകൃതികളാകട്ടെ യഥാക്രമം ഭാരതത്തിലെ ഇതിഹാസകാവ്യങ്ങളായ [[വാല്മീകി രാമായണം]], [[വ്യാസഭാരതം]] എന്നിവയുടെ സ്വതന്ത്രപരിഭാഷകളായിരുന്നു. ഈ രണ്ടു കൃതികൾക്ക് പുറമേ [[ഹരിനാമകീർത്തനം]], [[ഭാഗവതം കിളിപ്പാട്ട്]], [[ചിന്താരത്നം]], [[ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം]], [[ശിവപുരാണം]], [[ദേവീ മാഹാത്മ്യം]], [[ഉത്തരരാമയണം]], [[ശതമുഖരാമായണം]], [[കൈവല്യനവനീതം]] എന്നീ കാവ്യങ്ങളും എഴുത്തച്ഛന്റേതായിട്ടുണ്ടെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പ്രാചീന കവിത്രയം]] hh2quwpwvbvg7yva4vrids3ixjg7vp4 0 156762 4614989 3828244 2026-04-24T18:19:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614989 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Putana}} [[File:Poothana_AshtamiRohini_Vazhappally.jpg|thumb|250px|പൂതനയും, മുലകുടിക്കുന്ന കണ്ണനും - അഷ്ടമിരോഹിണി നാളിലെ ഘോഷയാത്രയിൽ നിന്നും]] [[ശ്രീമഹാഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിൽ]] പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രാക്ഷസിയാണ് '''പൂതന'''.<ref name=Bhagavatam>[http://www.srimadbhagavatam.org/canto10/chapter6.html ശ്രീമദ് ഭാഗവതം 10.6]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മഥുര രാജാവായിരുന്ന [[കംസൻ|കംസന്റെ]] പത്നിയായ അസ്തിയുടെ ദാസിയായിരുന്നു പൂതന (കംസന്റെ സഹോദരിയാണു പൂതനയെന്നും പുരാണങ്ങളിൽ പറയുന്നുണ്ട്). കംസന്റെ ആജ്ഞാനുസരണം<ref>[http://books.google.com/books?id=TmFOX7q2IqgC&pg=PA103&vq=Putana&hl=en#v=onepage&q=Putana&f=false വിഷ്ണു പുരാണം]</ref> ശിശുവായിരുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണനെ കൊല്ലുക എന്ന ദൗത്യവുമായി വശ്യമനോഹര രൂപം പൂണ്ട് അമ്പാടിയിൽ എത്തുന്ന പൂതന മാതാവായ യശോദ അടുത്തില്ലാതിരുന്ന തക്കത്തിൽ നന്ദഗോപഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് കൃഷ്ണനു വിഷം ചേർത്ത മുലപ്പാൽ കൊടുത്തു. എന്നാൽ പാൽ കുടിച്ചുതീർന്നിട്ടും മതിയാകാഞ്ഞ ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ പൂതനയുടെ രക്തം ഉൾപ്പടെ ഊറ്റിക്കുടിച്ചു. കുഞ്ഞ് തന്റെ രക്തവും കുടിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കിയ പൂതന കുഞ്ഞായ കണ്ണനെ എടുത്തുകൊണ്ട് പോകുവാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അതിനോടകം മരിച്ചു വീണു. കൃഷ്ണന് കാർമേഘവർണം ആയിപോയത് പൂതനയുടെ വിഷപ്പാൽ കുടിച്ചിട്ടാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു<ref>[http://books.google.com/books?id=O7B4Q21Jy0oC&pg=PA96&dq=putana&hl=en#v=onepage&q=putana&f=false Hrishikesa: Krishna - A Natural Evolution]</ref> == പൂർവ്വജന്മം == [[File:Vamana1.jpg|thumb|left|150px|മഹാബലിയെ സുതലത്തിലേക്ക് ചവുട്ടി താഴ്തുന്ന വാമനൻ]] പൂർവ്വ ജന്മത്തിൽ അസുര ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[മഹാബലി|മഹാബലിയുടെ]] പുത്രിയായ രത്‌നമാലയായിരുന്നു പൂതന. അവതാരോദ്ദേശം നിർവ്വഹിക്കുവാനായി [[വാമനൻ]] മഹാബലിയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കുവാൻ ബലിക്കൊപ്പം രത്നമാലയും എത്തിയിരുന്നു. സുന്ദരനായ ബാലനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു പുത്രന് മുലയൂട്ടുവാൻ ആഗ്രഹം തോന്നി. രത്നമാലയുടെ മനോഗതം മനസ്സിലാക്കിയ വാമനരൂപിയായ [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ആഗ്രഹനിവൃത്തി സാധ്യമാകുമെന്ന് അവളെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. അതാണ് മഹാഭാരതത്തിലും ഭാഗവതത്തിലും പൂതനാവധം എന്നതിന് പകരം പൂതനാമോക്ഷം എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നു കരുതുന്നു. == പൂതനാമോക്ഷം == [[File:Putana_Moksham.jpg|thumb|250px|പൂതനാമോക്ഷം-ദാരുശില്പം-വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രം]] ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ദത്തിൽ കൃഷ്ണാവതാരകഥകൾ പറയുന്നിടത്താണ്‌ പൂതനയുടെ കഥയും തുടങ്ങുന്നത്. പൂതന മുൻജന്മത്തിൽ മഹാബലിയുടെ മകളായ രത്നാവലിയായിരുന്നു. മഹാബലിക്ക് ഒരു മകനും മകളും ഉണ്ടായിരുന്നു, മകന്റെ നാമാവലി <ref>ഭാഗവതം -- ഡോ.പി.എസ്.വാര്യർ -- വിദ്യാരംഭം പബ്ലിഷേസ്</ref> [[File:Putana.jpg|thumb|left|250px|പൂതനയും, മുലകുടിച്ചു കിടക്കുന്ന കണ്ണനും]] <poem> {{ഉദ്ധരണി| കമ്രമായുള്ളൊരു നന്മുഖംതന്നിലേ, ചുംബിച്ചു മേവിനാളൊന്നു മെല്ലെ അംഗനമാരിലന്നന്മുഖം കാണുമ്പോൾ അങ്ങനെതോന്നാതോരില്ലയാരു നൂതനനായൊരു പൈതലുമന്നേരം പൂതനതന്നെയും നോക്കിനിന്നാൻ.}} </poem> എന്നാണ് ചെറുശ്ശേരി കൃഷ്ണഗാഥയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.<ref name="പൂതനാമോക്ഷം" >[[s:കൃഷ്ണഗാഥ/ഒന്നാം ഭാഗം/പൂതനാമോക്ഷം]]</ref> രത്നമാലിയുടെ ജന്മമായതിനാൽ പൂതന കണ്ണനെ കാണുമ്പോൾ ഇവനു മുലയൂട്ടുവാൻ കഴിയുന്നത് തന്റെ ജന്മസുകൃതമാണെന്നു കരുതി മുലയൂട്ടുന്നു. ആദ്യം പൂതന മാതൃഭാവത്തോടെയാണ്‌ മുലയൂട്ടുന്നത്. വന്ന കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് പൂതന അല്പനേരം ഒന്നു മറന്നുപോകുന്നു. (വാമനാവതാരത്തിൽ മഹാബലിയുടെ പുത്രിയായിരുന്ന പൂതന വാമനനെ കണ്ട് ഇവനെപ്പോലൊരു മകൻ തനിക്കുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ​ എന്ന് മോഹിക്കുകയും, വാമനൻ 'മനസുകൊണ്ട് അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു' - നോക്കുക പൂർവ്വ ജന്മം) പൂതനയായുള്ള ഈ ജന്മത്തിൽ ആ വരം നിവർത്തിക്കുവാനാണ്‌, പൂതനയ്ക്ക് കൃഷ്ണനെ കാണുന്ന മാത്രയിൽ മാതൃഭാവം തോന്നിയത്. തുടർന്ന് താൻ വന്ന കാര്യം ഓർമ്മിച്ച്, ഇനി ഒട്ടും വൈകാതെ വിഷം കൊടുത്ത് കൊല്ലുക തന്നെ എന്നുറച്ച്, രാക്ഷസീയഭാവത്തിൽ കുഞ്ഞിന്‌ വീണ്ടും മുലയൂട്ടുന്നു. പൂതനാമോക്ഷം കഥകളിയിലും ഇങ്ങനെതന്നെ പറയുന്നുണ്ട്. പാലിനൊപ്പം പൂതനയുടെ രക്തവും കണ്ണൻ കുടിക്കുകയും പൂതന മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്യുന്നു. പൂതനയുടെ ഈ ജന്മമോക്ഷമാണിവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഒടുവിൽ വേദനകളൊക്കെ മറന്ന് ആനന്ദത്തോടെ പൂതന വിഷ്ണുചൈതന്യത്തിൽ ലയിച്ചു. നന്ദഗോപർ ആചാരവിധിയനുസരിച്ച് പൂതനയുടെ ശേഷക്രിയാധികളും നടത്തി.<ref name="പൂതനാമോക്ഷം" /> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:ഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] 4zdxs9ps6tals0pfylb54d4q2cxu4rm 0 160440 4615079 3970360 2026-04-25T05:39:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615079 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Boxer (dog)}} {{Infobox Dogbreed <!-- Put article text AFTER this infobox markup. See: --> <!-- Wikipedia:WikiProject Dog breeds/Templates for more info.--> | image = Male fawn Boxer undocked.jpg | image_caption = മഞ്ഞകലർന്ന ഇളം തവിട്ടു നിറം ബോക്സർ, വാലും ചെവിയും മുറിക്കാത്തത് | name = ബോക്സർ | altname = ജർമൻ ബോക്സർ <br /> Deutscher Boxer <br/> German Boxer | country = [[ജർമ്മനി]] | fcigroup = 2 | fcisection = 2 | fcinum = 144 | fcistd = https://archive.today/20121209185256/www.fci.be/uploaded_files/144GB2008_en.doc | akcgroup = Working | akcstd = http://www.akc.org/breeds/boxer/index.cfm | ankcgroup = Group 6 (Utility) | ankcstd = http://www.ankc.aust.com/boxer.html | ckcgroup = Group 3 - Working | ckcstd = http://www.ckc.ca/en/Default.aspx?tabid=99&BreedCode=BXR | kcukgroup = Working | kcukstd = http://www.thekennelclub.org.uk/item/45 | nzkcgroup = Utility | nzkcstd = http://www.nzkc.org.nz/br608.html | ukcgroup = Guardian | ukcstd = http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/Boxer | maleweight = {{convert|66|-|70|lb|kg|abbr=on}} | femaleweight = {{convert|55|-|60|lb|kg|abbr=on}} | maleheight = 22-25 ins. (57-63 cms.) | femaleheight = 21-23.5 ins. (53-60 cms.) | coat = short, shiny, smooth, close-lying | color = [[fawn (color)|fawn]] or [[brindle]], [[melanistic mask|black mask]], with or without white markings | litter_size = ശരാശരി 6-8 | life_span = ശരാശരി 10-12 വർഷം }} [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിൽ]] ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരിനം വളർത്തു [[നായ]] ആണ് '''ബോക്സർ'''. ഇവയെ കാവലിനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. വളരെ ശക്തി ഏറിയ ഒരിനം നായ ജെനുസാണ് ഇവ. ഇവ വളരെ ശക്തിയായി കടിക്കുന്ന ഇനം നായ ആണ്. 2010-ലെ അമേരിക്കൻ [[കെന്നൽ ക്ലബ്ബ്|കെന്നൽ ക്ലബ്‌]] കണക്കു പ്രകാരം ഇവ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിൽ]] ഏറ്റവും ജനപ്രീതി ഉള്ള നായകളിൽ എഴാം സ്ഥാനത്താണുള്ളത്.<ref>{{cite web |url=http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm |title=Registration Statistics |author=American Kennel Club |access-date=2011-11-18 |archive-date=2012-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511200854/http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:നായ ജനുസ്സുകൾ]] eaq8ekss9g5tm79gpicpt95zs4pmn30 0 170997 4615015 3911433 2026-04-24T21:07:34Z ~2026-25196-22 216914 I have added mar Mathew kavukatt website link 4615015 wikitext text/x-wiki {{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2011 ഡിസംബർ}} {{ശ്രദ്ധേയത}} {{Prettyurl|Matthew Kavukatt}} {{Infobox officeholder |image = മാത്യു കാവുകാട്ട്.jpg |order = [[ചങ്ങനാശ്ശേരി അതിരൂപത|ചങ്ങനാശ്ശേരി അതിരൂപതയുടെ]] പ്രഥമ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് |term_start = ജനുവരി 3, 1951 |term_end = ഒക്ടോബർ 9, 1969 |predecessor = [[ജെയിംസ് കാളാശ്ശേരി]] |successor = [[ആന്റണി പടിയറ]] |birth_date = {{birth date|1904|7|17|mf=y}} |birth_place = [[പ്രവിത്താനം]], [[പാലാ]] |birthname = മാത്യു |death_date = {{death date and age|mf=yes|1969|10|9|1904|7|17}} |death_place = [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], ടെക്സാസ് |father = ചുമ്മാർ |mother = ട്രീസ |alma_mater = [[സെന്റ്. ബെർക്ക്മാൻസ് കോളേജ്]] }} [[ചങ്ങനാശ്ശേരി അതിരൂപത|ചങ്ങനാശ്ശേരി അതിരൂപതയുടെ]] പ്രഥമ ആർച്ച് ബിഷപ്പായിരുന്നു '''മാർ മാത്യു കാവുകാട്ട്''' (ജൂലൈ 17, 1904 – ഒക്ടോബർ 9, 1969) <ref>http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkavu.html</ref>. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkavu.html ആർച്ച് ബിഷപ്പ് മാർ മാത്യു കാവുകാട്ട് †] * Mar Mathew kavukatt website https://[https://marmathewkavukatt.org/ marmathewkavukatt.org] [[വർഗ്ഗം:1904-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1969-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 17-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 9-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്താമാർ]] [[വർഗ്ഗം:സിറോ മലബാർ സഭയിലെ ദൈവദാസർ]] 9hlg8i2wlilt703tb1j3hk5maakkh8o 0 176548 4615083 4094675 2026-04-25T06:12:31Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615083 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Bram Stoker}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ബ്രാം സ്റ്റോക്കർ | image = Bram Stoker 1906.jpg | imagesize = 200px | caption = Photograph of Stoker ca. 1906 | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1847|11|8}} | birth_place = [[Clontarf, Dublin|Clontarf]], [[Dublin]], [[Ireland]] | birth_name = Abraham Stoker | death_date = {{death date and age|1912|4|20|1847|11|8}} | death_place = [[London]], [[England]] | occupation = [[Novelist]] | nationality = Irish | citizenship = [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|British]] | period = [[Victorian era]], [[Edwardian Era]] | genre = [[Gothic fiction|Gothic]], [[Romance novel|Romantic Fiction]] | movement = [[Victorian literature|Victorian]] | notableworks = ''[[Dracula]]'' | spouse = [[Florence Balcombe]] | partner = | children = Irving Noel Thornley Stoker | relatives = father: Abraham Stoker<br>mother: Charlotte Mathilda Blake Thornley | influences = [[John Polidori]], [[Sheridan Le Fanu]] | influenced = [[Stephen King]], [[Anne Rice]], [[Miroslav Šustek]] | signature = Bram Stoker signature.svg | website = http://www.bramstoker.org }} ഒരു [[അയർലന്റ്|ഐറിഷ്]] നോവലിസ്റ്റും ചെറുകഥാകൃത്തുമാണ് '''ബ്രാം സ്റ്റോക്കർ'''. അബ്രഹാം എന്നതിന്റെ ചുരുക്കരൂപമാണ് ബ്രാം. [[ഡ്രാക്കുള]] എന്ന [[എപ്പിസ്റ്റോളറി]] ശൈലിയിൽ 1897-ൽ രചിക്കപ്പെട്ട നോവൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ രചനയാണ്<ref>{{Cite web |url=http://www.dublinpaintingandsketchingclub.ie/history.html |title=A History of the Dublin Painting and Sketching Club |access-date=2012-01-11 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424015311/http://www.dublinpaintingandsketchingclub.ie/history.html |url-status=dead }}</ref>. ==ജീവിതരേഖ== 1847 നവംബർ 8-ന് [[അയർലന്റ്|അയർലന്റിലെ]] [[ഡബ്ലിൻ|ഡബ്ലിനിൽ]] അബ്രഹാം സ്റ്റോക്കറിന്റെയും ചാർലെറ്റ് മത്തിൽഡയുടെയും മകനായി ജനിച്ചു<ref>{{cite book | first = Barbara | last = Belford | title = Bram Stoker and the Man Who Was Dracula | url = https://archive.org/details/bramstokerbiogra0000belf_y9s9 | location = Cambridge, Mass. | publisher = Da Capo Press | year = 2002 | page = [https://archive.org/details/bramstokerbiogra0000belf_y9s9/page/17 17] | isbn = 0-306-81098-0 }}</ref>. ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ കലാലയ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ഐറിഷ് സിവിൽ സർവീസിൽ കോടതി ഗുമസ്തനായി പ്രവർത്തിച്ചു. അതോടൊപ്പം നിയമത്തിൽ ബിരുദമെടുത്ത് വക്കീലായി പരിശീലനം നടത്തിയെങ്കിലും ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ നാടകത്തോട് അമിത ഭ്രമമുണ്ടായിരുന്ന ബ്രാം പരിശീലനം നിർത്തി വെച്ച് ലണ്ടനിലേക്ക് തിരിച്ചു. അവിടെ സർ [[ഹെൻട്രി ഇർവിങ്ങ്|ഹെൻട്രി ഇർവിങ്ങിന്റെ]] നാടകക്കമ്പനിയുടെ മാനേജരായി പ്രവേശിച്ചു. [[വിക്ടോറിയൻ കാലഘട്ടം|വിക്ടോറിയൻ കാലഘട്ടത്തിലെ]] നാടകവേദിയിലെ മികച്ച അഭിനേതാവായിരുന്നു സർ ഹെൻട്രി ഇർവിങ്ങ്. ഈ സമിതിയിൽ 30 വർഷത്തോളം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. ===ഡ്രാക്കുളയുടെ ആഗമനം=== {{പ്രലേ|ഡ്രാക്കുള}} ബ്രാം സ്റ്റോക്കർ തുടക്കത്തിൽ ഭാവനാശക്തിയും പ്രണയവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കൃതികളാണ് രചിച്ചിരുന്നത്. പ്രൊഫസർ അർമിനിയസ് വാം ബെറി എന്ന ബുഡാപെസ്റ്റുകാരനിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഡ്രാക്കുളയെക്കുറിച്ചറിയുന്നത്. ഡ്രാക്കുള എന്ന പേര് ബ്രാമിനെ വല്ലാതെ ആകർഷിച്ചിരുന്നു. ''ഫ്രാങ്കൻസ്റ്റീൻ'', ''വാർണി ദ വാംപയർ'', ''ദ ഫീസ്റ്റ് ഓഫ് ബ്ലഡ്'' തുടങ്ങിയ കെട്ടുകഥകളും മറ്റും വായിച്ച ഓർമ്മ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ ഉയർന്നു വന്നു. ഇതെല്ലാം ചേർത്ത് ഡ്രാക്കുളയെന്ന ഒരു ഭീകരകഥ രചിക്കാൻ ബ്രാമിനു താത്പര്യം ജനിച്ചു. ഷെർലക്ക് ഹോംസിന്റെ കഥകൾ പ്രചുരപ്രചാരം നേടിയിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു ഡ്രാക്കുള പിറവി കൊണ്ടത്. കഥ നടക്കുന്ന [[ട്രാൻസിൽവാനിയ]] അഥവാ [[റുമേനിയ]] ഒരിക്കലും സന്ദർശിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ബ്രാം ആ പ്രദേശമാണ് കഥയ്ക്ക് പശ്ചാത്തലം ഒരുക്കിയത്. 1887-ൽ കഥ നടക്കുന്നതായാണ് സ്റ്റോക്കർ കൃതിയിൽ വിവരിക്കുന്നത്. 1887-ലാണ് സ്റ്റോക്കർ ഡ്രാക്കുളയുടെ രചന ആരംഭിച്ചത്. പിന്നീട് പത്താം വർഷത്തിൽ 1897-ലാണ് കൃതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്<ref>[http://www.victorianweb.org/authors/stoker/bio.html Bram Stoker: A Brief Biography]</ref>. 1987-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[The Dracula Centenary Book|ദി സെന്റിനറി ബുക്കിൽ]]'' 1887 കഥാ പശ്ചാത്തലമാക്കാൻ സ്റ്റോക്കറെ അക്കാലത്ത് ഉണ്ടായ ചില സംഭവങ്ങൾ പ്രേരിപ്പിച്ചിരുന്നെന്ന് പീറ്റർ ഹൈനിങ് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 1887-ൽ സെപ്റ്റംബർ - ഒക്ടോബർ മാസങ്ങളിൽ ലണ്ടനിൽ ചില അസാധാരണങ്ങളായ സംഭവങ്ങൾ നടന്നിരുന്നെന്ന് സമർത്ഥിക്കുന്നു. അതിൽ ഒരു സംഭവം ലണ്ടനിലെ വിക്ടോറിയ രാജ്ഞിയുടെ ജൂബിലി ആചരിച്ച ആ വർഷം നാട്ടിൽ വിഷജ്വരം പടർന്നെന്നതാണ്. മറ്റൊന്ന് ക്ലാർക്ക് എന്നയാൾ ഒരു പ്രത്യേക ''രക്തമിശ്രിതം'' പുറത്തിറക്കി എന്നതാണ്. ഇതിന്റെ പരസ്യം അക്കാലത്ത് ടൈംസ് പത്രത്തിൽ വന്നിരുന്നു. രക്തം കുടിക്കുന്ന ഒരാളെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ അക്കാലത്ത് മാധ്യമങ്ങളിലും മറ്റും പ്രചരിച്ചിരുന്നു. ഈ സംഭവങ്ങളെല്ലാം സ്റ്റോക്കർക്ക് പ്രചോദനമായെന്ന് സെന്റിനറി ബുക്കിൽ വിവരിക്കുന്നു. ''ദ അൺ-ഡെഡ്'' എന്ന പേരിലാണ് ആദ്യ പുസ്തകം രചിച്ചത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം പിന്നീട് അതേ മാതൃകയിൽ രചിച്ചവയിൽ ''ജൂവൽ ഓഫ് ദ സെവൻ സ്റ്റാർസ്'' എന്ന പുസ്തകമൊഴികെ ഒന്നും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടില്ല. ഡ്രാക്കുളയുടെ സ്രഷ്ടാവ് എന്ന പേരിൽ മാത്രമാണ് സ്റ്റോക്കർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ===അന്ത്യം=== കഠിനമായ അധ്വാനവും മദ്യപാനവും മൂലം 1912-ൽ തന്റെ 65-ആം വയസ്സിൽ സ്റ്റോക്കർ അന്തരിച്ചു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons|Bram Stoker}} * {{Dmoz|Arts/Literature/Authors/S/Stoker,_Bram}} * {{imdb name|id=0831290|name=Bram Stoker}} * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A588233 h2g2 article on Bram Stoker] * [http://Stoker.thefreelibrary.com/ Bram Stoker's brief biography and works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112221508/http://stoker.thefreelibrary.com/ |date=2013-01-12 }} * [http://www.ucs.mun.ca/~emiller/bram_vampires_drac.html 20 Common Misconceptions and Other Miscellaneous Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080728211852/http://www.ucs.mun.ca/~emiller/bram_vampires_drac.html |date=2008-07-28 }} * [http://www.stoker-dracula.org/ The Stoker Dracula Organisation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306050040/http://www.stoker-dracula.org/ |date=2008-03-06 }} * [http://www.bathspa.ac.uk/about/profiles/profile.asp?user=academic%5Chugw1 Gothic and Stoker Studies at Bath Spa University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207062316/http://www.bathspa.ac.uk/about/profiles/profile.asp?user=academic%5Chugw1 |date=2008-12-07 }} [[വർഗ്ഗം:1847-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1912-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 8-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഐറിഷ് നോവലെഴുത്തുകാർ]] okqhv3ns8bsdeyrctml0i4gp7uknymn 0 183584 4614958 1695135 2026-04-24T12:50:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614958 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Society of St. Pius X}} {{Infobox organization |name = പത്താം പീയൂസിന്റെ സഭ |image = Héraldique meuble Coeur vendéen.svg |size = 160px |abbreviation = SSPX |motto = ''ക്രിസ്തു കീഴടക്കുന്നു, ക്രിസ്തു വാഴുന്നു, ക്രിസ്തു ഭരിക്കുന്നു'' |formation = 1970 |headquarters = മെൻസിഞ്ഞൻ, [[സ്വിറ്റ്സർലൻഡ്]] |type = കത്തോലിക്കാ പുരോഹിത സമൂഹം |leader_title = സുപീരിയർ ജനറൽ |leader_name = ''അതി പൂജ്യൻ'' ബെർനാർഡ് ഫെല്ലേ |key_people = മാർസെൽ ലെഫെബ്‌വ്രെ — സ്ഥാപകൻ |website = [http://www.fsspx.org/en/ www.fsspx.org] }} പാരമ്പര്യവാദികളായ കത്തോലിക്കാ പുരോഹിതരുടെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്രസമൂഹമാണ് '''പത്താം പീയൂസിന്റെ സഭ''' (Society of Saint Pius X). SSPX എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലും ഈ സമൂഹം അറിയപ്പെടുന്നു. 1970-ൽ ഫ്രഞ്ചുകാരനായ മാർസെൽ ലെഫെബ്‌വ്രെ മെത്രാപ്പോലീത്ത സ്ഥാപിച്ചതാണിത്. "വിശുദ്ധ പത്താം പീയൂസിന്റെ പുരോഹിതസാഹോദര്യം" (Priestly Fraternity of St.Pius X) എന്നാണ് ഇതിന്റെ ഔദ്യോഗികനാമം. വത്തിക്കാനുമായി കലഹിച്ചു നിന്ന ഈ തീവ്രയാഥാസ്ഥിതിക വിഭാഗവുമായി പുനരൈക്യപ്പെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മാർപ്പാപ്പായുടെ അനുമതിയില്ലാത സഭാസ്ഥാപകനായ ലെഫെബ്‌വ്രെ മെത്രാപ്പോലീത്ത 1988-ൽ മെത്രാൻ പദവിയിലേക്കുയർത്തിയ നാലു സഭാംഗങ്ങളുടെ സഭാഭ്രഷ്ട് ബെനഡിക്ട് 16-ആമൻ മാർപ്പാപ്പ 2009-ൽ പിൻവലിച്ചിരുന്നു. എങ്കിലും, അച്ചടക്കസംബന്ധമായതെന്നതിനുപരി വിശ്വാസപരമായ കാരണങ്ങളാൽ, പത്താം പീയൂസിന്റെ സഭക്ക് കാനോനികസാധുത ഇല്ലെന്നും അതിനാൽ, ആ സഭയിലെ പുരോഹിതശുശ്രൂഷകൾ കത്തോലിക്കാസഭയിൽ സാധുവല്ലെന്നും [[ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>"അന്തിമവിശകലനത്തിൽ, പത്താം പീയൂസ് സഭക്ക് കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ നിയമസാധുത ഇല്ലെന്നത് അനുശാനപരമായ കാരണങ്ങളാലെന്നതിനുപരി വിശ്വാസപരമായ കാരണങ്ങളാലാണ്. നിയമസാധുത ഇല്ലാത്ത കാലത്തോളം, പത്താം പീയൂസ് സഭയിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ സാധുവായ ശുശ്രൂഷ ചെയ്യാനാവില്ല." ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ, [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/letters/2009/documents/hf_ben-xvi_let_20090310_remissione-scomunica_en.html 2009 മാർച്ച് 10-ന് കത്തോലിക്കാ സഭയിലെ മെത്രാന്മാർക്കെഴുതിയ കത്തിൽ]</ref> എന്നാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ കത്തോലിക്കാസഭയുടെ നേതൃത്വം, അക്ഷരാർത്ഥത്തിലുള്ള ഔദ്യോഗിക നിലപാടും, പ്രയോഗത്തിൽ അതിനു വിപരീതമായ അനൗദ്യോഗിക നിലപാടും ചേർന്ന ഇരുമുനനയമാണ് (two-pronged policy) പിന്തുടരുന്നതെന്ന് പത്താം പീയൂസ് സഭ കരുതുന്നു. ലിഖിതപ്രസ്താവനയ്ക്കു വിപരീതമായി പത്താം പീയൂസ് സഭയുടെ നിയമപരവും സാധുവുമായ അസ്തിത്വം അംഗീകരിക്കുന്ന പ്രായോഗിക നടപടികൾ മാർപ്പാപ്പ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അവർ വിശദീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.remnantnewspaper.com/Archives/2010-1031-mccall-fellay.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-03-17 |archive-date=2012-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121006045208/http://www.remnantnewspaper.com/Archives/2010-1031-mccall-fellay.htm |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതപരമായ സംഘടനകൾ]] 5ii1udwi01a439qx9xku81j1v1o9wmg 0 192558 4615017 4614222 2026-04-24T21:15:00Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615017 wikitext text/x-wiki രാജ്യങ്ങൾ ആചരിക്കുന്ന പ്രധാന ദിനങ്ങളെ അന്തർദ്ദേശീയ ദിനങ്ങൾ എന്നും രാജ്യത്തിനകത്ത് പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിക്കുന്ന ദിനങ്ങളെ ദേശീയ ദിനങ്ങൾ എന്നും വിളിക്കുന്നു. == എല്ലാമസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ == === ജനുവരി മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ജനുവരി 1 - പുതുവർഷം * ജനുവരി 1 - [[ആർമി മെഡിക്കൽ കോർപ്പ്സ് സ്ഥാപക ദിനം]] *ജനുവരി 2- [[മന്നം ജയന്തി]] *ജനുവരി 3- ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ഛൻ്റെ ചരമദിനം *ജനുവരി 3 - [https://www.manoramaonline.com/education/exam-guide/2022/01/04/january-four-today-in-history-exam-guide-psc-rank-file.html ലോക ഹിപ്നോട്ടിസം ദിനം] * ജനുവരി 4 ബ്രയിൽ ലിപി ദിനം * ജനുവരി 7 - ഇന്ത്യൻ പത്ര ദിനം. * ജനുവരി 9 - ദേശീയ [[പ്രവാസി]] ദിനം (പ്രവാസി ഭാരതീയ ദിവസ് ) * * ജനുവരി 10 - [https://malayalam.news18.com/news/life/today-is-world-hindi-day-know-the-history-and-significance-of-the-hindi-language-js-gh-497083.html ലോക ഹിന്ദി ദിനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230906082618/https://malayalam.news18.com/news/life/today-is-world-hindi-day-know-the-history-and-significance-of-the-hindi-language-js-gh-497083.html |date=2023-09-06 }} * ജനുവരി 12 - [[ദേശീയ യുവജനദിനം]] * ജനുവരി 15 - ദേശീയ [[കരസേന|കരസേനാ]] ദിനം * ജനുവരി 15 - കേരള പാലിയേറ്റീവ് ദിനം * ജനുവരി 16- ദേശീയ സ്റ്റാർട്ട് - അപ് ദിനം * ജനുവരി 16 -മഹാകവി കുമാരനാശാൻ ചരമദിനം * "പ്രേം നസീർ ചരമദിനം * ജനുവരി 19 - [[ലോക ക്വാർക്ക് ദിനം]] * ജനുവരി 21 - [[ലോക പ്ലേഡേറ്റ് ദിനം]] * ജനുവരി 21 - [[ലോക സ്വീറ്റ്പാന്റ്സ് ദിനം]] * ജനുവരി 23 - [[നേതാജി ദിനം]] (ദേശ് പ്രേം ദിവസ്) * ജനുവരി 24 - [[ദേശീയ ബാലികാ ദിനം]] * ജനുവരി 25 - ദേശീയ [[വിനോദസഞ്ചാരം കേരളത്തിൽ|വിനോദസഞ്ചാരദിനം]] * ജനുവരി 25 - [[ദേശീയ സമ്മതിദായക ദിനം]] * ജനുവരി 26 - [[റിപ്പബ്ലിക് ദിനം]] * ജനുവരി 26 - [[ലോക കസ്റ്റംസ് ദിനം]] * ജനുവരി 28 - [[ലോക കുഷ്ഠരോഗനിവാരണ ദിനം]] * ജനുവരി 30 - [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധിയുടെ കൊലപാതകം|രക്തസാക്ഷി ദിനം]] * ജനുവരി 31 - [[അന്താരാഷ്ട്ര വരയൻകുതിര ദിനം]] === ഫെബ്രുവരി മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ഫെബ്രുവരി 1 - [[തീരദേശ സംരക്ഷണ ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 2 - [[ലോക തണ്ണീർത്തട ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 4 - [[ലോക അർബുദദിനം|ലോക അർബുദ ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 6 - [[വനിതകളുടെ ചേലാ കർമ്മത്തിന് എതിരെയുള്ള ദിനം]] <ref>[http://www.un.org/en/events/femalegenitalmutilationday/]</ref> * ഫെബ്രുവരി 7 - [[ഇന്റർനെറ്റ് സുരക്ഷാ ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 11- [[സ്ത്രീകളുടെയും പെൺകുട്ടികളുടെയും സുരക്ഷാ ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 12 - ചാൾസ് [[ചാൾസ് ഡാർവ്വിൻ|ഡാർവ്വിൻ]] ദിനം * ഫെബ്രുവരി 13 - [[ലോക റേഡിയോ ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 13 - [[ലോക അപസ്മാര ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 14 - [[വാലൻന്റൈൻ ദിനം|വാലന്റൈൻസ് ദിനം]], പുൽവാമ ദിനം * ഫെബ്രുവരി 19 - SKSSF സ്ഥാപക ദിനം * ഫെബ്രുവരി 20 - [[ലോക സാമൂഹിക നീതി ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 20 - [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]] ദിനം * ഫെബ്രുവരി 21 - [[ലോക മാതൃഭാഷാദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 22 - [[ലോക ചിന്താദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 24 - [[ദേശീയ എക്സൈസ് ദിനം]] * ഫെബ്രുവരി 28 - [[ദേശീയ ശാസ്ത്ര ദിനം]] === മാർച്ച് മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * മാർച്ച് 1 - [https://www.unaids.org/en/zero-discrimination-day വിവേചന രഹിത ദിനം] * മാർച്ച് 3 - [https://www.un.org/en/observances/world-wildlife-day ലോക വന്യജീവി ദിനം], [https://malayalam.indiatoday.in/india-today-special/photo/world-hearing-day-march-3-world-hearing-day-hear-life-listen-care-349780-2022-03-03 ലോക കേൾവി ദിനം] * മാർച്ച് 4 - [https://malayalam.news18.com/news/life/national-safety-day-know-countries-with-highest-number-of-road-accidents-gh-rv-517465.html ദേശീയ സുരക്ഷാദിനം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * മാർച്ച് 8 - [[ലോക വനിതാ ദിനം]] <!--* മാർച്ച് 11 - ലോക [[വൃക്ക]] ദിനം --> *മാർച്ച് 14 - പൈ ദിനം *മാർച്ച്‌ 15 -[[ലോക ഇസ്ലാമോ ഫോബിയ വിരുദ്ധ ദിനം]] * മാർച്ച് 15 - [[ലോക ഉപഭോക്തൃ ദിനം]] * മാർച്ച് 16 - ദേശീയ വാക്സിനേഷൻ ദിനം * മാർച്ച് 18 - ദേശീയ ഓർഡിനൻസ് ഫാക്ടറി ദിനം * മാർച്ച് 20 - ലോക സന്തോഷ ദിനം * മാർച്ച് 21 - ലോക [[വനം|വന]]ദിനം * മാർച്ച് 21 - ലോക വർണ്ണവിവേചന ദിനം * മാർച്ച് 21 - ലോക കാവ്യ ദിനം * മാർച്ച് 21 - ഡൗൺ സിൻഡ്രോം ദിനം * മാർച്ച് 22 - ലോക ജലദിനം * മാർച്ച് 23 -ഭഗത് സിംഗ് രക്തസാക്ഷി ദിനം * [[ലോക കാലാവസ്ഥാദിനം]] * മാർച്ച് 24 - [[ലോകക്ഷയരോഗ ദിനം]] * മാർച്ച് 26 - പർപ്പിൾ ദിനം ( അപസ്മാര ബോധവൽക്കരണ ദിനം) * മാർച്ച് 27 - ലോക [[നാടകം|നാടക]]ദിനം * March 31 - സാമ്പത്തിക വർഷത്തിലെ അവസാന ദിനം === ഏപ്രിൽ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ഏപ്രിൽ 1 - World Mental Day, ലോക വിഡ്ഢിദിനം * ഏപ്രിൽ 2 - [[ലോക ബാലപുസ്തകദിനം]] * ഏപ്രിൽ 2 - ലോക [[ഓട്ടിസം|ഓട്ടിസ]] ബോധവൽക്കരണ ദിനം * ഏപ്രിൽ 2 - ലോക മൈൻ അവയർനസ്സ്‌ & മൈൻ വിരുദ്ധപ്രവൃത്തി ദിനം * ഏപ്രിൽ 5 - ലോക കപ്പലോട്ട ദിനം * ഏപ്രിൽ 6 - ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹ ദിനം * ഏപ്രിൽ 6 - ബിജെപി സ്ഥാപന ദിനം * ഏപ്രിൽ 7 - [[ലോകാരോഗ്യദിനം|ലോകാരോഗ്യ]]ദിനം * ഏപ്രിൽ 10 - [[ഹോമിയോപ്പതി]] ദിനം * ഏപ്രിൽ 12 - അന്തർദ്ദേശീയ വ്യോമയാന ദിനം * ഏപ്രിൽ 13 - [[ജാലിയൻ വാലാബാഗ്]] ദിനം * ഏപ്രിൽ 14 - [[അംബേദ്കർ]] ദിനം (ദേശീയ ജല ദിനം) * ഏപ്രിൽ 15 - ലോക ഗ്രന്ഥശാലാധികാരി ദിനം * ഏപ്രിൽ 17 - ലോക [[ഹീമോഫീലിയ]] ദിനം * ഏപ്രിൽ 18 - [[ലോക പൈതൃകദിനം]] * ഏപ്രിൽ 21 - ലോക [[സോക്രട്ടീസ്]] ദിനം * ഏപ്രിൽ 22 - [[ലോകഭൗമദിനം]] * ഏപ്രിൽ 23 - ലോക [[പുസ്തക ദിനം]] * ഏപ്രിൽ 24 - ദേശീയ മാനവ ഏകതാദിനം * ഏപ്രിൽ 24 - ദേശീയ [[പഞ്ചായത്ത്]] രാജ് ദിനം * ഏപ്രിൽ 25 - ലോക മലേറിയ ദിനം * ഏപ്രിൽ 26 - ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ ദിനം * ഏപ്രിൽ 29 - SSF സ്ഥാപക ദിനം === മേയ് മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * മേയ് 1 - [[മേയ്‌ ദിനം]], [[അജേഷ് മാഷ് കോട്ടായി|അപ്പുണ്ണി ഏട്ടൻ വായനശാല സ്ഥാപക ദിനം]] * മേയ് 2 - ലോക ട്യൂണ ദിനം * മേയ് 3 -[[ലോക പത്രസ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം|പത്രസ്വാതന്ത്ര്യദിനം]] * മേയ് 3 - ലോക [[സൂര്യൻ|സൗരോർജ്ജ]]ദിനം, [[അപ്പുണ്ണി ഏട്ടൻ]] ചരമദിനം * മേയ് 6 - ലോക ആസ്ത്മാ ദിനം * മേയ് 8 - ലോക റെഡ്ക്രോസ് ദിനം * മേയ് 10 - ലോക [[ദേശാടനപ്പക്ഷി]] ദിനം * മേയ് 11 - ദേശീയ സാങ്കേതിക ദിനം * മേയ് 12 - ആതുര ശുശ്രൂഷാ ദിനം * മാതൃദിനം * മേയ് 13 - ദേശീയ ഐക്യദാർഡ്യദിനം * മേയ് 14 - [[മാതൃ ദിനം]] * മേയ് 15 - അന്താരാഷ്ട്ര കുടുംബദിനം * മേയ് 16 - സിക്കിംദിനം * മേയ് 17 - ലോകവിദൂര വാർത്താവിനിമയദിനം * മേയ് 21 - ഭീകരവാദവിരുദ്ധ ദിനം * മേയ് 22 - ജൈവ വൈവിധ്യദിനം * മേയ് 24 - കോമൺവെൽത്ത് ദിനം * മേയ് 27 - [[നെഹ്റു|നെഹ്റുവിൻ്റെ]] ചരമ ദിനം * മേയ് 28 - അന്താരാഷ്ട്ര സ്ത്രീ ആരോഗ്യ പ്രവർത്തന ദിനം * മേയ് 29 - മൗണ്ട് എവറസ്റ്റ് ദിനം *മെയ് 30 - സെന്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ട്രേഡ് യൂണിയൻ (സി.ഐ.ടി.യു) സ്ഥാപക ദിനം * മേയ് 31 - [[ലോക പുകയില വിരുദ്ധദിനം]] === ജൂൺ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ജൂൺ 1 - ലോക ക്ഷീര ദിനം * ജൂൺ 1 - ആഗോള രക്ഷാകർതൃ ദിനം * ജൂൺ 2 - ഫായിസ് ജന്മദിനം * ജൂൺ 3 - ലോക സൈക്കിൾ ദിനം * ജൂൺ 4 - ആക്രമണങ്ങൾക്കിരയായ നിഷ്കളങ്കരായ കുട്ടികളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ദിനം * ജൂൺ 5 - [[ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനം]] * ജൂൺ 6 - അന്താരാഷ്ട്ര ഒളിമ്പിക് അസോസിയേഷൻ സ്ഥാപക ദിനം * ജൂൺ 7 - ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷ ദിനം. * ജൂൺ 8 - ലോക [[സമുദ്ര]] ദിനം *ജൂൺ 12- ലോക [[ബാലവേല]] വിരുദ്ധ ദിനം * ജൂൺ 14 - ലോക [[രക്തദാന ദിനം]] * ജൂൺ 15 - മുതിർന്നവരെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയുള്ള ബോധവൽക്കരണ ദിനം * ജൂൺ 17 - [[മരുഭൂമി]]- മരുവൽക്കരണ പ്രതിരോധ ദിനം * ജൂൺ 17 - പിതൃദിനം(ജൂണിലെ മൂന്നാമത്തെ ഞായറാഴ്ച) * ജൂൺ 18 - ഗോവ സ്വാതന്ത്ര്യദിനം * ജൂൺ 19 - സംസ്ഥാന [[വായനാദിനം]] * ജൂൺ 20 - ലോക അഭയാർത്ഥി ദിനം * ജൂൺ 21 - [[അന്താരാഷ്ട്ര യോഗ ദിനം]] * ജൂൺ 21 - [[ലോക സംഗീത ദിനം|ലോക സംഗീതദിനം]] <ref>[http://specials.manoramaonline.com/Music/2017/world-music-day/index.html World Music Day]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/music/indepth/world-music-day-2018.html|title=World Music Day 2018|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> * ജൂൺ 23 - യു.എൻ പബ്ലിക് സർവീസ് ദിനം * ജൂൺ 23 - ലോക വിധവാ ദിനം * ജൂൺ 23 - അന്താരാഷ്ട്ര ഒളിമ്പിക് ദിനം * ജൂൺ 25 - യുണൈറ്റഡ് നാഷണൽ ചാർട്ടർ സൈനിംഗ് ദിനം * ജൂൺ 26 - [[സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ (ഇ കെ വിഭാഗം)|സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]] സ്ഥാപക ദിനം * ജൂൺ 26 - അടിയന്തരാവസ്ഥ വിരുദ്ധദിനം * ജൂൺ 26 - ലോക ലഹരിവിരുദ്ധദിനം * ജൂൺ 26 - പൾസ് പോളിയോ വാക്സിനേഷൻ ദിനം * ജൂൺ 28 - ലോക ദാരിദ്ര്യദിനം === ജൂലൈ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ജൂലൈ 1 - ദേശീയ ഡോക്ടേഴ്സ് ദിനം ( [[ഡോ. ബി.സി.റോയി|ഡോ. ബി.സി.റോയിയുടെ]] ജന്മദിനം ) * ജൂലൈ 1 - ലോകആർക്കിടെക്ചറൽ ദിനം * ജൂലൈ 4 - അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം * * *July 5 - ബഷീർ ദിനാചരണം * * * * * * * * * * * * * * * * ജൂലൈ 8 - പെരുമൺ ദുരന്ത ദിനം * ജൂലൈ 11 - ലോക ജനസംഖ്യാ ദിനം * ജൂലൈ 12 - മലാല ദിനം * ജൂലൈ 15 - ലോക യൂത്ത് സ്കിൽസ് ദിനം * ജൂലൈ 16 - ദേശീയ സ്കൂൾ സുരക്ഷാ ദിനം * ജൂലൈ 16 - മുതഅല്ലിം ഡേ * ജൂലൈ 18 - നെൽസൺ മണ്ടേല ദിനം * ജൂലൈ 18 - കേരള മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയുടെ ചരമ ദിനം. * ജൂലൈ 21- ചാന്ദ്രദിനം * ജൂലൈ 26 - [[കാർഗിൽ]] വിജയദിനം * ജൂലൈ 27 - [[ഡോ. എ.പി.ജെ അബ്ദുൾ കലാം|ഡോ. എ.പി.ജെ അബ്ദുൾ കലാമിന്റെ]] ചരമദിനം * ഗായിക കെ. എസ് ചിത്രയുടെ ജന്മദിനം. * ജൂലൈ 28 - ലോക പ്രകൃതി സംരക്ഷണ ദിനം * ജൂലൈ 28 - ലോക [[ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്]] ദിനം * ജൂലൈ 28 നിഹാൽ നാദാപുരത്തിന്റെ ജന്മ ദിനം * ജൂലൈ 29 - [[ലോക കടുവാ ദിനം]] * ജൂലൈ 30 - യൂത്ത് ലീഗ് ദിനം * കവി [[ബാലചന്ദ്രൻ ചുള്ളിക്കാട്|ബാലചന്ദ്രൻ ചുള്ളിക്കാടിന്റെ]] ജന്മദിനം * ഗായകൻ മുഹമ്മദ് റഫിയുടെ ചരമദിനം * വക്കം പുരുഷോത്തമൻ ചരമദിനം * സിനിമാ സംവിധായകൻ ഭരതൻ ചരമദിനം. === ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === ആഗസ്റ്റ് മാസം 1 - പാണക്കാട് സയ്യിദ് മുഹമ്മദലി ശിഹാബ് തങ്ങൾ ചരമദിനം. * ഗാന്ധിജി നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം 1920 ൽ തുടങ്ങി. * അന്താരാഷ്ട്ര സ്കൗട്ട്സ് ആന്റ് ഗൈഡ്സ് "സ്കാർഫ് ദിനം". * ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ അടിമത്വം അവസാനിപ്പിച്ചു,1834. * ബാല ഗംഗാധര തിലകൻ ചരമദിനം * W.W.W. (World Wide Web) ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 6 - [[ഹിരോഷിമ ദിനം]] * ആഗസ്റ്റ് ആദ്യ ഞായർ - അന്തർദ്ദേശീയ സൗഹൃദ ദിനം * തെലുങ്ക് വിപ്ലവ കവി ഗദ്ദർ അന്തരിച്ചു. * ആഗസ്റ്റ് 7 - ദേശീയ കൈത്തറി ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 7 - [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]] ദിനം * [[രബീന്ദ്ര നാഥ ടാഗോർ]] ചരമ ദിനം * കരിപ്പൂർ വിമാന ദുരന്തം, 21 മരണം(2020). * ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ കോൺഗ്രസ് സ്വദേശി പ്രസ്ഥാനം ആഹ്വാനം ചെയ്തു. * ആഗസ്റ്റ് 8 - മലയാള ചലചിത്ര സംവിധായകൻ, മിമിക്രി കലാകാരൻ സിദ്ദിക്ക് അന്തരിച്ചു. * ആഗസ്റ്റ് 9 - സ്വദേശി ജനങ്ങളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 9 - [[ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ ദിനം]] * ആഗസ്റ്റ് 9 - [[നാഗസാക്കി ദിനം]] * National Rice Pudding Day * Worlds Indigenous Day * Int'l Book lovers day * ആഗസ്റ്റ് 10 - ലോക സിംഹ ദിനം * ബയോ ഫ്യൂയൽ (ജൈവ ഇന്ധനം) ദിനം * ഫൂലൻ ദേവി ജന്മ ദിനം 1963 * ആഗസ്റ്റ് 12 - അന്താരാഷ്ട്ര യുവജന ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 12 - ലോക ഗജ ദിനം * തോമസ് ആൽവാ എഡിസൻ ഫോൺ അവതരിപ്പിച്ച് ഫോണിൽ സംസാരിച്ചു(1877). * വിക്രം സാരാഭായ് ജന്മദിനം(1919). * ഗുൽഷൻ കുമാർ ചരമ ദിനം(1997). * വിളയിൽ ഫസീല, ഗായിക, ചരമദിനം. * ആഗസ്റ്റ് 13 - ലോക അവയവ ദാന ദിനം. * ആഗസ്റ്റ് 13 - ഇടംകൈയ്യൻമാരുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ദിനം. * ആഗസ്റ്റ് 15 - [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യദിനം]] * ആഗസ്റ്റ് 18 - നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ് തായ്വവാനിൽ വെച്ച് വിമാന അപകടത്തിൽ മരിച്ചു. * ആഗസ്റ്റ് 20 - അന്താരാഷ്ട്ര [[കൊതുക്]] ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 20 - ദേശീയ സദ്ഭാവനാദിനം * ആഗസ്റ്റ് 21. ലോക മുതിർന്ന പൗര ദിനം * ലോക ഫാഷൻ ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 22 - ലോക നാട്ടറിവ് ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 23, ഇന്ത്യൻ ചന്ദ്രദൗത്യം വൻ വിജയം. [[ചാന്ദ്രയാൻ]] സുരക്ഷിതമായി ചന്ദ്രനിലിറങ്ങി. ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിൽ പേടകം ഇറക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ആദ്യ രാജ്യമായി ഇന്ത്യ. * കവിയും സാംസ്കാരിക നായകനുമായിരുന്ന കെ. അയ്യപ്പ പണിക്കരുടെ ചരമ ദിനം. * ആഗസ്റ്റ് 25 - സംസ്ഥാന ജീവകാരുണ്യ ദിനം (ചട്ടമ്പി സ്വാമികളുടെ ജന്മദിനം) * ആഗസ്റ്റ് 27 - ലോക ഗുസ്തി ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 28 - അയ്യങ്കാളി ജന്മദിനം * ആഗസ്റ്റ് 29 - ദേശീയ കായിക ദിനം * ആഗസ്റ്റ് 29 - അന്താരാഷ്ട്ര ആണവ വിരുദ്ധ ദിനം ===സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * സെപ്തംബർ 2 - ലോക നാളികേര ദിനം * സെപ്തംബർ 4 - അന്താരാഷ്ട്ര പിങ്ക് ഹിജാബ് ദിനം * സെപ്തംബർ 5 - [[ദേശീയ അധ്യാപകദിനം]] * സെപ്തംബർ 8 - [[ലോക സാക്ഷരതാ ദിനം]] * സെപ്റ്റംബർ 9 - ലോക പ്രഥമ ശുശ്രൂഷ ബോധവൽക്കരണ ദിനം * സെപ്തംബർ 10 - ലോക ആത്മഹത്യാ വിരുദ്ധ ദിനം * ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത് സ്ഥാപക ദിനം * സെപ്തംബർ 14 - ദേശീയ [[ഹിന്ദി ദിനം]] * സെപ്തംബർ 14 - [[ഗ്രന്ഥശാലദിനം]] * സെപ്തംബർ 15 - അന്താരാഷ്ട്ര ജനാധിപത്യ ദിനം * സെപ്തംബർ 15 - [[എഞ്ചിനിയേഴ്സ് ദിനം]] * സെപ്തംബർ 16 - [[ഓസോൺ ദിനം]] * സെപ്തംബർ 21 - [[അൾഷിമേഴ്സ് ദിനം]] * സെപ്തംബർ 21 - [[ലോക സമാധാന ദിനം]] * സെപ്തംബർ 22 - [[റോസ് ദിനം]] * സെപ്തംബർ 24 - അന്താരാഷ്ട്ര ബധിര ദിനം ( സെപ്തംബറിലെ അവസാന ഞായറാഴ്ച ) * സെപ്തംബർ 25 - അന്ത്യോദയ ദിവസ് * സെപ്തംബർ 26 - ലോക ഗർഭ നിരോധന ദിനം * സെപ്തംബർ 27 - [[ലോക വിനോദസഞ്ചാര ദിനം]] * സെപ്തംബർ 28 - ലോക പേവിഷ ബാധാ ദിനം * സെപ്തംബർ 28 - ലോക മാരിടൈം ദിനം * സെപ്തംബർ 29 - ലോക ഹൃദയ ദിനം * സെപ്തംബർ 30 - [[അന്താരാഷ്ട്ര വിവർത്തന ദിനം]] === ഒക്ടോബർ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ഒക്ടോബർ 1 - [[ലോക വൃദ്ധ ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 1 - ലോക വെജിറ്റേറിയൻ ദിനം * ഒക്ടോബർ 1 - [[ദേശീയ രക്തദാന ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 2 - [[അന്താരാഷ്ട്ര അഹിംസാ ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 2 - [[ഗാന്ധി ജയന്തി]](ദേശീയ സേവനദിനം) * ഒക്ടോബർ 3 - ലോകപ്രകൃതി ദിനം * ഒക്ടോബർ 3 - [[ലോക പാർപ്പിട ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 3 - [[ലോകആവാസ ദിനം]] ( ഒക്ടോബറിലെ ആദ്യത്തെ തിങ്കളാഴ്ച ) * ഒക്ടോബർ 4 - ലോക മൃഗക്ഷേമ ദിനം * ഒക്ടോബർ 4 - സംസ്ഥാന ഗജ ദിനം * ഒക്ടോബർ 5 - ലോക അധ്യാപക ദിനം * ഒക്ടോബർ 4- ലോക [[പുഞ്ചിരി]] ദിനം * ഒക്ടോബർ 8 - ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനാ ദിനം * ഒക്ടോബർ 9 - കോളമ്പസ് ദിനം * ഒക്ടോബർ 9 - [[ലോക തപാൽ ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 10 - [[ദേശീയ തപാൽ ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 10 - ലോക മാനസികാരോഗ്യദിനം * ഒക്ടോബർ 11 - [[അന്താരാഷ്ട്ര ബാലികാദിനം]] * ഒക്ടോബർ 12 - ലോക കാഴ്ചാ ദിനം (ഒക്ടോബറിലെ രണ്ടാമത്തെ വ്യാഴാഴ്ച ) * ഒക്ടോബർ 13 - അന്താരാഷ്ട്ര പ്രകൃതി ദുരന്ത നിവാരണ ദിനം * ഒക്ടോബർ 13 - സംസ്ഥാന കായിക ദിനം (കേരളം) * ഒക്ടോബർ 14 - ലോക സൗഖ്യ ദിനം * ഒക്ടോബർ 14 - ലോക സ്റ്റാൻഡേർഡ് ദിനം * ഒക്ടോബർ 15 - ലോക വിദ്യാർത്ഥി ദിനം ( [[[[ഡോ.എ.പി.ജെ അബ്ദുൾ കലാം|ഡോ.എ.പി.ജെ അബ്ദുൾ കലാമിന്റെ]] ജന്മദിനം) * ഒക്ടോബർ 15 - ലോക വെള്ളച്ചൂരൽ ദിനം * ഒക്ടോബർ 15 - ലോക അന്ധ ദിനം * ഒക്ടോബർ 15 - ലോക കൈകഴുകൽ ദിനം * ഒക്ടോബർ 16 - [[ലോക ഭക്ഷ്യദിനം]] * ഒക്ടോബർ 17 - ദാരിദ്ര്യനിർമ്മാർജ്ജന ദിനം * ഒക്ടോബർ 17 - ദേശീയ [[ആയുർവേദം|ആയുർവേദ]] ദിനം * ഒക്ടോബർ 20- അൽഖമർ സ്ഥാപക ദിനം<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/alqamareducom/|title=Alqamareducom|access-date=2022-08-08|language=ml}}</ref> * ഒക്ടോബർ 20 - അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് ദിനം * ഒക്ടോബർ 23 - അന്താരാഷ്ട്ര മോൾ ദിനം * ഒക്ടോബർ 24 - [[ഐക്യരാഷ്ട്ര ദിനം]] * ഒക്ടോബർ 24 - ലോക [[പോളിയോ]] ദിനം * ഒക്ടോബർ 24 - ഓഡിയോ വിഷ്വൽ ഹെറിറ്റേജ് ദിനം * ഒക്ടോബർ 28 - അന്താരാഷ്ട്ര ആനിമേഷൻ ദിനം * ഒക്ടോബർ 28 - ലോക റഹ്‌ബ ദിനം * ഒക്ടോബർ 29 - ലോക പക്ഷാഘാത ദിനം * ഒക്ടോബർ 29 - അന്താരാഷ്ട്ര ഇന്റർനെറ്റ് ദിനം * ഒക്ടോബർ 30 - ലോക സമ്പാദ്യ ദിനം * ഒക്ടോബർ 31 - ദേശീയ പുനരർപ്പണ ദിനം * ഒക്ടോബർ 31 - [[രാഷ്ട്രീയ ഏകതാ ദിവസ്]] ( ഐക്യ ദിനം, സർദാർ വല്ലഭായ് പട്ടേലിന്റെ ജന്മദിനം) *ഒക്ടോബർ 31- ലോക നഗര ദിനം === നവംബർ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * നവംബർ 1 - [[കേരളപ്പിറവി ദിനം]] * നവംബർ 5 - [[ലോക സുനാമി ബോധവൽക്കരണ ദിനം]] * നവംബർ 7 - [[ക്യാൻസർ ബോധവൽക്കരണ ദിനം]] * നവംബർ 7 - സ്കൗട്ട് & ഗൈഡ് സ്ഥാപക ദിനം * നവംബർ 9 - [[ദേശീയ നിയമ സേവന ദിനം]] * നവംബർ 9- ലോക ഉർദുദിനം * നവംബർ 10 - [[അന്താരാഷ്ട്ര ശാസ്ത്ര ദിനം]] * നവംബർ 10 - ദേശീയ ഗതാഗത ദിനം * നവംബർ 10 - ആഗോള ഇമ്യൂണൈസേഷൻ ദിനം * നവംബർ 11 - [[ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ ദിനം (ഇന്ത്യ)|ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ ദിനം]] (മൗലാന അബുൽ കലാം ആസാദിന്റെ ജന്മദിനം) November 11 world singles Day * നവംബർ 12 - [[ദേശീയ പക്ഷി നിരീക്ഷണ ദിനം]] ([[സാലിം അലി|സാലിം അലിയുടെ]] ജന്മദിനം ) * നവംബർ 12 - പബ്ലിക് സർവ്വീസ് പ്രക്ഷേപണ ദിനം * നവംബർ 14 - ദേശീയ [[ശിശുദിനം]] * നവംബർ 14 - ലോക [[പ്രമേഹദിനം]](ഡോ.ഫ്രെഡറിക് ബാന്റിങ്ങിന്റെ ജന്മദിനം) *നവംബർ 15 - [[ലോക ഫിലോസഫി ദിനം]] ( നവംബറിലെ മൂന്നാമത്തെ വ്യാഴാഴ്ച )പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരി hadiya യുടെ ജന്മദിനം * നവംബർ 16 - [[ദേശീയ പത്രദിനം]] * നവംബർ 16 - [[ലോക സഹിഷ്ണുത ദിനം]] * നവംബർ 19 - [[ലോക ടോയ്ലറ്റ് ദിനം]] * നവംബർ 19 - [[പുരുഷ ദിനം]] * നവംബർ 19 - [[പൗരാവകാശദിനം]] * നവംബർ 19 - [[ദേശീയോദ്ഗ്രഥന ദിനം]] ( [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി]]യുടെ ജന്മദിനം) * നവംബർ 20 - [[ആഗോള ശിശു ദിനം]] * നവംബർ 21 - [[ലോക ടെലിവിഷൻ ദിനം]] * നവംബർ 21 - ലോക ഫിഷറീസ് ദിനം * നവംബർ 24 - Evolution day * Unique talent celebration day * മത്തി ( ചാള ) ദിനം * 1434 ൽ ലണ്ടനിലെ തെയിംസ് നദി കട്ടപിടിച്ച് മഞ്ഞ് കട്ടയായി. * 1859 [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ]] Origin of species theory പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. * 1981 പതിനാറു വയസ്സിൽ ക്രിക്കറ്റിൽ സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ പ്രഥമ 50 നേടി * നവംബർ 25 - [[സ്ത്രീകൾക്കെതിരെയുള്ള അക്രമ നിർമ്മാർജ്ജന ദിനം]] * നവംബർ 26 - [[സ്ത്രീധനവിരുദ്ധ ദിനം]] * നവംബർ 26 - [[ദേശീയ നിയമ ദിനം]] * നവംബർ 26 - [[ദേശീയ ഭരണഘടനാ ദിനം]] * നവംബർ 26 - [[ദേശീയ ക്ഷീര ദിനം]](ഡോ. വർഗീസ് കുര്യന്റെ ജന്മദിനം) * നവംബർ 26 - ദേശീയ [[എൻ.സി.സി. ദിനം]] ( നവംബറിലെ നാലാമത്തെ ഞായറാഴ്ച) * നവംബർ 29 - [[പാലസ്തീൻ ജനതയ്ക്ക് ഐക്യാ ദാർഢ്യ ദിനം]] * നവംബർ 30 - [[ലോക കമ്പ്യൂട്ടർ സുരക്ഷാ ദിനം]] === ഡിസംബർ മാസത്തിലെ ദിനങ്ങൾ === * ഡിസംബർ 1 - [[ലോക എയ്ഡ്സ് ദിനം]] * ഡിസംബർ 2 - ലോക കമ്പ്യൂട്ടർ സാക്ഷരതാ ദിനം * ഡിസംബർ 2 - അടിമത്ത നിർമ്മാർജ്ജന ദിനം * ഡിസംബർ 2 - മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ദിനം * ഡിസംബർ 3 - [[ഭോപ്പാൽ ദുരന്ത ദിനം]] * ഡിസംബർ 3 - [[അവശതയുള്ള ജനങ്ങളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ദിനം|ലോക വികലാംഗദിനം]] * ഡിസംബർ 3 - സംസ്ഥാന കിഴങ്ങ് വിള ദിനം * ഡിസംബർ 4 - ദേശീയ നാവികസേന ദിനം * ഡോക്ടർ അംബേദ്കർ ചരമദിനം * ഡിസംബർ 5 - [[അന്താരാഷ്ട്ര മണ്ണ് ദിനം]] * ഡിസംബർ 5 - ദേശീയ മാതൃസുരക്ഷാ ദിനം * ഡിസംബർ 5 - അന്താരാഷ്ട്ര വോളണ്ടിയർ ദിനം * ഡിസംബർ 6 - [[മഹാപരിനിർവാൺ ദിവസ്]] * ഡിസംബർ 7 - ദേശീയ സായുധസേനാ പതാക ദിനം * ഡിസംബർ 7 - അന്താരാഷ്ട്ര പൊതു വ്യോമയാന ദിനം * ഡിസംബർ 9 - അന്താരാഷ്ട്ര അഴിമതി വിരുദ്ധ ദിനം * ഡിസംബർ 10 - സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ ദിനം * ഡിസംബർ 10 - അന്താരാഷ്ട്ര ബാല പ്രക്ഷേപണ ദിനം * ഡിസംബർ 11 - അന്താരാഷ്ട്ര പർവ്വത ദിനം * ഡിസംബർ 11 -[[ഭാരതീയ ഭാഷാ ദിനം]] * ഡിസംബർ 14 - ഊർജ്ജസംരക്ഷണ ദിനം * ഡിസംബർ 16 - ദേശീയ വിജയ ദിനം * ഡിസംബർ 18 - ദേശീയ ന്യൂനപക്ഷാവകാശ ദിനം *ഡിസംബർ 18 - അന്താരാഷ്ട്ര അറബി ഭാഷാ ദിനം * ഡിസംബർ 18 - അന്താരാഷ്ട്ര കുടിയേറ്റ ദിനം * ഡിസംബർ 19 - ഗോവ വിമോചന ദിനം * ഡിസംബർ 20 - അന്താരാഷ്ട്ര മാനവ ഐക്യ ദാർഢ്യ ദിനം * ഡിസംബർ 21 - [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]] 2002 ൽ ആരംഭിച്ചു. * ഡിസംബർ 22 - [[ദേശീയ ഗണിത ദിനം]] ([[ശ്രീനിവാസ രാമാനുജൻ|ശ്രീനിവാസ രാമാനുജന്റെ]] ജന്മ ദിനം) * ഡിസംബർ 23 - [[ദേശീയ കർഷക ദിനം]] (ചൗധരി ചരൺ സിംഗിന്റെ ജന്മ ദിനം) * ഡിസംബർ 24 - ദേശീയ ഉപഭോക്തൃ ദിനം * ഡിസംബർ 25 - [[ദേശീയ സദ്ഭരണ ദിനം]] ( അടൽ ബിഹാരി വാജ്പയിയുടെ ജന്മദിനം) * ഡിസംബർ 26 - ലോക ബോക്സിങ് ദിനം == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == == അവലംബം == # മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക്, 2011 # മലയാള മനോരമ ഇയർബുക്ക്, 2011 # ബ്രില്ല്യൻസ് കോളേജ് LD റാങ്ക് ഫയൽ, 2011 # മാതൃഭൂമി, തൊഴിൽവാർത്ത, ഹരിശ്രീ, വിവിധ വർഷങ്ങൾ # യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് ദിനങ്ങൾ <ref>[http://www.un.org/en/sections/observances/international-days]</ref> [[വർഗ്ഗം:ദിവസങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വിശേഷദിനങ്ങൾ]] o9anfx6zoykn684j5sr4bvyz9a3byst 0 195056 4614952 3660905 2026-04-24T12:26:22Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614952 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pattanam Excavations}} {{For|പട്ടണം എന്ന ഗ്രാമത്തെക്കുറിച്ചറിയാൻ|പട്ടണം (എറണാകുളം ജില്ല)}} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[വടക്കൻ പറവൂർ|വടക്കൻ പറവൂരിനും]] തൃശ്ശൂർ ജില്ലയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമായ [[പട്ടണം (എറണാകുളം ജില്ല)|'''പട്ടണം''']] ഈ അടുത്ത കാലത്ത് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ തന്നെ ചരിത്രഗവേഷകരുടെ ശ്രദ്ധ നേടിയിട്ടുണ്ടു്. സമകാലീന[[ഭൂമിശാസ്ത്രം|ഭൂമിശാസ്ത്ര]]ത്തിൽ ഈ പ്രദേശത്തിനു പ്രത്യേകതകൾ ഒന്നുമില്ലെങ്കിലും [[ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ചരിത്രം|ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ]] പ്രാചീനചരിത്രത്തിൽ ഈ പ്രദേശം നിർണ്ണായകമായ ഒരു സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നു് ഇപ്പോൾ വ്യക്തമായിട്ടുണ്ടു്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രമുഖ ചരിത്രഗവേഷകർ ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതോടെ സർക്കാരും അനുബന്ധ ഗവേഷണസ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി ഊർജ്ജിതമായ പുരാവസ്തു ഖനനത്തിനു തുടക്കം കുറിച്ചു. അഭൂതപൂർവ്വമായ കണ്ടെത്തലുകളാണു് ഇതിന്റെ ഫലമായി ഇപ്പോൾ പുറത്തുവന്നിട്ടുള്ളതു്. [[കേരള ചരിത്രം|കേരള ചരിത്ര ഗവേഷണ കൗൺസിലിന്റെ]] ഒരു വിദഗ്ദ്ധസംഘം പട്ടണത്തെ പുരാവസ്തു ഉദ്ഖനനം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നാലുമീറ്റർ ഘനത്തിൽ മണ്ണിനടിയിൽ പുതഞ്ഞുകിടക്കുന്ന സുപ്രധാനമായ പല സാമഗ്രികളും തുടർന്നും കണ്ടെടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ദക്ഷിണേഷ്യൻ ചരിത്ര-പുരാവസ്തുഗവേഷകർക്കു് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും താൽപ്പര്യമുള്ള മേഖലകളിൽ മുൻപന്തിയിലാണു് ഇപ്പോൾ പട്ടണത്തിന്റെ സ്ഥാനം. ഇതിനകം തന്നെ, ക്രി.മു. പത്താം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ ക്രി.പി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടു വരെയെങ്കിലുമുള്ള 2000 വർഷത്തെ സുദീർഘമായ ജനവാസപാരമ്പര്യം ഈ സ്ഥലത്തിനുണ്ടെന്നു് ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടു്.<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/05/03/stories/2009050356481800.htm |title=ദേശീയവാർത്തകൾ : പട്ടണം - ഇന്ത്യാസമുദ്രവലയത്തിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ ഇൻഡോ-റോമൻ പുരാവസ്തുമേഖല |publisher=ദി ഹിന്ദു (ദിനപത്രം) |date=2009-05-03 |accessdate=2011-09-19 |archive-date=2009-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510031007/http://www.hindu.com/2009/05/03/stories/2009050356481800.htm |url-status=dead }}</ref> ഇപ്പോൾ കിട്ടിയ തെളിവുകൾ അനുസരിച്ച് പുരാതനകാലത്ത് ഇവിടം ഒരു റോമൻ സെറ്റിൽമെന്റ് നടന്നിരുന്നു എന്ന അനുമാനത്തോടു് അനുദിനം അടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണു്. <ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in |title=www.keralahistory.ac.in |publisher=www.keralahistory.ac.in |date= |accessdate=2011-09-19 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928204634/http://www.keralahistory.ac.in/ |url-status=dead }}</ref>. ==മുസിരിസ്സിന്റെ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം== പ്രാചീന തമിഴിൽ മുചിരി എന്ന വാക്കിന് വിഭജിച്ചൊഴുക്കുക എന്നാണർത്ഥം . കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ പേര് മുചിരി എന്നാണ്. ഇത് അക്കാലത്ത് എറ്റവും വലിയ തുറമുഖം അഥവാ മുന്തിയ ചിറ അഥവാ മുന്തിയ തുറൈ, മുതുനീർ മുന്തുറൈ എന്നൊക്കെയാണ് പഴം തമിഴ് പാട്ടുകളിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്. വിദേശീയർ ഇതിന്റെ മുസിരിസ് എന്നു വിളിച്ചു. [[മുസിരിസ്|മുസിരിസ്‌]] ഇന്ത്യയിലെ എറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[തുറമുഖം]](''Premium Emporium Indiac'') ആണെന്നു [[പ്ലിനി]]^[1]രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്‌ ^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-1|[1]]]}. [[രാമായണം|വാല്മീകി രാമായണത്തിൽ]] [[സുഗ്രീവൻ]] മുരചിപട്ടണം എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചതും ഇതു തന്നെയെന്നു കരുതുന്നു.^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-musiris-2|[2]]]}[[സംഘകാലം|സംഘകാല കൃതികളിൽ]] ഇതു മുചിരിപട്ടണമായും ^[2]കുലശേഖരൻ‌മാരുടെ കാലത്ത്‌ മഹോദയപുരം എന്നും , തമിഴർ മകോതൈ, മഹൊതേവർ പട്ടിനം എന്നുമെല്ലാമായിരിക്കാം വിളിച്ചിരുന്നത്‌ എന്നു ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. മഹത്തായ കോട്ട നിലനിന്നിരുന്നതിനാൽ കോട്ടയുടെ പേരിൽ മാകോതൈ (കോട്ടൈ) എന്നും അതിന്റെ അധിപനെ കോതൈ, കോട്ടയ്യൻ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു എന്നും കരുതുന്നവരുണ്ട്. കോട്ട നിലവിൽ വരുന്നതിനു മുൻപ് വേലി ആയിരുന്നു ഇതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഇക്കാരണത്താലാണ് ആദികാല ചേരരാജാവിനെ മാവേലിക്കരയുടെ അധിപൻ എന്ന രീതിയിൽ മാവേലി എന്നും വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ പേരായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി എന്നതിന് നിരവധി വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ട്. * [[കാവ് (ക്ഷേത്രം)|കാവ്]]- നിന്നിരുന്ന ഈ സ്ഥലത്ത് കോഴിയെ കൊന്ന് (ബലി) [[കല്ല്]] മൂടുന്ന ചടങ്ങ് നടത്താറുണ്ട്. അത്തരം കല്ലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കൊടും കല്ലൂർ എന്ന പേരാണ് ഇങ്ങനെയായത്. ^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-3|[3]]]}. * കാളിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണത്തിനു ശേഷം ഇതു കൊടുംകാളിയൂരായും പിന്നീടു വന്ന വിദേശീയർ ക്രാങ്കനൂരായും അടുത്തിടെ കൊടുങ്ങല്ലൂരായും മാറി ^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-musiris-2|[2]]]} * [[കണ്ണകി|കണ്ണകിയുടെ]] സാന്നിധ്യം മൂലം കൊടും നല്ലൂർ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നത് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയി. * ഭയങ്കരമായ കൊലക്കളം എന്ന നിലയിൽ, (അതായത് [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]][[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചീരാജാവും]] തമ്മിൽ) 'കൊടുംകൊലൈയൂർ' എന്ന തമിഴ് വാക്കിൽ നിന്നുമാണെന്ന് മറ്റൊരു വിശ്വാസം. ^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-4|[4]]]} * പ്രാചീന സമുദ്രസഞ്ചാരികളുടെ വർഗ്ഗമായ കോളുകൾ ഇവിടെ ധാരാളമായി കുടിയേറി പാർത്തിരുന്നു, അങ്ങനെ കൊടും കോളൂർ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയി പരിണമിച്ചു. ^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-5|[5]]]}. * എന്നാൽ ചരിത്രകാരനായ വി.വി.കെ. വാലത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[കണ്ണകി|കണ്ണകിയുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്താൻ ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ ഹിമാലയത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്നു എന്നു പറയുന്ന കൊടും കല്ല് അഥവാ പാറയിൽ നിന്നോ, [[ജൈനമതം|ജൈനക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക്]] പൊതുവേ പറയുന്ന കല്ല് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നോ ആയിരിക്കണം(കല്ല് എന്നാൽ ക്ഷേത്രം- ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വച്ചേറ്റവും വലുത് കൊടും കല്ല്) കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഉണ്ടായത്. ^{[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ#cite%20note-6|[6]]]} * നിരവധി ശിവലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതിനാൽ കോടി ലിംഗപുരം എന്ന് പേരുണ്ടായിരുന്നു. അത് ലോപിച്ചാണ്‌ കൊടുങ്ങല്ലൂരായത് * ചേര ചക്രവർത്തിയുടെ പേരിൽ കൊടുങ്കോനല്ലൂർ എന്നും പേരുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അത് ലോപിച്ചാണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആയതെന്നും ചിലർ വാദിക്കുന്നു. ചേരരാജാക്കന്മാരുടെ പേരിനു കൂടെ മഹാരാജാവ് എന്ന അർത്ഥത്തിൽ കൊടുങ്കോ എന്ന ചേർക്കാറുണ്ട്. കൊടുംകോൻ ഊർ ക്രാങ്കനൂർ ആയതാവാനാണു സാധ്യത. * ചങ്ങല പോലെ നിരവധി ചെറിയ തുരുത്തുകൾ ചേർന്ന് ബന്ധിപ്പിച്ച അഴി ( ചങ്ങലാഴി) അതിനെ യഹൂദർ ഷിംഗ് ലി എന്നു വിളിച്ചു. പ്രതാപപൂർണ്ണമായിരുന്ന മുചിരിപ്പട്ടണത്തിന്റെ നാഗരികസ്വഭാവം പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതിയോടു കൂടി പെട്ടെന്നു് നിശ്ചലമായി. ഇതിനുള്ള കാരണം പൂർണ്ണമായി ഇപ്പോഴും കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ലെങ്കിലും, ക്രി.വ. 1341 ൽ പെരിയാറ്റിലുണ്ടായ ഭീകരമായ വെള്ളപ്പൊക്കവും അതിനെത്തുടർന്നു് നദിയിലുണ്ടായ ഗതിമാറ്റവും ആകാം എന്നു് പണ്ഡിതർ അനുമാനിക്കുന്നു. മാറിയ സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു തുറമുഖനഗരമെന്ന പ്രാധാന്യം മുസിരിസ്സിനു നഷ്ട്ടപ്പെട്ടു.. അന്തർദ്ദേശീയമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ ഇതോടെ പുതുതായുണ്ടായ കൊച്ചിത്തുറമുഖത്തേക്കും രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങളാൽ [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്ടേക്കും]] പറിച്ചുമാറ്റപ്പെട്ടു. നാളുകൾ കടന്നുപോയപ്പോൾ [[മുസിരിസ്]] എന്നത് പഴയ പ്രതാപത്തിന്റെ ഒരു നിഴൽ മാത്രമായി മാറുകയും ചെയ്തു. ==പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ - പട്ടണം തന്നെയായിരുന്നോ പുരാതന മുചിറിപ്പട്ടണം? == [[Image:TabulaPeutingerianaMuziris.jpg|thumb|[[w:Peutinger_Table |പ്യൂട്ടിങ്ങെർ ഭൂപടം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന പുരാതന റോമൻ ഭൂപടത്തിൽ മുസിരിസിന്റെ ചിത്രീകരണം]] മുസിരിസ് എന്ന് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലം ഇപ്പോൾ കൊടുങ്ങല്ലൂർ നഗരമാണ്. AD 1000 ലെ ജൂത ശാസനമാണ് മുസിരിസ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ തന്നെയാണെന്ന് ഏറ്റവും വലിയ ഒരു രേഖ. പ്യൂട്ടിങ്ങർ ഭൂപടത്തിൽ മുസിരിസിന് താഴെയായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നത് അറബികടലാണ്. മുസിരിസിന്റെ ഏറ്റവും വലതു വശത്തായാണ് പെരിയാർ നദി ഒഴുക്കുന്നത്. തൃശൂർ ജില്ലയിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന് 12 Km അകലെ എറണാകുളം ജില്ലയിലാണ് ' പട്ടണം' എന്ന പ്രദേശം നിലകൊള്ളുന്നത്. അതായത് പെരിയാർ നദിയാണ് തൃശൂർ ജില്ലയേയും എറണാകുളം ജില്ലയേയും വേർതിരിക്കുന്നത്. 2004ൽ ഡോ. കെ.പി. ഷാജൻ എന്ന ഭൗമപുരാവസ്തുപണ്ഡിതൻ വ്യക്തമായ ചില കാരണങ്ങളോടെ ഒരു നിർദ്ദേശം മുന്നോട്ടു വെച്ചു. പട്ടണത്തിനു സമീപത്തിലൂടെ ഒരു 'തോട് ' ഒഴുകുന്നുണ്ടു്. ഉപഗ്രഹചിത്രങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നതനുസരിച്ച്ആ തോടിന്റെ തീരത്താണ് പട്ടണം. അതിനു പുറമേ, പട്ടണത്തിലെ ഗ്രാമീണർക്കു് മണ്ണു കുഴിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും ഉടഞ്ഞ പാത്രങ്ങളുടേയും മറ്റു വസ്തുക്കളുടേയും അവശിഷ്ടങ്ങൾ ലഭിക്കാറുണ്ട്. ഈ വസ്തുതകളിൽ നിന്നാണു് അദ്ദേഹം ഇത്തരമൊരു യുക്തിയിലേക്കു് എത്തിച്ചേർന്നതു് <ref>[http://www.thehindu.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm Archaeologists stumble upon [[മുസിരിസ് | Muziris]]]</ref>. ഇതേത്തുടർന്നുള്ള പഠനങ്ങളും ഉദ്ഖനനങ്ങളുമാണു് കേരള ചരിത്രഗവേഷണ കൗൺസിലിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ ഈ അടുത്ത കാലത്തായി തുടങ്ങിവെച്ചിരിക്കുന്നതു്. പട്ടണത്തെ [[നീലേശ്വരം]] ശിവക്ഷേത്രക്കുളത്തിനു സമീപത്തായി 45 ഹെക്ടർ വരുന്ന ഒരു ഭൂഭാഗത്ത് ({{coord|10|9|24.6|N|76|12|33.08|E|region:IN|display=inline}}) 2007ലാണു് ഈ പഠനം തുടങ്ങിവെച്ചതു്. ചരിത്രപ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ പഠനത്തിൽ ഭാഗഭാക്കാവാൻ '''ദക്ഷിണേഷ്യൻ പഠനങ്ങൾക്കുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് അസോസിയേഷൻ''' ([http://www.basas.org.uk BASAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726143313/http://www.basas.org.uk/ |date=2011-07-26 }}) എന്ന സംഘടന ഒരു അന്താരാഷ്ട്രഗവേഷക വിദഗ്ദസംഘം രൂപീകരിക്കാൻ ഇതിനകം മുൻകയ്യെടുത്തിട്ടുണ്ടു്.<ref>http://www.basas.org.uk/groups/ports.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212102935/http://www.basas.org.uk/groups/ports.htm |date=2010-02-12 }} (http://www.hindu.com/2009/03/20/stories/2009032054890700.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128215303/http://www.hindu.com/2009/03/20/stories/2009032054890700.htm |date=2012-01-28 }}</ref> തുടർച്ചയായി ജനവാസമുള്ള ഒരു പ്രദേശം എന്ന നിലയിൽ ഈ സ്ഥലം പുരാവസ്തുനിക്ഷേപങ്ങളുടെ നഷ്ടങ്ങൾക്കും മാറ്റങ്ങൾക്കും വിധേയമായിട്ടുണ്ടു്. മണലെടുപ്പും മറ്റും മൂലം പല സ്ഥാനങ്ങൾക്കും അവയുടെ മൂലപ്രകൃതി നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയിരിക്കുന്നു. ഇതുവരെ ലഭ്യമായ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നടത്തിയ പഠനം അനുസരിച്ച് ക്രി.മു. 1000 വരെ പ്രാചീനത്വം ഈ സ്ഥലത്തെ ജനപഥങ്ങൾക്കു് ഉണ്ടായിരുന്നു. ലോഹയുഗ അടുക്കുകളിലെ കരി, മരം എന്നിവയിൽ നടത്തിയ AMS കാർബൺ 14 പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നുമാണു് ഈ നിഗമനങ്ങൾ<ref>Cherian, P. J. ; Prasad, G. V. Ravi ; Dutta, Koushik ; Ray, Dinesh Kr. ; Selvakumar, V. ; Shajan, K. P., "Chronology of Pattanam: a multi-cultural port site on the Malabar coast", ''Current Science'' 97(2), 236-40.</ref>. ചേരകാലത്തെ നാണയങ്ങൾ, അംഫോറകൾ(കുടുങ്ങിയ കഴുത്തും ഇരുവശത്തും പിടികളുമുള്ള റോമൻ മാതൃകയിലുള്ള വലിയ ഭരണികൾ), ടേറാ സിഗിലാറ്റ (ഔഷധഗുണമുള്ള പ്രത്യേകതരം വിദേശക്കളിമണ്ണു്), ചിത്രാങ്കിതമായ അർദ്ധമൂല്യ രത്നാഭരണങ്ങൾ, സ്ഫടികമുത്തുകളും മണികളും തുടങ്ങി ആയിരക്കണക്കിനു് സാമഗ്രികളാണു് ഇതുവരെ നടത്തിയ ഖനങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിട്ടുള്ളതു്. ഇതിനു പുറമേ ചുടുകട്ട ഉപയോഗിച്ച ഭിത്തികളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ആറു മീറ്റർ നീളം വരുന്ന ഒറ്റത്തടി ആഞ്ഞിലി മരത്തിൽ തീർത്ത ഒരു കപ്പൽച്ചങ്ങാടവും (Wharf - ചെറിയ കപ്പലുകൾ കരയ്ക്കടുപ്പിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന പലകക്കൂട്ടുകൾ), തേക്കിൽ തീർത്ത ചങ്ങാടക്കുറ്റികളും ഈ ശേഖരത്തിലുണ്ടു്. റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കു പുറത്തുനിന്നും ഇന്നേ വരെ ലഭിച്ചിട്ടുള്ള റോമൻ ഭരണിക്കഷ്ണങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശേഖരമാണു് 2007 മുതൽ 2009 വരെയുള്ള രണ്ടുവർഷം കൊണ്ടു മാത്രം പട്ടണം ഖനനത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തിയതു്. ഒരു വശത്തു് ആനയും മറുവശത്ത് അമ്പും വില്ലും ചിത്രീകരിച്ച ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ചെമ്പു നാണയങ്ങൾ ഈ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഒന്നാം ശതകത്തിലെ നാണയമാതൃകകളാണു് ഇവ. അതേ സമയം ഇവയെല്ലാം നേരിട്ട് റോമാ സാംരാജ്യവുമായോ ഇറ്റലിയുമായോ ബന്ധപ്പെടുത്താനുള്ള സുശക്തമായ തെളിവുകൾ ഇനിയും ലഭിച്ചിട്ടില്ല.<ref name=" RNagaswamy" /> 2010ലും 2011ലും തുടർന്ന ഖനനത്തിൽ കൂടുതൽ പുരാവസ്തുക്കൾ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടു്. ഇരുമ്പ്, ചെമ്പ്, ഈയം, അപൂർവ്വമായി സ്വർണ്ണം, ഭാരതീയവും അല്ലാത്തതുമായ മൺപാത്രക്കഷ്ണങ്ങൾ<ref>link http://beta.thehindu.com/arts/history-and-culture/article244338.ece?homepage=true{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> , ഇരുമ്പുകൊണ്ടും ചെമ്പു കൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ആണികൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിലുണ്ടു്<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/06/12/stories/2011061254420500.htm |title=Kerala / Kochi News : Pattanam finds throw more light on trade |publisher=The Hindu |date=2011-06-12 |accessdate=2011-09-19 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616141506/http://www.hindu.com/2011/06/12/stories/2011061254420500.htm |url-status=dead }}</ref>. ഏറ്റവും പ്രോത്സാഹജനകമായ കണ്ടെടുക്കലുകളിൽ ഒന്നു് ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള ഒരു പാത്രവക്കു് ആണു്. ചുടാത്ത കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഫലകങ്ങളിൽ ആദ്യമായി പട്ടണത്ത് കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ള മാതൃകയാണിതു്. പട്ടണത്തെ മൺപാത്രാവശിഷ്ടങ്ങളുടെ ക്രി.മു. 100 മുതൽ ക്രി.വ. നാലാം നൂറ്റാണ്ടു വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിലെ ബൃഹത്തായ പ്രാമുഖ്യം വിരൽ ചൂണ്ടുന്നതു പട്ടണത്ത് വെച്ച് ഒരു റോമൻ സെറ്റിൽമെന്റ് നടന്നിരുന്നു എന്നാണ്. ==കൂടുതൽ തെളിവുകളുടെ ആവശ്യകത== തമിഴ്‌നാട് പുരാവസ്തുവകുപ്പിന്റെ മുൻ ഡയറക്റ്ററും കാഞ്ചീപുരം സർവ്വകലാശാലയുടെ മുൻവൈസ് ചാൻസലറും ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവ്വകലാശാലയിലെ സന്ദർശക പ്രൊഫസറുമായ ഡോ. ആർ. നാഗസ്വാമിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പട്ടണം തന്നെയായിരുന്നു മുസിരിസ് എന്ന അനുമാനത്തിനു് ഇനിയും കൂടുതൽ തെളിവുകൾ ലഭിയ്ക്കേണ്ടതുണ്ടു്. 2011 ആഗസ്റ്റിൽ നടന്ന "മുസിരിസ്സ് പാരമ്പര്യവും പട്ടണം ഉദ്‌ഖനനങ്ങളും" എന്ന സെമിനാറിൽ അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടത് ധൃതി വെച്ചൊരുനിഗമനത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രസക്തഭാഗങ്ങൾ കൂടി ഇത്തരത്തിൽ ഖനനം ചെയ്തു പരിശോധിക്കണം എന്നായിരുന്നു.<ref name=RNagaswamy>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2324054.ece?css=print |title=കേരളം - കൊച്ചി വാർത്ത: പട്ടണം ഖനനം വ്യാപാരത്തിലേക്കു് കൂടുതൽ വെളിച്ചം വീശുന്നു.|publisher=ദ ഹിന്ദു ദിനപത്രം |date=2011-08-05 |accessdate=2012-06-01}}</ref> == വിമർശനങ്ങൾ == ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിനു ഉത്തരഭാരതവും വിശേഷിച്ചു ഹാരപ്പൻ നാഗരികതയും&nbsp; ആയി ഉണ്ടായിരുന്ന ബന്ധത്തേ നിരാകരിക്കുവാനും കൂടിയാണ് പട്ടണം ഖനനത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് എന്ന ആരോപണവും ഉയർന്നു വന്നു<ref>{{Cite book|title=കേരളചരിത്രം അപ്രിയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ|last=Sashibhooshan|first=M G|publisher=SPCS|year=2014|isbn=978-93-86562-82-1|location=|pages=58}}</ref>. റോമൻ നാണയങ്ങളുടെ ശേഖരം കണ്ടെത്തിയ വള്ളുവള്ളിയിൽ ഖനനം നടത്താതെ പട്ടണം മുസിരിസ് തന്നെ എന്ന് ഉറപ്പിച്ചതിനെ ഡോ. N. M. നമ്പൂതിരി വിമർശിക്കുകയുണ്ടായി<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xJPwaEoLdu0|title=Kodungallore is not Muziris|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref>. തോമാശ്ലീഹാ കേരളത്തിൽ വന്നിരുന്നു എന്ന ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തിനു ചരിത്രസാധുത നൽകാനുള്ള ശ്രമവും വിമർശന വിധേയമായി<ref>{{Cite web|url=http://indiafacts.org/pattanam-excavations-prove-myth-st-thomas/|title=Pattanam excavations prove the myth of St. Thomas|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref>. അതുപോലെ തന്നെ 2006 വരെ പഷ്ണം കവല എന്നറിയപ്പെെെട്ടിരുന്ന ഒരു പ്രദേശത്തെ പട്ടണം എന്ന് പേര് മാറ്റുകയും ആ പേരിന് മുന്നിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ നഗരത്തിന്റെ പഴയ പേരായ മുസിരിസ് എന്ന പേര് വലിച്ചിഴച്ച് മുസിരിസ് പട്ടണം എന്നൊക്കെ ആക്കുകയും ചെയ്തതിനെതിരെ വാർത്താാ മാധ്യമങ്ങളും പ്രസിദ്ധ ചരിത്രകാരൻമ്മാരുൾപ്പെടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. പെരിയാറിന്റെ തീരത്തുള്ളത് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആണ്. പെരിയാർ നദിയുടെ ഒരു വശത്തിലൂടെ ഒരു തോട് ഒഴുകുന്നുണ്ട് . പട്ടണം എന്ന ഗ്രാമത്തിലൂടെ ആണ് ഈ തോട് ഒഴുകുന്നത്. അത്കൊണ്ട് എങ്ങനെ പട്ടണം പെരിയാറിന്റെ തീരത്താകും. പട്ടണം ഒരു തോടിന്റെ അരികിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . അല്ലാതെ പെരിയാർ നദിയുടെ തീരത്തല്ല. അത്പോലെ തന്നെ AD 1000 ത്തിലെ കുലശേഖര രാജാവായ ഭാസ്ക്കര രവിവർമ്മൻ മഹോദയപുരത്ത്( കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് പെരുമാക്കൻമ്മാരിട്ട പേരാണ്) അഞ്ചുവണ്ണത്തിലെ ജൂൂൂത വ്യാപാരിയായ ജോസഫ് റബ്ബാന് കൊടുത്ത ജൂത ശാസനത്തിൽ അവിടെയുള്ള സ്ഥലത്തെ 'മുയിരിക്കോട് ' എന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. മഹോദയപുരം കൊടുങ്ങല്ലൂർ തന്നെയാണെന്ന് സംശയമില്ലാത്ത കാര്യമാണ്. മുസിരിസിന്റെ മറ്റൊരു പേരാണ് മുയിരിക്കോട് എന്ന കാര്യത്തിലും ആർക്കും സംശയമില്ല. അപ്പോൾ പിന്നെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അല്ല മുസിരിസ്. പട്ടണമെന്ന പ്രദേശമാണ് മുസിരിസ് എന്ന് പറയുന്നത് എന്ത് യുക്ത്തി ഉപയോഗിച്ചായിരിക്കും. ഇങ്ങനെയുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ M. G. S നാരായണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ ചരിത്രരകാരൻമ്മാർ പുരാവസ്തു ഖനനത്തിന്റെ ചെയർമാനായ പി.ജെ ചെറിയാനോട് ഉന്നയിച്ചിട്ടുള്ള ചോദ്യങ്ങളാണ്. == അവലംബം == {{reflist}} ===പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ=== *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm BBC report, Search for India's ancient city] *[http://www.webahn.co.in/index.html Pattanam Excavations (Comprehensive Resource)]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.hindu.com/2010/05/29/stories/2010052960400400.htm Pattanam excavation significant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603031338/http://www.hindu.com/2010/05/29/stories/2010052960400400.htm |date=2010-06-03 }} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] 3644w9965q92hd36p4zy27ofsjl10ri 0 215092 4615131 4565679 2026-04-25T08:47:03Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615131 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl| Morinda coreia}} {{taxobox |name =മഞ്ഞണാത്തി |image = Morinda coreia 03.jpg |image_caption = മഞ്ഞണാത്തിയുടെ ഇലകൾ |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Gentianales]] |familia = [[Rubiaceae]] |subfamilia = [[Rubioideae]] |tribus = [[Morindeae]] |genus = [[Morinda]] | species = M coreia | binomial = Morinda coreia | binomial_authority =Buch.-Ham. |synonyms = *Morinda coreia var. tomentosa (Hook.f.) R.R.Fernandez *Morinda exserta Roxb. *Morinda tinctoria Roxb. *Morinda tinctoria var. tomentosa Hook.f. }} ഇന്ത്യയിൽ മഴകുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിലും കേരളത്തിൽ മിക്കയിടങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ചും തെക്കൻ കേരളത്തിൽ ധാരാളമായി കാണുന്ന ഒരു ചെറുവൃക്ഷം. {{ശാനാ|Morinda coreia}}. വിണ്ടുകീറിയ കട്ടിയുള്ള തൊലിക്ക് ഇളംമഞ്ഞനിറം. തായ്ത്തടി അധികം വണ്ണം വയ്ക്കില്ല. തടിയ്ക്കു മഞ്ഞനിറം<ref>{{Cite web |url=http://opendata.keystone-foundation.org/morinda-coreia-buch-ham |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000346/http://opendata.keystone-foundation.org/morinda-coreia-buch-ham |url-status=dead }}</ref>. സുഗന്ധമുള്ള<ref>http://eol.org/pages/1109691/details</ref> വെള്ളപ്പൂക്കൾ. മൂക്കുമ്പോൾ നെല്ലിക്കയോളം വലിപ്പമുള്ള കായ്കൾക്ക് കറുപ്പുനിറമായിരിക്കും. മൈനകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല പക്ഷികളുടെയും ഇഷ്ടഭോജ്യമാണ് ഈ കായ്കൾ. പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ധാരാളമുണ്ട്. ==ചിത്രശാല== <gallery> Morinda Coreia Foliage (DSC 9884).JPG|മഞ്ഞണാത്തി മരത്തിന്റെ ചില്ല Morinda Coreia Fruit and section (DSC 9914).JPG|മഞ്ഞണാത്തി മരത്തിന്റെ കായ്കൾ, ഛേദം Morinda Coreia Fruit (DSC 9896).JPG|മഞ്ഞണാത്തി മരത്തിന്റെ കായ്കൾ Morinda Coreia.JPG|മഞ്ഞണാത്തിയുടെ ഇലയും പൂവും </gallery> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://envis.frlht.org/distrimaps/?plant_id=1462] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021080131/http://envis.frlht.org/distrimaps/?plant_id=1462 |date=2020-10-21 }} കാണുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ * [http://data.gbif.org/species/5339862] കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ * http://www.ejbiotechnology.info/index.php/ejbiotechnology/article/view/v12n3-12/731{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://home.hiroshima-u.ac.jp/~shoyaku/member/yamasaki/Pub/Morinda.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304185930/http://home.hiroshima-u.ac.jp/~shoyaku/member/yamasaki/Pub/Morinda.pdf |date=2016-03-04 }} {{CC|Morinda coreia}} {{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] {{Plant-stub}} lxhtxp14140l1eeqdag4ys2325zqlmz 0 221677 4615074 3639314 2026-04-25T05:24:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615074 wikitext text/x-wiki {{PU|Beypore Light House}} {{Infobox lighthouse | name = ബേപ്പൂർ വിളക്കുമാടം | image_name = ബേപ്പൂർ വിളക്കുമാടം 02.jpg | caption = [[ചാലിയാർ|ചാലിയാറിന്റെ]] വടക്കുവശത്തുള്ള പുളിമൂട്ടിൽ നിന്ന് ചാലിയത്തുള്ള വിളക്കുമാടത്തിന്റെ ദൃശ്യം | location = [[ഫറൂക്ക്]] [[കേരളം]] | latd = 11 | latm = 09.4962 | latNS = N | longd = 75 | longm = 48.351 | longEW = E | coordinates_type = type:landmark | coordinates_display = title | yearlit = 1977 | automated = | yeardeactivated = | foundation = | construction = മേസണറി | shape = ആറുവശമുള്ള സ്തംഭം | height = 30.48 മീറ്റർ | lens = | range = 16 നോട്ടിക്കൽ മൈൽ | characteristic = പതിനഞ്ചു സെക്കന്റിൽ രണ്ടു പ്രാവശ്യം വെളുത്ത ദീപം തെളിയും }} [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയിലെ ഫറൂക്കിനടുത്ത് ചാലിയം ഗ്രാമത്തിലാണ് ബേപ്പൂർ വിളക്കുമാടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഫറൂക്ക് തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണിത്. <ref name = "ലൈറ്റ് ഹൗസ്">{{Cite web |url=http://www.dgllnoida.gov.in/cochin/beypore.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-12-21 |archive-date=2013-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312113051/http://dgllnoida.gov.in/cochin/beypore.html |url-status=dead }}</ref> 30.48 മീറ്റർ നീളമുള്ള ആറുവശങ്ങളുള്ള സ്തംഭമാണ് ഈ വിളക്കുമാടത്തിനുള്ളത്. ചുവപ്പും വെളുപ്പും നിറങ്ങളിൽ ഇടവിട്ടുള്ള ബാൻഡുകളായാണ് നിറം കൊടുത്തിട്ടുള്ളത്. 1977 നവംബർ 21-നാണ് ഇത് ഉപയോഗത്തിൽ വന്നത്. മെറ്റൽ ഹാലൈഡ് ദീപമാണ് പ്രകാശസ്രോതസ്സായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ==ചരിത്രം== [[ചാലിയാർ]] പുഴയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് കടലിനടുത്തായാണ് വിളക്കുമാടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[ചാലിയം|ചാലിയമാണ്]] ഏറ്റവും അടുത്ത ഗ്രാമം. [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] കീഴിലായിരുന്നു പണ്ട് ഈ പ്രദേശം. അന്ന് കഡൽമിഡി എന്നായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ സമയത്ത് ഡച്ചുകാർ സാമൂതിരിയുമായി ഒരു കരാറുണ്ടാക്കുകയും അതുപ്രകാരം ഇവിടെ ഒരു കോട്ട പണിയുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1766-ൽ [[ഹൈദർ അലി]] ഈ പ്രദേശം പിടിച്ചെടുത്തതിനെത്തുടർന്ന് സാമൂതിരി ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയും ഡച്ചുകാർ ഇവിടം വിട്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. [[ടിപ്പു സു‌ൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താനെ]] തോൽപ്പിച്ച് ബ്രിട്ടീഷുകാർ 1799-ൽ ഈ പ്രദേശം പിടിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു തുറമുഖങ്ങളെക്കൂടാതെ യൂറോപ്പിലെയും അറേബ്യയിലേയും തുറമുഖങ്ങളുമായി ബേപ്പൂരിന് കച്ചവടബന്ധങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് ലക്ഷദ്വീപുകളുടെ (ആന്ത്രോത്ത്, അഗത്തി, കവരത്തി, സുഹേലിപാർ കല്പേനി എന്നിവ) പ്രധാന തുറമുഖമായിരുന്നു. ഇപ്പോഴും ലക്ഷദ്വീപിലേയ്ക്കുള്ള കപ്പലുകൾ ഇവിടെനിന്ന് പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നുണ്ട്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കപ്പലുകൾക്ക് ഇവിടേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കാനുള്ള സഹായത്തിനായി ഇവിടെ ഒരു ധ്വജസ്തംഭം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. ഡച്ചുകോട്ടയും കപ്പലുകൾക്ക് പ്രവേശിക്കാനുള്ള ഒരു വഴികാട്ടിയായിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു ദീപസ്തംഭം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. ബ്രിട്ടീഷുകാർ കോഴിക്കോടുള്ള തുറമുഖത്തിനായിരുന്നു കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കൽപ്പിച്ചത്. അതിനാൽ അവർ അവിടെ [[കോഴിക്കോട് വിളക്കുമാടം|മറ്റൊരു വിളക്കുമാടം]] പണികഴിപ്പിച്ചു. 1956-നു ശേഷം ബേപ്പൂരിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചു. ഇവിടെ ഒരു വിളക്കുമാടം സ്ഥാപിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമായി മാറി. 1977-ൽ ജെ. സ്റ്റോൺ ഇന്ത്യ നൽകിയ ഉപകരണങ്ങളുപയോഗിച്ച് ഇവിടെ ഒരു വിളക്കുമാടം സ്ഥാപിച്ചു. 1977 നവംബർ 21-നാണ് ഇത് പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്. 1998 ജൂലൈ 30-ന് മെറ്റൽ ഹാലൈഡ് ദീപം (ഇൻകാൻഡസെന്റ് ദീപത്തിന് പകരം) സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഡയറക്റ്റ് ഡ്രൈവ് സംവിധാനവും ഇതോടൊപ്പം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319042907/http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |date=2015-03-19 }} ==ഇതും കാണുക== *[[കേരളത്തിലെ വിളക്കുമാടങ്ങൾ]] ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിളക്കുമാടങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ല]] 3pjfg3qqxvd7rr3pcmu17h3imtgfj28 0 231989 4615134 4564917 2026-04-25T08:50:34Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615134 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Bambusa vulgaris}} {{Taxobox |name = മഞ്ഞമുള |image=Yellow Bamboo variety.jpg | image_caption = മഞ്ഞമുള, [[പേരാവൂർ|പേരാവൂരിൽ]] നിന്നും |status = G5 |status_system = TNC |status_ref = <ref name=natureserve>{{cite web | publisher = NatureServe | title = Bambusa vulgaris | work = NatureServe Explorer | url = http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Bambusa+vulgaris | accessdate = 2011-06-11 | archive-date = 2013-01-13 | archive-url = https://archive.today/20130113010108/http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Bambusa+vulgaris | url-status = dead }}</ref> |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Monocots]] |unranked_ordo = [[Commelinids]] |ordo = [[Poales]] |familia = [[Poaceae]] |subfamilia = [[Bambusoideae]] |supertribus = [[Bambusodae]] |tribus = [[Bambuseae]] |subtribus = [[Bambusinae]] |genus = ''[[Bambusa]]'' |species = ''B. vulgaris'' |binomial = ''Bambusa vulgaris'' |binomial_authority = [[Heinrich Adolph Schrader|Schrad.]] ''ex'' [[Johann Christoph Wendland|J.C.Wendl.]]<ref name=trop1>&nbsp;''Bambusa vulgaris'' was first described and published in ''Collectio Plantarum'' 2: 26, pl. 47. 1808. {{cite web |url=http://www.tropicos.org/Name/25509331 |title=Name - !''Bambusa vulgaris'' Schrad. ''ex'' J.C.Wendl. |work=Tropicos |publisher=[[Missouri Botanical Garden]] |location=[[Saint Louis, Missouri]] |accessdate=June 17, 2011}}</ref> |synonyms = {{hidden begin}} * ''Arundarbor blancoi'' <small>([[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]) [[Otto Kuntze|Kuntze]]</small> * ''A. fera'' <small>([[Lorenz Oken|Oken]]) Kuntze</small> * ''A. monogyna'' <small>([[Francisco Manuel Blanco|Blanco]]) Kuntze</small> * ''A. striata'' <small>([[John Lindley|Lindl.]]) Kuntze</small> * ''Arundo fera'' <small>Oken</small> * ''Bambusa auriculata'' <small>[[Wilhelm Sulpiz Kurz|Kurz]]</small> * ''B. blancoi'' <small>Steud.</small> * ''B. fera'' <small>(Oken) [[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small> * ''B. monogyna'' <small>Blanco</small> * ''B. nguyenii'' <small>[[Dieter Ohrnberger|Ohrnb.]]</small> * ''B. sieberi'' <small>[[August Grisebach|Griseb.]]</small> * ''B. striata'' <small>[[Joachim Conrad Loddiges|Lodd.]] ex Lindl.</small> * ''B. surinamensis'' <small>[[Franz Josef Ruprecht|Rupr.]]</small> * ''B. thouarsii'' <small>[[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]</small> * ''Gigantochloa auriculata'' <small>(Kurz) Kurz</small> * ''Leleba vulgaris'' <small>(Schrad. ex J.C.Wendl.) [[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> * ''Nastus thouarsii'' <small>(Kunth) [[François-Vincent Raspail|Raspail]]</small> * ''Nastus. viviparus'' <small>Raspail</small> * ''Oxytenanthera auriculata'' <small>(Kurz) [[David Prain|Prain]]</small> {{Hidden end}} |synonyms_ref = <ref name=Kew>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-399113 |title= Bambusa vulgaris Schrad. |work=Plant List |publisher= Kew Gardens |location= Kew, England |accessdate= 2011-01-31}}</ref> }} മുളയുടെ നല്ല വലിപ്പം വയ്ക്കുന്നതും എളുപ്പം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നതുമായ ഒരിനമാണ് '''മഞ്ഞമുള'''. {{ശാനാ|Bambusa vulgaris}}. മുള്ളുകൾ ഉണ്ടാവാറില്ല. അലങ്കാരവൃക്ഷമായി നട്ടുവളർത്തുന്നു മണ്ണൊലിപ്പു തടയാൻ നല്ലതാണ്. വിറകായി തടിയും കാലിത്തീറ്റയായി ഇലയും ഉപയോഗിക്കുന്നു. താൽക്കാലികമായ നിർമ്മിതികൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഏഷ്യയിൽ പലയിടത്തും നാട്ടുമരുന്നായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഇളംമുളകൾ ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണ്. കടുത്ത വിഷം ഇതിന്റെ കൂമ്പിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. തിളച്ചവെള്ളത്തിലിട്ടാൽ വിഷാംശം നഷ്ടപ്പെടുന്നതാണ്. [[ഘാന|ഘാനയിൽ]] പേപ്പർ പൾപ്പായി മഞ്ഞമുള ഉപയോഗിക്കുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.fornis.net/category/keywords/bambusa-vulgaris |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-02-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131640/http://www.fornis.net/category/keywords/bambusa-vulgaris |url-status=dead }}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BAVU2{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{WS|Bambusa vulgaris}} {{CC|Bambusa vulgaris}} {{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വിഷസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പൊവേസീ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] {{Plant-stub}} [[to:Pitu]] gc25kn4qvlrwppga9cpr65nxtoy1698 0 235444 4615058 4595662 2026-04-25T04:43:29Z Asifalinair 206364 4615058 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Veena George}} {{Infobox officeholder | name = വീണാ ജോർജ്ജ് | image = Veena George.jpg | caption = | office = കേരളത്തിൻ്റെ ആരോഗ്യ-വനിത ശിശു വികസന വകുപ്പ് മന്ത്രി | constituency = | term_start = [[മേയ് 20]] [[2021]] | term_end = മെയ് - 2026 | predecessor = [[കെ.കെ. ശൈലജ ]] | office1 = [[കേരള നിയമസഭ|കേരളനിയമസഭയിലെ]] അംഗം | constituency1 = [[ആറന്മുള നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആറന്മുള]] | term_start1 = [[മേയ് 21]] [[2016]] | term_end 1 = | predecessor1 = [[കെ. ശിവദാസൻ നായർ]] | successor = | salary = | birth_date = {{birth date and age|1976|8|3|df=y}} | birth_place = [[തിരുവനന്തപുരം]] | residence = [[മൈലപ്പാറ]] | death_date = | death_place = | party = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]] | religion = | father = പി.ഇ. കുര്യാക്കോസ് | mother = റോസമ്മ കുര്യാക്കോസ് | spouse = ജോർജ് ജോസഫ് | children = ഒരു മകൾ ഒരു മകൻ | website = | footnotes = | date = സെപ്റ്റംബർ 8 | year = 2020 | source = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/136%20Veena%20George.pdf നിയമസഭ | 1blankname = മുഖ്യമന്ത്രി | 1namedata = [[പിണറായി വിജയൻ]] }} പതിനാല്, പതിനഞ്ച് [[കേരള നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെ]] അംഗവും രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ ആരോഗ്യം, വനിത, ശിശു വികസന വകുപ്പ് എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള മന്ത്രിയുമാണ് '''വീണ ജോർജ്ജ്'''. കേരളത്തിൽ ഒരു വാർത്താ ചാനലിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് എഡിറ്ററാകുന്ന ആദ്യ വനിതയാണ് വീണ. കൊച്ചിൻ ചേമ്പർ ഓഫ് കൊമേഴ്സിന്റെ ഉമടസ്ഥതയിൽ തുടങ്ങിയ [[ടിവി ന്യൂ]] എന്ന ചാനലിലൂടെയാണ്, വീണ ഈ സ്ഥാനത്തെത്തുന്നത്. കൈരളി ചാനലിലൂടെയാണ് വീണ ടെലിവിഷൻ ജേർണലിസം ആരംഭിച്ചത്. തുടർന്ന് [[ഇന്ത്യാവിഷൻ]] ചാനലിന്റെ ഡെപ്യൂട്ടി ന്യൂസ് എഡിറ്റർ വരെയായി ഉയർന്നു. [[റിപ്പോർട്ടർ ടിവി]] തുടങ്ങിയപ്പോൾ മുതൽ അവിടെയും വാർത്താവതാരകയായി വീണ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ നിന്നു മനോരമ ന്യൂസിലേക്കു ചുവടുമാറ്റിയ വീണ ടിവി ന്യൂ തുടങ്ങിയപ്പോൾ അതിന്റെ അമരക്കാരിയായി എത്തുകയായിരുന്നു. 2016, 2021 വർഷങ്ങളിലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ആറന്മുള മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി സ്ഥാനാർത്ഥിയായി സിപിഐ(എം) പാനലിൽ മത്സരിച്ചു വിജയിച്ചു. ==ജീവിതരേഖ== 1976 ആഗസ്റ്റ് 03-ന് കേരളത്തിലെ തിരുവനന്തപുരത്ത് അഡ്വ. പി. ഇ. കുര്യാക്കോസിന്റെയും റോസമ്മ കുര്യാക്കോസിന്റെയും മകളായാണ് വീണ ജോർജ്ജ് ജനിച്ചത്. പത്തനംതിട്ടയിലെ മൗണ്ട് ബെഥാനി ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. തിരുവനന്തപുരം ഗവൺമെന്റ് വിമൻസ് കോളേജിൽ നിന്ന് ഫിസിക്സിൽ ബി.എസ്‌സി ബിരുദവും, ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും (എം.എസ്‌.സി.) നേടിയ ശേഷം കേരള സർവകലാശാലയുടെ റാങ്ക് ഹോൾഡറായി ബി.എഡ്. പൂർത്തിയാക്കി.. [[കൈരളി ടി.വി.]],[[മനോരമ ന്യൂസ്]] ചാനലുകളിൽ വാർത്ത അവതാരകയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>http://www.mangalam.com/women/interview/36169</ref> പത്രപ്രവർത്തനം തന്റെ കരിയറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, പത്തനംതിട്ട കാതോലിക്കേറ്റ് കോളേജിൽ ഒരു വർഷം ഭൗതികശാസ്ത്രം അദ്ധ്യാപികയായി ജോലി ചെയ്തു. കൈരളി ടിവിയിൽ ജേണലിസ്റ്റ് ട്രെയിനിയായി ചേർന്ന അവർ പ്രമുഖ മലയാള വാർത്താ ചാനലുകളിൽ 16 വർഷം നീണ്ട വിജയകരമായ കരിയർ നയിച്ചു. 2015 ൽ മലയാളം വാർത്താ ചാനലായ ടിവി ന്യൂവിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് എഡിറ്ററായി ചുമതലയേറ്റ അവർ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന ആദ്യ വനിതയായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/veena-george-first-woman-executive-editor-history-malayalam-tv-news%3famp|title=Veena George, the first woman Executive Editor in the history of Malayalam TV news|access-date=2021-05-22|website=The News Minute}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ അധ്യാപകനായ ഡോ. ജോർജ് ജോസഫിനെയാണ് അവർ വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/veena-george-first-woman-executive-editor-history-malayalam-tv-news%3famp|title=Veena George, the first woman Executive Editor in the history of Malayalam TV news|access-date=2021-05-22|website=The News Minute}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ==പുരസ്കാരം== മികച്ച വാർത്താ അവതാരകയ്ക്കുള്ള ജേസി ഫൗണ്ടേഷൻ അവാർഡ്<ref>http://www.indiavisiontv.com/2012/08/06/99742.html</ref>{{deadlink}} 2011-ലെ മികച്ച ടെലിവിഷൻ അവതരണത്തിനുള്ള പുരസ്‌കാരം<ref>{{Cite web |url=http://www.indiavisiontv.com/2012/06/13/84123.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-06 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629121421/http://www.indiavisiontv.com/2012/06/13/84123.html |url-status=dead }}</ref> ഏഷ്യവിഷൻ വാർത്താ വിശകലനത്തിനുള്ള പുരസ്‌കാരം<ref>{{Cite web |url=http://www.indiavisiontv.com/2012/06/13/84061.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-06 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629120420/http://www.indiavisiontv.com/2012/06/13/84061.html |url-status=dead }}</ref> മികച്ച വാർത്താ അവതരണത്തിനുള്ള "2010-ലെ സംസ്ഥാന ടെലിവിഷൻ അവാർഡ്<ref>{{Cite web |url=http://www.indiavisiontv.com/2012/04/18/62867.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-06 |archive-date=2012-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615135841/http://www.indiavisiontv.com/2012/04/18/62867.html |url-status=dead }}</ref> നീലേശ്വരം സുരേന്ദ്രൻ സ്മാരക പുരസ്‌ക്കാരം<ref>http://www.kvartha.com/2011/11/veena-bagged-surendran-remembrance.html </ref> ഇന്ത്യ പ്രസ് ക്ലബ് ഓഫ് നോർത്ത് അമേരിക്ക മികച്ച വാർത്താവതാരക.<ref>http://www.varthamanam.com/index.php/news4/29013-2013-01-02-17-08-55{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== <references/> {{Fourteenth KLA}} {{Bio-stub}} [[വർഗ്ഗം:1976-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 3-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള ദൃശ്യമാദ്ധ്യമ പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പത്രപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള നിയമസഭയിലെ വനിതാ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ആരോഗ്യവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] 2td947z124udhqbr5vvwvwgrm0os52r 0 239058 4615044 2284667 2026-04-25T04:05:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615044 wikitext text/x-wiki [[Image:Birla mandir jaipur.JPG|thumb|right|250px| ബിർളാ മന്ദിർ, ജയ്പൂർ]] രാജസ്ഥാനിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[ജയ്‌പൂർ|ജൈപൂരിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രമാണ് '''ബിർളാ മന്ദിർ'''(ഇംഗ്ലീഷ്: '''Birla Mandir''') എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''ലക്ഷ്മീ നാരായണ ക്ഷേത്രം'''. രാജ്യവ്യാപകമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബിർളാ ക്ഷേത്രശൃംഖലയിൽ പെടുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. മോത്തി ദുങാരി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശത്താണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മാർബ്ബിളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന നിർമ്മാണ വസ്തു. 1988കളിൽ ബിർളാ ഗ്രൂപ്പാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം സ്ഥിതിയുടെ ദേവനായ വിഷ്ണുവിനും ധനദേവതയായ ലക്ഷ്മീദേവിക്കും സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ഇത്. അതിനാലാണ് ലക്ഷ്മീ നാരായണ ക്ഷേത്രം എന്നും ഈ ക്ഷേത്രം അറിയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ [[തൂൺ|തൂണുകളിൽ]] ഹൈന്ദവദേവതകളെ കൂടാതെ [[കൺഫ്യൂഷസ്]], [[യേശുക്രിസ്തു]], [[ശ്രീ ബുദ്ധൻ]] തുടങ്ങിയ മറ്റു മതാചാര്യരുടെ ശില്പങ്ങളും ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. മൂന്നു മകുടങ്ങളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. മനോഹരമായ ഒരു ഹരിതോദ്യാനത്തിനു മധ്യത്തിലായാണ് വെണ്ണക്കല്ലിൽ തീർത്ത ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commonscat|Birla Mandir, Jaipur|ബിർളാ മന്ദിർ, ജയ്പൂർ}} * [http://www.jaipur.org.uk/temples/birla-temple.html Birla temple, Jaipur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819061220/http://www.jaipur.org.uk/temples/birla-temple.html |date=2013-08-19 }} * [http://www.india-travel-agents.com/rajasthan/jaipur/birla-temple.html Birla-temple, Jaipur] {{coord missing|Rajasthan}} {{Hindu temples in Rajasthan}} [[വർഗ്ഗം:രാജസ്ഥാനിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] q8wkqrl1qyiupuey9ox1thvcbr6op2q 0 240442 4615192 4092574 2026-04-25T10:58:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615192 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|María Amparo Escandón}} {{Infobox person | name = മരിയ അമ്പാരോ എസ്‌കാൻഡൻ | image = | birth_date={{birth date and age|1957|6|19}} | birth_place=മെക്സിക്കോ സിറ്റി, മെക്സിക്കോ | nationality =മെക്സിക്കൻ | occupation= Novelist, [[short story|short story writer]], creative director, screenwriter, film producer, professor | website={{URL|mariaescandon.com}} | spouse=Luis Eduardo Gil<br/>Benito Martínez Creel (−2006)<br/>Pedro Haas | children=2 }} പ്രമുഖയായ മെക്സിക്കൻ നോവലിസ്റ്റും കഥാകൃത്തുമാണ് '''മരിയ അമ്പാരോ എസ്‌കാൻഡൻ'''(ജനനം : 19 ജൂൺ 1957). ലാറ്റിൻ-അമേരിക്കയിലെ എഴുത്തുകാരിൽ ശ്രദ്ധേയയാണ്. ആദ്യ കൃതി 'എസ്‌പെരാൻസാസ് ബോക്‌സ് ഓഫ് സെയിന്റ്‌സ് 'എൺപത്തഞ്ചു രാജ്യങ്ങളിലെ ഇരുപതിൽപ്പരം ഭാഷകളിലേക്കാണ് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. ==ജീവിതരേഖ== മെക്സിക്കോയിൽ ജനിച്ചു. പതിനെട്ടാം വയസിലാണ് ആദ്യ കഥ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്. 'കൺസ്ട്രഷൻ' എന്ന സാഹിത്യമാസികയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. സ്പാനിഷിലും ഇംഗ്ലീഷിലും ഒരേ സമയം എഴുതുന്ന മരിയ, 1983-ൽ ഭർത്താവും ശിൽപിയുമായ ബെനിറ്റേ ക്രില്ലിനൊപ്പം അമേരിക്കയിലേക്ക് കുടിയേറി. ഇപ്പോൾ ലോസ്‌ ഏൻജലെസിൽ താമസിക്കുന്നു. യു.സി.എൽ.എ. എക്‌സ്‌റ്റെൻഷനിൽ സർഗ്ഗാത്മക രചനയിൽ പരിശീലനം നൽകുന്ന റൈറ്റിംഗ്‌ വിഭാഗം അദ്ധ്യാപികയാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=902 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-04-16 |archive-date=2012-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609185232/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=902 |url-status=dead }}</ref> ബ്രസീൽ, മെക്‌സിക്കോ, ബാഴ്‌സലോണ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന രാജ്യാന്തര സിനിമാ-എഴുത്ത് പരിശീലന ശിൽപശാലകളുടെ ഉപദേശകയായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആദ്യ കൃതി ' എസ്‌പെരാൻസാസ് ബോക്‌സ് ഓഫ് സെയിന്റ്‌സ്' എൺപത്തഞ്ചു രാജ്യങ്ങളിലെ ഇരുപതിൽപ്പരം ഭാഷകളിലേക്കാണ് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. രണ്ടാമത്തെ നോവൽ 'ഗോൺസാലസ് ആൻഡ് ഡോട്ടേഴ്‌സ് ട്രക്കിംഗ് കമ്പനി' പന്ത്രണ്ടോളം ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ആദ്യ നോവലിന്റെ ചലച്ചിത്ര ഭാഷ്യം, 'സാന്റ്റിറ്റോസ്' അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോസവങ്ങളിൽ തിരകഥയ്ക്കുൾപ്പടെ 15 ലധികം അവാർഡുകളാണ് നേടിയത്. ഇതിന്റെ തിരക്കഥയും മരിയയുടേതായിരുന്നു. സൺസാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ മികച്ച സിനിമയായി ഇത് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite journal|last=ആർ.കെ. ബിജുരാജ്|title=ഇവിടെ ഒരു തൂവൽ പോലെ പാറിപറക്കണം|journal=മാധ്യമം|year=2009|series=അഭിമുഖം|accessdate=16 ഏപ്രിൽ 2013}}</ref> മാജിക്കൽ റിയലിസത്തിന്റെ സങ്കേതങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രചനാ രീതിയാണ് മരിയയുടേത്. ==കൃതികൾ== *'എസ്‌പെരാൻസാസ് ബോക്‌സ് ഓഫ് സെയിന്റ്‌സ് ' *'ഗോൺസാലിസിന്റെ മകൾ' *''ഫോറൻസിക്‌സ് ഓഫ് ദ ഹേർട്ട്' ' ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== *[http://uneditedwritings.blogspot.in/2010/07/blog-post_1080.html ഇവിടെ ഒരു തൂവൽ പോലെ പാറിപറക്കണം] * http://www.mariaescandon.com/ * http://acento.com/ * http://www.leagasdelaney.com{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control|VIAF=102213738}} [[വർഗ്ഗം:1957-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 19-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മെക്സിക്കൻ എഴുത്തുകാർ]] 1oaivuzog776gme1vkrteh8sm0h8l51 0 241992 4615047 3639149 2026-04-25T04:12:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615047 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Beta vulgaris}} {{taxobox |name = ബീറ്റ്റൂട്ട് |image = Red beet (Beta vulgaris L.).jpg |image_caption = കിഴങ്ങ് |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Core eudicots]] |ordo = [[Caryophyllales]] |familia = [[Amaranthaceae]] |subfamilia = [[Betoideae]] |genus = ''[[Beta (plant)|Beta]]'' |species = '''''B. vulgaris''''' |binomial = ''Beta vulgaris'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |synonyms = {{hidden begin}} * Beta alba DC. * Beta altissima Steud. * Beta atriplicifolia Rouy * Beta bengalensis Roxb. * Beta brasiliensis Voss [Invalid] * Beta carnulosa Gren. * Beta cicla (L.) L. * Beta cicla var. argentea Krassochkin & Burenin * Beta cicla var. viridis Krassochkin & Burenin * Beta crispa Tratt. * Beta decumbens Moench * Beta esculenta Salisb. * Beta foliosa Ehrenb. ex Steud. [Invalid] * Beta hortensis Mill. * Beta hybrida Andrz. * Beta incarnata Steud. * Beta lutea Steud. * Beta marina Crantz * Beta maritima L. * Beta maritima var. atriplicifolia Krassochkin * Beta maritima subsp. atriplicifolia (Rouy) Burenin * Beta maritima subsp. danica Krassochkin * Beta maritima var. erecta Krassochkin * Beta maritima var. glabra Delile * Beta maritima subsp. marcosii (O.Bolòs & Vigo) Juan & M.B.Crespo * Beta maritima subsp. orientalis (Roth) Burenin * Beta maritima var. pilosa Delile * Beta maritima var. prostrata Krassochkin * Beta noeana Bunge ex Boiss. * Beta orientalis Roth * Beta orientalis L. * Beta purpurea Steud. * Beta rapa Dumort. * Beta rapacea Hegetschw. * Beta rosea Steud. * Beta sativa Bernh. * Beta stricta K.Koch * Beta sulcata Gasp. * Beta triflora Salisb. * Beta vulgaris subsp. asiatica Krassochkin ex Burenin * Beta vulgaris var. asiatica Burenin * Beta vulgaris var. atriplicifolia (Rouy) Krassochkin * Beta vulgaris var. aurantia Burenin * Beta vulgaris subsp. cicla (L.) Schübl. & G.Martens * Beta vulgaris var. cicla L. * Beta vulgaris var. coniciformis Burenin * Beta vulgaris var. foliosa (Asch. & Schweinf.) Aellen * Beta vulgaris subsp. foliosa Asch. & Schweinf. * Beta vulgaris var. glabra (Delile) Aellen * Beta vulgaris var. grisea Aellen * Beta vulgaris subsp. lomatogonoides Aellen * Beta vulgaris var. marcosii O.Bolòs & Vigo * Beta vulgaris var. maritima (L.) Alef. * Beta vulgaris subsp. maritima (L.) Arcang. * Beta vulgaris subsp. maritima (L.) Thell. * Beta vulgaris var. maritima (L.) Moq. * Beta vulgaris var. mediasiatica Burenin * Beta vulgaris var. orientalis (Roth) Moq. * Beta vulgaris subsp. orientalis (Roth) Aellen * Beta vulgaris var. ovaliformis Burenin * Beta vulgaris var. perennis L. * Beta vulgaris var. pilosa (Delile) Moq. * Beta vulgaris subsp. provulgaris Ford-Lloyd & J.T. Williams * Beta vulgaris var. rubidus Burenin * Beta vulgaris var. rubra L. * Beta vulgaris var. rubrifolia Krassochkin ex Burenin * Beta vulgaris var. virescens Burenin * Beta vulgaris var. viridifolia Krassochkin ex Burenin {{Hidden end}} }} ഇലയും കിഴങ്ങും ഭക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പച്ചക്കറി വിളയാണ് '''ബീറ്റ്റൂട്ട്.''' {{ശാനാ|Beta vulgaris}} (B. vulgaris L. subsp. conditiva). ടേബിൾ ബീറ്റ് (table beet), ഗാർഡൻ ബീറ്റ് (garden beet), റെഡ് അഥവാ ഗോൾഡൻ ബീറ്റ് (red or golden beet) എന്നീ പേരുകളിൽ ഇതറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കടൽത്തീരങ്ങളിലാണിത് ജന്മമെടുത്തത്<ref>കൃഷിപാഠം, സമ്പൂർണ്ണകാർഷിക വിജ്ഞാന ഗ്രന്ഥം, ആർ. ഹേലി, ഓഥന്റിക് ബുക്സ്, 2008, പേജ് 102</ref> 6 മുതൽ 10 ശതമാനം വരെയാണ് ഇതിൽ സുക്രോസ് എന്ന പഞ്ചസാരയുടെ അളവ്. ബീറ്റ്റൂട്ടിന്റെ ചുവപ്പുനിറത്തിന് കാരണം [[ബെറ്റാലെയ്ൻ|ബെറ്റാലെയ്ൻ]] (ബെറ്റാനിൻ)എന്ന വർണ്ണകമാണ്. 4000 വർഷം മുമ്പു തന്നെ ബീറ്റ്റൂട്ട് കൃഷി ചെയ്തിരുന്നു. പുരാതന [[റോമാ സാമ്രാജ്യം|റോമക്കാർ]] ഇതിനെയൊരു പ്രധാന ഭക്ഷണമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 19 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബീറ്റ് റൂട്ടിൽ നിന്നും [[sucrose|സുക്രോസ്]] വേർതിരിക്കാമെന്നുള്ള കണ്ടുപിടിത്തം വ്യാവസായികമായി ഇതിനെയൊരു പ്രാധാന്യമുള്ള വിളയാക്കി മാറ്റി. പലവിധ ഔഷധഗുണങ്ങളുമുള്ള ഒരു സസ്യമാണ് ബീറ്റ് റൂട്ട്.<ref>http://ayurvedicmedicinalplants.com/index.php?option=com_zoom&Itemid=26&page=view&catid=2&key=11&hit={{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>തണുപ്പുരാജ്യങ്ങളിൽ ([[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പ്,]] [[റഷ്യ]], [[കാനഡ]], [[അമേരിക്ക]]) പഞ്ചസാരയുടെ ഉറവിടമാണ് ബീറ്റ്റൂട്ട്. റഷ്യയാണ് ബീറ്റ്റൂട്ട് ഉത്പാദനത്തിൽ മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്നത്.<ref>Botany for degree students, A C Dutta, Oxford University Press, 2009, പേജ് 637</ref> മുഖ്യമായും ഇതിന്റെ തായ്‌വേരിലാണ് ഭക്ഷണം സംഭരിച്ചിരിക്കുന്നത്. == കൃഷിരീതി == കൃഷിയ്ക്ക് നല്ല ഇളക്കമുള്ള മണ്ണ് വേണം. വിത്ത് നേരിട്ട് പാകി വളർത്തുന്നു. == ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ == ചുവന്ന ഗോളാകൃതിയുള്ള കിഴങ്ങും തളിരിലകളും ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണ്. ബീറ്റ്റൂട്ട് ജ്യൂസ് ഔഷധഗുണം കാണിക്കുന്നു. കാരറ്റ്, വെള്ളരിക്ക എന്നിവയോടുചേർത്ത് സലാഡ് നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>http://www.nutrition-and-you.com/beets.html</ref>Borscht എന്ന പേരിൽ യൂറോപ്പിൽ സൂപ്പ് ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മിക്ക പച്ചക്കറിവിഭവങ്ങളിലും ഇതുപയോഗിക്കുന്നു. {{nutritionalvalue | name=Beetroots, cooked | kJ=180| മാംസ്യം(protein)=1.68 g | കൊഴുപ്പ്(fat)=.18 g | carbs=9.96 g | നാരുകൾ(fiber)=2.0 g | | പഞ്ചസാര(sugars)=7.96 g | ഇരുമ്പ്(iron_mg)=.79| കാൽസ്യം(calcium_mg)=16 | മഗ്നീഷ്യം(magnesium_mg)=23 | ഫോസ്ഫരസ്(phosphorus_mg)=38 | സോഡിയം(sodium_mg)=77 | പൊട്ടാസ്യം(potassium_mg)=305 | ജീവകം എ(vitA_ug) = 2 | സിങ്ക്(zinc_mg)=.35 | ജീവകം സി(vitC_mg)=3.6 | pantothenic_mg=.145 | vitB6_mg=.067 | folate_ug=80 | thiamin_mg=.031| riboflavin_mg=.027 | niacin_mg=.331 | right=1 | source_usda=1 }} ==മറ്റുപയോഗങ്ങൾ == മഗ്നീഷ്യം, സോഡിയം, പൊട്ടാസ്യം, ജീവകം സി, ബീറ്റെയ്ൻ എന്നിവയുടെ നല്ല ഉറവിടമാണിത്. ശരീരത്തിൽ വച്ച് ബീറ്റാനിന് ശിഥിലീകരണം സംഭവിക്കാത്തതിനാൽ ഉയർന്ന അളവിൽ അത് മൂത്രത്തിലൂടെ വിസർജ്ജിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ബീറ്റ്റൂട്ട് ഉപഭോഗത്തിനുശേഷം മൂത്രം രക്തം കലർന്ന നിറത്തിലാകും. ഇത് സന്ദേഹമുണ്ടാക്കാമെങ്കിലും അല്പസമയത്തിനുശേഷം നിറവ്യത്യാസം ഇല്ലാതാകുന്നു. ഇതിലെ ബീറ്റാനിൻ കരളിൽ പലവിധകാരണങ്ങളാൽ (മദ്യപാനം, പ്രമേഹം) കൊഴുപ്പ് അടിയുന്നത് തടയുന്നു.<ref>A.D.A.M., Inc., ed. (2002), Betaine, University of Maryland Medical Center</ref> ഇതിലെ ഉയർന്ന നൈട്രേറ്റുകൾ രക്തസമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുന്നതായി പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. 500 മി.ലി.ബീറ്റ്റൂട്ട് കഴിച്ചാൽ ഒരു മണിക്കൂറിനകം രക്തസമ്മർദ്ദം കുറയുന്നു.<ref>Webb, Andrew J.; Nakul Patel; Stavros Loukogeorgakis; Mike Okorie; Zainab Aboud; Shivani Misra; Rahim Rashid; Philip Miall; John Deanfield; Nigel Benjamin; Raymond MacAllister; Adrian J. Hobbs; Amrita Ahluwalia; Patel, N; Loukogeorgakis, S; Okorie, M; Aboud, Z; Misra, S; Rashid, R; Miall, P et al. (2008), "Acute Blood Pressure Lowering, Vasoprotective, and Antiplatelet Properties of Dietary Nitrate via bioconversion to Nitrite", Hypertension 51 (3): 784–790, doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.107.103523, PMC 2839282, PMID 18250365</ref>ചിലയിനം ആന്റിഓക്സിഡന്റുകളും ഇതിലുണ്ട്. ബീറ്റാനിൻ ചുവന്ന ഭക്ഷ്യവർണ്ണവസ്തുവുണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വൈനുണ്ടാക്കാനും ബീറ്റ്റൂട്ട് ഉപയോഗിക്കാം.<ref>Making Wild Wines & Meads; Pattie Vargas & Rich Gulling; page 73</ref> == മുഖ്യ ഇനങ്ങൾ == കേരളത്തിൽ കൃഷിചെയ്യുന്ന മുഖ്യയിനങ്ങൾ ഡി.ഡി. റെഡ്, ഇംപറേറ്റർ, ക്രിംസൺ ഗ്ലോബ്, ഡെട്രിയോറ്റ് ഡാർക്ക് റെഡ് എന്നിവയാണ്. ഊട്ടി-1, ലോംഗ് ഡാർക്ക് ബ്ലഡ്, വിന്റർ കീപ്പർ, ഗ്രോസ്ബി ഈജിപ്ഷ്യൻ, ഹാൽഫ് ലോംഗ് ബ്ലഡ്, ഏർളി വണ്ടർ, അഗസ്ഗ്രോ വണ്ടർ, ഫ്ലാറ്റ് ഈജിപ്ഷ്യൻ എന്നിവ മറ്റ് പ്രധാനയിനങ്ങളാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120611235911/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU2 |date=2012-06-11 }} {{WS|Beta vulgaris}} {{CC|Beta vulgaris}} {{Plant-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കുറ്റിച്ചെടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ഇലകൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]] [[വിഭാഗം:പച്ചക്കറികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കിഴങ്ങുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കിഴങ്ങുകൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലെബനോനിലെ സസ്യജാലം]] 21ygwkczuz329pwv4aehf2v9k1vdwt1 0 242854 4614972 4448429 2026-04-24T15:05:42Z Vishkailas 214655 small and important info added 4614972 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image=Nemipterus japonicus 2021b.jpg | image_caption=കിളിമീൻ |image2 = Nemipterus japonicus (Japanese threadfin bream) in a Philippine fish market.jpg | image2_caption = At a [[Philippine]] fish market | status = NE | status_system = IUCN3.1 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Perciformes]] | familia = [[Nemipteridae]] | genus = ''[[Nemipterus]]'' | species = '''''N. japonicus''''' | binomial = ''Nemipterus japonicus'' | binomial_authority = ([[Marcus Elieser Bloch|Bloch]], 1791) }} നെമിപ്റ്റെറിഡേ (Nemipteridae) കുടുംബത്തിൽ വരുന്ന പോഷക സമൃദ്ധമായ ഒരു കടൽമത്സ്യമാണ് '''കിളിമീൻ''' (Japanese threadfin bream or Pink perch). {{ശാനാ|Nemipterus japonicus}}. പുതിയാപ്ല കോര എന്ന് വിളിയ്ക്കുന്ന ഈ മത്സ്യം പ്രാദേശികമായി പല പേരുകളിലറിയപ്പെടുന്നു. ഒരു സൂപ്പർ ഫുഡ്‌ എന്ന്‌ വിളിക്കാവുന്ന തരത്തിൽ ആരോഗ്യകരവും പോഷക സമൃദ്ധവുമായ ഈ മത്സ്യം പ്രോട്ടീൻ, ഓമെഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ്, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ്. 32 സെന്റിമീറ്റർ വരെ ഇവ വളരുന്നു. ശരാശരി നീളം 25 സെ.മീ ആണ്. ഉപരിതലത്തിനുതാഴെ 5 മുതൽ 80 മീറ്റർ വരെ ആഴമുള്ള കടൽഭാഗങ്ങളിൽ ഇവ കാണപ്പെടുന്നു. മുതുചിറകുകളിൽ 10 മുള്ളുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് തിളങ്ങുന്ന മഞ്ഞനിറത്തിലുള്ള കുത്തുകൾ തല മുതൽ ചിറകുവരെ കാണപ്പെടുന്നു. ചെളിയും മണലുമുള്ള തീരക്കടലിലാണ് ഇവയെ അധികമായും കാണപ്പെടുന്നത്. വാണിജ്യപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ മത്സ്യം ഉണക്കിയും ടിന്നിലാക്കിയും സംസ്കരിച്ചുപയോഗിക്കാറുണ്ട്. [[File:Nemipterus japonicus - Pink perch - fry 01.jpg|thumb|Nemipterus japonicus fry]] ==പോഷകങ്ങൾ== 100 ഗ്രാം കിളിമീനിൽ അടങ്ങിയ പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. ഇതിൽ ഊർജവും കൊഴുപ്പും കുറവാണ്. എന്നാൽ പോഷകങ്ങൾ ധാരാളം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. കാലറി/ഊർജം - 93 പ്രോടീൻ/മാംസ്യം - 18.1g കൊഴുപ്പ് - 1.7g വിറ്റാമിൻ എ/ റെറ്റിനോൾ - 28μg വിറ്റാമിൻ ഡി - 11μg വിറ്റാമിൻ ഇ - 0.6 mg വിറ്റാമിൻ B1 - 0.04mg വിറ്റാമിൻ B2 - 0.08mg നിയസിൻ - 2.3mg വിറ്റാമിൻ B6 - 0.27mg വിറ്റാമിൻ B12 - 3μg ഫോലേറ്റ് - 5μg പന്റോതെനിക് ആസിഡ് - 0.5mg വിറ്റാമിൻ സി - 2mg സോഡിയം - 85mg പൊട്ടാസ്യം - 390mg കാൽസ്യം - 46mg മഗ്‌നേഷ്യം - 26mg ഫോസ്ഫോറസ് - 200mg അയൺ - 0.5mg സിങ്ക് - 0.4mg കോപ്പർ - 0.05mg മംഗനീസ് - 0.02mg == അവലംബം == *http://www.fishbase.org/summary/Nemipterus-japonicus.html [[വർഗ്ഗം:കടൽ മത്സ്യങ്ങൾ]] iynw3iytyy2f464bbxx1pv19t7blvy7 0 256502 4615019 4084755 2026-04-24T21:34:20Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615019 wikitext text/x-wiki {{ആധികാരികത}} ഓരോ കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പല പ്രശസ്തരും പലതരം രസകരമായ ചടങ്ങുകളും വിശ്വാസങ്ങളും പിന്തുടർന്നിരുന്നു. അന്ധവിശ്വാസം എന്നു വിളിക്കാവുന്ന ഇവയിൽ ചിലത് വളരെ ലളിതവും നിരുപദ്രമെന്ന് പറയാവുന്നവയെങ്കിൽ ചിലത് തീവ്രവാദം എന്നോ ഭീകരവാദം എന്നോ വിളിക്കാവുന്ന തലത്തിലാണ്. ആളുകളെയും സമയത്തേയും അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിലിൽ താഴെ പ്രകാരം കുറിക്കാം. =ഭരണകർത്താക്കൾ= =സാമൂഹിക സേവകർ= =കായിക താരങ്ങൾ= =ശാസ്ത്രജ്ഞർ= പൊതുവെ എല്ലാ സമൂഹത്തിലും [[13_(number)|13]] എന്ന സംഖ്യയെ വിലക്കപ്പെട്ടതായിട്ട് തന്നെയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ബഹിരാകാശ ഏജൻസി തുടങ്ങി ആശൂപത്രി വരെ പല പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ഈ സംഖ്യയെ മാറ്റി നിർത്താറുണ്ട്. ==പ്രാചീനം== === പൈതഗോറസ് === പ്രാചീന കാലഘട്ടത്തിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ പ്രമുഖനാണ് പൈതഗോറസ്. അദ്ദേഹവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യരും കടുത്ത ആചാരങ്ങളാണ് വെച്ചു പുലർത്തിയിരുന്നത്. തീവ്രവാദം എന്നോ ഭീകവാദം എന്നോ വിളിക്കാവുന്ന [http://wiki.phantis.com/index.php/Pythagoras എക്കേമിത്യ(echemythia)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721061520/http://wiki.phantis.com/index.php/Pythagoras |date=2012-07-21 }} ആണ് അതിൽ ശ്രദ്ധേയം. പുതുതായി വരുന്ന ശിഷ്യന്മാർ ഒരു നിശ്ചിത കാലം വരെ ഒന്നും മിണ്ടാതെ പറയുന്നത് പിന്തുടരുന്ന ഒരു കീഴ്​വഴക്കം ആണ് ഇത്. ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് മരണ ശിക്ഷയാണ് പലപ്പോഴും കിട്ടാറ്. അവർ പടികൾ കടന്നുവെക്കുകയോ പയറുവർഗ്ഗത്തിലുള്ള ധാന്യങ്ങൾ കഴിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല. ഇത് പൈതഗോറസിന്റെ ആരോഗ്യ പ്രശ്നം കാരണമാണെന്നും അന്ധവിശ്വാസം മൂലമല്ല എന്ന വാദവും നിലവിലുണ്ട്. സംഖ്യകൾ ദൈവവുമായി സംവദികാനുള്ള മാധ്യമം ആണെന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു. ==മധ്യകാലം== === ഐസക് ന്യൂട്ടൻ === കടുത്ത ക്രിസ്തുമത വിശ്വാസിയായ അദ്ദേഹത്തിന് [http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html സഖ്യാ ജ്യോതിഷത്തിലും വലിയ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നതായി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822033018/http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html |date=2009-08-22 }} പറയപ്പെടുന്നു. പ്രകാശത്തെ കൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കാണാവുന്നത് ആറ് ഘടകങ്ങളായിട്ടാണെങ്കിലും അതിനെ ഏഴായി തിരിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇത്തരം [http://www.thestargarden.co.uk/NewtonAndLight.html വിശ്വാസത്തിന്റെ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ബാക്കി പത്രമാണ്. ദൈവത്തിന്റെ പദ്ധതികൾ സഖ്യകളിലൂടെ കണ്ടുപിടിക്കാൻ പറ്റുമെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ==ആധുനികം== === === =കലാകാരന്മാർ= =ചിന്തകർ= == ശാസ്ത്രജ്ഞർ == == ഇതും കാണുക == * [[തീവ്രവാദം]] * [[അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ]] ==അവലംബം== {{reflist}} http://www.thestargarden.co.uk/NewtonAndLight.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://wiki.answers.com/Q/Was_Sir_Isaac_Newton_superstitious http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822033018/http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html |date=2009-08-22 }} http://www.usislam.org/god/newtongod.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216203941/http://usislam.org/god/newtongod.htm |date=2013-12-16 }} http://www.academia.edu/1842210/Isaac_Newtons_Magical_Enlightenment www.anselm.edu/homepage/dbanach/pyth1.htm http://www.fofweb.com/History/HistRefMain.asp?iPin=EAGW0445&SID=2&DatabaseName=Ancient+and+Medieval+History+Online&InputText=%22Pythagoras%22&SearchStyle=&dTitle=Pythagoras&TabRecordType=Biography&BioCountPass=13&SubCountPass=42&DocCountPass=7&ImgCountPass=2&MapCountPass=1&FedCountPass=&MedCountPass=3&NewsCountPass=0&RecPosition=1&AmericanData=&WomenData=&AFHCData=&IndianData=&WorldData=&AncientData=Set&GovernmentData= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305191511/http://www.fofweb.com/History/HistRefMain.asp?iPin=EAGW0445&SID=2&DatabaseName=Ancient+and+Medieval+History+Online&InputText=%22Pythagoras%22&SearchStyle=&dTitle=Pythagoras&TabRecordType=Biography&BioCountPass=13&SubCountPass=42&DocCountPass=7&ImgCountPass=2&MapCountPass=1&FedCountPass=&MedCountPass=3&NewsCountPass=0&RecPosition=1&AmericanData=&WomenData=&AFHCData=&IndianData=&WorldData=&AncientData=Set&GovernmentData= |date=2016-03-05 }} http://wiki.phantis.com/index.php/Pythagoras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721061520/http://wiki.phantis.com/index.php/Pythagoras |date=2012-07-21 }} http://www.osho.com/library/online-library-perfectly-pythagoras-beans-2bb50108-1ab.aspx [[വർഗ്ഗം:പുതുമുഖലേഖനം]] 7opqf4r3rcqvdufqzhl2163oxjq7dva 0 267362 4615167 4407069 2026-04-25T09:51:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615167 wikitext text/x-wiki {{PU|MRF (company)}} {{Infobox company | company_name = മദ്രാസ്റബ്ബർ ഫാക്ടറി ലിമിറ്റഡ് | company_logo = [[File:Madras Rubber Factory Logo.svg|225px]] | company_type = [[Public Company |Public]] ({{BSE|500290}}) | foundation = 1946 | location = [[ചെന്നൈ]], {{IND}} | founder = [[കെ.എം. മാമ്മൻ മാപ്പിള]] | key_people = കെ.എം. മാമ്മൻ (Chairman & MD) | revenue = {{INRConvert|13054|c}} (2012) | operating_income = | net_income = {{INRConvert|572|c}} (2012) | num_employees = 15,494 (2011) | products = [[ടയർ]], [[Toys]], [[Sports]] Goods, [[Conveyor belt]], [[Paints]] & Coats | homepage = {{URL|http://www.mrftyres.com}} }} {{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2013‎ നവംബർ}} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] വാഹങ്ങൾക്കായി ടയർ നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസായസ്ഥാപനമാണ് '''എം.ആർ.എഫ്''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''മദ്രാസ് റബ്ബർ ഫാക്ടറി ലിമിറ്റഡ്'''.1946-ൽ ചെങ്കോട്ടയിൽ (ചെന്നൈ) ചെറിയ ഒരു ബലൂൺ നിർമ്മാണ സ്ഥാപനമായിട്ടാണ് ഇതിന്റെ തുടക്കം. പിന്നീട്, ഇത് ടയർ നിർമ്മാണ മേഖലയിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ഇന്ത്യൻ ടയർ വ്യവസായത്തിലെ മുൻനിര കമ്പനിയാകുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/money/leading-tyre-manufacturing-company-mrf-share-price-has-crossed-rs-one-lakhs-jk-gh-608052.html|title=MRF വില ഒരു ലക്ഷം രൂപ കടന്ന ആദ്യ ഓഹരിയായി; നിക്ഷേപകർ അറിയേണ്ടതെല്ലാം|access-date=2025-01-17|date=2023-06-13|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ കമ്പനികൾ]] 797inhese7y6e83qm7x40gi4tm5ap1u 0 273397 4615176 4602957 2026-04-25T10:22:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615176 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Mistreating elephants}} {{featured}} വന്യജീവിയായ ആനയെ അതിന്റെ കായികമായ കരുത്ത് പലതരത്തിലും ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ പണ്ടുകാലം മുതലേ മനുഷ്യൻ ഇണക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഇങ്ങനെ മനുഷ്യന്റെ ബന്ധനത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ആനയെ '''നാട്ടാന''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. വന്യമൃഗമായ '''[[ആന|ആനയെ]]''' പൂർണ്ണമായും മെരുക്കാൻ ആവില്ല.<ref>http://www.thecritic.in/archives/14123{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അതിനാൽ പലപ്പോഴും ചങ്ങലയിൽ ബന്ധിച്ച്, സഞ്ചരിക്കാനും അനങ്ങാനും ഉള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഹനിച്ചാണ് ആനയെ വളർത്തുന്നത്. ഈ കാലത്ത് പലതരത്തിൽ ആനകൾ പീഡനം ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു. [[File:Elephants of Kerala F18 9856.jpg|thumb|400px|നിയമവിരുദ്ധമായ തോട്ടി ഉപയോഗിച്ച് ആനയെ നിയന്ത്രിച്ച് നിർത്തിയിരിക്കുന്നു]] ==കാട്ടാനയും നാട്ടാനയും== [[File:Elephants of Kerala F18 8823.jpg|thumb|left|ചങ്ങലയിൽ കിടന്ന് അമർന്ന് കാലുകളിൽ വടുക്കൾ രൂപം കൊണ്ടിരിക്കുന്നു]] കെണിവച്ച് കാട്ടിൽനിന്നും പിടിക്കുന്ന ആനയെ മെരുക്കിയാണ് നാട്ടാനയാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അവ ഒരിക്കലും ഒരു ഇണങ്ങിയ മൃഗമാവുന്നില്ല, മറിച്ച് ചങ്ങലയിൽ ഏതു സമയവും ബന്ധിതനായതിനാൽ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളില്ലാതെ വേഗത്തിൽ നടക്കാനോ ഓടാനോ വയ്യാത്തതിനാൽ ഇണങ്ങിയതായി തോന്നുന്നത് മാത്രമാണ്. പിടിക്കുന്നതിനുമുൻപ് കാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്ന ആനയുടെയും പിടിച്ചതിനുശേഷമുള്ള അതിന്റെ ജീവിതവുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല. കൂട്ടം ചേർന്ന് അലഞ്ഞ് തിരിഞ്ഞ് നടക്കാനും നദികളിൽ കുളിക്കുവാനും നടന്നുകൊണ്ട് തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുവാനും ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു വന്യമൃഗമാണ് ആന. ഇതിനെ മെരുക്കിക്കഴിഞ്ഞാൽപ്പിന്നെ ഒരേ കുറ്റിയിൽ മണിക്കൂറുകളോളം കെട്ടിയിടപ്പെട്ട് ബ്രഹ്മചര്യജീവിതം നയിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ജോലിയെടുപ്പിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് മറ്റ് ആനകളെ കാണുന്നതുതന്നെ, പൈപ്പിൽ നിന്നും വരുന്ന വെള്ളത്തിലാവും മിക്കവാറും കുളിയും.<ref name=NYT>[https://archive.today/20160416050720/http://www.nytimes.com/2013/08/18/magazine/the-life-of-celebrity-elephants-in-india.html?pagewanted=2&_r=2 നാട്ടാനയും കാട്ടാനയും] ഒറ്റയ്ക്ക് കഴിയേണ്ടിവരുന്ന ആനയുടെ അവസ്ഥ</ref> [[ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ ദ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ റിസോഴ്‌സ്]] ഏഷ്യൻ ആനയെ വംശനാശഭീഷണിയുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിലാണ് പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഇന്ത്യയിൽ ഉള്ള 3000-ത്തോളം നാട്ടാനകളിൽ ഏതാണ്ട് 700 എണ്ണത്തോളം കേരളത്തിലാണ് ഉള്ളത്.<ref name=HFTpost>{{cite news | title = For Elephants, Indian Festival Season is Pure Torture | url = http://www.huffingtonpost.ca/sangita-iyer/captive-elephants-india_b_4372847.html | publisher = Huffingtonpost | date = 2013-03-12 | accessdate = 2017-02-25 | archive-date = 2017-02-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170225154114/http://www.huffingtonpost.ca/sangita-iyer/captive-elephants-india_b_4372847.html | url-status = bot: unknown }}</ref> ==മെരുക്കൽ== {{പ്രലേ|ആനയെ മെരുക്കൽ}} [[File:Kodanadu elephant cradle.jpg|thumb|right|250px|[[കോടനാട്|കോടനാട്ടിലെ]] ആനക്കൊട്ടിൽ]] [[File:കോടനാട് ആന സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം.JPG|thumb|250px|[[കോടനാട്|കോടനാട്ടിലെ ]] ആനക്കൊട്ടിലെ ഒരു കുട്ടിയാന]] [[File:Ankus (elephand goad).svg|thumb|100px|ആനത്തോട്ടി]] [[File:Elephant mistreat kerala.jpg|thumb|ക്ഷേത്രത്തിൽ ചങ്ങലയ്ക്കിട്ട ആന]] പലതരം കെണികൾ വച്ചുപിടിക്കുന്ന ആനയെ ഭീകരമായാണ് മെരുക്കുന്നത്. ആ മെരുക്കലിന്റെ ഭീതിദമായ ഓർമ്മകൾ ഉണ്ടെങ്കിലേ ആന ഇടയാതെ അനുസരണയോടെ ജീവിക്കുകയുള്ളൂ. വന്യജീവിയാണെന്നും ചിന്താശേഷിയുണ്ടെന്നും ഉള്ള തോന്നൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്ന വിധം ക്രൂരമായ ഈ പരിപാടിയെ "തകർക്കൽ (breaking-in)" എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പരിശീലനസ്ഥലത്തേക്ക് വലിച്ചിഴച്ചു കൊണ്ടുവന്നു തുടങ്ങുന്ന ഈ പരിപാടി ഒരാഴ്ച നീളുന്നു. മനുഷ്യനു പൂർണ്ണമായി അടിമപ്പെടാനുള്ളതാണ് എന്ന ഒരു മനസ്ഥിതി ഉണ്ടാക്കലാണ് ഈ പ്രക്രിയയുടെ ലക്ഷ്യം. ഇതിനായി ഒന്നോ രണ്ടോ മരക്കുറ്റികളുടെ ഇടയിൽ അനങ്ങാൻ ആവാത്ത വിധത്തിൽ ആനയെ കെട്ടിയിടുന്നു. തകർക്കാനായി ആനക്കുട്ടിയെ തുടർച്ചയായി തോട്ടി കൊണ്ട് അടിക്കുകയാണ് ആദ്യം ചെയ്യുക, ഇതോടൊപ്പം ആനപ്പാപ്പാൻ ശാന്തനായി ആനയോടു സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പേടി, വേദന, ദാഹം, വിശപ്പ് എന്നിവ ഒടുവിൽ ആനയുടെ എല്ലാ എതിർപ്പുകളും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. തന്റെ വിധി സ്വീകരിക്കാൻ ആന തയ്യാറാവുന്നതോടെ പാപ്പാന്മാർ ആനയെ കുളിക്കാനും തിന്നാനും അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാലും ആ സമയമെല്ലാം മെരുക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്ന ആന അതിന്റെ കൂടെത്തന്നെയുണ്ടാവും. ഏതാനും ആഴ്ച ഇത്തരം പരിശീലനം നൽകുന്നതോടെ പാപ്പാനെ അനുസരിക്കാൻ ഏറെക്കുറെ ആയിട്ടുണ്ടാവും പുതിയ ആന. എന്നാൽ സർക്കസ്സിലോ മൃഗശാലയിലോ ജനിക്കുന്ന ആനക്കുട്ടികളെ ഇങ്ങനെ മെരുക്കേണ്ട ആവശ്യം വരാറില്ല.<ref name=upali232>{{cite web | title = Elephant Training in the zoo and circus | url = http://en.upali.ch/training/ | publisher = Elephant Encyclopedia | accessdate = 2017-02-25 | archive-date = 2017-02-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170225155841/http://en.upali.ch/training/ | url-status = bot: unknown }}</ref> ഒരു പാപ്പാൻ മാറി മറ്റൊരു പാപ്പാൻ വരുമ്പോൾ ഇത് ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name =madhyamam3434>{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി|url = http://www.madhyamam.com/weekly/1183|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 734|date = 2012 മാർച്ച് 19|accessdate = 2013 മെയ് 05|language = മലയാളം|archive-date = 2013-06-29|archive-url = https://archive.today/20130629184819/http://www.madhyamam.com/weekly/1183|url-status = bot: unknown}}</ref> [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്‌ലാന്റിൽ]] ആനകളെ മെരുക്കാനായി ചെവിയിലും കാലിലും എല്ലാം ആണിയടിച്ചു കയറ്റാറുണ്ടത്രേ. അതിനൊപ്പം അടിക്കുക, ഉറങ്ങാൻ അനുവദിക്കാതിരിക്കുക, ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കൊടുക്കാതിരിക്കുക എന്ന രീതികളും ഉണ്ട്. തന്റെ ബുദ്ധിയും ബോധവും ഇച്ഛാശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ട് ഇനി ഒരു അടിമയുടെ ജീവിതമായി മാറിയാലേ നിലനിൽപ്പ് സാധ്യമാവുകയുള്ളൂ എന്ന് ആനയ്ക്ക് ബോധ്യം വരുത്തുവാനാണ് ഈ ശിക്ഷാരീതികൾ.<ref name=NGC>[https://archive.today/20120715181036/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/10/1016_021016_phajaan.html ധിഷണയെ തകർക്കൽ] തായ്ലാന്റിലെ പീഡനം</ref> മിക്ക ആനകളുടേ കാലുകളിലും നിരന്തരം കെട്ടിയിട്ട ഇരുമ്പു ചങ്ങല ഉരഞ്ഞ് ഉണ്ടായ പൊട്ടലുകൾ കാണാം. പിടിക്കപ്പെട്ട അന്നുമുതൽ ചെരിയുന്നതുവരെ ആ ചങ്ങല അഴിച്ചുമാറ്റാറില്ല.<ref name=Tourist>[http://www.girlstriptips.com/1/post/2012/11/elephant-camp-torture-in-kerala-south-india.html പീഡിപ്പിക്കൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306125158/http://www.girlstriptips.com/1/post/2012/11/elephant-camp-torture-in-kerala-south-india.html |date=2014-03-06 }} നിരന്തര പീഡനം, ഒരു വിദേശസന്ദർശകന്റെ കണ്ണിൽ</ref> ചട്ടം പഠിപ്പിക്കുമ്പോഴുള്ള ക്രൂരമർദ്ദനത്തിൽ ആനയുടെ ജീവൻ തന്നെ അപകടത്തിലാവുന്ന അവസ്ഥകൾ ധാരാളമാണ്<ref>http://www.mangalam.com/idukki/247910</ref> [[File:Leg of a chained elephant.jpg|thumb|ചങ്ങലയിൽ ഇട്ട ആനയുടെ കാൽ]] [[File:Elephants of Kerala F18 9612.jpg|thumb|left|ലോറിയിൽ കയറ്റി ഒരിടത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നത് ആനകൾക്ക് വലിയ ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നു]] ==മദം പൊട്ടുമ്പോളുള്ള സമീപനം== [[File:Elephants of Kerala F18 9615.jpg|thumb|left|പരിക്ക് പറ്റിയ ഭാഗം]] സസ്തനികളിൽ ആനകൾക്കു മാത്രം കാണുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമാണ് മദപ്പാട് അഥവാ മദം പൊട്ടൽ. ലൈംഗികോത്തേജനവുമായി മദംപൊട്ടലിനു ബന്ധമുണ്ടോ എന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എങ്കിലും അങ്ങനെ തന്നെ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 20 വയസ്സു കഴിഞ്ഞ കൊമ്പന്മാരിലാണ് രൂക്ഷമായ മദപ്പാട് കാണുന്നത്. പുരുഷഹോർമോണുകളുടെ ആധിക്യം മൂലം അതിബലവാനും ആക്രമണസ്വഭാവമേറുന്നവനുമാണ് മദയാന. മെരുക്കുന്ന സമയത്തേറ്റ ക്രൂരമായ അനുഭവം കൊണ്ടു മാത്രം അനുസരണ കാണിക്കുന്ന ആന മദപ്പാടു സമയത്തെ രതിജന്യവും കാമസംബന്ധിയുമായ വ്യാപാരങ്ങളാൽ ആ വേദന പോലും മറക്കുമ്പോൾ, എത്രയും പെട്ടെന്ന് ഇതൊന്ന് ഒതുക്കിയാൽ മറ്റു പണികൾ എടുപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ആനയെ മർദ്ദനത്തിലൂടെ മദപ്പാട് മാറ്റാൻ നോക്കുന്നു. കേരള സർക്കാർ 2013-ൽ പുറത്തിറക്കിയ നാട്ടാന പരിപാലന ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം മദപ്പാട് കണ്ടാൽ ഡോക്ടറെ കാണിക്കണം. ഡോക്ടറുടെ നിർദ്ദേശമില്ലാതെ മദം തടയാനായി മരുന്നു നൽകരുത്. മദപ്പാടുള്ള സമയത്ത് ആന ജനങ്ങൾക്ക് പൊതുവിൽ അപകടമുണ്ടാക്കുന്നില്ലെന്ന് ഉടമ ഉറപ്പാക്കണം. ഈ സമയത്ത് ആനയ്ക്ക് ആവശ്യമായ പരിചരണം നൽകുകയും വേണം. മദപ്പാടുള്ളപ്പോൾ ആനയെ ഒരു പണിക്കും നിയോഗിക്കരുത്. ==ഭക്ഷണം== ആനയുടെ വായും പല്ലും ദഹന വ്യവസ്ഥയും രൂപീകരിച്ചിട്ടുള്ളത് പാകം ചെയ്തതൊ സംസ്കരിച്ചതോ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടതോ ആയ ആഹാരത്തിനു വേണ്ടിയല്ല. [[Grass|പുല്ല്]], [[leaves|ഇലകൾ]], [[bamboo|മുള]], [[bark|മരത്തിന്റെ തൊലി]], [[root|വേര്]], [[banana|വാഴ]], [[sugarcane|കരിമ്പ്]] എന്നിവയൊക്കെ<ref>http://www.defenders.org/elephant/basic-facts</ref> തിന്നാനും ദഹിക്കാനുമുള്ള പല്ലും ആമാശയവും കുടലും ഉള്ള ആനയ്ക്ക് പനയുടെ മുകളിൽ നിൽക്കുന്ന പനമ്പട്ട സ്വാഭാവികമായ ആഹാരമേ അല്ല എങ്കിലും ഇത് ഇഷ്ടഭോജനമാണെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ നിലവിലുണ്ട്.<ref>http://ethiran.blogspot.in/2013/05/blog-post.html</ref> വ്യായാമത്തിന്റെ അഭാവം മൂലവും മനുഷ്യർ നൽകുന്ന ഭക്ഷണം ആനയുടെ സ്വാഭാവികരീതികൾക്ക് യോജിച്ചത് ആകാത്തതുകൊണ്ടും ആനകൾക്ക് ദഹനക്കേട് വരുന്നത് പതിവാണ്, ആനകൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന ദഹനക്കേടിന് '''എരണ്ടക്കെട്ട്''' എന്നാണു പറയുന്നത്.<ref>http://suprabhaatham.com/item/20150978368</ref> എരണ്ടക്കെട്ട് കാരണം ആനകളുടെ ആയുസ്സ് കുറയുന്നുണ്ട്. രണ്ടു കൊല്ലത്തിനിടെ 56 ആനകൾ ചരിഞ്ഞതിൽ 34 എണ്ണത്തിനും എരണ്ടക്കെട്ടായിരുന്നു. [[തിരുവമ്പാടി ശിവസുന്ദർ]] അടക്കം എട്ടാനകളാണ് 2018 ജനുവരി ഒന്നിനുശേഷം സംസ്ഥാനത്ത് ചരിഞ്ഞത്. 2017-ൽ 20- ഉം 2016-ൽ 26-ഉം ആനകൾ ചരിഞ്ഞു. പരിപാലനത്തിൽ വന്ന മാറ്റമാണ് എരണ്ടക്കെട്ടിനു കാരണമായി ആനചികിത്സകരും ആനപ്രേമികളും പറയുന്നത്. കാട്ടാനകൾക്ക് എരണ്ടക്കെട്ട് കുറവാണെന്നും അവർ പറയുന്നു. ജീവിതരീതിയിലുണ്ടായ വ്യത്യാസം മനുഷ്യരെ രോഗികളാക്കുംപോലെ നാട്ടാനകൾക്കും ചികിത്സ ഫലപ്രദമാകാത്ത രോഗങ്ങൾ കൂടുകയാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thrissur-1.2665852 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-04-16 |archive-date=2018-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403051824/http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thrissur-1.2665852 |url-status=dead }}</ref> ==നാട്ടാന പരിപാലന ചട്ടങ്ങൾ== ആനകളെ വളർത്തുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട വിവിധങ്ങളായ കാര്യങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള വിശദമായ മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ കേരള സർക്കാർ 2013-ൽ പുറത്തിറക്കുകയുണ്ടായി. ഇതു പ്രകാരം ആനയുടമ ആനയെ പരിപാലിക്കാൻ മൂന്നുവർഷമെങ്കിലും പ്രവൃത്തിപരിചയമുള്ള പാപ്പാനെയേ നിയമിക്കാവൂ. അയാൾക്ക് പ്രവൃത്തിപരിചയത്തിന് സർട്ടിഫിക്കറ്റും ഉണ്ടാകണം. വനം വകുപ്പ് നൽകുന്ന പരിശീലനം പാപ്പാന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്നു എന്ന് ഉടമ ഉറപ്പുവരുത്തണം. പാപ്പാന് ഒരു സഹായി ഉണ്ടായിരിക്കണം. ആനയ്ക്ക് വിശ്രമിക്കാൻ ആനയുടെ വലിപ്പം അനുസരിച്ച് വൃത്തിയുള്ള തൊഴുത്ത് ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒമ്പതു മീറ്റർ നീളവും ആറു മീറ്റർ വീതിയുമുള്ള തൊഴുത്താണ് മുതിർന്ന ആനയ്ക്ക് വേണ്ടത്. അടച്ചുകെട്ടിയ ഷെഡ്ഡാണെങ്കിൽ ചുരുങ്ങിയത് അഞ്ചര മീറ്റർ ഉയരം ഉണ്ടാവണം. എന്നും ആനയെ കുളിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് ഉറപ്പാക്കണം. ആനയ്ക്ക് അസുഖമോ പരിക്കോ ഗർഭമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഉടമയെ പാപ്പാൻ അറിക്കണം. മൃഗഡോക്ടറുടെ സഹായം ഉടമ തേടണം. മെഡിക്കൽ പരിശോധന നടത്തുകയും പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പുകൾ നൽകുകയും വേണം. രണ്ടുവർഷത്തിലൊരിക്കൽ പാപ്പാനെയും ആരോഗ്യ പരിശോധനയ്ക്കു വിധേയനാക്കണം. പാപ്പാന് ആനയിലേക്ക് പകരാനിടയുള്ള രോഗങ്ങൾ ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം. ആനയെ ഉത്സവത്തിനും മറ്റും കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ സംഘാടകർ പരിപാടിയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ അധികൃതർക്ക് എഴുതിനൽകണം. ആനയ്ക്ക് യാതൊരു വിധത്തിലുമുള്ള വന്ധ്യംകരണ ശസ്ത്രക്രിയയും നടത്തരുത്. ചട്ടങ്ങളിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമപ്രകാരമുള്ള ശിക്ഷ ഉടമയ്ക്കു ലഭിക്കും. എന്നാൽ കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ ഈ ചട്ടങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കിയിട്ടില്ല.<ref>{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/periodicalContent5.php?id=589 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-15 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407141629/http://www.deshabhimani.com/periodicalContent5.php?id=589 |url-status=dead }}</ref> 2010- ലെ രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് അനുസരിച്ച് കേരള വനം വകുപ്പ് 2015 മെയ് 14 ന് ആനകളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഇരുമ്പുതോട്ടി ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചുകൊണ്ട് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു. അത്യാവശ്യമെങ്കിൽ മരം കൊണ്ടുള്ള തോട്ടി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളൂ.<ref>http://www.forest.kerala.gov.in/images/flash/scan115515.pdf</ref> ==കേരളത്തിലെ ഉൽസവകാലം== [[File:Elepahant.jpg|thumb|പിണ്ടത്തിന്റെ അടുത്തു തന്നെ നിൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ആന, ചങ്ങല ഉരഞ്ഞ മുറിവ് കാലിൽ കാണാം]] തന്ത്രശാസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നും അമ്പലങ്ങളിൽ ആനയെഴുന്നള്ളത്ത് വേണമെന്ന് വിധിച്ചിട്ടില്ല എന്നു [[സുഗതകുമാരി]]യും ഇത് ക്രൂരവും അനാവശ്യമായ ഒരു ആഡംബരമാണെന്ന് അക്കീരിമൺ കാളിദാസ ഭട്ടത്തിരിയും പറയുന്നു.<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 46.</ref> എത്ര മെരുക്കിയാലും മെരുങ്ങാത്ത വന്യമൃഗമായ ആന ഉൽസവങ്ങൾക്കും മറ്റും എഴുന്നള്ളിക്കുമ്പോഴും വെയിലത്ത് ടാറിട്ട റോഡിൽക്കൂടി കിലോമീറ്ററുകളോളം നടത്തിക്കൊണ്ടുപോവുമ്പോഴുമെല്ലാം ഇടയുന്നത് കേരളത്തിൽ സാധാരണമാണ്. ജനങ്ങൾ തിങ്ങിനിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഉൽസവപ്പറമ്പുകളിൽ ആന ഇടയുന്നത് വലിയ ഭീഷണിയാണ്.<ref>http://malayalam.webdunia.com/newsworld/news/keralanews/1301/28/1130128007_1.htm</ref><ref name=MLYahoo1>[https://archive.today/20140216145602/http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%8E%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%86%E0%B4%A8-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81-223110305.html മെരുങ്ങാത്ത മൃഗം] ഉൽസവപ്പറമ്പുകളിൽ</ref> റോഡിൽക്കൂടി കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ ആനകൾ ഇടയുന്നത് പലപ്പോഴും ഗതാഗതത്തിന് തടസ്സമാവാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.livevartha.com/read-more.php?id=3483 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-16 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927073046/http://livevartha.com/read-more.php?id=3483 |url-status=dead }}</ref> പരിഭ്രാന്തരാവുന്ന ആനകൾ വഴികളിൽക്കൂടി ഓടി വാഹനങ്ങൾ തകർക്കുന്നതും സംഭവിക്കാറുണ്ട്.<ref>http://www.mediaonetv.in/news/21534/thu-02132014-1309{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇടയുന്ന ആനകൾ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%86%E0%B4%A8-%E0%B4%87%E0%B4%9F%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B5%81-114642791.html |title=ആന ഇടഞ്ഞു. മനോരമ ഓൺലൈൻ |access-date=2014-02-16 |archive-date=2014-02-16 |archive-url=https://archive.today/20140216145633/http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%86%E0%B4%A8-%E0%B4%87%E0%B4%9F%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B5%81-114642791.html |url-status=live }}</ref> തൃശൂർ പൂരത്തിന് അണിനിരത്തുന്ന ആനകൾ ഇടയുന്നത് പതിവാണ്.<ref>http://anweshanam.com/index.php/all/news/8038#sthash.bazTSXRu.dpbs{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://malayalam.oneindia.in/news/2012/05/02/kerala-thissur-pooram-thrissur-festival-temple-elephant-amok-aid0199.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-16 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504224026/http://www.robotstxt.org/ |url-status=dead }}</ref> ജനുവരി മുതൻ ഏപ്രിൽ വരെയുള്ള കാലത്ത് നടക്കുന്ന ഉൽസവങ്ങളാണ് കേരളത്തിലെ ആനകളുടെ ഏറ്റവും ദുരിതപൂർണ്ണമായ കാലം. പൊരിയുന്ന വെയിലത്ത് ടാറിട്ട റോഡിൽ മണിക്കൂറുകളോളം, പലപ്പോഴും ദിവസങ്ങൾ തുടർച്ചയായി നിൽക്കേണ്ടിവരാറുണ്ട് ഇവയ്ക്ക്. ഉൽസവങ്ങളുടെയും ടൂറിസത്തിന്റെയും പേരിൽ ഭക്ഷണവും വെള്ളവും ഉറക്കവും ലഭിക്കാത്തതുമൂലം ഇക്കാലത്ത് ആനകൾ പലതരത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഒരു മതഗ്രന്ഥങ്ങളിലും അമ്പലങ്ങളിലെ ഉൽസവത്തിന് ആനകൾ വേണമെന്നു പറയുന്നില്ല. 30000 മുതൽ 100000 രൂപവരെ ദിവസത്തിന് വാടക ലഭിക്കുന്ന ഉൽസവകാലത്ത് പരമാവധി ലാഭം കൊയ്യാനുള്ള ആന ഉടമസ്ഥരുടെ ആർത്തിയാണ് ആനകളുടെ ഈ ദുരിതത്തിന് ഒരു കാരണം. മദമിളകുന്ന കാലത്ത് ആനയ്ക്ക് വേണ്ടത് തണുത്ത ചുറ്റുപാടുകളും ആവശ്യത്തിനു വെള്ളവും വിശ്രമവുമാണ്, എന്നാൽ ഉൽസവകാലത്ത് ഇങ്ങനെ വിശ്രമിക്കാൻ അനുവദിച്ചാൽ ഉണ്ടാവുന്ന നഷ്ടം ആനകൾക്ക് വിശ്രമം നൽകുന്നതിൽ നിന്നും ഉടമകളെ തടയുന്നു.<ref name=Hindu>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cruelty-against-elephants/article2896700.ece ഉൽസവകാലത്തെ വിശ്രമമില്ലാത്ത എഴുന്നള്ളിക്കൽ] നിരന്തര പീഡനം</ref> തൃശൂർപൂരത്തിന്‌ ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കരുതെന്ന മൃഗസംരക്ഷണ വകുപ്പിന്റെ ഉത്തരവ്‌ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ [[പീപ്പിൾ ഫോർ എഥിക്കൽ ട്രീറ്റ്മെന്റ് ഓഫ് അനിമൽസ്|പീറ്റയുടെ]] വക്താവും അമേരിക്കൻ നടിയുമായ [[Pamela Anderson|പമേല ആൻഡേഴ്‌സൺ]] കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായ [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി|ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയോട്]] തൃശൂർ പൂരത്തിന് ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത് തടയണമെന്നും പകരം മുളകൊണ്ടോ മരംകൊണ്ടോ മറ്റോ ആനകളുടെ രൂപം ഉണ്ടാക്കി പൂരത്തിന്‌ ഉപയോഗിക്കാൻ ആനയൊന്നിന്‌ ഏതാണ്ട്‌ പതിനായിരം രൂപ നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും അറിയിക്കുകയുണ്ടായി. നേരത്തേ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മലയാളികൾക്ക്‌ ആനയെ ഉപയോഗിച്ച്‌ പൂരം ആഘോഷിക്കുന്നതിന്‌ അനുമതി ലഭിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ അവർ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആനയുടെ രൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും അത്‌ ഏവരേയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതായി പമേല ആൻഡേഴ്‌സൺ മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് എഴുതി. എന്നു മാത്രമല്ല ഒരു പ്രധാന ടൂറിസം ലക്ഷ്യമായ കേരളത്തിൽ വരുന്ന ഒരു സന്ദർശകന്റെ അവധിക്കാലത്തിന്റെ സന്തോഷം നശിപ്പിക്കാൻ ഇങ്ങനെ ആനകളെ ചങ്ങലയ്ക്കിട്ടു കൊണ്ടു വെയിലത്തു ടാർ റോഡിൽക്കൂടി നടത്തുന്ന ഒറ്റക്കാഴ്ച മാത്രം മതിയാവുമെന്നും അവർ എഴുതുകയുണ്ടായി. ഇത്തരം പീഡനങ്ങൾക്ക്‌ ഇരയാവുന്ന ആനകളുടെ പ്രതികാരത്താൽ കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തിനിടയ്ക്ക്‌ കേരളത്തിൽ അഞ്ഞൂറോളം പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന കാര്യവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ പമേല ആൻഡേഴ്‌സൺ ഇതിനെല്ലാം ഒരു മാറ്റം വരുത്താനുള്ള സുവർണ്ണ അവസരമാണ്‌ പൂരത്തിന് ആനകളെ നിരോധിക്കുക വഴി വന്നിരിക്കുന്നതെന്ന കാര്യവും മുഖ്യമന്ത്രിയെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>http://indianexpress.com/article/entertainment/hollywood/pamela-anderson-asks-cm-not-to-use-elephants-for-ker-festival/</ref> ===പമേല ആൻഡേഴ്സൻ മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് എഴുതിയ കത്ത്=== {{Hidden begin |showhide=right|expanded=false | titlestyle = background:palegreen; | title = മുഴുവൻ വായിക്കാൻ വലതുവശത്ത് ''പ്രദർശിപ്പിക്കുക'' എന്നെഴുതിയിടത്ത് ഞെക്കുക}} ''പ്രിയ മുഖ്യമന്ത്രിയ്ക്ക്‌ ''എന്റെ ആനപ്രേമം അറിയാവുന്ന പീറ്റ(PETA)യിലെ എന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ഈ വരുന്ന തൃശൂർപൂരത്തിന്‌ ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കരുതെന്ന മൃഗസംരക്ഷണ വകുപ്പിന്റെ ഉത്തരവ്‌ എന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി. ലോകം മുഴുവനുമുള്ള ആളുകളാൽ അഭിനന്ദിക്കപ്പെടാനുള്ള ഒരു സുവർണ്ണ അവസരമാണ്‌ ഇപ്പോൾ കൈവന്നിരിക്കുന്നത്‌.'' ''ആനകളുടെ ബുദ്ധിയേയോ അവയുടെ സാമൂഹ്യ-പെരുമാറ്റരീതികളെയോ കുറിച്ച്‌ അറിവില്ലാതിരുന്ന കാലത്ത്‌ മനുഷ്യർ അവയെ പൂരത്തിനും പണികൾ എടുപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ മാറിയകാലത്ത്‌ ആനകൾക്ക്‌ ഉപദ്രവമാകാതിരിക്കാനും പൂരത്തിന്റെ ഗരിമ നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനും മുളകൊണ്ടോ മരംകൊണ്ടോ മറ്റോ ആനകളുടെ രൂപം ഉണ്ടാക്കി പൂരത്തിന്‌ ഉപയോഗിക്കാൻ ആനയൊന്നിന്‌ ഏതാണ്ട്‌ പതിനായിരം രൂപ നൽകാൻ ഞാൻ തയ്യാറാണെന്ന കാര്യം സന്തോഷത്തോടെ അറിയിക്കട്ടേ. ''താങ്കൾക്ക്‌ ഒരുപക്ഷേ അറിവുണ്ടായേക്കാം, നേരത്തേ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മലയാളികൾക്ക്‌ ആനയെ ഉപയോഗിച്ച്‌ പൂരം ആഘോഷിക്കുന്നതിന്‌ അനുമതി ലഭിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ അവർ ഇത്തരം ആന-രൂപം ഉപയോഗിക്കുകയും അത്‌ ഏവരേയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത കാര്യം. തൃശൂർ പൂരവും നമുക്ക്‌ അങ്ങനെ ആഘോഷിക്കാവുന്നതേയുള്ളൂ.'' ''ആനകളെ ചങ്ങലയ്ക്കിട്ട്‌ അടിമയാക്കി വയ്ക്കുന്ന രീതിയോട്‌ ലോകം മുഴുവൻ എതിരാണെന്ന് താങ്കൾക്ക്‌ അറിവുണ്ടെന്ന് എനിക്ക്‌ ഉറപ്പാണ്‌. ഒരു പ്രധാന ടൂറിസം ലക്ഷ്യമായ കേരളത്തിൽ വരുന്ന ഒരു സന്ദർശകന്റെ അവധിക്കാലത്തിന്റെ സന്തോഷം നശിപ്പിക്കാൻ ഇങ്ങനെ ആനകളെ ചങ്ങലയ്ക്കിട്ടു കൊണ്ടു വെയിലത്തു ടാർ റോഡിൽക്കൂടി നടത്തുന്ന ഒറ്റക്കാഴ്ച മാത്രം മതിയാവും. ഇത്തരം പീഡനങ്ങൾക്ക്‌ ഇരയാവുന്ന ആനകളുടെ പ്രതികാരത്താൽ കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തിനിടയ്ക്ക്‌ കേരളത്തിൽ അഞ്ഞൂറോളം പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന കാര്യവും അറിയാവുന്ന താങ്കൾക്ക്‌ ഇതിനെല്ലാം ഒരു മാറ്റം വരുത്താനുള്ള സുവർണ്ണ അവസരമാണ്‌ വന്നിരിക്കുന്നത്‌.'' ''താങ്കളിൽ നിന്നും മറുപടി പ്രതീക്ഷിച്ച്‌''<br> ''വിശ്വസ്തതയോടെ''<br> ''പമേലാ ആൻഡേർസൺ'' {{Hidden end}} ===മറ്റു മതക്കാരുടെ ചടങ്ങുകളിലും=== #മുസ്ലീം പെരുന്നാളായ പട്ടാമ്പിപ്പെരുന്നാളിന് 101 ആനകളെ ഭാരതപ്പുഴയുടെ മണൽത്തിട്ടകളിൽ മണിക്കൂറോളം നിർത്താറുണ്ട്. പട്ടാമ്പിപ്പെരുന്നാളിനു രാവിലെ മുതൽ പിറ്റേന്നുവരെയാണ് ആനകൾ നിൽക്കേണ്ടത്.<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 48.</ref> #ക്രിസ്ത്യൻപള്ളികളും ഇപ്പോൾ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് ആനകളെ ഉപയോഗിക്കുന്നു. കുന്നംകുളം പള്ളിയിലെ പരിപാടിക്ക് 56 ആനകളെയണ് ഒരുക്കിയത്.<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 48.</ref> ==അമിതമായി ജോലിചെയ്യിക്കുന്നത്== [[File:Elephants of Kerala F18 9689.jpg|thumb|left|ചങ്ങലയിൽക്കിടന്ന് സ്ഥിരമായി രൂപഭ്രംശം വന്ന കാലുകൾ, ചുട്ടുപഴുത്ത മണലിലുള്ള നിൽപ്പും]] ആറുമണിക്കൂർ മാത്രമേ ജോലി ചെയ്യിക്കാവൂ എന്നു നിയമുണ്ടെങ്കിലും പലപ്പോഴും ദിവസം മുഴുവൻ ആനകളെക്കൊണ്ട് അമിതമായി ജോലി ചെയ്യിക്കാറുണ്ട്. നെറ്റി കൊണ്ട് വലിയ ഭാരങ്ങൾ തള്ളുന്നത് ആനയുടെ മസ്തകത്തിന് ദോഷം ചെയ്യുമെങ്കിലും അമിതഭാരങ്ങൾ തള്ളിനീക്കാൻ ആനകൾ പലപ്പോഴും നിർബന്ധിതരാവേണ്ടി വരാറുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ആനകൾ ഇടയുന്നത് സാധാരണമാണ്. കഴിഞ്ഞ പത്തുകൊല്ലത്തിഉനിടയിൽ 212 പേർ ആനയുടെ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, അതിൽ കൂടുതൽ പാപ്പാന്മാർ ആണ്. ഇക്കാലത്ത് പീഡനങ്ങളിൽ 1000-ഓളം ആനകളും കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നാണ് കണക്കുകൾ കാണിക്കുന്നത്.<ref name=HTP>[http://www.huffingtonpost.ca/sangita-iyer/captive-elephants-india_b_4372847.html ഉൽസവങ്ങളിലെ ആനകളുടെ സാന്നിധ്യം] കേരളത്തിലെ ആനകളുടെ അവസ്ഥ</ref> അമിതജോലിയും [[dehydration|നിർജ്ജലീകരണവും]] മൂലം അവയ്ക്ക് പണിയെടുക്കാനേ സാധിക്കാതെ വരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://whitemuse.hubpages.com/hub/Elephant-Problems-in-Kerala-India |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-17 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009003454/http://whitemuse.hubpages.com/hub/Elephant-Problems-in-Kerala-India |url-status=dead }}</ref> ഡിസംബർ മുതൽ മെയ് വരെയുള്ള ഉൽസവകാലത്ത് വിശ്രമമേ ലഭിക്കാതെ 200-ഓളം ഉൽസവങ്ങളിൽ പങ്കെടുപ്പിക്കാൻ നിത്യേന ലോറിയിൽ കയറി പോവേണ്ടിവരാറുള്ള ആനകൾ വരെയുണ്ട്.<ref>http://www.nytimes.com/2013/08/18/magazine/the-life-of-celebrity-elephants-in-india.html?_r=0</ref> 40-45 ഡിഗ്രി ചൂടുള്ള ഇക്കാലത്ത് 10-12 മണിക്കൂറോളം തുടർച്ചയായി വെയിലത്ത് നിൽക്കുവാനായി കനത്ത പീഡനമാണ് ഈ ജീവികൾ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടിവരുന്നത്. ഇങ്ങനെ അനുസരണയോടെ നിർത്താൻ പാപ്പാന്മാർ നടത്തുന്ന പ്രയോഗങ്ങൾ എന്തെല്ലാമാണെന്ന് പുറത്ത് ഇപ്പോഴും അറിയുന്നില്ല. കാലിൽ തളയ്ക്കുന്ന ഭാരിച്ച ചങ്ങലയും ദേഹത്ത് ഇടുന്ന മുള്ളുള്ള ചങ്ങലയും ആവണം ആനയെ അനങ്ങാതെ നിൽക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്. ഉറക്കെ മുഴങ്ങുന്ന പെരുമ്പറകളുടെയും ചെണ്ടയുടെയും വെടിക്കെട്ടുകളുടെയും ശബ്ദം ഇവ ഉലസവകാലത്ത് വളരെ അടുത്ത് നിന്ന് നിരന്തരം സഹിക്കേണ്ടിവരുന്നുണ്ട്. അതിനിടയിലാണ് ഒരു ഉൽസവസ്ഥലത്തുനിന്നും മറ്റൊരിടത്തേക്ക് ലോറിയിൽ പോവേണ്ടിവരുന്നത്. കാട്ടിന്റെ ശാന്തതയിൽ മറ്റ് ആനകളോടൊപ്പം അലഞ്ഞുനടക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ആന ഉറക്കം, വെള്ളം, ഭക്ഷണം എന്നിവ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടാണ് ഉൽസവകാലത്ത് ജീവിക്കേണ്ടിവരുന്നത്.<ref>http://www.huffingtonpost.ca/sangita-iyer/captive-elephants-india_b_4372847.html</ref> ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതലായി ആനകളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന സമൂഹം കേരളത്തിലേതാണെന്ന് എഴുത്തുകാരൻ [[സക്കറിയ]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഒരേ ദിവസം തന്നെ വിശ്രമമേയില്ലാതെ മൂന്നും നാലും സ്ഥലങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളിക്കപ്പെടേണ്ട ദയനീയ അവസ്ഥയും കേരളത്തിലെ ആനകൾക്ക് ഉണ്ടാവുന്നുണ്ട്.<ref name=BBC2>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm ഉൽസവകാലത്തെ വിശ്രമമില്ലാത്ത എഴുന്നള്ളിക്കൽ] ബി ബി സിയിൽ വന്നത്</ref> ==ആനകളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത്== [[File:Elephants of Kerala F18 9621.jpg|thumb|left|ചാരിവച്ചിരിക്കുന്ന വടിയെങ്ങാൻ താഴെവീണാലുള്ള ശിക്ഷകളെ ഭയന്ന് ആന അനങ്ങാതെ നിൽക്കും]] [[File:Anachangala DSCN0267.JPG|thumb|മദപ്പാടിലുള്ള ആനയെ ഉത്സവങ്ങൾക്ക് ഇറക്കുമ്പോൾ നിയന്ത്രിയ്ക്കാനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്പെഷൽ മുൾച്ചങ്ങല. തൃശ്ശൂരിലെ ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പരിസരത്ത് നിന്നും.]] കഠിനമായി ജോലിചെയ്യിച്ചും വിശ്രമമില്ലാതെ പണിയെടുപ്പിച്ചും ഉൽസവകാലത്ത് പലയിടങ്ങളിൽ എത്തിക്കാൻ ലോറികളിൽ തുടർച്ചയായി യാത്ര ചെയ്യിച്ചും ആനകളെ കേരളത്തിൽ പലപ്പോഴും ക്രൂരമായി ഉപദ്രവിച്ചുവരുന്നു. പെരുമ്പാവൂർ രായമംഗലം കൂട്ടുമഠം ക്ഷേത്രത്തിൽ 2013 ജനുവരി 27-ന് ആന ഇടഞ്ഞപ്പോൾ മൂന്ന് സ്ത്രീകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref>http://malayalam.webdunia.com/newsworld/news/keralanews/1301/28/1130128007_1.htm</ref> പൂർണ്ണമായ കാഴ്ചശക്തിയുമില്ലാതിരുന്ന<ref>http://www.fiapo.org/view_news.php?viewid=12366{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ]] എന്ന് പേരിട്ടിട്ടുള്ള ഈ ആനയെ വിശ്രമമില്ലാതെ എഴുന്നള്ളത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ജനുവരി 25-ന് ഉച്ചയ്ക്ക് ഒന്നു മുതൽ വൈകിട്ട് ആറു വരെയും രാത്രി 12 മുതൽ 26നു പുലരർച്ചെ അഞ്ചുമണിവരെയും കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത് ഈ ആനയെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നു. അതിനു ശേഷം കോട്ടയത്തേക്കു കൊണ്ടുപോയ ഈ ആനയെ 26-നു പകലും രാത്രിയും അവിടെയും വിശ്രമമില്ലാതെ എഴുന്നള്ളിച്ച ശേഷമാണു 27-നു പുലർച്ചെ പെരുമ്പാവൂരിലേക്കു കൊണ്ടുവരുന്നത്. 160 കിലോമീറ്ററിലേറെയാണ് ഈ ആന 48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ യാത്ര ചെയ്തത്.<ref name=MLyahoo>[http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%86%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%86-%E0%B4%89%E0%B4%B1%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B5%8D-%E0%B4%B8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2-%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%A8%E0%B4%82-%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81-%E0%B4%A6%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-202645268.html തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} വിശ്രമമില്ലാത്ത ജീവിതം</ref> അനുസരണക്കേട് കാണിക്കുന്നു എന്ന പേരിൽ പല പാപ്പാന്മാരും ആനകളെ ക്രൂരമായി തല്ലിച്ചതയ്ക്കാറുണ്ട്. മദ്യലഹരിയിലുള്ള പാപ്പാന്മാർ പലപ്പോഴും ഭക്ഷണവും വെള്ളവും നൽകാതെ ആനകളെ ഉപദ്രവിക്കാറുണ്ട്.<ref>http://www.mangalam.com/print-edition/keralam/57297</ref> ആനയുടെ ദേഹത്ത് ആകെ വിയർപ്പുഗ്രന്ഥികൾ ഉള്ളത് അവയുടെ കാൽനഖങ്ങൾക്ക് ഇടയിൽ മാത്രമാണ്. അമിതമായ ചൂടിൽ വിയർക്കാൻ പോലും സാധിക്കാത്തതിനാൽ ചൂട് ആനയ്ക്ക് കടുത്ത അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്, ഏതു നേരവും ചെവി ആട്ടിക്കൊണ്ട് നിൽക്കുന്നത് അതിനാലാണുതാനും.<ref>http://thinkelephants.blogspot.in/2014/03/dont-sweat-it-how-elephants-beat-heat_17.html</ref> * പാപ്പാന്മാരുടെ ക്രൂരപീഡനത്തിനിരയായ ഗുരുവായൂർ ആനക്കോട്ടയിലെ ഒരു ആന ചെരിഞ്ഞിരുന്നു.<ref>http://www.janmabhumidaily.com/jnb/News/65383{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മദപ്പാടുകാലത്ത് നടത്തിയ ക്രൂരമായ മർദ്ദനമേറ്റിട്ടാണ് മാസങ്ങളോളം മരണത്തോട് മല്ലടിച്ചുകഴിഞ്ഞശേഷം ആ ആന ചെരിഞ്ഞത്.<ref name=MB>[http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=288178 ഗുരുവായൂർ അർജ്ജുൻ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ക്രൂരമായ മർദ്ദനം</ref> ക്രൂരമായ മർദ്ദനത്താൽ വീണുപോയ അർജുനന്റെ കാലിൽനിന്നും ചലവും നീരും ഒഴുകി നടക്കാൻ വയ്യാതെ ആയെങ്കിലും മൂന്നുമാസത്തിനു ശേഷമാണ് അതിനു ചികിൽസ നൽകിയത്.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Ailing-elephant-Arjun-dies-at-Guruvayur/articleshow/15053151.cms?from=mdr</ref> മർദ്ദനത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം [https://www.youtube.com/watch?v=7fOCn2DoXB4 ഇവിടെ] കാണാം. *മഹാരാഷ്ട്രയിലെ കോൽഹാപൂരിലെ ഒരു ക്ഷേത്രത്തിലെ 13 വയസ്സുള്ള ഒരാനയ്ക്ക് അതിന്റെ പാപ്പാൻ പുകയില നൽകിയശേഷം ജലമോ ഭക്ഷണമോ നൽകാതെ ഇരുമ്പുവടി കൊണ്ട് അതിന്റെ കൺനുപോലും അടിച്ചുപൊട്ടിച്ച ഒരു വിഡിയോ പുറത്തുവന്നത് അന്താരാഷ്ട്രീയമായിത്തന്നെ വിമർശനങ്ങൾ ഉയർത്തിയിരുന്നു. വനംവകുപ്പിന്റെ ഉത്തരവുപോലും അനുസരിക്കാതെ പിന്നെയും അതിനെ തടങ്കലിൽ വച്ചിരുന്നു.<ref>http://www.aljazeera.com/news/2013/12/elephant-torture-video-outrages-india-2013121094921968876.html</ref> *ഗുരുവായൂരിലെ കുട്ടികൃഷ്ണൻ എന്ന 68 വയസ്സുള്ള ആനയ്ക്ക് ഒരു വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള പാദരോഗത്തിന് കാര്യമായ ചികിൽസ നൽകാതെ നഖങ്ങൾ അടർന്നു വീഴാറായ നിലയിൽ കാണപ്പെട്ടപ്പോഴും ചെളിയിൽത്തന്നെ നിർത്തുന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name=Malmag>{{Cite web |url=http://malayalamemagazine.com/gvr-kuttikrishnan/ |title=ചികിൽസ പോലും നിഷേധിച്ച് |access-date=2014-02-23 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309235114/http://malayalamemagazine.com/gvr-kuttikrishnan/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Elephant mistreat bincy.jpg|thumb|ചങ്ങല സ്ഥിരമായി കെട്ടിയതു മൂലം കാൽ വ്രണം വന്ന് പഴുത്ത നിലയിൽ]] *മലപ്പുറം പള്ളിക്കൽ ബസാറിൽ ഒരു കുട്ടിയാനയെ ക്രൂരമായി തല്ലിയും കല്ലെറിഞ്ഞും ചട്ടങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായി തടി പിടിപ്പിക്കുന്നതെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻ മന്ത്രി ഉത്തരവിടുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=542758 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-07-19 |archive-date=2015-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503201533/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=542758 |url-status=dead }}</ref> * [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ]] എന്ന ആനയെ പലതവണ കൊല്ലാൻ ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഉള്ളിൽ ചെന്നിരുന്നെങ്കിൽ മുന്നുമണിക്കൂറിനകം ആന്തരിക രക്തസ്രാവമുണ്ടായി ആന കൊല്ലപ്പെടാൻ ഇടയാവുന്ന വിധത്തിൽ ഭക്ഷണത്തിൽ ബ്ലേഡ് കഷണങ്ങൾ വച്ചാണ് ഒരിക്കൽ കൊലപാതകശ്രമം നടന്നത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=567359 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-08-08 |archive-date=2015-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808164936/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=567359 |url-status=dead }}</ref> * തൃശൂർ പൂരത്തിന്റെ ഒരുകാലത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽകാലം തിരുവമ്പാടിയുടെ തിടമ്പേറ്റിയിരുന്ന ആനയായ രാമഭദ്രൻ എന്ന ആന മാസങ്ങളായി നാലുകാലിലും ആഴത്തിലുള്ള മുറിവേറ്റ് നരകജീവിതം നയിക്കുകയാണ്. തുമ്പിക്കൈയ്യും തളർന്ന ഈ ആനയ്ക്ക് അതിനാൽത്തന്നെ മുറിവുകളിൽ വരുന്ന ഈച്ചകളെപ്പോലും ഓടിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ ആണ് ഉള്ളത്. ഉൽസവകാലത്ത് ലോറിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് ഉരഞ്ഞ് കാലിൽ ഉണ്ടായ മുറിവുകൾ ചികിൽസ കിട്ടാതെ വ്രണമായതാണെന്ന് കരുതുന്നു. എത്രകാലം പ്രിയപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതി കൊണ്ടുനടന്ന ആന ആയാലും എഴുന്നള്ളത്തിനു പറ്റാതായാൽ പിന്നീട് ജീവിതം നരകതുല്യമാണ്.<ref>http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/thiruvambadi-ramabhadran-in-trouble-35737</ref> * പല ആനകൾക്കും വലതു കണ്ണിനു കാഴ്ചയില്ല. ആ വശത്തുകൂടി നടക്കുന്ന പാപ്പാനെ കാണാതിരിക്കാൻ വേണ്ടി ആ കണ്ണു കുത്തിപ്പൊട്ടിച്ചു കളയുകയാണു ചെയ്യുന്നത്.<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 46.</ref> * ആനയ്ക്കു താങ്ങാവുന്നതിലധികം ഭാരം ഉൽസവത്തിനു നിർത്തുമ്പോൾ അതിനു വഹിക്കേണ്ടിവരാറുണ്ട്. നെറ്റിപ്പട്ടം, മുൻപിൻകാലുകളിലെ ചങ്ങലപ്പൂട്ടുകൾ, അതീവ ഭാരമുള്ള തിടമ്പും കോലവും, ഇതെല്ലാം പിടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാനുള്ള ആളുകൾ, ഒരു ഇടച്ചങ്ങല, വലിയ മണികൾ, ദേവവിഗ്രഹം, ഭാരിച്ച ചിലങ്കകൾ എന്നിവയെല്ലാം കൂടി മണിക്കൂറുകളോളം വെയിലേറ്റു നിൽക്കേണ്ടിവരുന്നു.<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 47.</ref> തിടമ്പും നാലഞ്ചാളുകളും കയറിക്കയിയുമ്പോൾ ഭാരം കൊണ്ട് ആന കൂനിപ്പോവാറുണ്ടെന്ന് ആറന്മുള അമ്പലത്തിലെ മേൽശാന്തി പറയുന്നു.<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 48.</ref> *തിരുവമ്പാടി ദേവസ്വത്തിലെ ലക്ഷ്മി എന്ന ആനയെ അടിച്ച് അതിന്റെ കണ്ണു പൊട്ടിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>https://www.thedodo.com/elephant-beaten-blind-god-1502389115.html</ref> *ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ [[Punnathurkotta|പുന്നത്തൂർകോട്ടയിലെ]] നന്ദൻ എന്ന പേരുള്ള 43 വയസ്സുള്ള ആനയെ പിൻകാലുകൾ ഒരു കുറ്റിയോടും മുൻകാലുകൾ മരത്തിനോടും ബന്ധിച്ച നിലയിൽ ചങ്ങല ഇറച്ചിക്കുള്ളിലേക്ക് കയറിയ നിലയിൽ ഒരേ സ്ഥലത്ത് കാലുകൾ നിവർത്താനോ കിടക്കാനോ പറ്റാത്ത നിലയിൽ 20 വർഷത്തോളമായി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി ലിസ് ജോൺസ് ഒരു [https://www.youtube.com/watch?v=ndUgQDK1Oh0 വിഡിയോ]യിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. *എഴുന്നള്ളത്തിന് കൊണ്ടുവരുന്ന ആനകളെ ഉത്സവസ്ഥലങ്ങളിൽ മദ്യപരും സാമൂഹികവിരുദ്ധരും പ്രകോപിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഇവർ ആനയുടെ വാലിൽ പിടിച്ചുതൂങ്ങാനും രോമം പിഴുതെടുക്കാനും ശ്രമം നടത്തുമ്പോൾ വിരണ്ടോടുന്ന ആനയുടെ വാലിൽ പിടിച്ചുതൂങ്ങിയും ആനകളെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു. ഉത്സവസ്ഥലങ്ങളിൽ ആനകളെ പ്രകോപിപ്പിക്കുന്നതിന് പിന്നിൽ സമൂഹികവിരുദ്ധരുടെ സംഘടിതനീക്കങ്ങളുണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഉത്സവം അലങ്കോലപ്പെടുത്തുകയെന്നത് ഇതിലൊന്നു മാത്രം. ആന ഉടമകൾ തമ്മിലുള്ള മത്സരമാണ് മറ്റൊന്ന്. ഉത്സവ സീസണിലാണ് ആന ഉടമകൾ പണമുണ്ടാക്കുന്നത്. ആനകളെ എത്തിച്ചുകൊടുക്കാൻ പ്രത്യേകം ഏജന്റുമാരുണ്ട്. ഇവരെത്തേടി നിത്യേന ആഘോഷ കമ്മിറ്റിക്കാരെത്തും.<ref>{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/kollam/malayalam-news/elephent-1.2544696 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-03 |archive-date=2018-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125062519/http://www.mathrubhumi.com/kollam/malayalam-news/elephent-1.2544696 |url-status=dead }}</ref> സ്നേഹവും അനുസരണയും മൂലമല്ല, ഭയം എന്നൊരു ഒറ്റ വികാരമാണ് ആനകളെ നയിക്കുന്നത് എന്ന് [[സുഗതകുമാരി]] പറയുന്നു. 21 ഫെബ്രുവരി 2016 ലക്കം മാത്രുഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിൽ അരുത്, ''ആനകളോട് ഈ ക്രൂരത'' എന്ന ലേഖനത്തിൽ സുഗതകുമാരി ഇങ്ങനെ തുടരുന്നു:<ref>മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016, താൾ 49.</ref> <blockquote> ''ഭയവും വിശപ്പും ക്ഷീണവും അനുഭവിച്ചിട്ടുള്ള കഠിനപീഡനങ്ങളുടെ ഓർമ്മ ആ ബുദ്ധിയുള്ള മൃഗത്തെ ഏറ്റവും വിധേയനാക്കിയിരിക്കുന്നു. ആനയ്ക്കറിയാം -യജമാനന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ പക്കലുള്ള പീഡനോപകരണങ്ങളെപ്പറ്റി, അറ്റം വളഞ്ഞ കൂർത്ത തോട്ടി, ഒൻപതുമീറ്റർ നീളമുള്ള വലിയ കോൽ, അതിന്റെ ഒരുഭാഗം തോൽ ഇളക്കാൻവേണ്ടി കൂർപ്പിച്ചത്. വീതിയുള്ള മറുഭാഗം ഇടിച്ചു ചതയ്ക്കാൻവേണ്ടിയുള്ളതാണ്. കാരക്കോൽ എന്ന ഒരു മീറ്റർ കോലുണ്ട്-അഗ്രത്ത് ആണിപിടിപ്പിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് താടിക്കു കുത്തിയാൽ ആന തലയുയർത്തിപ്പിടിച്ചു നിന്നുകൊള്ളും. തലതാഴ്ത്തിയാൽ വീണ്ടും കുത്ത്. ആനയുടെ ശിരസ്സ് ഉയർന്നുതന്നെയിരിക്കണം. വടിയിൽ ഇരുമ്പുനട്ടുകൾ കയറ്റി മുറുക്കിയിരിക്കും. അവിടെ കൊണ്ട് അടിച്ചാൽ ഞരമ്പുവരെ പൊട്ടുമത്രേ. മുറിവു വെളിയിൽ കാണുകയുമില്ല. ആനയുടെ നാവിൽ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന സമ്പ്രദായവുമുണ്ട്. ആന മിണ്ടാതെ ആഹാരമെടുക്കാതെ വെള്ളം കുടിക്കാതെ നിന്നുകൊള്ളും. മുൻപിലതാ പട്ട എത്ര കിടക്കുന്നു! അവനു തിന്നു നിറഞ്ഞിട്ടാണെന്നു പറയാം.'' </blockquote> ==CUPA യുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ== [[File:Elephants of Kerala F18 9648.jpg|thumb|left|പരുക്കിൽ നിന്നും ചലം ഒഴുകുന്നു]] CUPA (Compassion Unlimited Plus Action) എന്ന [[Bangalore|ബങ്കളൂരു]]വിലെ ഒരു സംഘടന ഇന്ത്യയിലെ 1200 ആനകളിൽ നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കേരളത്തിലെ നാട്ടാനകളിൽ 69 ശതമാനത്തിനെയും ദേഹത്ത് ഒന്നിലേറെ ഇടങ്ങളിൽ ചങ്ങലയ്ക്ക് ഇടുന്നുണ്ട്. കുറച്ചുനേരമെങ്കിലും സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്നവയുടെ എണ്ണം വെറും 8 ശതമാനം മാത്രമാണ്. അവയെപ്പോലും 18-24 മണിക്കൂർ ചങ്ങലയിൽ തളയ്ക്കുന്നുണ്ട്. അമ്പലങ്ങളിലെ ആനകളെ എല്ലാവരെയും ദേഹത്ത് ഒന്നിലധികം ഇടങ്ങളിൽ ചങ്ങലയിൽ തളയ്ക്കാറുണ്ട്. 54 ശതമാനം ആനകളുടെയും കാലുകളിൽ കൂച്ചുവിലങ്ങ് ഇട്ടിട്ടുണ്ട്. അമ്പലങ്ങളിലെ ആനകളിൽ 48 ശതമാനം എണ്ണവും പാപ്പാന്മാരെയോ ആൾക്കാരെയോ കൊല്ലുകയോ മുറിവേൽപ്പിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ആവശ്യത്തിനു വെള്ളമോ ഭക്ഷണമോ വിശ്രമമോ ഉറക്കമോ നൽകാതെ റോഡുമാർഗ്ഗം ഒരു പരിപാടിയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്ക് തുടർച്ചയായി കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഓരോ പരിപാടിക്കും മുമ്പ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അടുത്തുനിന്നും ലഭ്യമാക്കേണ്ട സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ പരിപാടികൾക്ക് ആഴചകൾക്കുമുമ്പ് ധാരാളമായിത്തന്നെ വാങ്ങി കൈവശം വയ്ക്കുന്നു.<ref>http://www.ibtimes.co.uk/chained-abused-lonely-indias-captive-elephants-suffer-entertain-temples-circuses-1530583</ref> ==ചട്ടവ്രണം== ചില പാപ്പാന്മാർ ആനയുടെ ശരീരത്തിൽ മുറിവുകൾ ഉണ്ടാക്കി അത് ഉണങ്ങാൻ അനുവദിക്കാതെ കൊണ്ടു നടക്കും. ആന പ്രശ്നം ഉണ്ടാക്കിയാൽ ഈ വ്രണത്തിൽ തോട്ടികൊണ്ട് കുത്തും. ഇങ്ങനെ ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ ആനയെ ഉപദ്രവിച്ച് ഭീഷണിപ്പെടുത്താൻ ഉണ്ടാക്കുന്ന വ്രണം [[ചട്ടവ്രണം]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>http://www.nalamidam.com/archives/17542</ref> ==[[സോൻപൂർ മേള]]== [[File:Elephants of Kerala F18 9823.jpg|thumb|left|പരുക്കേറ്റ ആനകളെയും നിയമവിരുദ്ധമായി ഉൽസവത്തിന് എഴുന്നള്ളിച്ചിരിക്കുന്നു]] വർഷം തോറും ബിഹാറിലെ വൈശാലി ജില്ലയിൽ ഛപ്രയ്ക്കടുത്ത് സോൻപുർ ഗജേന്ദ്രമോക്ഷ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി വൃശ്ചികമാസത്തിൽ കാർത്തിക ആഘോഷ സമയത്ത് നടക്കുന്ന സോൻപൂർ മേളയിൽ നിന്നാണ് നിയമവിരുദ്ധമായി കേരളത്തിലെ വ്യാപാരികൾ ആനകളെ വാങ്ങിയിരുന്നത്.<ref>http://conservationindia.org/articles/sonepur/</ref> 2015-ൽ സോൻപുർ മേളയിലെ ആനവില്പന പൂർണ്ണമായും അവസാനിപ്പിക്കാൻ ബിഹാർ സർക്കാർ ഉത്തരവിട്ടു. കേരളത്തിൽ ഇപ്പോഴുള്ള 600-ഓളം ആനകളിൽ 27 എണ്ണം മാത്രമാണ് നാടൻ ഇനം. ബാക്കിയുള്ളവയിൽ മിക്കതും സോൻപുർ മേളയിൽനിന്നും മറ്റും എത്തിയതാണ്. വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടനകളുടെ ശ്രമഫലമായാണ് ആനകളുടെ വില്പനയും ആനക്കടത്തും ബിഹാർ സർക്കാർ നിരോധിച്ചത്. ഇതു സംബന്ധിച്ച് ബിഹാർ വൈൽഡ്‌ലൈഫ് ബോർഡ് എല്ലാ വൈൽഡ്‌ലൈഫ് വാർഡൻമാർക്കും കത്തയച്ചുകഴിഞ്ഞു. ഇതോടെ ആനക്കടത്ത് വലിയതോതിൽ നിലയ്ക്കുമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/thrissur-malayalam-news-1.624460 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-10-25 |archive-date=2015-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024222316/http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/thrissur-malayalam-news-1.624460 |url-status=dead }}</ref> ==ഭാരം വഹിക്കുന്നതിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ== വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ആനപ്പുറത്തെ സവാരി ആനകൾ ഉള്ള നാടുകളിൽ സാധാരണമാണ്. ആനയുടെ കഴുത്തിനു നല്ല ബലമുണ്ട്, വളരെയേറെ ഭാരം വഹിക്കുവാനും ആകും, എന്നാൽ ആനയുടെ പുറത്തിനും നട്ടെല്ലിനും വലിയ ഭാരം താങ്ങാനുള്ള ശേഷിയില്ല. ഏറെക്കാലം സഞ്ചാരികളുടെയും എഴുന്നള്ളത്തിനു പുറത്തുകയറുന്നവരുടെയും ഭാരം വഹിക്കുന്നത് ആനയുടെ നട്ടെല്ലിന് തേയ്മാനം ഉണ്ടാക്കുകയും അതിന്റെ ജീവനുതന്നെ ഭീഷണി ആവുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>http://ecohearth.com/eco-zine/travel-and-leisure/1675-never-ride-an-elephant.html</ref> ==ആന സർക്കസ്സിൽ== [[File:Circus baby elephant training.jpg|thumb|സർക്കസ്സിനു വേണ്ടി ആനയെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു]] സർക്കസ്സിൽ പലതരം അഭ്യാസങ്ങൾ കാണിക്കാൻ ആനയെ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. അതീവ കരുത്തനും വലിയ ഭാരവുമുള്ള ആനയെ സർക്കസ്സിൽ തലകുത്തിനിൽക്കാനും വലിച്ചുകെട്ടിയ കയറിലൂടെ നടത്താനുമെല്ലാം പരിശീലിപ്പിക്കാനായി അത്യധികം ക്രൂരമായ മർദ്ദനമുറകളാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. തോട്ടി കൊണ്ട് മുറിവേൽപ്പിക്കുക, വടികൊണ്ട് അടിക്കുക, വൈദ്യുത ഷോക്ക് ഏൽപ്പിക്കുക മുതലായ പീഡനങ്ങൾ ആന ഏൽക്കേണ്ടിവരുന്നു. മനുഷ്യരുടെ തൊലിയോളം തന്നെ സംവേദനക്ഷമമായ ആനയുടെ തോൽ പലരും ഒരുമിച്ച് തോട്ടികൊണ്ട് 15 മിനുട്ടോളം തുടർച്ചയായി അടിച്ചാണ് പരിശീലനം. സർക്കസ്സിലെ ആനകളെ വളരെ ചെറിയ മുറികളിൽ അടച്ചാണ് വളർത്തുന്നത്, ദിവസ്ം 50 കിലോമീറ്ററോളം നടക്കേണ്ടിയും വരാറുണ്ട് ഇവയ്ക്ക്. ജീവിത്തിൽ ഏറെക്കാലവും ഇങ്ങനെ പീഡനമേറ്റും കുടുസ്സുമുറികളിൽ അടച്ചിട്ടും ജീവിക്കേണ്ടിവരുന്ന ആനകൾ ചിലപ്പോൾ ഭ്രാന്തെടുത്ത് നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്താറുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://animalrights.about.com/od/animalsinentertainment/a/JaynesElephant2.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-18 |archive-date=2014-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412062537/http://animalrights.about.com/od/animalsinentertainment/a/JaynesElephant2.htm |url-status=dead }}</ref> പലപ്പോഴും അഭ്യാസങ്ങൾ പഠിക്കാൻ വീഴ്ചവരുത്തുന്ന ആനയ്ക്ക് ഭക്ഷണവും വെള്ളവും നിഷേധിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.aspca.org/fight-cruelty/animals-in-entertainment/circus-cruelty |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-18 |archive-date=2013-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919183756/http://www.aspca.org/fight-cruelty/animals-in-entertainment/circus-cruelty |url-status=dead }}</ref> മൃഗങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് ആനയെ സർക്കസ്സുകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത് പല അമേരിക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=NGC1>[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0406_040406_circuselephants.html അമേരിക്കയിൽ സർക്കസ്സിൽ] സർക്കസ്സിൽ മൃഗങ്ങളെ വേണ്ടെന്ന് പല അമേരിക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളും</ref> ==കോടതിയുടെ ഇടപെടൽ== ===2015 -ൽ=== [[File:Elephants of Kerala F18 9873.jpg|thumb|മുറിഞ്ഞവാലും മുറിവുകളിൽ ഇഴയുന്ന ചങ്ങലയും]] 2015-ലെ [[തൃശൂർ പൂരം|തൃശൂർ പൂരത്തിന്]] ആനകളിൽ മാനസികമായും ശാരീരികമായും ഏൽപ്പിച്ച കൊടിയ ക്രൂരതകളെക്കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ട് [[Animal Welfare Board of India (AWBI)|മൃഗപരിപാലന ബോഡ്]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ചതിൽ കേരളസർക്കാരും പൂരം സംഘാടകരും വീഴ്ച്ചവരുത്തിയതായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പാപ്പാന്മാരും സ്വകാര്യ ആന ഉടമകളും തുടർച്ചയായി മൃഗപരിപാലനനിയമങ്ങൾ കാറ്റിൽപ്പറത്തുന്നതിനെതിരെ സുപ്രീം കോടതി കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റുകൾക്ക് നോട്ടീസ് അയച്ചു. ഏപ്രിൽ 29 നും 30 നും ആനകളെ പരിശോധിച്ച വിദഗ്ദ്ധസംഘത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പൂരം സംഘാടകർക്ക് ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കാനുള്ള അനുമതി ഇല്ലായിരുന്നുവെന്നും കേരള മൃഗസംരക്ഷണവകുപ്പ് ആനകളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതിൽ സംഘാടകർക്കെതിരെ ഒന്നും ചെയ്തില്ലെന്നും പറയുന്നുണ്ട്. മൃഗസംരക്ഷണവകുപ്പ് എഴുന്നള്ളിക്കാൻ യോഗ്യരെന്ന് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകിയ ആനകൾ പോലും ശാരീരികമായി അവശരും പഴുത്ത വ്രണങ്ങളും മുറിവുകളും ഉള്ളവരും കാഴ്‌ചശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടവരും വാല് മുറിക്കപ്പെട്ടവരും നഖങ്ങളിൽ രോഗമുള്ളവരുമായിരുന്നെന്ന് റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു. കൂടാതെ മാനസികമായി തകർന്ന ആനകളെപ്പോലും എഴുന്നള്ളിക്കുകയുണ്ടായി. ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ കൊടും ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയിൽ സ്വന്തം മലമൂത്രത്തിൽ തണൽപോലും ലഭിക്കാതെ വേണ്ടത്ര ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കിട്ടാതെ ആയിരുന്നു ആനകളെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.<ref>http://www.thehindu.com/news/national/kerala/abuse-of-elephants-at-pooram-sc-seeks-report/article7174958.ece</ref> പൂരത്തിന് അണിനിരത്തിയ എല്ലാ ആനകളുടെയും കാലുകൾ ഇടച്ചങ്ങലയിട്ട് പൂട്ടിയിരുന്നു. ശരീരവും ചങ്ങലകളാൽ ചുറ്റിയിരുന്നു. പാപ്പാൻമാർ തോട്ടി ആനകളുടെ ശരീരത്തിൽ കുത്തിയിറക്കി. പൂരത്തിന് ഉപയോഗിച്ച ഒരു ആനയ്ക്കും ക്ഷയരോഗ പരിശോധന നടത്തിയിട്ടില്ല. ഇത്തരം കാര്യങ്ങളെപ്പറ്റി മൃഗക്ഷേമ ബോർഡിന്റെ സുപ്രീം കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=543656{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഉത്സവങ്ങൾക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ ആനകളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത് വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമത്തിന്റെ ലംഘനമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ബെംഗളൂരു ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സന്നദ്ധ സംഘടന നൽകിയ ഹർജിയിൽ അനിമൽ വെൽഫെയർ ബോർഡിനും വിവിധ സംഘടനകൾക്കും ആനയുടമകൾക്കും മാനദണ്ഡങ്ങൾ കർശനമായി പാലിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രമെ ഉത്സവങ്ങൾക്ക് ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കാവൂയെന്ന് സുപ്രീം കോടതി നോട്ടീസയച്ചു. മാനദണ്ഡങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നവർക്കെതിരെ ജാമ്യംലഭിക്കാത്ത വകുപ്പുകൾ ചുമത്തി കേസെടുക്കുമെന്ന് നോട്ടീസിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഉത്സവ കമ്മിറ്റിക്കാർക്കും ആനയുടമകൾക്കുമെതിരെ കോടതിയലക്ഷ്യക്കേസും എടുക്കും.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=545464 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-05-13 |archive-date=2015-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150516000711/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=545464 |url-status=dead }}</ref> മഴയിലും വെയിലിലുംനിന്നു സംരക്ഷണം ലഭിക്കാത്ത തുറസായ സ്ഥലങ്ങളിലും മരങ്ങൾക്കു ചുവട്ടിലുമായാണ് ആനകളെ തളയ്ക്കുന്നത്. ആഹാരം നൽകുന്നത് പലപ്പോഴും വൃത്തിഹീനമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആണ്. ആനകളെ സ്ഥിരമായി പാർപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും ഉടമയുടെ സ്ഥലങ്ങളിലും ആനയെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനായി കൊണ്ടു പോകുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും കൊട്ടിലുണ്ടാകണം. ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ദിവസങ്ങൾ ആനയെ നിർത്തേണ്ടി വന്നാൽ സമാന സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കാത്ത പക്ഷം ആനയെ വാടകയ്ക്കെടുക്കുന്ന വ്യക്തികൾക്കോ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കോ എതിരേയാകില്ല, ഉടമകൾക്കെതിരേയാകും നിയമ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുക. ആനയുടെ സംരക്ഷണം ഉടമകളുടെ മാത്രം ബാദ്ധ്യതയാണ്. കോടതി നിരീക്ഷണത്തെ തുടർന്ന് ഇത്തരം കാര്യങ്ങൾ അറിയിച്ചു കൊണ്ട് വനം വകുപ്പ് ഉത്തരവ് ഇറക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://metrovaartha.com/2015/05/16/%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%86%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%82%E0%B4%9F%E0%B5%8D-%E0%B4%A8%E0%B4%BF/ |title=ആനയ്ക്ക് കൊട്ടിലില്ലെങ്കിൽ ഉടമയ്ക്കു പിഴ |access-date=2015-05-16 |archive-date=2015-05-16 |archive-url=https://archive.today/20150516015324/http://metrovaartha.com/2015/05/16/%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%86%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%82%E0%B4%9F%E0%B5%8D-%E0%B4%A8%E0%B4%BF/ |url-status=live }}</ref> ===2016 -ൽ=== [[File:Elephants of Kerala IMG 5597.jpg|thumb|left|ചങ്ങലയുരഞ്ഞ് വടുക്കൾ വീണ കാലുകൾ]] [[File:Cruelty to elephants at thrisur pooram , kerala, india.JPG|thumb|ആനകൾ തമ്മിൽ മൂന്നുമീറ്റർ അകലം ഉണ്ടാവണം എന്ന കോടതി ഉണ്ടായിട്ടും 2016 -ലെ തൃശൂർ പൂരത്തിനു ആനകളെ എഴുന്നള്ളിച്ച രീതി]] 2016 -ലെ തൃശൂർ പൂരത്തിന് ആനയെ ഉപയോഗിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ ചീഫ് ഫോറസ്റ്റ് കൺസർവേറ്റർ പുതിയ നിബന്ധനകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതിൻപ്രകാരം രാവിലെ 10 മുതൽ അഞ്ചുവരെ ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കരുത്. ആനകൾ തമ്മിൽ മൂന്നു മീറ്റർ അകലം പാലിക്കണമെന്നും നിർദ്ദേശത്തിൽ പറയുന്നു.<ref> http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/thrissur-pooram-collector-s-order-on-firework-malayalam-news-1.992327</ref> കൂടാതെ വയർ, തല, വാൽ എന്നിവ തമ്മിൽ നാലു മീറ്ററും അകലം പാലിക്കണമെന്നും വനം വകുപ്പു ദേവസ്വങ്ങൾക്കു നൽകിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഇതെത്തുടർന്ന് പൂരം ചടങ്ങു മാത്രമായി നടത്താൻ ദേവസ്വങ്ങളുടെ സംയുക്തയോഗം തീരുമാനമെടുക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/news/just-in/thrissur-pooram-elephant-fireworks-13042016.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-14 |archive-date=2016-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413220403/http://www.manoramaonline.com/news/just-in/thrissur-pooram-elephant-fireworks-13042016.html |url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തന്നെ ദേവസ്വം മന്ത്രി [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] പൂരം പഴയപടി തന്നെ നടത്തുവാൻ വേണ്ട ഇളവുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>http://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/kerala-kaumudi-epaper-kaumudi/thrishur-puram-aana-ezhunnallathin-niyanthranam-aerppeduthiyath-pinvalichu-newsid-52039950</ref> [[PETA|പീറ്റ]]യുടെ മൃഗകാര്യവകുപ്പ് ഡിറക്ടറും [[Kerala State Animal Welfare Board|കേരളസംസ്ഥാന മൃഗസംരക്ഷണവകുപ്പ്]] അംഗവുമായ ഡോ.മണിലാലിന്റെ നേതൃത്ത്വത്തിലുള്ള സംഘത്തിന്, ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ് പ്രകാരം തൃശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന ആനകൻ ആരോഗ്യപരമായും നിയമപരമായും അതിനു യോഗ്യമാണൊ എന്ന് അന്വേഷിക്കാൻ വന്ന്പ്പോൾ ജില്ലാ ഭരണകൂടം അനുമതി നിഷേധിച്ചു. നിയമപ്രകാരമുള്ള ഉടംസ്ഥാവകാശമില്ലാത്ത ആനകളെയും എഴുന്നെള്ളത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഇതിനാൽ സംശയിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് സംഘം പറയുകയുണ്ടായി. തൃശൂർ പൂരത്തിന് ആനകളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ചരിത്രമാണ് ഉള്ളതെന്നും എഴുന്നള്ളിപ്പ് സമയത്ത് ആനകളെ പരിശോധിക്കുമെന്നും അനുമതി നിഷേധിച്ചതിന് എന്തു നടപടിയാണ് ഉണ്ടാവുക എന്നതിന് പിന്നീട് തീർമാനിക്കുമെന്നും സംഘം പറഞ്ഞു.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/AWBI-nominated-team-not-permitted-to-inspect-elephants/articleshow/51864103.cms</ref> ഇതിനിടെ കോടതിവിധിയെ മറികടന്ന് പരുക്കുപറ്റിയ ആനകളെ കറുത്ത ചായം പുരട്ടി മുറിവുകൾ മറച്ചു വച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിച്ചതെന്ന് NDTV റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.<ref>http://www.ndtv.com/kerala-news/apart-from-fireworks-injured-elephants-in-this-temple-festival-in-kerala-1396537?site=full</ref> ===കോടതി നടപടികളെത്തുടർന്നുണ്ടായ കാര്യങ്ങൾ=== [[File:Elephants of Kerala IMG 5740.jpg|thumb|left|പുറത്തുകയറാനായി ആന കാൽ മടക്കിക്കൊടുക്കുന്നു]] * കേസ് പരിഗണനക്ക് വന്നപ്പോൾ ആനകളെ ഉൽസവങ്ങൾക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കരുതെന്ന ഹരജിക്കാരുടെ ആവശ്യം കേരള സർക്കാർ അഭിഭാഷകൻ എതിർക്കുകയും മതപരമായ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് ആനകളെ ഉപയോഗിക്കരുതെന്ന വാദം കേരളം അംഗീകരിക്കുന്നില്ലെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. എഴുന്നള്ളിപ്പിന് ആനകൾ ചുമക്കുന്നത് ദൈവവിഗ്രഹമാണെന്നും ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നതിനാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് എന്നും അതിനാൽ, പ്രദർശന മൃഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 2001ലെ ചട്ടം തൃശൂർ പൂരത്തിന് ബാധകമാകില്ലെന്നും തിരുവമ്പാടി, പാറമേക്കാവ് ദേവസ്വങ്ങൾ വാദിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/news/353679/150513 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150516010616/http://www.madhyamam.com/news/353679/150513 |url-status=dead }}</ref> * നാട്ടാനകൾക്ക് മൂന്നുമാസത്തിനകം കൂടു നിർമ്മിക്കണമെന്ന് വനംവകുപ്പ് ചീഫ് വൈൽഡ് ലൈഫ് വാർഡൻ ഉത്തരവിട്ടു. ഇല്ലെങ്കിൽ 25,000 രൂപ പിഴ ഈടാക്കുമെന്നും പിന്നീടുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ഈടാക്കുന്ന് പിഴ കൂടുമെന്നും തുടർന്നും കൂടുണ്ടാക്കാൻ തയ്യാറായില്ലെങ്കിൽ ഉടമകൾക്കെതിരെ കേസെടുക്കുമെന്നും ഉടമസ്ഥാവകാശം റദ്ദാക്കുമെന്നും ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/kerala-news-in-malayalam/new-guidelines-for-elephants-115051500026_1.html |title=ആനകൾക്കു മൂന്നുമാസത്തിനകം കൂടു നിർമ്മിക്കണം ഇല്ലെങ്കിൽ പിഴ |access-date=2015-05-15 |archive-date=2015-05-15 |archive-url=https://archive.today/20150515095543/http://malayalam.webdunia.com/article/kerala-news-in-malayalam/new-guidelines-for-elephants-115051500026_1.html |url-status=live }}</ref> * ക്ഷേത്രതന്ത്രിമാരുടെ അഭിപ്രായം ആരാഞ്ഞശേഷം [[ശബരിമല]] [[മകരവിളക്ക്|മകരവിളക്കിന്റെ]] ഭാഗമായുള്ള ആനയെഴുന്നളളിപ്പ് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന വാർഷികഉത്സവത്തിന് ഒരാനയെ എഴുന്നള്ളിച്ചാൽ മതിയെന്നും ഹൈക്കോടതി ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു കേസ് പരിഗണിക്കവെ പറഞ്ഞു.<ref>http://malayalam.oneindia.com/news/kerala/not-use-elephants-in-sabarimala-makaravilakhigh-court-150938.html</ref> [[File:Elephants of Kerala IMG 5810.jpg|thumb|left|തോട്ടികൊണ്ട് ആനയുടെ കാലിൽ ഉണ്ടാക്കിയ മുറിവ്]] ==2016 -ലെ തൃശൂർ പൂരത്തിന് ആനകൾക്ക് നേരിട്ടത് ക്രൂരപീഡനം== 2015 -ലെപ്പോലെ തന്നെ 2016 -ലും തൃശൂർ പൂരത്തിന് ആനകൾക്ക് നേരിട്ടത് ക്രൂരപീഡനമാണെന്ന് മൃഗസംരക്ഷണവകുപ്പ് സുപ്രീം കോടതിയിൽ റിപ്പോർട്ട് നൽകി. എഴുന്നള്ളിച്ച ആനകളിൽ കണ്ണുകൾക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റവയും മാരകമായി മുറിവേറ്റവയും കാൽനഖങ്ങൾ പൊട്ടിയവയും ഉണ്ടെന്നും എഴുന്നള്ളത്തിന് ഉപയോഗിച്ച 67 ആനകളിൽ 31 എണ്ണവും നിയമവിരുദ്ധമായ മാർഗങ്ങളിൽ ഉൽസവത്തിന് എത്തിച്ചവയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/awbi-files-report-in-supreme-court-on-cruelty-to-elephants-during-thrissur-pooram-malayalam-news-1.1020575 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-26 |archive-date=2016-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427145102/http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/awbi-files-report-in-supreme-court-on-cruelty-to-elephants-during-thrissur-pooram-malayalam-news-1.1020575 |url-status=dead }}</ref> റിപ്പോർട്ടിലെ പ്രധാനകാര്യങ്ങൾ ഇവയാണ്. #മുറിവുകളും പഴുത്തു ചലം നിറഞ്ഞ കുരുക്കളുള്ളതും, കാഴ്ചശക്തി കുറഞ്ഞതും, കാലിനു പരുക്കുപറ്റിയതും, ആരോഗ്യം കുറഞ്ഞതും ശാരീരിക അസ്വാസ്ഥ്യം ഉള്ളതുമായ ആനകൾക്കും എഴുന്നള്ളിക്കാൻ യോഗ്യരാണെന്നുള്ള അനുപതിപത്രം നൽകി. #കറുത്ത ചായം കൊണ്ടു മുറിവുകൾ ഒളിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. #നിയമപ്രകാരമുള്ള ഉടമസ്ഥാവകാശം ഇല്ലാത്ത ആനകളെ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്‌ ഉപയോഗിച്ചു. #നിരോധിക്കപ്പെട്ട ലോഹം കൊണ്ടുള്ള ആനത്തോട്ടി ഉപയോഗിച്ചു. #കഠിനമായ വെയിലത്തു നിർത്തപ്പെട്ട ആനകൾക്ക്‌ മതിയായ തണലും വെള്ളവും നൽകിയില്ല. #കാലുകൾ അടുപ്പിച്ച്‌ അനങ്ങാൻ പോലുമാവാത്തവിധമായിരുന്നു നാലുകാലുകളിലും വയറിനുകുറുകെയും പൂരം നടന്ന രണ്ടുദിവസവും തുടർച്ചയായി ചങ്ങലയ്ക്കിട്ടത്‌. #ആളുകളുടെയും കുഴലുകളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും കനത്ത ശബ്ദത്തിനു നടുവിൽ ആനകളെ മണിക്കൂറുകളോളം തുടർച്ചയായി നിർത്തി. #ആനകൾക്ക്‌ തമ്മിലും ആനകളും മനുഷ്യർക്കും ഇടയ്ക്കും വേണ്ടത്ര സ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. #ആനകളോടുള്ള ക്രൂരത തടയുന്നതിന്‌ ജില്ലാകമ്മിറ്റി ഒട്ടും ഫലപ്രദമായി ഇടപെട്ടില്ല.<ref>http://www.petaindia.com/wp-content/uploads/2016/04/AWBI-INSPECTION-REPORT-ON-THRISSUR-POORAM-2016_23.04.2016.pdf</ref> ==മൃഗസംരക്ഷണവകുപ്പ് ഗവൺമെന്റിനോട് ആനകളെ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് തടയണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു== [[File:Elephants of Kerala IMG 5826.jpg|thumb|ചങ്ങലയുരഞ്ഞ് വടുക്കൾ രൂപപ്പെട്ട പിൻകാൽ]] 1960 -ലെ മൃഗങ്ങളോടുള്ള ക്രൂരതയ്ക്കെതിരെയുള്ള നിയമം ഉപയോഗിച്ച് ആനകളെ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് തടയണമെന്ന് [[The Animal Welfare Board of India|മൃഗസംരക്ഷണവകുപ്പ്]] [[Union ministry of environment, forests and climate change|കേന്ദ്രപരിസ്ഥിതിമന്ത്രാലയത്തോട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവരുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: <blockquote>''ആനകളെപ്പോലുള്ള വന്യമൃഗങ്ങളെ പരിശീലിപ്പിക്കുമ്പോൾ വലിയതോതിൽ അക്രമവും ക്രൂരതകളും കാട്ടി അവയുടെ ആത്മാവിനെത്തന്നെ തകർത്താണ് മെരുക്കുന്നത്. അവയെ പ്രദർശിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആൾക്കൂട്ടത്തിലെ തിരക്കിലും അസ്വാഭാവികമായ ചുറ്റുപാടിലും ആണ് നിർത്തുന്നത്. ഇക്കാലത്ത് മനുഷ്യന്റെ ക്രൂരതയ്ക്കെതിരെ ആനകൾ വലിയതോതിൽ പ്രതികരിക്കുന്നുണ്ട്, പലരെയും കൊല്ലുന്നു, നാട്ടാനകൾക്ക് പലവിധ മാരകരോഗങ്ങളും പിടിപെടുന്നു, കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തിൽ കേരളത്തിൽ മാത്രം നാട്ടാനകൾ 526 ആൾക്കാരെയാണ് കൊന്നത്. തടവിലുള്ള ആനകളെ അവയുടെ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നും തട്ടിയെടുത്ത്, കാലുകൾ ചങ്ങലയ്ക്കിട്ട്, കീഴടങ്ങുന്നത് വരെ അടിക്കുന്നു. തടവിലാക്കപ്പെട്ടതിനാൽ മാത്രം അവ നാട്ടുമൃഗമായെന്നു കരുതാനാവില്ല. തോട്ടികൊണ്ടുള്ള മർദ്ദനത്താൽ ഭയന്നു മാത്രം ആനകൾ ഭീദിതമായ അഭ്യാസങ്ങൾ കാണിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാകുന്നു. ഈ തോട്ടി ഉപയോഗിച്ച് അവയുടെ അതീവ സംവേദനക്ഷമമുള്ള തൊലിയിലും മുഖത്തും കാലിലും മുട്ടിലും മുറിവുണ്ടാവുംവിധം മർദ്ദിക്കുന്നു. കാടിന്റെ വന്യതയിൽ അത്യധികം സാമൂഹ്യജീവികൾ ആയ ആനകൾ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും സഹായിക്കുകയും അനാഥരായ ആനക്കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവയുടെ അരോഗ്യത്തിനു അത്യന്താപേഷിതമായതിനാൽ വളരെയേറെ ദൂരം കാട്ടിൽ അവ ഓരോ ദിവസവും നടക്കുന്നുണ്ട്. ആനകൾ സന്തോഷം, സങ്കടം, പേടി എന്നിവ അനുഭവിക്കുന്ന ജീവികളാണെന്നു ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ ഉണ്ട്. തടവിൽ അവയുടെ അതിസൂക്ഷ്മമായ വികാരങ്ങളെയും ബന്ധങ്ങളെയും തീരെ മാനിക്കാതെ അടിച്ചമർത്തുന്നു. അമ്പലങ്ങളിലെയും സർക്കസുകളിലെയും ടൂറിസത്തിൽ ജോലിചെയ്യുന്നതിലെയും ആനകൾ ഒരു ശതമാനം സമയമേ അതിനായി ചെലവഴിക്കുന്നുള്ളൂ, ബാക്കി നേരം മുഴുവൻ ചങ്ങലയാൽ ബന്ധിതരായി, തീർത്തും അസ്വാഭാവികമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മാനസികവിഭ്രാന്തി അനുഭവിച്ച് ജീവിക്കുകയാണ്.''<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Animal-Welfare-Board-urges-central-govt-to-prohibit-use-of-elephants-for-performance/articleshow/54198149.cms</ref></blockquote> 2019 -ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കേരളത്തിൽ ഉള്ള 515 നാട്ടാനകളിൽ നിയമാനുസൃതമായ ഉടമസ്ഥാവകാശസർട്ടിഫിക്കറ്റുള്ളത് വെറും 32-ന് മാത്രമാണ്. കേരളത്തിലെ പ്രിൻസിപ്പൽ ചീഫ് കൺസർവേറ്റർ ഒാഫ് ഫോറസ്റ്റ് കോടതിയിലും കേന്ദ്രത്തിനും സമർപ്പിച്ച രേഖകൾ പ്രകാരമുള്ള കണക്കാണിത്. 515 നാട്ടാനകളിൽ ഉടമസ്ഥാവകാശ സർട്ടിഫിക്കറ്റുള്ള 32-ൽ 19 എണ്ണവും വനംവകുപ്പിന്റെ നാട്ടാനകളാണ്. കേരളത്തിൽ ദേവസ്വത്തിന്റെയും സ്വകാര്യവ്യക്തികളുടെയും പക്കൽ 473 ആനകൾ ഉഌഅവയിൽ 13 എണ്ണത്തിന് മാത്രമാണ് നിയമപ്രകാരമുള്ള ഉടമസ്ഥാവകാശസർട്ടിഫിക്കറ്റുള്ളത്. ഇതില്ലാതെ ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കാനോ മറ്റു കാര്യങ്ങൾക്കായി വിനിയോഗിക്കാനോ പാടില്ലെന്ന് വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. വനംവകുപ്പിന്റെ പക്കൽ 42 ആനകളുണ്ട്. ഇവയിൽ ഉടമസ്ഥാവകാശരേഖയുള്ളത് 19-ന് മാത്രം.<ref>{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/elephent-in-kerala-1.3614756 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-03 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304023637/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/elephent-in-kerala-1.3614756 |url-status=dead }}</ref> 2016 സെപ്തംബർ എത്തുമ്പോഴേക്കും ഒരു വർഷം കേരളത്തിൽ 24 നാട്ടാനകളാണ് ചെരിഞ്ഞത്. 2016 -ൽ സെപ്തംബർ വരെ മാത്രം 17 ആനകൾ മരണമടഞ്ഞു. 2015 ആഗസ്ത് 18 -ന് സുപ്രീം കോടതി ആനപരിപാലനത്തിനു നൽകിയ നിർദ്ദേശങ്ങളൊന്നും തന്നെ പാലിക്കുകയുണ്ടായില്ലെന്നതും 289 ആനകൾക്ക് ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖകൾ ഇല്ലെന്നതും ആനകൾക്ക് വിശ്രമിക്കാൻ ഇടങ്ങൾ ഒരുക്കിയില്ലെന്നതും കാരണം ആനകളെ എഴുന്നള്ളത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നതിനു വിലക്ക് ഉണ്ടായേക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>https://4.bp.blogspot.com/-jSvaBSX0ODY/V_PH1ypdIVI/AAAAAAAAKOo/pIRilDbZwio3OIW1kD2ryBTrtj2l18stwCLcB/s1600/ana.jpeg</ref> ==പുതിയ സ്ഥിതിഗതികൾ== [[File:Elephants of Kerala L11 (3).jpg|thumb|പിരിച്ച് ഒടിച്ച വാലുകൾ, തൃശൂർ പൂരത്തിൽ നിന്നും]] [[File:Elephants of Kerala L12 (5).jpg|thumb|ചുട്ടുപഴുത്ത ടാർ റോഡിൽ അനങ്ങാനാവതെ നിൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ആനകൾ പൂരക്കാലത്തെ സ്ഥിരം കാഴ്‌ചയാണ്]] * തൃശൂരിലെ ഒരാൾ താൻ 12 വർഷത്തോളം വളർത്തിയ ഒരു ആനയെ കാട്ടിലേക്കു തിരിച്ചുവിടാൻ തയ്യാറായി.<ref>{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/380282/Weekend/23-NOVEMBER-2014#page/1/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-03-10 |archive-date=2018-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011224/https://digitalpaper.mathrubhumi.com/380282/Weekend/23-NOVEMBER-2014#page/1/3 |url-status=dead }}</ref> * വെന്നിമല ലക്ഷ്മണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ 2016 മുതൽ ഉത്സവത്തിന് ആനയെ എഴുന്നള്ളിക്കുന്നതിനു പകരം രഥം എഴുന്നള്ളിക്കാൻ‌ തീരുമാനമായി. * തൈക്കാട്ടുശ്ശേരി നടുഭാഗം അർദ്ധനാരീശ്വര-സുബ്രഹ്മണ്യപുരം ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരത്തെ എഴുന്നെള്ളിപ്പിന് ആനകളെ ഉപയോഗിച്ചു വന്ന രീതി നിർത്തലാക്കി ഇനി മുതൽ ഇരുമ്പുപൈപ്പിൽ നിർമ്മിച്ച ആനരൂപത്തിൽ പട്ടുവിരിച്ച് എഴുന്നള്ളിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഈ രൂപത്തിൽ [[നെറ്റിപ്പട്ടം]], [[തിടമ്പ്]], [[ആലവട്ടം]], [[വെഞ്ചാമരം]], [[മുത്തുക്കുട]] എന്നിവയെല്ലാം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമുണ്ട്. [[പറയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്]], [[ആറാട്ട്]] എന്നിവയ്ക്കും ആനകളെ ഒഴിവാക്കി. മുൻപ് ഒരു ആനയ്ക്ക് 45000 രൂപയോളം ചെലവു വന്നിടത്ത് ഇരുമ്പുരൂപങ്ങൾക്ക് 9000 രൂപ മാത്രമേ ചെലവായുള്ളു എന്നും മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ഉൽസവങ്ങൾക്ക് ഇവ നൽകാനും പദ്ധതിയുണ്ട് എന്ന് അധികൃതർ അറിയിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>മലയാള മനോരമ പത്രം, 09/03/2016</ref> * തിരുവനന്തപുരത്തെ പള്ളിയറ ക്ഷേത്രം ആനകളെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാതിരിക്കാനും ആന ഇടഞ്ഞാൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്തും ഭക്തജനങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശങ്ങാൾ കണക്കിലെടുത്തും വർഷങ്ങളായി പറയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിന് ആനയെ ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി നിർത്തലാക്കുകയും പകരം തേക്കിൻതടി ഉപയോഗിച്ച് മഞ്ചൽ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. കൂടുതൽ അമ്പലങ്ങൾ ഈ പാത് പിന്തുടരട്ടെ എന്ന് കേന്ദ്രമന്ത്രി [[മനേക ഗാന്ധി|മേനകാ ഗാന്ധി]] ഈ പ്രവൃത്തിയെ ആശംസിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>http://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/palliyara-temple-will-not-use-elephants-for-temple-festival.html</ref> * കാട്ടുമൃഗത്തെ കൊണ്ടുവന്ന് ഉത്സവത്തിന് നിരത്തി നിർത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണെന്നുള്ള അഭിപ്രായത്തോടെ കണിച്ചുകുളങ്ങര അമ്പലത്തിലെ ഉൽസവത്തിനു ആനയെ എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത് നിർത്തുകയുണ്ടായി.<ref name=Kanichukulangara>{{Cite web |url=http://metrovaartha.com/2015/03/01/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%B5%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%A4/ |title=ക്ഷേത്രത്തിൽ എഴുന്നള്ളപ്പു നിർത്തി |access-date=2015-05-28 |archive-date=2015-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818220959/http://metrovaartha.com/2015/03/01/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%B5%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%A4/ |url-status=dead }}</ref> * കഠിനംകുളം മഹാദേവ ക്ഷേത്രത്തിൽ വെടിക്കെട്ടും ആനയെഴുന്നള്ളത്തും ഇനിയുണ്ടാകില്ലെന്ന് ക്ഷേത്രം തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീരുമാനിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/fireworks-malayalam-news-1.989357 |title=എടത്വാ പള്ളിയിലും കഠിനംകുളം ക്ഷേത്രത്തിലും ഇനി വെടിക്കെട്ടില്ല. മാതൃഭൂമി ന്യൂസ് |access-date=2016-04-16 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://archive.today/20160416050151/http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/fireworks-malayalam-news-1.989357 |url-status=live }}</ref> * ആലപ്പുഴ കിടങ്ങാംപറമ്പ് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉൽസവത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയിരുന്ന വെടിക്കെട്ടും ആന എഴുന്നള്ളത്തും ഒഴിവാക്കാൻ ഭരണസമിതി തീരുമാനിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/news/kerala/09cpy-temples-abandon-fireworks.html |title=വെടിക്കെട്ട് ഉപേക്ഷിച്ച് ആരാധനാലയങ്ങൾ മാതൃകയാവുന്നു. മനോരമ ന്യൂസ് |access-date=2016-04-16 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://archive.today/20160416050303/http://www.manoramaonline.com/news/kerala/09cpy-temples-abandon-fireworks.html |url-status=live }}</ref> * ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പ് വിശ്വാസത്തിന്റെയോ ആചാരത്തിന്റെയോ ഭാഗമല്ലെന്നും ആനയെ മെരുക്കാനാവില്ലെന്നുമുള്ള യാഥാർത്ഥ്യം ഹിന്ദുസമൂഹം മനസ്സിലാക്കണമെന്നും [[രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം|ആർ എസ്സ് എസ്സ്]] അഭിപ്രായപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref>http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/fireworks-display-elephant-procession-not-part-of-rituals-rss-english-news-1.1017985</ref> * തോട്ടി ഉപയോഗിച്ച് ബന്ധനത്തിലുള്ള ആനകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് [[കാലിഫോർണിയ]]യിൽ നിരോധിച്ചു.<ref>http://www.humanesociety.org/news/press_releases/2016/08/ca-bullhook-ban-law-082916.html?referrer=https://www.google.co.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2017 മുതൽ കൽപ്പാത്തി രഥോൽസവത്തിൽ രഥംവലിക്കുമ്പോൾ പിന്നിൽനിന്നും തള്ളുന്നതിന് ആനകൾക്കുപകരം യന്ത്രം ഏർപ്പെടുത്തി ==[[PETA|പീറ്റ]] കോടതിയിൽ== [[File:Elephants of Kerala L13 (2).jpg|thumb|ഏതു നേരവും അഭ്യാസങ്ങൾ കാണിക്കാൻ നിർബന്ധിനാണ് ആന]] നിയമവിരുദ്ധമായി കേരളത്തിൽ തടവിലാക്കിയിട്ടുള്ള 289 ആനകളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം നിയമവിധേയമാക്കാനുള്ള [[കേരള വനംവകുപ്പ്|വനം വകുപ്പിന്റെ]] ഉത്തരവിനെതിരെ [[PETA]] കോടതിയെ സമീപിച്ചു. ഈ ഉത്തരവ് [[വന്യജീവി (സംരക്ഷണ) നിയമം 1972|1972 -ലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണനിയമത്തിന്റെ]] ലംഘനമാണ്. കൃത്യമായ രേഖകൾ ഇല്ലാത്ത ഉടമസ്ഥരെ ശിക്ഷിക്കേണ്ടതിനു പകരം നിയമവിരുദ്ധമായി കൈവശപ്പെടുത്തിയ ഉടമസ്ഥാവകാശങ്ങളെ രക്ഷിക്കാനാണ് ഗവൺമെന്റ് ശ്രമിക്കുന്നതെന്ന് [[PETA]] ആരോപിച്ചു. 2003 ഏപ്രിൽ 18 -ന് കൈവശമുള്ള വന്യ്ജീവികളെ 180 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ വെളിപ്പെടുത്തിയാൽ നിയമപ്രകാരം കൈവശം വയ്ക്കാം എന്ന ഉത്തരവിനെ മറികടക്കാൻ ഇതിനുമുൻപും സർക്കാർ ശ്രമിച്ചിരുന്നെങ്കിലും കോടതി തടഞ്ഞിരുന്നു. 1972 -ലെ [[വന്യജീവി (സംരക്ഷണ) നിയമം 1972|നിയമപ്രകാരം]] ആനപിടുത്തം നിരോധിച്ചതാണ്.<ref>http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/captive-elephants-ownership-peta-sends-notice-to-govt/article8411797.ece</ref> ==ആനകളെ പീഡിപ്പിച്ചാൽ ജാമ്യമില്ലാ വകുപ്പിൽ കേസ്== 2017 -ൽ 13 നാട്ടാനകൾ ചെരിഞ്ഞെന്ന വനംവകുപ്പിന്റെ റിപ്പോർട്ടിനെത്തുടർന്ന് നാട്ടാന പരിപാലന നിയമം കർശനമാക്കാൻ പ്രിൻസിപ്പൽ ചീഫ് കൺസർവേറ്റർ വനം വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതുപ്രകാരം ആനകളെ ഉപദ്രവിക്കുന്നവർക്കതിരെ ജാമ്യമില്ലാ വകുപ്പുചുമത്തി കേസും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതടക്കം 12 ഇന നിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ: * ആനകളുടെ യാത്രരേഖകൾ വനംവകുപ്പ് കൃത്യമായി പരിശോധിക്കണമെന്നു പറയുന്നുണ്ട്. * ജില്ലകൾ തോറും കൂടുതൽ ജോലിയെടുപ്പിക്കുന്ന ആനകളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കണമെന്നും അവയെ പ്രത്യേകമായി നിരീക്ഷിക്കണമെന്നും നിർദ്ദേശമുണ്ട്. * ആനകൾക്കു മദപ്പാടുള്ള സമയത്ത് വിശ്രമം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പു വരുത്തണം. * നാട്ടാനപരിപാലനസമിതി ഉത്സവക്കാലത്തിനു മുമ്പും ശേഷവും യോഗം ചേരേണ്ട യോഗങ്ങളിൽ ആനകളെ പരിശോധിച്ച് അവയുടെ പരിപാലനം കൃത്യമായി നടക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തണം. * ഉത്സവകമ്മിറ്റികൾ ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത് വനംവകുപ്പുസമിതിയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ ആനയെ പിടിച്ചെടുക്കും എന്നും നിർദ്ദേശമുണ്ട്.<ref>http://malayalam.webdunia.com/article/trending-news/elephant-in-kerala-118050700004_1.html</ref> ==ഉപദ്രവമേൽക്കുന്ന കാട്ടാനകളുടെ മാനസികാവസ്ഥ== ===ആനകളുടെ ദുഃഖവും വിരഹവും=== മനുഷ്യരെപ്പോലെ ആനങ്ങളുടെ ഇടയിലും സ്നേഹിതരുടെ മരണവും അത് നൽകുന്ന വേർപാടിന്റെ ദുഃഖം മറക്കുക എന്നതും വളരെയധികം ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളകാര്യമാണെന്ന്‌ ജന്തുശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരായ ഗോൾഡെൻബെർഗും ജോർജ്ജ് വിറ്റേമേയറും(2020) നടത്തിയ റിവ്യൂ പഠനത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആനകൾ തങ്ങളുടെ ഘ്രാണശക്തി ഉപയോഗിച്ചാണ് പലപ്പോഴും മറ്റ്‌ ആനകൾ തങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉള്ളതാണോയെന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നത്, ഒരാനയുടെ മരിച്ച ശരീരം കാണുമ്പോൾ അത് തങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉള്ളതാണോയെന്നു മണത്തു നോക്കാറുമുണ്ട് ഇവ. ആഫ്രിക്കയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ പന്ത്രണ്ടു ഇടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 32 ഫീൽഡ് നീരീക്ഷണങ്ങളെ ആധാരമാക്കിയാണ് ഗോൾഡെൻബെർഗിൻറെ ഈ പഠനം തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്. ആനകൾ വളരെ വൈകാരികവും സഹാനുഭൂതി നിറഞ്ഞതുമായ മനോഭാവം പുലർത്തുന സസ്തിനികൾ ആണെന്നും മുൻ പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. വളരെ ദീർഘകാലം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക ബന്ധങ്ങളും, ശക്തമായ ഗോത്രബോധങ്ങളും ആനകളുടെ ഇടയിൽ കാണാറുണ്ട്. ജീവിതകാലഘട്ടത്തിൽ ഒരുപാട് അംഗങ്ങളെ ഓർത്തിരിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന വിധത്തിലുള്ള കൊഗ്നീറ്റീവ് സംവിധാനങ്ങളും അവയ്ക്കുണ്ട്, ഇതിനു കാഴ്ച്ചയെക്കാളും ഘ്രാണശക്തിയാണ് അവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. രണ്ടു ആനകൾ പരസ്പരം കാണുമ്പോൾ അവ പരസ്പരം മണക്കാനും സ്പർശിക്കാനും കുറച്ചധികം സമയം ചിലവഴിക്കാറുണ്ട്, സമാനമായ രീതിൽ മരണപ്പെട്ട അംഗത്തിന്റെ അടുക്കലും ആനകൾ പ്രകടനങ്ങൾ നടത്താറുണ്ട്‌. പെണ്ണാനകൾ അവരുടെ അമ്മയുടെ ശവശരീരത്തിന് മുൻപ് തങ്ങളുടെ ടെമ്പറൽ ഗ്ലാൻഡിൽ നിന്ന് സ്രവം ഉത്പാദിപ്പിച്ചു ‘കരയാറുണ്ട്’. വികാരങ്ങളും വൈകാരികപ്രകടങ്ങളും മനുഷ്യർക്കു മാത്രമല്ല മറ്റ്‌ മൃഗങ്ങളിലും ദൃശ്യം ആകാമെന്നതിൻറെ സൂചനയാണ് ഈ പഠനം, മനുഷ്യർ ആനകളെ പലപ്പോഴും കാട്ടിൽ നിന്നും ബലമായി പിടിച്ചുകൊണ്ടു വന്നു നിഷ്ഠുരമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ എല്ലാം അവയുടെ ഇത്തരം വൈകാരിക അവസ്ഥകൾ പരിഗണിക്കാറില്ല. ആനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒരാൾ മരണപ്പെട്ടാൽ മനുഷ്യരുടേതിനു സമാനമായ ദുഃഖവും വിരഹപ്രകടനങ്ങൾ കാഴ്ചവയ്ക്കാറുണ്ട് എന്നവിധത്തിലുള്ള നീരീക്ഷണങ്ങൾ മുൻപും പെരുമാറ്റശാസ്ത്രത്തിലും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. തങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിനു വെളിയിൽ ഉള്ള ആനങ്ങളുടെ മരണത്തിലും ഉത്കണ്ഠയും കരുതലും ആനങ്ങൾ കാണിക്കാറുണ്ടെന്നു ഇപ്പോൾ പുറത്തുവന്ന റിവ്യൂ പഠനം കാണിക്കുന്നു. ആനങ്ങളുടെ മസ്തിഷ്കഘടവും പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിശോധിച്ചതിൽ നിന്നും മനുഷ്യരുടെത്തിനു സമാനമായ ഓർമ്മയും വൈകാരികവുമായ ചോദന-ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നു ഹാർട്ടും സംഘവും (2008) നടത്തിയ മറ്റൊരു പഠനത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ശവസംസ്കാരചടങ്ങുകൾക്ക് സമാനമായ രീതിയിൽ ചില പ്രാഗ്ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളും ആനകളുടെ ഇടയിലുണ്ട്. ശാന്തമായി കൂട്ടം കൂടി മരിച്ച ആനയുടെ ശവശരീരത്തിൽ തുമ്പിക്കൈ കൊണ്ട് തട്ടുക, ഇലകളും പുല്ലുകളും കൊണ്ട് ശവശരീരം മറവ് ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുക തുടങ്ങിയവ അതിൽ ചിലതുമാത്രമാണ്. ആഴ്ചകളോളം ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം മരിച്ചു അഴുകി തീരുന്ന പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ ശരീരത്തിന് സമീപം ആനകൾ വരികയും ചെയ്യാറുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് മരിച്ചത് പങ്കാളികളോ, നേരിട്ടുള്ള കുടുംബാംഗമോ ആണെങ്കിൽ. ചിലപ്പോൾ ഇങ്ങനെ മരിച്ചവരുടെ ശരീരത്തിൻറെ അടുക്കൽ ഭക്ഷണവും വെള്ളം കൊണ്ട് വന്നുകൊടുക്കാനും ആനകൾ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്.<ref>https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S014976340700070X</ref> ===മാനസിക സമ്മർദ്ദം=== പടക്കം പൊട്ടിച്ചും ബഹളം വച്ചും കാട്ടിലേക്കുതിരിച്ചോടിക്കുന്ന കാട്ടാനകളുടെ പിണ്ഡത്തിലെ [[Fecal glucocorticoid metabolite|ഫീക്കൽ ഗ്ലൂക്കോകോർട്ടിക്കോയ്ഡ് മെറ്റാബൊലൈറ്റ്]] വേർതിരിച്ച് നടത്തിയ പഠനത്തിൽ അവയുടെ അളവിൽ 105 ശതമാനം വർദ്ധന ഉണ്ടായതായും ഇത് ആനകളുടെ മാനസികസമ്മർദം വർദ്ധിപ്പിച്ച് അവയുടെ ദഹനവ്യവസ്ഥ, പ്രതിരോധശക്തി, പ്രത്യുത്‌പാദനശേഷി എന്നിവയെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുമെന്ന് പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thrissur--1.2821788 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-05-19 |archive-date=2018-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518234409/http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thrissur--1.2821788 |url-status=dead }}</ref> ===ആനകൾ ഇടഞ്ഞ് നാശനഷ്ടമുണ്ടാക്കിയ സന്ദർഭങ്ങൾ=== നിരന്തരമായ പീഡനം സഹിക്കവയ്യാതെ പലപ്പോഴും ആനകൾ ഇടയാറുണ്ട്, അതിൽ പാപ്പാന്മാരടക്കം നിരവധി ആൾക്കാർക്ക് ജീവഹാനികളും ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. * 2019 ഫെബ്രുവരി 8 ന് തൃശൂരിൽ ഗൃഹപ്രവേശത്തിന് മോടികൂട്ടാനായി കൊണ്ടുവന്ന ഈ ആന ഇടഞ്ഞ് ഒരാളെ ചവിട്ടിക്കൊല്ലുകയുണ്ടായി. കാഴ്ചശക്തിയില്ലാത്ത അമ്പതുവയസ്സിനുമുകളിൽ പ്രായമുള്ള ഈ ആന സമീപത്തുനിന്നും പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നശബ്ദം കേട്ട് വിരണ്ടോടുന്നതിനിടയിലാണ് ഒരാൾ കൊല്ലപ്പെട്ടത്.<ref>https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/elephant-ran-amok-one-stamped-to-death-1.3552894</ref> * 2019 ജനുവരി 27 -ന് തൃശൂരിൽ ആനയുടെ കുത്തേറ്റ് പാപ്പാൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും സഹപാപ്പാന് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>https://malayalam.news18.com/news/kerala/elephent-killed-mahout-at-thrissur-80031.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref> https://www.asianetnews.com/local-news/elephant-murdered-mahout-plzngq </ref> * 2018 ഡിസംബർ 28 -ന് തിരുമൂലങ്ങാട് ലക്ഷ്മണ സ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ നിറമാല - വിളക്ക് ഉത്സവത്തിനിടെ ആനയുടെ കുത്തേറ്റ് ചികിത്സയിലായിരുന്ന പാപ്പാൻ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref>https://www.deshabhimani.com/news/kerala/elephant-attack-death/770856</ref> * 2018 ഫെബ്രുവരി 12 നു കോട്ടയം ഇരാറ്റുപേട്ടയ്ക്ക് സമീപം കുരിശിങ്കലിൽ തടി പിടിക്കാൻ കൊണ്ടുവന്ന ആന പാപ്പാനെ കുത്തിക്കൊന്നു. <ref> https://www.manoramanews.com/news/kuttapathram/2018/02/12/elephant-attack-in-kottayam.html </ref> * 2018 ജനുവരി 20 -ന് ഉത്സവഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ എഴുന്നള്ളത്തിന്റെ പുറകിലുണ്ടായിരുന്ന മദ്യപർ ആനയുടെ വാലിൽ തൂങ്ങിയതിനെത്തുടർന്ന് ഇടഞ്ഞോടിയ ആനയുടെ കുത്തേറ്റ് ഒരു യുവാവിന് ഗുരുതരമായി പരിക്കേല്ക്കുകയുണ്ടായി.<ref>https://www.asianetnews.com/news/the-drunken-people-hangs-elephants-tail</ref> * 2017 ഡിസംബർ 10 -ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആനകൾ വിരണ്ടോടിയപ്പോൾ കുത്തേറ്റ പാപ്പാൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/guruvayoor-temple-elephant--1.2447411</ref> * 2017 ഏപ്രിൽ 20 ന് തിരുവനന്തപുരം പാറശ്ശാല മഹാദേവ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇടഞ്ഞ ആന പാപ്പാനെ കുത്തിക്കൊന്നു. <ref> https://www.asianetnews.com/news/elephant-killed-man </ref> * 2017 ഏപ്രിൽ 4ന് പാലക്കാട് ചിറ്റിലഞ്ചേരി മേലാർകോട് പള്ളിനേർച്ചക്കെത്തിയ ആന പാപ്പാനെ കുത്തിക്കൊന്നു. <ref> https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2018/04/03/elephent-killed-mahout-at-palghat.html </ref> * 2016 ഫെബ്രുവരി 10-ന് പാലക്കാട് തൃത്താലയ്ക്കടുത്ത് തച്ചറകുന്നിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടുവന്ന ആന പാപ്പാനെ കുത്തിക്കൊന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://kerala-live.com/%E0%B4%A4%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B5%86-%E0%B4%86%E0%B4%A8/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-02-11 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209035818/http://kerala-live.com/%E0%B4%A4%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B5%86-%E0%B4%86%E0%B4%A8/ |url-status=dead }}</ref> ==തായ്‌ലാന്റിൽ== ഒരു നൂറ്റാണ്ടു മുൻപേ 100000 ആനകൾ ഉണ്ടായിരുന്ന [[Thailand|തായ്‌ലാന്റിൽ]] ഇപ്പോൾ ഏതാണ്ട് 5000 എണ്ണമാണ് ബാക്കിയുള്ളത്, അതിൽ തന്നെ പകുതിയും അടിമകൾ ആക്കപ്പെട്ടവയും. ആർക്കും തന്നെ എളുപ്പത്തിൽ എത്തിപ്പെടാൻ പറ്റാത്ത ഗ്രാമങ്ങളിൽ ആണ് അവിടെ ആനകളെ മെരുക്കുന്നത്. ആനകളെ മെരുക്കി അനുസരണ പഠിപ്പിക്കുന പരിപാടി പജാൻ (pajan) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. നാലു വയസ്സുള്ള ആനയെ അനുസരണ പഠിപ്പിക്കാൻ കാലിലും ചെവിയിലും ആണികൾ അടിച്ചുകയറ്റുകയും അനങ്ങാൻ വയ്യാത്ത ചെറുകൂട്ടിൽ തളയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അടിക്കുന്നതു കൂടാതെ ഉറങ്ങാൻ സമ്മതിക്കാതെയും, ഭക്ഷണം നൽകാതെയും, വെള്ളം കൊടുക്കാതെയും ആണ് ആനയുടെ ധിഷണ തകർത്ത് അതിനെ അനുസരിപ്പിക്കാൻ ഒരുക്കുന്നത്. വളർത്തുമൃഗങ്ങൾക്ക് ഉള്ള നിയമങ്ങളാണ് അവിടെ ആനകൾക്കും ഉള്ളത്, അതിനാൽ തന്നെ അവയെ ഉപദ്രവിക്കുന്നതിനും കാര്യമായ ശിക്ഷകൾ ലഭിക്കാറേ ഇല്ല.<ref>http://news.nationalgeographic.com/news/2002/10/1016_021016_phajaan.html</ref> വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ആനപ്പുറത്തു സഞ്ചരിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനായി കാൽ ഉയർത്താനുള്ള പരിശീലനത്തിൽ ആണി അടിച്ച വടികൾ കൊണ്ട് അടിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. തെറ്റു പറ്റിയാൽ കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും. രണ്ടോ മൂന്നോ ദിവസം ഇങ്ങനെ ഉപദ്രവമേറ്റ ആന ദേഹമാസകലം മുറിവോടെയാണ് പുറത്തേക്ക് വരുന്നത്. ഉടൻ തന്നെ പിന്നെയും അനുസരണ പഠിപ്പിക്കാൻ ഉള്ളിൽ കയറ്റുന്ന ആനയുടെ പരിശീലനം ആഴ്ചകളോളം തുടരും. വേദനയും ഭയവും അറിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ ആന അനുസരിക്കുകയുള്ളൂ എന്നാണ് തായ്‌ലാന്റുകാരുടെ വാദം.<ref>http://news.nationalgeographic.com/news/2002/10/1016_021016_phajaan_2.html</ref> ===ടൂറിസം=== ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളാണ് തായ്‌ലന്റിലും മറ്റു തെക്കേ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും ടൂറിസത്തിന്റെ പേരിൽ കൊടിയപീഡനം അനുഭവിക്കുന്നത്. മൂന്നുമീറ്ററിലും കുറഞ്ഞ നീളമുള്ള ചങ്ങലകളിൽ തളച്ചിട്ടുള്ള ഇവയുടെ പുറത്ത് മരത്തിന്റെയും ഉരുക്കിന്റെയും ഇരിപ്പിടങ്ങളാണ് ഉറപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. മൂവായിരത്തിലേറെ ആനകളെയാണ് ഇവിടങ്ങളിൽ ടൂറിസത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആൾക്കാർ സവാരി നടത്താത്ത മുഴുവൻ സമയവും യാതൊരു സാമൂഹ്യജീവിതവും അനുവദിക്കാതെ ചങ്ങലയിൽത്തന്നെ തളച്ചാണ് ഇവയുടെ ജീവിതം മുഴുവൻ. നിറയെ ആൾക്കാരും ശബ്ദശല്യവുമുള്ള അന്തരീക്ഷത്തിൽ വേണ്ടത്ര ഭക്ഷണവും ചികിൽസയും ലഭിക്കാതെയാണ് ഇവയെല്ലാം ജീവിക്കുന്നത്. നല്ലൊരു സാമൂഹ്യജീവിയായ ആനയെ കൂട്ടുകാരിൽ നിന്നുമെല്ലാം അകറ്റി ഈ രീതിയിൽ ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കുന്ന അന്തരീക്ഷത്തിൽ അവയിൽ പ്രജനനം നടക്കാറേയില്ല. എത്രയൊക്കെ നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടേങ്കിലും തായ്‌ലാന്റിൽ ആനകളെ ഉപയോഗിച്ചുള്ള സർക്കസ്സുകളും വിനോദങ്ങളും 30 ശതമാനത്തിലേറെ വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. തായ്‌ലാന്റിലേക്കെത്തുന്ന സഞ്ചാരികളിൽ 40 ശതമാനത്തിലേറെപ്പേർ ആനസവാരിയിൽ ഏർപ്പെടുമെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. അതുപ്രകാരം ഒന്നേകാൽ കോടിയിലേറെ ആനസവാരികളാണ് വേണ്ടിവരിക. കൊച്ചുനാളിലേ അടിച്ചുടച്ച് പരുവപ്പെടുത്തിയ ആനകൾ സവാരിക്ക് നിരത്തിനിർത്തുമ്പോൾ അത് ആസ്വദിക്കുന്ന സഞ്ചാരികൾ ആ ആനകൾ ചെറുപ്പത്തിൽ നേരിട്ടിട്ടുള്ള കൊടുംക്രൂരതകളെപ്പറ്റി മനസ്സിലാക്കുന്നതേയില്ല. ആനകളെ സ്വന്തന്ത്രമായി വിഹരിക്കാനായി സാങ്‌ച്വറികൾ നിർമ്മിച്ച് ഇത്തിരി ബഹുമാനത്തോടെ കണ്ടുമനസ്സിലാക്കാവുന്ന രീതിയാണ് മികച്ചതെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref>https://www.theguardian.com/environment/2017/jul/06/thousands-elephants-exploited-tourism-held-cruel-conditions</ref> ===പജാൻ=== [[File:Elephants of Kerala L14 (2).jpg|thumb|വടുക്കൾ കെട്ടിയ പിൻകാലുകൾ]] ആനയെ മെരുക്കി അടിമയാക്കിമാറ്റാനുള്ള ശ്രമത്തിനു തായ്‌ലാന്റിൽ പറയുന്ന പേരാണ് പജാൻ (Pajan). ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിക്കാനും അടിമയാക്കാനും വേണ്ടി ആനയോടു ചെയ്യുന്ന ക്രൂരതകൾ ആണ് ഇവ. വന്യതയിൽ നിന്നും പിടിച്ച് അമ്മയിൽ നിന്നും വേർപേടുത്തി ക്രൂരവും മാനസികമായി തകർക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിരവധി പരിപാടികൾ ആണ് ഈ പെറിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. കഷ്ടിച്ച് നിൽക്കാൻ മാത്രം പറ്റുന്ന ചെറിയ കൂട്ടിൽ പല ദിവസങ്ങൾ അടച്ചിട്ട് തുടർച്ചയായി മർദ്ദിക്കുന്നതു കൂടാതെ പാദങ്ങൾ, കണ്ണുകൾ, നെറ്റി തുടങ്ങിയ മർമ്മ ഭാഗങ്ങളിൽ കൂർത്ത ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് തുടർച്ചയായി കുത്തിനോവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എതിർക്കുന്നതു നിർത്തി അനുസരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതുവരെ ഇത് തുടരുന്നു. എന്നാൽ ജീവിതം മുഴുവൻ അടിമത്തം വഹിക്കേണ്ട ആനകൾക്കുള്ള ഒരു തുടക്കം മാത്രമാണിത്. എപ്പോൾ എതിർപ്പ് കാണിച്ചാലും പാപ്പാന്റെ മൂർച്ചയുള്ള തോട്ടികൊണ്ട് ആനയെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നതാണ്. തായ്‌ലാന്റിൽ തെരുവുകളിൽ ഭിക്ഷ യാചിക്കുന്ന ആനകൾ വാഹനങ്ങൾ ഇറ്റിച്ച് മരിക്കാറുണ്ട്. വളരെ മൃദുലമായ പാദങ്ങൾക്കും തീരെച്ചെറിയ ശബ്ദങ്ങളെ വരെ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ചെവിക്കും പരിക്കുപറ്റുന്നു. ചെപ്പടിവിദ്യകൾ പഠിപ്പിക്കാനായി ക്രൂരമായ മർദ്ദനമുറകളാണ് ആനകൾ ഏൽക്കേണ്ടിവരുന്നത്. പരിക്കേൽക്കാരെ ആനകൾക്ക് വഹിക്കാൻ പറ്റുന്ന ഭാരം 60 കിലോഗ്രാം മാത്രമാണ്, എന്നാൽ ഒന്നിലേറെ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ചുമക്കേണ്ടിവരുന്നത് ആനകളുടെ ആരോഗ്യത്തെ ദോഷമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. കോൺക്രീറ്റ് കൂടാരങ്ങളിലോ റോഡിലോ സസ്യങ്ങളേ ഇല്ലാത്തിടത്തോ കെട്ടിയിടപ്പെടുന്ന ആനകൾക്ക് വേണ്ടത്ര ഭക്ഷണവും നൽകാറില്ല. കാട്ടിൽ കൂട്ടമായി ജീവിക്കുന ആനകളെ പ്രകൃതിവിരുദ്ധമായി പലപ്പോഴും ഒറ്റയ്ക്കാണ് ബന്ധിക്കുന്നതും.<ref>{{Cite web |url=http://www.redbrick.me/travel/the-pajan/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-22 |archive-date=2017-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815024849/http://www.redbrick.me/travel/the-pajan/ |url-status=dead }}</ref> ==സാഹിത്യത്തിൽ== * മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ, പ്രധാനമായും [[ഐതിഹ്യമാല]] പോലെയുള്ള കൃതികളിൽ നിറയെ ആനക്കഥകൾ ഉണ്ട്. മിക്കവയും ആനയെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വിവരിക്കുന്ന കഥകൾ മാത്രമാണ്. പ്രസിദ്ധിയെപ്പറ്റിയും അനുസരണയെപ്പറ്റിയും തിടമ്പേറ്റുന്നതിൽ അഭിമാനം കൊള്ളുന്നതിനെക്കുറിച്ചും എല്ലാം. * [[വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ|വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ]] [[സഹ്യന്റെ മകൻ]] എന്ന കവിതയിൽ, മദപ്പാടു വിടുന്നതിനു മുൻപേ എഴുന്നള്ളത്തിന് ഇറക്കിയ ആന ഇടയുന്നതും ഒടുവിൽ അതിനെ വെടിവച്ചു കൊല്ലുന്നതിനെക്കുറിച്ചെല്ലാം പറയുന്നുണ്ട്. * [[വില്ല്യം ലോഗൻ|വില്ല്യം ലോഗന്റെ]] [[മലബാർ മാനുവൽ|മലബാർ മാനുവലിൽ]] ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: {{quote|....വഴിയുടെ ഇരുഭാഗത്തും സർവവ്യാപിയായ കേരവൃക്ഷം കാണുന്നുണ്ട്. മാത്രമല്ല ഈ തെങ്ങുകൾക്കിടയിൽ ധാരാളം കാട്ടുമരങ്ങൾ പടർന്ന് പന്തലിച്ച് നിൽക്കുന്നതും നമ്മൾ കാണുന്നു. അവയുടെ തണലിൽ കുരുമുളക് വള്ളികൾ സമൃദ്ധമായി പടർന്നുകയറിയ മുരിക്കു ചെടികൾ. ചുവന്ന പൂക്കൾ ചുമന്ന് നിൽക്കുന്ന മുരിക്കുമരങ്ങൾ കുരുമുളക് വള്ളികൾക്ക് പടർന്ന് കയറാൻ വേണ്ടി സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് തോന്നുന്നു. ഇവിടെയിതാ രണ്ട് ആനകൾ തങ്ങളുടെ ജോലിചെയ്യാനിറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പാവം മൃഗങ്ങൾ! വൃണംകൊണ്ട് ഭീദിതമാം പൊട്ടി അഴുകിയ അവയുടെ താടിയെല്ലുകൾ കണ്ടോ- കൊമ്പുകൾ കൊണ്ട് കൂറ്റൻ വൃക്ഷത്തടികൾ വലിച്ച് കൊണ്ടു പോകുന്നതിന്റെ ഫലം. ഇത്രയും പൈശാചികത എന്നെങ്കിലും കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? പല്ലുകൊണ്ട് തടിവലിക്കുന്ന ജോലികൾക്കിടയിൽ പല ആനകൾക്കും കൊമ്പുകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യനാണെങ്കിൽ ദന്തവൈദ്യനുണ്ട്, പല്ലുമാറ്റിവയ്ക്കാൻ. അത്രയുമല്ല ആനയ്ക്ക് ഭക്ഷണം ചവയ്ക്കാനോ ദഹിപ്പിക്കാനോ ആവില്ല. ഫലമോ ദഹനേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത നിലയ്ക്കുന്നു. അവ ചാവുന്നു. ആനയുടെ പന്നിത്തലയനായ ഉടമയുണ്ടല്ലോ, അയാൾക്ക് കാര്യം പറഞ്ഞാൽ മനസ്സിലാവില്ല. കാട്ടിൽനിന്ന് ആനയെക്കൊണ്ട് മരം പിടിപ്പിക്കാൻ തളപ്പകളോ കൂടുതൽ യുക്തിസഹമായ മറ്റെന്തെങ്കിലും മാർഗങ്ങളോ ഉപയോഗിച്ചുകൂടെ എന്ന് അയാളോട് ചോദിച്ചാൽ കിട്ടുന്ന മറൂപടി, നാട്ടുനടപ്പ് അങ്ങനെയാണ്, തന്റെ അച്ഛൻ ചെയ്തതും ഇങ്ങനെ തന്നെ എന്നായിരിക്കും...}} ==ഗോഡ്‌സ് ഇൻ ഷാക്ക്‌ൾസ്== സംഗീത അയ്യർ<ref>http://www.imdb.com/name/nm4692806/</ref> നിർമ്മിച്ച ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയാണ് [[ഗോഡ് ഇൻ ഷാക്കിൾസ്|ഗോഡ്‌സ് ഇൻ ഷാക്ക്‌ൾസ് (Gods in Shackles)]]<ref>http://www.imdb.com/title/tt4501588/?ref_=nm_knf_i2</ref> ഇതിൽ അവർ കേരളത്തിലെ നാട്ടാനകൾ അനുഭവിക്കുന്ന ക്രൂരപീഡനങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. പൂരങ്ങളിലെ ആന സംസ്കാരത്തിനുപിന്നിൽ ഉടമകളുടെ വ്യവസായതാത്‌പര്യങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഉള്ളതെന്നും 1980-കളിൽ ആനകളെ പൂരത്തിന് ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങുന്നതിനുമുൻപും പൂരങ്ങൾ നന്നായി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്നു പറയുന്ന സംഗീത പല ഡോക്ടർമാരും ആനകളെ എഴുന്നള്ളിക്കുമ്പോൾ തെറ്റായ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളാണ് നൽകുന്നതെന്നും മലബാർമേഖലയിൽ നടക്കുന്ന ആനയില്ലാത്ത ഉത്സവങ്ങൾക്ക് ആന ഉത്സവങ്ങളുടേതിനേക്കാൾ കൊഴുപ്പുണ്ടാവാറുണ്ടെന്നും പറയുന്നു. ശ്രീലങ്കയിലെ പിന്നാവാല ആനസങ്കേതംപോലെ ഒരു മികച്ച എലിഫന്റ് സാങ്ച്വറി ഒരുക്കുകയാണ് കേരളത്തിലെ നാട്ടാനകളെ പുനരധിവസിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടതെന്നാണ് സംഗീതയുടെ അഭിപ്രായം. നിയമസഭാംഗങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ തന്റെ ഡോക്യുമെന്ററി ഏറെ പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് സംഗീത അയ്യർ കാണിച്ചത്. മികച്ച പ്രതികരണം അവിടെനിന്നുലഭിച്ചത് ഏറെ പ്രതീക്ഷനൽകുന്നുവെന്നും സംഗീത പറയുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/print-edition/weekend/-malayalam-news-1.1190306 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-10 |archive-date=2016-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160710103032/http://www.mathrubhumi.com/print-edition/weekend/-malayalam-news-1.1190306 |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== മാത്രുഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, 21 ഫെബ്രുവരി 2016. അരുത്, ആനകളോട് ഈ ക്രൂരത, സുഗതകുമാരി, {{reflist|2}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.forest.kerala.gov.in/images/circulars/cir_9.pdf ആനപരിപാലനത്തെപ്പറ്റി കേരള വനംവകുപ്പ് പുറത്തിറക്കിയ മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023234242/http://www.forest.kerala.gov.in/images/circulars/cir_9.pdf |date=2020-10-23 }} * [http://www.fao.org/docrep/005/ac774e/ac774e00.htm#Contents കൂടുതൽ അറിവുകൾ] * [https://archive.today/20150518183217/http://www.nalamidam.com/archives/17542 അധികവായനയ്ക്ക്] * http://anonyantony.blogspot.in/2008/04/blog-post_27.html * [https://archive.today/20130629184819/http://www.madhyamam.com/weekly/1183 ഒരു ദേശത്തിന് മദം പൊട്ടിയാൽ] * http://alaboutelephant.blogspot.in/ * http://www.dailymail.co.uk/news/article-2682388/Incredible-sight-elephant-cried-Raju-held-chains-beaten-abused-fifty-years-day-released-tears-rolled-face.html * http://www.gopur.in/2012/06/elephant.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304110809/http://www.gopur.in/2012/06/elephant.html |date=2016-03-04 }} * [http://www.motherjones.com/environment/2011/10/ringling-bros-elephant-abuse ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ കാഴ്ച] * [http://voices.nationalgeographic.com/2013/05/03/no-ethical-way-to-keep-elephants-in-captivity/ ആനയെ അടിമയാക്കി നിലനിർത്താൻ ധാർമ്മികമായ വഴികളൊന്നുമില്ല] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422100814/http://voices.nationalgeographic.com/2013/05/03/no-ethical-way-to-keep-elephants-in-captivity/ |date=2016-04-22 }} * [http://www.keraleeyammasika.com/media/2014/03/43-47-Changalakkidenda-aanakkambam-September-2010.pdf ആനപ്രേമത്തിനു പിന്നിൽ മൃഗസ്നേഹമല്ല, സാമ്പത്തിക താത്പര്യം മാത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030083020/http://www.keraleeyammasika.com/media/2014/03/43-47-Changalakkidenda-aanakkambam-September-2010.pdf |date=2020-10-30 }} [[വർഗ്ഗം:മൃഗപരിപാലനം]] [[വർഗ്ഗം:ആനകൾ]] pzbkgzrdowjoo8078ib89ubtlzea43m 0 274415 4615027 4136595 2026-04-24T22:51:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615027 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Fatima Jibrell <br> ഫാത്തിമ ജിബ്രൽ | image = Fatima Jibrell2.jpg | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1947|12|30|mf=yes}} | birth_place = [[Somalia]] | occupation = [[environmental activist]], [[filmmaker]] | ethnicity = [[Somali people|Somali]] | alma_mater = [[ദമാസ്കസ് സർവ്വകലാശാല]] | religion = [[Islam]] }} ഒരു [[Somalia|സൊമാലിയൻ]] [[പരിസ്ഥിതി|പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകയാണ്]] '''ഫാത്തിമ ജിബ്രൽ'''. കയറ്റുമതിക്കായും പാചകഇന്ധനമായും [[Charcol|മരക്കരി]] ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെ നിരുൽസാഹപ്പെടുത്താൻ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ശ്രദ്ധേയയാണ് ഫാത്തിമ ജിബ്രൽ.<ref>http://www.worldpress.org/Africa/597.cfm</ref> അഞ്ഞൂറോളം വർഷം നിലനിൽക്കാവുന്ന [[acacia|അക്കേഷ്യ]] മരങ്ങൾ മരക്കരിക്ക് അറബിനാട്ടുകളിൽ വലിയ അളവിൽ ആവശ്യമുള്ളതിനാൽ മുറിച്ച് കരിയാക്കി കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നത് സൊമാലിയയിൽ വളരെ വ്യാപകമായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ അക്കേഷ്യ വെട്ടിനശിപ്പിക്കുന്നത് വൻതോതിൽ വനനശീകരണത്തിനും പരിസ്ഥിതിനാശത്തിനും കാരണമായി. ഇക്കാര്യത്തെപ്പറ്റി ജനങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കാൻ ശ്രീമതി ജിബ്രൽ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾക്കൊടുവിൽ സർക്കാർ മരക്കരി കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നത് നിരോധിക്കുകയുണ്ടായി. == ജീവചരിത്രം == 1947 ഡിസംബർ 30-ന് സോമാലിലാൻഡിലെ സനാഗിൽ ഒരു നാടോടി കുടുംബത്തിലാണ് ജിബ്രൽ ജനിച്ചത്.<ref name="Gilbert">Geoffrey Gilbert, ''World poverty'', (ABC-CLIO: 2004), p.111</ref><ref name=horngoldman>{{cite web|url=http://www.hornrelief.org/goldman-prize-2002.htm|title=Horn Relief:Goldman Prize|publisher=|access-date=31 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712071037/http://www.hornrelief.org/goldman-prize-2002.htm|archive-date=12 July 2010}}</ref> അവരുടെ അച്ഛൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയ ഒരു മർച്ചന്റ് നാവികനായിരുന്നു. സോമാലിയയിലെ കുട്ടിക്കാലത്ത്, 16 വയസ്സ് വരെ അവൾ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ബോർഡിംഗ് സ്കൂളിൽ ചേർന്നു. അമേരിക്കയിൽ പിതാവിനൊപ്പം ചേരാൻ രാജ്യം വിട്ടു. അവിടെ, ജിബ്രൽ ടെമ്പിൾ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി.<ref name=zooming>Dorothy Otieno [http://www.biyokulule.com/Charcoal%20trade.htm "Environmentalist Who Returned From USA to Salvage Forests"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918183153/http://www.biyokulule.com/Charcoal%20trade.htm |date=2020-09-18 }} ''East African Standard'' (June 26, 2002)</ref> 1969-ൽ സോമാലിലാൻഡിൽ തിരിച്ചെത്തി സർക്കാരിൽ ജോലി ചെയ്തു. അതിനുശേഷം നയതന്ത്രജ്ഞനായ ഭർത്താവ് അബ്ദുറഹ്മാൻ മുഹമ്മദ് അലിയെ അവർ വിവാഹം കഴിച്ചു. അവളും അവരുടെ കുടുംബവും ഇറാഖിൽ നിലയുറപ്പിച്ചപ്പോൾ, ജിബ്രൽ അടുത്തുള്ള സിറിയയിലെ [[ദമാസ്കസ് സർവ്വകലാശാല|ഡമാസ്കസ് സർവകലാശാലയിൽ]] ബിരുദ പഠനം ആരംഭിച്ചു. 1981-ൽ, അവരുടെ ഭർത്താവിനെ യു.എസിലേക്ക് മാറ്റി. അവിടെ അവർ ഇംഗ്ലീഷിൽ ബാച്ചിലർ ഓഫ് ആർട്സ് പൂർത്തിയാക്കി. ഒടുവിൽ അവർ കണക്റ്റിക്കട്ട് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് സോഷ്യൽ വർക്കിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. യു.എസിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, ജിബ്രലും ഭർത്താവും ഡെഗൻ അലി ഉൾപ്പെടെ അഞ്ച് പെൺമക്കളെ വളർത്തി.<ref>{{Cite news |last=Board |first=The Editorial |date=2021-02-13 |title=Opinion {{!}} Foreign Aid Is Having a Reckoning |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/02/13/opinion/africa-foreign-aid-philanthropy.html |access-date=2022-03-26 |issn=0362-4331}}</ref> അവളും ഒരു അമേരിക്കൻ പൗരയായി.<ref name="zooming"/> == പരിസ്ഥിതിവാദം == 1991-ൽ ആരംഭിച്ച സൊമാലിയയിലെ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, [3] ജിബ്രൽ അവളുടെ ഭർത്താവും കുടുംബ സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് ഹോൺ ഓഫ് ആഫ്രിക്ക റിലീഫ് ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ സഹ-സ്ഥാപിച്ചു. ഇതിനെ ഹോൺ റിലീഫ്, ഒരു സർക്കാരിതര സംഘടന (NGO) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ) ഇതിനായി അവർ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 2012-ൽ, ഹോൺ റിലീഫ് ഔദ്യോഗികമായി അതിന്റെ പേര് അഡെസോ എന്നാക്കി മാറ്റി.<ref name=hornwho>{{cite web |url=http://adesoafrica.org/about-us/history/ |title=History |author=Neo Creative |publisher= |access-date=31 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503165832/http://adesoafrica.org/about-us/history/ |archive-date=3 May 2015 }}</ref> ജിബ്രൽ 2006-ൽ എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി വിരമിച്ചപ്പോൾ, ഓർഗനൈസേഷന്റെ ബോർഡ് ഓഫ് ഡയറക്‌ടറുകളിലും അതിന്റെ സോമാലിയ പ്രോഗ്രാമുകളിലും അവർ ഒരു റോൾ നിലനിർത്തുന്നു.<ref name="Goldman">[http://www.goldmanprize.org/node/113 Fatima Jibrell - Goldman Prize] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110511161616/http://www.goldmanprize.org/node/113 |date=May 11, 2011 }}</ref> പ്രാദേശിക കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടെ ഉന്നമനം ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഗ്രാസ്റൂട്ട് ലെവൽ വർക്ക് എന്നാണ് അഡെസോ അതിന്റെ ദൗത്യത്തെ വിവരിക്കുന്നത്.<ref name=hornwho/> രാഷ്ട്രീയത്തിലും സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിലും സ്ത്രീകളുടെ കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി സമാധാനത്തിനായുള്ള വനിതാ കൂട്ടായ്മയുടെ രൂപീകരണത്തിൽ ജിബ്രൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.<ref name=Goldman /><ref>Tekla Szymanski, [http://www.worldpress.org/Africa/597.cfm "Fatima Jibrell: Nursing Nature"], ''World Press Review'' (July 2002)</ref> സൊമാലിയയിൽ സോളാർ കുക്കറുകൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള സൺ ഫയർ കുക്കിംഗും അവർ സഹസ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.tucacas.info/sunfirecooking/SFCnewweb/Aboutus.html|title=Sun Fire Cooking :: About us|publisher=|accessdate=31 May 2015}}</ref> 2008-ൽ, ജിബ്രൽ ചാർക്കോൾ ട്രാഫിക് എന്ന പേരിൽ ഒരു ഹ്രസ്വചിത്രം എഴുതുകയും സഹനിർമ്മാണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു, ഇത് കരി പ്രതിസന്ധിയെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങളെ ബോധവത്കരിക്കുന്നതിന് ഒരു സാങ്കൽപ്പിക കഥാ സന്ദർഭം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{IMDb title|1302554|Charcoal Traffic}}</ref> ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവായ നഥാൻ കോളെറ്റാണ് ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തത്. 2011-ൽ, വിരമിച്ച ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നയതന്ത്രജ്ഞൻ ജെയിംസ് ലിൻഡ്‌സെയ്‌ക്കൊപ്പം ജിബ്രലും സോമാലിയയുടെ നാടോടികളായ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളെയും ജീവിതത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫി പുസ്തകമായ പീസ് ആൻഡ് മിൽക്ക്: സീൻസ് ഓഫ് നോർത്തേൺ സൊമാലിയയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഗോൾഡ്‌മാൻ എൻവയോൺമെന്റൽ ഫൗണ്ടേഷനും റെസിസ്റ്റന്റ്‌സ് പോർ ലാ ടെറേയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പരിസ്ഥിതി സംഘടനകളിൽ നിന്ന് ഈ കൃതിക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="milkandhoney">{{cite web |url=http://adesoafrica.org/ma-nabad-baa-nabad-iyo-caano-is-there-peace-there-is-peace-and-milk/ |title=Fatima Jibrell and Jim Lindsay's photographic tribute to peace - Adeso |author=Neo Creative |publisher= |access-date=31 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130212124057/http://adesoafrica.org/ma-nabad-baa-nabad-iyo-caano-is-there-peace-there-is-peace-and-milk/ |archive-date=12 February 2013 }}</ref> == കരിമരുന്ന് വിരുദ്ധ പ്രചാരണം == ഹോൺ റിലീഫിലൂടെ, സൊമാലിയയുടെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള അക്കേഷ്യ മരങ്ങളുടെ പഴയ വളർച്ചാ കാടുകൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ജിബ്രൽ ഒരു വിജയകരമായ പ്രചാരണം നടത്തി.<ref name="Gilbert"/> 500 വർഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ഈ മരങ്ങൾ കരി ഉണ്ടാക്കുന്നതിനായി വെട്ടിമാറ്റുകയാണ്. കാരണം "കറുത്ത സ്വർണ്ണം" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന അറേബ്യൻ പെനിൻസുലയിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ ബെഡൂയിൻ ഗോത്രങ്ങൾ അക്കേഷ്യയെ പവിത്രമായി വിശ്വസിക്കുന്നു. <ref name="Gilbert"/><ref name="IWD">{{cite web|url=http://www.unep.org/women_env/w_details.asp?w_id=397|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090804211307/http://www.unep.org/women_env/w_details.asp?w_id=397|url-status=dead|archive-date=4 August 2009|title=International Women's Day - 8 March, 2006|publisher=|access-date=31 May 2015}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഒരു ഉപയോക്താവിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന താരതമ്യേന ചെലവുകുറഞ്ഞ ഇന്ധനമായിരിക്കെ, കരിയുടെ ഉത്പാദനം പലപ്പോഴും വനനശീകരണത്തിലേക്കും മരുഭൂകരണത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു.<ref name="IWD"/>ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമെന്ന നിലയിൽ, കരി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശാശ്വതമായ നാശത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കാൻ ജിബ്രലും ഹോൺ റിലീഫും ഒരു കൂട്ടം കൗമാരക്കാരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു. 1999-ൽ, ഹോൺ റിലീഫ് സോമാലിയയിലെ വടക്കുകിഴക്കൻ പണ്ട്‌ലാൻഡ് മേഖലയിൽ "കനൽ യുദ്ധങ്ങൾ" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവയ്ക്ക് അറുതി വരുത്തുന്നതിനായി ഒരു സമാധാന മാർച്ച് ഏകോപിപ്പിച്ചു. ജിബ്രലിന്റെ ലോബിയിംഗിന്റെയും വിദ്യാഭ്യാസ ശ്രമങ്ങളുടെയും ഫലമായി 2000-ൽ പണ്ട്‌ലാൻഡ് സർക്കാർ കരി കയറ്റുമതി നിരോധിച്ചു. അതിനുശേഷം ഗവൺമെന്റ് നിരോധനം നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ കയറ്റുമതിയിൽ 80% ഇടിവിന് കാരണമായി.<ref name="Goldman"/> == അവാർഡുകൾ == പാരിസ്ഥിതിക തകർച്ചയ്ക്കും മരുഭൂവൽക്കരണത്തിനുമുള്ള അവരുടെ ശ്രമങ്ങൾക്ക്, ജിബ്രലിന് നിരവധി അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2002-ൽ അവർക്ക് ഗോൾഡ്മാൻ എൻവയോൺമെന്റൽ പ്രൈസ്,<ref name="Goldman" /> ഏറ്റവും അഭിമാനകരമായ ഗ്രാസ്റൂട്ട് പരിസ്ഥിതി അവാർഡ് ലഭിച്ചു.<ref name=zooming/> 2008-ൽ, കൺസർവേഷനിലെ നേതൃത്വത്തിനുള്ള നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സൊസൈറ്റി/ബഫെറ്റ് ഫൗണ്ടേഷൻ അവാർഡും അവർ നേടി.<ref>{{Cite web|title=AWARDEE {{!}} FATIMA JAMA JIBRELL|url=https://www.nationalgeographic.org/find-explorers/fatima-jama-jibrell|last=|first=|date=|website=www.nationalgeographic.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918195717/https://www.nationalgeographic.org/find-explorers/fatima-jama-jibrell/|archive-date=2020-09-18|access-date=2020-05-15}}</ref><ref name="NatGeo">{{cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2008/12/conservation-heroes.html|title=Conservation Heroes Honored by National Geographic, Buffett Foundation|author=David Maxwell Braun|publisher=|access-date=31 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912034421/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2008/12/conservation-heroes.html|archive-date=12 September 2009}}</ref> 2014-ൽ ജിബ്രലിന് യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് എൻവയോൺമെന്റൽ പ്രോഗ്രാം (UNEP) [[ചാമ്പ്യൻസ് ഓഫ് ദി എർത്ത്|ചാമ്പ്യൻസ് ഓഫ് ദ എർത്ത് അവാർഡ്]] അവരുടെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചു.<ref name="Sebua">{{cite news|title=Somalian environmentalist bags UN award|url=http://zeenews.india.com/news/sci-tech/somalian-environmentalist-bags-un-award_1495540.html|accessdate=8 November 2014|agency=ZNews|date=7 November 2014}}</ref> കൂടാതെ 2016-ൽ ജിബ്രലിന് പരിസ്ഥിതി വികസനത്തിനും സുസ്ഥിരതയ്ക്കുമുള്ള തക്രീം അവാർഡ് ലഭിച്ചു. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.biyokulule.com/Charcoal%20trade.htm അധികവായനയ്ക്ക്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918183153/http://www.biyokulule.com/Charcoal%20trade.htm |date=2020-09-18 }} [[വർഗ്ഗം:പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1947-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഗോൾഡ്മാൻ എൻവിയോൺമെന്റൽ പ്രൈസ് ജേതാക്കൾ]] ppcflf5gv3opxwg6c35tmsjj8p9irnq 0 285292 4615129 4117172 2026-04-25T08:41:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615129 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Wedelia}} {{taxobox |image = Zexmenia hispida flower 1.jpg |image_caption = [[Wedelia acapulcensis|''Wedelia acapulcensis'' var. ''hispida'']] |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Heliantheae]]<ref name="UniProt">{{cite web |url=http://www.uniprot.org/taxonomy/183097 |title=Genus '''Wedelia''' |work=Taxonomy |publisher=UniProt |accessdate=2011-02-14}}</ref> |subtribus = [[Ecliptinae]] |genus = '''''Wedelia''''' |genus_authority = [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?12794 |title=Genus: ''Wedelia'' Jacq. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2007-10-05 |accessdate=2011-02-14 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629214114/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?12794 |url-status=dead }}</ref> |subdivision_ranks = [[Species]] |subdivision = Several, see text |synonyms = ''Anomostephium'' <small>DC.</small><br> ''Gymnolomia'' <small>Kunth</small><ref name="GRIN"/> |}} കേരളത്തിൽ അങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണുന്ന നിത്യ ഹരിത കള സസ്യമാണ് '''മഞ്ഞക്കയ്യുണ്യം'''. മഞ്ഞ ഭൃങ്കരാജൻ, കടൽ കയ്യൊണി എന്ന പേരിലും കേരളത്തിൽ ഇവ പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. തമിഴ് എന്നതാണ് ഈ ചെടിയുടെ ശാസ്ത്രീയ നാമം. തമിഴ്നാട്ടിൽ മഞ്ചൽ കരിസാലങ്കണ്ണി എന്ന പേരിൽ ഈ കാട്ടുചെടി അറിയപ്പെടുന്നു. പീലാഭംഗഗാര എന്ന പേരിലാണ് ഹിന്ദിയിൽ ഇതിന്റ പേര്. പീതഭൃങ്കരാജ എന്നപേരിലാണ് ഇവ സംസ്‌കൃതം ഭാഷയിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. വയിലും ഇന്ത്യയിലും ത്തു നിന്നു എത്തിയതാണിത് എന്യി എങ്കിലും ഏഷ്യയിൽ ഇവ തനത് ചെടിപോലെയാണ് കരുതിവരുന്നത്ഇവയെ കണക്കാക്കുന്നു കടുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഒട്ടുമിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഇത് കൃഷി ചെയ്യുകയോ വ്യാപകമായി വളരുന്ന ഒരു കാട്ടു ചെടിയായി പടർന്നു പന്തലിച്ചു നിൽക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ==ജീവിതരേഖ== ജലാംശം അധികമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി കാണുന്ന ഇവ ഒറ്റ വിള എടുക്കുന്ന നെൽവയലുകൾ, പുരയിടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ അധികമായി കാണുന്നു. അടക്കാ തോട്ടങ്ങളിൽ പരന്നു വളരുന്നതിനാൽ പറിച്ച മുഴുവൻ അടക്കയും പെറുക്കി എടുക്കാൻ സാധിക്കുന്നില്ല. കന്നുകാലികൾ അധികമായി ഇതു തിന്നാൽ വയറിളക്കം ഉണ്ടാകുന്നു എന്നു ക്ഷീര കർഷകരും പറയുന്നു. മഞ്ഞ പൂക്കളോടെ കൂട്ടമായി വളരുന്ന ഇതു കണ്ണിനു ഇമ്പം നൽകുന്നു. പക്ഷെ നശിപ്പിക്കാൻ ആകുന്നില്ല. ഇതു വേരു പിടിച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ മറ്റുള്ളവ വളരാൻ പ്രയാസം. കാർഷിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ നിയന്ത്രണ മാർഗങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=വൈഡേലിയ വ്യാപനം കർഷകർക്കു തലവേദന|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMonline.dll/portal/localContentView.do?district=Kasargod&contentId=17259597&programId=1079897613&tabId=16&BV_ID=@@@|publisher=www.manoramaonline.com|accessdate=29 ജൂലൈ 2014}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=WEDEL USDA PLANTS Profile]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Taxonbar|from=Q2245746}} [[വർഗ്ഗം:കളകൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഡേലിയ]] [[വർഗ്ഗം:ആസ്റ്റെറേസീ സസ്യകുടുംബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ജനുസ്സുകൾ]] q2b4r38b0o1kdpyp37rayrxy77q3lbq 0 286800 4615092 4100420 2026-04-25T06:40:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615092 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Blaise Compaoré}} {{Infobox officeholder |name = ബ്ലെയ്സ് കംപോർ |image = Blaise Compaoré.jpeg |office = [[ബർക്കിനാ ഫാസോയുടെ പ്രസിഡന്റ്]]<!-- Please do not add his order, it is against WP:MOS, unused and clutter --> |primeminister = [[Youssouf Ouédraogo]]<br>[[Roch Marc Christian Kaboré]]<br>[[Kadré Désiré Ouedraogo]]<br>[[Paramanga Ernest Yonli]]<br>[[Tertius Zongo]]<br>[[Luc-Adolphe Tiao]] |term_start = 15 ഒക്ടോബർ 1987 |term_end = |predecessor = [[തോമസ് ശങ്കര]] |successor = |birth_date = {{birth date and age|1951|2|3|df=yes}} |birth_place = [[Ziniaré]], [[അപ്പർ വോൾട്ട]]<br><small>(ഇപ്പോൾ ബർക്കിനാ ഫാസോ]])</small><ref>[http://www.france24.com/en/20101120-apathetic-voters-likely-hand-compaore-landslide-victory-burkina-faso-election "Apathetic voters likely to hand Compaore landslide victory "], france24.com</ref> |death_date = |death_place = |spouse = [[ചന്ദൽ കംപോർ]] |party = [[കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഡെമോക്രസി ആന്റ് പ്രോഗ്രസ്]] |religion = [[റോമൻ കാത്തലിക്കിസം]] }} [[ബർക്കിനാ ഫാസോ]]യുടെ മുൻ പ്രസിഡന്റാണ് '''ബ്ലെയ്സ് കംപോർ'''. ==ജീവിതരേഖ== 1951 ഫെബ്രുവരി 3ന് അപ്പർ വോൾട്ട (ഇപ്പോൾ ബർക്കിനാ ഫാസോ)യിൽ ജനിച്ചു.<ref>''Profiles of People in Power: The World's Government Leaders'' (2003), page 76&ndash;77.</ref><ref>[http://www.presidence.bf/page.php?sid=8 "Biographie du président"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100101195350/http://www.presidence.bf/page.php?sid=8 |date=2010-01-01 }}, website of the Presidency {{In lang|fr}}.</ref> 1983 മുതൽ 1987 വരെ തോമസ് ശങ്കര പ്രസിഡന്റായിരുന്നപ്പോൾ ദേശീയ റവല്യൂഷണറി കൗൺസിൽ അംഗമായിരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1987 ഒക്ടോബറിൽ അട്ടിമറിയിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തി. 2005 നവംബറിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വൻ ജനപിന്തുണയോടെ വിജയിച്ചു. 2005-ലെ പുതിയ ഭരണഘടന പ്രകാരം ഒരാൾക്കു രണ്ടിലേറെ തവണ പ്രസിഡന്റാകാൻ കഴിയില്ല. ഇതിനു മുൻകാല പ്രാബല്യമില്ലെന്ന കോടതിവിധിയുടെ ബലത്തിൽ 2010-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും മൽസരിച്ചു ജയിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Specials/Protests-In-Arab-Countries/article_2.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-08-12 |archive-date=2011-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907044658/http://www.manoramaonline.com/advt/Specials/Protests-In-Arab-Countries/article_2.htm |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== <references/> ==അധിക വായനയ്ക്ക്== *{{cite book |last=Guion |first=Jean R. |year=1991 |title=Blaise Compaoré: Realism and Integrity: Portrait of the Man Behind Rectification in Burkina Faso |location=Paris |publisher=Berger-Levrault International |isbn=2701310008 }} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commons category}} * [http://www.thomassankara.org/ Web Thomas Sankara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830220409/https://thomassankara.org/ |date=2018-08-30 }} * [http://www.african-geopolitics.org/show.aspx?ArticleId=3110 Pascal Drouhaud interviews Blaise Compaoré] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030704084318/http://www.african-geopolitics.org/show.aspx?ArticleId=3110 |date=2003-07-04 }} * [https://web.archive.org/web/20050525235542/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=10129&Valider=OK Reporters Without Borders, Burkina Faso 2004 Annual Report] * [http://www.ifex.org/en/content/view/full/48/ IFEX: Monitoring media freedom in Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060104071314/http://www.ifex.org/en/content/view/full/48/ |date=2006-01-04 }} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Thomas Sankara]]}} {{s-ttl|title=[[List of heads of state of Burkina Faso|President of Burkina Faso]]|years=1987–present}} {{s-inc}} |- {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Dawda Jawara]]}} {{s-ttl|title=Chairperson of the [[Economic Community of West African States]]|years=1990–1991}} {{s-aft|after=[[Dawda Jawara]]}} |- {{s-bef|before=[[Robert Mugabe]]}} {{s-ttl|title=[[Chairperson of the African Union]]|years=1998–1999}} {{s-aft|after=[[Abdelaziz Bouteflika]]}} |- {{s-bef|before=[[Mamadou Tandja]]}} {{s-ttl|title=Chairperson of the [[Economic Community of West African States]]|years=2007–2008}} {{s-aft|after=[[Umaru Musa Yar'Adua|Umaru Yar'Adua]]}} {{s-end}} {{BFPresidents}} {{African Union chairpersons}} [[വർഗ്ഗം:ബർക്കിനാ ഫാസോയുടെ പ്രസിഡണ്ടുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] c6m1in8p66an3ocmsiodn8538w9os2z 0 302181 4614966 4614510 2026-04-24T14:37:19Z Navaneethpp 77175 4614966 wikitext text/x-wiki {{PU|Pulmonology}} {{Infobox medical specialty | title = Pulmonology | subdivisions = | image = [[File:Respiratory system complete en.svg|250px]] | caption = Schematic view of the human respiratory system with their parts and functions. | system = [[ശ്വസനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം]] | diseases = [[ആസ്മ]], [[Lung Cancer]], [[ക്ഷയം ]], [[Occupational lung disease]] | tests = [[Bronchoscopy]], [[Sputum|Sputum studies]], [[Arterial blood gas]]es | specialist = Respiratory Physician, Pulmonologist, Respiratory Physiotherapist }} ശ്വാസനേന്ദ്രിയങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് '''പൾമോണോളജി''' (Pulmonology) . <ref name=acp>[http://www.acponline.org/patients_families/about_internal_medicine/subspecialties/pulmonology/ ACP: Pulmonology: Internal Medicine Subspecialty]. Acponline.org. Retrieved on 2011-09-30.</ref> ലാറ്റിൻ പദമായ പൾമോ (pulmō, pulmonis ("ശ്വാസകോശം")) , ലോജിയ എന്ന ഗ്രീക്ക് പദം എന്നിവ ചേർന്നാണ് പൾമോണോളജി എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത്. ഇതിനെ റെസ്പിറോളജി എന്നും വിളിക്കുന്നു. ആന്തരിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ (Internal Medicine) ഒരു ശാഖയാണ് '''പൾമണോളജി'''. ഇത് തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗവുമായി (Intensive care medicine) അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഒന്നാണ്. പൾമണോളജിയിൽ പലപ്പോഴും ജീവൻരക്ഷാ ഉപാധികളുടെയും, [[മെക്കാനിക്കൽ വെന്റിലേഷൻ|മെക്കാനിക്കൽ വെന്റിലേഷന്റെയും]] സഹായം ആവശ്യമുള്ള രോഗികളെ പരിചരിക്കേണ്ടതായി വരുന്നു.<ref>{{cite journal|last=Sengupta|first=Nandini|author2=Sahidullah, Md|author3=Saha, Goutam|title=Lung sound classification using cepstral-based statistical features|journal=Computers in Biology and Medicine|date=August 2016|volume=75|issue=1|pages=118–129|doi=10.1016/j.compbiomed.2016.05.013|pmid=27286184}}</ref> തീവ്രപരിചരണം ആവശ്യമുള്ള രോഗങ്ങളായ [[ന്യൂമോണിയ]],[[ആസ്മ]],[[ക്ഷയം]],[[എംഫിസീമ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള ചികിത്സകൾ ഒരു പൾമോണോളജിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രശാഖകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പൾമോണോളജി]] hccpob3hzpk39s11yd13u3dtawigqhn 4614967 4614966 2026-04-24T14:43:03Z Navaneethpp 77175 4614967 wikitext text/x-wiki {{PU|Pulmonology}} {{Infobox medical specialty | title = Pulmonology | subdivisions = | image = [[File:Respiratory system complete en.svg|250px]] | caption = Schematic view of the human respiratory system with their parts and functions. | system = [[ശ്വസനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം]] | diseases = [[ആസ്മ]], [[Lung Cancer]], [[ക്ഷയം ]], [[Occupational lung disease]] | tests = [[Bronchoscopy]], [[Sputum|Sputum studies]], [[Arterial blood gas]]es | specialist = Respiratory Physician, Pulmonologist, Respiratory Physiotherapist }} ശ്വാസനേന്ദ്രിയങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് '''പൾമോണോളജി''' (Pulmonology) . <ref name=acp>[http://www.acponline.org/patients_families/about_internal_medicine/subspecialties/pulmonology/ ACP: Pulmonology: Internal Medicine Subspecialty]. Acponline.org. Retrieved on 2011-09-30.</ref> ലാറ്റിൻ പദമായ പൾമോ (pulmō, pulmonis ("ശ്വാസകോശം")) , ലോജിയ എന്ന ഗ്രീക്ക് പദം എന്നിവ ചേർന്നാണ് പൾമോണോളജി എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത്. ഇതിനെ റെസ്പിറോളജി എന്നും വിളിക്കുന്നു. ആന്തരിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ (Internal Medicine) ഒരു ശാഖയാണ് '''പൾമണോളജി'''. ഇത് തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗവുമായി (Intensive care medicine) അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഒന്നാണ്. പൾമണോളജിയിൽ പലപ്പോഴും ജീവൻരക്ഷാ ഉപാധികളുടെയും, [[മെക്കാനിക്കൽ വെന്റിലേഷൻ|മെക്കാനിക്കൽ വെന്റിലേഷന്റെയും]] സഹായം ആവശ്യമുള്ള രോഗികളെ പരിചരിക്കേണ്ടതായി വരുന്നു.<ref>{{cite journal|last=Sengupta|first=Nandini|author2=Sahidullah, Md|author3=Saha, Goutam|title=Lung sound classification using cepstral-based statistical features|journal=Computers in Biology and Medicine|date=August 2016|volume=75|issue=1|pages=118–129|doi=10.1016/j.compbiomed.2016.05.013|pmid=27286184}}</ref> തീവ്രപരിചരണം ആവശ്യമുള്ള രോഗങ്ങളായ [[ന്യൂമോണിയ]],[[ആസ്മ]],[[ക്ഷയം]],[[എംഫിസീമ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള ചികിത്സകൾ ഒരു പൾമോണോളജിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. ==ചരിത്രം== ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രശാഖകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പൾമോണോളജി]] gevae5casxwj0182e8ks3t8tyev62rc 4614970 4614967 2026-04-24T14:55:37Z Navaneethpp 77175 /* ചരിത്രം */ 4614970 wikitext text/x-wiki {{PU|Pulmonology}} {{Infobox medical specialty | title = Pulmonology | subdivisions = | image = [[File:Respiratory system complete en.svg|250px]] | caption = Schematic view of the human respiratory system with their parts and functions. | system = [[ശ്വസനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം]] | diseases = [[ആസ്മ]], [[Lung Cancer]], [[ക്ഷയം ]], [[Occupational lung disease]] | tests = [[Bronchoscopy]], [[Sputum|Sputum studies]], [[Arterial blood gas]]es | specialist = Respiratory Physician, Pulmonologist, Respiratory Physiotherapist }} ശ്വാസനേന്ദ്രിയങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് '''പൾമോണോളജി''' (Pulmonology) . <ref name=acp>[http://www.acponline.org/patients_families/about_internal_medicine/subspecialties/pulmonology/ ACP: Pulmonology: Internal Medicine Subspecialty]. Acponline.org. Retrieved on 2011-09-30.</ref> ലാറ്റിൻ പദമായ പൾമോ (pulmō, pulmonis ("ശ്വാസകോശം")) , ലോജിയ എന്ന ഗ്രീക്ക് പദം എന്നിവ ചേർന്നാണ് പൾമോണോളജി എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത്. ഇതിനെ റെസ്പിറോളജി എന്നും വിളിക്കുന്നു. ആന്തരിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ (Internal Medicine) ഒരു ശാഖയാണ് '''പൾമണോളജി'''. ഇത് തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗവുമായി (Intensive care medicine) അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഒന്നാണ്. പൾമണോളജിയിൽ പലപ്പോഴും ജീവൻരക്ഷാ ഉപാധികളുടെയും, [[മെക്കാനിക്കൽ വെന്റിലേഷൻ|മെക്കാനിക്കൽ വെന്റിലേഷന്റെയും]] സഹായം ആവശ്യമുള്ള രോഗികളെ പരിചരിക്കേണ്ടതായി വരുന്നു.<ref>{{cite journal|last=Sengupta|first=Nandini|author2=Sahidullah, Md|author3=Saha, Goutam|title=Lung sound classification using cepstral-based statistical features|journal=Computers in Biology and Medicine|date=August 2016|volume=75|issue=1|pages=118–129|doi=10.1016/j.compbiomed.2016.05.013|pmid=27286184}}</ref> തീവ്രപരിചരണം ആവശ്യമുള്ള രോഗങ്ങളായ [[ന്യൂമോണിയ]],[[ആസ്മ]],[[ക്ഷയം]],[[എംഫിസീമ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള ചികിത്സകൾ ഒരു പൾമോണോളജിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. ==ചരിത്രം== പൾമണോളജി എന്ന മേഖലയിലെ സുപ്രധാന കണ്ടെത്തലുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു '''ശ്വാസകോശ രക്തപര്യയനം''' (Pulmonary circulation). ഹൃദയത്തിന്റെ വലതുഭാഗത്തെത്തുന്ന [[രക്തം]], ഹൃദയത്തിലെ അറകൾക്കിടയിലുള്ള ഭിത്തിയിലെ (Septum) ചെറിയ സുഷിരങ്ങളിലൂടെ ഇടതുഭാഗത്തെത്തിയാണ് ഓക്സിജൻ കലരുന്നത് എന്നായിരുന്നു രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗ്രീക്ക് വൈദ്യനായിരുന്ന [[ഗാലൻ|ഗാലേൻ]] സിദ്ധാന്തിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ശ്വാസകോശ രക്തപര്യയനത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലോടെ ഈ സിദ്ധാന്തം തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു. പതിന്മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അനാടമിസ്റ്റും ശാരീരശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ഇബ്ന് അൽ-നഫീസ് ഹൃദയത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ (വെൻട്രിക്കിളുകൾ) തമ്മിൽ നേരിട്ട് ഒരു വഴിയില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തി. ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള രക്തം ശ്വാസകോശ ധമനി (Pulmonary artery) വഴി ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് പോവുകയും, അവിടെനിന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട് തിരികെ ഹൃദയത്തിലെത്തി ശരീരത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുമെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. ഇത് ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണത്തിന്റെ (pulmonary circulation) ആദ്യ ശാസ്ത്രീയ വിവരണമായി പലരും കരുതുന്നു.<ref>{{cite journal|author=Sharif Kaf A-Ghazal|date=2002|title=The discovery of the pulmonary circulation – who should get the credit: ibn Al-Nafis or William Harvey|url=http://www.ishim.net/ishimj/2/09.pdf|journal=Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine|volume=2|page=46|access-date=2010-07-17|archive-date=2010-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612141149/http://ishim.net/ishimj/2/09.pdf|url-status=live}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രശാഖകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പൾമോണോളജി]] h41dgc43ccy85p7gk72tej9dk45mfp4 0 316217 4614964 4022900 2026-04-24T14:22:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614964 wikitext text/x-wiki {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}} {{ആധികാരികത}} [[പ്രമാണം:പാച്ചല്ലൂരമ്മയുടെ തിരുനട.jpg|ലഘുചിത്രം|''''പാച്ചല്ലൂരമ്മയുടെ തിരുനട.'''']] [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരാതിർത്തിയിലുള്ള പാച്ചല്ലൂർ ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുണ്യ പുരാതനമായ [[മുടിപ്പുര|മുടിപ്പുരയാണ്]] '''പാച്ചല്ലൂർ ശ്രീ കുളത്തിങ്കര [[ഭദ്രകാളി]] ദേവി ക്ഷേത്രം'''''.'' ആണ്ടുതോറും [[തൂക്കം|നേർച്ചതൂക്കം]] നടക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണിത്. ദക്ഷിണഗയ എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്ന [[തിരുവല്ലം ശ്രീ പരശുരാമ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|തിരുവല്ലം പരശുരാമക്ഷേത്രത്തിന്‌]] കുറച്ചു തെക്കുമാറിയാണ്‌ പാച്ചല്ലൂർ പ്രദേശം. ഉത്സവം കൊടിയേറുന്നതോടെ പിന്നെയുള്ള 9 ദിനങ്ങൾ ജാതി-മത ഭേന്യേ ആഘോഷതിമിർപ്പിലാകും പാച്ചല്ലൂർ പ്രദേശം. മനുഷ്യർ മതിലുകൾ കെട്ടി ഉയർത്തുമ്പോൾ, പാച്ചല്ലൂരിൽ എല്ലാവരും ഒത്തൊരുമയോടെ ജീവിക്കുന്നു. ഉത്സവ ലഹരി നാനാ ജാതി-മതവും കടന്നു ഹൃദയത്തിൽ ആറാടുന്ന പ്രദേശം; അതാണ്‌ പാച്ചല്ലൂർ. ==ക്ഷേത്ര ഐതിഹ്യം== ഒരു കാലത്ത് [[ആയ് രാജവംശം|ആയ് രാജ്യ]]<nowiki/>ത്തിൻറെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[വിഴിഞ്ഞം]], പതിന്നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[വേണാട്|വേണാടി]]<nowiki/>ൽ ലയിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ആ പ്രദേശത്തിനു ചുറ്റുമായി വിരാജിച്ചിരുന്ന അറുപത്തിനാല് ശൈവസങ്കേതങ്ങളിൽ മുഖ്യമായ ഒന്നാണ് പാച്ചല്ലൂർ ശ്രീ കുളത്തിങ്കര ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം. പതിന്നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിഴിഞ്ഞത്തിനടുത്ത് ആവ്വാടുതുറയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രസിദ്ധ കവി [[അയ്യിപ്പിള്ള ആശാൻ]] രചിച്ച [[രാമകഥപ്പാട്ട്|രാമകഥപ്പാട്ടി]]<nowiki/>ലെ രാമ-രാവണയുദ്ധം, വില്ലടിച്ചാൻ പാട്ട് രൂപേണ അക്കാലത്ത് തന്നെ നാട്ടാശാന്മാർ ഇവിടുത്തെ ഉത്സവ വേളകളിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. പാച്ചല്ലൂർ ശ്രീ കുളത്തിങ്കര ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻറെ ഉത്പത്തിയെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെയും ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. പാച്ചല്ലൂർ വലിയവിള കുടുംബത്തിലെ പരമ ഭാഗവതനായ ഒരു ആചാര്യൻ പണ്ഡിതനായ ഒരു യോഗിയുമൊരുമിച്ചു യാത്ര ചെയ്ത് മടങ്ങുമ്പോൾ ഒരു വടവൃക്ഷത്തണലിൽ രണ്ടു സ്ത്രീകൾ ക്ഷീണിതരായി ഇരിക്കുന്നത് കാണുവാനിടയായി. അന്വേഷണത്തിൽ അവർ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്നും പശ്ചിമതീരം വഴി നടന്നു വന്നവരാണെന്ന് മനസ്സിലായി. ഇവർക്ക് ആ മഹാ പണ്ഡിതന്മാർ നാട്ടുവാഴയുടെ തുമ്പിലയിൽ കരിക്കും മലരും പഴവും നൽകി. കാരണവർ തിരികെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ സഹോദരിമാരിൽ ഒരാൾ വലിയവിള കുടുംബത്തിലെ ആരാധനസ്ഥാനത്ത് ഉപവിഷ്ടയായിരിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതസ്തബ്ദനായിപ്പോയി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെയായപ്പോഴെയ്ക്കും ആ ദിവ്യതേജസ്വിനി അപ്രത്യക്ഷയായി, പകരം ആ സ്ഥാനത്ത് അപൂർവ്വമായ രീതിയിൽ തെളിഞ്ഞ് ഒളികൊള്ളുന്ന തരത്തിൽ ഒരു നെയ്ത്തിരിനാളം കാണപ്പെട്ടു. വലിയവിള തറവാട്ടിലെ ഭക്തദേശികന് കാലാന്തരത്തിൽ ദേവിയുടെ ദർശനം ലഭിച്ചുകൊണ്ടേയിരിന്നു. ആ ദർശങ്ങൽക്കനുസൃതമായി രൂപം കൊണ്ട ദേവീഗൃഹമാണ് പാച്ചല്ലൂർ ശ്രീ കുളത്തിങ്കര ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം. ദേവി മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ നൽകിയ വിഭവങ്ങളായ കരിക്കും മലരും പഴവും തന്നെയാണ് ഇപ്പോഴും ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പൂജാനിവേദ്യങ്ങൾ. പൂർവ്വാചാര്യ സമ്പ്രദായം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ സാത്വികമായ പൂജാ സമ്പ്രദായമാണ് അനുവർത്തിച്ചുപോരുന്നത്. വലിയവിള കാരണവർക്ക് ദർശനം നൽകിയ സ്ത്രീ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്നും വന്നതിനാലാവണം, ഉത്സവവേളകളിൽ [[കണ്ണകി|കണ്ണകിചരിത]]<nowiki/>മാണ് ഭദ്രകാളിപ്പാട്ടായി പാടിപ്പോരുന്നത്. ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയാൽ ശപിക്കപ്പെട്ട നാട് ദേവീകടാക്ഷത്താൽ സംരക്ഷിച്ചുപോരുന്നു എന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യവും ക്ഷേത്ര ഉത്പത്തിയെപ്പറ്റി നിലനിന്നുപോരുന്നുണ്ട്. ==പ്രതിഷ്ഠകൾ== ശ്രീകോവിലിൽ ദേവി [[ഭദ്രകാളി]], ശാന്തസ്വരൂപിണിയായി വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമേകുന്നു. കന്നിമൂലയിൽ [[ഗണപതി]]യും തൊട്ടടുത്ത്‌ [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] കാവിൽ [[നാഗരാജാവ്|നാഗരുമുണ്ട്‌]]. ക്ഷേത്രമുറ്റത്ത്‌ ഒരു മൂട്ടിൽ കുറെ ആലുകൾ. കൂട്ടത്തിൽ അരശുപാലയുമുണ്ട്. തറകെട്ടി ഭദ്രമായി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുള്ള ഇവിടെ [[കൺഠാ കർണൻ|കൺഠാകർണൻ]] സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്‌. ദേവിയുടെ സഹോദരനെന്ന്‌ സങ്കൽപം. [[വീരഭദ്രൻ|വീരഭദ്രനും]] യോഗീശ്വരനും ആൽത്തറയിൽപൂജിച്ചു വരുന്നു. ഔഷധ സസ്യങ്ങളും വേറിട്ട മരങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരു [[കാവ്|കാവും]] കുളവും ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ ഉണ്ട്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലുള്ള കാവുകളിൽ വലുപ്പംകൊണ്ടും ആയുസ്സുകൊണ്ടും പ്രാധാന്യമുള്ള കാവാണ്‌ പാച്ചല്ലൂർ മുടിപ്പുരയിൽ ഉള്ളത്. നിത്യപൂജയുണ്ട്‌ വൈകുന്നേരമാണ്‌. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിൽ രണ്ടുനേരം പൂജ. അന്ന്‌ പൊങ്കാലയുണ്ട്‌. [[പായസം|കടുംപായസ്സമാ]]<nowiki/>ണ്‌ പ്രധാന വഴിപാട്‌. ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരിയായ [[ഭഗവതി]] അൽപ്പം മാറി പാച്ചല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിക്കൊള്ളുന്നു. മഹിഷാസുര മർദിനി, [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ]] ദേവി എന്നീ ഭാവങ്ങളിൽ ഇവിടെ പൂജിച്ചു വരുന്നു. ==സാമുഹിക പ്രസക്തി== ഭക്തിയിലും ആത്മീയതയിലും മാത്രമല്ല സാമൂഹികപരമായ കടമയും നിർവഹിക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് പാച്ചല്ലൂർ ശ്രീ കുളത്തിങ്കര ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]], പ്രത്യേകിച്ച്, തെക്കൻ [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന് മാതൃകയാകുക എന്ന ചരിത്രപരമായ കടമയും ഇവിടുത്തെ ആചാരനുഷ്ടാനങ്ങൾക്കുണ്ട്. ഏതാണ്ട് അഞ്ഞൂറ് വർഷത്തിന് മേൽ പഴക്കമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാരി അബ്രാഹ്മണനാണ്. കൊല്ല സമുദായത്തിൽപെട്ട കുടുംബങ്ങളാണ് ഇവിടെ പൂജ ചെയ്യുന്നത്. ഉത്സവ ദിനങ്ങളിലെ ആചാരങ്ങൾക്കുമുണ്ട് സവിശേഷതകൾ. നേർച്ചത്തൂക്കത്തിനുള്ള വടം [[ഈഴവർ|ഈഴവ]] സമുദായത്തിൽ നിന്നുമാണ്. മണ്ണാർ സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള കച്ചയും, [[അരയൻ|അരയ]] സമുദായത്തിൽ നിന്നും ഉള്ള ചണവും ഉപയോഗിച്ചാണ് [[ആശാരി]] സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ തൂക്കവില്ലോരുക്കുന്നത്. നേർച്ചത്തൂക്കത്തിനായുള്ള പള്ളിപ്പലകയിൽ പണം വയ്പ്പ് കർമ്മത്തിന് പരികർമ്മിയായി ഇരിക്കുന്നത് [[തട്ടാൻ|തട്ടാർ]] സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള അംഗമാണ്. ദേവിയ്ക്കുള്ള അകമ്പടി കൊട്ട് [[പാണർപാട്ട്|പാണർ]] സമുദായത്തിൽ നിന്നാണ്‌. ക്ഷേത്രത്തിലെ വെട്ടിയൊരുക്ക് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അവകാശം [[തണ്ടാർ|തണ്ടാർ]] സമുദായത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നു. നേർച്ചത്തൂക്കത്തിനായി വ്രതമെടുത്ത് ദേവീദാസന്മാരാകുവാനും നേർച്ച വില്ലിൽ തൂങ്ങുവാനും ഉള്ള അവകാശം ക്ഷേത്രകാര്യങ്ങളിൽ വിശ്വാസമുള്ള എല്ലാ ഹിന്ദുമത വിശ്വാസികൾക്കും ജാതി വർഗ്ഗ ഭേദമേന്യേ അനുവദിച്ചു പോരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ [[ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരം|ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബര]]<nowiki/>ത്തിനും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു മുൻപ് തന്നെ സവർണ്ണനെന്നോ അവർണ്ണനെന്നോ വേർതിരിവില്ലാതെ ദേവിയുടെ മുന്നിൽ എല്ലാവരും സമന്മാരാണ് എന്ന ആപ്തവാക്യം മുഴക്കി ഒരു സമൂഹം ഒന്നടങ്കം പങ്കാളികളായി ദേവിയുടെ ചടങ്ങുകൾ ആചരിച്ചു പോരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇവിടുത്തെ ആചാരനുഷ്ടാനങ്ങൾക്കും ഉത്സവത്തിനും ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവകാശപ്പെടാനുണ്ട്. ==നേർച്ചതൂക്ക മഹോത്സവം== പാച്ചല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭദ്രകാളി ദേവിയും [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയായ [[ദാരികൻ|ദാരിക]]<nowiki/>നും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ പുനരാവിഷ്കരണം നടത്തിയാണ് എല്ലാ വർഷവും നേർച്ചത്തൂക്ക മഹോത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നത്. തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം കണ്ടു വരുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രാചാരമാണ് [[ഗരുഡൻ തൂക്കം|തൂക്കം]] അഥവാ പിള്ളത്തൂക്കം. ചോറൂണു കഴിയാത്ത കുഞ്ഞുങ്ങളുമായി ദേവീദാസൻമാർ തുക്കവില്ലിലേറി ക്ഷേത്രത്തെ വലം വയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് തുക്കം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ‌കുംഭമാസത്തെ മകയിരം നക്ഷത്രത്തിൽ കൊടിയേറി അതിനു ശേഷം വരുന്ന പുരം നക്ഷത്രത്തിൽ ആണ് പാച്ചല്ലുരിൽ നേർച്ചത്തൂക്കം ആരംഭിക്കുന്നത്. ലോകപ്രസിദ്ധമായ [[ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല]]<nowiki/>ക്ക് അതേ ദിവസമാണ് സാധാരണ പാച്ചല്ലുർ തുക്കവും നടന്നു വരാറ്. എന്നാൽ മൂന്നു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ [[ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല]] കഴിഞ്ഞ് ഏകദേശം ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞാണ് പാച്ചല്ലുർ തൂക്കം നടക്കുന്നത്. കൊടിമരം മുറിക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങുകളിൽ ആദ്യത്തേത്. ആർപ്പുവിളിയും, [[ചെണ്ട]]<nowiki/>മേളവും, ആചാരവെടിയുമൊക്കെ ആയാണ് ഉത്സവം തുടങ്ങി എന്ന് നാട്ടുകാരെ അറിയിക്കുന്നത്. '''''ഒന്നാം ഉത്സവദിവസം''''' ''പള്ളിപ്പലകയിൽ പണംവയ്പു കർമ്മം'' കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത് ദാരികനെതിരെ ദേവിയോടുചേർന്ന് തിന്മയ്‌ക്കെതിരെ പോരാടാൻ പടയിൽ ആളുകളെ കൂട്ടുന്നതിലേക്കാണ്. "ഞാൻ നന്മയുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ദാരികനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തു കൊള്ളാം" എന്നും "മരണം വരെ ദേവിയോടൊപ്പം നിലകൊള്ളും" എന്നും സത്യം ചെയ്തു പള്ളിപ്പലക ദേവിയുടെ പാദമായി സങ്കല്പിച്ചു മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും പകരമായി പണം സമർപ്പിക്കുന്നു. ഈ സമയം മുതൽ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതിനു മുൻപും അസ്തമിച്ചതിനു ശേഷവും പടയാളികൾ യുദ്ധപരിശീലനം നടത്തുന്നു. ഇതാണ് ദേവീദാസന്മാരുടെ നമസ്കാരം കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. '''''രണ്ടാം ദിവസം''''' മുതൽ ദേവി ദാരികനെ തേടി തെക്കും, കിഴക്കും, വടക്കും, പടിഞ്ഞാറും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു. എല്ലാ വീടുകളിലും കാണുന്നവരോടെല്ലാം ദാരികനെ കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കുന്നു. "നിങ്ങൾ ദാരികനെ കണ്ടോ? അധർമ്മിയാണവൻ. ധർമം നിലനിർത്തണമെങ്കിൽ ദാരികനെ നശിപ്പിച്ചേ തീരു" എന്ന് ദേവി ജനങ്ങളോട് പറയുന്നു. തങ്ങൾ കണ്ടില്ല. കാണുകയാണെങ്കിൽ ദേവിയുടെ വാസസ്ഥാനത്തു വന്ന് അറിയിക്കാം എന്ന് പറഞ്ഞു പഴങ്ങളും, പൂവും, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമർപ്പിച്ചു വണങ്ങുന്നു. ഇതാണ് ദേവിയുടെ ''ഊരുചുറ്റിയുള്ള തട്ടനിവേദ്യ സ്വീകരണം'' കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത്. അഞ്ചു ദിവസവും ഭൂമിയിൽ തിരഞ്ഞിട്ട് കാണാത്തതുകൊണ്ട് '''''ആറാം ദിവസം''''' ദേവി സന്ധ്യാസമയം ആകാശത്തു ദാരികനെ തിരയാനായി പോകുന്നു. ഇതാണ് ''വണ്ടിയോട്ടത്തിന്റെ'' ഉദ്ദേശം. [[തച്ചൻ|തച്ചന്മാ]]<nowiki/>രെ ദേവിയായി സങ്കൽപ്പിച്ചു വില്ലിൽ കെട്ടി ഉയർത്തി നാലുപാടും ദാരികനെ തിരയുന്നു. ആകാശത്തു ദാരികൻ ഉണ്ടെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ദേവി '''''ഏഴാം ദിവസം''''' ഭടന്മാരുമായി ദാരികനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആകാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതാണ് ''നേർച്ചതൂക്കം'' കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത്. ദേവിയെ കുഞ്ഞിനോടുപമിച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. യുദ്ധം നടക്കുന്നു എന്ന പ്രതീതി ജനിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ചൂണ്ടകുത്തി രക്തം കാണിക്കുന്നത്. ആകാശത്തു യുദ്ധം മുറുകുമ്പോൾ ദാരികന് ഭൂമിയിലേക്ക് വരേണ്ടിവരുന്നു. ഭൂമിയിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ‌തുക്കത്തിന്റെ അതേ ദിവസം വില്ല് മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച് ക്ഷേത്രനടയിൽ സ്ഥാപിക്കും. [[ഭദ്രകാളിപാട്ട്|ഭദ്രകാളി പാട്ടി]]<nowiki/>ന്റെ നിശ്ചിത സമയത്ത് (പാലകനെ തൊട്ടുന്ന ഭാഗം) വില്ലുയർത്തി തൂക്കത്തിന് പാച്ചല്ലുരമ്മയുടെ അനുഗ്രഹവും അനുവാദവും തേടും. തൂക്ക മഹോൽസവം നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉയരത്തിലുള്ളതും അലങ്കാരം കുടുതലുള്ളതും പാച്ചല്ലുർ നേർച്ചത്തൂക്കവില്ലാണ്. നെടുഞ്ചട്ടം, കുറിഞ്ചട്ടം, ബന്ധം, ശൂലം, കട്ടള, ആപ്പ്, വില്ല്, ചക്രങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നതാണ് തൂക്കവില്ല്. തറനിരപ്പിൽ നിന്നും ഏകദേശം 40 അടിയോളം ഉയരത്തിലാണ് ദേവീദാസനെ വഹിക്കുന്ന തൂക്കവില്ല് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഉച്ചയ്ക്ക് തുടങ്ങി അടുത്ത ദിവസം പുലർച്ചെ വരെ നീളും തൂക്കം. ആറു യുദ്ധത്തിലും തോൽക്കുന്ന ദേവി ഒരു വൃദ്ധ സ്ത്രീയുടെ രൂപത്തിൽ ദാരികന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി കളവു പറഞ്ഞ് ദാരികന്റെ ഭാര്യയിൽ നിന്നും ദാരികൻ [[ശിവൻ|ശിവ]] ഭഗവാനിൽ നിന്നുനേടിയ മന്ത്രവാൾ കൈക്കലാക്കി യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തിയ ദേവി ഏഴാമത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ദാരികനെ നിഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ ചടങ്ങാണ് നേർച്ചത്തൂക്കം കഴിഞ്ഞുള്ള ''കളങ്കാവൽ'' കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത്. വാളും, പരിചയുമായി ഭടന്മാരായ ദേവീദാസന്മാരും യുദ്ധക്കളത്തിൽ പങ്കു ചേരുന്നു. യുദ്ധം കഴിഞ്ഞാൽ മൃഷ്ടാന്നം, ഇതാണ് '''''എട്ടാം ദിവസത്തെ''''' ''[[പൊങ്കാല|നേർച്ചപോങ്കാല]]'' കൊണ്ട്‌ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ദാരികനെ കണ്ടെത്തുവാൻ ദേവിയെ സഹായിച്ച എല്ലാ നാട്ടുകാർക്കും ഒരു നന്ദി പറച്ചിലാണന്നു നാടുനീളെ ദേവി നടന്നു ''തട്ട നിവേദ്യ പൂജ'' ഏറ്റുവാങ്ങുന്നതു കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത്. പിന്നെ നന്മയുടെ വിജയത്തിൽ ദേവിയുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനം. ഇതാണു കളങ്കാവൽ കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത്. അസുര വാദ്യത്തിൻറെ താളത്തിനൊപ്പം ചുവട് വെച്ച് നൃത്തം ചെയ്ത് ഭക്തരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ദർശനപുണ്യവും മനസ്സിൽ ഭക്തിയുടെ അമൃതും നിറച്ച് പാച്ചല്ലൂരമ്മ എഴുന്നള്ളി വരുന്ന കാഴ്ച വിവരണാതീതമാണ്. തിന്മയ്‌ക്കെതിരെ നന്മ ജയിച്ച സന്തോഷം കൊണ്ട് സന്തോഷം കൊണ്ട് ദേവിയെ സ്വീകരിക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ''ചമയവിളക്ക്.'' '''''ഒൻപതാം ദിവസം''''' ''[[ഗുരുതി|ഗുരുസി]]''കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന് ദേവിയിൽ തമോഗുണം ഉണ്ടായിവരണം. അങ്ങനെ മായയിൽ ഉണ്ടായ തമോഗുണത്തെ ബലിചെയ്യലാണ് ഗുരുസി. == ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ == ചലച്ചിത്രം: * ആഴിയ്ക്കൊരു മുത്ത്‌ (1989) * [[കിഴക്കുണരും പക്ഷി]] (1991) - സൌപർണ്ണികാമൃത വീചികൾ പാടും എന്ന ചലച്ചിത്ര ഗാനത്തിൽ. പുസ്തകം: * പാച്ചല്ലൂർ പതികം by പാച്ചല്ലൂർ പി. ദേവരാജൻ <ref>{{Cite web|url=https://signbooks.in/shop/signbooks/sign-best-sellers/%e0%b4%aa%e0%b4%be%e0%b4%9a%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b4%b2%e0%b5%8d%e0%b4%b2%e0%b5%82%e0%b5%bc-%e0%b4%aa%e0%b4%a4%e0%b4%bf%e0%b4%95%e0%b4%82/|title=പാച്ചല്ലൂർ പതികം – SIGN BOOKS|access-date=2021-06-12|language=en-US|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612231657/https://signbooks.in/shop/signbooks/sign-best-sellers/%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%82%E0%B5%BC-%E0%B4%AA%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%82/|url-status=dead}}</ref> - ജാതിക്കെതിരായ [[മലയാളം|മലയാള]]<nowiki/>ത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ കാവ്യം. രചയിതാവ് 14ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന അജ്ഞാതനായ ഒരു മഹായോഗി.  700 വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഈ കാവ്യത്തെ മലയാള സാഹിത്യ-സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റുന്ന ശ്രദ്ധേയമായ പുസ്തകം. ==അവലംബം== * [[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]] http://pachallooramma.com/site/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<references /> qxaoczpacda48jstn5btlbi03rw4rhm 0 328351 4615087 4094680 2026-04-25T06:27:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615087 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Breaking Bad}} {{Infobox television | show_name = ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് | image = [[File:Breaking Bad logo.svg|250px]] | caption = | genre = [[ക്രൈം ഡ്രാമ]]|[[ത്രില്ലർ]] | creator = [[വിൻസ് ഗില്ലിഗൻ]] | director = {{Unbulleted list|[[മിഷെൽ മക്ലാരൻ]]|[[ആദം ബെൺസ്റ്റെയിൻ]]|[[വിൻസ് ഗില്ലിഗൻ]]}} | writer = {{Unbulleted list|[[വിൻസ് ഗില്ലിഗൻ]]|[[പീറ്റർ ഗൂൾഡ്]]|[[ജോർജ്ജ് മാസ്റ്റ്രാസ്സ്]]}} | starring =[[ബ്രയാൻ ക്രാൻസ്റ്റൺ]],<br />[[അന്ന ഗൺ]],<br />[[ആരൺ പോൾ]],<br />[[ഡീൻ നോറിസ്]],<br /> [[ബെറ്റ്സി ബ്രാൻഡ്]],<br /> [[ആർ ജെ മിറ്റ്]] | composer = ഡേവ് പോർട്ടർ | country = [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | language = ഇംഗ്ലിഷ് | num_series = 5 | num_episodes = 62 | executive_producer = {{Plain list | * വിൻസ് ഗില്ലിഗൻ * മാർക് ജോൺസൺ * മിഷെൽ മക്ലാരൻ }} | producer = സ്റ്റൂവർട്ട് എ ലയൺസ്<br />സാം കാറ്റ്ലിൻ<br /> ജോൺ ഷിബൻ | cinematography = {{Unbulleted list|മൈക്കൾ സ്ലോവിസ്}} | runtime = 43-58 മിനുട്ട് | company = {{Unbulleted list|[[ഹൈ ബ്രിഡ്ജ് എന്റർടൈന്മെന്റ്]]|[[സോണി പിക്ചർസ്]]}} | distributor = | channel = {{Unbulleted list|[[ബിബിസി വൺ]]|[[ബിബിസി എച്ച്ഡി]] (2010)|[[ബിബിസി വൺ എച്ച്ഡി]] (2012–) |[[പിബിഎസ്]] (2010–)}} | picture_format = [[576i]]<br/>[[1080i]] ([[HDTV]]) | audio_format = [[Stereo]] | first_aired = {{Start date|2008|01|20|df=y}} | last_aired = {{End date|2013|9|29}} | website=http://amctv.com/shows/breaking-bad }} ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് ടിവി ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച റേറ്റിങ് നേടിയിട്ടുള്ള [[പരമ്പര]]യാണ്. [[അമേരിക്ക]]യിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ഷോ വിൻസ് ഗില്ലിഗന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്. അഞ്ച് സീസൺ നീണ്ട പരമ്പര അമേരിക്കൻ ടെലിവിഷൻ ചാനലായ എഎംസി ജനുവരി 20, 2008 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 29, 2013 വരെ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. വാൾട്ടർ വൈറ്റ് എന്ന പൂർവ [[രസതന്ത്രം]] അധ്യാപകനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ളതാണ് ഈ അഞ്ച് സീസൺ നീളമുള്ള പരമ്പര. [[ശ്വാസകോശാർബുദം]] ബാധിച്ച വാൾട്ടർ തന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ നില ഭദ്രമാക്കാൻ ജെസ്സി പിങ്ക്മെൻ എന്ന [[വിദ്യാർത്ഥി]]യുടെ കൂടെ തന്റെ രസതന്ത്ര അറിവ് ഉപയോഗിച്ച് മെതഫെറ്റമൈൻ എന്ന ഡ്രഗ്ഗ് ഉണ്ടാക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. എന്നാൽ മുന്നോട്ട് പോകുംതോറും കൂടുതൽ ഡീലർമാരുമായി ഇടപഴകുകയും കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ കുഴപ്പത്തിലാകുകയും ചെയ്യുന്നു. മിക്ക നിരൂപകരും ടെലിവിഷൻ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും നല്ല പരമ്പരകളിലൊന്നായാണു ബ്രേക്കിങ് ബാഡിനെ കാണുന്നത്. 2013ൽ എറ്റവും മികച്ച റേറ്റിങ്ങുള്ള ഷോ എന്ന [[ഗിന്നസ് പുസ്തകം|ഗിന്നസ് പുരസ്കാരവും]]നേടി. ന്യൂ മെക്സിക്കോയിലെ ആൽബുക്കേർകിലാണ് ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് ചിത്രീകരിച്ചത്. == കഥാപാത്രങ്ങൾ == * [[ബ്രയാൻ ക്രാൺസ്റ്റൺ]] - വാൾട്ടർ വൈറ്റ്, ശ്വാസ്കോശ അർബുദം ബാധിച്ച ഒരു രസതന്ത്ര അധ്യാപകൻ * [[അന്ന ഗൺ]] - സ്കൈലർ വൈറ്റ് , വാൾട്ടർ വൈറ്റിന്റെ ഭാര്യ * [[ആരോൺ പോൾ]] - ജെസ്സി പിങ്ക്മെൻ, വാൾട്ടർ വൈറ്റിന്റെ പങ്കാളി * ഡീൻ നോറിസ് - ഹാങ്ക് ശ്രാഡർ * ബെറ്റ്സി ബ്രാൻഡ് - ബെറ്റ്സി ശ്രാഡർ * ആർ ജെ മിറ്റ് - വാൾട്ടർ വൈറ്റ് ജൂനിയർ * ബോബ് ഒഡെങ്കിർക് - സോൾ ഗുട്മാൻ * ജിയങ്കാർലൊ എസ്പസിറ്റൊ - ഗുസ്റ്റാവൊ ഫ്രിങ് * ജൊനാതൻ ബാങ്ക്സ് - മൈക് എർമാൻട്രോട്ട് ==സീസൺ 1 (2008)== ആദ്യ സീസൺ യഥാർഥത്തിൽ ഒമ്പത് എപ്പിസോഡുകളാണ് തീരുമാനിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ 2007-2008 ലെ എഴുത്തുകാരുടെ സമരം കാരണം ഏഴ് എപിസോഡുകളെ ഷൂട്ട് ചെയ്തുള്ളൂ. അത് 2008 ജനുവരി 20 മുതൽ മാർച്ച് 9 വരെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ശ്വാസകോശ ക്യാൻസർ പിടിപെട്ട് ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന സ്കൂൾ കെമിസ്ട്രി അധ്യാപകനാണ് വാൾട്ടർ വൈറ്റ്. == റേറ്റിംഗ്== {| class="wikitable" style="width:69%;" |- style="background:#e0e0e0;" ! | സീസൺ ! | കാലയളവ് ! |പ്രേക്ഷകർ<br />(ദശലക്ഷത്തിൽ) |- style="background:#f9f9f9;" ! style="background:#f9f9f9;text-align:center;" | [[ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് (സീസൺ 1)|1]] | style="font-size:11px;text-align:center;" |2008 | style="text-align:center" | 1.23'<ref>{{cite web |url=http://www.adweek.com/news/television/breaking-bad-finale-draws-103-million-viewers-152804 |title=Breaking Bad Finale Draws 10.3 Million Viewers |work=Adweek |first=Anthony |last=Crupi |date=September 30, 2013 |accessdate=June 15, 2015}}</ref> |- style="background:#f9f9f9;" ! style="background:#f9f9f9;text-align:center;" | [[ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് (സീസൺ 2)|2]] | style="font-size:11px;text-align:center;" |2009 | style="text-align:center" | 1.3<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2012/07/16/breaking-bad-ratings-2|title='Breaking Bad' returns to record premiere ratings|work=Entertainment Weekly|first=James|last=Hibberd|date=July 16, 2012|accessdate=June 16, 2015|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423212702/https://ew.com/article/2012/07/16/breaking-bad-ratings-2/|url-status=dead}}</ref> |- style="background:#f9f9f9;" ! style="background:#f9f9f9;text-align:center;" | [[ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് (സീസൺ 3)|3]] | style="font-size:11px;text-align:center;" |2010 | style="text-align:center" | 1.52<ref>{{cite web |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2011/01/24/2010-year-in-review-2011-year-in-preview-amc-558111/9082/ |title=2010 Year in Review/2011 Year in Preview: AMC |publisher=The Futon Critic |date=January 24, 2011 |accessdate=June 15, 2015}}</ref> |- style="background:#f9f9f9;" ! style="background:#f9f9f9;text-align:center;" | [[ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് (സീസൺ 4)|4]] | style="font-size:11px;text-align:center;" |2011 | style="text-align:center" | 1.9<ref>{{cite web |url=http://www.thefutoncritic.com/ratings/2011/10/10/amcs-breaking-bad-breaks-records-by-growing-more-than-any-other-season-4-drama-in-basic-cable-history-for-adults-18-49-935013/20111010amc01/ |title=AMC's "Breaking Bad" Breaks Records by Growing More Than Any Other Season 4 Drama in Basic Cable History for Adults 18-49 |publisher=The Futon Critic |date=October 10, 2011 |accessdate=June 15, 2015}}</ref> |- style="background:#f9f9f9;" ! style="background:#f9f9f9;text-align:center;" | [[ബ്രേക്കിങ് ബാഡ് (സീസൺ 5)|5]] | style="font-size:11px;text-align:center;" |2012-2013 | style="text-align:center" | 4.32<ref>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/10/01/sunday-cable-ratingsbreaking-bad-wins-big-talking-bad-homeland-boardwalk-empiremasters-of-sex-more/205986/ |title=Sunday Cable Ratings: 'Breaking Bad' Wins Big, 'Talking Bad', 'Homeland', 'Boardwalk Empire','Masters of Sex' & More |work=TV by the Numbers |first=Sara |last=Bibel |date=October 1, 2013 |accessdate=October 1, 2013 |archive-date=2013-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024033044/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/10/01/sunday-cable-ratingsbreaking-bad-wins-big-talking-bad-homeland-boardwalk-empiremasters-of-sex-more/205986/ |url-status=dead }}</ref> |- style="background:#f9f9f9;" |} == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * [[ഗിന്നസ് പുസ്തകം|ഗിന്നസ് പുസ്തകത്തിൽ]] ഇടം * [[എമ്മി അവാർഡ്|പ്രൈം ടൈം എമ്മി അവാർഡ്]] - 16 * പീബോഡി അവാർഡ് - 2 * ടി സി എ * സാറ്റലൈറ്റ് അവാർഡ് * റൈറ്റർസ് ഗിൽഡ് ഓഫ് അമേരിക്ക * ക്രിട്ടിക്സ് ചോയ്സ് ടിവി അവാർഡ് * സാറ്റേൺ അവാർഡ് == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{wikiquote|Breaking Bad|ബ്രേക്കിങ് ബാഡ്}} {{commons category|Breaking Bad|ബ്രേക്കിങ് ബാഡ്}} *{{cite web | url=http://www.avclub.com/articles/the-writers-strike-of-200708-changed-breaking-bad,101217/ | title=The Writers' Strike of 2007–08 Changed ''Breaking Bad'' for the Better | work=The A.V. Club | date=August 6, 2013 | accessdate=August 31, 2013 | author=McFarland, Kevin}} *{{cite web | url=http://insidetv.ew.com/2012/07/13/breaking-bad-bryan-cranston-aaron-paul-season-5/ | title='Breaking Bad': Bryan Cranston, Aaron Paul, Vince Gilligan Reveal Season 5 Details | work=Entertainment Weekly | date=July 13, 2012 | accessdate=August 31, 2013 | author=Snierson, Dan | archive-date=2014-07-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140703103123/http://insidetv.ew.com/2012/07/13/breaking-bad-bryan-cranston-aaron-paul-season-5/ | url-status=dead }} *{{cite web | url=http://www.hitfix.com/the-fien-print/comic-con-2012-live-blog-amcs-breaking-bad | title=Comic-Con 2012 Live-Blog: AMC's 'Breaking Bad' | work=HitFix | date=July 13, 2012 | accessdate=August 31, 2013 | author=Fienberg, Daniel | archive-date=2013-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130927195933/http://www.hitfix.com/the-fien-print/comic-con-2012-live-blog-amcs-breaking-bad | url-status=dead }} *{{cite web|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/breaking-bad-why-life-wont-be-the-same-without-this-radical-american-television-drama-8750844.html|title=Breaking Bad: Why Life Won't Be the Same Without This Radical American Television Drama|last=Bland|first=Archie|date=August 8, 2013|work=The Independent |accessdate=September 1, 2013}}</ref> }} [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]] jcc5ycccn726mmjsx1407ud9h83qk3i 0 358450 4615112 4076008 2026-04-25T08:13:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615112 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Orthaga exvinaceae}} {{Taxobox | image = [[File:Leaf webber.jpg|thumb|mango leaf webber]] | image_width = | image_caption = | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Arthropod]]a | classis = [[Insect]]a | ordo = [[Lepidoptera]] | familia = [[Pyralidae]] | genus = ''[[Orthaga]]''<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=World Pyraloidea Database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-09-29 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |url-status=dead }}</ref> | species = '''''O. exvinaceae''''' | binomial = ''Orthaga exvinaceae'' | binomial_authority = [[Francis Walker (entomologist)|Walker]], 1858 | synonyms = *''Orthaga acontialis'' <small>Walker, 1863</small> | synonyms_ref = <ref>{{LepIndex|id=14655.0|name=ORTHAGA acontialis|accessdate=13 December 2012}}</ref> }} മാവിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കീടമാണ് വലകെട്ടിപ്പ‌ുഴ‌ു. ഇവ മാവിന്റെ തളിരിലകളിൽ വല കെട്ടുകയും തിന്നുകയും ചെയ്യുന്നു. ചെറിയ പുഴുക്കൾ കൂട്ടത്തോടെ ഇലകളുടെ പ്രതലം കരണ്ടു തിന്നുന്നു. വലിയ പുഴുക്കളാകട്ടെ മുഖ്യസിരകൾ ഒഴികെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ തിന്നുന്നു. ആക്രമണം കാരണം വല കെട്ടിയ ഇലകൾ തവിട്ടു നിറമാവുകയും ഉണങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ചെറിയ തൈകൾക്കു (ആദ്യത്തെ 4 -5 വർഷങ്ങളിൽ) ഏറെ ദോഷകരം. [[പ്രമാണം:Mango_leaf_webber_symptom.jpg|ലഘുചിത്രം| വലകെട്ടിപുഴു ആക്രമണം കാരണം ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ]] ==നിയന്ത്രണം == ===കൃഷിസമ്പ്രദായ നിയന്ത്രണം=== * ഇല വലകൾ ശേഖരിച്ചു നശിപ്പിച്ചു കളയുക.<br /> * കീട ബാധിതമായ ശാഖകൾ മുറിച്ചു മാറ്റുകയും കത്തിച്ചു കളയുകയും ചെയ്യുക ===ജൈവ നിയന്ത്രണം=== ബാസിലസ് തുറിഞ്ചിയെൻസിസ്‌ @ 20 മില്ലിഗ്രാം / ലി. തളിക്കുക . ===രാസ നിയന്ത്രണം === കീടാക്രമണം രുക്ഷമാണെങ്കിൽ ക്വിനാൽഫോസ് @ 2 മില്ലി ലി./ലി. അല്ലെങ്കിൽ അസറ്റാഫ് @ 2 മില്ലി ലി /ലി. ജൂലൈ അവസാന വാരം മുതൽ 15 ദിവസം ഇടവിട്ട് മൂന്നു തവണ തളിക്കുക. == ചിത്രശാല == <gallery caption="mango leaf webber" widths="110px" heights="110px" perrow="4"> ചിത്രം:Leaf webber symptom.jpg|mango leaf webber inside the leaf web </gallery> == അവലംബം == <ref>[http://uasr.agropedias.iitk.ac.in/sites/default/files/Management%20of%20Mango%20leaf%20Webber.pdf]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]Management of Mango leaf Webber.pdf ennm4fbyl16s86t0owekd3j1djd0ls1 0 359001 4614968 4543353 2026-04-24T14:48:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614968 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Taxobox|regnum=[[Animal]]ia|phylum=[[Arthropod]]a|classis=[[Insect]]a|ordo=[[Lepidoptera]]|familia=[[Crambidae]]|genus=''[[Parapoynx]]''|species='''''P. crisonalis'''''|binomial=''Parapoynx crisonalis''|binomial_authority=([[Francis Walker (entomologist)|Walker]], 1859)|synonyms=*''Hydrocampa crisonalis'' <small>Walker, 1859</small> *''Nymphula incurvalis'' <small>South in Leech & South, 1901</small> *''Nymphula takamukui'' <small>Shibuya, 1929</small> *''Paraponyx myina'' <small>Meyrick, 1885</small> *''Parapoynx hebraicalis'' <small>Snellen, 1880</small>}}ക്രാബിഡേ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു നിശാശലഭമാണ്. ശാസ്ത്രനാമം '''''Parapoynx crisonalis'''''. ഫ്രാൻസിസ്സ് വാക്കർ എന്ന എന്റമോളജിസ്റ്റ് ആണ് 1859 ൽ ഇതിനെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിച്ചത്. ഇന്ത്യ, ശ്രീലങ്ക It was described by വാക്കർ in 1859.വളരെ വിശാലമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഇവയെ [[ഇന്ത്യ]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്ലൻഡ്]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]], [[ചൈന]], [[തായ്‌വാൻ|തായ്വാന്]], [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്]] , [[ഓസ്ട്രേലിയ]] (ക്വീന്സ്ലാന്ഡ്) എന്നിവടങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുൺ .<ref>{{Cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx|title=global Pyraloidea database|access-date=2014-07-15|publisher=Globiz.pyraloidea.org|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx|url-status=dead}}</ref> ജലസസ്യങ്ങളുടെ ഇറക്കുമതിയിലൂടെ ഈ ശലഭം, ബ്രിട്ടണിലും അവിചാരിതമായി എത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>[http://www.hantsmoths.org.uk/species/1351b.php Hants Moths]</ref> ശലഭത്തിന്റെ ചിറകളവ് 11-15 മില്ലീമീറ്റർ. വെള്ളയും ചാരനിറവും കലർന്ന് വിവിധ നിറഭേദങ്ങളുടെ പാറ്റേണിൽ ഈ ശലഭം കണ്ടുവരുന്നു. പുറംചിറകിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തായി ഒരു കറുത്ത കുത്തുപോലെ ഒരു പാടുണ്ട്. ഈ നിശാശലഭത്തിന്റെ ശലഭപ്പുഴു കുളങ്ങളിലും ജലാശയങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്ന ജലസസ്യങ്ങളെയും കളകളേയും ആണ് ഭക്ഷിക്കുന്നത്.<ref>[http://lepidoptera.butterflyhouse.com.au/acen/crisonalis.html Lepidoptera Larvae of Australia]</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:നിശാശലഭങ്ങൾ]] 58uoy3l29m7mqd0qhc9l7tje2y41tsg 0 367552 4615033 4610840 2026-04-24T23:55:20Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615033 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = Forugh Farrokhzad<br />فروغ فرخزاد | image = فروغ فرخزاد.jpg | image_size = 200px | caption = Forugh Farrokhzād | birth_date = January 5, 1935 | birth_place = [[Tehran]], [[Iran]] | death_date = {{death date and age|1967|2|13|1935|01|05|mf=y}} | resting_place = (buried [[Zahir o-dowleh]] cemetery, [[Darband, Tehran|Darband]], [[Shemiran]], [[Tehran]]) | death_place = Tehran, Iran | nationality = [[Iran]]ian | education = | occupation = [[Poet]], [[Filmmaking|Filmmaker]] | spouse = [[Parviz Shapour]] (divorced) | parents = | children = }} [[പ്രമാണം:Foroogh.gif|ലഘുചിത്രം]] '''ഫൊറോഖ് ഫറോഘ്‌സാദ്''' ({{lang-fa|فروغ فرخزاد}};<ref>{{IPA-fa|fʊˌɾuːɣe fæɾɾoxˈzɒːd}}</ref> (January 5, 1935 – February 13, 1967) വളരെ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്ന ഇറാനിയൻ കവയിത്രിയും സിനിമാസംവിധായികയുമായിരുന്നു. <ref name="Dabashi2012">{{cite book|author=Hamid Dabashi|title=The World of Persian Literary Humanism|url=https://books.google.com/books?id=wqWIhuwtppUC&pg=PT290|date=20 November 2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07061-5|pages=290–}}</ref> അവർ ഒരു വിവാദാസ്പദമായ ആധുനികതത്പരയായ കവയിത്രിയ്യും ഒരു വിഗ്രഹഭഞ്ജകയും ആയിരുന്നു. <ref name=daniel>*{{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=Culture and Customs of Iran |url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000dani |authorlink= |author2=Mahdi, Ali Akbar |year=2006 |publisher=Greenwood Press |location= |isbn=978-0-313-32053-8 |pages=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000dani/page/81 81]–82 }}</ref> അവർ എഴുതിയിരുന്നത് സ്ത്രീപക്ഷത്തുനിന്നായിരുന്നു. <ref name="Afary2009">{{cite book|author=Janet Afary|title=Sexual Politics in Modern Iran|url=https://books.google.com/books?id=rwYmAgAAQBAJ&pg=PT283|date=9 April 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-39435-3|pages=283–}}</ref><ref name="Paidar1997">{{cite book|author=Parvin Paidar|title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran|url=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&pg=PA168|date=24 July 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-59572-8|pages=168–}}</ref> ==ജീവരേഖ== ഫൊറോഖ്, ഇറാന്റെ തലസ്ഥാനമായ ടെഹ്റാനിലെ മിൽട്ടറി ഓഫീസറായിരുന്ന മൊഹമ്മദ് ബഘർ ഫറോഘ്‌സാദിന്റെയും തൗറാൻ വാസിരി താബറിന്റെയും മകളായി 1935ൽ ജനിച്ചു. അവർ 7 മക്കളിൽ മൂന്നമത്തേതായിരുന്നു. ഒമ്പതാം ഗ്രേഡ് വരെ സ്കൂളിൽ പഠിച്ചു. പിന്നീട് പെൺകുട്ടികൾക്കുള്ള സ്കൂളിൽ പെയ്‌ന്റിങ്ങും തയ്യലും പഠിക്കാനയച്ചു. 16 വയസ്സിൽ അവർ ഒരു ഹാസ്യരചനാകാരൻ ആയിരുന്ന പർവീസ് ഷാപ്പൂറിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ കൂടെ [[അഹ്വാസ്]] എന്ന സ്ഥലത്തേയ്ക്കു പോയി. ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം തന്റെ ഒരേയൊരു കുട്ടിയെ പ്രസവിച്ചു. കാമ്യാർ ഷാപ്പൂർ എന്നായിരുന്നു കുട്ടിയുടെ പേര്. (ഈ കുട്ടി അവരുടെ ഒരു കവിതയായ ''നിനക്കായി ഒരു കവിത'' എന്നതിലെ കഥാപത്രമാകുന്നുണ്ട്) 1954ൽ രണ്ടുവർഷത്തിനുശേഷം ഫറോഘ്‌സാദും അവരുടെ ഭർത്താവും വിവാഹമോചനം നേടി. പക്ഷെ, പർവീസിനാണ് കുട്ടിയെ ലഭിച്ചത്. ഫറോഘ്‌സാദ്, തിരികെ ടെഹ്റാനിലെയ്ക്കുപോയി തന്റെ കവിതാരചന തുടർന്നു. 1955ൽ അവരുടെ ആദ്യ കവിതാസമാഹാരമായ The Captive (തടവിൽ) പുറത്തുവന്നു. ഫറോഘ്‌സാദ്, സ്ത്രീയായ വിവാഹമോചിതയായതിനാൽ അവർ കവിതയെഴുതുന്നതിൽ സമുഹത്തിൽനിന്നും എതിർപ്പു കൂടിവന്നു. 1958ൽ അവർ 9 മാസം യൂറോപ്പിൽ ചിലവൊഴിച്ചു. യൂറോപ്പിൽനിന്നും തിരികെവന്ന അവർ ഒരു ജോലിക്കായി അലഞ്ഞു. അതിനിടയിൽ, സിനിമാനിർമ്മാതാവും എഴുത്തുകാരനുമായ [[ഇബ്രാഹിം ഗൊലിസ്താൻ|ഇബ്രാഹിം ഗൊലിസ്താനെ]] കണ്ടുമുട്ടി. അദ്ദേഹം അവരുടെ സ്വതന്ത്രനിലപാടിനെയെ അനുകൂലിച്ചു. അവർ രണ്ടു പുതിയ കവിതാസമാഹരങ്ങൽകൂടി The Wall and The Rebellion എന്ന പേരിൽ പരസിദ്ധീകരിച്ചു. കുഷ്ഠരോഗികളായ തബ്രിസിലെ ഇറാൻകാരെപ്പറ്റി ഒരു ചിത്രം അവർ നിർമ്മിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. 1962ലെ The House is Black എന്ന പെരിലുള്ള ഈ ഡോക്യുമെന്ററി അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടി. 12 ദിവസത്തെ ഈ ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ ഷൂട്ടിങ്ങിനിടയിൽ അവൈടെക്കണ്ട കുഷ്ഠരോഗികളുടെ കുട്ടിയായ ഹൊസൈൻ മൻസൗറിയെ അവർ ദത്തെടുക്കുകയും തന്റെ അമ്മയുടെ വീട്ടിൽ താമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. 1964ൽ അവർ, Another Birth എന്ന ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇതോടെ അവരുടെ കവിതകൾ വൈവിദ്ധ്യമാർന്നതായി. 1967 ഫെബ്രുവരി 13നു ഫറോഘ്‌സാദ് ഒരു കാറപകടത്തിൽ മൃതിയടഞ്ഞു. <ref>{{cite web|url=http://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php|title=Forough Farrokhzad|publisher=Iran Chamber Society|accessdate=21 December 2012|archive-date=2017-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001231631/http://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php|url-status=dead}}</ref> അവരുടെ കവിതയായ, Let us believe in the beginning of the cold season അവരുടെ മരണശേഷമാണ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. പേർഷ്യനിലെ ആധുനികമായ കവിതകളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചതായി ഈ കവിതാസമാഹാരം കരുതപ്പെടുന്നു. ഇസ്ലാമിക് വിപ്ലവത്തോടെ ഫറോഘ്‌സാദ് കവിതകൾ ഇറാനിൽ നിരോധിക്കപ്പെട്ടു. നസ്സർ സഫ്ഫാറിയാൻ അവരെപ്പറ്റി 3 ഡോക്യുമെന്ററികൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. The Mirror of the Soul (2000), The Green Cold (2003), and Summit of the Wave (2004) എന്നിവയാണവ. == ഗ്രന്ധസൂചി == * Michael Craig Hillmann, ''A lonely woman: Forough Farrokhzad and her poetry'' (Three Continents Press, Washington, D.C., 1987). ISBN 0-934211-11-6, ISBN 978-0-934211-11-6. ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * Manijeh Mannani, ''The Reader's Experience and Forough Farrokhzad's Poetry'', Crossing Boundaries - an interdiciplinary journal, Vol. '''1''', pp.&nbsp;49–65 (2001).<ref>{{Cite web |url=http://crossingboundaries.gsa.ualberta.ca/v1n1_04.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-03-20 |archive-date=2007-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710225221/http://crossingboundaries.gsa.ualberta.ca/v1n1_04.pdf |url-status=dead }}</ref> * Michael Craig Hillmann, ''An Autobiographical Voice: Forough Farrokhzad'', in ''Women's Autobiographies in Contemporary Iran'', edited by [[Afsaneh Najmabadi]] (Cambridge [Massachusetts]: Harvard University Press, 1990). ISBN 0-932885-05-5. * [[Sholeh Wolpé]], ''Sin: Selected poems of Forugh Farrokhzad'', (Fayetteville [Arkansas]: University of Arkansas Press, 2007). ISBN 1-55728-861-5 * Ezzat Goushegir, ''The Bride of Acacias,'' (a play about Forough Farrokhzad).<ref name="thebrideofacacias">{{cite web|url=http://www.ezzatgoushegir.com/Writingscontents/Plays/thebrideofacacias.html|title=thebrideofacacias|publisher=|access-date=2017-03-20|archive-date=2025-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223110122/https://www.ezzatgoushegir.com/Writingscontents/Plays/thebrideofacacias.html|url-status=dead}}</ref> * Chopra, R M, "Eminent Poetesses of Persian", Iran Society, Kolkata, 2010. ==ഡോക്യുമെന്ററികളും മറ്റു രചനകളും== * ''I Shall Salute the Sun Once Again'', English-language documentary about Forough Farrokhzad, by Mansooreh Saboori, Irandukht Productions 1998. * ''Moon Sun Flower Game'', German Documentary about Forough Farrokhzad's adopted son Hossein Mansouri, by Claus Strigel, Denkmal-Film 2007. * ''The Bride of Acacias'', a play about Forough Farrokhzad by Ezzat Goushegir<ref name="thebrideofacacias"/> ==ഇതും കാണൂ== {{Portal|Iran|Biography|Poetry}} * [[Mina Assadi]] * [[Simin Behbahani]] * [[Parvin E'tesami]] * [[Ebrahim Golestan]] == അവലംബം == {{reflist}} phjou00pd1xr7yi2d86qhxkm7d7aj6r 0 373413 4615104 3639723 2026-04-25T07:46:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615104 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bhitarkanika Mangroves}} [[പ്രമാണം:Bhitarkanika_lakeride_sunset.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഭീതർകനികയിൽ നിന്നുള്ള സൂര്യാസ്തമയ ദൃശ്യം]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]]  [[ഒഡീഷ]] സംസ്ഥാനത്തെ [[കണ്ടൽക്കാട്|കണ്ടൽക്കാടുകളുള്ള]] ഒരു ചതുപ്പു നിലമാണ് '''ഭിട്ടാർകനിക കണ്ടൽക്കാടുകൾ '''(Bhitarkanika Mangroves). [[Brahmani River|ബ്രഹ്മണി നദിയുടേയും]] [[Baitarani River|ബിതറാണി നദിയുടേയും]] [[നദീമുഖം|നദീതീരത്തിന്റെ]] 650 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ പ്രദേശത്താണ് ഭിട്ടാർകനിക വ്യപിച്ചു കിടക്കുന്നത്.  == ചരിത്രം == 1952 വരെ ഭിട്ടാർകനിക കണ്ടൽക്കാടുകൾ [[ജമേദാർ|ജമേന്ദാർ]] ഉടമസ്ഥതയിലായിരുന്നു. ഒഡീഷ സർക്കാർ [[ജമേദാർ|ജമേന്ദാരി]] സമ്പ്രദായം നിർത്തലാക്കുകയും, ജമീന്ദാരി വനങ്ങളെ സംസ്ഥാന വനംവകുപ്പിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. 1972 ൽ ബ്രഹ്മണി നദിയുടേയും ബിതറാണി നദിയുടേയും നദീതീരത്തിന്റെ 672 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ സ്ഥലത്ത് ഭിതാർകണിക വന്യജീവി സങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1998 സെപ്റ്റംബറിൽ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിന്റെ 145 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള കേന്ദ്രഭാഗം [[ഭിട്ടാർകാനിക ദേശീയോദ്യാനം|ഭിട്ടാർകാനിക ദേശീയോദ്യാനമായി]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2002ൽ [[റാംസർ ഉടമ്പടി]] പ്രകാരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന  തണ്ണീർത്തടപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായി ഭിട്ടാർകനിക കണ്ടൽക്കാടുകളേയും ഉൾപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.ramsar.org/cda/en/ramsar-pubs-notes-anno-india/main/ramsar/1-30-168%5E16561_4000_0__|title=Ramsar Convention Official site}}</ref> == പരിസ്ഥിതി == ഇന്ത്യയിൽ അറിയപ്പെടുന്ന 58 കണ്ടൽചെടികളിൽ 55 സ്പീഷിസുകളും ഭിട്ടാർകനിക കണ്ടൽപ്രദേശത്തു കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും വലിയ ഉരഗമായ[[കായൽ മുതല| കായൽ മുതലകൾ]] ഈ പ്രദേശത്ത് ധാരാളമായി വസിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ തണ്ണീർതട പ്രദേശം വൻതോതിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന ദേശ-ദേശാടനപക്ഷികളുടെ ആവാസ സ്ഥലവുമാണ്. റിസസ് കുരങ്ങ്, പൂച്ചപ്പുലി, [[fishing cat]], [[jungle cat]], small Indian civet cat, toddy cat, [[common mongoose]], [[jackal]], [[striped hyena]], [[Indian fox]], [[wild pig]], [[Indian porcupine]], [[mole rat]], [[നീർനായ]] തുടങ്ങിയ പല ജീവികളും ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book | title = Advances in Ecology and Environmental Sciences | publisher = APH publishing corporation | year = 2005 | isbn = 978-81-7024-676-3 | page = 425 | author = PC Mishra | author2 = N Behera | author3 = BK Senapathi | author4 = BC Guru }}</ref> == ഇതുംകാണുക == * [[ഭിട്ടാർകാനിക ദേശീയോദ്യാനം]] == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.bhitarkanika.org Bhitarkanika.org] * [https://web.archive.org/web/20060311021043/http://www.wildlifeorissa.org.in/MANGROVES.htm Mangroves of Orissa (Orissa State Forest Department: Wildlife Organisation)] * [http://www.wwfindia.org/bhitarkanika_25.php?fileid=25 Bhitarkanika Mangroves (WWF India)]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=November 2016}} * [http://www.wildlifetimes.com/forums/viewtopic.php?t=295 Bhitarkanika Trip report - Wildlife Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408234233/http://www.wildlifetimes.com/forums/viewtopic.php?t=295 |date=2008-04-08 }} * [http://odialive.com/bhitarkanika-national-park/ Bhitarakanika : Tourists Place in Odisha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170428102606/http://odialive.com/bhitarkanika-national-park/ |date=2017-04-28 }} * [https://web.archive.org/web/20111031145044/http://www.riverineresorts.com/ riverineresorts.com] * [https://www.youtube.com/watch?v=DXYJq-bCIiM YouTube Video] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കണ്ടൽക്കാടുകൾ]] 7ymt6zrmhiixsu8v8peio7nh6s7akfg 0 383998 4615155 3640037 2026-04-25T09:22:00Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615155 wikitext text/x-wiki {{PU|Mandela Day}} {{Infobox holiday |holiday_name = Nelson Mandela International Day |type = International |longtype = |image = File:Fan Walk For Peace And Unity (4813214106).jpg |image_size = |caption = |official_name = |nickname = |duration = 1 day |frequency = annual |observedby = |date = 18 July (officially since {{start date|2010}}) |celebrations = |relatedto = }} [[നെൽ‌സൺ മണ്ടേല|നെൽസൺ മണ്ടേലയുടെ]] ബഹുമാനാർത്ഥം ആഘോഷിക്കുന്ന ഒരു അന്താരാഷ്ട്രദിനമാണ് '''മണ്ടേല ദിനം''' അല്ലെങ്കിൽ '''നെൽസൺ മണ്ടേല ദിനം'''. മണ്ടേലയുടെ ജന്മദിനമായ ജൂലായ് 18 നാണ് '''മണ്ടേലദിനം''' ആഘോഷിക്കുന്നത്<ref name="UN18">{{cite web |url= https://www.un.org/en/events/mandeladay/ |title=Nelson Mandela International Day, July 18, For Freedom, Justice and Democracy |first= |last= |work=un.org |year=|accessdate=11 July 2011}}</ref>. 2009 ലാണ് [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ്]] ഇത് ഔദ്യോഗികമായി ആഘോഷിച്ചുതുടങ്ങിയത്. യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് 2010 ജൂലായ് 18 നാണ് ആദ്യ മണ്ടേലദിനം ആഘോഷിച്ചത്<ref>{{Cite web |url=http://www.worldlii.org/int/other/UNGARsn/2009/64.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-07-07 |archive-date=2023-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510092428/http://www.worldlii.org/int/other/UNGARsn/2009/64.pdf |url-status=dead }}</ref>. മറ്റു ഗ്രൂപ്പുകൾ 18 ജൂലായ് 2009 മുതൽ ഈ ദിനം ആഘോഷിച്ചുതുടങ്ങി. 2009 ഏപ്രിൽ 27 ന് [[നെൽസൺ മണ്ടേല ഫൗണ്ടേഷൻ|നെൽസൺ മണ്ടേല ഫൗണ്ടേഷനും]] [[46664 കൺസേർട്ട്സ്|46664 കൺസേർട്ട്സും]] മണ്ടേല ദിനത്തിൽ പങ്കുചേരാനായി ആഗോള സമൂഹത്തിന് ആഹ്വാനം നൽകി. മണ്ടേല ദിനം ഒരു പൊതു ഒഴിവുദിനമല്ല. ഇത് [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുടെ]] മുൻപ്രസിഡന്റിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകളും മൂല്യങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാനായി ആഘോഷിക്കുന്ന ദിനമാണ്. സമൂഹത്തിന് സേവനം ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് ഈ ദിനം ആഘോഷിക്കുന്നത്. <ref name=UN18/><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS138319+27-Apr-2009+PRN20090427 |title=46664 and the Nelson Mandela Foundation Call for Establishment of Global 'Mandela... |publisher=Reuters |date=27 April 2009 |accessdate=31 July 2010 |archive-date=2013-02-01 |archive-url=https://archive.today/20130201123555/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS138319+27-Apr-2009+PRN20090427 |url-status=dead }}</ref> ആഗോളമായി പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ആഹ്വാനമാണ് മണ്ടേലദിനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ഓരോ മനുഷ്യനും ലോകം മാറ്റിമറിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ടെന്നും ഒരു പ്രഭാവം ഉണ്ടാക്കാമെന്നുമുള്ള ആശയമാണ് മണ്ടേല ദിനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ==References== {{reflist}} ==External links== *{{Official website|http://www.mandeladay.com/}} {{Nelson Mandela}} [[വർഗ്ഗം:നെൽ‌സൺ മണ്ടേല]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ ദിനാചരണങ്ങൾ]] 4dqir6gyup2delp8poc7e596ezjwmeo 1 384673 4614969 2585417 2026-04-24T14:51:15Z Vinayaraj 25055 /* ജീവിയെക്കുറിച്ചോ, മനുഷ്യനുള്ള ഉപകാരത്തെക്കുറിച്ചോ ഈ ലേഖനം? */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4614969 wikitext text/x-wiki കണ്ണൻ അയില<ref>http://www.mathrubhumi.com/wayanad/malayalam-news/kalpatta-1.1335109</ref> Blue mackerel (പുള്ളി അയല) ആണോ അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രീയ നാമം ? == ജീവിയെക്കുറിച്ചോ, മനുഷ്യനുള്ള ഉപകാരത്തെക്കുറിച്ചോ ഈ ലേഖനം? == ജീവിയെക്കുറിച്ചോ, മനുഷ്യനുള്ള ഉപകാരത്തെക്കുറിച്ചോ ഈ ലേഖനം? [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 14:51, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 6va4957xfxfzvpx46n9a1ytycuwy81u 0 389110 4615094 4546651 2026-04-25T07:02:05Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615094 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bhaktha Hanuman}} {{unreferenced}} {{Infobox film | name = ഭക്ത ഹനുമാൻ | image = | caption = | director = [[ഗംഗ]] | producer = എസ്. കുമാർ | writer = [[നാഗവള്ളി ആർ.എസ്. കുറുപ്പ്]] | screenplay = [[നാഗവള്ളി ആർ.എസ്. കുറുപ്പ്]] | starring = [[ജനാർദ്ദന റാവു]]<br>[[രവികുമാർ]]<br>[[റോജാ രമണി]]<br>[[ഹരി (നടൻ)|ഹരി]]<br>[[ബാലൻ കെ. നായർ]]<br>[[ജോസ് പ്രകാശ്]]<br>[[ലാലു അലക്സ്]]<br>[[ശ്രീലത നമ്പൂതിരി]] | music = [[വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി]] | cinematography = മസ്താൻ | editing = എൻ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | studio = [[ശാസ്താ പ്രൊഡക്ഷൻസ്]] | distributor = ശാസ്താ പ്രൊഡക്ഷൻസ് | released = {{Film date|1980|9|27|df=y}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] }} [[ഗംഗ]]യുടെ സംവിധാനത്തിൽ [[എസ്. കുമാർ]] നിർമിച്ച് 1980-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള ചലച്ചിത്രമാണ് '''ഭക്ത ഹനുമാൻ'''. [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാന്റെ]] കഥയാണ് ഈ ചിത്രത്തിൽ പറയുന്നത്. [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]], [[തമിഴ്]], [[കന്നഡ]] ഭാഷകളിലെ നിരവധി ചിത്രങ്ങളിൽ ഹനുമാനായി അഭിനയിച്ച ജനാർദ്ദന റാവുവാണ് ഈ ചിത്രത്തിൽ ഹനുമാനായി അഭിനയിച്ചത്. [[രവികുമാർ]], [[റോജാരമണി]], [[ഹരി (നടൻ)]], [[ബാലൻ കെ. നായർ]], [[ജോസ് പ്രകാശ്]], [[ലാലു അലക്സ്]], [[സുകുമാരി]], [[ശ്രീലത നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിയവരാണ് മറ്റ് താരങ്ങൾ. [[നാഗവള്ളി ആർ.എസ്. കുറുപ്പ്]] തിരക്കഥയും സംഭാഷണങ്ങളും രചിച്ച ചിത്രം ശാസ്താ പ്രൊഡക്ഷൻസ് വിതരണം ചെയ്തു. 1980 സെപ്റ്റംബർ 27-നാണ് ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയത്.<ref>{{cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1127|title=Bhaktha Hanumaan|accessdate=2014-10-11|publisher=www.malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?2890|title=Bhaktha Hanumaan|accessdate=2014-10-11|publisher=malayalasangeetham.info|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016073633/http://malayalasangeetham.info/m.php?2890|archivedate=16 October 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://spicyonion.com/title/bhaktha-hanuman-malayalam-movie/|title=Bhaktha Hanumaan|accessdate=2014-10-11|publisher=spicyonion.com|archive-date=2014-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016032227/http://spicyonion.com/title/bhaktha-hanuman-malayalam-movie/|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb title|0333149|Bhaktha Hanuman}} [[വർഗ്ഗം:1980-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നാഗവള്ളി ആർ.എസ്. കുറുപ്പ് കഥയും തിരക്കഥയും രചിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:എൻ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണാമൂർത്തി സംഗീതം പകർന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 15m8uovtop4nutb7d73ij4r855peumk 0 405065 4615081 4108300 2026-04-25T05:56:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615081 wikitext text/x-wiki {{Infobox French commune |name = Bordeaux |common name = Bordeaux |commune status = wine [[Prefectures of France|Prefecture]] and [[Communes of France|commune]] |image = |image size = 250 |caption = '''Clockwise from top:'' [[Place de la Bourse]] by the [[Garonne]], Allees du Tourny and Maison de Vin, [[Pont de pierre (Bordeaux)|Pierre Bridge]] on the Garonne, Meriadeck Commercial Centre, front of Palais Rohan Hotel, and [[Bordeaux Cathedral|Saint-Andre Cathedral]] with [[Bordeaux Tramway]] |image coat of arms = Coat of Arms of Bordeaux.svg |city motto = ''Lilia sola regunt lunam undas castra leonem.''<br/>"The [[fleur-de-lis]] alone rules over the moon, the waves, the castle, and the lion" (in French: ''Seule la Fleur de Lys règne sur la lune, les vagues, le château et le lion'') |coordinates = {{coord|44.84|-0.58|format=dms|display=inline,title}} |INSEE = 33063 |arrondissement = Bordeaux |canton = [[Cantons of Bordeaux|5 cantons]] |mayor = [[Alain Juppé]] |party = [[Les Republicains|LR]] |term = 2014–2020<ref>{{cite web|url=http://www.20minutes.fr/bordeaux/1336257-20140328-alain-juppe-elu-officiellement-conseillers-vendredi%7c20minutes.fr|title=Alain Juppé élu officiellement maire par les conseillers, ce vendredi|trans-title=Alain Juppe officially elected mayor by the councillors", 28 March 2014 |language=fr|work=20minutes.fr}}{{dead link|date=February 2016}}</ref> |area km2 = 49.36 |population date = 2014<ref name="commune_pop">{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=nattef01214 |title=Taille des communes les plus peuplées en 2012 |publisher=[[INSEE]] |accessdate=10 May 2015}}</ref> |population = 246,586 |population ranking = [[List of communes in France with over 20,000 inhabitants|9th in France]] |urban area km2 = 1172.79 |urban area date = 2010 |urban pop = 760,933 <ref>''Séries historiques des résultats du recensement – Unité urbaine 2010 de Bordeaux (33701)'', INSEE.Retrieved 2 August 2014</ref> |urban pop date = January 2011 |metro area km2 = 5613.41 |metro area date = 2010 |metro area pop = 1,195,335<ref name="AU10_pop">{{cite web |url=http://insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=TER&millesime=2011&typgeo=AU2010&typesearch=territoire&codgeo=Bordeaux+%28006%29&territoire=OK |title=Séries historiques des résultats du recensement – Aire urbaine 2010 de Bordeaux (006) |publisher=INSEE |accessdate=2 August 2014 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |metro area pop date= 2013 |intercom details = [[Urban Community of Bordeaux|Bordeaux]] |website = {{URL|www.bordeaux.fr}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |Official_name = Bordeaux, Port of the Moon |ID = 1256 |Criteria = Cultural: ii, iv |Year = 2007 |Area = 1,731 ha |Buffer_zone = 11,974 ha }} }} തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഫ്രാൻസിലെ ഒരു നഗരമാണ് '''ബോർഡോ'''('''Bordeaux''' {{IPA-fr|bɔʁdo}}; [[Gascon language|Gascon]] [[Occitan language|Occitan]]: ''{{lang|oc|Bordèu}}''). ഗാരോൺ നദിയുടെ തീരത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു തുറമുഖനഗരമാണിത്. 2014-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 246,586 ആണ്. നഗരത്തിലെ പുരാതനമായ ഭാഗം [[യുനെസ്കോ]] [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|ലോകപൈതൃകസ്ഥാനമായി]] പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ [[വീഞ്ഞ്]] വ്യവസായ തലസ്ഥാനമാണ് ബോർഡോ.<ref>{{cite web |url=http://www.vinexpo.com/en/a-propos/historique |title=Archived copy |accessdate=20 August 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090706075152/http://www.vinexpo.com/en/a-propos/historique/ |archivedate=6 July 2009 }}</ref>ഇവിടത്തെ വീഞ്ഞ് വ്യവസായാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ 14.5 ബില്ല്യൺ യൂറോയാളം വരും. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഈ പ്രദേശത്ത് [[ബോർഡോ വീഞ്ഞ്]](Bordeaux wine) ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു ==അവലംബം== {{അവലംബങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ഫ്രാൻസിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] ej6s109q962g76u71zaym4t127t9ii0 0 415857 4614988 4581158 2026-04-24T18:15:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614988 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{infobox actor | name = പൂജപ്പുര രവി | image = | caption = | birth_name = എം.രവീന്ദ്രൻ നായർ | birth_date = 1936 ഒക്ടോബർ 28 | birth_place = പൂജപ്പുര, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല | death_date = {{death date and age|2023|06|18|1936|10|28|mf=yes}} | death_place = മറയൂർ, ഇടുക്കി ജില്ല | occupation = മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | years_active = 1975-2016 | spouse = തങ്കമ്മ | children = 2 }} പ്രശസ്തനായ മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവായിരുന്നു '' എം.രവീന്ദ്രൻ നായർ '' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' പൂജപ്പുര രവി (1936-2023). '''1962-ൽ റിലീസായ ''വേലുത്തമ്പിദളവ'' എന്ന സിനിമയിലൂടെ മലയാള സിനിമയിൽ അരങ്ങേറിയ രവി 1976-ൽ റിലീസായ ''അമ്മിണി അമ്മാവൻ'' എന്ന സിനിമയിലെ കഥാപാത്രത്തോടെ മലയാളസിനിമയിൽ സജീവസാന്നിധ്യമായി. വാർധക്യ സഹജമായ അസുഖങ്ങളെ തുടർന്ന് 86-മത്തെ വയസിൽ 2023 ജൂൺ 18ന് രാവിലെ 11:30ന് അന്തരിച്ചു.<ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/06/18/actor-poojappura-ravi-died.html നടൻ പൂജപ്പുര രവി അന്തരിച്ചു.]</ref><ref>[https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/06/18/veteran-actor-poojappura-ravi-died.html പൂജപ്പുരയുടെ വലിയ ആൾവിലാസം രവി ഇനി ഓർമ]</ref><ref>[https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/06/18/reason-behind-poojappura-ravi-name.html അങ്ങനെ രവീന്ദ്രൻ നായർ പൂജപ്പുര രവിയായി]</ref> <ref>[http://www.veethi.com/india-people/poojappura_ravi-profile-5325-14.htm വീഥി.കോം-ൽ നിന്നും]. 10.03.2018-ൽ ശേഖരിച്ചത്</ref><ref>{{cite web|last1=ടി.ജി.|first1=ബൈജുനാഥ്|title=സൂപ്പർ സ്റ്റാറുകൾ ഇല്ലെങ്കിലും സൂപ്പറാണ് ഗപ്പി|url=http://www.deepika.com/feature/Feature_Details.aspx?newscode=12736&feature_cat=cat19|website=ദ്|publisher=ദീപിക.കോം}}</ref> == ജീവിതരേഖ == തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പൂജപ്പുരയിലെ ചെങ്കള്ളൂരിലെ കൈലാസ് നഗറിൽ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന മാധവൻ പിള്ളയുടേയും ഭവാനിയമ്മയുടേയും മകനായി 1936 ഒക്ടോബർ 28ന് ജനനം. ചിന്നമ്മ മെമ്മോറിയൽ ഗേൾസ് സ്കൂൾ, തിരുമല എച്ച്.എസ്.എസ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ പഠനം. ഏഴാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ ആകാശവാണിയുടെ റേഡിയോ നാടകത്തിൽ അഭിനയിച്ചതോടെ ശ്രദ്ധേയനായി. പിന്നീട് ആകാശവാണിയുടെ ബാലലോകം നാടകങ്ങളിൽ സ്ഥിരസാന്നിധ്യമായി. നാടകങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയ വേഷങ്ങൾ കിട്ടിയതോടെ 1962-ൽ മദ്രാസിലെത്തിയ രവി ഏതാനും സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചു. സിനിമകളിൽ അവസരങ്ങൾ കുറഞ്ഞതോടെ ഗണേഷ് ഇലക്ട്രിക്കൽസ് എന്ന കമ്പനിയിലും ജോലി നോക്കി. പിന്നീട് ജഗതി എൻ.കെ.ആചാരിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം തിരികെ നാട്ടിലെത്തി കലാനിലയം നാടകവേദി നടനായി മാറി. ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം നടനായി കലാനിലയത്തിൽ തുടർന്നു. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പൂജപ്പുര സ്വദേശിയായ എം.രവീന്ദ്രൻ നായർ നാടക നടനായിരിക്കെയാണ് കലാനിലയം കൃഷ്ണൻ നായരാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പേര് പൂജപ്പുര രവി എന്നാക്കി മാറ്റിയത്. നാടകമേഖലയിൽ അനേകം രവിമാർ ഉള്ളതിനാൽ പൂജപ്പുര എന്ന സ്ഥലപ്പേര് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയായിരുന്നു. 1976-ൽ ഹരിഹരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത [[അമ്മിണി അമ്മാവൻ]] എന്ന സിനിമയിൽ ശ്രദ്ധേയ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചതോടെ രവി മലയാള സിനിമയിൽ സജീവ സാന്നിധ്യമായി. [[സത്യൻ]], [[പ്രേംനസീർ]], [[മധു]], [[ജയൻ]] തുടങ്ങി മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും കഴിഞ്ഞ് പ്രിഥിരാജും ടോവിനോയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ തലമുറകൾക്കൊപ്പം അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടോളം അഭിനയരംഗത്ത് സജീവമായിരുന്നു.<ref>[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1090438&u=poojappura രവി വിരട്ടി, നസീർ അഭിനന്ദിച്ചു : ഹരിഹരൻ]</ref> ജോഷി, പ്രിയദർശൻ, സിബി മലയിൽ, കമൽ, വിനയൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംവിധായകരുടേയെല്ലാം ആദ്യ സിനിമകളിൽ വേഷമിട്ടു. പ്രിയൻ്റെ നിരവധി സിനിമകളിൽ ശ്രദ്ധേയ വേഷങ്ങൾ രവിയെ തേടിയെത്തി. സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിച്ചവയിൽ പകുതിയിലധികവും പട്ടർ കഥാപാത്രങ്ങളായിരുന്നു എന്നത് രവിക്ക് മാത്രം അവകാശപ്പെടാവുന്ന അപൂർവ്വ സവിശേഷതയാണ്. ചെറുതും വലുതുമായ വേഷങ്ങൾ ഒത്തിണക്കത്തോടെ അഭിനയിച്ച് ഫലിപ്പിക്കുന്നതിൽ എന്നും രവി മികച്ച് നിന്നു. ശ്രദ്ധേയമായ ശാരീരിക ആകാരവും ഘനഗാംഭീര്യമുള്ള ശബ്ദവുമാണ് രവിയെ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ഥനാക്കുന്നത്. ഹാസ്യകഥാപാത്രങ്ങളുടെ അവതരണത്തിൽ എന്നും ഒരു പടി മുന്നിൽ നിന്നു. കള്ളൻ കപ്പലിൽ തന്നെ എന്ന സിനിമയിലെ സുബ്രമണ്യൻ സ്വാമി എന്ന കഥാപാത്രം രവിയുടെ സിനിമ ജീവിതത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച വേഷങ്ങളിലൊന്നാണ്. മലയാള സിനിമയുടെ ബ്ലാക്ക് & വൈറ്റ് കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് നിറങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള ചരിത്രത്തിനൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച നടൻ കൂടിയാണ് പൂജപ്പുര രവി. ഹാസ്യനടനായും സ്വഭാവനടനായും ദീർഘകാലം മലയാള സിനിമയിൽ നിറഞ്ഞുനിന്ന രവി 2016-ൽ റിലീസായ ഗപ്പിയിലാണ് അവസാനമായി അഭിനയിച്ചത്. മലയാളത്തിൽ ഇതുവരെ 800-ലധികം സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[https://malayalam.news18.com/news/film/poojapura-ravi-and-mohanlal-bonded-well-before-and-after-cinema-mm-609101.html എൻ്റെ മകൻ സിനിമയിൽ അഭിനയിക്കാൻ പോകുന്നുവെന്ന് രവിയോട് പറഞ്ഞ മോഹൻലാലിൻ്റെ പിതാവ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == * ഭാര്യ : തങ്കമ്മ (2017-ൽ അന്തരിച്ചു) * മക്കൾ : * ടി.ആർ.ഹരികുമാർ(അയർലൻ്റ്) * ടി.ആർ.ലക്ഷ്മി * മരുമക്കൾ : * വൃന്ദ (അയർലൻ്റ്) * ബി.ഹരിഹരാത്മജൻ (ബിസിനസ്) == മരണം == വാർധക്യ സഹജമായ അവശതയെ തുടർന്ന് 2016-ൽ സിനിമ രംഗത്ത് നിന്ന് വിരമിച്ച് തിരുവനന്തപുരത്തെ വീട്ടിൽ വിശ്രമജീവിതത്തിൽ തുടരുകയായിരുന്ന രവി മകൻ വിദേശത്ത് പോയതോടെ 2022 ഡിസംബറിൽ തിരുവനന്തപുരം വിട്ട് മറയൂരിൽ മകളോടൊപ്പം താമസിക്കുകയായിരുന്നു. 2023 ജൂൺ 18ന് പെട്ടെന്നുണ്ടായ ശ്വാസംമുട്ടലിനെ തുടർന്ന് രാവിലെ ആശുപത്രിയിലേക്ക് കൊണ്ട്പോകുന്ന വഴി അന്തരിച്ചു. 2023 ജൂൺ 20ന് ഉച്ചയോടെ തിരുവനന്തപുരം തൈക്കാവ് ശാന്തികവാടത്തിൽ സംസ്കാര ചടങ്ങുകൾ നടന്നു.<ref>[https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actor-poojappura-ravi-passed-away-1.8653718 നടൻ പൂജപ്പുര രവി അന്തരിച്ചു]</ref><ref>[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1090449&u=poojappura ചിരിയുടെ കുറി തൊട്ട രവി മാഞ്ഞുപോയി]</ref><ref>[https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actor-poojappura-ravi-shifting-to-marayoor-1.8144453 പേരിനൊപ്പം നാടിനെ ചേർത്ത്പിടിച്ച നടൻ]</ref><ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/06/20/actor-poojappura-ravi-cremation-at-thiruvananthapuram.html പൂജപ്പുരയെന്ന ആൾവിലാസം ഇനിയില്ല, പ്രിയനടന് വിടചൊല്ലി നാട്]</ref> == പ്രധാന ചിത്രങ്ങൾ == {{Div col|colwidth=22em}} * 2017 – ''പോക്കിരി സൈമൺ'' - സെക്യൂരിറ്റി * 2016 – ''[[Guppy (movie)|ഗപ്പി]]'' - ചിന്നപ്പൻ * 2016 – ''[[ഡാർവിൻറെ പരിണാമം]]'' - പാതിരി * 2016 – ''[[ഒരവസരം]]'' * 2015 – ''[[പയ്യംവള്ളി ചന്തു]]'' * 2015 – ''[[സിനിമ@ PWD റെസ്റ്റ് ഹൌസ്]]'' * 2014 – ''8:20'' * 2014 – ''[[ഞാനാണ് പാർട്ടി]]'' * 2014 – ''[[കൊന്തയും പൂണൂലും]]'' * 2013 – ''[[ഐസക് ന്യൂട്ടൻ S/O ഫിലിപ്പോസ്]]'' * 2013 – ''[[Nakhangal (2013 film)|നഖങ്ങൾ]]'' - കുറുപ്പ് * 2012 – ''മഞ്ചാടിക്കുരു'' - വക്കീൽ * 2012 – ''[[അർദ്ധനാരി]]'' * 2011 – ''[[സാൻറ്വിച്ച്]]'' * 2011 – ''[[August 15 (2011 film)|ആഗസ്റ്റ് 15]]'' - സ്വാമി * 2011 – ''[[നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം 2]]'' * 2011 – ''[[കൊട്ടാരത്തിൽ കുട്ടി ഭൂതം]]'' * 2011 – ''[[നാടകമേ ഉലകം]]'' * 2010 – ''[[തസ്കര ലഹള]]'' * 2010 – ''[[ഇങ്ങനെയും ഒരാൾ]]'' - മജീദ് * 2009 – ''ലവ് ഇൻ സിംഗപ്പൂർ'' * 2009 – ''[[സീതാ കല്ല്യാണം]]'' * 2009 – ''[[ചങ്ങാതി കൂട്ടം]]'' * 2008 – ''[[ട്വൻറി :20]]'' Video Footage * 2008 – ''[[തിരക്കഥ]]'' * 2006 – ''[[മഹാസമുദ്രം]]'' * 2006 – ''[[ഹൈവേ പോലീസ്]]'' as Vanam Vaasu * 2005 – ''[[Thaskaraveeran (2005 film)|തസ്കരവീരൻ]]'' * 2004 – ''[[ഫ്രീഡം]]'' * 2003 – ''[[Kilichundan Mampazham|കിളിച്ചുണ്ടൻ മാമ്പഴം]]'' as Chappunni Nair * 2003 – ''[[സഹോദരൻ സഹദേവൻ]]'' - ബാലൻ നായർ * 2002 – ''വസന്തമാളിക'' * 2002 – ''കനൽകിരീടം'' * 2002 – ''Mayilpeelithaalu'' * 2001 – ''[[അച്ചനെയാണെനിക്കിഷ്ടം]]'' - ചെട്ടിയാർ * 2001 – ''[[വേഴാമ്പൽ]]'' * 2001 – ''[[Nariman (film)|നരിമാൻ]]'' - പോലീസുകാരൻ * 2001 – ''[[നാറാണത്തു തമ്പുരാൻ]]'' - താമരാക്ഷൻ * 2000 – ''വേടത്തി'' * 2000 – ''പൈലറ്റ്സ്'' - ചാണ്ടി * 1999 – ''[[വർണ്ണച്ചിറകുകൾ]]'' * 1999 – ''[[ഋഷിവംശം]]'' * 1999 – ''[[കണ്ണെഴുതി പൊട്ടും തൊട്ട്]]'' * 1999 – ''[[അമേരിക്കൻ അമ്മായി]]'' - കേശു നായർ * 1999 – ''സ്റ്റാലിൻ ശിവദാസ്'' - നമ്പ്യാർ * 1998 – ''[[ഹരികൃഷ്ണൻസ്]]'' - രാമഭദ്രൻ * 1998 – ''Meenthoni'' * 1998 – ''[[ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തെ നക്ഷത്രത്തിളക്കം]]'' * 1997 – ''Shobhanam'' * 1997 – ''[[The_Car_(1997_film)|ദ കാർ]]'' - കോശി * 1997 – ''[[ജനാധിപത്യം]]'' - സത്യ * 1997 – ''[[കിള്ളിക്കുറിശിയിലെ കുടുംബ മേള]]'' as Gap Swamy * 1996 – ''[[ദില്ലീവാല രാജകുമാൻ]]'' - ജനാർദ്ദനൻ * 1996 – ''[[കാലാപാനി]]'' - നമ്പൂതിരി * 1995 – ''വൃദ്ധന്മാരെ സൂക്ഷിക്കുക'' - സ്വാമി * 1995 – ''ഇന്ത്യൻ മിലിട്ടറി ഇൻറലിജൻസ്'' * 1995 – ''കാട്ടിലെ തടി തേവരുടെ ആന'' - പോലീസുകാരൻ * 1995 – ''[[Agnidevan|അഗ്നിദേവൻ]]'' - പായിപ്പാടൻ * 1995 – ''ഹൈജാക്ക്'' as Parthan * 1994 – ''പാവം IA ഐവാച്ചൻ'' * 1994 – ''പിടക്കോഴി കൂവുന്ന നൂറ്റാണ്ട്'' as Amby * 1994 – ''ഗോത്രം'' - മൊയ്തീൻ * 1993 – ''[[ആയിരപ്പറ]]'' - കുറുപ്പ് * 1993 – ''[[കസ്റ്റംസ് ഡയറി]]'' * 1993 – ''[[Aalavattam (film)|ആലവട്ടം]]'' - ഭാസി പിള്ള * 1993 – ''ഈശ്വരമൂർത്തി ഇൻ'' * 1992 – ''കിഴക്കൻ പത്രോസ്'' * 1992 – ''ആധാരം'' - ശങ്കരൻ നായർ * 1992 - ''ശബരിമലയിൽ തങ്ക സൂര്യോദയം'' - രാജപ്പൻ * 1992 – ''കള്ളൻ കപ്പലിൽ തന്നെ'' as സുബ്രഹ്മണ്യം സ്വാമി * 1992 – ''അഹം'' - വാരിയർ * 1992 – ''കുണുക്കിട്ട കോഴി'' * 1992 – ''മാന്യന്മാർ'' * 1991 – ''ചാഞ്ചാട്ടം'' - ബസ് ഡ്രൈവർ * 1991 – ''നാഗം'' * 1991 – ''വാസവദത്ത'' * 1991 – ''ഒരുതരം രണ്ടുതരം മൂന്നുതരം'' * 1991 – ''[[കിലുക്കം]]'' * 1991 – ''റെയ്ഡ്'' - നാഗൻ പിള്ള * 1991 – ''[[നാട്ടുവിശേഷം]]'' as Forest Guard * 1991 – ''[[നെറ്റിപ്പട്ടം]]'' as Jambo Jamal * 1990 – ''മാൻമിഴിയാൾ'' * 1990 – ''ജഡ്ജ്മെൻറ്'' * 1990 – ''ആറാം വാർഡിൽ ആഭ്യന്തര കലഹം'' * 1990 – ''[[കടത്തനാടൻ അമ്പാടി]]'' * 1990 – '' Gulabi Raaten'' * 1990 – ''ചാമ്പ്യൻ തോമസ്'' as Manthravali * 1990 – ''അപ്സരസ്സ്'' * 1990 – ''ക്രൂരൻ'' * 1990 – ''[[ശേഷം സ്ക്രീനിൽ]]'' * 1990 – ''സൂപ്പർസ്റ്റാർ'' as Shenoy * 1989 – ''[[ചരിത്രം]]'' -കുറുപ്പ് * 1989 – ''[[മലയത്തി പെണ്ണ്]]'' * 1989 – ''Vardhaka Gunda'' * 1989 – ''മുത്തുക്കുടയും ചൂടി'' - പരമേശ്വര കുറുപ്പ് * 1989 – ''[[ഞങ്ങളുടെ കൊച്ചു ഡോക്ടർ]]'' as Parameshwara Kurup * 1989 – ''ക്രൈം ബ്രാഞ്ച്'' * 1989 – ''പൂരം'' * 1989 – ''അന്നക്കൂട്ടീ കോടാമ്പക്കം വിളിക്കുന്നു'' * 1989 – ''കളി കാര്യമായി: ക്രൈം ബ്രാഞ്ച്'' - ശങ്കര പിള്ള * 1989 – ''ആയിരം ചിറകുള്ള മോഹം'' as Anandanarayana Iyyer * 1988 – ''വിറ്റ്നസ്'' * 1988 – ''ആഗസ്റ്റ് 1?'' - കൈമൾ * 1988 – ''ഉയരാൻ ഓർമ്മിക്കാൻ'' * 1988 – ''[[ചാരവലയം]]'' - കുട്ടൻ പിള്ള * 1988 – ''[[ഒരു CBI ഡയറി കുറിപ്പ്]]'' - മത്തായി * 1987 – ''എല്ലാവർക്കും നന്മകൾ'' * 1987 – ''Yagini'' * 1987 – ''അമ്മേ ഭഗവതി'' * 1987 – ''അതിനുമപ്പുറം'' * 1987 – ''കണി കാണും നേരം'' * 1986 – ''നിറമുള്ള രാവുകൾ'' - പീറ്റർ * 1986 – ''[[നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം]]'' * 1986 – ''[[നന്ദി വീണ്ടും വരിക]]'' - മാത്തച്ചൻ * 1986 – ''[[മഴ പെയ്യുന്നു മദ്ദളം കൊട്ടുന്നു]]'' - ഡോക്ടർ * 1986 – ''രാക്കുയിലിൻ രാഗസദസ്സിൽ'' * 1986 – ''[[യുവജനോത്സവം]]'' * 1987 – ''[[പൊന്നും കുടത്തിന് പൊട്ട്]]'' * 1986 – ''പിടികിട്ടാപ്പുള്ളി'' * 1986 – ''ചേക്കേറാനൊരു ചില്ല'' * 1986 – ''ലവ് സ്റ്റോറി'' - H. C. ബാലൻ പിള്ള * 1986 – ''[[ധിം തരികിട തോം]]'' * 1986 – ''സഖാവ്'' * 1986 – ''[[നാളെ ഞങ്ങളുടെ വിവാഹം]]'' * 1986 – ''അയൽവാസി ഒരു ദരിദ്രവാസി'' as Minnal Paramasivam * 1985 – ''സ്നേഹിച്ച കുറ്റത്തിന്'' * 1985 – ''ഇതു നല്ല തമാശ'' - വൈദ്യർ * 1985 – ''[[Akkare Ninnoru Maran|അക്കരെ നിന്നൊരു മാരൻ]]'' as Kanaran * 1985 – ''[[പത്താമുദയം]]'' - കുട്ടൻ പിള്ള * 1985 – ''[[മുത്താരംകുന്ന് P.O.]]'' - ഫൽഗുനൻ * 1985 – ''[[കയ്യും തലയും പുറത്തിടരുത്]]'' - പോലീസ് കോൺസ്റ്റബിൾ * 1985 – ''[[മുഖ്യമന്ത്രി]]'' * 1985 – ''[[കിരാതം]]'' - കുട്ടൻ പിള്ള * 1985 – ''പച്ചവെളിച്ചം'' * 1985 – ''[[ഗറില്ല]]'' * 1985 – ''[[സമ്മേളനം]]'' * 1985 – ''[[ആനയ്ക്കൊരുമ്മ]]'' - നാരായണ പിള്ള * 1985 – ''[[ഒരുനാൾ ഇന്നൊരു നാൾ]]'' * 1984 – ''[[ഓടരുതമ്മാവാ ആളറിയാം]]'' - ലംബോദരൻ പിള്ള * 1984 – ''[[പൂച്ചയ്ക്കൊരു മൂക്കുത്തി]]'' - സുപ്രൻ * 1984 – ''[[വനിതാ പോലീസ്]]'' * 1984 – ''[[ഒരു തെറ്റിൻറെ കഥ]]'' * 1984 – ''[[സന്ധ്യക്കെന്തിന് സിന്ദൂരം]]'' * 1984 – ''അട്ടഹാസം'' * 1984 – ''എൻറെ കളിത്തോഴൻ'' * 1984 – ''നിഷേധി'' - നാരായണ പിള്ള * 1984 – ''ഇതാ ഇന്നു മുതൽ'' - രവി * 1984 – ''കുടുംബം ഒരു സ്വർഗ്ഗം ഭാര്യ ഒരു ദേവത'' as John * 1984 – ''[[മുത്തോടു മുത്ത്]]'' - ഗോവിന്ദൻ * 1984 – ''[[കിളിക്കൊഞ്ചൽ]]'' * 1984 – ''വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന ചക്രം'' - സ്വാമി * 1983 – ''[[ഈറ്റപ്പുലി]]'' * 1983 – ''[[എങ്ങനെ നീ മറക്കും]]'' * 1983 – ''കൂലി'' - പണമിടപാടുകാരൻ * 1983 – ''[[കുയിലിനെ തേടി]]'' * 1983 – ''ദീപാരാധന'' * 1983 – ''[[സ്വപ്നമേ നിനക്ക് നന്ദി]]'' - പാച്ചു പിള്ള * 1983 – ''തിംമിംഗലം'' - ചാക്കോ * 1983 – ''ഓമനത്തിങ്കൾ'' * 1982 – ''ഇത് ഞങ്ങളുടെ കഥ'' * 1982 – ''കഴുമരം'' * 1982 – ''[[ഇതും ഒരു ജീവിതം]]'' * 1982 – ''[[എനിക്കും ഒരു ദിവസം]]'' - തങ്കപ്പൻ * 1982 – ''ദ്രോഹി'' * 1982 – ''[[ചിലന്തിവല]]'' * 1982 – ''രക്തസാക്ഷി'' * 1981 – ''സ്വപ്നരാഗം'' * 1981 – ''എല്ലാം നിനക്ക് വേണ്ടി'' - വേണു * 1981 – ''[[കാട്ടുകള്ളൻ]]'' * 1981 – ''[[തേനും വയമ്പും]]'' - അലക്കുകാരൻ * 1981 – ''[[കടത്ത്]]'' * 1981 – ''[[ചൂതാട്ടം]]'' * 1981 – ''[[അമ്മയ്ക്കൊരുമ്മ]]'' * 1981 – ''[[വേലിയേറ്റം]]'' * 1981 – ''[[സ്വപ്നരാഗം]]'' * 1981 – ''[[അരിക്കാരി അമ്മു]]'' * 1981 – ''[[ആക്രമണം]]'' * 1981 – ''[[ദ്വന്ദയുദ്ധം]]'' * 1981 – ''[[ഗർജ്ജനം]]'' * 1981 – ''[[എന്നെ സ്നേഹിക്കൂ എന്നെ മാത്രം]]'' * 1981 – ''[[അറിയപ്പെടാത്ത രഹസ്യം]]'' - പരമു * 1980 – ''[[നായാട്ട്]]'' * 1980 – ''[[പഞ്ചപാണ്ഡവർ]]'' * 1980 – ''[[പ്രളയം]]'' * 1980 – ''[[ഇടിമുഴക്കം]]'' - കൊച്ചു പണിക്കർ * 1980 – ''[[അമ്പലവിളക്ക്]]'' as Radhakrishnan * 1980 – ''[[തീനാളങ്ങൾ]]'' - കുഞ്ഞപ്പൻ * 1980 – ''[[യൌവ്വനം ദാഹം]]'' * 1980 – ''[[സരസ്വതീയാമം]]'' * 1980 – ''[[ശക്തി]]'' - കളളുഷാപ്പിലെ മനുഷ്യൻ * 1979 – ''[[വേനലിൽ ഒരു മഴ]]'' - കടക്കാരൻ * 1979 – ''[[പുതിയ വെളിച്ചം]]'' - കേശവൻ നായർ * 1979 – ''പമ്പരം'' * 1979 – ''[[പിച്ചാത്തിക്കുട്ടപ്പൻ]]'' * 1979 – ''[[സിംഹാസനം]]'' * 1979 – ''അവളുടെ പ്രതികാരം'' * 1979 – ''രാജവിധി'' * 1979 – ''[[ആയിരം വസന്തങ്ങൾ]]'' * 1979 – ''[[ഇനിയെത്ര സന്ധ്യകൾ]]'' * 1979 – ''[[ശുദ്ധികലശം]]'' - സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ * 1979 – ''[[മാമാങ്കം]]'' - സാമൂതിരിയുടെ പടയാളി * 1979 – ''[[പ്രഭാത സന്ധ്യ]]'' * 1979 – ''[[ഭാര്യയെ ആവശ്യമുണ്ട്]]'' * 1979 – ''[[കാലം കാത്തു നിന്നില്ല]]'' * 1979 – ''പഞ്ചരത്നം'' * 1979 – ''[[സായൂജ്യം]]'' - കാദർകുട്ടി * 1979 – ''[[ജീവിതം ഒരു ഗാനം]]'' - കുട്ടൻ പിള്ള * 1978 – ''[[പുത്തരിയങ്കം]]'' * 1978 – ''ആനയും അമ്പാരിയും'' * 1978 – ''[[പത്മതീർത്ഥം]]'' * 1978 – ''[[റൌഡി രാമു]]'' - മണി സ്വാമി * 1978 – [[അസ്തമയം]] * 1978 – ''[[ഇതാ ഒരു മനുഷ്യൻ]]'' - കുട്ടൻ പിള്ള * 1978 – ''പ്രാർത്ഥന'' * 1978 – ''[[ടൈഗർ സലിം]]'' * 1978 – ''[[അടിക്ക് അടി]]'' * 1978 – ''ബ്ലാക്ക് ബെൽറ്റ്'' * 1978 – ''കരിമ്പുലി'' * 1978 – ''പ്രിയദർശിനി'' * 1978 – ''മനോരഥം'' * 1978 – ''സ്നേഹിക്കാൻ സമയമില്ല'' * 1978 – ''[[Vishwaroopam (1978 film)|വിശ്വരൂപം]]'' * 1978 – ''[[പോക്കറ്റടിക്കാരി]]'' * 1978 – ''[[പത്മതീർത്ഥം]]'' as Prabhakaran * 1978 – ''[[കരിമ്പുലി]]'' * 1978 – ''[[പാവാടക്കാരി]]'' * 1978 – ''[[ആനയും അമ്പാരിയും]]'' * 1978 – ''[[തച്ചോളി അമ്പു]]'' * 1977 – ''[[സംഗമം]]'' * 1977 – ''[[സുജാത]]'' - തിരുമേനി * 1977 – ''[[ശാന്ത ഒരു ദേവത]]'' * 1977 – ''[[പട്ടാളം ജാനകി]]'' * 1977 – ''[[ഓർമ്മകൾ മരിക്കുമോ]]'' as Vaidyar * 1977 – ''[[ഇവനെൻറെ പ്രിയപുത്രൻ]]'' * 1977 – ''[[അവൾ ഒരു ദേവാലയം]]'' * 1976 – ''നീലസാരി'' * 1976 – ''[[അമ്മിണി അമ്മാവൻ]]'' as Swami * 1962 – ''വേലുത്തമ്പി ദളവ'' {{div col end}} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb name|id=1455641|title=Poojappura Ravi}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Poojappura%20Ravi&limit=61 Poojappura Ravi at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230618092506/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Poojappura%20Ravi&limit=61 |date=2023-06-18 }} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ മരിച്ചവർ]] 3yol7la9rh9phlflwpo0lj16wpuh3x4 0 420836 4615041 3902426 2026-04-25T03:32:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615041 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Biju Kanhangad.jpg|ലഘുചിത്രം|ബിജു കാഞ്ഞങ്ങാട് ]] മലയാളത്തിലെ യുവ കവി, ചിത്രകാരൻ. 2005ൽ സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ ദേശീയ കവി സമ്മേളനത്തിൽ മലയാളത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്തു.ഇപ്പോൾ കാഞ്ഞങ്ങാട് താമസം.കവിതകൾ [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[ഹിന്ദി]], [[തുളു]], [[കന്നട]] എന്നീ ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കാസറഗോഡ് ജില്ലയിൽ [[എസ്. ആർ. എം. ജി. എച്ച്. ഡ്ബ്ല്യു. എച്ച്. എസ്. രാംനഗർ|രാംനഗർ ഗവ. ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിൽ]] മലയാളം അധ്യാപകനായിരുന്നു. ഹൃദയ സംബന്ധമായ അസുഖത്തെ തുടർന്ന് 2023 മാർച്ച് 14 ന് അന്തരിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/young-poet-biju-kanhangad-passes-away-rv-588925.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2023-03-14 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314051825/https://malayalam.news18.com/news/kerala/young-poet-biju-kanhangad-passes-away-rv-588925.html |url-status=dead }}</ref> ==കൃതികൾ== #തൊട്ടുമുമ്പ് മഞ്ഞയിലയോട്<ref>ഡി.സി. ബുക്ക്‌സ്‌ ; ISBN: 81-264-1386-7 , http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/book-detail.cgi?code=4676 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715110345/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/book-detail.cgi?code=4676 |date=2007-07-15 }}</ref> #അഴിച്ചുകെട്ട്(കവിതകൾ) #ജൂൺ (പ്രണയ കവിതകൾ) #ഉച്ചമഴയിൽ (കവിതകൾ) #വെള്ളിമൂങ്ങ (രണ്ട് ദീർഘ കവിതകൾ)<ref>https://www.madhyamam.com/literature/book-review/2013/aug/17{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #പുലിയുടെ ഭാഗത്താണ് ‍ഞാനിപ്പോഴുള്ളത്(കവിതകൾ) #ഉള്ളനക്കങ്ങൾ (പ്രണയ കവിതകൾ)<ref>ISBN 9789352820870ഡി സി ബുക്സ് </ref> #വാക്കിന്റെ വഴിയും വെളിച്ചവും(പഠനം) #കവിത മറ്റൊരു ഭാഷയാണ് (പഠനം) ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== #മഹാകവി പി.സ്മാരക യുവകവി പ്രതിഭാപുരസ്കാരം (2013)<ref>https://www.madhyamam.com/culture/literature/poet-biju-kanhangad-passed-away-1138939</ref> #മൂടാടി ദാമോദരൻ സ്മാരക കവിതാപുരസ്കാരം (2015) #പ്രൊഫ.ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി സ്മാരക സാഹിത്യ പുരസ്കാരം (2017)<ref>http://www.puzha.com/blog/mundassery-award/,</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സാഹിത്യകാരന്മാർ]] 3rj4cfjmzxe81fopchpde6w6t44t2z2 0 422211 4615039 4144230 2026-04-25T02:33:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615039 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Band gap}} [[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=2.0|Showing how electronic band structure comes about by the hypothetical example of a large number of carbon atoms being brought together to form a diamond crystal. The graph ''(right)'' shows the energy levels as a function of the spacing between atoms. When the atoms are far apart ''(right side of graph)'' each atom has valence atomic orbitals p and s which have the same energy. However when the atoms come closer together their orbitals begin to overlap. Due to the Pauli Exclusion Principle each atomic orbital splits into ''N'' molecular orbitals each with a different energy, where ''N'' is the number of atoms in the crystal. Since ''N'' is such a large number, adjacent orbitals are extremely close together in energy so the orbitals can be considered a continuous energy band. ''a'' is the atomic spacing in an actual crystal of diamond. At that spacing the orbitals form two bands, called the valence and conduction bands, with a 5.5&nbsp;eV band gap between them. Very few electrons have the energy to surmount this wide energy gap and become conduction electrons, so diamond is an insulator.]] സോളിഡ് സ്റ്റേറ്റ് ഫിസിക്സിൽ '''ബാന്റ് ഗ്യാപ്''' ('''band gap, energy gap, '''അല്ലെങ്കിൽ '''bandgap) '''എന്നെല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നത് ഒരു ഖരത്തിൽ ഇലക്ടോണുകൾക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യാൻ സാധ്യമല്ലാത്ത ഒരു ഊർജ്ജ മേഖലയെയാണ്. == സെമികണ്ടക്ടർ ഫിസിക്സിൽ == [[പ്രമാണം:Bandgap_in_semiconductor.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|Semiconductor band structure.]] === ബാന്റ് ഗ്യാപ്പുകളുടെ പട്ടിക === {| class="wikitable sortable" ! Group ! Material ! Symbol ! Band gap (eV) @ 302[[കെൽവിൻ|K]] ! Reference |- | III-V | Aluminium nitride | AlN | 6.0 | <ref name="FenebergLeute2010">{{Cite journal|title=High-excitation and high-resolution photoluminescence spectra of bulk AlN|last=Feneberg|first=Martin|last2=Leute|first2=Robert A. R.|journal=Physical Review B|issue=7|doi=10.1103/PhysRevB.82.075208|year=2010|volume=82|issn=1098-0121|last3=Neuschl|first3=Benjamin|last4=Thonke|first4=Klaus|last5=Bickermann|first5=Matthias}}</ref> |- | IV | [[വജ്രം|Diamond]] | [[കാർബൺ|C]] | 5.5 | <ref name="Kittel7">{{Cite book|title=Introduction to Solid State Physics, 7th Edition|last=Kittel|first=Charles|publisher=Wiley|year=<!--replace this comment with the publication year-->|author-link=Charles Kittel}}</ref> |- | IV | [[സിലിക്കൺ|Silicon]] | Si | 1.14 | |- | IV | [[ജെർമേനിയം|Germanium]] | Ge | 0.67 | <ref name="Streetman">{{Cite book|title=Solid State electronic Devices|url=https://archive.org/details/solidstateelectr0000stre_x2o3|last=Streetman|first=Ben G.|last2=Sanjay Banerjee|publisher=[[Prentice Hall]]|year=2000|isbn=0-13-025538-6|edition=5th|location=[[New Jersey]]|page=[https://archive.org/details/solidstateelectr0000stre_x2o3/page/524 524]}}</ref> |- | III–V | Gallium nitride | GaN | 3.4 | |- | III–V | Gallium phosphide | GaP | 2.26 | |- | III–V | Gallium arsenide | GaAs | 1.43 | |- | IV–V | Silicon nitride | Si₃N₄ | 5 |- | IV–VI | Lead sulfide | PbS | 0.37 | |- | IV–VI | Silicon dioxide | SiO₂ | 9 | <ref name="Vella">{{Cite journal|title=Unraveling exciton dynamics in amorphous silicon dioxide: Interpretation of the optical features from 8 to 11 eV|last=Vella|first=E.|last2=Messina|first2=F.|journal=Physical Review B|issue=17|doi=10.1103/PhysRevB.83.174201|year=2011|volume=83|page=174201|bibcode=2011PhRvB..83q4201V|last3=Cannas|first3=M.|last4=Boscaino|first4=R.}}</ref> |- | Copper oxide | Cu₂O | 2.1 | <ref name="Baumeister">{{Cite journal|title=Optical Absorption of Cuprous Oxide|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1961-01-15_121_2/page/n3|last=Baumeister|first=P.W.|journal=Physical Review|issue=2|doi=10.1103/PhysRev.121.359|year=1961|volume=121|page=359|bibcode=1961PhRv..121..359B}}</ref> |} == പദാർത്ഥങ്ങൾ == {{colbegin|3}} * [[Aluminium gallium arsenide]] * [[Boron nitride]] * [[Indium gallium arsenide]] * [[Indium arsenide]] * [[Gallium arsenide]] * [[Gallium nitride]] * [[Germanium]] * [[Metallic hydrogen]] {{colend}} === ഇലക്ട്രോണിൿ വിഷയങ്ങളുടെ പട്ടിക === {{colbegin|3}} * [[Electronics]] * [[Bandgap voltage reference]] * [[Condensed matter physics]] * [[Direct and indirect bandgaps]] * [[Electrical conduction]] * [[Electron hole]] * [[Field-effect transistor]] * [[Light-emitting diode]] * [[Photodiode]] * [[Photoresistor]] * [[Photovoltaics]] * [[Solar cell]] * [[Solid state physics]] * [[Semiconductor]] * [[Semiconductor device]]s * [[Strongly correlated material]] * [[Valence band]] {{colend}} == ഇവയും കാണുക == * [[Wide bandgap semiconductors]] * [[Band bending]] * [[Spectral density]] * [[Pseudogap]] == അവലംബം == {{reflist|35em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.ee.byu.edu/cleanroom/EW_ternary.phtml Direct Band Gap Energy Calculator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515210419/http://www.ee.byu.edu/cleanroom/EW_ternary.phtml |date=2008-05-15 }} * {{Cite web|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/energygap.htm|title=Energy Gap (and what makes glass transparent?)|last=Moriarty|first=Philip|website=Sixty Symbols|publisher=[[Brady Haran]] for the [[University of Nottingham]]}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} s93m3dsbcx9hm7zpnasha0cw87fkqwt 0 422370 4614990 3776868 2026-04-24T18:20:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614990 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Poonam_Bajwa}} {{Infobox person | name = പൂനം ബജ്‌വ | image = PoonamBajwa2019.jpg | imagesize = | caption = പൂനം ബജ്വ 2019 | birth_name = പൂനം അമർജിത്ത് സിംഗ് ബജ്വ | birth_date = | birth_place = [[മുംബൈ]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | parents = അമർജിത്ത് സിംഗ്, ദീപിക സിംഗ് | relatives = | occupation = നടി, മോഡൽ | height = 5 അടി 9" ഇഞ്ച്<ref name="celebritycurry.com"/> | yearsactive = 2005–തുടരുന്നു }} ഒരു [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടിയും]] മോഡലുമാണ് '''പൂനം ബജ്‌വ''' (ജനനം: 1989 ഏപ്രിൽ 5). [[തമിഴ്]], [[തെലുങ്ക്]], [[മലയാളം]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ഇവർ അഭിനയിച്ചിട്ടിട്ടുണ്ട്. [[മോഹൻലാൽ]], [[മമ്മൂട്ടി]] എന്നിവരുടെ നായികയായി ഒന്നിലേറെ ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ''വെനീസിലെ വ്യാപാരി'', ''ചൈനാ ടൗൺ'', ''മാന്ത്രികൻ'', ''പെരുച്ചാഴി'', ''ശിക്കാരി'' എന്നിവയാണ് പൂനം ബജ്‌വ അഭിനയിച്ച പ്രധാന മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ. == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1989 ഏപ്രിൽ 5-ന് [[മുംബൈ]]യിലെ ഒരു [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബി]] കുടുംബത്തിൽ നാവികസേനാ ഉദ്യോഗസ്ഥനായ അമർജിത്ത് സിംഗിന്റെയും ദീപികാ സിംഗിന്റെയും മകളായാണ് പൂനം ബജ്‌വയുടെ ജനനം. പൂനത്തിന്റെ സഹോദരിയുടെ പേര് ദയ എന്നാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/285622?page=0,0|title=പൂവ്‌ പോലെ പൂനം - mangalam.com|publisher=|accessdate=14 June 2016|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073325/http://www.mangalam.com/women/celebrity/285622?page=0,0|url-status=dead}}</ref><ref name="celebritycurry.com">{{cite web|title=Etc: Natural bonding|url=http://www.celebritycurry.com/poonam-bajwa/|accessdate=18 April 2014}}</ref> പഠനത്തോടൊപ്പം മോഡലിംഗും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് 2005-ലെ മിസ് പൂനെ സൗന്ദര്യമത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നത്. അതിൽ വിജയിച്ചതിനു ശേഷവും മോഡലിംഗ് രംഗത്തു തുടരുവാനായിരുന്നു പൂനത്തിന്റെ താല്പര്യം. ഒരു റാംപ് ഷോയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിലെത്തിയ]] പൂനം അവിടെ വച്ച് ''മൊടതി'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ സംവിധായകനെ പരിചയപ്പെട്ടു. ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുവാൻ താല്പര്യമുണ്ടോയെന്ന് അദ്ദേഹം അന്വേഷിച്ചു. പ്ലസ് ടു പഠനം പൂർത്തിയായിരുന്ന സമയമായതിനാലും കോളേജിൽ ചേരുന്നതിനായി അഞ്ചു മാസത്തെ ഇടവേള ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലും ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുവാനുള്ള ക്ഷണം സ്വീകരിക്കുവാൻ പൂനം ബജ്വ തീരുമാനിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/poonam-bajwa-with-stars-in-her-eyes-news-tamil-kkfsKoehhdjsi.html|title=Poonam Bajwa -With stars in her eyes!|publisher=|accessdate=14 June 2016|archive-date=2014-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915053715/http://www.sify.com/movies/poonam-bajwa-with-stars-in-her-eyes-news-tamil-kkfsKoehhdjsi.html|url-status=dead}}</ref> ''മൊടതി'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിനു ശേഷം [[പൂനെ]]യിലെ എസ്.ഐ.എം. കോളേജിൽ ചേർന്ന പൂനം അവിടുത്തെ [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യ]] ബിരുദപഠനം പൂർത്തിയാക്കി. 2016 ഏപ്രിലിൽ [[കന്നഡ]] സംവിധായകൻ സുനിൽ റെഡ്ഡിയെയ പൂനം ബജ്വ വിവാഹം കഴിച്ചുവെന്നുള്ള വാർത്തകൾ പുറത്തുവന്നിരുന്നു.<ref name=mm>{{cite web |url=https://m.manoramaonline.com/movies/spicy/ctress-poonam-bajwa-gets-married-with-telugu-director-sunil-reddy.html |title=പൂനം ബജ്വ രഹസ്യമായി വിവാഹിതയായി; വരൻ സംവിധായകൻ ? |publisher=[[മലയാള മനോരമ]] |date=2016-04-30 |accessdate=2018-04-28 |archiveurl=https://archive.today/20180428044358/https://www.manoramaonline.com/movies/spicy/ctress-poonam-bajwa-gets-married-with-telugu-director-sunil-reddy.html |archivedate=2018-04-28 |url-status=live }}</ref><ref name=rep>{{cite web |url=http://www.reporterlive.com/2016/04/30/257517.html |title=പൂനം ബജ്വ രഹസ്യമായി വിവാഹിതയായി |publisher=[[റിപ്പോർട്ടർ ടി.വി.]] |date= |accessdate=2018-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806120719/http://www.reporterlive.com/2016/04/30/257517.html |archivedate=2016-08-06 |url-status=dead }}</ref> == ചലച്ചിത്ര ജീവിതം == 2005-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''മൊടതി'' എന്ന [[തെലുങ്ക്]] ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചുകൊണ്ടാണ് പൂനം ബജ്‌വ തന്റെ ചലച്ചിത്ര ജീവീതം ആരംഭിക്കുന്നത്. അതിനുശേഷം [[നാഗാർജുന|നാഗാർജ്ജുനയുടെ]] നായികയായി ''ബോസ്, ഐ ലവ് യു'' എന്ന ചിത്രത്തിലും [[Bhaskar (director)|ഭാസ്കർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''പറുഗു'' എന്ന ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചു. രണ്ടു ചിത്രങ്ങളും [[തെലുങ്ക്]] ഭാഷയിലുള്ളവയായിരുന്നു. തെലുങ്ക് ചലച്ചിത്രലോകത്ത് ശ്രദ്ധേയയായി നിൽക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു [[തമിഴ്]] ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുവാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നത്. [[Hari (director)|ഹരി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''സെവൽ'' എന്ന മസാല ചലച്ചിത്രമായിരുന്നു അത്. പൂനം ബജ്വ അഭിനയിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ തമിഴ് ചലച്ചിത്രമാണ് ''സെവൽ''. ഈ ചിത്രത്തിൽ ഭരതിന്റെ നായികയായിട്ടാണ് പൂനം അഭിനയിച്ചത്. ''സെവൽ'' എന്ന ചിത്രത്തിനു ശേഷം [[ജീവ]] നായകനായ ''തേനാവട്ട്'', ''കച്ചേരി ആരംഭം'' എന്നിവയോടൊപ്പം ''ദ്രോഹി'' (2010) എന്നീ തമിഴ് ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും പൂനം അഭിനയിച്ചു. ''അരൺമനൈ 2'' എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ വേഷം ചെയ്തു. പ്രവീൺ ത്രിബിയാനി എന്ന സംവിധായകന്റെ ചിത്രത്തിനു ശേഷം [[മമ്മൂട്ടി]], [[മോഹൻലാൽ]] എന്നിവരുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ നായികയാകുവാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. [[മമ്മൂട്ടി]] നായകനായ '[[വെനീസിലെ വ്യാപാരി]], [[ശിക്കാരി]]'' എന്നിവയിൽ നായികയായിരുന്നു. ''ശിക്കാരി'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഇരട്ടവേഷത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു. അജയ് വാസുദേവ് സംവിധാനം ചെയ്ത [[മാസ്റ്റർപീസ് (ചലച്ചിത്രം)|മാസ്റ്റർപീസ്]] (2017) എന്ന ചിത്രത്തിൽ വീണ്ടും മമ്മൂട്ടിയുടെ നായികയായി അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രത്തിൽ ഒരു കോളേജ് അധ്യാപികയായുള്ള പൂനം ബജ്വയുടെ അഭിനയം ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=cs>{{cite web |url=http://celespot.in/2017/12/14/ഷൂട്ടിംഗ്-ഉടനീളം-അടിച്ച/ |title=‘ഷൂട്ടിംഗ് ഉടനീളം അടിച്ചുപൊളിക്കുവായിരുന്നു’ ; മമ്മൂട്ടിയോടൊപ്പമുള്ള മൂന്നാമത്തെ ചിത്രത്തിന്റെ വിശേഷങ്ങള് പങ്കുവച്ച് പൂനം ... |publisher=celespot.in |date= |accessdate=2018-04-28 |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222031704/http://celespot.in/2017/12/14/%E0%B4%B7%E0%B5%82%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%82%E0%B4%97%E0%B5%8D-%E0%B4%89%E0%B4%9F%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%B3%E0%B4%82-%E0%B4%85%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A/ |url-status=dead }}</ref> [[റാഫി മെക്കാർട്ടിൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''ചൈനാ ടൗൺ'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മോഹൻലാൽ, [[ദിലീപ്]], [[ജയറാം]], [[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]], [[കാവ്യ മാധവൻ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 'എമിലി'' എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ 25-ൽ അധികം ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ പൂനം ബജ്വ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മിക്ക ചിത്രങ്ങളിലും സഹനായികാ വേഷമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.<ref name=cs/> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" width:100%;" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=പുറത്തിറങ്ങാത്ത ചിത്രങ്ങൾ}} | ഇതുവരെ പുറത്തിറങ്ങാത്ത ചിത്രങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു |} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! വർഷം !! ചലച്ചിത്രം !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ !! കുറിപ്പുകൾ |- | 2005 || ''[[Modati Cinema|മൊടതി]]'' || സിന്ധു || [[തെലുങ്ക്]] || |- | rowspan=3|2006 || ''പ്രേമന്തേ ഇന്തേ'' || ഭവാനി || [[തെലുങ്ക്]] || |- | ''[[Boss, I Love You|ബോസ്, ഐ ലവ് യു]]'' || ശ്രുതി രാംപ്രകാശ് || [[തെലുങ്ക്]] || |- | ''തങ്ങിഗാങ്ങി'' || പ്രിയ || [[കന്നഡ]] || |- | 2007 || ''വെടുക'' || ഹരിണി || [[തെലുങ്ക്]] || |- | rowspan=3|2008 || ''പറുഗ്'' || സുബ്ബലക്ഷ്മി നീലകണ്ഠ || [[തെലുങ്ക്]] || |- | ''സെവൽ'' || പാരിജാതം പഞ്ചമി || [[തമിഴ്]] || |- | ''തേനാവട്ട്'' || ഗായത്രി || [[തമിഴ്]] || |- | rowspan=2|2010 || ''കച്ചേരി ആരംഭം'' || മാതി || [[തമിഴ്]] || |- | ''ദ്രോഹി'' || ശ്രുതി<br/>ലോചനി || [[തമിഴ്]] || |- | rowspan=3|2011 || ''തമ്പിക്കോട്ടൈ'' || കനക അമൃതലിംഗം || [[തമിഴ്]] || |- | ''[[China Town (2011 film)|ചൈനാ ടൗൺ]]'' || എമിലി || [[മലയാളം]] || |- | [[വെനീസിലെ വ്യാപാരി]] || ലക്ഷ്മി || [[മലയാളം]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shikari (2012 film)|ശിക്കാരി]]'' || രേണുക,<br/>നന്ദിത || [[മലയാളം]]<br/>[[കന്നഡ]] || [[തമിഴ്]] ഡബ്ബ്ഡ് 2013 |- |'' [[Manthrikan|മാന്ത്രികൻ]]'' || നന്ദിനി|| [[മലയാളം]]|| |- |rowspan=1|2014 ||''[[Peruchazhi|പെരുച്ചാഴി]]'' || പൂനം ബജ്വ || [[മലയാളം]] || അതിഥി വേഷം |- | rowspan=3|2015 || ''[[Rosapookkalam|റോസാപ്പൂക്കാലം]]'' || ലെന അലക്സാണ്ടർ || [[മലയാളം]] || |- |''[[Aambala|ആംബലാ]]'' || പൂനം ബജ്വ || [[തമിഴ്]] || അതിഥി വേഷം |- | ''[[Romeo Juliet (2015 film)|റോമിയോ ജൂലിയറ്റ്]]'' || നിഷ || [[തമിഴ്]] || |- | rowspan=3|2016 || ''[[Mast Mohabbat|മസ്ത് മൊഹബത്ത്]]'' || മായ || [[കന്നഡ]] || |- | ''[[Aranmanai 2|അരൺമനൈ 2]]'' || മഞ്ജു || [[തമിഴ്]] || |- | ''[[Muthina Kathirikai|മുതിന കത്രിക്കൈ]]'' || മായ || [[തമിഴ്]] || |- | rowspan=2| 2017 | [[Zachariyapothan Jeevichirippundu (2017 film)|സക്കറിയാ പോത്തൻ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ട്]] | മറിയ | [[മലയാളം]] | |- | | [[മാസ്റ്റർപീസ് (ചലച്ചിത്രം)|മാസ്റ്റർപീസ് ]] || സ്മിത || [[മലയാളം]] || |- |rowspan=5| 2018 || style="background:#FFFFCC;"| ''[[Kaval Malakha (2017 film)|കാവൽ മാലാഖ]]'' {{dagger|alt=പുറത്തിറങ്ങാത്ത ചിത്രങ്ങൾ}} || അന്ന || [[മലയാളം]] || പൂർത്തിയായില്ല |- | [[Theneechakoodum Parankipadayum|തേനീച്ചക്കൂടും പറങ്കിപ്പടയും]]|||| [[മലയാളം]] || |- | style="background:#FFFFCC;"| [[Bhogi (film)|ബോഗി/മെമു]]{{dagger|alt=പുറത്തിറങ്ങാത്ത ചിത്രങ്ങൾ}} ||{{TBA}}||[[തമിഴ്]] <br/>[[തെലുങ്ക്]]||ചിത്രീകരണംം വൈകുന്നു |- | style="background:#FFFFCC;"|[[Kuppathu Raja (2018 film)|കുപ്പത്തു രാജ]]{{dagger|alt=പുറത്തിറങ്ങാത്ത ചിത്രങ്ങൾ}} ||{{TBA}}||[[തമിഴ്]] ||ചിത്രീകരണം നടക്കുന്നു |- |} == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|2465676}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മോഡലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗ് ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കന്നഡചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1989-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 5-ന് ജനിച്ചവർ]] 65aa8z5buqbrjncjge7gj912us61pdq 0 425265 4615057 4551480 2026-04-25T04:43:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615057 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Benedict Cumberbatch}}{{Infobox person | name = ബെനഡിക്ട് കുംബർബാച്ച് | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|CBE}} | image = Benedict Cumberbatch by Gage Skidmore.jpg | caption = Cumberbatch in 2016 | birth_name = ബെനഡിക്ട് തിമോത്തി കാൾട്ടൺ കുംബർബാച്ച് | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1976|7|19}} | birth_place = [[Hammersmith]], [[London]], England | education = {{unbulleted list|[[Brambletye School]]|[[Harrow School]]}} | alma_mater = {{unbulleted list|[[University of Manchester]]|[[London Academy of Music and Dramatic Art]]}} | occupation = Actor | years_active = 2000–present | spouse = {{marriage|[[Sophie Hunter]]|14 February 2015}} | children = 2 | parents = {{unbulleted list|[[Timothy Carlton]]|[[Wanda Ventham]]}} | family = {{unbulleted list|[[Henry Carlton Cumberbatch]]|(grandfather)|[[Henry Arnold Cumberbatch]]|(great-grandfather)}} | module = {{Listen| embed=yes|pos=center|filename=Benedict cumberbatch in front row b00wqfnd-crop.flac|title=Cumberbatch's voice|type=speech|description=from the BBC programme [[Front Row (radio)|Front Row]], 23 December 2010}} | signature = Cumberbatch Signature.png | signature_alt = Benedict Cumberbatch }} '''ബെനഡിക്ട് തിമോത്തി കാൾട്ടൺ കുംബർബാച്ച്, സി.ബി.ഇ'''. (ജനനം: ജൂലൈ 19, 1976) ഒരു [[ഇംഗ്ലീഷ്]] നടനാണ്. നിരവധി ചലച്ചിത്ര, ടെലിവിഷൻ, നാടക, റേഡിയോ പരിപാടികളിൽ അദ്ദേഹം ഭാഗമായിട്ടുണ്ട് . [[മാഞ്ചസ്റ്റർ]] സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയശേഷം അദ്ദേഹം ലണ്ടൻ അക്കാദമി ഓഫ് മ്യൂസിക് ആന്റ് ഡ്രാമാറ്റിക് ആർട്ട്സിൽ പരിശീലനം തുടർന്ന്, ക്ലാസിക്കൽ ആക്ടിംഗ് ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. == അഭിനയജീവിതം == നാടകരംഗത്തെ ആദ്യ പ്രകടനം മധ്യ [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] റീജന്റ്സ് പാർക്ക് ഓപ്പൺ എയർ തിയേറ്ററിൽ നടന്ന [[വില്യം ഷെയ്ക്സ്പിയർ|ഷേക്സ്പിയർ]] നാടകത്തിലൂടെയായിരുന്നു. 2005 ൽ റിച്ചാർഡ് ഐറിൻറെ ഹെഡ്ഡ ഗാബ്ലർ എന്ന നാടകത്തിലൂടെ വെസ്റ്റ് എൻഡ് നാടകവേദിയിൽ അരങ്ങേറി. അതിനുശേഷം റോയൽ നാഷണൽ തിയറ്റർ അവതരിപ്പിച്ച ആഫ്റ്റർ ദി ഡാൻസ് (2010), ഫ്രാങ്കൻസ്റ്റൈൻ (2011) തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. 2015-ൽ, അദ്ദേഹം [[വില്യം ഷെയ്ക്സ്പിയർ|വില്യം ഷേക്സ്പിയറുടെ]] [[ഹാംലെറ്റ്]], ബാർബിക്കൻ തിയേറ്ററിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. സൈലന്റ് വിറ്റ്നസ് (2002), ഫോർട്ടി സംതിങ് (2003) തുടങ്ങിയ ടെലിവിഷൻ പാരമ്പരകളിലും കുംബർബാച്ച് വേഷമിട്ടു. 2004 ൽ ഹോക്കിങ്ങ് എന്ന ടെലിവിഷൻ സിനിമയിൽ അദ്ദേഹം [[സ്റ്റീഫൻ ഹോക്കിങ്|സ്റ്റീഫൻ ഹോക്കിങ്ങ്]] ആയി അഭിനയിച്ചു. 2010 മുതൽ [[ഷെർലക്ക് (ടെലിവിഷൻ പരമ്പര)|ഷെർലക്]] എന്ന [[ബി.ബി.സി.|ബിബിസി]] പരമ്പരയിൽ [[ഷെർലക് ഹോംസ്|ഷെർലക് ഹോംസിന്റെ]] വേഷം അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നു. അമേസിങ് ഗ്രേസ് (2006), [[സ്റ്റാർ ട്രെക്ക് ഇൻറ്റു ഡാർക്ക്നെസ്സ്|സ്റ്റാർ ട്രെക്ക് ഇൻ റ്റു ഡാർക്‌നെസ്സ്]] (2013), 12 ഇയേർസ് എ സ്ലേവ് (2013), ദ ഫിഫ്‌ത് എസ്റ്റേറ്റ് (2013), [[ദ ഇമിറ്റേഷൻ ഗെയിം]] (2014)എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. ദ ഫിഫ്‌ത് എസ്റ്റേറ്റ് (2013) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയൻ]] കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമറും [[വിക്കിലീക്‌സ്]] വെബ്‌സൈറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ [[ജൂലിയൻ അസാൻജ്|ജൂലിയൻ അസാഞ്ചിന്റെ]] വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. 2012 മുതൽ 2014 വരെ, [[ദ ഹൊബിറ്റ് (ചലച്ചിത്രപരമ്പര)|ദ ഹോബിറ്റ് ചലച്ചിത്രപരമ്പരയിൽ]] സ്മോഗ് എന്ന ഡ്രാഗണിന് ശബ്ദവും, മോഷൻ ക്യാപ്ച്ചർ സാങ്കേതികവിദ്യയിലൂടെ ജീവനും നൽകി. 2016 ൽ ഇറങ്ങിയ ഡോക്ടർ സ്ട്രേഞ്ച് എന്ന ചിത്രത്തിൽ മാർവൽ കോമിക് കഥാപാത്രമായ ഡോ. സ്റ്റീഫൻ സ്ട്രേഞ്ചിനെ അവതരിപ്പിക്കുകവഴി മാർവൽ സിനിമാറ്റിക് യൂണിവേർസിലും കുംബർബാച്ച് അരങ്ങേറി.   നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും കുംബർബാച്ച് നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[ഷെർലക്ക് (ടെലിവിഷൻ പരമ്പര)|ഷെർലക്]] എന്ന പരമ്പരയിലെ പ്രകടനത്തിന് നാല് [[എമ്മി അവാർഡ്|പ്രൈം ടൈം എമ്മി പുരസ്കാരത്തിനുള്ള]] നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചു. [[ദ ഇമിറ്റേഷൻ ഗെയിം]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള [[അക്കാദമി അവാർഡ്]] നാമനിർദ്ദേശം ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതിനു പുറമേ, ആറു [[ബ്രിട്ടീഷ് അക്കാഡമി ഫിലിം അവാർഡ്|ബാഫ്റ്റ പുരസ്കാരങ്ങൾ]], അഞ്ച് സ്ക്രീൻ ആക്റ്റേർഴ്സ് ഗിൽഡ് അവാർഡ് നോമിനേഷനുകൾ, രണ്ട് [[ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് പുരസ്കാരം|ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് അവാർഡുകൾ]] എന്നീ നോമിനേഷനുകളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2014-ൽ [[ടൈം വാരിക|ടൈം മാസിക]] അദ്ദേഹത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനിക്കുന്ന ആളുകളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കി. 2015 ജൂണിൽ കല, സാമൂഹ്യസേവനരംഗം എന്നിവയിലെ സംഭാവനകൾ കണക്കിലെടുത്തു [[എലിസബത്ത് II|എലിസബത്ത് II രാജ്ഞി]] അദ്ദേഹത്തിന്‌ സിബിഇ പട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു.    == ചലച്ചിത്രം == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col"| Director !scope="col" class="unsortable" | Notes !scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- !scope=row| 2002 | ''Hills Like White Elephants'' | The Man | | Short film | style="text-align: center;" |<ref name=Bookish>{{cite web|author1=Natalie Zutter|title=From 'Sherlock' to Smaug: Benedict Cumberbatch's Best Characters From Books|url=http://www.bookish.com/articles/from-sherlock-to-smaug-benedict-cumberbatchs-best-characters-from-books|publisher=Bookish|accessdate=9 September 2014|date=13 December 2013|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221152311/https://www.bookish.com/articles/from-sherlock-to-smaug-benedict-cumberbatchs-best-characters-from-books/|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2003 | ''[[To Kill a King]]'' | Royalist | [[Mike Barker (film director)|Mike Barker]] | |style="text-align: center;" |<ref name=WhatsOnStage1 /> |- !scope=row| 2006 | ''[[Starter for 10 (film)|Starter for 10]]'' | {{sort|Watts|Patrick Watts}} | [[Tom Vaughan (director)|Tom Vaughan]] | |style="text-align: center;" |<ref name=Bookish /> |- !scope=row| 2006 | ''[[Amazing Grace (2006 film)|Amazing Grace]]'' | {{sort|Pitt|[[William Pitt the Younger|William Pitt]]}} | [[Michael Apted]] | | style="text-align: center;" |<ref name=Tribeca>{{cite web|author1=Joe Reid|title=Benedict Cumberbatch: 8 Roles Ranked In Order of Creepiness|url=http://tribecafilm.com/stories/benedict-cumberbatch-creepy-roles|publisher=Tribeca Enterprises|accessdate=9 September 2014|date=17 May 2013|archive-date=2018-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183558/https://www.tribecafilm.com/stories/benedict-cumberbatch-creepy-roles|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2007 | ''Inseparable'' | Joe / Charlie | | Short film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Short Film Festivals: Does Short and Sweet Win The Race?|url=http://lightsfilmschool.com/blog/short-film-festivals/3775/|publisher=Lights Film School|accessdate=9 September 2014|archive-date=2016-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330213327/http://www.lightsfilmschool.com/blog/short-film-festivals/3775/|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2007 | ''[[Atonement (film)|Atonement]]'' | {{sort|Marshall|Paul Marshall}} | [[Joe Wright]] | | style="text-align: center;" |<ref name=Bookish /> |- !scope=row| 2008 | ''{{sortname|The|Other Boleyn Girl|The Other Boleyn Girl (2008 film)}}'' | {{sort|Carey|[[William Carey (courtier)|William Carey]]}} | [[Justin Chadwick]] | | style="text-align: center;" |<ref name=Bookish /> |- !scope=row| 2009 | ''[[Creation (2009 film)|Creation]]'' | {{sort|Hooker|[[Joseph Dalton Hooker|Joseph Hooker]]}} | [[Jon Amiel]] | | style="text-align: center;" |<ref name=Tribeca /> |- !scope=row| 2009 | ''[[Burlesque Fairytales]]'' | Henry Clark | Susan Luciani | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Film-maker's debut movie stars Benedict Cumberbatch|url=http://www.bathchronicle.co.uk/Film-maker-s-debut-movie-stars-Benedict/story-19582820-detail/story.html|website=Bath Chronicle|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217221013/http://www.bathchronicle.co.uk/Film-maker-s-debut-movie-stars-Benedict/story-19582820-detail/story.html|archivedate=17 December 2014|df=dmy-all}}</ref> |- !scope=row| 2010 | ''[[Four Lions]]'' | Negotiator | [[Chris Morris (satirist)|Chris Morris]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Philip French|title=Four Lions {{!}} Film|url=https://www.theguardian.com/film/2010/may/09/four-lions-film-review|work=The Guardian|accessdate=9 September 2014|date=8 May 2010}}</ref> |- !scope=row| 2010 | ''[[Third Star]]'' | James | [[Hattie Dalton]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Jana Monji|title=Third Star Review|url=http://www.rogerebert.com/far-flung-correspondents/third-star|publisher=Roger Ebert|accessdate=9 September 2014|date=6 December 2012}}</ref> |- !scope=row| 2010 | ''{{sortname|The|Whistleblower}}'' | {{sort|Kaufman|Nick Kaufman}} | [[Larysa Kondracki]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Benedict Cumberbatch: Rising Star|url=http://www.eonline.com/photos/10203/benedict-cumberbatch-rising-star|publisher=[[E!]]|accessdate=9 September 2014}}</ref> |- !scope=row| 2011 | ''[[Tinker Tailor Soldier Spy (film)|Tinker Tailor Soldier Spy]]'' | {{sort|Guillam|[[Peter Guillam]]}} | [[Tomas Alfredson]] | | style="text-align: center;" |<ref name=Guardian1>{{cite web|author1=Euan Ferguson|title=Benedict Cumberbatch: naturally he's a class act|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2012/aug/19/profile-benedict-cumberbatch-sherlock|work=The Guardian|accessdate=4 September 2014|date=18 August 2012}}</ref> |- !scope=row| 2011 | ''[[War Horse (film)|War Horse]]'' | {{sort|Stewart|Major Jamie Stewart}} | [[Steven Spielberg]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Ian Freer|title=Exclusive: War Horse Cast Announced|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=28148|publisher=Empire|accessdate=4 September 2014|date=17 June 2010}}</ref> |- !scope=row|2011 | ''[[Wreckers (2011 film)|Wreckers]]'' | David | D. R. Hood | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Peter Bradshaw|title=''Wreckers'' – review|url=https://www.theguardian.com/film/2011/dec/15/wreckers-review|work=The Guardian|accessdate=4 September 2014|date=15 December 2011}}</ref> |- !scope=row| 2012 | ''{{sortname|The|Hobbit: An Unexpected Journey}}'' | [[Smaug]] / [[Sauron|The Necromancer]] | [[Peter Jackson]] | [[Motion capture]] and [[Voice acting|voice]]s | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Mike Fleming Jr|title=Benedict Cumberbatch To Voice Smaug in 'The Hobbit'|url=http://deadline.com/2011/06/benedict-cumberbatch-to-voice-smaug-in-the-hobbit-140694/|publisher=[[Deadline.com]]|accessdate=4 September 2014|date=16 June 2011}}</ref> |- !scope=row| 2012 | ''[[Girlfriend in a Coma (film)|Girlfriend in a Coma]]'' | {{sort|Alighieri|[[Dante Alighieri]]}} (voice) | [[Annalisa Piras]] | Documentary | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Stefano Lippiello|title='Girlfriend in a Coma': Film censured by Italy opens in Berlin|url=http://www.cafebabel.co.uk/politics/article/girlfriend-in-a-coma-film-censured-by-italy-opens-in-berlin.html|publisher=Cafe Babel|accessdate=9 September 2014|date=29 April 2013|archive-date=2014-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910195537/http://www.cafebabel.co.uk/politics/article/girlfriend-in-a-coma-film-censured-by-italy-opens-in-berlin.html|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''[[Star Trek Into Darkness]]'' | {{sort|Singh|[[Khan Noonien Singh]]}} | [[J. J. Abrams]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Nikki Finke|title='Star Trek' Sequel Hires Hot British Actor|url=http://deadline.com/2012/01/star-trek-sequel-hires-hot-british-actor-210061/|publisher=Deadline.com|accessdate=4 September 2014|date=4 January 2012}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''Little Favour'' | Wallace | | Short film; also producer | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Kofi Outlaw|title='Little Favour' Review|url=http://screenrant.com/little-favor-reviews-movie-short-film-2013/|publisher=Screen Rant|accessdate=9 September 2014|date=22 August 2014}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''[[12 Years a Slave (film)|12 Years a Slave]]'' | {{sort|Ford|[[William Prince Ford]]}} | [[Steve McQueen (director)|Steve McQueen]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Justin Kroll |url=https://variety.com/2012/film/news/cumberbatch-joins-12-years-a-slave-1118054886/|title=Cumberbatch joins '12 Years a Slave' |work=Variety |date=31 May 2012 |accessdate=23 October 2012}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''{{sortname|The|Fifth Estate|The Fifth Estate (film)}}'' | {{sort|Assange|[[Julian Assange]]}} | [[Bill Condon]] | | style="text-align: center;" |<ref name="bcjafirstlook">{{cite news|title=Benedict Cumberbatch as Julian Assange in the WikiLeaks movie – first picture|url=https://www.theguardian.com/film/2013/jan/23/benedict-cumberbatch-julian-assange-first-picture|first=Ben|last=Child|date=23 January 2013|work=The Guardian|accessdate=23 January 2013}}</ref> |- !scope=row|2013 | ''{{sortname|The|Hobbit: The Desolation of Smaug}}'' | Smaug / [[Sauron|The Necromancer / Sauron]] | Peter Jackson | Motion capture and voices | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|last=Fleming |first=Mike |url=http://www.deadline.com/2011/06/benedict-cumberbatch-to-voice-smaug-in-the-hobbit/ |title=Benedict Cumberbatch To Voice Smaug in 'The Hobbit' | work=Deadline |date= |accessdate=23 October 2012}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''[[August: Osage County (film)|August: Osage County]]'' | {{sort|Aiken|"Little" Charles Aiken}} | [[John Wells (filmmaker)|John Wells]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/benedict-cumberbatch-sherlock-meryl-streep-julia-roberts-365235 |title=Benedict Cumberbatch in Talks to Join 'August: Osage County' (Exclusive) |work=The Hollywood Reporter |date=23 August 2012 |accessdate=23 October 2012}}</ref><ref>{{cite web|author1=Deepanjana Pal|title=August: Osage County: Families are sad even with a singing Cumberbatch|url=http://www.firstpost.com/bollywood/august-osage-county-families-are-sad-even-with-a-singing-cumberbatch-1375059.html|publisher=First Post|accessdate=4 September 2014|date=7 March 2014}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''[[Jerusalem (2013 film)|Jerusalem]]'' | Narrator | [[Daniel Ferguson]] | Voice<br/>Documentary | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://press.nationalgeographic.com/2013/05/23/benedict-cumberbatch-narrates-jerusalem/ |title=Actor Benedict Cumberbatch Narrates ‘Jerusalem,’ New Theatrical Release from National Geographic Cinema Ventures – National Geographic Society Press Room<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-05-01 |archive-date=2013-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608002818/http://press.nationalgeographic.com/2013/05/23/benedict-cumberbatch-narrates-jerusalem/ |url-status=dead }}</ref><ref name="CBS News">[http://www.cbsnews.com/news/benedict-cumberbatch-voiced-film-jerusalem-inside-the-making-of-the-imax-movie/ Article on CBS News]</ref><ref name="Washington Post">[https://www.washingtonpost.com/national/religion/jerusalem-a-tribute-to-the-holy-city-comes-to-the-giant-screen/2013/11/15/4e3efca4-4e21-11e3-97f6-ed8e3053083b_story.html Article in the Washington Post]</ref> |- !scope=row| 2014 | ''{{sortname|The|Imitation Game}}'' | {{sort|Turing|[[Alan Turing]]}} | [[Morten Tyldum]] | | style="text-align: center;" |<ref name="hollywoodreporter1">{{cite news |url= http://www.hollywoodreporter.com/news/keira-knightley-star-opposite-benedict-562728 |title= Keira Knightley to Star Opposite Benedict Cumberbatch in 'Imitation Game' |work=The Hollywood Reporter |date=4 June 2013 |author=Kit, Borys |accessdate=20 September 2013}}</ref> |- !scope=row| 2014 | ''[[Penguins of Madagascar]]'' | [[List_of_Madagascar_(franchise)_characters|Classified]] | [[Eric Darnell]]<br>[[Simon J. Smith]] | Voice | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Ben Beaumont-Thomas|title=Benedict Cumberbatch to voice wolf in new Madagascar movie |url=https://www.theguardian.com/film/2014/jun/11/benedict-cumberbatch-penguins-of-madagascar|accessdate=6 March 2017|date=11 June 2014}}</ref> |- !scope=row| 2014 | ''{{sortname|The|Hobbit: The Battle of the Five Armies}}'' | Smaug / Sauron | Peter Jackson | Motion capture and voices | style="text-align: center;" |<ref name=RadioTimes1 /> |- !scope=row|2015 | ''[[Black Mass (film)|Black Mass]]'' | {{sort|Bulger|[[William M. Bulger|William "Billy" Bulger]]}} | [[Scott Cooper (director)|Scott Cooper]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Borys Kit|title=Benedict Cumberbatch Replacing Guy Pearce in Johnny Depp's Whitey Bulger Pic|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/benedict-cumberbatch-replacing-guy-pearce-706360|work=The Hollywood Reporter|accessdate=4 September 2014|date=21 May 2014}}</ref> |- !scope=row| 2016 | ''[[Zoolander 2]]'' | All | [[Ben Stiller]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/film/zoolander-2/full-trailer-cumberbatch-bieber/|title=Zoolander 2 trailer: death to Justin Bieber, and Benedict Cumberbatch as you've never seen him before |publisher=The Telegraph|date=November 18, 2015|accessdate=November 18, 2015}}</ref> |- !scope=row| 2016 | ''[[Doctor Strange (2016 film)|Doctor Strange]]'' | [[Doctor Strange|Dr. Stephen Strange]] / [[Dormammu]] | [[Scott Derrickson]] | Motion capture and voice for Dormammu | style="text-align: center;" |<ref name="NepalShooting">{{cite web|url=http://thehimalayantimes.com/entertainment/benedict-cumberbatch-in-nepal/ |title=Benedict Cumberbatch in Nepal |work=[[The Himalayan Times]] |date=5 November 2015 |accessdate=5 November 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6colZNP1t?url=http://thehimalayantimes.com/entertainment/benedict-cumberbatch-in-nepal/ |archivedate= 5 November 2015 |url-status=live |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newsarama.com/31725-benedict-cumberbatch-s-secret-second-doctor-strange-role.html|publisher=Newsrama|title=Benedict Cumberbatch's Secret Second Doctor Strange Role - Spoilers|date=October 25, 2016|accessdate=November 12, 2016|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221152258/https://www.newsarama.com/31725-benedict-cumberbatch-s-secret-second-doctor-strange-role.html|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2017 | ''[[The Current War]]'' | [[Thomas Edison]] | [[Alfonso Gomez-Rejon]] | | style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last1=Perry|first1=Spencer|title=Current War Begins Filming with Benedict Cumberbatch|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/795903-the-current-war-begins-filming-with-benedict-cumberbatch-tom-holland|accessdate=December 17, 2016|work=ComingSoon.net|date=December 16, 2016}}</ref> |- !scope=row| 2017 | ''[[Thor: Ragnarok]]'' | rowspan=2|Dr. Stephen Strange | [[Taika Waititi]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2016/11/05/doctor-strange-easter-eggs-spoilers|title=Doctor Strange revelations: Secrets and Easter eggs from the new Marvel movie|publisher=Entertainment Weekly|last=Breznican|first=Anthony|date=November 5, 2016|accessdate=November 5, 2016|archive-date=2025-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513212719/https://ew.com/article/2016/11/05/doctor-strange-easter-eggs-spoilers/|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2018 | ''[[Avengers: Infinity War]]'' | [[Russo brothers|Anthony Russo<br>Joe Russo]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|last1=Simpson|first1=George|title=Benedict Cumberbatch’s Doctor Strange CONFIRMED for Avengers: Infinity War|url=http://www.express.co.uk/entertainment/films/714446/Benedict-Cumberbatch-Doctor-Strange-Avengers-3-Infinity-War-Thor-Ragnarok-Robert-Downey-Jr|accessdate=23 January 2017|publisher=express.co.uk|date=26 September 2016}}</ref> |- !scope=row| 2018 | ''[[Mowgli (film)|Mowgli]]'' | [[Shere Khan]] | [[Andy Serkis]] | Motion capture and voice; post-production | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|last1=Lesnick|first1=Silas|title=Production Officially Begins on Warner Bros.' The Jungle Book|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/417777-production-officially-begins-on-warner-bros-the-jungle-book|accessdate=10 March 2015|publisher=comingsoon.net|date=9 March 2015}}</ref> |- !scope=row| 2018 | ''[[The Grinch (film)|Dr. Seuss' The Grinch]]'' | [[Grinch|The Grinch]] | [[Yarrow Cheney]]<br>[[Scott Mosier]] | Voice; in production | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Darren Franich|title=Benedict Cumberbatch is the new Grinch|url=http://www.ew.com/article/2016/04/13/grinch-benedict-cumberbatch|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=14 April 2016|date=14 April 2016|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124140040/https://ew.com/article/2016/04/13/grinch-benedict-cumberbatch/|url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| 2019 | ''[[Untitled Avengers film]]'' | Dr. Stephen Strange | Anthony Russo<br>Joe Russo | Post-production | style="text-align: center;" |<ref name="CumberbatchAvengers4">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2016/10/13/doctor-strange-kevin-feige-benedict-cumberbatch |title=Doctor Strange will play a 'very, very important' role in the MCU, Marvel Studios president says |last=Collis |first=Clark |work=[[Entertainment Weekly]] |date=October 13, 2016 |accessdate=October 14, 2016 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6lFE0OihQ?url=http://www.ew.com/article/2016/10/13/doctor-strange-kevin-feige-benedict-cumberbatch |archivedate=14 October 2016 |url-status=live |df= }}</ref> |- |} === ടെലിവിഷൻ === [[File:Benedict Cumberbatch filming Sherlock cropped.jpg|thumb|alt=Benedict Cumberbatch facing left while in costume for filming Sherlock with black hair|Filming an episode of ''[[Sherlock (TV series)|Sherlock]]'' in Chinatown, London in March 2010]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- ! scope="row" | 1998, 2000<br/>2004 |''ഹേർട്ട്ബീറ്റ്'' |Charles / Party Guest / Toby Fisher |3 episodes | style="text-align: center;" |<ref name=BBCAmerica>{{cite web|author1=Fraser McAlpine|title=The Full Dynastic Heritage Of Benedict Cumberbatch|url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/04/the-full-dynastic-heritage-of-benedict-cumberbatch/|publisher=BBC America|accessdate=4 September 2014|date=22 April 2013}}</ref> |- ! scope="row" | 2002 | ''ടിപ്പിംഗ് ദ വെൽവറ്റ്'' |Freddy |Episode #1.1 | style="text-align: center;" |<ref name=Guardian1 /> |- ! scope="row" | 2002 | ''സൈലന്റ് വിറ്റ്നെസ്'' | {{sort|Reid|Warren Reid}} | 2 episodes | style="text-align: center;" |<ref name=Indep1>{{cite web|author1=James Mottram|title='It's Not Like I've Completely Conqured Everything': Benedict Cumberbatch Interview|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/its-not-like-ive-completely-conquered-everything-benedict-cumberbatch-interview-8856778.html|work=The Independent|accessdate=4 September 2014|date=4 October 2013}}</ref> |- ! scope="row" | 2003 | ''കേംബ്രിഡ്ജ് സ്പൈസ്'' | {{sort|Hand|Edward Hand}} | Episode #1.2 | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=BBC tackles 'glamorous' spies|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2174084.stm|publisher=BBC|accessdate=4 September 2014|date=5 August 2002}}</ref> |- ! scope="row" | 2003 | ''സ്പുക്ക്സ്'' | {{sort|North|Jim North}} | [[Spooks (series 2)#Episodes|Episode #2.1]] | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Sherlock's Benedict Cumberbatch: I'm not an overnight success|url=http://www.radiotimes.com/news/2013-08-14/sherlocks-benedict-cumberbatch-im-not-an-overnight-success|publisher=Radio Times|accessdate=9 September 2014|date=14 August 2013|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402180721/http://www.radiotimes.com/news/2013-08-14/sherlocks-benedict-cumberbatch-im-not-an-overnight-success|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2003 | ''ഫോർട്ടിസംത്തിംഗ്'' | {{sort|Slippery|Rory Slippery}} | 6 episodes | style="text-align: center;" |<ref name=WhatsOnStage1>{{cite web|title=20 Questions With... Benedict Cumberbatch |url=http://www.whatsonstage.com/west-end-theatre/news/04-2005/20-questions-with-benedict-cumberbatch_23948.html |publisher=Whats On Stage |accessdate=4 September 2014 |date=25 April 2005 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140818013159/http://www.whatsonstage.com/west-end-theatre/news/04-2005/20-questions-with-benedict-cumberbatch_23948.html |archivedate=18 August 2014 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | 2004 | ''[[Dunkirk (TV series)|Dunkirk]]'' | {{sort|Langley|[[James Langley|Lt. Jimmy Langley]]}} | Documentary | style="text-align: center;" |<ref name=WhatsOnStage1 /> |- ! scope="row" | 2004 | ഹോക്കിംഗ് | {{sort|Hawking|[[Stephen Hawking]]}} | Television film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Judith Welikala|title=Benedict Cumberbatch on playing Stephen Hawking|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/10255058/Benedict-Cumberbatch-on-playing-Stephen-Hawking.html|work=The Telegraph|accessdate=4 September 2014|date=21 August 2013|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221152614/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/10255058/Benedict-Cumberbatch-on-playing-Stephen-Hawking.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2005 | ''[[Nathan Barley]]'' | Robin | 2 episodes | style="text-align: center;" |<ref name=Indep1 /> |- ! scope="row" | 2005 | ''[[To the Ends of the Earth (TV series)|To the Ends of the Earth]]'' | {{sort|Talbot|Edmund Talbot}} | 3 episodes | style="text-align: center;" |<ref name=GuardianLawson /> |- ! scope="row" | 2005 | ''[[Broken News]]'' | {{sort|Parker|Will Parker}} | 3 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=BBC – Comedy – Broken News About The Show|url=http://www.bbc.co.uk/comedy/brokennews/aboutshow_feature.shtml|publisher=BBC|accessdate=9 September 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2007 |''[[Stuart: A Life Backwards]]'' | {{sort|Masters|[[Alexander Masters]]}} | Television film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Stuart: A Life Backwards – TV adaptation of Alexander Masters' award-winning memoir commences filming|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2006/09_september/12/stuart.shtml|publisher=BBC|accessdate=4 September 2014|date=9 December 2006}}</ref> |- ! scope="row" | 2008 | ''{{sortname|The|Last Enemy|The Last Enemy (TV series)}}'' | {{sort|Ezard|Stephen Ezard}} | 5 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=The Last Enemy revealed in new BBC One thriller|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/03_march/09/enemy.shtml|publisher=BBC|accessdate=4 September 2014|date=9 March 2007}}</ref> |- ! scope="row" | 2009 | ''[[Small Island (TV film)|Small Island]]'' | Bernard | Television film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Small Island: Benedict Cumberbatch plays Bernard|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2009/10_october/14/small5.shtml|publisher=BBC|accessdate=4 September 2014|date=14 October 2009}}</ref> |- ! scope="row" | 2009 | ''[[Agatha Christie's Marple|Marple]]: [[Murder Is Easy]]'' | {{sort|Fitzwilliam|Luke Fitzwilliam}} | Television film | style="text-align: center;" |<ref name=Bookish /> |- ! scope="row" | 2010 | ''Van Gogh: Painted with Words'' | {{sort|van Gogh|[[Vincent van Gogh]]}} | Television film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00rzj61 |title=BBC One – imagine..., Vincent Van Gogh: Painted with Words |publisher=BBC |date=17 July 2011 |accessdate=23 October 2012}}</ref> |- ! scope="row" | 2010 | ''{{sortname|The|Rattigan Enigma|nolink=1}}'' | Presenter | Documentary | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b012tnt0 |title=The Rattigan Enigma By Benedict Cumberbatch |publisher=BBC Four |date=2 January 2012 |accessdate=23 October 2012}}</ref> |- ! scope="row" | 2010–present | ''[[ഷെർലക്ക് (ടെലിവിഷൻ പരമ്പര)|ഷെർലക്ക്]]'' | {{sort|Holmes|[[Sherlock Holmes]]}} | 13 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web| author=Press Office | url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/12_december/19/sherlock.shtml |title=BBC Drama Announces ''Sherlock'', a New Crime Drama for BBC One |publisher=BBC |date=12 December 2008|accessdate=25 March 2013}}</ref> |- ! scope="row" | 2012 | ''[[Parade's End (TV series)|Parade's End]]'' | {{sort|Tietjens|Christopher Tietjens}} | 5 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Andreeva |first=Nellie |url=http://www.deadline.com/2011/06/hbo-greenlights-world-war-i-mini-starring-benedict-cumberbatch-and-rebecca-hall/ |title=HBO Greenlights World War I Mini Starring Benedict Cumberbatch And Rebecca Hall |publisher=Deadline.com |date= |accessdate=23 October 2012}}</ref> |- ! scope="row" | 2013 | ''{{sortname|The|Simpsons}}'' | [[Prime Minister of the United Kingdom|British Prime Minister]] / [[Severus Snape]] | Voices<br/>Episode: "[[Love Is a Many-Splintered Thing]]" | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author1=Dan Snierson|title='The Simpsons': Watch Benedict Cumberbatch play the British prime minister AND Snape|url=http://insidetv.ew.com/2013/02/08/the-simpsons-benedict-cumberbatch-snape/|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=9 September 2014|date=8 February 2013|archive-date=2013-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209113345/http://insidetv.ew.com/2013/02/08/the-simpsons-benedict-cumberbatch-snape/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2014 | ''[[The Colbert Report]]'' | Smaug | Voice<br/>Episode #1,443 | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |url=http://thecolbertreport.cc.com/videos/509747/smaug |title=Smaug |work=[[The Colbert Report]] |accessdate=12 December 2014 |archive-date=2014-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141212190833/http://thecolbertreport.cc.com/videos/509747/smaug |url-status=dead }}.</ref> |- ! scope="row" | 2016 | ''[[The Hollow Crown (TV series)#The Hollow Crown: The Wars of the Roses (2016)|The Hollow Crown: The Wars of the Roses]]'' | {{sort|Richard|[[Richard III of England|Richard III]]}} | 2 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/hollow-crown-roses |title=Principal photography begins on The Hollow Crown: The Wars Of The Roses |publisher=BBC Two |date=1 October 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2016 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Himself (host) | Episode: "[[Benedict Cumberbatch]]/[[Solange Knowles|Solange]]" | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |url=http://tvline.com/2016/10/22/snl-host-benedict-cumberbatch-saturday-night-live/ |title=Benedict Cumberbatch to Host 'SNL' |publisher=TV Line |date=23 October 2016 |access-date=2018-05-01 |archive-date=2018-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506194137/http://tvline.com/2016/10/22/snl-host-benedict-cumberbatch-saturday-night-live/ |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | 2017 | ദി ചൈൽഡ് ഇൻ ടൈം | Stephen Lewis | Television film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/tv/news/benedict-cumberbatch-the-child-in-time-masterpiece-bbc-one-1201989060/ |title=Benedict Cumberbatch’s ‘The Child in Time’ Set for Masterpiece, BBC One Debut (as lead and producer) |publisher=Variety.com |date=15 February 2017}}</ref> |- ! scope="row" | 2018 | ''Patrick Melrose'' | Patrick Melrose | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2017/02/benedict-cumberbatch-star-melrose-limited-series-showtime-based-on-books-1202020387/ |title=Benedict Cumberbatch To Star In Limited Series ‘Melrose’ Picked Up By Showtime |publisher=Deadline |date=28 February 2017}}</ref> |} == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|1212722|id=1212722}} * {{AllRovi person|365611|id=365611}} [[വർഗ്ഗം:1976-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:പുരുഷ ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]] npid8y4t7w5iq6fcq19xwqhpo8snahj 0 426290 4615012 4437433 2026-04-24T20:31:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615012 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''പോളിഗാല'' | image = Polygala calcarea09.jpg | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Polygalaceae]] | genus = '''Polygala''' | binomial = Polygala }} [[Polygalaceae|പോളിഗാലേസീ]] സസ്യകുടുംബത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനുസാണ് '''പോളിഗാല'''. {{ശാനാ|Polygala}}. ഇവ പൊതുവേ '''മിൽക്‌വാർട്‌സ് (milkworts)''' അല്ലെങ്കിൽ '''സ്നേക്റൂട്‌സ് (snakeroots)''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തെല്ലായിടത്തും ഇവയെ കാണാറുണ്ട്.<ref name=china>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=126390 ''Polygala''.] Flora of China.</ref> <ref name=jeps>[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_IJM.pl?tid=39031 ''Polygala''.] The Jepson eFlora 2013.</ref> [[ancient Greek|പുരാതന ഗ്രീക്കിൽ]] പോളിഗാലയുടെ അർത്ഥം "കൂടുതൽ പാൽ", എന്നാണ്, ഇവ കന്നുകാലികളിലെ പാൽ ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിക്കാൻ കാരണമാകുന്നുണ്ട്.<ref name=AZPLA>{{cite book|last=Coombes|first=A. J.|title=The A to Z of Plant Names|url=https://archive.org/details/isbn_9781604691962|year=2012|publisher=Timber Press|location=USA|isbn=9781604691962|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781604691962/page/312 312]}}</ref> ==വിവരണം== ==പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം== [[large grizzled skipper|ലാർജ് ഗ്രിസിൽഡ് സ്കിപ്പർ]] പോലെയുള്ള ചില [[Lepidoptera|ശലഭങ്ങളുടെ]] പുഴുക്കൾ ഇവയെ ഭക്ഷണമാക്കാറുണ്ട്. ==ഉപയോഗങ്ങൾ== അലങ്കാരസസ്യങ്ങളായി ഇതിലെ പല സ്പീഷിസുകളും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ==വൈവിധ്യം== 50 മുതൽ <ref name=coe>Coelho, V. P. D. M., et al. (2008). [http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0102-33062008000100022&script=sci_arttext&tlng=pt Flora of Paraíba, Brazil: ''Polygala'' L.(Polygalaceae).] ''Acta Botânica Brasilica'' 22(1), 225-39. (Portuguese)</ref> to 500<ref name=china/><ref name=jeps/> 725 വരെ സ്പീഷിസുകൾ ഈ ജനുസിൽ ഉണ്ട്.<ref name=lud>Lüdtke, R., et al. (2013). [http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S2236-89062013000100001&script=sci_arttext The genus ''Polygala'' L.(Polygalaceae) in Southern Brazil.] ''Hoehnea'' 40(1), 1-50. (Portuguese)</ref> or 730.<ref name=pas>Pastore, J. F. B. and T. B. Cavalcanti. (2008). [https://www.jstor.org/discover/10.2307/20406252?uid=3739560&uid=2&uid=4&uid=3739256&sid=21102541040413 A New Species of ''Polygala'' (Polygalaceae) from Brazil.] ''Novon'' 18(1), 90-93.</ref> അമേരിക്കകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് തെക്കേ അമേരിക്കയിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്പീഷിസുകൾ ഉള്ളത്,<ref name=pas/> രണ്ടാമത് ആഫ്രിക്കയിലും പിന്നെ ഏഷ്യയിലും ആണ് ഇവയുടെ എണ്ണം കൂടുതലുള്ളത്.<ref name=lud/> [[File:Polygala myrtifolia (2921770836).jpg|thumb|right|''[[Polygala myrtifolia]]'']] ചില സ്പീഷിസുകൾ:<ref name=usda>[http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=POLYG ''Polygala''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421155645/http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=POLYG |date=2016-04-21 }} North American species. USDA PLANTS.</ref><ref>[http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=2&start_taxon_id=126390 ''Polygala'': list of species.] Flora of China.</ref><ref>[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?9707 GRIN Species Records of ''Polygala''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001206183500/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?9707 |date=2000-12-06 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN).</ref><ref>[https://florabase.dpaw.wa.gov.au/search/advanced?genus=polygala ''Polygala''.] FloraBase. Western Australian Herbarium.</ref><ref>[http://bie.ala.org.au/species/POLYGALA#tab_classification ''Polygala''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074351/http://bie.ala.org.au/species/POLYGALA#tab_classification |date=2016-03-04 }} Atlas of Living Australia.</ref><ref>[http://redlist.sanbi.org/genus.php?genus=3614 ''Polygala''.] Red List of South African Plants. SANBI.</ref> [[File:Polygala chamaebuxus IP0805024.jpg|thumb|right|''[[Polygala chamaebuxus]]'']] [[File:Polygala amara a1.jpg|thumb|right|''[[Polygala amara]]'']] [[File:Bog Batchelors Button (5385569343).jpg|thumb|right|''[[Polygala lutea]]'']] [[File:Polygala macradenia var macradenia 7.jpg|thumb|right|''[[Polygala macradenia]]'' var. ''macradenia'']] [[File:Polygala japonica 6.JPG|thumb|right|''[[Polygala japonica]]'']] [[File:Gaywings.jpg|thumb|right|''[[Polygala paucifolia]]'']] [[File:Polygalanana.jpg|thumb|right|''[[Polygala nana]]'']] [[File:Flickr - João de Deus Medeiros - Polygala poaya.jpg|thumb|right|''[[Polygala poaya]]'']] *''[[Polygala acanthoclada]]'' &ndash; desert polygala *''[[Polygala africana]]'' *''[[Polygala alba]]'' &ndash; white milkwort *''[[Polygala alpestris]]'' &ndash; alpine milkwort *''[[Polygala amara]]'' &ndash; bitter milkwort *''[[Polygala amarella]]'' &ndash; dwarf milkwort *''[[Polygala ambigua]]'' &ndash; whorled milkwort *''[[Polygala apopetala]]'' *''[[Polygala arillata]]'' *''[[Polygala arvensis]]'' &ndash; Australian milkwort *''[[Polygala asbestina]]'' *''[[Polygala balduinii]]'' &ndash; Baldwin's milkwort *''[[Polygala barbeyana]]'' &ndash; blue milkwort *''[[Polygala bifoliata]]'' *''[[Polygala boykinii]]'' &ndash; Boykin's milkwort *''[[Polygala brevifolia]]'' &ndash; littleleaf milkwort *''[[Polygala butyracea]]'' &ndash; black beniseed *''[[Polygala calcarea]]'' &ndash; chalk milkwort *''[[Polygala californica]]'' &ndash; California milkwort *''[[Polygala canaliculata]]'' *''[[Polygala chamaebuxus]]'' &ndash; shrubby milkwort *''[[Polygala chapmanii]]'' &ndash; Chapman's milkwort *''[[Polygala chinensis]]'' *''[[Polygala comosa]]'' &ndash; tufted milkwort *''[[Polygala cornuta]]'' &ndash; Sierra milkwort *''[[Polygala cowellii]]'' &ndash; tortuguero, violet tree *''[[Polygala crassitesta]]'' *''[[Polygala crenata]]'' &ndash; scalloped milkwort *''[[Polygala crotalarioides]]'' *''[[Polygala crucianelloides]]'' &ndash; Caribbean milkwort *''[[Polygala cruciata]]'' &ndash; drumheads *''[[Polygala curtissii]]'' &ndash; Curtiss' milkwort *''[[Polygala cymosa]]'' &ndash; tall pinebarren milkwort *''[[Polygala × dalmaisiana]]'' *''[[Polygala dasyphylla]]'' *''[[Polygala eriocephala]]'' *''[[Polygala erubescens]]'' *''[[Polygala exsquarrosa]]'' *''[[Polygala floribunda]]'' *''[[Polygala fruticosa]]'' &ndash; featherdusters, heart-leaved polygala, ''ithethe'' *''[[Polygala gerrardii]]'' *''[[Polygala glandulosa]]'' &ndash; glandular milkwort *''[[Polygala glochidiata]]'' &ndash; tropical milkwort *''[[Polygala grandiflora]]'' &ndash; showy milkwort *''[[Polygala hecatantha]]'' &ndash; West Indian milkwort *''[[Polygala helenae]]'' *''[[Polygala hemipterocarpa]]'' &ndash; winged milkwort *''[[Polygala heterorhyncha]]'' &ndash; beaked spiny polygala *''[[Polygala hookeri]]'' &ndash; Hooker's milkwort *''[[Polygala hottentotta]]'' &ndash; small purple broom *''[[Polygala incarnata]]'' &ndash; procession flower *''[[Polygala intermontana]]'' &ndash; Intermountain milkwort *''[[Polygala japonica]]'' *''[[Polygala karensium]]'' *''[[Polygala klotzschii]]'' *''[[Polygala kuriensis]]'' *''[[Polygala langebergensis]]'' *''[[Polygala lasiosepala]]'' *''[[Polygala leptocaulis]]'' &ndash; swamp milkwort *''[[Polygala leptostachys]]'' &ndash; Georgia milkwort *''[[Polygala lewtonii]]'' &ndash; Lewton's polygala *''[[Polygala linariifolia]]'' &ndash; native milkwort *''[[Polygala lindheimeri]]'' &ndash; shrubby milkwort *''[[Polygala longicaulis]]'' &ndash; longstem milkwort *''[[Polygala longifolia]]'' *''[[Polygala lutea]]'' &ndash; orange milkwort *''[[Polygala macowaniana]]'' *''[[Polygala macradenia]]'' &ndash; glandleaf milkwort *''[[Polygala major]]'' *''[[Polygala maravillasensis]]'' &ndash; Maravillas milkwort *''[[Polygala mariana]]'' &ndash; Maryland milkwort *''[[Polygala microphylla]]'' *''[[Polygala monspeliaca]]'' &ndash; annual milkwort *''[[Polygala mossii]]'' *''[[Polygala myrtifolia]]'' &ndash; butterfly-bush, parrotbush, myrtle-leaf milkwort, cascade curse, ''augustusbos'' ([[Afrikaans]]) *''[[Polygala nana]]'' &ndash; candyroot *''[[Polygala nicaeensis]]'' &ndash; Nice milkwort *''[[Polygala nitida]]'' &ndash; shining milkwort *''[[Polygala nudata]]'' &ndash; smallflower milkwort *''[[Polygala nuttallii]]'' &ndash; Nuttall's milkwort *''[[Polygala obscura]]'' &ndash; velvetseed milkwort *''[[Polygala ohlendorfiana]]'' *''[[Polygala oppositifolia]]'' *''[[Polygala ovatifolia]]'' &ndash; eggleaf milkwort *''[[Polygala palmeri]]'' &ndash; Palmer's milkwort *''[[Polygala paniculata]]'' &ndash; island snakeroot, ''orosne'', ''ipecacuana'', ''hoja de higo'' *''[[Polygala paucifolia]]'' &ndash; fringed milkwort, gaywings *''[[Polygala penaea]]'' &ndash; ''crevajosa'' *''[[Polygala persicariifolia]]'' *''[[Polygala piliophora]]'' &ndash; Huachuca Mountain milkwort *''[[Polygala planellasii]]'' &ndash; Planellas' polygala *''[[Polygala poaya]]'' &ndash; syn. ''Polygala angulata'' *''[[Polygala polifolia]]'' *''[[Polygala polygama]]'' &ndash; racemed milkwort<ref name=ROM/> *''[[Polygala pottebergensis]]'' *''[[Polygala pungens]]'' &ndash; ''doringertjie'' *''[[Polygala quitensis]]'' *''[[Polygala ramosa]]'' &ndash; low pinebarren milkwort *''[[Polygala rectipilis]]'' &ndash; New Mexico milkwort *''[[Polygala rehmannii]]'' &ndash; ''bolao-bo-boholo'' *''[[Polygala rimulicola]]'' &ndash; Steyermark's milkwort *''[[Polygala rugelii]]'' &ndash; yellow milkwort *''[[Polygala rusbyi]]'' &ndash; Rusby's milkwort *''[[Polygala sanguinea]]'' &ndash; purple milkwort, blood milkwort, field milkwort *''[[Polygala scabra]]'' *''[[Polygala scoparioides]]'' &ndash; broom milkwort *''[[Polygala sekhukhuniensis]]'' *''[[Polygala senega]]'' &ndash; Seneca snakeroot, [[senega]]<ref name=ROM>Dickinson, T., et al. (2004). ''ROM Field Guide to Wildflowers of Ontario''. Royal Ontario Museum, Toronto. McClelland and Stewart Ltd. p 336.</ref> *''[[Polygala serpentaria]]'' &ndash; ''kafferslangwortel'' *''[[Polygala serpyllifolia]]'' &ndash; thyme-leaved milkwort *''[[Polygala setacea]]'' &ndash; coastal plain milkwort *''[[Polygala sibirica]]'' &ndash; Siberian polygala *''[[Polygala sinisica]]'' *''[[Polygala smallii]]'' &ndash; tiny milkwort *''[[Polygala subspinosa]]'' &ndash; spiny milkwort *''[[Polygala succulenta]]'' *''[[Polygala tatarinowii]]'' *''[[Polygala tenuifolia]]'' &ndash; Chinese senega-root, ''yuan zhi'' ({{zh|c=遠志}}) *''[[Polygala tepperi]]'' *''[[Polygala teretifolia]]'' &ndash; ''bothaseblombossie'' *''[[Polygala triflora]]'' *''[[Polygala umbellata]]'' *''[[Polygala vayredae]]'' *''[[Polygala venenosa]]'' *''[[Polygala verticillata]]'' &ndash; whorled wilkwort *''[[Polygala violacea]]'' &ndash; violet milkwort *''[[Polygala virgata]]'' &ndash; butterfly-bush, purple-broom *''[[Polygala vulgaris]]'' &ndash; common milkwort *''[[Polygala watsonii]]'' &ndash; Watson's milkwort *''[[Polygala wattersii]]'' ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Taxonbar|from=Q156909}} * {{Commons-inline|Polygala|''Polygala''}} * {{Wikispecies-inline|Polygala|''Polygala''}} [[വർഗ്ഗം:സസ്യജനുസുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പോളിഗാലേസീ]] [[വർഗ്ഗം:പോളിഗാല]] 9fzids61wknqrs21ac0f06juoxs4roj 0 428251 4615009 4564760 2026-04-24T19:48:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615009 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aeschynomene americana.jpg | regnum = [[Plant]]ae | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | genus = ''[[Aeschynomene]]'' | species = '''''A. americana''''' | binomial = ''Aeschynomene americana'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | status = G5 | status_system = TNC | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] }} ഫാബേസീ സസ്യകുടുംബത്തിലെ ഒരു സപുഷ്പി സസ്യമാണ് '''''പൊന്ത്'''''.(ശാസ്ത്രീയ നാമം:''Aeschynomene americana'')<ref name="usda">[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AEAM ''Aeschynomene americana''.]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} USDA Plants Profile.</ref><ref name="thro">Thro, A. M., et al. (1990). [https://www.jstor.org/discover/10.2307/3987074?uid=3739560&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&uid=3739256&sid=56118173603 Weed potential of the forage legume Aeschynomene (''Aeschynomene americana'') in rice (''Oryza sativa'') and soybeans (''Glycine max'').] ''Weed Technology'' 4(2) 284-90.</ref><ref name="fao">[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/DATA/Pf000001.htm ''Aeschynomene americana''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206051249/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/pf000001.htm |date=2012-02-06 }} FAO.</ref> [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്]], [[ഫ്ലോറിഡ]] സ്വദേശിയാണ്. ഇപ്പോൾ ഇത് അമേരിക്ക, [[ആസ്ത്രേലിയ]], തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കണ്ടു വരുന്നു.<ref name="feedipedia">Heuzé V., Thiollet H., Tran G., Salgado P., Lebas F., 2018. American jointvetch (Aeschynomene americana). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/569 Last updated on January 30, 2018, 14:16</ref><ref>https://indiabiodiversity.org/species/show/228647</ref><ref>http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/American%20Joint%20Vetch.html</ref> 2 മീ വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്ന വാർഷിക/ബഹുവർഷി സസ്യമാണിത്. ഇലകൾ 7 സെ മീ വരെ നീളമുള്ളതും പലജോഡി പത്രകങ്ങൾ ഉള്ളവയുമാണ്. പൂങ്കുലകൾ റസീമുകളാണ്. വെള്ള, പിങ്ക്, ഓറഞ്ച്, പർപ്പിൾ എന്നീ നിറങ്ങളിൽ പൂക്കൾ കാണാം. ഫലം അല്പം വളഞ്ഞ 4 സെ മീ നീളമുള്ള പോഡ് ആണ്. ഉഷ്ണമേഖലാപ്രദേശങ്ങളിൽ പച്ചിലവളത്തിനായി ഇത് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്<ref name="zhang">Zhang, J. (1998). [http://aob.oxfordjournals.org/content/82/6/843.full.pdf Variation and allometry of seed weight in ''Aeschynomene americana''.] ''Annals of Botany'' 82 843-47.</ref>  കന്നുകാലികൾ മേയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും ഉണക്ക തീറ്റയ്ക്കായി മുറിച്ചു സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കന്നുകാലികൾ ഇതിന്റെ വിത്തുവിതരണത്തിൽ സഹായിക്കുന്നു.<ref name="usda1">[http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_aeam.pdf ''Aeschynomene americana''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170718035256/https://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_aeam.pdf |date=2017-07-18 }} USDA NRCS Plant Fact Sheet.</ref> കാടുകളിൽ ഈർപ്പമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ വളരുന്നു.<ref name=fao/> മാനുകൾ ചെടിയിൽ മേയുകയും കിളികൾ ഇതിന്റെ വിത്തുകൾ ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="feedipedia" /> == References == {{Reflist}} ==External links== * {{AfricanPlants|Aeschynomene americana}} {{Taxonbar|from=Q11079071}} [[വർഗ്ഗം:നീലിയാർകോട്ടത്തെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ഫാബേസീ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] h8lytd2d4piq6smmvhj69pyasdffixz 0 435808 4614982 3637264 2026-04-24T17:09:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614982 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Peter Temple}} {{Infobox writer | name = Peter Temple | image = Peter Temple @ Oslo bokfestival 2011 (cropped).jpg | imagesize = | caption = Peter Temple at Oslo bokfestival in 2011 | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=y|1946|3|10}} | birth_place = [[South Africa]] | death_date = {{death date and age|df=y|2018|3|8|1946|3|10}} | death_place = [[Ballarat]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], Australia | resting_place = | occupation = Writer | genre = [[Murder mystery]], [[Thriller (genre)|thriller]], [[crime fiction]] | notableworks = ''[[Jack Irish]]'' series | spouse = Anita | children = 1 }} ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്രൈം ഫിക്ഷൻ എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു '''പീറ്റർ ടെമ്പിൾ''' (മാർച്ച് 10, 1946 - മാർച്ച് 8, 2018). ജാക്ക് ഐറിഷ് നോവൽ പരമ്പരക്ക് പ്രശസ്തനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 2007- ൽ അദ്ദേഹം [[Gold Dagger|ഗോൾഡൻ ഡാഗർ]] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടി. == ജീവിതം == പീറ്റർ ടെമ്പിൾ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര മാസികയുടെയും ദിനപത്രത്തിന്റെയും പത്രപ്രവർത്തകനും പത്രാധിപരുമായിരുന്നു. 1946-ൽ [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]യിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം 1980-ൽ [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ സിഡ്‌നിയിലേക്കും 1982-ൽ മെൽബണിലേക്കും മാറി ഓസ്‌ട്രേലിയൻ സൊസൈറ്റി മാസികയുടെ സ്ഥാപക എഡിറ്ററായി. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ജേണലിസം, എഡിറ്റിംഗ്, മീഡിയ സ്റ്റഡീസ് എന്നിവയും പഠിപ്പിച്ചു. മെൽബണിലെ ആർ‌എം‌ടിയിൽ പ്രൊഫഷണൽ എഡിറ്റിംഗ് കോഴ്‌സ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.<ref>[http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&agentId=Aja "Temple, Peter"], [[AustLit]] {{Subscription required}}</ref> == രചയിതാവ് == 1990 കളിൽ ടെമ്പിൾ ഫിക്ഷൻ രചനയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[Jack Irish|ജാക്ക് ഐറിഷ്]] നോവലുകൾ (ബാഡ് ഡെപ്റ്റ്സ്, ബ്ലാക്ക് ടൈഡ്, ഡെഡ് പോയിന്റ്, വൈറ്റ് ഡോഗ്) മെൽബണിൽ സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ അസാധാരണമായ ഒരു അഭിഭാഷക-ചൂതാട്ട നായകനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. 2012 ൽ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ എബിസി ടെലിവിഷനും ജർമ്മൻ എസ്‌ഡി‌എഫും ജാക്ക് ഐറിഷ് എന്ന പരമ്പരയുടെ തലക്കെട്ടിൽ [[Guy Pearce|ഗൈ പിയേഴ്സിനൊപ്പം]] ഫീച്ചർ-ലെങ്ത് ഫിലിമുകളായി ആദ്യ രണ്ട് ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref>[http://www.abc.net.au/tv/jackirish/ "Jack Irish"], ABC TV</ref>ടെമ്പിൾ മൂന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ട നോവലുകൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്: ആൻ അയൺ റോസ്, ഷൂട്ടിംഗ് സ്റ്റാർ, ഇൻ ദി ഈവിൾ ഡേ (യുഎസിലെ ഐഡന്റിറ്റി തിയറി), കൂടാതെ ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ, ഇതിന്റെ സെമി-സീക്വെൽ, ട്രൂത്ത് എന്നിവയും അദ്ദേഹം എഴുതി. 2015-ൽ അലൻ ആന്റ് അൻ‌വിൻ ഷോർട്ട്സ് സീരീസിൽ "ഇറ്റാക്ക ഇൻ മൈ മൈൻഡ്" പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലുകൾ 20 രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>[http://www.abc.net.au/tv/jackirish/about/credits.htm Peter Temple Author. ABC website. Retrieved 20 May 2013]</ref> 2007 ലെ ടിവി ചിത്രമായ [[Valentine's Day (2007 film)|വാലന്റൈൻസ് ഡേ]]യുടെ തിരക്കഥ അദ്ദേഹം എഴുതി.<ref>[https://www.if.com.au/abc-tv-drama-kicks-goals-with-its-telemovie-valentines-day/ if.com.au report. Retrieved 6 January 2020]</ref> == അവാർഡുകൾ == 2010-ൽ പീറ്റർ ടെമ്പിൾ തന്റെ ട്രൂത്ത് എന്ന നോവലിന് [[Miles Franklin Award|മൈൽസ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ അവാർഡ്]] നേടി. ക്രൈം ഫിക്ഷനുള്ള അഞ്ച് നെഡ് കെല്ലി അവാർഡുകളും 2006 ൽ ബ്രോക്കൺ ഷോറിനുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച അവാർഡും നേടിയിട്ടുണ്ട്, മികച്ച ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പുസ്തകത്തിനുള്ള [[Colin Roderick Award|കോളിൻ റോഡറിക് അവാർഡും]] മികച്ച ജനറൽ ഫിക്ഷനുള്ള ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബുക്ക് പബ്ലിഷേഴ്‌സ് അവാർഡും നേടി. 2007-ൽ [[Crime Writers' Association|ക്രൈം റൈറ്റേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ]] [[Gold Dagger|ഡങ്കൻ ലോറി ഡാഗർ]] (ഗോൾഡ് ഡാഗർ) ബ്രോക്കൺ ഷോർ നേടി. <ref>[http://canberra.yourguide.com.au/detail.asp?class=international+news&subclass=general&story_id=1017524&category=general "Aussie author wins crime writing prize"]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Canberra Times]]'', 6 July 2007]</ref> ഗോൾഡ് ഡാഗർ നേടിയ ആദ്യത്തെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ആയിരുന്നു ടെമ്പിൾ.<ref>Harrison (2007)</ref> എബിസി ടെലിവിഷൻ 2014 ഫെബ്രുവരി 2 ന് ദി ബ്രോക്കൺ ഷോറിലെ ഒരു ടെലിമൂവി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == ടെമ്പിൾ അനിതയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. നിക്കോളാസ് എന്ന മകനുണ്ടായിരുന്നു. ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ വിക്ടോറിയയിലെ ബല്ലാറാട്ടിൽ 2018 മാർച്ച് 8 ന് 71 ആം വയസ്സിൽ ക്യാൻസറുമായി ഹ്രസ്വകാല യുദ്ധത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/acclaimed-crime-writer-peter-temple-dies-aged-71-20180311-p4z3va.html|title=Acclaimed crime writer Peter Temple dies, aged 71|work=Sydney Morning Herald|date=11 March 2018|accessdate=11 March 2018}}</ref> == അവാർഡുകളും നോമിനേഷനുകളും == {| class=wikitable | [[Miles Franklin Award|മൈൽസ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ അവാർഡ്]] |2010 | ''ട്രൂത്ത്'' (winner) |- | [[Australian Book Industry Awards|ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബുക്ക് ഇൻഡസ്ട്രി അവാർഡ്സ്]] Australian General Fiction Book of the Year |2006 | ''ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ'' (winner) |- | [[Colin Roderick Award|കോളിൻ റോഡറിക് അവാർഡ്]] |2006 | ''ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ'' |- | [[Gold Dagger|ഡങ്കൻ ലോറി ഡാഗർ]] |2007 | ''ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ'' (winner) |- | [[Miles Franklin Award|മൈൽസ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ അവാർഡ്]] |2006 | ''ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ'' (longlisted) |- |rowspan=4| [[Ned Kelly Awards|നെഡ് കെല്ലി അവാർഡ്സ്]] Best Novel |2006 | ''ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ'' (joint winner) |- |2003 | ''വൈറ്റ് ഡോഗ്'' (winner) |- |2001 | ''ഡെഡ് പോയിൻറ്'' (joint winner) |- |2000 | ''ഷൂട്ടിങ് സ്റ്റാർ '' (winner) |- | [[Ned Kelly Awards|നെഡ് കെല്ലി അവാർഡ്സ്]] Best First Novel |1997 | ''ബാഡ് ഡെപ്റ്റ്സ്'' (joint winner) |} == ബിബ്ലിയോഗ്രാഫി == ===''[[Jack Irish]]'' novels=== *''[[Bad Debts|ബാഡ് ഡെപ്റ്റ്സ്]]'' (1996) *''[[Black Tide (novel)|ബ്ലാക്ക് റ്റൈഡ്]]'' (1999) *''[[Dead Point|ഡെഡ് പോയിൻറ്]]'' (2000) *''[[White Dog (Temple novel)|വൈറ്റ് ഡോഗ്]]'' (2003) ===മറ്റു നോവലുകൾ === *''[[An Iron Rose|ആൻ അയൺ റോസ്]]'' (1998) *''[[Shooting Star (Temple novel)|ഷൂട്ടിങ് സ്റ്റാർ]]'' (1999) *''In the Evil Day'' (2002) aka ''Identity Theory'' *''[[The Broken Shore|ദി ബ്രോക്കൺ ഷോർ]]'' (2005) *''[[Truth (novel)|ട്രൂത്ത്]]'' (2009) == ബുക് റിവ്യൂ == *[http://www.theage.com.au/entertainment/books/mortal-enemies-vanquished-a-contrarian-goes-gunning-for-god-20100514-v3m6.html "Mortal enemies vanquished, a contrarian goes gunning for God"] ==അഭിമുഖങ്ങൾ== *''[[January Magazine]]'' [http://januarymagazine.com/profiles/ptemple.html Interview by David Honeybone], April 2002 *''Tangled Web UK'' [http://www.twbooks.co.uk/crimescene/Peter-Temple-talks-to-Bob-Cornwell.htm Interview by Bob Cornwell]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2007 *"Chasing Ray" weblog [http://www.chasingray.com/archives/2007/08/first_one_shot_world_tour_sche.html Interview by Colleen Mondor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114043352/http://www.chasingray.com/archives/2007/08/first_one_shot_world_tour_sche.html |date=2017-11-14 }}, August 2007 *''Shots'' ezine [http://www.shotsmag.co.uk/interview_view.aspx?interview_id=184 Interview by Ayo Onatade], October 2007 *[[ABC Radio National]], ''[[The Book Show]]'' [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2008/2313086.htm In conversation] with [[Jason Steger]] and [[Michael Robotham]], July 2008 *ABC Radio National, ''The Book Show'' [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2009/2732549.htm Interview] with [[Ramona Koval]], November 2009 == അവലംബം == '''Notes''' {{Reflist}} '''Sources''' *[http://www.theage.com.au/news/books/ballarat-writer-digs-gold/2007/07/06/1183351414571.html Harrison, Dan (2007) "Australian wins top crime-writing prize" in ''The Age'', 6 July 2007], Accessed 6 July 2007 *[http://www.brisbanewritersfestival.com.au/2004/content/standard_c1.asp?name=TempleP Peter Temple biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824150200/http://www.brisbanewritersfestival.com.au/2004/content/standard_c1.asp?name=TempleP |date=2006-08-24 }} {{Miles Franklin Literary Award|state=collapsed}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1946-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:2018-ൽ മരിച്ചവർ]] dlimbcnz7rfbzinsu9gh4ehb9kem114 0 438185 4615076 4582794 2026-04-25T05:30:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615076 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox person | name = ബൈജു | image = | birth_date = {{birth date and age|1970|01|01|df=yes}} | birth_name = ബി. സന്തോഷ് കുമാർ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=i46kw7tItZ0 |title=Thiranottam - Baiju ( Santhosh ) Part Ll - Youtube |publisher=M.youtube.com |date=2012-06-10 |accessdate=2016-12-01}}</ref> | birth_place = [[തിരുവനന്തപുരം]] | occupation = ചലച്ചിത്രനടൻ | nationality = [[ഭാരതീയൻ]] | spouse = രഞ്ജിത | children = {{unbulleted list|ഐശ്വര്യ|ലോകനാഥ് }} | years_active = 1982–മുതൽ }} മലയാള ചലച്ചിത്ര, സീരിയൽ അഭിനേതാവാണ് ''ബൈജു'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''ബൈജു സന്തോഷ് കുമാർ.''' <ref>http://entertainment.oneindia.in/celebs/baiju/filmography.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.1982-ൽ അദ്ദേഹം പന്ത്രണ്ടാമത്തെ വയസിൽ [[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ|ബാലചന്ദ്രമേനോന്റെ]] [[മണിയൻ പിള്ള അഥവാ മണിയൻ പിള്ള|മണിയൻപിള്ള അഥവാ മണിയൻപിള്ള]] എന്ന സിനിമയിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായ നടനായി. <ref>{{Cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Baiju-774 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-08-20 |archive-date=2013-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608194313/http://www.metromatinee.com/artist/Baiju-774 |url-status=dead }}</ref>. <ref>{{cite web|title=ബൈജു|url= http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=1838|publisher=malayalachalachithram|accessdate=2018-07-04|}}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=B&pigsection=Actor&picata=1 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-08-20 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708154712/http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=B&pigsection=Actor&picata=1 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/209426?page=0,0 |title=സർക്കാരിന്‌ മദ്യം വിൽക്കാമെങ്കിൽ നമുക്കെന്താ കഴിച്ചുകൂടെ? |publisher=mangalam.com |date=2014-07-22 |accessdate=2016-12-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084822/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/209426?page=0,0 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|first1=Interview with Baiju|url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/149/38|publisher=mangalamvarika.com|accessdate=22 July 2014|title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്|archive-date=2014-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140723232158/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/149/38|url-status=dead}}</ref> == ജീവിതരേഖ == മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവായ ബൈജു 1970-ൽ തിരുവനന്തപുരത്ത് ജനിച്ചു. ബൈജു സന്തോഷ് കുമാർ എന്നതാണ് മുഴുവൻ പേര്. 1981-ൽ പതിനൊന്നാം വയസിൽ ''[[രണ്ടു മുഖങ്ങൾ|രണ്ട് മുഖങ്ങൾ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ബാല താരമായിട്ടാണ് അഭിനയ ജീവിതത്തിൻ്റെ തുടക്കം. 1982ൽ [[മുകേഷ് (നടൻ)|മുകേഷ്]] അഭിനയിച്ച ആദ്യ ചിത്രമായ [[ബലൂൺ (ചലച്ചിത്രം)|ബലൂണിൽ]] മുകേഷിന്റെ ബാല്യ കാലം ഡബ്ബ് ചെയ്തിരുന്നു. ആ ചിത്രത്തിൽ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[ജഗതി ശ്രീകുമാർ|ജഗതി]]<nowiki/>യും ഉണ്ടായിരുന്നു.1982-ൽ ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ സംവിധാനം ചെയ്ത '' [[മണിയൻ പിള്ള അഥവാ മണിയൻ പിള്ള]] '' എന്ന സിനിമയിലൂടെയാണ് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നത്. തുടർന്ന് നിരവധി സിനിമകളിൽ ബാല താരമായി അഭിനയിച്ചു. സ്വഭാവ നടനായും നായകൻ്റെ കൂട്ടുകാരനായും ഉള്ള വേഷങ്ങളിൽ ബൈജു ചെയ്തതിൽ അധികവും കോമഡി റോളുകളായിരുന്നു. ചില സിനിമകളിൽ വില്ലനായും വേഷമിട്ടു. കുറച്ചു നാൾ സിനിമയിൽ നിന്ന് മാറി നിന്ന ബൈജു 2014-ൽ ''[[പുത്തൻപണം]]'' എന്ന സിനിമയിലൂടെ അഭിനയ രംഗത്ത് തിരിച്ചെത്തി. 2018-ലെ ''എൻ്റെ മെഴുതിരി അത്താഴങ്ങൾ'' എന്ന സിനിമയിൽ ബൈജു അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രം നിരൂപക പ്രശംസ നേടി. 2019-ൽ [[നാദിർഷാ (ചലച്ചിത്രനടൻ)|നാദിർഷാ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[മേരാനാം ഷാജി]]'' എന്ന സിനിമയിൽ നായകതുല്യമായ വേഷം ചെയ്തു. ഇതു വരെ 300-ലധികം സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ച ബൈജു സിനിമ കൂടാതെ ടി വി സീരിയലുകളിലും സജീവമാണ്<ref>https://m3db.com/baiju-santhosh</ref>. '''സ്വകാര്യ ജീവിതം''' * ഭാര്യ : രഞ്ജിത * മക്കൾ : ഐശ്വര്യ, ലോക്നാഥ് == അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ == (Selected Filmography) {| class="wikitable sortable" |- ! ക്ര.നം. !! ചിത്രം !!വർഷം !! വേഷം !!സംവിധാനം |- |1||[[മണിയൻ പിള്ള അഥവാ മണിയൻ പിള്ള ]] ||1982 || ||[[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]] |- |2||[[കേൾക്കാത്ത ശബ്ദം ]] ||1982 || ||[[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]] |- |3||[[ കാര്യം നിസ്സാരം]] ||1983 ||ബിജു ||[[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]] |- |4||[[പൂച്ചയ്ക്കൊരു മൂക്കുത്തി|പൂച്ചയ്ക്കൊരു മുക്കുത്തി]] || 1984||ചിക്കു ||[[പ്രിയദർശൻ]] |- |5||[[ആറ്റുവഞ്ചി ഉലഞ്ഞപ്പോൾ ]] ||1984 ||വക്കൻ ||[[ഭദ്രൻ]] |- |6||[[ വന്നു കണ്ടു കീഴടക്കി]] ||1985 || ||[[ജോഷി]] |- |7||[[എന്റെ അമ്മു നിന്റെ തുളസി അവരുടെ ചക്കി|എന്റെ അമ്മു ,നിന്റെ തുളസി ,അവരുടെ ചക്കി]] || 1985|| ||[[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]] |- |8||[[ദൈവത്തെയോർത്ത് ]] ||1985 || ||[[ആർ ഗോപി]] |- |9||[[ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്കിൽ ]] ||1985 || മോഹൻ ദാസിന്റെ കുട്ടിക്കാലം||[[ജോഷി]] |- |10||[[ നിറക്കൂട്ട്]] ||1985 || പെട്രോൾ പമ്പിലെ പയ്യൻ ||[[ജോഷി]] |- |11||[[ ആയിരം കണ്ണുകൾ]] ||1986 || ||[[ജോഷി]] |- |12||[[നാളെ ഞങ്ങളുടെ വിവാഹം ]] || 1986|| ||[[സാജൻ]] |- |13||[[എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി ]] ||1986 ||വെങ്കിടി ||[[സാജൻ]] |- |14||[[വീണ്ടും ]] ||1986 ||ബൈക്ക് യാത്രക്കാരൻ ||[[ജോഷി]] |- |15||[[വിളംബരം ]] ||1987 || ||[[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ]] |- |16||[[ഇവിടെ എല്ലാവർക്കും സുഖം ]] ||1987 || ||[[ജേസി]] |- |17||[[കണ്ടതും കേട്ടതും ]] ||1988 ||ഗണേശൻ ||[[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]] |- |18||[[ദിനരാത്രങ്ങൾ ]] || 1988||ബിജു ||[[ജോഷി]] |- |19||[[ചാരവലയം ]] ||1988 || ||[[കെ.എസ്. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] |- |20||[[കുടുംബപുരാണം ]] ||1988 ||ഗോപു ||[[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] |- |21||[[ന്യൂസ് ]] ||1989 ||അരുൺ ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] |- |22||[[മുത്തുക്കുടയും ചൂടി ]] ||1989 || ||[[ബൈജു തോമസ്]] |- |23||[[വടക്കുനോക്കിയന്ത്രം]] ||1989 || ||[[ശ്രീനിവാസൻ]] |- |24||[[മുദ്ര]] ||1989 ||വിനാൻ ||[[സിബി മലയിൽ]] |- |25||[[ആറാം വാർഡിൽ ആഭ്യന്തര കലഹം ]] ||1990 || ||[[മുരളി]] |- |26||[[ ഗജകേസരിയോഗം]] || 1990 ||തമ്പിക്കുഞ്ഞ് ||[[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]<ref>https://www.filmibeat.com/celebs/baiju/filmography.html</ref> |- |27||[[ കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ]] ||1990 ||ബോസ്കൊ ||[[ടി.എസ്. സുരേഷ്ബാബു]] |- |28|| [[എന്റെ സൂര്യപുത്രിക്ക്|എന്റെ സൂര്യപുത്രിക്ക്‌]]|| 1991 || ||[[ഫാസിൽ]] |- |29||[[ സൗഹൃദം]] || 1991 ||റെനി ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] |- |30||[[ പാരലൽ കോളേജ്‌]] ||1991 || ||[[തുളസിദാസ്]] |- |31||[[ കുറ്റപത്രം]] ||1991 ||സോണി ||[[ആർ ചന്ദ്രു]] |- |32||[[മിമിക്സ് പരേഡ് (ചലച്ചിത്രം)|മിമിക്സ് പരേഡ്]] ||1991 ||മനോജ് ||[[തുളസീദാസ്]] |- |33||[[ആകാശക്കോട്ടയിലെ സുൽത്താൻ ]] ||1991 || ||[[ജയരാജ്]] |- |34||[[നഗരത്തിൽ സംസാരവിഷയം ]] ||1991 ||കൃഷ്ണൻ കുട്ടി ||[[തേവലക്കര ചെല്ലപ്പൻ]] |- |35||[[ഇന്നത്തെ പ്രോഗ്രാം ]] ||1991 || ദാസപ്പൻ||[[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]] |- |36||[[കാസർകോട്‌ കാദർഭായ്‌ ]] ||1992 ||മനോജ് ||[[തുളസിദാസ്]] |- |37||[[ നീലക്കുറുക്കൻ]] ||1992 || ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] |- |38|| [[സ്ത്രീധനം]] ||1993 || ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |39|| [[ഉപ്പുകണ്ടം ബ്രദേഴ്‌സ്|ഉപ്പുകണ്ടം ബ്രദേർസ്‌]]||1993 || ||[[ടി.എസ്. സുരേഷ്ബാബു]] |- |40||[[സക്ഷാൽ ശ്രീമാൻ ചാത്തുണ്ണി]] ||1993 ||ദാസൻ ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |41||[[സ്ഥലത്തെ പ്രധാന പയ്യൻസ് ]] ||1993 ||സിയാദ് ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] |- |42||[[വക്കീൽ വാസുദേവ് ]] || 1993||ലാലു ||[[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]] |- |43||[[രാജധാനി ]] ||1994 ||ജഗ്ഗു ||[[ജോഷി മാത്യു]] |- |44||[[ശുദ്ധമദ്ദളം ]] ||1994 || ||[[തുളസിദാസ്]] |- |45||[[ഡോളർ ]] ||1994 ||ചാണ്ടിക്കുഞ്ഞ് ||[[രാജു ജോസഫ്]] |- |46||[[ ഗമനം]] ||1994 || വിനയൻ||[[ശ്രീപ്രകാശ്]] |- |47||[[കമ്മീഷണർ (ചലച്ചിത്രം)|കമ്മീഷണർ]]|| 1994||സണ്ണിതോമസ് ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] |- |48||[[കടൽ ]] ||1994 || ||[[സിദ്ദിഖ് ഷമീർ]] |- |49||[[ഞാൻ കോടീശ്വരൻ ]] || 1994|| ||[[ജോസ് തോമസ്]] |- |50||[[കുടുബവിശേഷം]] ||1994 ||സന്തോഷ് ||[[അനിൽബാബു]] |- |51||[[ചുക്കാൻ ]] ||1994 ||വിഘ്നേശ്വരൻ/വിക്കി ||[[തമ്പി കണ്ണന്താനം]] |- |52||[[കമ്പോളം (ചലച്ചിത്രം)|കമ്പോളം ]] ||1994 ||സണ്ണിച്ചൻ ||[[ബൈജു കൊട്ടാരക്കര]] |- |53||[[കാബിനറ്റ് ]] || 1994 ||പുന്നൂസ് ||[[സജി]] |- |54||[[സമുദായം]] || 1995 ||സലിം ||[[അമ്പിളി]] |- |55||[[സർഗ്ഗവസന്തം]] || 1995 ||ചന്ദ്രൻ ||[[അനിൽ ദാസ്]] |- |56||[[സ്‌ട്രീറ്റ്]] || 1995 || ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |57||[[രാജകീയം]] || 1995 || ||[[സജി]] |- |58||[[അച്ഛൻ കൊമ്പത്ത് അമ്മ വരമ്പത്ത്]] || 1995 || ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |59||[[പൈ ബ്രദേഴ്സ്]] || 1995 || ||[[അലി അക്ബർ]] |- |60||[[ഹാർബർ]] || 1996 ||സണ്ണിക്കുട്ടി ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |61||[[വാനരസേന]] || 1996 ||ജോയിക്കുട്ടി/ഉല്പലാക്ഷൻ ||[[ജയൻ വർക്കല]] |- |62||[[സുൽത്താൻ ഹൈദരാലി]] || 1996 || ||[[ബാലു കിരിയത്ത്]] |- |63||[[ഹിറ്റ്ലിസ്റ്റ്]] ||1996 || ||[[ശശിമോഹൻ]] |- |64||[[അരമന വീടും അഞ്ഞൂറേക്കറും|അരമനവീടും അഞ്ഞൂറേക്കറും]]|| 1996 || ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |65||[[പൂത്തുമ്പിയും പൂവാലന്മാരും]] || 1997 || ||[[ജെ ഫ്രാൻസിസ്]] |- |66||[[കിള്ളിക്കുറിശ്ശിയിലെ കുടുംബമേള]] || 1997 ||പ്രേമചന്ദ്രൻ ||[[വിജി തമ്പി]] |- |67||[[കല്യാണക്കച്ചേരി]] || 1997 || ||[[അനിൽ ചന്ദ്ര]] |- |68||[[കല്യാണ ഉണ്ണികൾ]] || 1997 ||മമ്മുണ്ണി ||[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]] |- |69||[[വംശം]] || 1997 || ||[[ബൈജു കൊട്ടാരക്കര]] |- |70||[[ഇക്കരെയാണെന്റെ മാനസം]] || 1997 || ||[[കെ. കെ. ഹരിദാസ്]] |- |71||[[അർജുനൻ പിള്ളയും അഞ്ചുമക്കളും]] || 1997 ||അജയൻ ||[[ചന്ദ്രശേഖരൻ]] |- |72||[[മന്നാടിയാർ പെണ്ണിനു ചെങ്കോട്ട ചെറുക്കൻ]] || 1997 || രാജേന്ദ്ര മന്നാടിയാർ||[[അനിൽ ബാബു]] |- |73||[[മീനാക്ഷികല്യാണം]] || 1998 || വിൽസൺ||[[ജോസ് തോമസ്]] |- |74||[[മാട്ടുപ്പെട്ടി മച്ചാൻ]] || 1998 || കണ്ണപ്പൻ||[[ജോസ് തോമസ്]] |- |75||[[ഗ്ലോറിയ ഫെർണാണ്ടസ് ഫ്രം യു എസ് എ]] || 1998 ||ബേബിച്ചൻ ||[[പി. ജി. വിശ്വംഭരൻ]] |- |76||[[മലബാറിൽ നിന്നൊരു മണിമാരൻ]] || 1998 || ||[[പപ്പൻ]] |- |77||[[ക്യാപ്റ്റൻ]] || 1999 ||രാജൻ ||[[നിസ്സാർ]] |- |78||[[മൈ ഡിയർ കരടി]] || 1999 || ||[[സന്ധ്യ മോഹൻ]] |- |79||[[ഓട്ടോ ബ്രദേർ‌സ്]] || 1999 || ജിംഘാന കൃഷ്ണൻ||[[നിസ്സാർ]] |- |80||[[മാർക്ക്‌ ആന്റണി]] || 2000 || ||[[ടി.എസ്. സുരേഷ്ബാബു]] |- |81||[[സ്രാവ്]] || 2001 || കണ്ണൻ||[[അനിൽ മേടയിൽ]] |- |82||[[ആന്ദോളനം]] || 2001 || ||[[ജഗദീഷ് ചന്ദ്രൻ]] |- |83||[[നഗരവധു]] || 2001 ||എബി കുരുവിള ||[[കലാധരൻ]] |- |84||[[ഭദ്ര]] || 2001 || ||[[മമ്മി സെഞ്ച്വറി]] |- |85||[[ചിരിക്കുടുക്ക]] || 2002 ||പ്രേമാനന്ദ് ||[[ടി. എസ്. സജി]] |- |86||[[തില്ലാന തില്ലാന]] || 2002 ||പ്രകാശ് മേനോൻ ||[[ടി.എസ്. സജി]] |- |87||[[കിളിച്ചുണ്ടൻ മാമ്പഴം]] || 2003 || ||[[പ്രിയദർശൻ]] |- |88||[[പട്ടണത്തിൽ സുന്ദരൻ]] || 2003 || ||[[വിപിൻ മോഹൻ]] |- |89||[[വരും വരുന്നു വന്നു]] || 2003 || ||[[രാമദാസ്]] |- |90||[[മാമ്പഴക്കാലം]] || 2004 ||ശിവൻ ||[[ജോഷി]] |- |90||[[വെട്ടം (ചലച്ചിത്രം)|വെട്ടം]] || 2004 ||ഗോപാലകൃഷ്ണന്റെ ഏട്ടൻ ||[[പ്രിയദർശൻ]] |- |90||[[വാമനപുരം ബസ്‌റൂട്ട്|വാമനപുരം ബസ്സ്‌ റൂട്ട്‌]]|| 2004 ||കുര്യാപ്പൻ ||[[ശിശുപാൽ]] |- |90||[[കൊട്ടാരം വൈദ്യൻ]] || 2004 || ||[[സതീഷ് വെങ്ങാനൂർ]] |- |91||[[സർക്കാർ ദാദ]] || 2005 || ||[[ശശിശങ്കർ]] |- |92||[[ആലീസ് ഇൻ വണ്ടർലാന്റ്|ആലിസ് ഇൻ വണ്ടർലാന്റ്]]|| 2005 ||ലോനപ്പൻ ||[[സിബി മലയിൽ]] |- |93||[[രാഷ്ട്രം]] || 2006 || ||[[അനിൽ സി മേനോൻ]] |- |94||[[നോട്ട്ബുക്ക്]] || 2006 || ||[[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] |- |95||[[ഡിറ്റെക്റ്റിവ്‌]] || 2007 || ||[[ജീത്തു ജോസഫ്]] |- |96||[[ഇന്ദ്രജിത്ത്]] || 2007 || ||[[ഹരിദാസ് കേശവൻ]] |- |97||[[കേരളാപോലീസ്]] || 2008 ||എസ്.ഐ മുകുന്ദൻ ||[[ചന്ദ്രശേഖരൻ]] |- |98||[[ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)|ട്വന്റി 20]]|| 2008 ||ദേവന്റെ സഹായി ||[[ജോഷി]] |- |99||[[മാജിക്‌ ലാമ്പ്‌]] || 2008 || ||[[ഹരിദാസ്]] |- |100||[[കോളേജ് കുമാരൻ]] || 2008 || ||[[തുളസീദാസ്]] |- |101||[[താവളം]] || 2008 || ||[[ബൈജു (നടൻ)|ബൈജു]] |- |102||[[ഏയ്ഞ്ചൽ ജോൺ]] || 2009 ||കരാട്ടെ മാസ്റ്റർ ||[[എസ്.എൽ. ജയസൂര്യ]] |- |103||[[സാഗർ ഏലിയാസ് ജാക്കി റീലോഡഡ്]] || 2009 || ||[[അമൽ നീരദ്]] |- |104||[[സീതാകല്യണം]] || 2009 || ||[[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]] |- |105||[[പ്രമാണി]] || 2010 ||സി.ഐ ||[[ബി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] |- |106||[[ബെസ്റ്റ് ആക്ടർ]] || 2010 ||പോലീസ് ഓഫീസർ ||[[മാർട്ടിൻ പ്രക്കാട്ട്]] |- |107||[[എഗൈൻ കാസർകോട് കാദർ ഭായ്]] || 2010 || ||[[തുളസീദാസ്]] |- |108||[[ബസ്റ്റ് ഓഫ് ലക്ക്]] || 2010 || ||[[എം.എ നിഷാദ്]] |- |109||[[കന്യാകുമാരി എക്സ്പ്രസ്]] || 2010 || ||[[ടി.എസ് സുരേഷ്ബാബു]] |- |110||[[ഉപ്പുകണ്ടം ബ്രദേഴ്സ് ബാക്ക് ഇൻ ആക്ഷൻ]] || 2011 ||ബന്നിച്ചൻ ||[[ടി.എസ്. സുരേഷ്ബാബു]] |- |111||[[മേൽവിലാസം]] || 2011 || ||[[മാധവ രാമദാസൻ]] |- |112||[[മേക്കപ് മാൻ]] || 2011 ||കോസ്റ്റ്യൂമർ ജോസഫ് ||[[ഷാഫി]] |- |113||[[തൽസമയം ഒരു പെൺകുട്ടി]] || 2012 || പോലീസ് ഓഫീസർ||[[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]] |- |114||[[ഈ അടുത്ത കാലത്ത്]] || 2012 || വാട്ട്സൺ||[[അരുൺകുമാർ അരവിന്ദ്]] |- |115||[[കൊച്ചി ടു കോടമ്പാക്കം ]] || 2012 || ||[[വേണു പ്രദീപ്‌]] |- |116||[[ലിസമ്മയുടെ വീട്]] || 2012 ||രാജപ്പൻ ||[[ബാബു ജനാർദ്ദനൻ]]<ref>https://www.m3db.com/films-acted/20864?page=2</ref> |- |117||[[ലഫ്റ്റ് റൈറ്റ് ലഫ്റ്റ്]] || 2013 ||പ്രേമൻ വക്കീൽ ||[[അരുൺകുമാർ അരവിന്ദ്]] |- |118||[[അപ്പ് ആന്റ് ഡൗൺ മുകളിൽ ഒരാളുണ്ട്]] || 2013 ||സാം ക്രിസ്റ്റി ||[[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]] |- |119||[[പകരം]] || 2013 || ||[[ശ്രീവല്ലഭൻ]] |- |120||[[ലിസമ്മയുടെ വീട്]] || 2013 ||രാജപ്പൻ തൈക്കാട് ||[[ബാബു ജനാർദ്ദനൻ]] |- |121||[[കരീബിയൻസ്]] || 2013 || രാജീവ്||[[ഇർഷാദ്]] |- |122||[[ഏയ്ഞ്ചൽ‌സ്]] || 2014 || ||[[ജീൻ മാർക്കോസ്]] |- |123||[[100 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് ഒന്നാം ഭാഗം]] || 2014 || ||[[രാകേഷ് ഗോപൻ]] |- |124||[[ബ്ലാക് ഫോറസ്റ്റ്]] || 2014 || ||[[ജോഷി മാത്യു]] |- |125||[[സാരഥി]] || 2015 || ||[[ഗോപാലൻ മനോജ്]] |- |126||[[ഓം ശാന്തി ഓം]] തമിഴ് || 2015 || ||[[]] |- |127||[[ക്ലോസ് ഫ്രണ്ട്സ്]] || 2016 || ||[[മുഹമ്മദ്‌ റഫി]] |- |128||[[സ്റ്റൈൽ]] || 2016 ||എ സി പി പ്രഭാകരൻ ||[[എസ് ബിനു]] |- |129||[[സ്വർണ്ണക്കടുവ]] || 2016 || ||[[ജോസ് തോമസ്]] |- |139||[[മുത്തുഗവു]] || 2016 ||സിഐ പടയപ്പ ||[[വിപിൻ ദാസ്]] |- |130||[[കരിങ്കുന്നം സിക്സസ്]] || 2016 || ലാലു||[[ദീപു കരുണാകരൻ]] |- |131||[[ഉത്തരം പറയാതെ]] || 2017 || സി ഐ സെബാസ്റ്റ്യൻ||[[കൊല്ലം കെ രാജേഷ്]] |- |132||[[പുത്തൻ പണം]] || 2017 ||ന്യൂട്രൽ കുഞ്ഞപ്പൻ ||[[രഞ്ജിത്ത്]] |- |133||[[സഖാവ്]] || 2017 ||ഗരുഡകങ്കാണി ||[[സിദ്ധാർത്ഥ് ശിവ]] |- |134||[[ആട് 2]] || 2017 ||പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡണ്ട് ഉതുപ്പ് തെക്കേപറമ്പിൽ ||[[മിഥുൻ മാനുവൽ തോമസ്‌]] |- |135||[[സീബ്രാവരകൾ]] || 2017 || ||[[സജിത് ലാൽ]] |- |136||[[വികടകുമാരൻ]] || 2018 ||അഡ്വ. സുന്ദരേശൻ ||[[ബോബൻ സാമുവേൽ]] |- |137||[[കമ്മാര സംഭവം]] || 2018 || ||[[രതീഷ് അമ്പാട്ട്]] |- |138||[[കളിക്കൂട്ടുകാർ]] || 2018 || ||[[പി കെ ബാബുരാജ്]] |- |140||[[അരവിന്ദന്റെ അതിഥികൾ]] || 2018 ||ഹരി ||[[എം.മോഹനൻ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.malayalamcinema.com/star-details.php?member_id=45 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-08-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195704/http://www.malayalamcinema.com/star-details.php?member_id=45 |url-status=dead }}</ref> |- |141||[[എന്റെ മെഴുതിരി അത്താഴങ്ങൾ]] || 2018 ||സ്റ്റീഫച്ചായൻ ||[[സൂരജ് തോമസ്]] |- |142||[[കാമുകി (ചലച്ചിത്രം)|കാമുകി]] || 2018 || ||[[ബിനു സദാനന്ദൻ]] |- |143||[[ഡ്രാമ ]] || 2018 || ||[[രഞ്ജിത്]] |- |144||[[തങ്കഭസ്മക്കുറിയിട്ട തമ്പുരാട്ടി]] || 2018 || ||[[സൂരജ് ആരോമൽ]] |} == അവലംബം == * {{reflist}} ==External links== *{{IMDb name|1522315}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Baiju&limit=60 Baiju at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070028/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Baiju&limit=60 |date=2016-03-04 }} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബാല കഥാപാത്രങ്ങൾ]] o14s5r2gyobk73wgrjnf2fqkjt918h9 0 440874 4615001 4023157 2026-04-24T18:59:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615001 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Dam |dam_name= പെരുവാരിപള്ളം അണക്കെട്ട് |image= Peruvaripallam Dam Parambikulam 024.jpg |caption= പെരുവാരിപള്ളം അണക്കെട്ട് |official_name= |crosses= കുരിയാർകുട്ടി |reservoir=പെരുവാരിപള്ളം റിസർവോയർ |locale= [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പാലക്കാട് ജില്ല]], [[കേരളം]],[[ഇന്ത്യ]] [[ചിത്രം:Flag of India.svg|20px]] |maint= [[തമിഴ്നാട്]] PWD |length=466 m |height=27.74 m |width= |began= |open=1971 |closed= |cost= |reservoir_capacity= |reservoir_catchment= |reservoir_surface= |bridge_carries= |bridge_width= |bridge_clearance= |bridge_traffic= |bridge_toll= |bridge_id= |map_cue= |map_image= |map_text= |map_width= |coordinates={{coord|10|26|51.1224|N|76|46|1.6716|E|type:landmark }} |lat= |long= |extra= '''സർകാർപതി പവർ ഹൗസ്''' , [[പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ പദ്ധതി|പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ ജലസേചനപദ്ധതി]] }} [[കേരളം|കേരളത്തി]]<nowiki/>ലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]<nowiki/>യിലെ [[മുതലമട ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുതലമട]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ [[പറമ്പിക്കുളം വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|പറമ്പിക്കുളം വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്ര]]<ref>{{Citeweb |url =http://www.parambikulam.in/ |title =Parambikulam Tiger Reserve- |website =www.parambikulam.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ,<ref>{{Citeweb|url= https://www.keralatourism.org/wildlife/parambikulam/|title= Parambikulam Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ,<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/parambikulam-wildlife-sanctuary|title= Parambikulam Wildlife Sanctuary -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-07|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304030552/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/parambikulam-wildlife-sanctuary|url-status= dead}}</ref> ത്തിലെ തൂണക്കടവിൽ ആണ് '''പെരുവാരിപള്ളം''' <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Peruvaripallam_Dam_D00887|title= Peruvaripallam Dam D00887-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ പദ്ധതി|പറമ്പിക്കുളം- ആളിയാർ ജലസേചന പദ്ധതി]] <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_Major_Irrigation_Project_JI02563|title= Parambikulam Aliyar Major Irrigation Project JI02563-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> യുടെ ഭാഗമായ ചെറിയ ഒരു സംഭരണ റിസർവോയർ ആണ് ഇത്.തൊട്ടടുത്ത [[തൂണക്കടവ് അണക്കെട്ട്|തൂണക്കടവ് അണക്കെട്ടു]] <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Tunacadavu_Dam_D00214|title= Tunacadavu Dam D00214-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മായി ഒരു കനൽ വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് . ==വൈദ്യുതി ഉത്പാദനം== 3 അണക്കെട്ടുകളിലെയും വെള്ളം '''സർകാർപതി പവർ ടണൽ'''<ref>{{Citeweb|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_Major_Irrigation_Project_JI02563|title= SARKARPATHY TUNNEL-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> , <ref>{{Citeweb|url= http://www.parambikulam.in/about-parambikulam/parambikulam-aliyar-project/|title= Sarkarpathy Tunnel-|website= www.parambikulam.in }}</ref>വഴി തമിഴ്നാട്ടിലെ '''ടോപ് സ്ലിപ്പിനു''' സമീപമുള്ള '''സർകാർപതി പവർ ഹൌസി'''<ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Sarkarpathy_Power_House_PH00128|title= Sarkarpathy Power House PH00128-|website= india-wris.nrsc.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, <ref>{{Citeweb|url= http://www.parambikulam.in/about-parambikulam/parambikulam-aliyar-project/|title= Sarkarpathy Power House-|website= www.parambikulam.in }}</ref>ലേക്ക് തിരിച്ചു വിട്ടു 30 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള ടർബൈൻ ഉപയോഗിച്ച് 30 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി നിർമ്മിക്കുന്നു .നിലവിൽ വാർഷിക ഉൽപ്പാദനം 162 MU ആണ്. == ജലം പങ്കിടൽ == ഈ അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കുന്ന ജലം പ്രധാനമായും കാർഷിക ആവശ്യങ്ങൾക്കാണ്‌ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാടുമായുള്ള]] [[പറമ്പിക്കുളം - ആളിയാർ പദ്ധതി]] പ്രകാരം അണക്കെട്ട് ഉൾപ്പെടുന്ന നിർദ്ധിഷ്ട പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് 7.25 ടി.എം.സി. ജലം കേരളത്തിന്‌ വർഷം തോറും ലഭിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ, 2004 ൽ കേരളത്തിന് കരാർ പ്രകാരമുള്ള ജലം ലഭ്യമായില്ല. ഇത് സമീപ പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷി നാശത്തിനു കാരണമായി. [[Chittur|ചിറ്റൂർ]] താലൂക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും ഇതു മൂലം നാശനഷ്ടമുണ്ടായത്. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == <references /> {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] murhjs3uazi6b6k88qf9nmj8mkk2ic2 0 440940 4615002 3977392 2026-04-24T19:02:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615002 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Perovskia atriplicifolia}} {{taxobox |image = File:Russian sage by RO IV.jpg |image_alt = Blue-purple flowers in close-up |image_caption='Blue Spire' |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Lamiaceae]] |tribus = [[Mentheae]] |genus = ''[[Perovskia]]'' |species = '''''P. atriplicifolia''''' |binomial = ''Perovskia atriplicifolia'' |binomial_authority = [[George Bentham|Benth.]] |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Perovskia pamirica'' <small>C.Y.Yang & B.Wang</small> *''Salvia yangii'' <small>B.T.Drew</small> }} |}} '''പെറോവ്സ്കിയ അട്രിപ്ലിസിഫോളിയ''' (Perovskia atriplicifolia) '''റഷ്യൻ സേജ്''' എന്ന് സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്ന ബഹുവർഷസസ്യങ്ങളും, [[കുറ്റിച്ചെടി]]കളും, ഔഷധസസ്യങ്ങളും, സപുഷ്പികളും, ആയ സസ്യങ്ങളാണ്. [[സാൽവിയ]]യിലെ ഒരു അംഗമല്ലെങ്കിലും, അവയോടൊപ്പം വളരെ അടുപ്പം കാണിക്കുന്ന മറ്റു സസ്യങ്ങളുടെ ജനുസ്സുകളെ സാധാരണയായി സേജ് എന്നുവിളിക്കുന്നു. സാധാരണയായി 0.5-1.2 മീറ്റർ വരെ ഉയരവും (1.6-3.9 അടി), ചതുരത്തിലുള്ള തണ്ടുകളും നരച്ച പച്ച നിറമുള്ള ഇലകൾ അടർത്തുമ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക സൌരഭ്യവും ഇവയുടെ പ്രത്യേകതകളാണ്. ഇതിന്റെ പൂക്കൾ ഏറെ പ്രസിദ്ധമാണ്. വേനൽക്കാലം മുതൽ [[ഒക്ടോബർ]] വരെ പൂക്കാലമാണ്. [[നീല]] കലർന്ന [[വയലറ്റ്]] നിറമുള്ള [[പുഷ്പങ്ങൾ]] ശാഖകളിലെ ഞെട്ടുകളിൽ ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നു. == ടാക്സോണമി, ഫൈലോജെനി == [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ]] [[William Griffith|വില്യം ഗ്രിഫിത്ത്]] ശേഖരിച്ച ഒരു മാതൃകയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 1848-ൽ [[George Bentham |ജോർജ് ബെന്തം]] പെറോവ്സ്കിയ അട്രിപ്ലിസിഫോളിയയെ വിവരിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Bentham|1848|p=261}} [[holotype|ഹൊളോടൈപ്പ് സ്പീഷീസായ]] ഇതിനെ [[ക്യൂ ഗാർഡൻസ്|ക്യൂ ഗാർഡൻസ്]] [[Herbarium|ഹെർബറിയത്തിൽ]] സൂക്ഷിക്കുന്നു.{{sfn|Royal Botanical Gardens, Kew}}.[[specific epithet |പ്രത്യേക എപ്പിത്തെറ്റ്]] അട്രിപ്ലിസിഫോളിയ എന്നാൽ "with leaves like [[Atriplex]]" എന്നാണർത്ഥമാക്കുന്നത്.{{sfn|Harrison|2012|p=224}} അതിന്റെ സമാനതയെ സാൾട്ട്ബുഷിനെ പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfn|Missouri Botanical Garden (a)}} == ഫൈലോജനറ്റിക്സ് == {{cladogram|align= |caption=[[Cladogram]] showing the [[phylogeny]] and relationships of ''P.&nbsp;atriplicifolia'' within part of [[Lamiaceae]]{{sfn|Moon et al.|2008|p=465}}{{sfn|Drew|Sytsma|2012|pp=938, 941}} |cladogram= {{clade|style=font-size:75%;line-height:75%;width:300px; |1={{clade |1={{clade |label1=''[[Salvia]]'' clade I |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=Other clade I ''Salvia'' }} |2={{clade |1=''[[Salvia lyrata|S. lyrata]]'' |2=''[[Salvia officinalis|S. officinalis]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Salvia taraxacifolia|S. taraxacifolia]]'' |2=''[[Salvia verticillata|S. verticillata]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Perovskia abrotanoides]]'' |2='''''P. atriplicifolia''''' }} |2=''[[Rosmarinus officinalis]]'' }} }} |2={{clade |1= |label1=''Salvia'' clade II }} }} |2={{clade |1= |label1=''Salvia'' clade III }} }} }} ==അവലംബം== {{Reflist|20em}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക == {{refbegin|30em}} * {{citation |last1=Ahmad |first1=Ijaz |last2=Fozia |last3=Waheed |first3=Abdul |last4=Tahir |first4=Nafisa Batool |last5=Rais |first5=Aisha Kalsoom |title=Anti-inflammatory constituents from ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Pharmaceutical Biology |volume=53 |issue=11 |year=2015 |pages=1628–1631 |doi=10.3109/13880209.2014.997250 |pmid=25856716 |ref={{harvid|Ahmad et al.|2015}}}} * {{citation |editor-last=Candolle |editor-first=Alphonse de |title=Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis |volume=12 |year=1848 |chapter=Labiatæ |author-last=Bentham |author-first=George |publisher=Victoris Masson |pp=27–603 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/160536#page/267/mode/1up |language=Latin}} * {{citation|work=Better Homes and Gardens|title=Russian sage: ''Perovskia atriplicifolia''|ref={{harvid|Better Homes and Gardens}}|url=http://www.bhg.com/gardening/plant-dictionary/perennial/russian-sage/|accessdate=August 17, 2015|archive-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209110432/http://www.bhg.com/gardening/plant-dictionary/perennial/russian-sage/|url-status=dead}} * {{citation|last1=Bost|first1=Toby|last2=Polomski|first2=Bob|title=Carolinas Gardener's Handbook |series=Gardener's Handbook |year=2012 |publisher=Cool Springs Press |isbn=978-1-59186-539-1}} * {{citation|last=Bourne|first=Val|title=How to Grow: Russian Sage|year=2007|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/gardening/how-to-grow/how-to-grow-russian-sage/|accessdate=August 18, 2015}} * {{citation |last1=Breen |first1=Pat |last2=Zanden |first2=Ann Marie VanDer |last3=Hilgert |first3=Chris |title=''Perovskia atriplicifolia'' |work=Landscape Plants: Images, Identification, and Information |publisher=Oregon State University Department of Horticulture |year=2004 |url=http://oregonstate.edu/dept/ldplants/perov-at.htm |accessdate=August 17, 2015 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060102/http://oregonstate.edu/dept/ldplants/perov-at.htm |url-status=dead }} * {{citation |last1=Brickell |first1=Christopher |last2=Cole |first2=Trevor |title=The American Horticultural Society: Encyclopedia of Plants & Flowers |year=2002 |publisher=DK Publishing |isbn=978-0-7894-8993-7}} * {{citation |last1=Burnett |first1=S.E. |last2=Keever |first2=G.J. |last3=Gilliam |first3=C.H. |last4=Kessler |first4=J.R., Jr. |title=Growth regulation of Russian sage during greenhouse and nursery production |journal=Journal of Environmental Horticulture |volume=19 |issue=1 |year=2001 |pp=24–28 |url=http://www.hriresearch.org/Docs/Publications/JEH/JEH_2001/JEH_2001_19_1/JEH%2019-1-24-28.pdf |ref={{harvid|Burnett et al.|2001}} |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210215946/http://www.hriresearch.org/Docs/Publications/JEH/JEH_2001/JEH_2001_19_1/JEH%2019-1-24-28.pdf |archivedate=December 10, 2015 |df=mdy-all }} * {{citation |last=Burrell |first=C. Colston |title=The Sunny Border: Sun-Loving Perennials for Season-Long Color |series=21st-Century Gardening |publisher=Brooklyn Botanic Garden |year=2002 |isbn=978-1-889538-53-2}} * {{citation|last=Calhoun|first=Scott|title=Designer Plant Combinations: 105 Stunning Gardens Using Six Plants or Fewer|year=2012|publisher=Storey Publishing|isbn=978-1-60342-004-4}} * {{citation|last=Cox|first=Jeff|title=Perennial All Stars: The 150 Best Perennials for Great-Looking, Trouble-Free Gardens|publisher=Rodale Press|year=2002|isbn=978-0-87596-889-6}} * {{citation|last1=Cretti|first1=John|last2=Newcomer|first2=Mary Ann|title=Rocky Mountain Gardener's Handbook |series=Gardener's Handbook |year=2012|publisher=Cool Springs Press|isbn=978-1-61058-819-5}} * {{citation |title=''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Curtis's Botanical Magazine |series=Fourth series |volume=8 |issue=90 |year= 1912 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/465740#page/121/mode/1up |ref={{harvid|''Curtis's Botanical Magazine''|1912}}}} * {{citation|last=Diblik|first=Roy|year=2014|title=The Know Maintenance Perennial Garden|publisher=Timber Press|isbn=978-1-60469-334-8}} * {{citation|last=DiSabato-Aust|first=Tracy|title=The Well-tended Perennial Garden: Planting & Pruning Techniques|year=2006|publisher=Timber Press |edition=Expanded |isbn=978-0-88192-803-7}} * {{citation |last1=Drew |first1=Bryan T. |last2=Sytsma |first2=Kenneth J. |title=Phylogenetics, biogeography, and staminal evolution in the tribe Mentheae (Lamiaceae) |journal=American Journal of Botany |volume=99 |issue=5 |pp=933–953 |year=2012 |doi=10.3732/ajb.1100549 |pmid=22539517 |url=http://www.amjbot.org/content/99/5/933.full.pdf+html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915071249/http://www.amjbot.org/content/99/5/933.full.pdf+html |archivedate=September 15, 2013 |df=mdy-all }} * {{citation |last=Dumitraşcu |first=M. |title=Vegetative propagation of ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Acta Horticulturae |volume=766 |issue=766 |year=2008 |pp=215–218 |doi=10.17660/ActaHortic.2008.766.28}} * {{citation |editor1-last=Eisenman |editor1-first=Sasha W. |editor2-last=Zaurov |editor2-first=David E. |editor3-last=Struwe |editor3-first=Lena |title=Medicinal Plants of Central Asia: Uzbekistan and Kyrgyzstan |edition=2013 |year=2012 |publisher=Springer |isbn=978-1-4614-3911-0}} * {{citation |last1=Erdemgil |first1=Fatma Zerrin |last2=Ilhan |first2=Semra |last3=Korkmaz |first3=Ferhan |last4=Kaplan |first4=Cigdem |last5=Mercangöz |first5=Ayse |last6=Arfan |first6=Mohammad |last7=Ahmad |first7=Shabir |title=Chemical composition and biological activity of the essential oil of ''Perovskia atriplicifolia'' from Pakistan |journal=Pharmaceutical Biology |volume=45 |issue=4 |pp=324–331 |year=2007 |doi=10.1080/13880200701212890 |ref={{harvid|Erdemgil et al.|2007}}}} * {{citation|last=Gardiner|first=Jim|title=The Timber Press Encyclopedia of Flowering Shrubs|year=2014|publisher=Timber Press|isbn=978-1-60469-395-9}} * {{citation|last=Gardner|first=Jo Ann |title=Herbs in Bloom: A Guide to Growing Herbs as Ornamental Plants|publisher=Timber Press |year=1998 |isbn=978-0-88192-698-9 |url=https://books.google.com/books?id=idS5JjtHCKAC&pg=PA236}} * {{citation |last=Grant |first=Mike |title=''Perovskia'' |series=RHS Plant Trials and Assessments |year=2007 |publisher=Royal Horticultural Society |url=https://www.rhs.org.uk/Plants/PDFs/Plant-trials-and-awards/Plant-bulletins/Perovskia-Bulletin <!-- |issn=1447-9161 given by source is invalid -->}} * {{citation |last=Greet |first=Brandon |title=Keeping Wyoming safe from invasion: Identifying potential weed problems |journal=Barnyards & Backyards |date=Spring 2013 |p=25|ref={{harvid|Greet|2013}}}} * {{citation|last=Harrison|first=Lorraine|title=RHS Latin for Gardeners|year=2012|publisher=Mitchell Beazley|isbn=978-1-84533-731-5}} * {{citation |last=Hedge |first=Ian Charleson |title=Flora of Pakistan 192, Labiatae |year=1990 |publisher=University of Karachi |oclc=917314877}} * {{citation|last=Henehan|first=Rita C.|title=The Michigan Gardener's Companion: An Insider's Guide to Gardening in the Great Lakes State|year=2008|publisher=Globe Pequot|isbn=978-0-7627-4509-8}} * {{citation|last=Hightower|first=Steven|title=''Perovskia'' |work=Sonoma County Master Gardeners |publisher=University of California |url=http://ucanr.edu/sites/scmg/Plant_of_the_Month/Perovskia/|accessdate=August 17, 2015}} * {{citation |last=Hodgson |first=Larry |title=Perennials For Every Purpose: Choose the Plants You Need for Your Conditions, Your Garden, and Your Taste |publisher=Rodale |year=2000 |isbn=978-0-87596-823-0}} * {{citation |last1=Hussain |first1=Farrukh |last2=Durrani |first2=Mufakhirah Jan |title=Mineral composition of some range grasses and shrubs from Harboi rangeland Kalat, Pakistan |journal=Pakistan Journal of Botany |volume=40 |issue=6 |pp=2513–2523 |year=2008 |url=http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/40%286%29/PJB40%286%292513.pdf}} * {{citation |last1=Hussain |first1=Farrukh |last2=Durrani |first2=Mufakhirah Jan |title=Nutritional evaluation of some forage plants from Harboi rangeland, Kalat, Pakistan |journal=Pakistan Journal of Botany |volume=41 |issue=3 |year=2009 |pp=1137–1154 |url=http://pakbs.org/pjbot/PDFs/41%283%29/PJB41%283%291137.pdf}} * {{citation|last1=Jassbi|first1=Amir Reza|last2=Ahmad|first2=Viqar Uddin|last3=Tareen|first3=Rasool Bakhsh |year=1999 |title=Constituents of the essential oil of ''Perovskia atriplicifolia'' Benth |work=Flavour and Fragrance Journal |volume=14 |issue=1 |pp=38–40 |doi=10.1002/(SICI)1099-1026(199901/02)14:1<38::AID-FFJ778>3.0.CO;2-8}} * {{citation |last1=Jiang |first1=Zhi-Yong |last2=Huang |first2=Chao-Guan |last3=Xiong |first3=Hua-Bin |last4=Tian |first4=Kai |last5=Liu |first5=Wen-Xing |last6=Hu |first6=Qiu-Fen |last7=Wang |first7=Hong-Bin |last8=Yang |first8=Guang-Yu |last9=Huang |first9=Xiang-Zhong |title=Perovskatone A: A novel C₂₃ terpenoid from ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Tetrahedron Letters |volume=54 |issue=29 |pp=3886–3888 |year=2013 |ref={{harvid|Jiang et al.|2013}} |doi=10.1016/j.tetlet.2013.05.056}} * {{citation |last1=Jiang |first1=Zhi-Yong |last2=Yu |first2=Yi-Jiang |last3=Huang |first3=Chao-Guan |last4=Huang |first4=Xiang-Zhong |last5=Hu |first5=Qiu-Fen |last6=Yang |first6=Guang-Yu |last7=Wang |first7=Hong-Bin |last8=Zhang |first8=Xiang-Yu |last9=Li |first9=Gan-Peng |title=Icetexane diterpenoids from ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Planta Medica |volume=81 |issue=3 |year=2015 |pp=241–246 |doi=10.1055/s-0034-1396151 |pmid=25611748 |ref={{harvid|Jiang, Yu, et al.|2015}}}} * {{citation |last1=Jiang |first1=Zhi-Yong |last2=Zhou |first2=Jun |last3=Huang |first3=Chao-Guan |last4=Hu |first4=Qiu-Fen |last5=Huang |first5=Xiang-Zhong |last6=Wang |first6=Wei |last7=Zhang |first7=Li-Zhu |last8=Li |first8=Gan-Peng |last9=Xia |first9=Fu-Ting |title=Two novel antiviral terpenoids from the cultured ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Tetrahedron |volume=71 |issue=23 |year=2015 |pp=3844–3849 |doi=10.1016/j.tet.2015.04.017 |ref={{harvid|Jiang, Zhou, et al.|2015}}}} * {{citation|last=Kahtz|first=Anthony W.|title=Perennials for Midwestern Gardens: Proven Plants for the Heartland|year=2008|publisher=Timber Press|isbn=978-0-88192-893-8}} * {{citation|last1=Keys|first1=Andrew|last2=Michaels|first2=Kerry|title=Growing the Northeast Garden|year=2015|publisher=Timber Press|isbn=978-1-60469-680-6}} * {{citation|last=Kingsbury|first=Noel|title=Gardening with Perennials: Lessons from Chicago's Lurie Garden|year=2014|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-11855-0}} * {{citation |editor-last=Kintzios |editor-first=Spiridon E. |last=Kintzios |first=Spiridon E. |chapter=Preface |title=Sage: The Genus ''Salvia'' |pp=xi–xv |publisher=Harwood Academic Publishers |year=2000 |isbn=978-90-5823-005-8}} * {{citation|last=Lacey|first=Stephen|title=Scent in Your Garden|year=1995|publisher=Frances Lincoln|isbn=978-0-7112-1044-8}} * {{citation|last=Lowe|first=Judy|title=Tennessee & Kentucky Garden Guide |series=Garden Guides |edition=2nd |year=2012|publisher=Cool Springs Press|isbn=978-1-59186-537-7}} * {{citation |last=Mani |first=M. S. |title=Ecology and Phytogeography of High Altitude Plants of the Northwest Himalaya: Introduction to High Altitude Botany |publisher=Halsted Press |year=1978 |isbn=978-0-412-15710-3}} * {{citation|last=Marden|first=Troy B.|year=2014|title=Southern Gardener's Handbook: |series=Gardener's Handbook |publisher=Cool Springs Press|isbn=978-1-59186-592-6}} * {{citation |title=''Perovskia atriplicifolia'' |work=Plant Finder |publisher=Missouri Botanical Garden |ref={{harvid|Missouri Botanical Garden (a)}}|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=e540|accessdate=August 16, 2015}} * {{citation |title=''Perovskia atriplicifolia'' 'Lisslitt' Lacey Blue |work=Plant Finder |publisher=Missouri Botanical Garden |url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=293172 |accessdate=August 25, 2015 |ref={{harvid|Missouri Botanical Garden (b)}}}} * {{citation |title=''Perovskia atriplicifolia'' 'Rocketman' |work=Plant Finder |publisher=Missouri Botanical Garden |url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=358479 |accessdate=August 25, 2015 |ref={{harvid|Missouri Botanical Garden (c)}}}} * {{citation |title=''Perovskia atriplicifolia'' 'WALPPB' Peek-A-Blue |work=Plant Finder |publisher=Missouri Botanical Garden |url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=298757 |accessdate=August 25, 2015 |ref={{harvid|Missouri Botanical Garden (d)}}}} * {{citation |last1=Moon |first1=Hye-Kyoung |last2=Vinckier |first2=Stefan |last3=Walker |first3=Jay B. |last4=Smets |first4=Erik |last5=Huysmans |first5=Suzy |title=A search for phylogenetically informative pollen characteristics in the subtribe Salviinae (Mentheae: Lamiaceae) |journal=International Journal of Plant Sciences |volume=169 |issue=3 |pp=455–471 |year=2008 |doi=10.1086/526463 |url=http://www.repository.naturalis.nl/document/490221 |ref={{harvid|Moon et al.|2008}}}} * {{citation |last1=Munts |first1=Pat |last2=Mulvihill |first2=Susan |title=Northwest Gardener's Handbook |year=2014 |publisher=Cool Springs Press |isbn=978-1-59186-606-0}} * {{citation|title=''Perovskia atriplicifolia'': 1995 Perennial Plant of the Year|publisher=Perennial Plant Association|ref={{harvid|Perennial Plant Association}}|url=http://www.perennialplant.org/index.php/education/plant-of-the-year/item/121-perovskia-atriplicifolia|accessdate=August 17, 2015|archive-date=2015-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210224036/http://www.perennialplant.org/index.php/education/plant-of-the-year/item/121-perovskia-atriplicifolia|url-status=dead}} * {{citation |last1=Perveen |first1=Shagufta |last2=Khan |first2=Sher Bahadar |last3=Malik |first3=Abdul |last4=Tareen |first4=Rasool Bakhsh |last5=Nawaz |first5=Sarfraz Ahmed |last6=Choudhary |first6=Muhammad Iqbal |title=Phenolic constituents from ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Natural Product Research |volume=20 |issue=4 |year=2006 |pp=347–353 |doi=10.1080/14786410500463205 |pmid=16644529 |ref={{harvid|Perveen et al.|2006}}}} * {{citation |last1=Perveen |first1=Shagufta |last2=Malik |first2=Abdul |last3=Tareen |first3=Rasool Bakhsh |title=Structural determination of atricins A and B, new triterpenes from ''Perovskia atriplicifolia'', by 1D and 2D NMR spectroscopy |journal=Magnetic Resonance in Chemistry |volume=47 |issue=3 |pp=266–269 |year=2009 |doi=10.1002/mrc.2364|pmid=18991320 }} * {{citation |last1=Perveen |first1=Shagufta |last2=Malik |first2=Abdul |last3=Tareen |first3=Rasool Bakhsh |last4=Afza |first4=Nighat |last5=Iqbal |first5=Lubna |title=Atriplisides A and B, two new glycosides from ''Perovskia atriplicifolia'' |journal=Zeitschrift für Naturforschung B |volume=62 |issue=6 |year=2014 |pp=863–867 |doi=10.1515/znb-2007-0617 |ref={{harvid|Perveen et al.|2014}}}} * {{citation|last=Pippen|first=Laurie|title=Laurie Pippen's All Natural Colorants for Cosmetic, Culinary, and Textile Dyeing|year=2015|publisher=Eiram Publishing|isbn=978-1-933039-74-9}} * {{citation|last=Proctor|first=Rob|title=Denver Water: Xeriscape Plant Guide: 100 Water-Wise Plants for Gardens and Landscapes |publisher=Fulcrum Publishing|year=1999|isbn=978-1-55591-253-6| url=https://books.google.com/books?id=W6oxSQWYPqYC&pg=PA107}} * {{citation |last=Rice |first=Graham |year=2013 |title=RHS overhauls its plant awards system |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/gardening/plants/9930540/RHS-overhauls-its-plant-awards-system.html |accessdate=September 21, 2015}} * {{citation|last1=Rose|first1=Nancy|last2=Selinger|first2=Don|last3=Whitman|first3=John|title=Growing Shrubs and Small Trees in Cold Climates|edition=Revised and Updated|year=2011|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-1-4529-3305-4}} * {{citation|last1=Roth|first1=Sally|last2=Courtier|first2=Jane|title=Essential Perennials for Every Garden: Selection, Care, and Profiles to over 110 Easy Care Plants|year=2015|publisher=i5 Publishing|isbn=978-1-62008-168-6}} * {{citation |last1=Roy |first1=B. |last2=Halder |first2=A.C. |last3=Pal |first3=D.C. |title=Plants for Human Consumption in India |publisher=Botanical Survey of India |year=1998 |series=Flora of India |oclc=41532488}} * {{citation |title=Specimen: K000929655 |work=Herbarium Catalogue |publisher=Royal Botanical Gardens, Kew |url=http://apps.kew.org/herbcat/detailsQuery.do?barcode=K000929655 |accessdate=August 25, 2015 |ref={{harvid|Royal Botanical Gardens, Kew}}}} * {{citation |title=''Perovskia'' |work=The Plant List |publisher=Royal Botanical Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Lamiaceae/Perovskia/ |accessdate=August 25, 2015 |ref={{harvid|Royal Botanical Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden}}}} * {{citation|title=''Perovskia atriplicifolia''|publisher=Royal Horticultural Society|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/12557/i-Perovskia-atriplicifolia-i/Details|ref={{harvid|Royal Horticultural Society (a)}}|accessdate=August 17, 2015}} * {{citation|title=''Perovskia atriplicifolia'' Blue Spire|publisher=Royal Horticultural Society|url=https://www.rhs.org.uk/plants/details?plantid=1411|ref={{harvid|Royal Horticultural Society (b)}}|accessdate=August 17, 2015}} * {{citation|last=Sahayaraj|first=K.|title=Basic and Applied Aspects of Biopesticides|year=2014|publisher=Springer|isbn=978-81-322-1877-7}} * {{citation |last=Sanecki |first=Kay Naylor |title=The Pictorial Guide to Garden Flowers |year=1975 |publisher=Castle Books |isbn=978-0-89009-029-9}} * {{citation|last=Schneller|first=Lee|title=The Ever-Blooming Flower Garden: A Blueprint for Continuous Color|year=2012|publisher=Storey Publishing|isbn=978-1-60342-652-7}} * {{citation|last=Severa|first=Joan|editor1-last=Stoga|editor1-first=Stan|title=Creating a Perennial Garden in the Midwest|year=1999|publisher=Big Earth Publishing|isbn=978-0-915024-73-5}} * {{citation |last=Shonle |first=Irene |title=Non-Native Invasive Plants |publisher=Colorado State University Cooperative Extension |year=2010 |url=http://www.colostate.edu/Dept/CoopExt/4dmg/Weed/non.htm |accessdate=September 1, 2015 |archive-date=2015-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829212104/http://www.colostate.edu/Dept/CoopExt/4dmg/Weed/non.htm |url-status=dead }} * {{citation|last=Singer|first=Carolyn|title=Deer in My Garden: Vol. 1: Perennials & Subshrubs|year=2006|publisher=Greenleaf|isbn=978-0-9774251-0-5}} * {{citation|last=Soderstrom|first=Neil|title=Deer-Resistant Landscaping: Proven Advice and Strategies for Outwitting Deer and 20 Other Pesky Mammals|year=2009|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-667-8}} * {{citation|last=Squire|first=David|title=The Propagation Specialist: The Essential Guide to Raising New Plants for the Home and Garden|year=2007|publisher=New Holland Publishers|isbn=978-1-84537-484-6}} * {{citation |last1=Tarawneh |first1=Amer |last2=León |first2=Francisco |last3=Pettaway |first3=Sara |last4=Elokely |first4=Khaled M. |last5=Klein |first5=Michael L. |last6=Lambert |first6=Janet |last7=Mansoor |first7=Arsala |last8=Cutler |first8=Stephen J. |title=Flavonoids from ''Perovskia atriplicifolia'' and their in vitro displacement of the respective radioligands for human opioid and cannabinoid receptors |journal=Journal of Natural Products |volume=78 |issue=6 |pp=1461–1465 |year=2015 |doi=10.1021/acs.jnatprod.5b00218 |pmid=26035635 |ref={{harvid|Tarawneh et al.|2015}}}} * {{citation|last1=Tareen|first1=Rasool Bakhsh|last2=Bibi|first2=Tahira|last3=Khan|first3=Mir Ajab|last4=Ahmad|first4=Mushtaq|last5=Zafar|first5=Muhammad|year=2010|title=Indigenous knowledge of folk medicine by the women of Kalat and Kuzhdar Regions of Balochistan, Pakistan|work=Pakistan Journal of Botany|volume=42|issue=3|pages=1465–1485|url=http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/42(3)/PJB42(3)1465.pdf|ref={{harvid|Tareen et al.|2010}}}} * {{citation |last1=Tareen |first1=Rasool Bakhsh |last2=Qadir |first2=S.A. |title=Phytosociology of the hills of Quetta District |journal=Pakistan Journal of Botany |volume=23 |issue=1 |year=1991 |pp=90–114 |url=http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/23%281%29/13.pdf}} * {{citation|last=Tenenbaum|first=Frances|title=Taylor's Encyclopedia of Garden Plants|year=2003|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-618-22644-3}} * {{citation|last1=Vinson|first1=Katherine|last2=Zheng|first2=Youbin|title=Session 2R: Plant Performance Research 2: Selection of Plant Species and Species Combinations for Northern Climates|work=10 Cities Alive: 10th Annual Green Roof and Wall Conference|year=2012|url=http://www.ces.uoguelph.ca/greenroof/research/SpeciesSelection_Vinson_Zheng_2013.pdf|accessdate=August 24, 2015|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923201950/http://www.ces.uoguelph.ca/greenroof/research/SpeciesSelection_Vinson_Zheng_2013.pdf|url-status=dead}} * {{citation |last1=Walker |first1=Jay B. |last2=Sytsma |first2=Kenneth J. |last3=Treutlein |first3=Jens |last4=Wink |first4=Michael |title=''Salvia'' (Lamiaceae) is not monophyletic: Implications for the systematics, radiation, and ecological specializations of ''Salvia'' and tribe Mentheae |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=7 |year=2004 |pp=1115–1125 |doi=10.3732/ajb.91.7.1115 |pmid=21653467 |url=http://www.amjbot.org/content/91/7/1115.full.pdf+html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029091239/http://www.amjbot.org/content/91/7/1115.full.pdf+html |archivedate=October 29, 2015 |df=mdy-all }} * {{citation|last1=Weiseman|first1=Daniel|last2=Halsey|first2=Daniel|last3=Ruddock|first3=Bryce|title=Integrated Forest Gardening: The Complete Guide to Polycultures and Plant Guilds in Permaculture Systems|year=2014|publisher=Chelsea Green Publishing|isbn=978-1-60358-497-5}} * {{citation|last=Winter|first=Norman|title=Captivating Combinations|year=2009|publisher=University Press of Mississippi|isbn=978-1-60473-475-1}} * {{citation |editor1-last=Wu |editor1-first=Zheng-yi |editor2-last=Raven |editor2-first=Peter H. |title=Flora of China, Vol. 17 (Verbenaceae through Solanaceaea) |publisher=Science Press and Missouri Botanical Garden Press |year=1994 |isbn=978-0-915279-24-1}} * {{citation |last1=Yang |first1=Chang-you |last2=Wang |first2=Bing |title=新疆唇形科新植物. Taxa nova labiatarum Xinjiangensium |journal=Bulletin of Botanical Research |year=1987 |volume=7 |issue=1 |pp=95–101 |language=Chinese}} * {{citation|last=Yemm|first=Helen|year=2003|title=How to Grow: ''Perovskia''|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/gardening/howtogrow/3313128/How-to-grow-perovskia.html|accessdate=August 17, 2015}} * {{citation |last1=Zamfirache |first1=Maria Magdalena |last2=Burzo |first2=Ioan |last3=Gostin |first3=Irina |last4=Stefan |first4=Marius |last5=Padurariu |first5=Claudia |last6=Olteanu |first6=Zenovia |last7=Badea |first7=Monica Liminita |last8=Lamban |first8=Carmen |last9=Truta |first9=Elena |last10=Ivanescu |first10=Lacramioara |last11=Cojocaru |first11=Dumitru |title=Micromorphological traits and biochemical pattern of ''Perovskia atriplicifolia'' Benth., plant with phytoremediative potential |journal=Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences |volume=6 |issue=2 |year=2011 |pp=261–268 |ref={{harvid|Zamfirache et al.|2011}}}} * {{citation |last1=Zamfirache |first1=Maria-Magdalena |last2=Burzo |first2=Ioan |last3=Padurariu |first3=Claudia |last4=Boz |first4=Irina |last5=Andro |first5=A |last6=Badea |first6=Monica Luminita |last7=Olteanu |first7=Zenovia |last8=Lamban |first8=Carmen |last9=Truta |first9=Elena |title=Studies regarding the chemical composition of volatile oils from some spontaneous and cultivated Lamiaceae species |journal=Scientific Annals of Alexandru Ioan Cuza University of Iasi. New Series, Section 2: Vegetal Biology |year=2010 |volume=56 |issue=1 |pp=43–49 |url=http://www.bio.uaic.ro/publicatii/anale_vegetala/issue/2010F1/05-2010F1.pdf |ref={{harvid|Zamfirache et al.|2010}}}} {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == *{{Commons-inline|Perovskia atriplicifolia|''Perovskia atriplicifolia''}} [[വർഗ്ഗം:ഉദ്യാന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സപുഷ്പികൾ]] ad8tjr09aep4aw49fasz6ayzf6xnar4 0 441928 4615037 3941801 2026-04-25T02:01:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615037 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Basanta Kumar Biswas}} {{Infobox person |name=Basanta Kumar Biswas |birth_date = {{birth date|1895|02|06|df=yes}} |death_date = {{death date and age|1915|05|11|1895|02|06|df=yes}}ta |birth_place= Poragachha, [[Nadia district|Nadia]], [[West Bengal]], [[British Raj|British India]] |death_place= [[Ambala]], [[Punjab (British India)|Punjab]], [[British Raj|British tamperIndia]] |image= Basanta biswas.JPG |caption= File photo of Basanta Kumar Biswas |movement= [[Indian Independence movement]] |organization = [[Jugantar]] }} {{Anushilan Samiti}} 1912 ഡിസംബറിൽ [[ഡെൽഹി-ലാഹോർ ഗൂഢാലോചന]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന വൈസ്രോയിയുടെ പരേഡിനെ ബോംബു ചെയ്തതായി കരുതപ്പെട്ട [[യുഗാന്തർ]] ഗ്രൂപ്പിലെ ഒരു ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രവർത്തകനായിരുന്നു.'''ബസന്ത കുമാർ ബിശ്വാസ്''' (6 ഫെബ്രുവരി 1895 - 11 മേയ് 1915).ജുഗന്തർ നേതാക്കളായ [[അമരേന്ദ്രനാഥ് ചതോപാധ്യായ]], [[റാഷ് ബിഹാരി ബോസ്]] എന്നിവർ അദ്ദേഹത്തെ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Biswas,_Basanta_Kumar|title=Biswas, Basanta Kumar - Banglapedia|access-date=2023-06-25}}</ref> == ആദ്യകാലം: 1895-1915 == [[File:Memorial of Basanta Biswas.png|thumb|Memorial of Basanta Kumar Biswas near his birthplace in Poragacha, Nadia]] 1895 ഫെബ്രുവരി 6 ന് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ [[Nadia district|നാദിയ]] ജില്ലയിൽ [[പോർഗചാ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് മറ്റിലാൽ, കുഞ്ഞബാല ബിശ്വാസ് എന്നിവർക്ക് ബസന്ത കുമാർ ബിശ്വാസ് ജനിച്ചു. ബസന്ത [[നീലം പ്രക്ഷോഭം|ഇൻഡിഗോ കലാപത്തിന്റെ]] സജീവ നേതാവായിരുന്ന [[ദിഗംബാർ ബിശ്വാസ്]] സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയായ [[മൻമഥനാഥ് ബിശ്വാസ്]] എന്നിവരുടെ കുടുംബത്തിൽ നിന്നുമുള്ള പിന്തുടർച്ചക്കാരനായിരുന്നു. ഗ്രാമത്തിൽ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം മന്മഥ്നാഥ് ബിശ്വാസിനൊപ്പം അടുത്ത ഗ്രാമമായ മാധവ്പൂരിലെ എം. ഐ. സ്കൂളിലേക്ക് മാറി.. സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനിയായ ഗഗൻ ചന്ദ്ര ബിശ്വാസ് ആണ് എം സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ചത്. 1906-ൽ ബസന്തയെ മുരുകച സ്കൂളിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. മുരുകച സ്കൂളിലെ പ്രിൻസിപ്പൽ കിരൺ ചന്ദ്ര ഗാംഗുലിയായിരുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശപ്രകാരം ബസന്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യസമര യാത്രക്ക് തുടക്കംകുറിച്ചു<ref>[Sahid Basanta Kumar Biswas & Delhi-Lahore Conspiracy Case by Sampad Narayan Dhar and Published by Kalinagar Co-Operative Colony & Credit Society Ltd. on the initiative of Sankariswar Dutta, Tel-09339757442 in Bengali]</ref>പിന്നീട് റാഷ് ബിഹാരി ബോസ് അദ്ദേഹത്തെ നിയമിക്കുകയും ആയുധങ്ങളും ബോംബുകളും നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ പരിശീലനം നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name="frontierweekly.com">{{Cite web |url=http://www.frontierweekly.com/archive/vol-number/vol/vol-44-2011-12/vol-44-45/cnb-44-45.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-09-17 |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518234934/https://frontierweekly.com/archive/vol-number/vol/vol-44-2011-12/vol-44-45/cnb-44-45.pdf |url-status=dead }}</ref> റാഷ് ബിഹാരി ബോസ് അദ്ദേഹത്തെ ബിഷ്വ ദാസ് എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു. [[File:An assassination attempt on Lord Charles Hardinge.jpg|thumb|Assassination attempt on viceroy Hardinge by Biswas]] [[File:Basanta Kumar Biswas bust statue.jpg|thumb|Statue of Basanta Biswas in a school in Nadia]] == ഇതും കാണുക == * [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം]] * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]] * [[ആസാദ് ഹിന്ദ്]] ==അവലംബം== {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Biswas,_Basanta_Kumar Biography] * [http://www.tribuneindia.com/2000/20000206/spectrum/main2.htm The Tribune article] * [https://web.archive.org/web/20060529165624/http://www.aicc.org.in/india%E2%80%99s_struggle_for_freedom.php AICC website article] {{Indian independence movement}} [[വർഗ്ഗം:1895-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1915-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അനുശീലൻ സമിതി]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള വിപ്ലവ പ്രവർത്തനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിൽ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ടവർ]] j2qwt7rpi7tt9z7ds52k7kaae233v0f 0 443871 4615046 4564940 2026-04-25T04:08:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615046 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Billbergia pyramidalis}} {{taxobox |name = Flaming torch |image = Billbergia pyramidalis in Hyderabad Nursery W IMG 0425.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Monocots]] |unranked_ordo = [[Commelinids]] |ordo = [[Poales]] |familia = [[Bromeliaceae]] |synonyms=*''Bromelia pyramidalis'' <small>Sims</small> *''Billbergia thyrsoidea'' <small>Mart. ex Schult. & Schult.f.</small> *''Tillandsia farinosa'' <small>Schult. & Schult.f.</small> *''Billbergia atrorosea'' <small>Drapiez</small> *''Billbergia loddigesii'' <small>Steud.</small> *''Pitcairnia fastuosa'' <small>C.Morren</small> *''Billbergia splendida'' <small>Lem.</small> *''Jonghea splendida'' <small>Lem.</small> *''Billbergia croyana'' <small>De Jonghe ex Lem.</small> *''Billbergia miniatorosea'' <small>Lem.</small> *''Billbergia fastuosa'' <small>(C.Morren) Beer</small> *''Billbergia longifolia'' <small>K.Koch & C.D.Bouché</small> *''Billbergia paxtonii'' <small>Beer</small> *''Billbergia punicea'' <small>Beer</small> *''Billbergia lemoinei'' <small>André</small> *''Billbergia andegavensis'' <small>André</small> *''Billbergia schultesiana'' <small>Baker</small> *''Billbergia setosa'' <small>Baker</small> |genus = ''[[Bromelioideae]]'' |subgenus = ''[[Billbergia]]'' |species = '''''B. pyramidalis''''' |synonyms_ref=<ref name=j/> |binomial = ''Billbergia pyramidalis'' |binomial_authority = (Sims) Lindl. |}} '''ഫ്ലേമിംഗ് ടോർച്ച്''' എന്നുമറിയപ്പെടുന്ന '''ബിൽബർഗിയ പിരമിഡാലിസ്''' [[ബ്രോമെലിയാഡ്|ബ്രോമെലിയാഡിലെ]] [[ബ്രസീൽ]], [[വെനസ്വേല]], [[ഫ്രഞ്ച് ഗയാന]], [[ലെസ്സർ ആന്റില്ലെസ്]], [[ക്യൂബ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ സ്വദേശിയായ ഒരു സ്പീഷിസാണ്. [[പ്യൂർട്ടോ റിക്കോ]], ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്കിലും [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ]] [[മൗറീഷ്യസ്]] ദ്വീപിലും പ്രകൃതിദത്തമായി കാണപ്പെടുന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref name=j>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=221667 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Sant'Ana Melhem, T., das Graças Lapa Wanderley, M., Ehlin Martins, S., Jung-Mendaçolli, S.L., Shepherd, G.J. & Kirizawa, M. (eds.) (2007). Flora Fanerogâmica do Estado de São Paulo 5: 1-476. Instituto de Botânica, São Paulo.</ref><ref>da Costa, A.F. & Wendt, T. (2007). Bromeliaceae na região de Macaé de Cima, Nova Friburgo, Rio de Janeiro, Brasil. Rodriguésia; Revista do Instituto de Biologia Vegetal, Jardim Botânico e Estaçao Biologica do Itatiaya 58: 905-939.</ref><ref>Martinelli, G., Magalhães Vieira, C., Gonzalez, M., Leitman, P., Piratininga, A. Ferreira da Costa, A. & Campostrini Forzza, R. (2008). Bromeliaceae da Mata Atlântica Brasileira: lista de espécies, distribuição e conservação. Rodriguésia; Revista do Instituto de Biologia Vegetal, Jardim Botânico e Estaçao Biologica do Itatiaya 59: 209-258.</ref><ref>Acevedo-Rodríguez, P. & Strong, M.T. (2012). Catalogue of seed plants of the West Indies. Smithsonian Contributions to Botany 98: 1-1192.</ref> പരിതസ്ഥികളോടു പൂർണ്ണമായും ഇണങ്ങിചേർന്ന് വളരുന്ന ഇവ [[അധിസസ്യം|എപ്പിഫൈറ്റ്]] സസ്യങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BIPY PLANTS - Billbergia pyramidalis]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://fcbs.org/cgi-bin/dbman/db.cgi?db=photo&uid=default&photono=315&ww=on&mh=5&view_records=View+Records FCBS.org - illustrations] {{commonscat-inline}} {{Commons category|Billbergia pyramidalis}} [[വർഗ്ഗം:തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:കരീബിയനിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രോംമെലിയേസീ സ്പീഷീസ്]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] eh7162kts85ayyg1py0htqquyrld5b2 0 454106 4615025 3520821 2026-04-24T22:25:55Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615025 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pluchea odorata}} {{taxobox|image=Plucheaodorata.jpg |regnum=[[Plant]]ae |unranked_divisio=[[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis=[[Eudicots]] |unranked_ordo=[[Asterids]] |ordo=[[Asterales]] |familia=[[Asteraceae]] |genus=''[[Pluchea]]'' |species='''''P. odorata''''' |binomial=''Pluchea odorata'' |binomial_authority=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Henri Cassini|Cass.]]<ref name="GRIN">{{GRIN | accessdate=2010-02-27}}</ref>}} ആസ്റ്റർ കുടുംബം, ആയ ആസ്റ്ററേസിയിലെ പൂച്ചെടികളുടെ ഒരു ഇനം ആണ് '''പ്ലച്ചിയ ഓഡോറേറ്റ'''."Pluchea odorata". '''സാൾട്ട്മാർഷ് ഫ്ലീബേൻ''' <ref>Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 2010-02-27.</ref> '''ഷ്റബ്ബി കാംഫർ വീഡ്''' എന്നിവ പൊതുവായ പേരുകളാണ്. [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]], [[മെക്സിക്കോ]], മദ്ധ്യ [[അമേരിക്ക]], [[കരീബിയൻ]], വടക്കൻ [[തെക്കേ അമേരിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ തദ്ദേശവാസിയാണ്. നനവുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും മറ്റ് തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും ആർദ്രമായ ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലും ഇത് വസിക്കുന്നു. [[ഹവായി|ഹവായി]], [[ന്യൂ കാലിഡോണിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഹാനികരമായ ഒരു കളയാണിത്.<ref>{{Cite book|url=http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers12-08/010052239.pdf|title=Les espèces exotiques envahissantes de Nouvelle-Calédonie|last=Hequet|first=Vanessa|year=2009|pages=17|language=fr}}</ref> ==ചിത്രശാല== <gallery> Image:Pluchea odorata Salt marsh fleabane.jpg | sweetscent Image:Pluchea odorata marsh fleabane.jpg | sweetscent </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{commonscat|Pluchea odorata}} {{Wikispecies-inline}} *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?609,1703,1704 Jepson Manual Treatment] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PLOD USDA Plants Profile]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Pluchea+odorata Photo gallery] {{Taxonbar|from=Q7205209}} [[വർഗ്ഗം:വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:മദ്ധ്യ അമേരിക്കയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:സപുഷ്പികൾ]] t14p22l7qtv5q7gwdqfxldzh6eu2g7a 0 454496 4615162 4591492 2026-04-25T09:32:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615162 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mathumoola}} {{Infobox settlement | name = മതുമൂല | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = നഗരം | image_skyline = Changanassery MC Road at Mathumoola, Vazhappally temple Jn..JPG | image_alt = | image_caption = [[വാഴപ്പള്ളി ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളിക്ഷേത്ര ജംഗ്ഷൻ]]-[[എം.സി.റോഡ്]] | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9.466667|N|76.55|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 51960 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 686103<ref>{{cite web|url=https://www.getpincode.info/mathumoola-changanacherry|title=Pincode of Mathumoola Changanacherry|website=www.getpincode.info}}</ref> | area_code_type = Telephone code | area_code = +91 481 | registration_plate = KL-33 <ref>https://www.findandtrace.com/trace-find-vehicle-number-owner-registration/KL-33{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 48:52 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|www.dailyfresh123.com}} | footnotes = }} [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി താലൂക്ക്|ചങ്ങനാശ്ശേരി താലൂക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മതുമൂല''' (മതിൽ മൂല). [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയപാത 183]] ([[എം.സി. റോഡ്|എം.സി റോഡിലെ]]) ഒരു ജംഗ്ഷനാണ് ഇത്. [[വാഴപ്പള്ളി ശ്രീ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രം റോഡും]], [[മോർക്കുളങ്ങര]] റോഡും ഇവിടെ സന്ധിക്കുന്നു. [[ചങ്ങനാശ്ശേരി നഗരസഭ|ചങ്ങനാശ്ശേരി നഗരത്തിലെ]] [[വാഴപ്പള്ളി|വാഴപ്പള്ളിയുടെ]] ഭാഗമാണ് മതുമൂല. [[ചങ്ങനാശേരി നഗരം|ചങ്ങനാശ്ശേരി പട്ടണത്തിലേക്ക്]] മതുമൂലയിൽ നിന്നും 1.5 കി.മീ. ദൂരമുണ്ട്. ഏറ്റവും അടുത്ത തീവണ്ടിനിലയം 2 കി.മീ അകലെ [[ചങ്ങനാശ്ശേരി തീവണ്ടിനിലയം|ചങ്ങനാശ്ശേരിയാണ്]]. ഇവിടെനിന്നും [[കോട്ടയം നഗരസഭ|കോട്ടയം നഗരത്തിലേക്ക്]] 17 കിലോമീറ്റർ ദൂരം ഉണ്ട്. ==പേരിനു പിന്നിൽ== [[പ്രമാണം:Vazhappally Temple.jpg|150px|ലഘുചിത്രം|left|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രം]] [[തെക്കുംകൂർ]] രാജഭരണകാലത്ത് [[വാഴപ്പള്ളി മഹാശിവക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ]] സംരക്ഷാർത്ഥം പണിതീർത്ത കൂറ്റൻ മതിൽകെട്ട് മതുമൂലവരെ നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നു. [[പത്തില്ലത്തിൽ പോറ്റിമാർ|പത്തില്ലത്തിൽ പോറ്റിമാരുടെ]] വംശനാശം സംഭവിച്ച [[1750]] സെപ്തംബർ മാസം നടന്ന [[ചങ്ങനാശ്ശേരി യുദ്ധം|ചങ്ങനാശ്ശേരി യുദ്ധത്തിൽ]] <ref>Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878 , New edition: 1983, Page 130, 131 - ISBN 978-8170200407, 978-8170200406</ref> തെക്കുംകൂറിനു ആധിപത്യം നഷ്ടമാവുകയും, വാഴപ്പള്ളിക്ഷേത്ര മതിൽകെട്ടിനു സാരമായ കേടുപാടുകൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു.<ref>http://archive.org/stream/ahistorytravanc00menogoog#page/n202/mode/2up</ref>. നാശം സംഭവിച്ച ഈ മതിൽക്കെട്ടിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇവിടെയായതിനാൽ ഈ സ്ഥലം '''മതിൽമൂല'''യെന്നും, പിന്നീട് ''മതുമൂല''യെന്നും അറിയപ്പെട്ടു. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} {{ഫലകം:കോട്ടയം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചങ്ങനാശ്ശേരി]] {{കോട്ടയം ജില്ല}} qj21ryfo5d4zar7fo5j3t7a8a0rojj1 0 464400 4615075 3809770 2026-04-25T05:26:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615075 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox person | name = മീനാക്ഷി | image = | caption = | birth_name = Anunaya Anoop | birth_date = {{birth date and age|2005|10|12|df=y}} | birth_place = Paduva, [[Kottayam]], [[Kerala]], [[India]] | other_names = Baby Meenakshi or മീനാക്ഷി അനൂപ് | alma_mater = N S S Higher secondary school , Kidangoor, Kottayam | occupation = Film actress | yearsactive = 2014–present | relatives = | awards = International Film Awards for Best Actress – Sparsham }} ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രത്തിലെ ബാലനടിയാണ് '''ബേബി മീനാക്ഷി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''അനുനയ അനൂപ്''' (ജനനം: ഒക്ടോബർ 12, 2005).<ref name="Bio">{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/amar-akbar-anthony-fame-baby-meenakshi-rules-kerala-district-school-youth-festival.html|title='Amar Akbar Anthony' fame 'Pathu' rules school youth festival|work=[[Malayala Manorama|Manorama Online]]|date=8 December 2015}}</ref> ==ആദ്യകാലജീവിതം== [[കമ്പ്യൂട്ടർ]] അക്കൗണ്ടിംഗ് ഫാക്കൽറ്റിയായ അനൂപിൻറെയും രമ്യയുടെയും മകളായി 2005 ഒക്ടോബർ 12 ന് ദീപവലി ദിനത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പാദുവയിൽ അനുനയ ജനിച്ചു. കോട്ടയത്തുള്ള കിടങ്ങൂർ എൻഎസ്എസ് ഹൈസ്കൂളിൽ പഠിക്കുന്ന അനുനയയ്‌ക്ക് ആരിഷ് എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരനുമുണ്ട്.<ref name="Earl">{{cite web |title=അമർ അക്ബർ അന്തോണീസിന്റെ പുന്നാരപാത്തു |url=http://www.manoramaonline.com/movies/interview/interview-with-child-actress-meenakshi-anoop.html |work=[[Malayala Manorama|Manorama Online]] |date=26 October 2015 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{cite web |title=SMART KUTTEES |url=http://www.mangalam.com/women/womens-world/400832 |work=[[Mangalam]] |date=28 January 2016 |language=Malayalam }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ഫിലിമോഗ്രഫി == {| class="wikitable" |+Key | style="text-align:center; background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} |- {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" |- style="background:#B0C4DE;" ! വർഷം ! ചലച്ചിത്രം ! വേഷം ! ഭാഷ |- | 2014 || ''[[1 by Two|വൺ ബൈ ടു]]''|| || [[Malayalam language|മലയാളം]] |- | 2015 || ''1000: ഒരു നോട്ട് പറഞ്ഞ കഥ'' || || മലയാളം |- | 2015 || ''[[Jamna Pyari|ജമ്നാ പ്യാരി]]''|| || മലയാളം |- | 2015 || ''[[Aana Mayil Ottakam|ആന മയിൽ ഒട്ടകം]]'' || || മലയാളം |- | 2015 || ''[[Amar Akbar Anthony (2015 film)|അമർ അക്ബർ അന്തോണി]]'' || ഫാത്തിമ || മലയാളം |- | 2016 || ''[[Oppam|ഒപ്പം]]''|| നന്ദിനി || മലയാളം |- | 2016|| ''[[Oru Muthassi Gadha|ഒരു മുത്തശ്ശി ഗദ്ദ]]'' || Cameo ||മലയാളം |- | 2016 || ''പോളേട്ടൻറെ വീട്'' || ||മലയാളം |- | 2016 || ''[[Marupadi|മറുപടി]]'' || ||മലയാളം |- |2016 |[[Kolumittay (film)|കോലുമിഠായി]] || |മലയാളം |- |2017|| ''[[Alamara|അലമാര]]'' || ||മലയാളം |- |2017|| ''സദൃശ്യവാക്യം 24:29''|| || മലയാളം |- |2017|| ''സക്കറിയ പോത്തൻ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ട്''|| || മലയാളം |- |2018||[[Queen (2018 film)|ക്വീൻ]]|| കാമിയോ||മലയാളം |- | 2018 | ''[[Mohanlal (film)|മോഹൻലാൽ]]'' || മീനാക്ഷി||മലയാളം |- | 2019 | style="background:#FFFFCC;"| ''Meesan''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || TBA || Malayalam language|മലയാളം |- | 2019 | style="background:#FFFFCC;"| ''[[Kavacha]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || TBA ||Kannada language|[[കന്നഡ]] |- | 2019 | style="background:#FFFFCC;"| ''[[The Body (2018 film)|The Body]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || TBA || Hindi language|[[ഹിന്ദി]] |- |} ; Television *Flowers top singer as Host (flowers TV) ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:2005-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളത്തിലെ ബാലനടിമാർ]] hii1dp0gdn1k9bez89f8cj0atfwb0zt 0 466674 4615010 4572350 2026-04-24T19:50:30Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615010 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox person | name = പൊന്നമ്മ ബാബു | image = | caption = | birth_date = {{birth-date and age|26 January 1964}} | birth_place = ഭരണങ്ങാനം<ref>http://beta.mangalam.com/mangalam-varika/54674</ref> | death_date = | death_place = | children = ദീപ്തി നിർമ്മല (Poby), Mathew Damien(Bibin),Pinky Alphonsa | occupation = നടി | image_size = | parents = മത്തായി, അച്ഛാമ്മ | spouse(s) = ബാബു | years_active = 1996–present }} [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള സിനിമ]]<nowiki/>യിലെ മികച്ച അഭിനയത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ [[അഭിനേതാവ്|ചലച്ചിത്ര നടി]] ആണ് '''പൊന്നമ്മ ബാബു.''' 300-ലധികം ചലചിത്രങ്ങളിലും ടി.വി. സീരിയലുകളിലും കോമഡി ഷോകളിലും അഭിനയിച്ചു. ഹാസ്യ കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ കചലചിത്ര ലോകത്ത് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയയായി. 1996 ൽ ''പടനായകൻ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് പൊന്നമ്മ ബാബു ചലചിത്ര ലോകത്ത്'' അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == [[കോട്ടയം|കോട്ടയത്തെ]] [[പാലാ|പാലായി]]<nowiki/>ൽ [[ഭരണങ്ങാനം|ഭരണങ്ങാനത്ത്]] മത്തായിയുടെയും അച്ഛമ്മയുടെയും നാലു കുട്ടികളിൽ മൂത്ത മകളായിരുന്നു പൊന്നമ്മ. [[ഈരാറ്റുപേട്ട]] സെന്റ് ജോർജ് ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. 1996ൽ പടനായകൻ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അവർ ചലചിത്ര ലോകത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. <ref>{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/cinema/interviews/141744 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-01 |archive-date=2014-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131202519/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/141744 |url-status=dead }}</ref> സ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ പൂഞ്ഞാർ, നൃത്താഭവൻ ബാലൈസംഘിൽ ചേർന്ന അവർ പിന്നീട് ഏറ്റുമാനൂർ സുരബില നാടക ട്രൂപ്പിലെ അംഗമായി. <ref> http://www.marunadanmalayali.com/cinema/celluloid/life-story-of-ponnamma-babu-5191 </ref> സുരഭില നാടക ട്രൂപ്പിന്റെ ഉടമയായ ബാബുവിനൊപ്പം പ്രണയത്തിലാവുകയും അവർ പിന്നീട് വിവാഹിതരാവുകയും ചെയ്തു. ഇവർക്ക് മൂന്ന് മക്കളുണ്ട്, ദീപ്തി നിർമ്മലയും പിങ്കിയുമാണ് അവരുടെ രണ്ട് പെൺമക്കൾ. മാത്യു ഡാമിയൻ (ബിബിൻ)ആണ് അവരുടെ മകൻ. പൊന്നമ്മയുടെ മകൾ ''പിങ്കി നക്ഷത്രങ്ങൾ'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ഒരു പുതുമുഖ ''നായികയാകാൻ ഒരുങ്ങുകയാണ്.'' 2014ൽ പിങ്കി അഭിനയിച്ച മി. ''പവനായി 99.99'' ആദ്യചിത്രമായിരുന്നു എങ്കിലും അത് ഉതുവരെയും റിലീസ് ചെയ്തിട്ടില്ല. <ref>{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/cinema/interviews/141744 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-01 |archive-date=2014-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131202519/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/141744 |url-status=dead }}</ref> == സിനിമകൾ == മുന്നൂറോളം സിനിമകളിൽ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ചിണ്ടുണ്ട്{{Div col|colwidth=30em}} # ഫാൻസ് ഡ്രസ് # മ്യാവു മ്യാവു കരിമ്പൂച്ച # അയ്യർ ഇൻ പാകിസ്താൻ # അവർ ഇരുവരും # ബാഡ് ബോയ്സ് # സ്റ്റുുഡൻസ് # പാരിസ് പയ്യൻസ് # ചെറുക്കനും പെണ്ണും # മി. പവനായി 99.99 # ഒരവസരം # സ്നേഹപൂർവ്വം # നട്ടുച്ചനേരം എങ്ങും കുൂരിരുട്ട് # ഒരു കൊച്ചു ഗ്രമത്തിൽ ഒരു സുന്ദരി # [[ചാലക്കുടിക്കാരൻ ചങ്ങാതി]] (2018) .... ശാരദ # [[ഒരു കുട്ടനാടൻ ബ്ലോഗ്]] (2018) .... ശാരദ # [[ലാഫിങ് ഹൗസ് ഇൻ ഗാന്ധി നഗർ]] (2018) # [[എന്നാലും ശരത്ത്..?]] (2018) .... ശരത്തിൻെറ അമ്മ # [[ഒരു ബോംബ് കഥ]] (2018) .... ജോസഫിൻെറ ഭാര്യ # [[നാം (2018 film)| നാം]] (2018) .... മോളി ജോൺ # [[വിഗതകുമാരൻ]] (2018) # [[മാസ്റ്റർ പീസ് (2017 film)മാസ്റ്റർ പീസ്|മാസ്റ്റർ പീസ് (2017 film)മാസ്റ്റർ പീസ്]] (2017) .... സി. ജസീന്ത # [[ഹണ് ബീ 2.5]](2017) # [[ബഷീറിൻെറ പ്രമലേഖനം]] (2017) .... # [[പുണ്യളൻ പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ്]] (2017) .... ഉഷ തെങ്ങിൻചോട് # പ്രേതമുണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക (2017) .... # [[അച്ചായൻസ്]] (2017) .... ടോണിയുടെ അമ്മ # [[ഹണി ബീ 2]] (2017) ... ഫെർണോയുടെ അമ്മ # ഹലോ ദുബായ്ക്കാരൻ (2017) # പോപ്കോൺ (2016) ... ജാനകി # [[പാ വ]] (2016) ... തെയ്യാമ്മ # [[ജാലം (film)| ജാലം]] (2016) ... # [[അന്യർക്കു പ്രവേശനമില്ല]] (2016) ... മറിയ # [[പുതിയ നിയമം]] (2016) ... അനുരാധ # [[അമർ അക്ബർ അന്തോണി (2015 film)| അമർ അക്ബർ അന്തോണി]] (2015) ... ഗൗരിയുടെ അമ്മ # വണ്ടർഫുൾ ജേർണി (2015) ... # 3 വിക്കറ്റ് 365 റൺസ് (2015) ... # [[Iഇവൻ മര്യദരാമൻ]] (2015) .... ജയഭാരതി # സിക്സ് (2015) ... # ജസ്റ്റ് മാരിഡ് (2015) # ഉത്തര ചെമ്മീൻ (2015) .... # [[കസിൻസ് (2014 film)| Cousins]] (2014) ... പോളിയുടെ അമ്മ # കുരുത്തംകെട്ടവൻ (2014) ... # നക്ഷര്രങ്ങൾ (2014) ... # [[അവതാരം (2014 Malayalam film)| അവതാരം]] (2014) ... മണിമേഘയുടെ അമ്മായി # ഞാനാണു പാർട്ടി (2014) ... # [[പോളിടെക്നിക് (film)| പോളിടെക്നിക്]] (2014) ... ആരോഗ്യ ജീവനക്കാരി # ഓൺ ദ വേ (2014) ... # [[സലാം കാശ്മീർ]] (2014) ... # [[പുണ്യാളൻ അഗർ ബഗ്ത്തീസ്]] (2013) ... ഉഷ # [[നാടോടിമന്നൻ]] (2013) ... മന്ത്രിയുടെ ഭാര്യ # മലയാളനാട് (2013) ... # [[കുട്ടൂം കോലും]] (2013) ... കൈമളുടെ ഭാര്യ # [[സക്കറിയയുടെ ഗർഭിണികൾ]] (2013) ... # [[ഹോട്ടൽ കാലിഫോർണിയ (2013 film)| ഹോട്ടൽ കാലിഫോർണിയ]] (2013) ... # [[ശ്രംഗാരവേലൻ]] (2013) ... ഐശ്വര്യ റാണി # [[പുള്ളിപുലികളും ആട്ടിൻകുട്ടിയും]](2013) ... ശോശാമ്മ # ഗുഡ് ഇന്ത്യ(2013) # ബ്ലാക്ക്ബെറി(2013) # [[ഇമ്മാനുവൽ (film)| ഇമ്മാനുവൽl]] (2013) ... ചണ്ടിയുടെ ഭാര്യ # [[റൊമാൻസ് (2013 film)| റൊമാൻസ് ]](2013) ... മാത്തുക്കുട്ടിയുടെ അമ്മ # [[ഹണി ബീ (film)| ഹണി ബീ]] (2013) ... ഫെർണോയുടെ അമ്മ # [[ഹൺഡ്രഡ് ആൻ‍്‍‍ഡ് വൺ വെഡിംങ്ങ്]] (2012) ... വധു # [[അജന്ത(2012 film)| അജന്ത]] (2012) # [[ചേട്ടായീസ്]](2012) ... ഫ്ലാറ്റിലെ താമസക്കാരി # [[റൺ ബേബി റൺ (2012 film)|റൺ ബേബി റൺ]] (2012) ... ബെന്നിയുടെ അമ്മ # [[നോട്ടി പ്രൊഫസർ] (2012) ... കാർത്തികയുടെ അമ്മ # [[ട്രിവാൻഡ്രം ലോഡ്ജ്]] (2012) ... സ്കൂൾ പ്രിൻസിപ്പാൾ # [[താപ്പാന]] (2012) ... അന്നമ്മ # [[ഗൃഹനാഥൻ]] (2012) ... # [[തനിച്ചല്ല ‍ഞാൻ]] (2012) ... # [[മി. മുരുകൻ‍]] (2012) ... ക്ലബ് മെമ്പർ # [[മായാമോഹിനി]] (2012) ... ഡോ. സൂസന്ന ആൻ്റണി # [[ഡോക്ടർ ഇന്നസെൻറാണ്]] (2012) ... കോമളവല്ലി # [[പത്മശ്രീ ഭരത് ഡോ. സരോജ് കുമാർ]] (2012) ... നീലിമയുടെ സുഹൃത്ത് # [[നവാഗതർക്ക് സ്വാഗതം]] (2012) ... നടി # [[വാദ്യാർ]] (2012) ... അധ്യാപിക # [[മനുഷ്യമൃഗം]] (2011) ... ലിസിയുടെ അമ്മ # [[ദ മെട്രോ(film)| ദ മെട്രോ]] (2011) ... Achayan's wife # [[ ബ്യൂട്ടിഫുൾ (2011 film)| ബ്യൂട്ടിഫുൾ]] (2011) ... അമ്മിണി # [[ കളക്ടർ (2011 film)| കളക്ടർ]] (2011) ... അവിനാഷിന്റെ സഹോദരി # [[ കാണാകൊമ്പത്ത്]] (2011) ... # [[ഞാൻ സഞ്ചാരി]] (2011) # [[കൊട്ടാരത്തിൽ കുട്ടി ഭൂതം]] (2011) # [[തേജാഭായ് ആന്റ് ഫാമിലി]] (2011) ... മണിക്കുട്ടി # [[സർക്കാർ കോളനി]] (2011) ... കോളനി നിവാസി # [[മേരിക്കുണ്ടൊരു കുഞ്ഞാട്]] (2010) ... ചന്തമറിയ # [[അഡ്വക്കേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ - ലേഡീസ് ഓൺലി]] (2010) ... സാറാമ്മ # [[പോക്കിരിരാജ (2010 film)| പോക്കിരിരാജ]] (2010) ... മേയറുടെ ഭാര്യ # [[നീലാംമ്പരി (2010 film)| നീലാംമ്പരി]] (2010) ... കണ്ണമ്മ # ചെറിയ കള്ളനും വലിയ പോലീസും (2009) # [[ഒരു ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് കുടുംബം]] (2009) # [[ബ്ലാക്ക് ഡാലിയ]] (2009) ... വിവേകിന്റെ അമ്മ # [[ ട്വന്റി:20 (film)| ട്വൻറി:20]] (2008) ... ശോഭ # [[ആണ്ടവൻ(2008 film) | ആണ്ടവൻ]] (2008) ... # [[ ബുള്ളറ്റ്(2008 film)| ബുള്ളറ്റ്]] (2008) ... # [[ഗോപാലപുരാണം]] (2008) ... കുഞ്ഞിബീവി # കബടി കമ്പടി(2008) ... # [[ഷേക്സ്പിയർ എം.എ മലയാളം]] (2008) ... ഓമന # ഡിക്റ്റന്റീവ് (2007) ... രശ്മിയുടെ അമ്മ # [[ ഇൻസ്പെക്ടർ ഗരുഡ് (film)| ഇൻസ്പെക്ടർ ഗരുഡ്]] (2007) .... വനിതാ കമ്മീഷൻ അംഗം # അനാമിക (2007) ... റെയ്ച്ചലിന്റെ അമ്മ # ബ്ലാക്ക് ക്യാറ്റ് (2007) ... സൂസിയുടെ അമ്മ # നന്മ(2007) ... കറുപ്പകം # [[ നസ്രാണി (film)| നസ്രാണി]] (2007) ... # അർപ്പുത തീവ് (2007) ... അരുന്ധതി # പന്തയക്കോഴി (2007) # ചങ്ങാതി പൂച്ച(2007) # കാക്കി (2007) ... പത്മിനി # ഭരതൻ ഇഫക്ട് (2007) # [[അതിശയൻ]] (2007) ... യുനൂസ് കുഞ്ഞിന്റെ ഭാര്യ # [[ബാബ കല്യാണി]] (2006) ... വനിതാ കമ്മീഷൻ അംഗം # പോത്തൻ വാവ (2006) ... അന്റോച്ചന്റെ ഭാര്യ # ബെൻജോൺസൺ (2006) ... # അമ്മതൊട്ടിൽ (2006) #[[ കിസാൻ (film)| കിസാൻ]] (2006)... മന്ത്രിയുടെ പി.എ # തുറുപ്പുഗുലാൻ (2006) ... ഡാൻസ് ടീച്ചർ # ലയൺ (2006) ... അഡ്വ. മേഴ്സി മാത്യു # ബൽറാം vs താരാദാസ് # രാഷ്ട്രം (2006) ... എം.എൽ.എ # [[യെസ് യുവർ ഓണർ]] (2006) # വിദേശി നായർ സ്വദേശി നായർ (2005) ... പത്മാവതി # അത്ഭുത ദ്വീപ് (2005) ... അരുന്ധതി # [[കൊച്ചി രാജാവ്]](2005) ... കുഞ്ഞമ്മ # അന്നൊരിക്കൽ (2005) ... മൈനയുടെ അമ്മ # [[ ലോകനാഥൻ ഐ.എ.എസ്]] (2005) ... ലോകനാഥന്റെ മൂത്ത സഹോദരി # [[ പൗരൻ]] (2005) ... ഡോ. പൊന്നമ്മ # ഫ്രീഡം (2004) ... # ചതിക്കാത്ത ചന്തു (2004) ... വസുമതിയുടെ ബന്ധു # കണ്ണിനും കണ്ണാടിക്കും (2004) ... നടി # കാക്ക കറുമ്പൻ (2004) ... # യൂത്ത് ഫെസ്റ്റിവൽ (2004) ... # സ്വർണമെഡൽ (2004) ... ജമീല # മയിലാട്ടം (2004) ... പൊന്നമ്മ # പറയാം(2004) # ഹരിഹരൻ പിള്ള ഹാപ്പിയാണ് (2003) ... രമണി # പുലിവാൽ കല്യാണം (2003) ... # മേൽവിലാസം ശരിയാണ് (2003) # ഒന്നാമൻ(2002) ... സുഹറയുടെ അമ്മ # ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ് (2002) # കുഞ്ഞിക്കൂനൻ (2002) # കന്മഷി(2002) ... ആനന്തവല്ലി # തീർത്ഥാടനം (2001) ... വിനോദിനിയുടെ അമ്മ # കരുമാടി കുട്ടൻ (2001) ... # നഗര വധു (2001) ... അക്കാമ്മ തരകൻ # ഭർത്താവുദ്യോഗം(2001) ... സുലോചന # പ്രജ(2001) .... മന്ത്രി # വക്കാലത്തു നാരായണൻകുട്ടി (2001) ... കുര്യന്റെ ഭാര്യ # നാറാണത്തു തമ്പുരാൻ (2001) ... ശ്രീദേവിയുടെ അമ്മ # ഭദ്ര (2001) ... ജയദേവന്റെ അമ്മ # പൈലറ്റ് (2000) ... സിസിലി # കവർ സ്റ്റോറി (2000) ... വക്കീൽ # ദൈവത്തിന്റെ മകൻ (2000) # എന്നു സ്വന്തം ജാനിക്കുട്ടി (2000) ... ജാനകികുട്ടിയുടെ അമ്മ # വല്യേട്ടൻ (2000) # ഡാർലിങ്ങ് ഡാർലിങ്ങ് (2000) ... പത്മജയുടെ അമ്മ # ലൈഫ് ഇസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ (2000) ... അനിലിന്റെ അമ്മ # സ്വയംവരപന്തൽ (2000) ... പ്രിയയുടെ അമ്മ # മേരാ നാം ജോക്കർ (2000) ... വിശാലാക്ഷി # വിനയപൂർവ്വം വിദ്യാദരൻ (2000) ... ലതയുടെ അമ്മ # വർണ്ണ കാഴ്ചകൾ (2000) ... സുഭദ്ര # സഹയാത്രികയ്ക്ക് സ്നേഹപൂർവ്വം (2000) # സ്പർശം (1999) ... മഹേഷിന്റെ അമ്മ # ചന്താമാമ(1999) ... ത്രേസ്യ # ഏഴുപുന്ന തരകൻ (1999) ... # പ്രേം പൂജാരി(1999) ... മുരളിയുടെ അമ്മ # വാഴുന്നോർ (1999) ... മേരി ചാന്ദിനി/ആലിസ് # [[നിറം]] (1999) ... പ്രകാശന്റെ അമ്മ # ഞങ്ങൾ സന്തുഷ്ടരാണ് (1999) ... വനിതാ കമ്മീഷൻ അംഗം # ഓർമ ചെപ്പ് (1998) # സിദ്ധാർഥ(1998) ... സിദ്ധാർത്ഥന്റെ അമ്മ # ഓരോ വിളിയും കാതോർത്ത് (1998) ... കാർത്ത്യായിനി # മന്ത്രി കൊച്ചമ്മ (1998) ... # മയിൽ പീലിക്കാവ് (1998) ... കാർത്തു # അടുക്കള രഹസ്യം അങ്ങാടിപാട്ട് (1997) ... ഇന്ദിര കൈമൾ # ഇരട്ടക്കുട്ടികളുടെ അച്ഛൻ (1997) ... അനുപമയുടെ അമ്മ # മാനസം(1997) ... രാജലക്ഷ്മിയുടെ അമ്മ # നീ വരുവോളം (1997) ... രേവതിയുടെ അമ്മ #വംശം (1997) ... തെമ്മിച്ചന്റെ ഭാര്യ # [[കാരുണ്യം]] (1997) ... ഇന്ദുവിന്റെ അമ്മ #സ്നേഹസിന്ദൂരം'(1997) ... നിർമ്മല # അസുരവംശം(1997) # [[ കിരീടമില്ലാത്ത രാജാക്കന്മാർ]](1996) .... ഹോസ്റ്റൽ വാർഡൻ # കളിവീട് (1996) ... രമണി # എക്സ്ക്യൂസ് മി ഏത് കോളേജിലാ (1996) ... ഗായത്രിയുടെ അമ്മ # ഉദ്യാനപാലകൻ (1996) ... ശാന്ത # പടനായകൻ (1996) # ഇഷ്ടമാണ് നൂറുവട്ടം (1996) # ഉപ്പുകണ്ടം ബ്രദേഴ്സ് (1993) # സൗഭാഗ്യം (1993) ... നാടകനടി {{Div col end}} == പരമ്പരകൾ == * അരയന്നങ്ങളുടെ വീട് (ഫ്ലവേഴ്സ് ടി വി) * പ്രേക്ഷകരെ ആവശ്യമുണ്ട് (മഴവിൽ മനോരമ) * കൊച്ചാപ്പി ടവർ കോട്ടയം 18 (കൗമുദി) * വല്ലർപാടത്തമ്മ (ഷാലോം) * നന്ദനം (സൂര്യ ടി വി) * പ്രയമാനസി (സൂര്യ ടി വി) * സ്ത്രീ (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * സന്മനസ്സുള്ളവർക്ക് സമാധാനം (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * വെറുതേ ഒരു ഭർത്താവ് (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * സിനിമാല (ഏഷ്യാനെറ്റ്) == മറ്റുള്ളവ == * ഗൃഹസഖി (ജിവൻ ടിവി) * ഗുലുമാൽ (സുര്യ ടിവി) * റിഥം - ടിമി ടോമിയുമായി ഒരു സംഗീത സല്ലാപം (കൈരളി ടിവി) * നക്ഷത്രങ്ങളും കുടുംബവും (ജിവവൻ ടിവി) * ഒന്നും ഒന്നും മൂന്ന് (മഴവിൽ മനോരമ) * യൂത്ത് ക്ലബ് (ഏഷ്യാനെറ്റ് പ്ലസ്) * ശ്രീകണ്ഠൻ നായർ ഷോ (സുര്യ ടിവി) * സുന്ദരി നീയും സുന്ദരൻ ഞാനും (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * ടേസ്റ്റ് ടൈം (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * കാൻഡിൽ ലൈറ്റ് (കൈരളി വീ) * നമ്മൾ തമ്മിൽ (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * ബഡായി ബംഗ്ലാവ് (ഏഷ്യാനെറ്റ്) * ഫൈവ് മിനുട്ട് ഫൺ സ്റ്റാർ (കൗമുദി ടിവി) * മനസ്സിലൊരു മഴവില്ല് (കൈരളി ടി.വി) * ഏഷ്യാവിഷൻ മൂവി അവാർഡ് 2013 (മാഴവിൽ മനോരമ) * ചായക്കുട്ട് (ദൂരദർശൻ) * മലബാർ മസാല (ഫ്ലവേഴ്സ് ടിവി) * അമ്മ മാഴവില്ല് (മാഴവിൽ മനോരമ) * മലബാർ മസാല (ഫ്ലവേഴ്സ് ടിവി) == റെഫറൻസുകൾ == <references group="" responsive=""></references> * http://www.kerala.com/malayalamcinema/star-details.php?member_id=264 * http://www.malayalachalachithram.com/movieslist.php?tot=48&a=6364&p=1 * http://www.mallumovies.org/artist/ponnamma-babu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110305072820/http://www.mallumovies.org/artist/ponnamma-babu |date=2011-03-05 }} * http://www.alllightsmedia.in/index.php/filmosphere/exclusive-interviews/popular/333-pinky-babu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818035134/http://alllightsmedia.in/index.php/filmosphere/exclusive-interviews/popular/333-pinky-babu |date=2013-08-18 }} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb name|1267637}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Ponnamma%20Babu&limit=52 Ponnamma Babu at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222010552/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Ponnamma%20Babu&limit=52 |date=2025-02-22 }} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഹാസ്യ നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള ഹാസ്യനടിമാ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] 6n0b20jgocpbf509494tvb73wsg597h 0 472447 4615137 3836768 2026-04-25T08:54:27Z Mainglück 206915 വീസ്ബാഡനിലെ പ്രധാന ആളുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തു 4615137 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox German location |name = Wiesbaden |type = Town |image_photo = Wiesbaden Montage.jpg |image_caption = |image_flag = Flagge Wiesbaden.svg |image_coa = DEU Wiesbaden COA.svg |coordinates = {{coord|50|04|57|N|08|14|24|E|display=inline,title}} |image_plan = Hessen WI.png |state = Hessen |region = Darmstadt |district = urban |elevation = 115 |area = 203.9 <!-- |population = 275421 |Stand = 2008-12-31 |pop_ref = <ref name="population"/> filled via Gemeindeschlüssel --> |postal_code = 65183–65207<br/>55246 (Mainz-Kostheim)<br/>55252 (Mainz-Kastel) |PLZ-alt = 6200, 6502, 6503 |area_code = 0611, 06122, 06127, 06134 |licence = WI |Gemeindeschlüssel = 06 4 14 000 |LOCODE = DE WIB |divisions = 26 boroughs |Adresse = Schloßplatz 6<br/>65183 Wiesbaden |website = [https://www.wiesbaden.de/ wiesbaden.de] |mayor = [[Gert-Uwe Mende]] |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |party = SPD |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = SPD |year = }} [[ജർമ്മനി]]യിലെ ഒരു നഗരവും [[ഹെസ്സെ]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനവുമാണ് '''വീസ്ബാഡൻ''' (Wiesbaden; {{IPA-de|ˈviːsˌbaːdn̩|-|Wiesbaden.ogg}}). [[ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട്]], മൈൻസ്, വീസ്ബാഡൻ, ഡർമ്സ്റ്റാഡ്ട് എന്നീ നഗരങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട്-റൈൻ-മൈൻ മേഖല ജർമ്മനിയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ മെട്രൊപൊളിറ്റൻ മേഖലയാണ്. [[ചൂട് നീരുറവ]]കൾക്ക് പ്രശസ്തമാണ് വീസ്ബാഡൻ. വീസ് എന്ന വാക്കിന് മൊട്ടക്കുന്നു് എന്നും ബാഡൻ എന്ന വാക്കിന് കുളി എന്നുമാണ് ജർമ്മനിൽ അർത്ഥം. ജർമ്മനിയിലെ പത്താമത്തെ സമ്പന്നമായ നഗരമാണ് വീസ്ബാഡൻ. == വീസ്ബാഡനിലെ ശ്രദ്ധേയരായ ആളുകൾ == * '''[[ജെയിംസ് പീസ്]]''' ([[1963]] [[സെപ്റ്റംബർ]] 28-ന്), കമ്പോസർ {{Cities in Germany}} {{Capitals of the states of the Federal Republic of Germany}} [[വർഗ്ഗം:ജർമ്മനിയിലെ നഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജർമ്മനിയിലെ സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനങ്ങൾ]] e7div7guhz2ftwc5knran5d3mpu304l 0 479734 4615169 4500866 2026-04-25T10:03:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615169 wikitext text/x-wiki {{notability|date=2023 മാർച്ച്}} {{COI}} [[സംസ്കൃത ഭാഷ|സംസ്‌കൃത ഭാഷയിൽ]] ലോകത്തിൽ ആദ്യമായി <ref>vellinakshatram film, TV& Vedio Weekly, Thiruvanathapuram-11, published on Sunday 2019 November 17, page No.45,</ref> നിർമ്മിച്ച [[കുട്ടി|കുട്ടികളുടെ]] [[ചലച്ചിത്രം|ചലച്ചിത്രമാണ്]] [[മധുരസ്മിതം]].സംവിധാനം സുരേഷ്ഗായത്രി . <ref>{{Cite web |url=http://epaper.keralabhooshanam.com/m5/2290225/Weekend-Supplement/18-08-2019#page/4/1 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-08-23 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919112029/http://epaper.keralabhooshanam.com/m5/2290225/Weekend-Supplement/18-08-2019#page/4/1 |url-status=dead }}</ref> [[കേരളം|കേരളത്തിലാണ്]] ഈ സിനിമ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. സംസ്‌കൃത [[അധ്യാപകൻ|അദ്ധ്യാപകരും ]] [[വിദ്യാർത്ഥി|വിദ്യാർത്ഥികളുമാണ്]] ഈ ചിത്രത്തിന്റെ അണിയറ പ്രവർത്തകർ.സംസ്കൃത അദ്ധ്യാപകൻ ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ സംവിധായകൻ സുരേഷ്ഗായത്രി .<ref>{{Cite journal|url=പേജ് kjj2|title=മധുരസ്മിതം|last=Keralakaumudi|first=Keralakaumudi|date=06/08/2019|journal=Daily|accessdate=06/08/2019|doi=06/08/19|pmid=തിരുവനന്തപുരം}}</ref>കഥ-ബിജില കിഷോർകുമാർ. തിരക്കഥ എസ് എസ് അരുൺ. ഗാനങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ചിത്രത്തിൽ സുരേഷ് വിട്ടിയറം, ബിജില കിഷോർകുമാർ, ഡോക്ടർ കുമാർ എന്നിവർ ഗാനരചന നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.irinjalakudalive.com/26021/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-05-11 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212172340/http://www.irinjalakudalive.com/26021/ |url-status=dead }}</ref> ഗാനങ്ങൾക്ക് രാജേഷ് നാരായണൻ സംഗീതം നൽകിയിരിക്കുന്നു.രുഗ്മ. പി.എച്ച്, അയ്ഫുനനുജും, ആര്യ എം നായർ, അപർണ ശ്രീകുമാർ, അദ്വൈത് ആർ രാജേഷ് എന്നിവരാണ് ഗായകർ.<ref> flash cinema, Wednesday 06 November 2019 page 4</ref> സർക്കാർ വിദ്യാലങ്ങളുടെയും അവിടെ പഠിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും മികവിന്റെ കഥ പറയുന്ന സാമൂഹിക ചിത്രമാണ് [[മധുരസ്മിതം]].<ref>,http://navavani.org.in/wp/archives/10862{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> സാൻസ്‌ക്രിറ്റ്പ്രൊഡക്ഷന്റെ ബാനറിൽ എൻ കെ രാമചന്ദ്രൻ, കെ ഇ മനോഹരൻ,കെ ജി രമാബായ്, ബി ആർ ലാലി എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് [[മധുരസ്മിതം]] നിർമ്മിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=https://sgisfsy.com/|title=https://sgisfsy.com/|access-date=17/08/2021|last=SGI SANSKRIT|first=FILM SOCIETY|date=17/08/2021|website=MADHUBHASHITHAM|publisher=SGI SANSKRIT FILM SOCIETY|archive-date=2021-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825041815/https://sgisfsy.com/|url-status=dead}}</ref> സംസ്‌കൃത ഭാഷയിൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യ ചിൽഡ്രൻസ് ഫിലിം എന്ന സവിശേഷതയും മധുരസ്മിതത്തിനാണ്.<ref>https://www.youtube.com </ref> വിദ്യാർത്ഥികൾക്കുള്ള പഠന ചലച്ചിത്രം കൂടിയാണ് [[മധുരസ്മിതം]]. സംവിധാനം, കഥ, സംഭാഷണം, സഹസംവിധാനം, ഗാനരചന, ആലാപനം, അഭിനയം എന്നിവ സംസ്കൃത അദ്ധ്യാപകരും വിദ്യാർത്ഥികളുമാണ് നിർവഹിച്ചി രിക്കുന്നത്.കേരളത്തിൽ നിരവധി സർക്കാർ തിയേറ്ററുകളിൽ ഒരുമിച്ച് റിലീസ് ചെയ്ത സംസ്‌കൃത സിനിമയും മധുരസ്മിതമാണ്. <ref>deccanchronicle, English daily, thiruvananthapuram, 06/11/2019. Page no 14., http://epaper.deccanchronicle.com/epaper_main.aspx#page14</ref> ആദ്യ സംസ്‌കൃത ഓൺ ലൈൻ ആപ്ലിക്കേഷൻ ആയ `നവവാണി´യുടെ <ref>{{Cite web |url=http://www.irinjalakudalive.com/25899/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-05-12 |archive-date=2020-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209003043/http://www.irinjalakudalive.com/25899/ |url-status=dead }}</ref> സംസ്‌കൃത ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള പ്രഥമ പുരസ്‌കാരം നേടിയത് [[മധുരസ്മിതം]] ആണ്.മികച്ച സിനിമക്ക് ട്രാവൻകൂർ ഇന്റർ നാഷണൽ ഫിലിം പുരസ്‌കാരം, ഐ എം പി സി എ പുരസ്‌കാരം മധുരസ്മിത ത്തിന് ലഭിച്ചു .<ref>malayaamanorama daily,page 3, date- 12/02/2019,thiruvananthapuram.</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/02aug2020-1.4949471 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-01-07 |archive-date=2021-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109203112/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/02aug2020-1.4949471 |url-status=dead }}</ref> സംസ്‌കൃത സിനിമകൾ മാത്രമുള്ള ഒ ടി ടി പ്ലാറ്റ്ഫോം അയ സാൻസ്ക്രിറ്റ് ഒ ടി ടി യിലൂടെ [[മധുരസ്മിതം]] കാണാൻ സാധിക്കും.<ref>https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2021/09/03/palakkad-thachanattukara-film.html</ref> രാജസ്ഥാനിൽ നടന്ന ആദ്യ ദേശീയ സംസ്‌കൃത ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[മധുരസ്മിതം]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു. [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:കുട്ടികളുടെ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സംസ്കൃതചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 6jtzqfag6flhie3dfgu59hayih3il5r 0 481461 4615020 4571940 2026-04-24T21:45:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615020 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Initial public offering}} നിലവിൽ ഒരു സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിലും ലിസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടാത്ത ഒരു കമ്പനി പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ആദ്യമായി ഓഹരികളുടെ പുതിയ ഇഷ്യൂ ആയോ അല്ലെങ്കിൽ നിലവിലുള്ള ഓഹരികൾ വിൽക്കുന്നതിനായോ അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടിനും കൂടിയോ വിൽപ്പന വാഗ്ദാനം നടത്തുന്നതാണ് '''പ്രാഥമിക ഓഹരി വിൽപ്പന''' അഥവാ '''(ഇനിഷ്യൽ പബ്ലിക് ഓഫർ:ഐ.പി.ഒ)''' എന്ന് പറയുന്നത്. <ref>https://economictimes.indiatimes.com/definition/ipo</ref> ==ഐ.പി.ഒ ഇറക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷ്യം== പൊതുവിപണിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് കമ്പനികൾക്ക് ഒരു പ്രൊജക്ടിനു വേണ്ടി പണം സമാഹരിക്കുന്നതിനോ, കമ്പനിയുടെ വൈവിധ്യവത്കരണത്തിന് / വികസനത്തിന് അല്ലെങ്കിൽ പ്രവർത്തനമൂലധനത്തിന് വേണ്ടിയോ, ബാദ്ധ്യതകൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിനോ,ഏറ്റെടുക്കലുകൾക്ക് വേണ്ടി പണം സമാഹരിക്കാനൊ ഐ.പി.ഒ ഇറക്കുന്നതിലൂടെ അവസരം ലഭിക്കുന്നു . ഐ.പി.ഒ വിൽപ്പനയുടെ വരുമാനം കമ്പനിക്കു ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും. <ref>{{Cite web |url=https://www.thebalance.com/what-is-an-ipo-process-pros-and-cons-3305857 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-08-13 |archive-date=2019-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190813121001/https://www.thebalance.com/what-is-an-ipo-process-pros-and-cons-3305857 |url-status=dead }}</ref> നിലവിലുള്ള ഏതെങ്കിലും ഓഹരിയുടമകൾക്കോ വെഞ്ചർ ക്യാപ്പിറ്റലിസ്റ്റുകൾക്കോ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ കമ്പനിയുടെ ഓഹരിയുടമസ്ഥതയിൽ നിന്നും പുറത്തു പോകുന്നതിനോ പ്രൊമോട്ടർമാർക്ക് തങ്ങളുടെ ഹോൾഡിങ് ഭാഗികമായി കുറയ്ക്കുന്നതിനോ വേണ്ടിയും കമ്പനികൾ പബ്ലിഷ് ഇഷ്യു നടത്താറുണ്ട്. ഇതിനെ സെയിൽ ഓഫർ എന്നു വിളിക്കുന്നു, ഇതിൽ ഇഷ്യുവിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം കമ്പനിക്കു പകരം വിൽക്കുന്ന ഓഹരിയുടമകൾക്കു ലഭിക്കും. <ref>https://investinganswers.com/dictionary/i/initial-public-offering-ipo</ref> ==ഐ പി ഓ നടത്തുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട മാനദണ്ഡങ്ങൾ== '''സെബി താഴെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന രീതിയിൽ ഐ പി ഓ നടത്താൻ പദ്ധതിയിടുന്ന കമ്പനികൾക്കുള്ള യോഗ്യതാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു:-''' * തുടരെയുള്ള മുമ്പിലത്തെ മൂന്നു വർഷങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും കുറ‍ഞ്ഞത് 3 കോടി രൂപ മൂല്യമുള്ള സ്ഥാവര ആസ്തികൾ. * കുറഞ്ഞത് തൊട്ടു മുമ്പിലത്തെ അഞ്ച് വർഷങ്ങളിൽ മൂന്നു വർഷങ്ങളിലെങ്കിലും വിതരണം ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്ന ലാഭം. * മുമ്പിലത്തെ മൂന്നു പൂർണ്ണ വർഷങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും കുറഞ്ഞത് 1 കോടി രൂപയുടെ ആകെ ആസ്തി മൂല്യം. * ഇഷ്യവിൻറെ വലിപ്പം ഇഷ്യുവിനു മുൻപുള്ള ആകെ അസ്ഥിമൂല്യത്തിൻറെ 5 ഇരട്ടിയിൽ കവിയരുത്. * കമ്പനിയുടെ പേരിൽ വ്യത്യാസം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, പുതിയ പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നും കമ്പനിയുടെ വരുമാനത്തിൻെറ 50% വരുമാനമെങ്കിലും തൊട്ടുമുൻപുള്ള വർഷം ലഭിച്ചിരിക്കണം. <ref>{{Cite web |url=http://iepf.gov.in/IEPF/Regulations_IPO.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-08-13 |archive-date=2019-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190813121001/http://iepf.gov.in/IEPF/Regulations_IPO.html |url-status=dead }}</ref> ==എസ് എം ഇ പ്രാഥമിക ഓഹരി വിൽപ്പന== SME IPO എന്നാൽ Small and Medium Enterprise Initial Public Offering എന്നതിൻ്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ്. മലയാളത്തിൽ ചെറുകിട-ഇടത്തരം വ്യവസായങ്ങളുടെ പ്രാരംഭ പൊതു ഓഹരി വിൽപ്പന എന്ന് പറയുന്നു. ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾ അവരുടെ വളർച്ചയ്ക്കും മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കുമായി പണം സ്വരൂപിക്കുന്നതിനായി സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചുകളിൽ (ഉദാഹരണത്തിന്, എൻഎസ്ഇയുടെ 'എമേർജ്', ബിഎസ്ഇയുടെ 'എസ്എംഇ' പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ) ലിസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ നടത്തുന്ന ഓഹരി വിൽപ്പനയാണ് എസ്എംഇ ഐപിഒ. ​പ്രധാന സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചുകളിലെ (മെയിൻ ബോർഡ്) ഐപിഒകളേക്കാൾ എസ്എംഇ ഐപിഒകൾക്ക് ചില മാനദണ്ഡങ്ങളിലും നിയമങ്ങളിലും ഇളവുകൾ ഉണ്ടാകും. ഇത് ചെറിയ കമ്പനികൾക്ക് പൊതുവിപണിയിൽ പ്രവേശനം എളുപ്പമാക്കുന്നു. എസ് എം ഇ വഴി ലിസ്റ്റ് ചെയ്ത ശേഷം, വളർച്ചയുടെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്ന് മെയിൻ ബോർഡ് ഐപിഒ (പ്രധാന സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചുകളിലെ ലിസ്റ്റിംഗ്) വഴി വീണ്ടും ഓഹരികൾ ലിസ്റ്റ് ചെയ്ത നിരവധി കമ്പനികളുണ്ട്. ഇതിനെ മെയിൻ ബോർഡ് മൈഗ്രേഷൻ (Main Board Migration) എന്നാണ് സാധാരണയായി പറയുന്നത്. ​SME പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ നിന്ന് മെയിൻ ബോർഡിലേക്ക് മാറിയ കമ്പനികളുമുണ്ട്. ഉദാഹരണമായി തേജോ എഞ്ചിനീയറിംഗ് ലിമിറ്റഡ്,സെർവോടെക് പവർ സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്,ഇ2ഇ നെറ്റ്‌വർക്ക്സ് ലിമിറ്റഡ് എൻഎസ്ഇ, സർവേശ്വർ ഫുഡ്സ് ലിമിറ്റഡ്,കെ.പി. എനർജി ലിമിറ്റഡ്,ഇന്നോവാന തിങ്ക്ലാബ്സ് ലിമിറ്റഡ്,വാരി റിന്യൂവബിൾ ടെക്നോളജീസ് ലിമിറ്റഡ്,മംഗളം വേൾഡ്‌വൈഡ് ലിമിറ്റഡ്, ടൈഗർ ലോജിസ്റ്റിക്സ് (ഇന്ത്യ) ലിമിറ്റഡ്, യൂറോ പാനൽ പ്രോഡക്റ്റ്സ് ലിമിറ്റഡ്, ആർഎം ഡ്രിപ്പ് ആൻഡ് സ്പ്രിംഗ്ലേഴ്‌സ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്. ==ഇതും കാണുക== * [[ഓഹരി വിപണി]] ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഓഹരിവിപണി]] q236r6lnturo9nzii6mvott6uwpbkww 0 489414 4615119 4610914 2026-04-25T08:26:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615119 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Strait of Magellan}} {{Infobox body of water | name = മഗല്ലൻ കടലിടുക്ക് | image = Chile.estrechodemagallanes.png | caption = [[തെക്കേ അമേരിക്ക]]യുടെ തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള മഗല്ലൻ കടലിടുക്ക് | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | depth = | max-depth = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ചിലി]], [[അർജന്റീന]] | length = {{convert|570|km|abbr=on}} | width = | min_width = {{convert|2|km|abbr=on}} | islands = | etymology = | location = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|53|28|S|70|47|W|type:waterbody_scale:2500000|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | part_of = | alt = | type =[[കടലിടുക്ക്]] | cities = | area = | oceans = }} തെക്കൻ [[ചിലി]]യിലെ സഞ്ചാരയോഗ്യമായ കടൽപ്പാതയാണ് '''മഗല്ലൻ കടലിടുക്ക്'''. [[തെക്കേ അമേരിക്ക]]യുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തും തെക്ക് [[ടിയറ ഡെൽ ഫ്വേഗോ|ടിയറ ഡെൽ ഫ്യൂഗോ]]യും ഇതിനെ വേർതിരിക്കുന്നു. [[അറ്റ്‌ലാന്റിക് മഹാസമുദ്രം|അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിനും]] [[ശാന്തസമുദ്രം|പസഫിക് സമുദ്രത്തിനും]] ഇടയിലുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രകൃതിദത്ത പാതയാണ് കടലിടുക്ക്. ആധുനിക ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഇതിലൂടെ പര്യവേക്ഷകരും മറ്റുള്ളവരും സഞ്ചരിച്ചു. എസ്ട്രെക്കോ ഡി ടോഡോസ് ലോസ് സാന്റോസ് (എല്ലാ വിശുദ്ധരുടെയും കടലിടുക്ക്) എന്നായിരുന്നു കടലിടുക്കിന്റെ ആദ്യത്തെ പേര്. ധീരനായ പര്യവേക്ഷകനായ [[ഫെർഡിനാന്റ് മഗല്ലൻ|ഫെർഡിനാന്റ് മഗല്ലനാണ്]] ഇതിന് പേര് നൽകിയത്. സ്പെയിനിലെ ചാൾസ് അഞ്ചാമൻ രാജാവാണ് മഗല്ലൻ പര്യവേഷണത്തിന്റെ ധനസഹായം നൽകിയിയത്. മഗല്ലന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം അദ്ദേഹം പേര് മഗല്ലൻ കടലിടുക്ക് എന്ന് മാറ്റി.<ref name="SM">{{cite web |last1=Crum |first1=Haley |title=The Man Who Sailed the World |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-man-who-sailed-the-world-155994800/ |website=Smithsonianmag.com |publisher=[[Smithsonian Institution]] |accessdate=23 October 2019}}</ref> കടൽപ്പാത ഇടുങ്ങിയതും ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രവചനാതീതമായ കാറ്റും പ്രവാഹവും കാരണം പാത നാവിഗേറ്റ് ചെയ്യാൻ പ്രയാസമായിരുന്നു. [[Maritime pilot|മാരിടൈം പൈലറ്റിംഗ്]] ഇപ്പോൾ നിർബന്ധമാണ്. [[Drake Passage|ഡ്രേക്ക് പാസേജിനേക്കാൾ]] ചെറുതും കൂടുതൽ അഭയവുമാണ് ഈ കടലിടുക്ക് എങ്കിലും ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള കാറ്റ്, മഞ്ഞുമലകൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഇരയാകുന്നു. <ref>{{Cite journal|date=2019-09|title=Abstract Presentations from the AABB Annual Meeting San Antonio, TX, October 19–22, 2019|url=http://dx.doi.org/10.1111/trf.15462|journal=Transfusion|volume=59|issue=S3|doi=10.1111/trf.15462|issn=0041-1132}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ [[Cape Horn|കേപ് ഹോണിന്]] ചുറ്റുനും ഇടുങ്ങിയതും കൊടുങ്കാറ്റുള്ള തുറന്ന കടൽ പാതയും കാണപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ അപായം നിറഞ്ഞ [[Beagle Channel|ബീഗിൾ ചാനലിനൊപ്പം]], കാലാനുസൃതവും ചരിത്രപരമായി അപായം നിറഞ്ഞ [[Northwest Passage|നോർത്ത് വെസ്റ്റ് പാസേജിനൊപ്പം]], [[പനാമ കനാൽ|പനാമ കനാൽ]] നിർമ്മാണം വരെ [[അറ്റ്‌ലാന്റിക് മഹാസമുദ്രം|അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിനും]] [[ശാന്തസമുദ്രം|പസഫിക്കിനും]] ഇടയിലുള്ള ഒരേയൊരു കടൽപ്പാതയായിരുന്നു ഇത്. ==ചരിത്രം== ===തദ്ദേശവാസികൾ=== {{see also|Selk'nam people|Alacalufe people}} മഗല്ലൻ കടലിടുക്കിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി തദ്ദേശീയരായ [[അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യൻ (നേറ്റീവ് ഇന്ത്യൻ) വർഗ്ഗക്കാരുടെ പട്ടിക|അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യക്കാർ]] വസിച്ചിരുന്നു.<ref name="Met">{{cite web |title=Fell’s Cave (9000–8000 B.C.) |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/fell/hd_fell.htm |website=metmuseum |publisher=The Metropolitan Museum of Art |accessdate=23 October 2019}}</ref> വടക്കൻ തീരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് [[Kawésqar|അലാസ്കുഫെ]] താമസിച്ചിരുന്നു. ഇവർ കാവസ്‌കർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. കാവസ്‌കറിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് തെഹുവൽ‌ചെ താമസിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ പ്രദേശം വടക്ക് [[Patagonia|പാറ്റഗോണിയ]] വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നു. തെഹുവൽ‌ചെയുടെ തെക്ക്, മഗല്ലൻ കടലിടുക്കിലൂടെ, ടിയറ ഡെൽ ഫ്യൂഗോയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് ഭൂരിഭാഗവും [[Selk'nam people|സെൽ‌ക്നം ജനത]] ജീവിച്ചിരുന്നു. സെൽക്നാമിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് [[ടിയറ ഡെൽ ഫ്വേഗോ|ടിയറ ഡെൽ ഫ്യൂഗോയുടെ]] തെക്കേ അറ്റത്ത് [[Yaghan people|യാഗൻ]] ജനത താമസിച്ചിരുന്നു.<ref name="MST">{{cite web |title=Strait of Magellan, a voyage throughout History XVI-XXI centuries |url=https://magellanstraittravel.blogspot.com/ |website=magellanstraittravel |publisher=Magellan Straight Travel |accessdate=23 October 2019}}</ref><ref name="ncbi">{{cite web |title=Genomic insights into the origin and diversification of late maritime hunter-gatherers from the Chilean Patagonia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5924884/ |website=ncbi |publisher=National Center for Biotechnology Information |accessdate=23 October 2019}}</ref> മഗല്ലൻ കടലിടുക്കിലെ എല്ലാ ഗോത്രങ്ങളും നാടോടികളായ വേട്ടക്കാർ ആയിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ഒരേയൊരു സമുദ്രേതര സംസ്കാരം തെഹുവൽ‌ചെ ആയിരുന്നു, ശൈത്യകാലത്ത് തീരത്ത് ഷെൽഫിഷുകൾ [[മീൻപിടുത്തം|മത്സ്യബന്ധനം]] നടത്തുകയും വേനൽക്കാലത്ത് തെക്കൻ ആൻ‌ഡീസിലേക്ക് വേട്ടയാടുകയും ചെയ്തു.<ref name="ipsnews">{{cite web |last1=Espinoza |first1=María Cecilia |title=RIGHTS-CHILE: A ‘New Deal’ for Indigenous Groups |url=http://www.ipsnews.net/2003/11/rights-chile-a-new-deal-for-indigenous-groups/ |website=ipsnews |publisher=Inter Press Service |accessdate=23 October 2019}}</ref> [[പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട്|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ]] അവസാനം വരെ ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്രവർഗക്കാർക്ക് യൂറോപ്യൻ ഇടപെടലുകൾ കുറവായിരുന്നു. യൂറോപ്യൻ രോഗങ്ങൾ തദ്ദേശവാസികളിൽ വലിയൊരു ഭാഗത്തെ തുടച്ചുനീക്കി.<ref name="Benson">{{cite book |last1=Benson |first1=Andrew |last2=Aeberhard |first2=Danny |title=The Rough Guide to Argentina |url=https://archive.org/details/roughguidetoarge00aebe |date=15 November 2010 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1848365216 |page=[https://archive.org/details/roughguidetoarge00aebe/page/n510 501] |edition=4th}}</ref> ===യൂറോപ്പുകാരുടെ കണ്ടെത്തൽ=== ====മഗല്ലന് മുമ്പുള്ള വ്യാപാര ഇടപാട്==== 1563-ൽ [[António Galvão|അന്റോണിയോ ഗാൽവൊ]] റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് മഗല്ലൻ കടലിടുക്കിന്റെ സ്ഥാനം പഴയ ചാർട്ടുകളിൽ [[ഡ്രാഗൺ റ്റേൽ ഉപദ്വീപ്|ഡ്രാഗൺസ് ടെയിൽ]] (ഡ്രാക്കോ കോള) എന്നാണ്.{{efn-ua|"For some decades a group of scholars in Latin America has been claiming that this so‐called ‘Dragon's Tail’ peninsula is really a pre‐Columbian map of South America. In this paper, the cartographical and place‐name evidence is examined, showing that the identification has not been proved, and that perceived similarities between the river and coastal outlines on this ‘Dragon's Tail’ peninsula and those of South America are fortuitous."<ref name="Richardson">{{cite journal |last=Richardson |first=William A.R. |title=South America on Maps before Columbus? Martellus's 'Dragon's Tail' Peninsula |work=[[Imago Mundi]] |volume=55 |date=2003 |pages=25–37 |doi=10.1080/0308569032000097477}}</ref>{{sfn|de Zurara|Prestage|Beazley|2010|page=cxiv}}}} {{quote|}} [[Peter, Duke of Coimbra|പെഡ്രോ]] ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ സർക്യൂട്ടുകളും വിവരിച്ച ഒരു മാപ്പ് കൊണ്ടുവന്നു. മഗല്ലൻ കടലിടുക്കിനെ ഡ്രാഗൺസ് ടെയിൽ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. അതിൽ ഗുഡ് ഹോപ്പ് മുനമ്പും ആഫ്രിക്കയുടെ തീരവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി സൂസ തവാരെസ് എന്നോട് പറഞ്ഞു, 1528-ൽ, ശിശു ഡി. ഫെർണാണ്ടോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മാപ്പ് കാണിച്ചു, അത് 120 വർഷത്തിനു മുമ്പ് നിർമ്മിച്ച അൽകോബാനയിലെ കാർട്ടോറിയോയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തി. അതിൽ ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നാവിഗേഷനോടൊപ്പം ഗുഡ് ഹോപ്പ് കേപ്പും കാണപ്പെടുന്നു.{{sfn|Galvaão|Hakluyt|2004}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കക്കാർ ആദ്യം യൂറോപ്യൻമാർ കണ്ടെത്തിയതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് മാപ്പുകളിൽ കടലിടുക്കിനെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഇത് അവകാശവാദത്തെ സംശയാസ്പദമായി കണക്കാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.{{efn-ua|<ref name="Richardson"/> But see [[Pre-Columbian trans-oceanic contact theories]], [[Exploration of North America]]. [[Waldseemüller map]], [[Madoc]], and [[Norse colonization of North America]].}} <gallery> File:StraitOfMagellan.jpg File:NaoVictoria.JPG File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg File:Ferry_magallanes.jpg </gallery> ==അവലംബം== ===Notes=== {{Reflist|group=upper-alpha}} ===Citations=== {{reflist|30em}} ===ഗ്രന്ഥസൂചിക=== *{{cite book|first1=Laurence |last1=Bergreen |authorlink1=Laurence Bergreen|title=Over the Edge of the World|publisher=[[Harper Perennial]] |page=194|isbn=978-0-06-621173-2|date=October 14, 2003|url-access=registration|url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg |ref=harv}} *{{cite book|title=The Chronicle of the Discovery and Conquest of Guinea (Hayklut Society)|first1=Gomes Eanes |last1=de Zurara |first2=Edgar |last2=Prestage |first3=C. R. |last3=Beazley |location=New York|year=2010|volume=2|page=cxiv|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-108-01390-1 |ref=harv}} *{{Cite book |first=Bill |last=Cumming |title=Gone.... A Chronicle of the Seafarers & Fabulous Clipper Ships of R & J Craig of Glasgow: Craig's "Counties" |url=https://archive.org/details/gonechronicleofs0000cumm | year=2009 | publisher=[[Brown, Son and Ferguson Ltd]] | location=Glasgow |isbn=978-1-84927-013-7 |ref=harv}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=dQgLAQAAIAAJ&printsec=frontcover |title=Notes on the Natural History of the Strait of Magellan and West Coast of Patagonia Made During the Voyage of H.M.S. Nassau ̓in the Years 1866, 67, 68, & 69 |first1=Robert Oliver |last1=Cunningham |publisher=Printed by R. Clark for [[Edmonson & Douglas, Hamilton, Adams & Co.]], [[Macmillan Publishers|MacMillan & Co.]], [[M'Glashan & Gill]], [[James Macalhose]], [[Cambridge University Press]] |type=Print |format=PDF |origyear=1871|date=26 January 2012|isbn=978-1-108-04185-0 |location=London, Edinburgh, Cambridge, Dublin, Glasgow. Cambridge |ref=harv}} *{{cite book|last1=Galvaão |first1=António |first2=Richard |last2=Hakluyt |authorlink2=Richard Hakluyt|title=The Discoveries of the World from Their First Original Unto the Year of Our Lord 1555 -Issue 30 of Works issued by the Hakluyt Society|url=https://play.google.com/store/books/details?id=ZnlWAAAAcAAJ&rdid=book-ZnlWAAAAcAAJ&rdot=1|publisher=Kessinger Publishing|year=2004 |origyear=1862|isbn=0-7661-9022-6|ref=harv}} Based on the 1601 English translation, sub ann. 1428. *{{cite book |url=http://www.memoriachilena.cl/archivos2/pdfs/MC0054341.pdf |first1=Mateo |last1=Martinic |year=1977 |language=Spanish |title=Historia del Estrecho de Magallines |publisher=Andres Bello |location=Santiago |isbn=9561604027 |format=PDF |accessdate=October 16, 2019|ref=harv}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=U1MBAAAAYAAJ&printsec=frontcover |title=Sailing Directions for Magellan Strait, and Channels Leading to the Gulf of Peñas |first1=Richard Charles |last1=Mayne |authorlink1=Richard Mayne (explorer)|year=1871 |publisher=Hydrogaphic Office, Admiralty |pages=37-84|ref=harv}} *{{cite book |first1=Michael |last1=Morris |isbn=9780792301813 |title=The Strait of Magellan |url=https://archive.org/details/straitofmagellan0000morr |location=Dordrecht, Boston, Norwell, MA, U.S.A |publisher=M. Nijhoff (sold and distributed in the U.S.A. and Canada by [[Kluwer Academic Publishers]]) |date=July 27, 1989 |series=International Straits of the World|pages=[https://archive.org/details/straitofmagellan0000morr/page/68 68]–104|ref=harv}} *{{cite book |first1=Patrick J. |last1=Murphy |first2=Ray W. |last2=Coye |location=New Haven, London |title=Mutiny and Its Bounty: Leadership Lessons from the Age of Discovery |url=https://archive.org/details/mutinyitsbountyl0000murp_l8n3 |year=2013|publisher=[[Yale University Press]]|isbn=9780300170283 |ref=harv}} *{{cite book |title=A Voyage of Discovery to the Strait of Magellan: With an Account of the Manners and Customs of the Inhabitants; And of the Natural Productions of Patagonia; Undertaken, by Order of the King of Spain, |first1=Jose Vargas |last1=Ponce |authorlink1=José de Vargas Ponce |last2=de Córdoba |first2=Antonio |authorlink2=Antonio Fernández de Córdoba y Cardona |first3=Dionisio |last3=Alcalá-Galiano |authorlink3=Dionisio Alcalá Galiano|first4=Alejandro |last4=Belmonte|url=https://books.google.com/books?id=WkogmBOXRtoC&printsec=frontcover |format=PDF|origyear=1760–1821 |publisher=[[Neele & Son]], [[BiblioBazaar]] |edition=illustrated, reprint |year=2016 |isbn=9781371286323|ref=harv}} *{{cite book |title=[[Sailing Alone Around the World]] |first1=Joshua |last1=Slocum |authorlink1=Joshua Slocum |publisher=The Floating Press |date=January 1, 2009 |origyear=1900 |pages=80-90 |ref={{harvid|Slocum|1900}}}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite book |isbn=9780819564092 |title=Voyaging: Southward from the Strait of Magellan |first1=Rockwell |last1=Kent |date=March 10, 2000 |type=Hardcover |location=Hanover, New Hampshire |publisher=[[University Press of New England]]}} *Parr, Charles McKew (1953) ''So Noble a Captain: The Life and Times of Ferdinand Magellan'' New York: [[Thomas Y. Crowell]]. *{{cite book |title=Magellan's Voyage Around the World |date=August 8, 2015 |first1=James Alexander |last1=Robertson |first2= Antonio |last2=Pigafetta |type=Hardcover |publisher=Andesite Press| ISBN= 978-1298538710}} *{{cite book |title=The Annotated Sailing Alone Around the World |url=https://archive.org/details/annotatedsailing0000sloc |first1=Joshua |last1=Slocum |first2=Rod |last2=Scher |date=March 1, 2009 |origyear=1900 |location=Dobbs Ferry, NY |publisher=[[Sheridan House]]|isbn=9781574092752}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OAkkDwAAQBAJ&printsec=frontcover |title=Early Spanish Voyages to the Strait of Magellan |editor=Clements R. Markham |isbn=9781317146704|location=London U.K.|publisher=[[Hakluyt Society]] second series, [[Routledge]], [[Ashgate Publishing]] |origyear=2016 |number=XXVII|date=May 15, 2017}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{Commons-inline|Category:Strait of Magellan|Strait of Magellan}} * {{Commons-inline|Category:Lord Londsdale (ship)|Ship Lord Londsdale, a wreckship}} * [http://www.wdl.org/en/item/3972 The First Map of the Strait of Magellan, 1520]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} from 1800 {{In lang|en}} {{In lang|la}} * [http://www.wdl.org/en/item/52 Map of the Straits of Magellan and Part of the Land of Fire, Prepared in 1786] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020042000/https://www.wdl.org/en/item/52/ |date=2021-10-20 }} {{In lang|en}} {{In lang|es}} via [[World Digital Library|World Digital Archive]] * {{Citation |author = Ministerio de Obras Públicas de Chile |author-link = Ministry of Public Works (Chile) |editor = |publication-date = |year = 2012 |origyear = |title = Cartas camineras 2010 in 200 dpi and 70 dpi resolution available |chapter = Maps of all regions of Chile |chapter-url = http://www.mapas.mop.cl/CARTAS%20CAMINERAS.htm |contribution-url = |type = Maps |publisher = Government of Chile |location = |place = |language = Spanish |url = |accessdate = 20 April 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120904060553/http://www.mapas.mop.cl/CARTAS%20CAMINERAS.htm |archivedate = 2012-09-04 |title-link = Dots per inch |url-status = live }} *[https://worldhistoryproject.org/1520/11/1/ferdinand-magellan-discovers-and-explores-strait-of-magellan Nov 1 1520 to Nov 28 1520 Ferdinand Magellan discovers and explores Strait of Magellan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020152254/https://worldhistoryproject.org/1520/11/1/ferdinand-magellan-discovers-and-explores-strait-of-magellan |date=2019-10-20 }} [[World History Project]] *[https://www.google.com/maps/place/Strait+of+Magellan/@-53.0825315,-76.0931187,1378051m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0xbdad5ffe81e44c75:0xa9099702e9f8ce57!8m2!3d-53.5888172!4d-70.759749 Satelite image, Straits of Magellan] via [[Google maps]] * [[United States Hydrographic Office]], [https://archive.org/details/southamericapil01offigoog South America Pilot] (1916) {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ചിലിയിലെ കടലിടുക്കുകൾ]] esrblvacajt4ammm3duztlpf0vf6s91 0 500747 4615016 3981051 2026-04-24T21:07:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615016 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pratima Devi (painter)}} {{Infobox artist | name = പ്രതിമാ ദേവി | image = PratimaDevi1921.jpg | imagesize = | caption = പ്രതിമാ ദേവി, 1921 | birth_name = | birth_date = {{Birth year|1893}} | birth_place = കൊൽക്കത്ത | death_date = {{Death year and age|1969|1893}} | death_place = ശാന്തിനികേതൻ | nationality = ഇന്ത്യൻ / ബംഗാളി | education = | field = [[Traditional Dance|പരമ്പരാഗത നൃത്തം]], [[Painting|പെയിന്റിംഗ്]] | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | spouse = നിലനാഥ് മുഖോപാധ്യായ, [[Rathindranath Tagore|രതിന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] }} '''പ്രതിമാ ദേവി''' (1893-1969) ഒരു ഇന്ത്യൻ ബംഗാളി കലാകാരിയായിരുന്നു. അവരുടെ കലാപരമായ കഴിവുകൾക്ക് പരക്കെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. [[രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ|രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ]] മകൻ [[Rathindranath Tagore|രതിന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ]] ഭാര്യയായിരുന്നു. അവരുടെ കഴിവുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ കവി പ്രത്യേക താത്പര്യം കാണിച്ചു. == രക്ഷാകർതൃത്വം == [[ഗഗനേന്ദ്രനാഥ് ടാഗൂർ|ഗഗനേന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെയും]] [[അബനീന്ദ്രനാഥ് ടാഗൂർ|അബനിന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെയും]] സഹോദരി ശേശേന്ദ്ര ഭൂസൻ ചതോപാധ്യായയുടെയും ബിനായാനി ദേവിയുടെയും മകളായിരുന്നു.<ref name="viswa">{{Cite web|url=http://www.visvabharati.ac.in/PratimaDevi.html|title=Pratima Devi (1893-1969)|last=|first=|date=|website=|publisher=Visva-Bharati|accessdate=2016-03-13|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918154512/http://www.visvabharati.ac.in/PratimaDevi.html|url-status=dead}}</ref><ref name="charitabhidhan">Samsad Bangali Charitabhidhan (Biographical Dictionary), Chief Editor: Subodh Chandra Sengupta, Editor: Anjali Bose, 4th edition 1998, {{in lang|bn}}, Vol I, page 185, {{ISBN|81-85626-65-0}}, Sishu Sahitya Samsad Pvt. Ltd., 32A Acharya Prafulla Chandra Road, Kolkata.</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[File:Bundesarchiv Bild 102-11643, Rabindranath Tagore.jpg|200px|thumb|right| 1931-ൽ ജർമ്മനിയിലെ രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ. പ്രതിമ ദേവി, ആര്യം, അമിയ ചക്രവർത്തി<ref>Sources of information: [http://sesquicentinnial.blogspot.com/2013/03/rabindranath-in-germany-july-1930.html Smarak Grantha] and [http://unboundintelligence.com/rabindranath-tagore-and-albert-einstein/ When two giants met - Rabindranath Tagore and Albert Einstein]</ref>]] ചിത്രകാരൻ നന്ദലാൽ ബോസ്, രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ പ്രതിമ കല അഭ്യസിച്ചു.<ref name="viswa"/> അവരുടെ കലാപരമായ കഴിവുകൾ പിന്തുടരാൻ രബീന്ദ്രനാഥ് അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite book|title=I Won't Let You Go: Selected Poems Ed: Ketaki Kushari Dyson|last=Tagore|first=Rabindranath|publisher=Penguin Books India|year=2011|isbn=9780143416142|location=|pages=}}</ref> [[Tagore family|ടാഗോർ കുടുംബം]] നടത്തുന്ന ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഓറിയന്റൽ ആർട്ടിൽ 1915 മുതൽ അവർ തന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Triumph of Modernism: India's Artists and the Avant-garde, 1922-1947|url=https://archive.org/details/triumphofmoderni0000mitt|last=Mitter|first=Partha|publisher=Reaktion Books|year=2007|isbn=9781861893185|location=|pages=}}</ref>തുടർന്ന് അവർ പാരീസിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഇറ്റാലിയൻ "[[Intonaco|വെറ്റ് ഫ്രെസ്കോ]]" രീതി പഠിച്ചു. <ref name=":0" /> 1910-ൽ വിവാഹം കഴിഞ്ഞയുടനെ, പ്രതിമയും ഭർത്താവിനൊപ്പം കുറച്ചു കാലം ബംഗ്ലാദേശിലെ [[Shilaidaha|ഷിലൈദഹ]]യിലെ ഫാമിലി എസ്റ്റേറ്റിൽ താമസിച്ചിരുന്നു.<ref name="ABP">{{cite web |title=কবিপুত্র | trans-title = Kabiputra |url=https://www.anandabazar.com/supplementary/patrika/some-unknown-facts-about-tagore-s-son-rathindranath-tagore-1.566092 |publisher=[[Anandabazar Patrika]] |accessdate=2 August 2019 |language=bn |date=18 February 2017}}</ref>തുടർന്ന്, പ്രതിമ ശാന്തിനികേതനിലേക്ക് മടങ്ങി, അമ്മായിയപ്പന്റെയും ഭർത്താവിന്റെയും പാത പിന്തുടർന്ന് വിശ്വഭാരതിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മുഴുകി.<ref name="charitabhidhan"/>വിദൂര സ്ഥലങ്ങളിലേക്കുള്ള അവരുടെ സന്ദർശനത്തിലും അവൾ അവരോടൊപ്പം പോയി.<ref name="viswa"/>ശാന്തിനികേതനിൽ രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ സ്ഥാപിച്ച സംഗീത, നൃത്ത വിദ്യാലയത്തിലെ നൃത്ത പാഠ്യപദ്ധതിയുടെ ചുമതല അവർക്കായിരുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Engendering Performance: Indian Women Performers in Search of an Identity|last=Dutt, Sarkar Munsi|first=Bishnupriya, Urmimala|publisher=SAGE Publications India|year=2010|isbn=9788132106128|location=|pages=}}</ref>ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അവർ ടാഗോറിന്റെ നൃത്ത-നാടകങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തിയ നിർണായക സ്വാധീനങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/books/tagores-dance-legacy-and-its-relevance/article2749999.ece|title=Tagore's dance legacy and its relevance|date=2011-12-26|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|accessdate=2016-03-13}}</ref>അവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഒരു പുതിയ കരകൗശലം എടുത്ത് ശിൽപ സദാൻ പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. <ref name="viswa"/> == ആദ്യകാല ജീവിതം, വിവാഹം, മരണം == പ്രതിമ ദേവി 1893 നവംബർ 5 ന് [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]യിൽ ജനിച്ചു.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://uttarayan.myfreeforum.org/viewtopic.php?t=255&start=0|title=Rabindranath's Tagore's Descendants|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314050217/http://uttarayan.myfreeforum.org/viewtopic.php?t=255&start=0|url-status=dead}}</ref> രബീന്ദ്രനാഥിന്റെ സഹപാഠിയായ നിരോദ് നാഥ് മുഖോപാധ്യായയുടെ മകൻ നിലനാഥ് മുഖോപാധ്യായയുടെ ബാലവധുവായിട്ടാണ് അവർ ആദ്യമായി വിവാഹം കഴിച്ചത്. എന്നാൽ രണ്ട് മാസത്തിന് ശേഷം നിലനാഥ് ഗംഗയിൽ മുങ്ങിമരിച്ചു. രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ തന്റെ മകൻ രതിന്ദ്രനാഥ ടാഗോറുമായി 17 കാരിയായ പ്രതിമയുടെ വിവാഹം ക്രമീകരിച്ചു.<ref name=":1" /><ref>{{cite web | url = http://sesquicentinnial.blogspot.com/2011/11/rathindranath-thakur-1888-1961.html| title = Rathindranath Part I | publisher = Smarak Grantha |accessdate = 5 August 2019}}</ref>രതിന്ദ്രനാഥും പ്രതിമയും 1922-ൽ ഒരു മകളെ ദത്തെടുത്തു - നന്ദിനി. അവളുടെ വിളിപ്പേര് - പ്യൂപ്പി (ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ 'പാവ' എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്).<ref name=":1" /><ref>{{cite web | url = http://sesquicentinnial.blogspot.com/2012/07/nandini-adopted-child-of-rathindranath.html| title = Nandini adopted child of Rathindranath and Pratima | publisher = Smarak Grantha |accessdate = 26 July 2019}}</ref>രതിന്ദ്രനാഥുമായുള്ള പ്രതിമയുടെ വിവാഹം മുൻ വർഷങ്ങളിൽ സന്തോഷകരമായ ഒന്നായിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് പരുക്കൻ കാലാവസ്ഥയെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ടാഗോർ കുടുംബത്തിലെ 'പ്രതിഭാധനരും സർഗ്ഗാത്മകരുമായ വ്യക്തികളുടെ തിളക്കമാർന്ന നിരയിൽ' ഒരു പ്രഹേളികയായി തുടരുന്ന രതിന്ദ്രനാഥ് 1953-ൽ വിശ്വ ഭാരതി സർവകലാശാല വൈസ് ചാൻസലർ സ്ഥാനം രാജിവച്ച് ശാന്തിനികേതനെ എന്നെന്നേക്കുമായി വിട്ടു. പ്രതിമ വീണ്ടും ശാന്തിനികേതനിൽ തുടർന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1961-ൽ രതിന്ദ്രനാഥിന്റെ മരണം വരെ കത്തിടപാടുകളിലൂടെ അവർ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="ABP"/><ref>{{cite web | url = https://thebookreviewindia.org/a-page-out-of-a-radicals-life/| title = A Page out of a Radical’s Life| publisher = The Book Review Literary Trust |accessdate = 26 July 2019}}</ref>പ്രതിമ 1969 ജനുവരി 9 ന് അന്തരിച്ചു.<ref name="charitabhidhan"/> == കുടുംബം == നന്ദിനി ടാഗോർ 1940-ൽ വിവാഹിതയായി. ഗിരിധാരി ലാലയുമായുള്ള പേരക്കുട്ടിയുടെ വിവാഹത്തിന് രവീന്ദ്രനാഥ് ''സുമംഗലി ബോഡു പഞ്ചിത രേഖോ പ്രാനെ'' എന്ന ഗാനം രചിച്ചു. രത്തൻപള്ളിയിലെ ചായാനിറിൽ അവർ താമസിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.geetabitan.com/lyrics/S/sumongoli-bodhu-lyric.html| title = Lyric and background history of the song Sumangali Bodhu Sanchito| work= All about Rabindra Sangeet| publisher = Gitabitan.com |accessdate = 3 August 2019}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.pinterest.com/pin/314900198935939216/ | title = Rabindranath Tagore at grand daughter’s marriage | publisher = Pinterest |accessdate = 3 August 2019}}</ref><ref name="ABP"/>നന്ദിനിയുടെ മകൻ സുനന്ദൻ ലാല [[Patha Bhavana, Santiniketan|പത ഭാവന]]യിൽ പഠിക്കുകയും തുടർന്ന് സിന്തറ്റിക് ഓർഗാനിക് കെമിസ്ട്രിയിൽ പിഎച്ച്ഡി പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. 2012-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് അവർ ബാംഗ്ലൂരിലാണ് താമസിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web| url = https://in.linkedin.com/in/sunandan-lala-67715b36| title = Sunandan Lala| publisher = Linkedin| accessdate = 26 July 2019}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.deccanherald.com/content/246172/remembering-genius-tagore.html| title = Remembering the genius of Tagore| publisher = Deccan Herald, 1 May 2012 |accessdate = 26 July 2019}}</ref> == പുസ്തകങ്ങൾ == പ്രതിമ നിരവധി പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതി. കവയിത്രിയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷത്തിലാണ് നിർബാൻ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. ''സ്മൃതിചിൻഹ''യിൽ അബനിന്ദ്രനാഥിനെക്കുറിച്ചും രവീന്ദ്രനാഥിനെക്കുറിച്ചും സംസാരിക്കുന്നു. ശാന്തിനികേതനിലെ നൃത്ത പാരമ്പര്യം ''നൃത്യ''യിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അവരുടെ കവിതകളുടെയും മറ്റ് രചനകളുടെയും ഒരു സമാഹാരമാണ് ''ചിത്രലേഖ''. <ref name="charitabhidhan"/> == അവലംബം== {{Reflist}} {{Tagore family}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1893-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1969-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതീയ ചിത്രകാരികൾ]] fdos0g93x5m8smdqjihguxynkrslvwn 0 501239 4615089 4301580 2026-04-25T06:34:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615089 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Black hat (computer security)}} വ്യക്തിഗത നേട്ടത്തിനോ അല്ലങ്കിൽ ദുരുപയോഗം നടത്തുന്നതിന് വേണ്ടി കമ്പ്യൂട്ടർ സുരക്ഷ ലംഘിക്കുന്ന ഒരു ഹാക്കറാണ് '''ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർ''' അഥവാ ('''ബ്ലാക്ക്-ഹാറ്റ് ഹാക്കർ'''). 1950-കളിൽ പാശ്ചാത്യരിൽ നിന്നാണ് ഈ പദം ഉത്ഭവിച്ചത്, മോശം ആളുകൾ സാധാരണയായി കറുത്ത തൊപ്പികളും നല്ല ആളുകൾ വെളുത്ത തൊപ്പികളും ധരിച്ചിരുന്നു. ഒരു കറുത്ത തൊപ്പി വെളുത്ത തൊപ്പിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. മൂന്നാമത്തെ വിഭാഗം ചാരനിറത്തിലുള്ള തൊപ്പിയാണ്, നല്ല ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയും എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ അനുമതിയില്ലാതെയും ഹാക്ക് ചെയ്യുന്ന ഒരു വ്യക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |date=2022-02-09 |title=What is a Black-Hat hacker? |url=https://www.kaspersky.com/resource-center/threats/black-hat-hacker |access-date=2022-11-27 |website=www.kaspersky.com |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=testovaniebezpecnosti |date=2017-11-10 |title=Hackers are not just the bad guys – brief history and classification |url=https://hacktrophy.com/en/hackers-history-and-classification/ |access-date=2022-11-27 |website=HackTrophy |language=sk}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Luciano |first=Michael |date=2018-09-05 |title=What Are the Three Types of Hackers? |url=https://www.designworldonline.com/what-are-the-three-types-of-hackers/ |access-date=2022-11-27 |website=Design World |language=en-US}}</ref> == ഉത്ഭവം == തിയറിസ്റ്റ് [[റിച്ചാർഡ്‌ മാത്യൂ സ്റ്റാൾമാൻ|റിച്ചാർഡ് സ്റ്റാൾമാൻ ആണ്]] ഈ വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം പലപ്പോഴും ഹാക്കർ സംസ്കാരം (ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്ന അദ്ദേഹം നിഷേധിക്കുന്നുവെങ്കിലും)<ref name="Counterintuitive">{{Cite web|url=https://www.atlasobscura.com/articles/the-counterintuitive-history-of-black-hats-white-hats-and-villains|title=The Counterintuitive History of Black Hats, White Hats, And Villains|access-date=June 29, 2018|last=Laskow|first=Sarah|date=January 27, 2017|website=[[Atlas Obscura]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629024647/https://www.atlasobscura.com/articles/the-counterintuitive-history-of-black-hats-white-hats-and-villains|archive-date=June 29, 2018|quote=In early hacking circles, there was a whole separate term to refer to malicious hacking: those people were called crackers. Across the internet, Richard Stallman, who founded the GNU Project and Free Software Foundation, is often credited with coining the term 'black hat' hacker, but he says that’s not correct. 'I have never used terms 'X-hat hacker' because I reject the use of 'hacking' to refer to breaking security,' he says. Where did the term come from then? 'I don't know where,' he says.}}</ref> ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന ഹാക്കറിനെ വൈറ്റ് ഹാറ്റ് ഹാക്കറുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുന്നതിന്, മാറ്റം ആവശ്യമുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ സിസ്റ്റങ്ങളിലെ കേടുകൾ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നതിലൂടെ സംരക്ഷണം ഹാക്ക് ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Management Information Systems|url=https://archive.org/details/isbn_9780077522179|last=O'Brien, Marakas|first=James, George|publisher=McGraw-Hill/ Irwin|year=2011|isbn=978-0-07-752217-9|location=New York, NY|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780077522179/page/536 536]–537}}</ref> black hat / white hat സാങ്കേതിക ഭാഷ ജനപ്രിയ അമേരിക്കൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ പാശ്ചാത്യ വലിവിഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അത കറുപ്പും വെളുപ്പും തൊപ്പികൾ യഥാക്രമം വില്ലന്മാരെയും വീരനായ കൗബോയികളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aVnA8pQmS54C&pg=PA26|title=Ninja Hacking: Unconventional Penetration Testing Tactics and Techniques|last=Wilhelm|first=Thomas|last2=Andress|first2=Jason|publisher=Elsevier|year=2010|pages=26–7}}</ref> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ പലപ്പോഴും ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്ന സ്റ്റീരിയോടൈപ്പിക്കൽ നിയമവിരുദ്ധ ഹാക്കിംഗ് ഗ്രൂപ്പുകളാണ് ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർമാർ, കൂടാതെ 'കമ്പ്യൂട്ടർ കുറ്റവാളിയിൽ പൊതുജനങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്ന എല്ലാറ്റിന്റെയും സംഗ്രഹം'.<ref>{{Cite web|url=https://www.techworm.net/2017/02/top-5-hackers-arrested-authorities-2016.html|title=Here Are The Top 5 Hackers Arrested in 2016|website=Techworm.net}}</ref> ഡാറ്റ നശിപ്പിക്കുന്നതിനോ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനോ മോഷ്ടിക്കുന്നതിനോ അല്ലെങ്കിൽ അംഗീകൃത നെറ്റ്‌വർക്ക് ഉപയോക്താക്കൾക്ക് നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ ഉപയോഗശൂന്യമാക്കുന്നതിനോ ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർമാർ സുരക്ഷിത നെറ്റ്‌വർക്കുകളിലേക്ക് കടക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.techworm.net/2017/02/top-5-hackers-arrested-authorities-2016.html|title=Here Are The Top 5 Hackers Arrested in 2016|website=Techworm.net}}</ref> ==വിവരണം== ദുരുദ്ദേശ്യത്തോടെ കമ്പ്യൂട്ടർ നെറ്റ്‌വർക്കുകളിൽ മനപ്പൂർവ്വം പ്രവേശിക്കുന്ന കുറ്റവാളികളെ "ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർമാർ" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-05-11 |title=Black hat, White hat, and Gray hat hackers – Definition and Explanation |url=https://www.kaspersky.com/resource-center/definitions/hacker-hat-types |access-date=2022-11-27 |website=www.kaspersky.com |language=en}}</ref>ഡാറ്റ (പ്രത്യേകിച്ച് ലോഗിൻ ക്രെഡൻഷ്യലുകൾ), സാമ്പത്തിക വിവരങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങൾ (പാസ്‌വേഡുകളോ [[ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ്]] നമ്പറുകളോ പോലുള്ളവ) മോഷ്ടിക്കുകയും [[മാൽവെയർ]] അവർ ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്തേക്കാം. ഈ വിവരങ്ങൾ പലപ്പോഴും [[ഡാർക്ക് വെബ്|ഡാർക്ക് വെബിൽ]] വിൽക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കമ്പ്യൂട്ടറുകളെ ബന്ദികളാക്കാനോ ഫയലുകൾ നശിപ്പിക്കാനോ മാൽവെയർ ഉപയോഗിക്കാം. ചില ഹാക്കർമാർ ഡാറ്റ മോഷ്ടിക്കുന്നതിനു പുറമേ പരിഷ്ക്കരിക്കുകയോ നശിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. രഹസ്യവിവരം ശേഖരിക്കുന്നതിനുള്ള ഗവൺമെന്റുകൾക്ക് ഹാക്കിംഗ് ഒരു പ്രധാന ഉപകരണമായി മാറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കറന്മാർ ഇപ്പോഴും ഒറ്റയ്‌ക്കോ സംഘടിത കുറ്റകൃത്യ ഗ്രൂപ്പുകളുമായോ എളുപ്പത്തിൽ പണം സമ്പാദിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |date=2022-02-09 |title=What is a Black-Hat hacker? |url=https://www.kaspersky.com/resource-center/threats/black-hat-hacker |access-date=2022-11-27 |website=www.kaspersky.com |language=en}}</ref> ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർമാർ തുടക്കക്കാരോ പരിചയസമ്പന്നരായ കുറ്റവാളികളോ ആകാം. കമ്പ്യൂട്ടർ നെറ്റ്‌വർക്കുകളിൽ നുഴഞ്ഞുകയറുന്നതിനെക്കുറിച്ചും സുരക്ഷാ പ്രോട്ടോക്കോളുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ളതിനെക്കുറിച്ചും അവർ നല്ല അറിവുള്ളവരാണ്. കൂടാതെ, അവർ കമ്പ്യൂട്ടർ നെറ്റ്‌വർക്കുകളിൽ പ്രവേശനം നേടാനും ഇരകളുടെ ഓൺലൈൻ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ ഇരകളുടെ ഉപകരണങ്ങൾ ലോക്ക് ചെയ്യാനും അനുവദിക്കുന്ന ഒരു സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിന്റെ ഒരു രൂപമായ മാൽവെയറും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർമാർക്ക് വ്യക്തിപരമോ സാമ്പത്തികമോ ആയ നേട്ടങ്ങൾക്ക് പുറമെ സൈബർ ചാരവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടേക്കാം.<ref>{{Cite web |title=What is a black hat hacker? |url=https://www.techtarget.com/searchsecurity/definition/black-hat |access-date=2022-11-27 |website=SearchSecurity |language=en |archive-date=2022-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123200445/https://www.techtarget.com/searchsecurity/definition/black-hat |url-status=dead }}</ref> വാസ്തവത്തിൽ, ചില ഹാക്കർമാർക്ക്, സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് ആസക്തിയുള്ള അനുഭവമായിരിക്കാം. ==ചരിത്രം== [[File:Countries initially affected in WannaCry ransomware attack.png|thumb|[[വാണ ക്രൈ സൈബർ അറ്റാക്ക്|വാനാക്രൈ റാൻസംവെയർ]](WannaCry ransomware) ആക്രമണത്തെ ആദ്യം നേരിടേണ്ടി വന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] "ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ്" എന്ന പദം 1950 മുതൽ പാശ്ചാത്യരിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കളർ സ്കീമിൽ നിന്നാണ് വന്നത്, അതിൽ മോശം ആളുകൾ കറുത്ത തൊപ്പികളും നല്ല ആളുകൾ വെളുത്തതോ മറ്റ് ഇളം നിറങ്ങളോ ധരിച്ചിരുന്നു.<ref name=":2" /> ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ് 2017 മെയ് മാസത്തിലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട [[വാണ ക്രൈ സൈബർ അറ്റാക്ക്|വാനാക്രൈ റാൻസംവെയർ]]. പുറത്തിറങ്ങി ആദ്യ രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ 150 രാജ്യങ്ങളിലായി ഏകദേശം 400,000 കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ ഇത് ബാധിച്ചു. വാനാക്രൈ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സുരക്ഷാ വിദഗ്ധർ ഡീക്രിപ്ഷൻ ടൂളുകൾ ലഭ്യമാക്കി, തന്മൂലം തട്ടിയെടുത്ത തുക ഏകദേശം 120,000 ഡോളറായി ആയി പരിമിതപ്പെടുത്തി.<ref>{{Cite web |date=2022-02-09 |title=What is WannaCry ransomware? |url=https://www.kaspersky.com/resource-center/threats/ransomware-wannacry |access-date=2022-11-27 |website=www.kaspersky.com |language=en}}</ref> വാർത്തകളിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട ഉയർന്ന ഡാറ്റാ ബ്രീച്ചിംഗ് സാധാരണയായി മലിഷ്യസ് ഹാക്കർമാരാണ് (ബ്ലാക്ക് ഹാറ്റ് ഹാക്കർമാർ) നടത്താറുള്ളത്. ഒരു ഡാറ്റാ ബ്രീച്ചിംഗ് വഴി, ഉപഭോക്താക്കളുടെയും രോഗികളുടെയും സാമ്പത്തികമായതോ, വ്യക്തിഗതമായതോ ആയ ഡിജിറ്റൽ വിവരങ്ങൾ ഹാക്കർമാർക്ക് മോഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. ഒരു ബിസിനസ്സ് അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ ഏജൻസിയുടെ പ്രശസ്തിയോ വിശ്വാസ്യതയോ നശിപ്പിക്കാനോ കളങ്കപ്പെടുത്താനോ ഹാക്കർമാർക്ക് ഈ വിവരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം, അത് ഡാർക്ക് വെബിൽ വിൽക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ബിസിനസ്സുകളിൽ നിന്നോ സർക്കാർ ഏജൻസികളിൽ നിന്നോ വ്യക്തികളിൽ നിന്നോ പണം തട്ടിയെടുക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |last=Espinosa |first=Christian |date=2018-03-09 |title=Black Hat vs White Hat Hackers |url=https://www.alpinesecurity.com/blog/black-hat-vs-white-hat-hackers/ |access-date=2022-11-27 |website=Alpine Security |language=en-US |archive-date=2022-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203034221/https://www.alpinesecurity.com/blog/black-hat-vs-white-hat-hackers/ |url-status=dead }}</ref> == ഇതും കാണുക == * സുരക്ഷാ ഹാക്കർ ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:സൈബർ കുറ്റകൃത്യം]] g1e5c1rn1v8vjl8i290p8txn8faos0r 0 513343 4615073 3364188 2026-04-25T05:16:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615073 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Berthe Morisot with a Bouquet of Violets}} {{Infobox artwork | title = Berthe Morisot with a Bouquet of Violets | painting_alignment = | other_language_1 = French | other_title_1 = Berthe Morisot au bouquet de violettes | other_language_2 = | other_title_2 = | image = Edouard Manet - Berthe Morisot With a Bouquet of Violets - Google Art Project.jpg | image_upright = | alt = | caption = | artist = [[Édouard Manet]] | catalogue = | year = {{start date|1872}} | completion_date = <!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | medium = [[Oil painting|Oil on canvas]] | movement = | subject = [[Berthe Morisot]] | height_metric = 55.5 | width_metric = 40.5 | length_metric = | diameter_metric = | height_imperial = <!-- (i.e. in imperial units) --> | width_imperial = | length_imperial = | diameter_imperial = | dimensions = | dimensions_ref = | metric_unit = cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | imperial_unit = in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | designation = | condition = | city = Paris | museum = [[Musée d'Orsay]] | accession = 100102 | coordinates = <!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | owner = | preceded_by = <!-- preceding work by the same artist --> | followed_by = <!-- next work by the same artist --> | website = <!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --> }} 1872-ൽ [[എദ്വാർ മാനെ]] വരച്ച ഓയിൽ പെയിന്റിംഗാണ് '''ബെർത്ത് മോറിസോട്ട് വിത് എ ബൂകേ ഓഫ് വയലറ്റ്സ്''' (ഫ്രഞ്ച്: Berthe Morisot au bouquet de violettes). കഷ്ടിച്ച് കാണാൻ കഴിയുന്ന [[വിയോള (സസ്യം)|വയലറ്റ്]] പൂച്ചെണ്ടിനോടൊപ്പം കറുത്ത വിലാപ വസ്ത്രം ധരിച്ച സഹ ചിത്രകാരനായ [[Berthe Morisot|ബെർത്ത് മോറിസോട്ടിനെ]] ഇതിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. പാരീസിലെ മ്യൂസി ഡി ഒർസെയുടെ ശേഖരത്തിലാണ് ഈ പെയിന്റിംഗ്. ചിലപ്പോൾ ഈ ചിത്രം പോട്രയിറ്റ് ഓഫ് ബെർത്ത് മോറിസോട്ട്, ബെർത്ത് മോറിസോട്ട് ഇൻ എ ബ്ളാക്ക് ഹാറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ യങ് വുമൺ ഇൻ എ ബ്ളാക്ക് ഹാറ്റ് എന്നുമറിയപ്പെടുന്നു. ഒരേ രചനയുടെ ഒരു കൊത്തുപണിയും രണ്ട് ലിത്തോഗ്രാഫുകളും മാനെ സൃഷ്ടിച്ചു. == പശ്ചാത്തലം == മാനെ 1868-ൽ ബെർത്ത് മോറിസോട്ടിനെ പരിചയപ്പെട്ടു. അവർ [[Jean-Honoré Fragonard|ഫ്രാഗോണാർഡിന്റെ]] പേരക്കുട്ടിയും ചിത്രകാരിയും ആയിരുന്നു. മോറിസോട്ടും മാനെറ്റും പരസ്പരം ഓരോരുത്തരുടെയും ചിത്രങ്ങൾ സ്വാധീനിച്ചു. ആദ്യ ചിത്രമായ [[The Balcony (Manet)|ദി ബാൽക്കണി]] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി തവണ അദ്ദേഹം അവരുടെ ചായാചിത്രം വരച്ചു. 1874-ൽ അവർ മാനെറ്റിന്റെ സഹോദരൻ [[Eugène Manet|യൂജിനെ]] വിവാഹം കഴിച്ചു. 1870–71 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Franco-Prussian War|ഫ്രാങ്കോ-പ്രഷ്യൻ]] യുദ്ധത്തിൽ മാനെ പാരീസിൽ തുടർന്നു. [[Siege of Paris (1870–71)|പാരീസ് ഉപരോധത്തിൽ]] നഗരത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ [[National Guard (France)|ഗാർഡ് നാഷണലിൽ]] സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. സേവനമനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ പെയിന്റ് ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല, 1871 ജനുവരി അവസാനം നഗരം കീഴടങ്ങിയ ശേഷം പാരീസ് വിട്ടു. 1871 ൽ പിന്നീട് ചിത്രകലയിലേക്ക് മടങ്ങിയ അദ്ദേഹം 1871 മെയ് മാസത്തിൽ പാരീസ് കമ്യൂണിന്റെ പരാജയത്തിനുശേഷം പാരീസിലേക്ക് മടങ്ങി. 1872 നും 1874 നും ഇടയിൽ മാനെറ്റ് വരച്ച ബ്ളാക്ക്-ക്ളാഡ് മോറിസോട്ട് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ചായാചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ പെയിന്റിംഗ്. മറ്റുള്ളവ അവളെ പിങ്ക് ഷൂ, ഫാൻ, മൂടുപടം എന്നിവയോടൊപ്പം ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. == വിവരണം == പകുതി നീളമുള്ള ചായാചിത്രം 55.5 × 40.5 സെന്റിമീറ്റർ (21.9 × 15.9 ഇഞ്ച്) [1] - 71.5 × 57.5 സെന്റീമീറ്റർ (28.1 × 22.6 ഇഞ്ച്) ഫ്രെയിം <ref name=OrsayNoticeFR>{{cite web|url= http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&nnumid=100102 |title= ''Berthe Morisot au bouquet de violettes''|trans-title= Berthe Morisot with a Bouquet of Violets|work= Notice de l'œuvre|language= French|publisher= Musée d'Orsay|date= 2006|access-date= 2017-01-15}}</ref> ഉള്ള ഒരു ക്യാൻവാസിലാണ് വരച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ മുകളിലെ "മാനെറ്റ് 72" എന്ന് വലത് കോണിൽ ഒപ്പിട്ടിരിക്കുന്നു. കറുത്ത ഷേഡുകളിലുള്ള ഒരു പഠനമാണിത്. അസാധാരണമായി മാനെയുടെ ചായാചിത്രങ്ങൾക്ക്, സാധാരണയായി ഒരു ഇരട്ട പ്രകാശമുണ്ട്, മോറിസോട്ട് ഒരു വശത്ത് നിന്ന് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അവളുടെ വലതുവശത്ത് തിളങ്ങുകയും ഇടത് വശത്ത് ആഴത്തിലുള്ള നിഴലിലായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കറുത്ത വിലാപ വസ്ത്രവും തൊപ്പിയും മുഖത്തിന് ചുറ്റും കറുത്ത റിബണുകളും സ്കാർഫുകളും അവൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്‌തമായി പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രകാശവും, ഓരോ ചെവിയിലും കമ്മലും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. മോറിസോട്ടിന്റെ വസ്ത്രധാരണത്തിന്റെ നെക്ക്ലൈൻ അവളുടെ നെഞ്ചിലേക്ക് താഴുന്നിടത്ത് വയലറ്റ് പൂക്കൾ ദൃശ്യമാകുന്നില്ല. അവളുടെ കണ്ണുകൾ പച്ചനിറമായിരുന്നെങ്കിലും മാനെ മോറിസോട്ടിനെ കറുത്ത കണ്ണുകളാൽ വരച്ചു. ഇരുണ്ട വസ്ത്രവും കണ്ണുകളും അവൾ സ്പാനിഷ് ആണെന്ന് മാനെറ്റിന്റെ ധാരണയെ സൂചിപ്പിക്കാം. വിലാപത്തിൽ സ്വന്തം അമ്മയുടെ സമാനമായ ഒരു ചിത്രം 1863-ൽ മാനെറ്റ് നേരത്തെ വരച്ചിരുന്നു. ഇത് കറുത്ത പശ്ചാത്തലത്തിൽ അമ്മയെ കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചതായി കാണിക്കുന്നു. പെയിന്റിംഗിനെത്തുടർന്ന് സമാനമായ ഒരു കൊത്തുപണി - ഒരുപക്ഷേ ആദ്യത്തെ പകർപ്പ്, പോസ് വിപരീതമായി - രണ്ട് ലിത്തോഗ്രാഫുകൾ, എല്ലാം 1872 മുതൽ 1874 വരെ നിർമ്മിച്ചതാണ്. മാനെറ്റ് 1874-ൽ മോറിസോട്ടിനെ വിലാപ വസ്ത്രത്തിൽ അവളുടെ പിതാവ് എഡ്മോ ടിബർ‌സ് മോറിസോട്ടിന്റെ മരണശേഷം സമാനമായ ഒരു പെയിന്റിംഗ് നിർമ്മിച്ചു. <gallery> Édouard Manet Portrait-de-Berthe-M.-original-etching.jpg|Etching Édouard Manet - Berthe Morisot - Lithograph, 1872, H 73.jpg|Lithograph Édouard Manet - Berthe Morisot - Lithograph, 1872, H 74.jpg|Lithograph File:Édouard Manet - Berthe Morisot in mourning.jpg|''Berthe Morisot in mourning'', 1874, private collection </gallery> == സ്വീകരണം == ഈ ചിത്രം പെട്ടെന്ന് മാനെറ്റിന്റെ സൃഷ്ടിയുടെ ഒരു പ്രധാന ചിത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. 1932-ൽ [[Musée de l'Orangerie|ഓറഞ്ചറി]]യിൽ മാനെയുടെ മുൻകാല അവലോകനത്തിന്റെ കാറ്റലോഗിൽ [[Paul Valéry|പോൾ വാലറി]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന ശതാബ്ദിയത്തെ പ്രശംസിച്ചു. വാലറിക്ക് ഈ പെയിന്റിംഗ് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു: മോറിസോട്ടിന്റെ സഹോദരി യെവിസിന്റെയും ഭർത്താവ് തിയോഡോർ ഗോബില്ലാർഡിന്റെയും മകളായ മോറിസോട്ടിന്റെ മരുമകൾ ജീന്നി ഗോബില്ലാർഡിനെ വാലറി വിവാഹം കഴിച്ചു. അതിനാൽ മാനെയുമായുള്ള വിവാഹത്തിലൂടെയും അദ്ദേഹം ബന്ധപ്പെട്ടു. 1900-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവാഹം മോറിസോട്ടിന്റെ മകൾ [[Julie Manet|ജൂലി മാനെയും]] ഏണസ്റ്റ് റുവാർട്ടുമായുള്ള വിവാഹത്തിന്റെ ഇരട്ട ആഘോഷമായിരുന്നു. വാലറി മാനെറ്റിന്റെ പെയിന്റിംഗിനെ [[യോഹാൻ വെർമീർ|വെർമീറിന്റെ]] [[Girl with a Pearl Earring|ഗേൾ വിത് എ പേൾ ഈയറിംഗ്]] എന്ന ചിത്രവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തി. "1872 ലെ പോട്രയിറ്റ് ഓഫ് ബെർത്ത് മോറിസോട്ട് എന്ന ചിത്രത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന ഒന്നും ഞാൻ മാനെറ്റിന്റെ രചനയിൽ പ്രാധാന്യം കാണുന്നില്ല." സമാഹർത്താവും, കലാ നിരൂപകനുമായ [[Théodore Duret|തിയോഡോർ ഡ്യൂററ്റിന്]] മാനെ പെയിന്റിംഗ് വിൽക്കുകയോ നൽകുകയോ ചെയ്തു. 1894-ൽ ഡ്യൂററ്റിന്റെ ശേഖരത്തിൽ 5,100 ഫ്രാങ്ക് നൽകി മോറിസോട്ട് സ്വയം പെയിന്റിംഗ് സ്വന്തമാക്കി. 1895-ൽ അവളുടെ മരണശേഷം, മകൾ ജൂലി 1966-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരുന്നു. തുടർന്ന് അത് അവളുടെ മകൻ (മോറിസോട്ടിന്റെ ചെറുമകൻ) ക്ലെമന്റ് റുവാർട്ടിന്റെ ശേഖരത്തിലായിരുന്നു. ഫോണ്ട്സ് ഡു പാട്രിമോയിൻ, മേയർ ഫൗണ്ടേഷൻ, [[China Times|ചൈന ടൈംസ്]] ഗ്രൂപ്പ്, ജാപ്പനീസ് [[The Nikkei|ദി നിക്കി ദിനപത്രം]] ഏകോപിപ്പിച്ച ഒരു സ്പോൺസർഷിപ്പ് പ്രോഗ്രാം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ധനസഹായത്തോടെ 1998-ൽ മ്യൂസി ഡി ഓർസെ ഈ ചിത്രം ഏറ്റെടുത്തു. <gallery> Édouard Manet - Young Lady in 1866 - Google Art Project.jpg|''Woman with a Parrot'', 1866, Metropolitan Museum of Art, New York Edouard Manet - The Balcony - Google Art Project.jpg|''The Balcony'', 1868, Musée d'Orsay, Paris Édouard Manet - Le repos.jpg|''Berthe Morisot (The rest)'', 1869, Rhode Island School of Design Museum, Providence Édouard Manet - Berthe Morisot au soulier rose.jpg|''Berthe Morisot with pink shoes'', 1872, Hiroshima Museum of Art Edouard Manet - Portrait de Berthe Morisot étendue, 1873.jpg|''Berthe Morisot reclining'', 1873, Musée Marmottan Monet, Paris Berthe Morisot Manet Lille 2918.jpg|''Berthe Morisot with a Fan'', 1874, Palais des Beaux-Arts de Lille </gallery> ==അവലംബം== {{reflist}} {{refbegin}} *{{Cite web|url= http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/painting/commentaire_id/berthe-morisot-with-a-bouquet-7200.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=710211fa09|title= Edouard Manet ''Berthe Morisot With a Bouquet''|publisher= Musee d'Orsay|date= 2006|access-date= 2017-01-15}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Cite web|url= https://www.google.com/culturalinstitute/beta/u/0/asset/berthe-morisot-with-a-bouquet-of-violets/BgE_z2CPRYBI1A|title= ''Berthe Morisot With a Bouquet of Violets''|publisher= Google Art Project|access-date= 2017-01-15}} *{{cite news|last= Cumming|first= Laura|url= https://www.theguardian.com/artanddesign/2013/jan/26/manet-portraying-life-royal-academy|title= Manet: Portraying Life – review|newspaper= [[The Observer]]|date= 2016-01-26|access-date= 2017-01-15}} *{{cite book|last= Locke|first= Nancy|title= Manet and the Family Romance|date= 2001|location= Princeton, N.J|publisher= [[Princeton University Press]]|url= https://books.google.ca/books?id=mUD5AuKCPLEC&pg=PA147#v=onepage&q&f=false|access-date= 2017-01-15|pages= 147–149, 157–158, 168|isbn= 9780691050607|oclc= 44885334}} Also {{ISBN|9780691114842}}. *{{cite web|url= http://www.gardnermuseum.org/collection/browse?filter=artist:3175|title= Portrait of Madame Auguste Manet|publisher= [[Isabella Stewart Gardner Museum]]|access-date= 2017-01-15}} {{refend}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== * {{Commons category-inline|Berthe Morisot with Bouquet of Violets (Édouard Manet - Musée d'Orsay)}} {{Manet|state=expanded}} {{Berthe Morisot}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] 97au91wzuo435fzl8pzn3jlszxsqpo0 0 524045 4615042 4545612 2026-04-25T03:47:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615042 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox film | name = ബിരിയാണി | image = | alt = | caption = | director = സജിൻ ബാബു | producer = | writer = സജിൻ ബാബു | story = | starring = {{ubl|[[കനി കുസൃതി]]|ശൈലജ ജല|[[അനിൽ നെടുമങ്ങാട്]]}} | narrator = | music = ലിയോ ടോം | cinematography = കാർത്തിക് മുത്തുകുമാർ | editing = അപ്പു എൻ ഭട്ടതിരി | studio = UAN ഫിലിം ഹൗസ് | distributor = ലൈൻ ഓഫ് കളർ | released = {{Film date|2020|02||ബംഗളുരു|ref1=<ref name=southernexpress />}} | runtime = 95 മിനുട്ട്സ് | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] }} സജിൻ ബാബു തിരക്കഥയെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത 2020 ലെ മലയാള ഭാഷാ ചലച്ചിത്രമാണ് '''ബിരിയാണി''' . യുഎഎൻ ഫിലിം ഹൗസ് ആണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കനി കുസൃതി]], ഷൈലജ എന്നിവരാണ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[റോം|റോമിൽ]] നടന്ന 20-ാമത് ഏഷ്യാറ്റിക് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള നെറ്റ്പാക്ക് അവാർഡ് ഈ ചിത്രം നേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/cinema/biriyani-movie-kani-kusruti/899792|title='ബിരിയാണി' യിലെ പ്രകടനത്തിന് കനി കുസൃതിക്ക് വീണ്ടും അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്‌ക്കാരം|access-date=2020-10-09|language=ml|archive-date=2020-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016115532/https://www.deshabhimani.com/cinema/biriyani-movie-kani-kusruti/899792|url-status=dead}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് [[സ്പെയിൻ|സ്‌പെയിനിലെ]] [[മാഡ്രിഡ്|മാഡ്രിഡിൽ]] നടന്ന ഇമാജിൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള പുരസ്കാരവും കനി കുസൃതിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/regional-indian-cinema/kani-kusruti-wins-big-at-imagine-film-festival-in-madrid.html|title=Kani Kusruti wins big at Imagine Film Festival in Madrid for her performance in 'Biryani'|access-date=2020-10-09|last=World|first=Republic|website=Republic World}}</ref> == കഥാസാരം == രണ്ട് യുവ മുസ്ലിം സ്ത്രീകൾ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ബിരിയാണി എന്ന സിനിമ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. തിരുവനന്തപുരത്ത് കടൽത്തീരത്തിനടുത്താണ് രണ്ട് സ്ത്രീകളും താമസിക്കുന്നത്. അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ചില ഗുരുതരമായ സംഭവങ്ങൾ അവരെ സ്ഥലം വിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്നുള്ള അവരുടെ യാത്രയുടെയും അവരുടെ പോരാട്ടങ്ങളുടെയും കഥയാണ് ചിത്രം പറയുന്നത്. പ്രധാന കഥാപാത്രമായ കദീജയെ കനി കുസൃതിയും സുഹ്ര ബീവിയായി ശൈലജയും അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു. == അഭിനേതാക്കൾ == * ഖദീജയായി [[കനി കുസൃതി]] * സുഹ്ര ബീവിയായി ഷൈലജ ജല * എൻ‌ഐ‌എ ഓഫീസറായി [[അനിൽ നെടുമങ്ങാട്]] * തടിയനായി ശ്യാം റെജി * മുഹമ്മദ് ബിജിലായി [[സുർജിത്ത് ഗോപിനാഥ്]] * ജേണലിസ്റ്റായി മിനി ഐ.ജി. * നസീറായി തോന്നയ്ക്കൽ ജയചന്ദ്രൻ == അവാർഡുകൾ == * 42-ാമത് [[മോസ്കോ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം|മോസ്കോ ചലച്ചിത്രമേളയിലെ]] മികച്ച നടി. <ref>{{Cite web|url=https://popdiaries.com/actor-kani-kusruti-wins-brics-best-actress-at-the-moscow-international-film-festival/|title=Actor Kani Kusruti Wins BRICS Best Actress At The Moscow International Film Festival|access-date=2020-10-09|date=2020-10-09|website=Popdiaries|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/08/kani-kusruti-wins-big-at-moscow-film-festival-for-biryani-movie.html|title=Kani Kusruti wins big at Moscow Film Festival for her performance in 'Biryani'|access-date=2020-10-09|website=OnManorama|language=en}}</ref> * റോമിലെ ഇരുപതാമത് ഏഷ്യാറ്റിക് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിലെ മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള നെറ്റ്പാക് അവാർഡ്. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/sajin-babus-biriyani-bags-netpac-award-at-asiatica-film-festival/articleshow/71520734.cms|title=Sajin Babu's Biriyani bags NETPAC award at Asiatica Film Festival - Times of India|access-date=2020-10-09|website=The Times of India|language=en}}</ref> * സ്‌പെയിനിലെ മാഡ്രിഡിൽ ഇമാജിൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള പുരസ്കാരം.<ref>{{Cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-kani-kusruti-the-award-winning-actor-in-malayali-film-biriyaani/|title=Who Is Kani Kusruti, the Award Winning Actor In Malayali film Biriyaani?|access-date=2020-10-09|last=Das|first=Ria|date=2020-09-10|website=SheThePeople TV|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-kani-kusurti-wins-international-recognition-for-the-movie-biriyani-mm-295523.html|title='ബിരിയാണി' ചലച്ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് കനി കുസൃതിക്ക് രണ്ടാമതും അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്ക്കാരം|access-date=2020-10-09|date=2020-10-08|website=News18 Malayalam|archive-date=2024-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228002005/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-kani-kusurti-wins-international-recognition-for-the-movie-biriyani-mm-295523.html|url-status=dead}}</ref> * ബാംഗ്ലൂർ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിലെ മികച്ച തിരക്കഥയ്ക്കുള്ള പദ്മരാജൻ അവാർഡ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/03/06/biriyaani-gets-jury-award-at-bengaluru-film-festival.html|title=Malayalam movie Biriyaani gets top honours at Bengaluru Film Festival|access-date=2020-10-09|website=OnManorama|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://southernexpress.in/malayalam-movie-biriyani-wins-award-bangalore-international-film-festival/|title=Malayalam movie 'Biriyani' wins award at Bangalore International Film Festival|access-date=2020-10-09|date=2020-03-06|website=Southern Express|language=en-US|archive-date=2020-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013183149/http://southernexpress.in/malayalam-movie-biriyani-wins-award-bangalore-international-film-festival/|url-status=dead}}</ref> == ചിത്രീകരണം == [[വർക്കല]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] ചില സ്ഥലങ്ങൾ എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ വച്ചാണ് ഈ സിനിമയുടെ ചിത്രീകരണം നടത്തിയത്. == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|1891870}} * [https://www.youtube.com/watch?v=O2q4LqWwuWE Youtube- ൽ സിനിമയെപ്പറ്റിയുള്ള അവലോകനം] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2020-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] gus55m7i055fp7no7jpxs09hj1l3t1k 0 530692 4614978 4396502 2026-04-24T15:55:55Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614978 wikitext text/x-wiki യുഎഇ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം അഗമായ മലയാളിയാണ് പി. റിസ്വാൻ. അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ ശതകം നേടുന്ന ആദ്യ മലയാളി ആണ് അദ്ദേഹം.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/sports/c-p-riswan/918267|title=ചരിത്രം കുറിച്ച് റിസ്വാൻ; രാജ്യാന്തര ക്രിക്കറ്റിൽ സെഞ്ചുറി നേടുന്ന ആദ്യ മലയാളി|access-date=2021-01-09|language=ml|archive-date=2021-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111033934/https://www.deshabhimani.com/news/sports/c-p-riswan/918267|url-status=dead}}</ref> ==ജീവചരിത്രം== കണ്ണൂർ തലശ്ശേരി സൈദാർ പള്ളിയിൽ പൂവത്താങ്കണ്ടി എം.പി.അബ്ദുൽ റൗഫിന്റെയും സി.പി.നസ്റീനിന്റെയും മകനായി 1988 ഏപ്രിൽ 19 ന് ജനനം.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/sports/cp-rizwan-the-keralite-man-who-scores-century-in-international-cricket-for-uae-update-as-335137.html|title=Rizwan {{!}} ജോലി തേടിയെത്തി; സെഞ്ചുറിയോടെ മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ചായ തലശേരിക്കാരൻ|access-date=2021-01-09|date=2021-01-09}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== [[വർഗ്ഗം:ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] s8awj6hwiggwvdo6r1o6lcafe9m5ccl 0 530709 4614960 4565586 2026-04-24T13:17:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614960 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Fruit I IMG 9205.jpg | image_caption = Foliage and fruit in [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]. | display_parents = 3 | genus = Kleinhovia | parent_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | species = hospita | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} ഒരു നിത്യഹരിത, ഉഷ്ണമേഖലാ വൃക്ഷമാണ് '''പപ്പടമരം''', {{ശാനാ|Kleinhovia hospita}}. [[ഇന്തോനേഷ്യ]], [[മലേഷ്യ]], ഉഷ്ണമേഖലാ ഏഷ്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഈ വൃക്ഷം കാണപ്പെടുന്നു. '''''ക്ലീൻഹോവിയ''''' ജനുസ്സിലെ ഒരേയൊരു ഇനം ആയതിനാൽ ഇത് [[ഏകവർഗ്ഗം|മോണോടൈപ്പിക്]] ആണ്. == വിവരണം == 20 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്ന നിത്യഹരിതവൃക്ഷമാണ് ''പപ്പടമരം.'' ഇടതൂർന്ന വൃത്താകൃതിയിലുള്ള മേലാപ്പും പുഷ്പങ്ങളുടെയും പഴങ്ങളുടെയും പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ള സ്പ്രേകളും ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്. == ഉപയോഗങ്ങൾ == [[മലേഷ്യ|മലയ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]], [[പാപുവ ന്യൂ ഗിനിയ|പപ്പുവ ന്യൂ ഗ്വിനിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ [[ചുണങ്ങ്|ചുണങ്ങു]] ചികിത്സയ്ക്കായി ''പപ്പടമരം'' ഒരു പരമ്പരാഗത മരുന്നായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇളം ഇലകൾ പച്ചക്കറിയായി കഴിക്കുന്നു. കയർ കെട്ടുന്നതിനോ കന്നുകാലികളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതിനോ ഉപയോഗിക്കുന്ന കയറുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ മരത്തിന്റെ നാരുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>Philippine medicinal Herbs, "Tan-ag / Kleinhovia hospita Linn, guest tree ", Alternative Medicine in the Philippines, retrieved on 01 Jan., 2010.</ref> അലങ്കാര ആവശ്യങ്ങൾക്കായും പപ്പടമരം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ആകർഷകമായ പിങ്ക് പൂങ്കുലകൾ ഇതിനെയൊരു [[അലങ്കാരച്ചെടി|അലങ്കാരവൃക്ഷമായി]] നട്ടുവളത്താൻ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Tree I IMG 9212.jpg|[[Kolkata|കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്നും]] പ്രമാണം:Kleinhovia hospita Blanco2.328.png|[[Francisco Manuel Blanco|ഫ്രാൻസിസ്കോ മാനുവൽ ബ്ലാങ്കോയുടെ]] കളർ പ്ലേറ്റ് പ്രമാണം:Kleinhovia hospita (Bola) in Hyderabad, AP W IMG 0480.jpg|ഇന്ത്യയിലെ [[Hyderabad, Andhra Pradesh|ഹൈദരാബാദിൽ]] പൂർണ വളർച്ചയെത്താത്ത എഫ്ലോറസെൻസ് </gallery> == കുറിപ്പുകൾ == {{Reflist}} == അവലംബം == * ലത്തീഫ്, എ., 1997. ഫരീദ ഹനുമിലെ ക്ലീൻ‌ഹോവിയ ഹോസ്പിറ്റ എൽ., ഐ. ): ''തെക്ക്-കിഴക്കൻ ഏഷ്യ നമ്പർ 11 ന്റെ സസ്യ വിഭവങ്ങൾ'' . സഹായ സസ്യങ്ങൾ. പ്രോസിയ ഫ Foundation ണ്ടേഷൻ, [[ബോഗർ|ബൊഗോർ]], ഇന്തോനേഷ്യ; url ഉറവിടം: [https://uses.plantnet-project.org/en/Kleinhovia_hospita_(PROSEA) Pl @ n ഉപയോഗിക്കുക] . == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://indiabiodiversity.org/species/show/264308 കൂടുതൽ വിവരവും കാണുന്ന ഇടങ്ങളും] * {{Commons-inline|Kleinhovia hospita|''Kleinhovia hospita''}} * {{Wikispecies-inline|Kleinhovia hospita|''Kleinhovia hospita''}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=KLHO ക്ലീൻ‌ഹോവിയ ഹോസ്പിറ്റയ്‌ക്കായുള്ള സസ്യങ്ങളുടെ പ്രൊഫൈൽ (അതിഥി വൃക്ഷം)]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Taxonbar|from=Q15732517|from2=Q2233432}} [[വർഗ്ഗം:ക്വീൻസ്ലാൻഡിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തായ്വാനിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ മരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒരു സ്പീഷീസ് മാത്രമുള്ള സസ്യജനുസ്സുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] tchkcc56yi05ks7z1n5fui9f3hnipfc 0 535199 4615168 4587625 2026-04-25T10:00:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615168 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madhu Mansuri Hasmukh}} {{Infobox person | name = മധു മൻസൂരി ഹസ്മുഖ് | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 4 സെപ്റ്റംബർ1948 | birth_place = സിമിലിയ, [[റാഞ്ചി]], [[ബീഹാർ]] (ഇപ്പോൾ [[ഝാർഖണ്ഡ്]], ഇന്ത്യ | death_date = | death_place = | education = | occupation = ഓപ്പറേറ്റർ, ഗായകൻ, ഗാനരചയിതാവ്, ആക്ടിവിസ്റ്റ് | years_active = | spouse = സമിയ ഒറാവോൺ | parents = അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ മൻസൂരി (പിതാവ്) | children = | relatives = | awards = {{plainlist| *[[Padma Shri]] (2020) *ഝാർഖണ്ഡ് രത്‌ന അവാർഡ് (2011) *ഝാർഖണ്ഡ് ബിഭുതി അവാർഡ്}} }} ഇന്ത്യൻ ഗായകനും ഗാനരചയിതാവും ആക്ടിവിസ്റ്റുമാണ് '''മധു മൻസൂരി ഹസ്മുഖ്''' (ജനനം: 1948). പ്രത്യേക സംസ്ഥാനമായ ഝാർഖണ്ഡിലെ പ്രസ്ഥാനത്തിനായി അദ്ദേഹം നിരവധി നാഗ്പുരി ഗാനങ്ങൾ എഴുതി ആലപിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://m.telegraphindia.com/states/jharkhand/music-video-on-displacement/cid/635412|title=Music video on displacement|website=telegraphindia}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/new//article1-story-51920.html|title=मधु मंसूरी ने गाये झारखंड आंदोलन के सर्वाधिक गीत|website=livehindustan}}</ref> 2011 ൽ [[ഝാർഖണ്ഡ്]] സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഝാർഖണ്ഡ് രത്‌ന അവാർഡ് നൽകി. <ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/india-50796857|title=झारखंड: माई-माटी की लड़ाई में टूट चुके हैं मधु मंसूरी|website=bbc}}</ref> 2020 ൽ കലാ രംഗത്ത് [[പത്മശ്രീ]] നേടി.<ref name="avenuemail">{{Cite news|url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/padma-shri-for-jharkhands-shashadhar-acharya-and-madhu-mansuri-hasmukh/143796/|title=Padma Shri for Jharkhand’s Shashadhar Acharya and Madhu Mansuri Hasmukh|website=avenuemail|access-date=2021-03-14|archive-date=2020-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805223358/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/padma-shri-for-jharkhands-shashadhar-acharya-and-madhu-mansuri-hasmukh/143796/|url-status=dead}}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == 1948 സെപ്റ്റംബർ 4 ന് റാഞ്ചി ജില്ലയിലെ സിമിലിയയിലാണ് മധു മൻസൂരി ഹസ്മുഖ് ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവിന്റെ പേര് അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ മൻസൂരി എന്നായിരുന്നു.<ref name="panchayatnama">{{Cite news|url=http://www.panchayatnama.com/news/gram-savraj/reknowned-nagpuri-singer-songwriter-madhu-mansuri-s-jharkhand-movement-ranchi/930.html|title=नामचीन नागपुरी गायक-गीतकार मधु मंसूरी के गीत झारखंड आंदोलन में फूंकते थे जान|website=panchayatnama|date=27 April 2019|access-date=17 December 2019|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217020153/http://www.panchayatnama.com/news/gram-savraj/reknowned-nagpuri-singer-songwriter-madhu-mansuri-s-jharkhand-movement-ranchi/930.html|url-status=dead}}</ref> ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിച്ച ഒറയോണാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർവ്വികർ എന്ന് മധു മൻസൂരി പറയുന്നു. അദ്ദേഹം സാമിയ ഒറാവോനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. <ref name="bbc"/> == കരിയർ == മധു മൻസൂരി ഹസ്മുഖ് MECON ൽ ഓപ്പറേറ്ററായിരുന്നു. പരമ്പരാഗത ഗാനം പിതാവിൽ നിന്ന് പഠിച്ച അദ്ദേഹം കുട്ടിക്കാലം മുതൽ പാട്ടുകൾ പാടാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. 1960 ൽ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യ ഗാനം ആലപിച്ചു. 1960 ൽ അദ്ദേഹം ഷിസ്റ്റ് മഞ്ച് സ്ഥാപിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ നാഗ്പുരി ഗാനങ്ങളുടെ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1972 ൽ അദ്ദേഹം "നാഗ്പൂർ കാർ കോര" എന്ന ഗാനം എഴുതി. 1992 ൽ അദ്ദേഹം [[Ram Dayal Munda|രാം ദയാൽ മുണ്ട]], [[Mukund Nayak|മുകുന്ദ് നായക്]] എന്നിവരോടൊപ്പം തായ്‌വാനിലേക്ക് പോയി.<ref name="panchayatnama"/>പ്രത്യേക ഝാർഖണ്ഡ് സംസ്ഥാനത്തിനായുള്ള പ്രസ്ഥാനത്തിനായി അദ്ദേഹം നിരവധി നാഗ്പുരി ഗാനങ്ങൾ എഴുതി ആലപിച്ചു.<ref name="bbc"/> == അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും == ഝാർഖണ്ഡ് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഝാർഖണ്ഡ് ബിഭൂതി അവാർഡും <ref name="panchayatnama"/> 2011 ൽ ഝാർഖണ്ഡ് രത്‌ന അവാർഡും നൽകി.<ref name="bbc"/>2020 ൽ കലാ രംഗത്ത് [[പത്മശ്രീ]] നേടി.<ref name="avenuemail"/> == അവലംബം== {{Reflist}} {{Padma Shri Award Recipients in Art}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാടോടി ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] bvzndstxyb06h2psuezayvgsinpob2d 0 536494 4615035 4550067 2026-04-25T00:40:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615035 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Frances Willard}} {{Infobox person |name = ഫ്രാൻസെസ് വില്ലാർഡ് |image =Frances Willard.jpg |birth_name = Frances Elizabeth Caroline Willard |birth_date = {{birth date|1839|9|28}} |birth_place = [[ചർച്ച്‌വില്ലെ, ന്യൂയോർക്ക്]], യുഎസ് |death_date = {{death date and age|1898|2|17|1839|9|28}} |death_place = [[ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]], യുഎസ് |known_for = First dean of women, [[Northwestern University]]; long-time president, [[Woman's Christian Temperance Union]]; founder, [[World's Woman's Christian Temperance Union]]; first president, [[National Council of Women of the United States]] }} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ അധ്യാപികയും, സ്ത്രീകളുടെ വോട്ടവകാശത്തിനായി വാദിച്ചിരുന്ന വനിതയുമായിരുന്നു '''ഫ്രാൻസെസ് എലിസബത്ത് കരോലിൻ വില്ലാർഡ്''' (ജീവിതകാലം, സെപ്റ്റംബർ 28, 1839 - ഫെബ്രുവരി 17, 1898). 1879-ൽ വുമൺസ് ക്രിസ്ത്യൻ ടെമ്പറൻസ് യൂണിയന്റെ (ഡബ്ല്യു.സി.ടി.യു) ദേശീയ പ്രസിഡന്റായ ഫ്രാൻസെസ് വില്ലാർഡ് 1898-ൽ അവരുടെ മരണംവരെ പ്രസിഡന്റായി തുടർന്നു. അമേരിക്കൻ ഭരണഘടനയുടെ പതിനെട്ടാമത് (നിരോധനം), പത്തൊൻപതാം (വനിതാ വോട്ടവകാശം) ഭേദഗതികൾ അംഗീകരിച്ചതിനാൽ അടുത്ത ദശകങ്ങളിലും അവരുടെ സ്വാധീനം തുടർന്നു. ഡബ്ല്യുസി‌ടിയുവിനായി "എല്ലാം ചെയ്യുക" എന്ന മുദ്രാവാക്യം വില്ലാർഡ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു, ലോബിയിംഗ്, നിവേദനം, പ്രസംഗം, പ്രസിദ്ധീകരണം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയിലൂടെ വിപുലമായ സാമൂഹിക പരിഷ്കാരങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാൻ അംഗങ്ങളെ അവർ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത്, പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമ്മത പ്രായം ഉയർത്തുന്നതിലും എട്ട് മണിക്കൂർ പ്രവൃത്തി ദിവസം ഉൾപ്പെടെ തൊഴിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ പാസാക്കുന്നതിലും വില്ലാർഡ് വിജയിച്ചു. ജയിൽ പരിഷ്കരണം, ശാസ്ത്രീയ സ്വഭാവം, ക്രിസ്ത്യൻ സോഷ്യലിസം, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെ ആഗോള വ്യാപനം എന്നിവയും അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == [[File:Frances Willard 001.jpg|thumb|ഫ്രാൻസെസ് വില്ലാർഡ്]][[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിലെ]] [[റോച്ചസ്റ്റർ|റോച്ചെസ്റ്ററിനടുത്തുള്ള]] ചർച്ച്‌വില്ലിൽ ജോസിയ ഫ്ലിന്റ് വില്ലാർഡിനും മേരി തോംസൺ ഹിൽ വില്ലാർഡിനും 1839 ൽ വില്ലാർഡ് ജനിച്ചു. ഇംഗ്ലീഷ് നോവലിസ്റ്റ് [[Frances Burney|ഫ്രാൻസെസ് (ഫാനി) ബർണിയുടെ]] പേരാണ് അവർക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. അവർക്ക് മറ്റ് രണ്ട് സഹോദരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു: അവരുടെ ജ്യേഷ്ഠൻ ഒലിവർ, അനുജത്തി മേരി. അവരുടെ പിതാവ് കർഷകനും പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനും നിയമസഭാംഗവുമായിരുന്നു. അവരുടെ അമ്മ ഒരു സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപികയായിരുന്നു. <ref name="Willard, Frances 2002 241–254">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9_Keav1YLawC&q=josiah+willard|title=Rhetorical Theory by Women before 1900: an Anthology|last=Willard|first=Frances|publisher=Rowmand and Littlefield|year=2002|editor-last=Donawerth|editor-first=Jane|pages=241–254|access-date=2014-06-19|isbn=9780742517172}}</ref> 1841-ൽ കുടുംബം ഒഹായോയിലെ ഒബർലിനിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. അവിടെ ഒബർലിൻ കോളേജിൽ ജോസിയ വില്ലാർഡ് ശുശ്രൂഷയ്ക്കായി പഠിക്കുകയും മേരി ഹിൽ വില്ലാർഡ് ക്ലാസെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ജോസിയ വില്ലാർഡിന്റെ ആരോഗ്യത്തിനായി അവർ 1846 ൽ വിസ്കോൺസിൻ ജാനസ്വില്ലെയിലേക്ക് മാറി. വിസ്കോൺ‌സിനിൽ, മുമ്പ് കോൺ‌ഗ്രിഗേഷണലിസ്റ്റുകളായിരുന്ന കുടുംബം പിന്നീട് മെത്തഡിസ്റ്റുകളായി.<ref name="hedrick">{{cite web| title=Progressive Protestantism: the Life of Frances Willard, 1839–1896| url=http://are.as.wvu.edu/willard.html| last=hedrick| first=Amanda| publisher=American Religious Experience| date=10 April 2011| access-date=2014-06-19| archive-date=2014-03-02| archive-url=https://web.archive.org/web/20140302120427/http://are.as.wvu.edu/willard.html| url-status=dead}}</ref> ഫ്രാൻസിസും സഹോദരി മേരിയും അവരുടെ അമ്മയുടെ സഹോദരി പഠിപ്പിച്ച മിൽവാക്കി നോർമൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ചേർന്നു. 1858-ൽ വില്ലാർഡ് കുടുംബം ഇല്ലിനോയിയിലെ ഇവാൻസ്റ്റണിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. ജോസിയ വില്ലാർഡ് ഒരു ബാങ്കറായി. ഫ്രാൻസിസും മേരിയും നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ ഫീമെയിൽ കോളേജിലും (നോർത്ത് വെസ്‌റ്റേൺ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുമായി ബന്ധമില്ല) അവരുടെ സഹോദരൻ ഒലിവറും ഗാരറ്റ് ബിബ്ലിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലും ചേർന്നു.<ref name="Willard, Frances 2002 241–254" /><ref name="bordin">{{cite book| last=Bordin| first=Ruth Brirgitta Anderson| title=Frances Willard: A Biography| url=https://archive.org/details/franceswillardbi0000bord| url-access=registration| publisher=[[University of North Carolina Press]]| year=1986| location=Chapel Hill| isbn=0-8078-1697-3}}</ref> == അധ്യാപന ജീവിതം == നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ ഫീമെയിൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, വില്ലാർഡ് രാജ്യത്തുടനീളം വിവിധ അധ്യാപക സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചു. അവർ പിറ്റ്‌സ്‌ബർഗ് ഫീമെയിൽ കോളേജിലും ന്യൂയോർക്കിലെ (പിന്നീട് സിറാക്കൂസ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി) ജെനീസി വെസ്‌ലിയൻ സെമിനാരിയിൽ പ്രിസെപ്റ്ററായും ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite web |title=Learning – Frances Willard (1864-1874) |url=https://sites.northwestern.edu/radicalwoman/learning/ |website=sites.northwestern.edu |publisher=Northwestern Libraries |access-date=31 July 2020}}</ref> 1871-ൽ പുതുതായി സ്ഥാപിതമായ ഇവാൻസ്റ്റൺ കോളേജ് ഫോർ ലേഡീസിന്റെ പ്രസിഡന്റായി അവർ നിയമിതയായി. 1873-ൽ ഇവാൻസ്റ്റൺ കോളേജ് ഓഫ് നോർത്ത് വെസ്‌റ്റേൺ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ വുമൺസ് കോളേജായി മാറിയപ്പോൾ, യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ഡീൻ ആയി വില്ലാർഡ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, 1874-ൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസിഡന്റ് ചാൾസ് ഹെൻറി ഫൗളറുമായുള്ള അവരുടെ വുമൺസ് കോളേജിന്റെ ഭരണത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലുകളെത്തുടർന്ന് അവൾ രാജിവച്ചതോടെ ആ പദവിക്ക് ആയുസ്സ് കുറവായിരുന്നു.<ref name="challenge">{{cite web|url=http://dig.lib.niu.edu/gildedage/franceswillard/challengeyears.html|title=Frances E. Willard: Years of Challenge (1859-1874)|year=2007|publisher=Northern Illinois University Libraries|work=Illinois During the Gilded Age, 1866-1896|access-date=2010-03-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525012820/http://dig.lib.niu.edu/gildedage/franceswillard/challengeyears.html|archive-date=2010-05-25}}</ref>വില്ലാർഡ് മുമ്പ് ഫൗളറുമായി വിവാഹനിശ്ചയം നടത്തുകയും വിവാഹനിശ്ചയം വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="Willard, Frances 2002 241–254" /> == ആക്ടിവിസ്റ്റ് (WCTU, വോട്ടവകാശം) == [[File:A wheel within a wheel page 56.jpg|thumb|left| upright| "പോകട്ടെ - എന്നാൽ നിൽക്കൂ"; ഫ്രാൻസിസ് വില്ലാർഡ് സൈക്കിൾ ചവിട്ടാൻ പഠിക്കുന്നു<ref name=Willard1895>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=CUAfAAAAYAAJ |title= A Wheel Within a Wheel: How I Learned to Ride the Bicycle, with Some Reflections by the Way |first=Frances Elizabeth |last= Willard |author-link=Frances Willard (suffragist) |publisher= [[Woman's Temperance Publishing Association]] |year= 1895 |pages=53, 56 |isbn= 9785874228309 }}</ref>]] അവളുടെ രാജിക്ക് ശേഷം, വില്ലാർഡ് തന്റെ ഊർജ്ജം ഒരു പുതിയ കരിയറിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചു: സ്ത്രീകളുടെ സംയമന പ്രസ്ഥാനം. 1874-ൽ, വുമൺസ് ക്രിസ്ത്യൻ ടെമ്പറൻസ് യൂണിയന്റെ (WCTU) സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വില്ലാർഡ് പങ്കെടുത്തു, അവിടെ അവർ ആദ്യത്തെ കറസ്‌പോണ്ടിംഗ് സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1876-ൽ, WCTU പ്രസിദ്ധീകരണ വകുപ്പിന്റെ തലവനായി, WCTU-ന്റെ പ്രതിവാര പത്രമായ ദി യൂണിയൻ സിഗ്നൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിലും ദേശീയ പ്രേക്ഷകരെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.<ref name="bordin" /> 1885-ൽ വില്ലാർഡ് എലിസബത്ത് ബോയ്ന്റൺ ഹാർബർട്ട്, മേരി എല്ലെൻ വെസ്റ്റ്, ഫ്രാൻസെസ് കോനന്റ്, മേരി ക്രോവെൽ വാൻ ബെൻഷോട്ടൻ (വില്ലാർഡിന്റെ ആദ്യ സെക്രട്ടറി)<ref>{{Cite web|url=http://www.wctu.org/publications.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607055909/http://www.wctu.org/publications.html|url-status=dead|archive-date=June 7, 2012|title=WCTU Publications|date=June 7, 2012|access-date=August 22, 2019}}</ref>എന്നിവരും മറ്റ് 43 പേരും ചേർന്ന് ഇല്ലിനോയിസ് വുമൺസ് പ്രസ് അസോസിയേഷൻ സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="benschoten1907">{{cite book |last1=Benschoten |first1=William Henry Van |title=Concerning the Van Bunschoten Or Van Benschoten Family in America: A Genealogy and Brief History ... |date=1907 |publisher=A. V. Haight Company |page=359 |edition=Public domain |url=https://books.google.com/books?id=j6ZYAAAAMAAJ&pg=PA359 |access-date=23 December 2021 |language=en}} {{Source-attribution}}</ref><ref name="chicagotribune1921">{{cite news |title=MRS. MARY C. VAN BENSCHOTEN |url=https://www.newspapers.com/image/355008920/?terms=Mary%20%20Van%20Benschoten&match=1 |access-date=23 December 2021 |work=Chicago Tribune |via=[[Newspapers.com]] |date=30 March 1921 |page=15 |language=en}} {{Source-attribution}}</ref> .<ref name="burt">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wfj4PW607UYC|title=Women's Press Organizations, 1881-1999|publisher=Greenwood Press|year=2000|isbn=0-313-30661-3|editor-last=Burt|editor-first=Elizabeth V.|location=Westport, CT|page=76|access-date=2014-06-19}}</ref> 1879-ൽ അവർ ദേശീയ ഡബ്ല്യുസിടിയുവിന്റെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം തേടുകയും വിജയകരമായി നേടുകയും ചെയ്തു. ഒരിക്കൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടാൽ, മരണം വരെ അവർ ആ സ്ഥാനം വഹിച്ചു.<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia| title=Frances Willard| encyclopedia=Encyclopædia Britannica| publisher=Encyclopædia Britannica| date=20 July 2013| url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/643926/Frances-Willard| access-date=2014-06-19}}</ref>1874-ൽ 50 ദിവസത്തെ സ്പീക്കിംഗ് ടൂർ, പ്രതിവർഷം ശരാശരി 30,000 മൈൽ യാത്ര, 10 വർഷത്തേക്ക് പ്രതിവർഷം ശരാശരി 400 പ്രഭാഷണങ്ങൾ, കൂടുതലും അവളുടെ പേഴ്‌സണൽ സെക്രട്ടറി, അന്ന ആഡംസ് ഗോർഡന്റെ സഹായത്തോടെ, സംയമനത്തിനായുള്ള അവളുടെ അശ്രാന്ത പരിശ്രമങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} * Baker, Jean H. ''Sisters: The Lives of America's Suffragists'' Hill and Wang, New York, 2005 {{ISBN|0-8090-9528-9}}. * [[Anna Adams Gordon|Gordon, Anna Adams]] ''The Beautiful Life of Frances E. Willard'', Chicago, 1898 * McCorkindale, Isabel ''Frances E. Willard centenary book'' (Adelaide, 1939) Woman's Christian Temperance Union of Australia, 2nd ed. * Strachey, Ray '' Frances Willard, her life and work - with an introduction by Lady Henry Somerset'', New York, Fleming H. Revell (1913) ===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്=== *Anna Adams Gordon, ''The beautiful life of Frances Elizabeth Willard'', 1898 [https://archive.org/details/beautifullifeoff00gorduoft Book online] * William M. Thayer, ''Women who win'', 1896 s. 341–369 (355–383) [https://archive.org/details/womenwhowinorma01thaygoog/page/n354/mode/2up?q=willard Book online] ===Primary sources=== * ''Let Something Good Be Said: Speeches and Writings of Frances E. Willard,'' ed. by Carolyn De Swarte Gifford and Amy R. Slagell, [[University of Illinois Press]], 2007 {{ISBN|978-0-252-03207-3}}. * [http://www.kansasmemory.org/locate.php?categories=3913-4993& Correspondence and images of Frances Willard] from Kansas Memory, the digital portal of the Kansas historical Society. ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category|Frances Willard}} {{Wikiquote}} {{wikisource author}} {{NIE Poster|year=1905|Willard, Frances Elizabeth|Frances Willard}} * [https://web.archive.org/web/20060215044510/http://www.alphaphi.org/about_us/Frances.html Alpha Phi International Fraternity] *[http://findingaids.library.northwestern.edu/catalog/inu-ead-nua-archon-170 Frances E. Willard Papers, Northwestern University Archives, Evanston, Illinois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322075605/http://findingaids.library.northwestern.edu/catalog/inu-ead-nua-archon-170 |date=2016-03-22 }} *[http://files.library.northwestern.edu/findingaids/willard_journals.pdf Frances E. Willard Journal Transcriptions, Northwestern University Archives, Evanston, Illinois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806191506/https://files.library.northwestern.edu/findingaids/willard_journals.pdf |date=2020-08-06 }} * [http://www.franceswillardhouse.org Frances Willard House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722171722/https://franceswillardhouse.org/ |date=2021-07-22 }} * [https://web.archive.org/web/20051024065002/http://ocptest.hul.harvard.edu/ww/people_willard_frances.html Frances Elizabeth Willard (1839-1898) on harvard.edu] *{{Find a Grave|6555}} {{Suffrage}} {{National Women's Hall of Fame}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:1898-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1839-ൽ ജനിച്ചവർ]] 6gns8x5mk6ybpap0fmp74qm0z1ocuy0 0 540412 4615043 4559526 2026-04-25T03:49:53Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615043 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Birendra Nath Mallick | image = Bnm-wiki-edited.jpg | alt = | caption = Birendra Nath Mallick | birth_date = {{Birth date and age|1956|8|1|df=y}} | birth_place = [[Jamalpur, Bardhaman|Jamalpur]], [[Bihar]], India | death_date = | death_place = | residence = [[New Delhi]], India | nationality = [[Indian nationality|Indian]] | fields = {{ublist | [[Neurobiology]] }} | workplaces = {{ublist | [[Jawaharlal Nehru University]] | [[University of California, Los Angeles]] | [[University of Nice Sophia Antipolis]] }} | alma_mater = {{ublist | [[University of Calcutta]] | [[Pratap Chandra Memorial Homoeopathic Hospital & College|Calcutta Homoeopathic Medical College]] | [[AIIMS Delhi]] }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[Neuroscience of sleep|Neurophysiological studies on Sleep and wakefulness]] | awards = {{ublist| 1984&nbsp;B. K. Anand Prize | 1992&nbsp;[[Indian Council of Medical Research|ICMR]] Shakuntala Amir Chand Award | 1999&nbsp;[[National Bioscience Award for Career Development|National Bioscience Award]] | 2001&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]] }} }} ഒരു ഇന്ത്യൻ ന്യൂറോബയോളജിസ്റ്റും [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാലയിലെ]] സ്‌കൂൾ ഓഫ് ലൈഫ് സയൻസസിലെ ന്യൂറോബയോളജി പ്രൊഫസറുമാണ് '''ബിരേന്ദ്ര നാഥ് മല്ലിക്''' (ജനനം: ഓഗസ്റ്റ് 1, 1956). ഉറക്കത്തിന്റെ ന്യൂറോ സയൻസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണത്തിന് പേരുകേട്ട മല്ലിക്, ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങളും പാഠങ്ങളും രചിക്കുകയും എഡിറ്റുചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, അതിൽ REM സ്ലീപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ മോണോഗ്രാഫ് ഉൾപ്പെടുന്നു. ബയോടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെ ജെസി ബോസ് നാഷണൽ ഫെലോ, കൂടാതെ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്, ഇന്ത്യ, [[ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (ബാംഗ്ളുർ)|ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]] മൂന്ന് പ്രധാന ഇന്ത്യൻ സയൻസ് അക്കാദമികളിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോ കൂടിയാണദ്ദേഹം. ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിനായുള്ള ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ പരമോന്നത ഏജൻസിയായ [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്]] [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|അദ്ദേഹത്തിന് ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യയ്ക്കുള്ള ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം നൽകി]], 2001 ൽ മെഡിക്കൽ സയൻസിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഇന്ത്യൻ സയൻസ് അവാർഡുകളിലൊന്നാണിത്. <ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx | title=View Bhatnagar Awardees | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=12 November 2016}}</ref>{{Refn|group=note|Long link - please select award year to see details}} == ജീവചരിത്രം == [[പ്രമാണം:JNU_Admin.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|235x235ബിന്ദു| ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാല]] ബി‌എൻ മല്ലിക്, 1956 ഓഗസ്റ്റ് 1 ന് ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|ബീഹാറിലെ]] ജമാൽപൂരിൽ മഞ്ജു മുഖർജിയുടെയും ബൈദ്യ നാഥ് മല്ലിക്കിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു. കൊൽക്കത്തയിലെ സിറ്റി കോളേജിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം നേടിയതിന് 1978 ൽ [[കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാല|കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന്]] ബിഎസ്‌സി മെഡൽ നേടി. 1981 ൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ ഒന്നാം റാങ്ക് നേടിയതിന് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഗോൾഡ് മെഡൽ നേടി ഫിസിയോളജിയിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. <ref name="Rapid Eye Movement Sleep Laboratory">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail/P05-1392|title=Rapid Eye Movement Sleep Laboratory|date=2017|publisher=Jawaharlal Nehru University|access-date=2021-05-11|archive-date=2020-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227094150/http://insaindia.res.in/detail/P05-1392|url-status=dead}}</ref> ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ അദ്ദേഹം ഒരേ സമയം കൊൽക്കത്ത ഹോമിയോപ്പതിക് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ [[സെൻട്രൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഹോമിയോപ്പതി|മെഡിക്കൽ കോഴ്‌സ് ചെയ്യുകയും സെൻട്രൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഹോമിയോപ്പതിയിൽ]] നിന്ന് ഹോമിയോപ്പതി മെഡിസിൻ (ഡിഎംഎസ്) ബിരുദം നേടുകയും ചെയ്തു. <ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/disp.php|title=Indian fellow|date=2017|publisher=Indian National Science Academy}}</ref> [കുറിപ്പ് 2] തുടർന്ന്, ഡോക്ടറൽ പഠനത്തിനായി ദില്ലിയിലേക്ക് മാറിയ അദ്ദേഹം 1981 ൽ [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ന്യൂഡൽഹി|ദില്ലിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്നു.]] 1986-ൽ എയിംസിൽ നിന്ന് ഉറക്കത്തെ ഉണർത്തുന്നതിന്റെ ന്യൂറോ ഫിസിയോളജിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രബന്ധത്തിന് പിഎച്ച്ഡി നേടുമ്പോൾത്തന്നെ, 1983–86 കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം അവിടെ ഒരു മുതിർന്ന പ്രകടനക്കാരനായി ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|1986 ൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ലൈഫ് സയൻസസിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാലയിലേക്ക്]] (ജെഎൻയു) താമസം മാറിയ അദ്ദേഹം റാങ്കുകൾ ഉയർത്തി പ്രൊഫസർ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർന്നു. <ref name="Faculty Profile">{{Cite web|url=http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=bnmallick|title=Faculty Profile|date=2017|publisher=Jawaharlal Nehru University|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127023858/http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=bnmallick|archive-date=2017-01-27}}</ref> <ref name="Faculty List">{{Cite web|url=http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=bnmallick|title=Faculty List|date=2017|publisher=Jawaharlal Nehru University|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127023858/http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=bnmallick|archive-date=2017-01-27}}</ref> റാപ്പിഡ് ഐ മൂവ്‌മെന്റ് സ്ലീപ്പ് ലബോറട്ടറിയുടെ തലവനാണ് അദ്ദേഹം. <ref name="Rapid Eye Movement Sleep Laboratory - Lab details">{{Cite web|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/bnmallick/|title=Rapid Eye Movement Sleep Laboratory - Lab details|date=2017|publisher=Jawaharlal Nehru University}}</ref> അതിനിടയിൽ, താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹത്തിന് അഞ്ചുതവണ വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടിയും വന്നിട്ടുണ്ട്. [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ, ലോസ് ആഞ്ചലസ്|റിസർച്ച് അസോസിയേറ്റ് (1987–88), ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിൽ]] വിസിറ്റിംഗ് അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസർ (മാർച്ച്-ജൂലൈ 1995, മാർച്ച്-ജൂലൈ 1997) ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ വിസിറ്റിംഗ് അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി (മാർച്ച്-ജൂലൈ 1993) ഗസ്റ്റ് പ്രൊഫസറായി നൈസ് സോഫിയ ആന്റിപോളിസ് സർവകലാശാലയിൽ (നവംബർ-ഡിസംബർ 2002). മല്ലിക്ക് റോമ ബാനർജിയെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചത്, ദമ്പതികൾക്ക് രണ്ട് മക്കളുണ്ട്. ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാലയിലെ ദക്ഷിണപുരം കാമ്പസിലാണ് കുടുംബം താമസിക്കുന്നത്. <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=M|title=NASI fellows|date=2017|publisher=National Academy of Sciences, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227133632/http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=M|archive-date=2010-12-27}}</ref> == കരിയർ == [[File:REM_-_Rapid_eye_movement_sleep_of_a_dog.webm|ലഘുചിത്രം|Rapid eye movement of a dog]] ഉറക്കത്തെക്കുറിച്ചും ഉണർന്നിരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഡോക്ടറൽ ഗവേഷണം നടത്തിയ മല്ലിക് തന്റെ പിന്നീടുള്ള കരിയറിലേക്ക് പോയി. <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=176|title=Brief Profile of the Awardee|date=2017|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ ദ്രുത നേത്ര ചലന ഉറക്കത്തിന്റെ (REM സ്ലീപ്പ്) ഇലക്ട്രോഫിസിയോളജിക്കൽ, ബയോകെമിക്കൽ വശങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ചു <ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{Cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|access-date=25 March 2017|date=1999|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|page=71|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[നോർ അഡ്രിനാലിൻ|കൂടാതെ നോറാഡ്രനാലിൻ]] ആക്റ്റിവേറ്റഡ് ന്യൂറോണൽ Na + / K + -ATPase ന്റെ വർദ്ധിച്ച ഉൽ‌പാദനം REM ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനും തലച്ചോറിന്റെ ആവേശത്തിനും കാരണമാകുമെന്ന് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. <ref name="Indian fellow"/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, REM ഉറക്കം തലച്ചോറിന്റെ ആവേശം നിലനിർത്തുന്നു, ഒപ്പം ലോക്കസ് കോറൂലിയസിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന REM- ഓഫ് ന്യൂറോണുകൾ നിർത്തുന്നതിലൂടെ ഈ സവിശേഷമായ ഉറക്കത്തെ നിയന്ത്രിക്കാമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ പാഠങ്ങളും ലേഖനങ്ങളും വഴി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് <ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Mallick=3ABirendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2017|publisher=Indian Academy of Sciences|access-date=2021-05-11|archive-date=2021-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511131952/http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Mallick=3ABirendra_Nath=3A=3A.html|url-status=dead}}</ref> [കുറിപ്പ് 3] ശാസ്ത്രീയ ലേഖനങ്ങളുടെ ഓൺലൈൻ ശേഖരണമായ റിസർച്ച് ഗേറ്റ് അവയിൽ 108 എണ്ണം പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/Birendra_Mallick|title=On ResearchGate|date=2017}}</ref> കൂടാതെ, അദ്ദേഹം നാല് പുസ്തകങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ''ദ്രുത നേത്രചലനം ഉറക്കം'', <ref name="MallIck/Inoue1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r9k4CkerWLIC|title=Rapid Eye Movement Sleep|last=MallIck/Inoue|date=29 June 1999|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-0322-6}}</ref> ''ഉറക്കം ഉണരുക'', <ref name="Sleep-Wakefulness">{{Cite book|title=Sleep-Wakefulness|last=Birendra Nath Mallick|publisher=National Book Trust|year=2001|isbn=978-8123736235|page=108}}</ref> ''പരിസ്ഥിതിയും ശരീരശാസ്ത്രവും'' <ref name="Environment and Physiology">{{Cite book|title=Environment and Physiology|publisher=Narosa Publishing House|year=1995|isbn=978-8173190179|editor-last=B.N. Mallick, R. Singh|page=300}}</ref> ''ദ്രുത നേത്രചലനം ഉറക്കം: നിയന്ത്രണവും പ്രവർത്തനവും'' ; <ref name="MallickPandi-Perumal2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yajLoMNSJUwC|title=Rapid Eye Movement Sleep: Regulation and Function|last=Birendra N. Mallick|last2=S. R. Pandi-Perumal|last3=Robert W. McCarley, Adrian R. Morrison|date=14 July 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50378-5}}</ref> [[മോണോഗ്രാഫ്|ഷോജിറോ ഇനോവിനൊപ്പം ചേർന്ന് എഡിറ്റുചെയ്ത മോണോഗ്രാഫ്]] ആയ ആദ്യത്തെ ലിസ്റ്റുചെയ്തത് REM ഉറക്കത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യ പുസ്തകമാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടുചെയ്യുന്നു. മറ്റുള്ളവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പുസ്തകങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം അധ്യായങ്ങളും സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട് <ref name="MontiPandi-Perumal2010">{{Cite book|title=GABA and Sleep: Molecular, Functional and Clinical Aspects|last=Jaime M. Monti|last2=Seithikurippu Ratnas Pandi-Perumal|last3=Hanns Möhler, Dinesh Pal (Chapter author), B. N. Mallick (Chapter author)|date=28 September 2010|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-0346-0226-6|pages=199–|chapter=GABA-ergic Modulation of Pontine Cholinergic and Moradrenergic Neurons for EM Sleep Generation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u54tqIOP8RUC&pg=PA199}}</ref> <ref name="MontiPandi-Perumal2016">{{Cite book|title=Dopamine and Sleep: Molecular, Functional, and Clinical Aspects|last=Jaime M. Monti|last2=S. R. Pandi-Perumal|last3=S. Chokroverty, M. A. Khanday (chapter author), R. K Yadav (chapter author), B. N. Mallick (chapter author)|date=24 October 2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-46437-4|pages=1–|chapter=Dopamine in REM Sleep Regulation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qQBSDQAAQBAJ&pg=PA1}}</ref> <ref name="SakuraiPandi-Perumal2015">{{Cite book|title=Orexin and Sleep: Molecular, Functional and Clinical Aspects|last=Takeshi Sakurai|last2=S.R. Pandi-Perumal|last3=Jaime M. Monti, B. N. Mallick (chapter author), M. A. Khanday (chapter author), Abhishek Singh (chapter author)|date=22 September 2015|publisher=Springer|isbn=978-3-319-23078-8|pages=165–|chapter=Orexin Induced Modulation of REM Sleep and its Loss Associated Patho-physiological Changes are Mediated through Locu Coeruleus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IhOcCgAAQBAJ&pg=PA165}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ നിരവധി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref name="Kushida2016">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KjLMBQAAQBAJ&pg=PA351|title=Sleep Deprivation: Basic Science, Physiology and Behavior|last=Clete A. Kushida|date=19 April 2016|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-99740-6|pages=351–}}</ref> <ref name="LaderCardinali2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=03RZUOyUeF8C&pg=PA25|title=Sleep and Sleep Disorders:: A Neuropsychopharmacological Approach|last=Malcolm H Lader|last2=Daniel P. Cardinali|last3=S. R. Pandi-Perumal|date=6 November 2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-27682-3|pages=25–}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Uj13FRKLIBkC&pg=PA176|title=Neuroendocrine Correlates of Sleep/Wakefulness|date=14 March 2010|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-23692-6|pages=176–}}</ref> ബയോടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെ ന്യൂറോബയോളജി ടാസ്ക് ഫോഴ്സിലെ അംഗമാണ്. <ref name="Neurobiology Task force">{{Cite web|url=http://dbt-neuro.ncbs.res.in/node/81|title=Neurobiology Task force|access-date=25 March 2017|date=2017|publisher=Department of Biotechnology|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326052709/http://dbt-neuro.ncbs.res.in/node/81|archive-date=26 March 2017}}</ref> == അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും == മല്ലിക്കിന്റെ ഫിസിയോളജിയിൽ മികച്ച ഗവേഷണ പ്രബന്ധത്തിന് 1984 ൽ ഫിസിയോളജിസ്റ്റ്സ് ആന്റ് ഫാർമക്കോളജിസ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ബി.കെ. ആനന്ദ് സമ്മാനം ലഭിച്ചു. <ref name="Indian fellow"/> അദ്ദേഹത്തിന് ശകുന്തള അമീർ ചന്ദ് പുരസ്കാരം [[ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച്|മെഡിക്കൽ റിസർച്ച് ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ]] 1992 ലും ലഭിച്ചു. <ref name="The Dreamy Sleepy States">{{Cite web|url=https://syntalk.wordpress.com/episodes/turn-three/tdss/|title=The Dreamy Sleepy States|date=19 February 2017|publisher=SynTalk}}</ref> 1999 ൽ ബയോടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെ കരിയർ ഡവലപ്മെന്റിനുള്ള ദേശീയ ബയോസയൻസ് അവാർഡ് ലഭിച്ചവരിൽ ഒരാളാണ് അദ്ദേഹം. <ref name="Awardees of National Bioscience Awards for Career Development">{{Cite web|url=http://dbtindia.nic.in/wp-content/uploads/2014/03/list_of_bioscience_awardees.pdf|title=Awardees of National Bioscience Awards for Career Development|date=2016|publisher=Department of Biotechnology|access-date=2021-05-11|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304191331/http://dbtindia.nic.in/wp-content/uploads/2014/03/list_of_bioscience_awardees.pdf|url-status=dead}}</ref> നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്, 2000 ൽ അദ്ദേഹത്തെ ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു <ref name="NASI Year Book 2015">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI Year Book 2015|date=2017|publisher=National Academy of Sciences, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archive-date=2015-08-06}}</ref> 2001 ൽ പിസി ഡാണ്ടിയ ട്രസ്റ്റിന്റെ ചന്ദ്ര കാന്ത ദണ്ഡിയ സമ്മാനം ലഭിച്ചു. [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന് അതേ വർഷം തന്നെ [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം]] നൽകി, ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഇന്ത്യൻ സയൻസ് അവാർഡുകളിലൊന്നാണിത്. <ref name="Medical Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Medical_SCIENCES.htm|title=Medical Sciences|date=2017|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224074105/http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Medical_SCIENCES.htm|archive-date=2013-02-24}}</ref> അദ്ദേഹം 2004 ൽ ഗുഹ റിസർച്ച് കോൺഫറൻസിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗമായി. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]] 2005 ൽ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു <ref name="INSA Year Book 2016">{{Cite web|url=http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf|title=INSA Year Book 2016|access-date=25 March 2017|date=2017|publisher=Indian National Science Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104001952/http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf|archive-date=4 November 2016}}</ref> 2010 ൽ [[ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (ബാംഗ്ളുർ)|ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന്റെ]] ഫെലോ ആയി. <ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mallick,_Prof._Birendra_Nath|title=Fellow profile|date=2017|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> അതേ വർഷം തന്നെ സയൻസ് ആൻഡ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് റിസർച്ച് ജെ സി ബോസ് നാഷണൽ ഫെലോഷിപ്പ് നേടി. [[ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വകുപ്പ് (ഇന്ത്യ)|സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെ]] ബോർഡ് . രമേന്ദ്ര സുന്ദർ സിൻഹ മെമ്മോറിയൽ ഓറേഷൻ അവാർഡ് (2001), ഫിസിയോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ പ്ലാറ്റിനം ജൂബിലി ലക്ചർ (2009) , കൊൽക്കത്തയിലെ സിറ്റി കോളേജിലെ ജെഎൻ മുഖർജി മെമ്മോറിയൽ പ്രഭാഷണം (2007) എന്നീ പ്രഭാഷണങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. <ref name="Faculty Profile"/> == തിരഞ്ഞെടുത്ത ഗ്രന്ഥസൂചിക == === പുസ്തകങ്ങൾ === * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r9k4CkerWLIC|title=Rapid Eye Movement Sleep|last=MallIck/Inoue|date=29 June 1999|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-0322-6}} * {{Cite book|title=Environment and Physiology|publisher=Narosa Publishing House|year=1995|isbn=978-8173190179|editor-last=B.N. Mallick, R. Singh|page=300}} * {{Cite book|title=Sleep-Wakefulness|last=Birendra Nath Mallick|publisher=National Book Trust|year=2001|isbn=978-8123736235|page=108}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yajLoMNSJUwC|title=Rapid Eye Movement Sleep: Regulation and Function|last=Birendra N. Mallick|last2=S. R. Pandi-Perumal|last3=Robert W. McCarley, Adrian R. Morrison|date=14 July 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50378-5}} === അധ്യായങ്ങൾ === * {{Cite book|title=GABA and Sleep: Molecular, Functional and Clinical Aspects|last=Jaime M. Monti|last2=Seithikurippu Ratnas Pandi-Perumal|last3=Hanns Möhler, Dinesh Pal (Chapter author), B. N. Mallick (Chapter author)|date=28 September 2010|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-0346-0226-6|pages=199–|chapter=GABA-ergic Modulation of Pontine Cholinergic and Moradrenergic Neurons for EM Sleep Generation}} * {{Cite book|title=Orexin and Sleep: Molecular, Functional and Clinical Aspects|last=Takeshi Sakurai|last2=S.R. Pandi-Perumal|last3=Jaime M. Monti, B. N. Mallick (chapter author), M. A. Khanday (chapter author), Abhishek Singh (chapter author)|date=22 September 2015|publisher=Springer|isbn=978-3-319-23078-8|pages=165–|chapter=Orexin Induced Modulation of REM Sleep and its Loss Associated Patho-physiological Changes are Mediated through Locu Coeruleus}} * {{Cite book|title=Dopamine and Sleep: Molecular, Functional, and Clinical Aspects|last=Jaime M. Monti|last2=S. R. Pandi-Perumal|last3=S. Chokroverty, M. A. Khanday (chapter author), R. K Yadav (chapter author), B. N. Mallick (chapter author)|date=24 October 2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-46437-4|pages=1–|chapter=Dopamine in REM Sleep Regulation}} === ലേഖനങ്ങൾ === * {{Cite journal|last=Dinesh Pal, Birendra Nath Mallick|title=Neural mechanism of rapid eye movement sleep generation with reference to REM-OFF neurons in locus coeruleus|journal=Indian J. Med. Res.|date=June 2007|volume=125|issue=6|pages=721–739|url=http://icmr.nic.in/ijmr/2007/june/0604.pdf|pmid=17704548|access-date=2021-05-11|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808231703/http://icmr.nic.in/ijmr/2007/june/0604.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=István Bókkon, Birendra N. Mallick, Jack A. Tuszynski|title=Near death experiences: a multidisciplinary hypothesis|journal=Frontiers in Human Neuroscience|date=2013|volume=7|issue=533|pages=533|doi=10.3389/fnhum.2013.00533|pmid=24062655|pmc=3769617}} * {{Cite journal|last=Amit Ranjan, Jitendra Behari, Birendra N. Mallick|title=Cytomorphometric changes in hippocampal CA1 neurons exposed to simulated microgravity using rats as model|journal=Frontiers in Neurology|date=20 May 2014|doi=10.3389/fneur.2014.00077|pmid=24904521|volume=5|pages=77|pmc=4032998}} * {{Cite journal|last=Abhishek Singh, Birendra N. Mallick|title=Targeting modulation of noradrenalin release in the brain for amelioration of REMS loss-associated effects|journal=Journal of Translational Internal Medicine|date=2015|volume=3|issue=1|pages=8–16|doi=10.4103/2224-4018.154288|pmid=27847879|pmc=4936468}} == ഇതും കാണുക == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Sleep and learning]] * [[Dopamine]] * [[Lucid dream]] * [[Rapid eye movement sleep behavior disorder]] {{div col end}} {{portal|India|Medicine}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/aligarh-muslim-universitys-vc-selection-process-in-muddle/articleshow/56990817.cms|title=Aligarh Muslim University's VC selection process in muddle|date=6 February 2017|website=News report|publisher=Times of India}} * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/indigenus/2013/08/biologys-gentle-genius-through-the-eyes-of-a-protege.html|title=Biology's 'gentle genius' through the eyes of a protege|date=2 August 2013|publisher=Nature India|access-date=2021-05-11|archive-date=2021-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511131954/http://blogs.nature.com/indigenus/2013/08/biologys-gentle-genius-through-the-eyes-of-a-protege.html|url-status=dead}} * {{Cite journal|title=Rapid Eye Movement Sleep: Regulation and Function - A Review|last=Mark W. Mahowald|date=May 2012|journal=Sleep|doi=10.5665/sleep.1840|pmc=3321432|page=717|volume=35|issue=5}}  == കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|group=note|2}} == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{SSBPST recipients in Medical Science}} {{N-BIOS Laureates 1999–2009}} {{authority control}} * {{Cite web|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/bnmallick/book%20chapter.html|title=Book Chapter|date=2017|website=List of chapters contributed by Mallick|publisher=Jawaharlal Nehru University}} * {{Cite web|url=https://www.bookdepository.com/Rapid-Eye-Movement-Sleep-Birendra-Nath-Mallick/9780521116800|title=Rapid Eye Movement Sleep : Regulation and Function|last=Birendra Nath Mallick, S. R. Pandi-Perumal, Robert W. McCarley, Adrian R. Morrison|date=2017|website=Book summary|publisher=Book Depository}} [[വർഗ്ഗം:ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാലാ അദ്ധ്യാപകർ]] [[വർഗ്ഗം:കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] 5cz2zd3dbza4fh9cjiplxjo7ike2wrp 0 540704 4615157 4570472 2026-04-25T09:23:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615157 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = M. J. Thirumalachar | image = | alt = | caption = | birth_name = Mandayam Jeersannidhi Thirumalachar | birth_date = {{Birth date|df=yes|1914|9|22}} | birth_place = [[Mysore State]], [[British India]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1999|4|21|1914|9|14}} | death_place = [[Walnut Creek, California]], US | nationality = [[Indian nationality|Indian]] | fields = {{ublist|[[Mycology]]|[[Antibiotics]]}} | workplaces = {{ublist|[[Banaras Hindu University]]|[[Central College of Bangalore]]|Central Potato Research Institute|[[Hindustan Antibiotics Limited]]|[[University of Minnesota Medical School]] }} | alma_mater = {{ublist|[[Central College of Bangalore]]|[[University of Mysore]]|[[University of Wisconsin–Madison]]|Danish Institute of Seed Pathology|Jeersannidhi Anderson Institute}} | doctoral_advisor = {{ublist|[[James G. Dickson]]}} | known_for = Discovery of fungi and development of antibiotics | awards = {{ublist|1967&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]]|1967&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] Sunder Lal Hora Medal|[[Polish Academy of Sciences]] Medal}} }} ഇന്ത്യക്കാരനായ ഒരു മൈക്കോളജിസ്റ്റ്, മൈക്രോബയോളജിസ്റ്റ്, പ്ലാന്റ് പാത്തോളജിസ്റ്റ്, കാലിഫോർണിയയിലെ ജീർസാനിധി-ആൻഡേഴ്സൺ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ സഹസ്ഥാപകൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു '''മണ്ഡയം''' '''ജീർസന്നിധി തിരുമലാചാർ''' (22 സെപ്റ്റംബർ 1914 - 21 ഏപ്രിൽ 1999)'''.''' ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ആന്റിബയോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡിലെ ആർ ആന്റ് ഡി മേധാവിയും [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ബനാറസ് ഹിന്ദു സർവകലാശാലയിലെ]]<nowiki/>യും സെൻട്രൽ കോളേജ് ഓഫ് ബാംഗ്ലൂരിലെയും പ്രൊഫസറും ആയിരുന്നു. ഹാമൈസിൻ, ഡെർമോസ്റ്റാറ്റിൻ, ഓറൊയോഫംഗിൻ, MYc-4-4, ടെട്രാനെനിൻ പോലുള്ള ആന്റിഫംഗൽ [[ആന്റിബയോട്ടിക്ക്|ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ]] വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽക്കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയുടെ]] തറഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോ ആയിരുന്നു. <ref name="Deceased fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail/N56-0836|title=Deceased fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204222931/http://insaindia.res.in/detail/N56-0836|archive-date=4 December 2017}}</ref> ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിനായുള്ള ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ പരമോന്നത ഏജൻസിയായ [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്]] [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|അദ്ദേഹത്തിന് ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യയ്ക്കുള്ള ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം നൽകി]] . == ജീവചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Crawford_Hall,_University_of_Mysore.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| മൈസൂർ സർവകലാശാല]] 1914 സെപ്റ്റംബർ 22 ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്യത്തെ മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്ത് വെംഗടമ്മൽ - എംജെ നരസിംഹൻ ദമ്പതികളുടെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിയായി എംജെ തിരുമലച്ചാർ ജനിച്ചു. <ref name="Biographical Memoirs">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/BM/BM31_0705.pdf|title=Biographical Memoirs|date=2007|publisher=Indian National Science Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419104426/http://insaindia.res.in/BM/BM31_0705.pdf|archive-date=19 April 2017}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അറിയപ്പെടുന്ന പ്ലാന്റ് പാത്തോളജിസ്റ്റും മൈക്കോളജിസ്റ്റുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിൽ രണ്ട് തരം ഫംഗസുകൾ ( ''നരസിംഹെല്ല'', [[:sv:Narasimhania|''നരസിംഹാനിയ'']] ) നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref name="Mandayam Jeersannidhi Narasimhan">{{Cite web|url=http://www.neglectedscience.com/alphabetical-list/n/mandayam-jeersannidhi-narasimhan|title=Mandayam Jeersannidhi Narasimhan|date=2017|publisher=Neglected Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217142724/http://www.neglectedscience.com/alphabetical-list/n/mandayam-jeersannidhi-narasimhan|archive-date=17 February 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_24_0017-0020.pdf|title=Prof. M. J. Narasimhan|access-date=26 February 2017|last=Thirumalachar, M. J.|year=1970|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217063807/http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_24_0017-0020.pdf|archive-date=17 February 2017}}</ref> [[ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരുവിന്റെ]] അയൽ‌പ്രദേശമായ മല്ലേശ്വരത്ത് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം കഴിഞ്ഞ് 1944 ൽ [[മൈസൂർ സർവ്വകലാശാല|മൈസൂർ സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് നേടുന്നതിനുമുമ്പ് ബാംഗ്ലൂരിലെ സെൻട്രൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. വിസ്കോൺസിൻ സർവകലാശാലയിൽനിന്നും 1948 ൽ പിഎച്ച്ഡി നേടി. ജെയിംസ് ജി. ഡിക്സൺ <ref name="Deceased fellow"/> ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ബനാറസ് ഹിന്ദു സർവകലാശാലയിൽ]] മൈക്കോളജി, പ്ലാന്റ് പാത്തോളജി വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനായും ബാംഗ്ലൂരിലെ സെൻട്രൽ കോളേജിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു . തുടർന്ന്, [[:fr:Central Potato Research Institute|പട്നയിലെ സെൻട്രൽ പൊട്ടറ്റോ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ]] ചീഫ് പ്ലാന്റ് പാത്തോളജിസ്റ്റായി ചേർന്നെങ്കിലും ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ആന്റിബയോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡിലേക്ക് (എച്ച്എഎൽ) മാറി അവിടെ ആർ, ഡി വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനായി. പിന്നീട് യുഎസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം മിനസോട്ട മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ പീഡിയാട്രിക്സ് വിഭാഗത്തിൽ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. [[യൂക്കാരിയോട്ടുകൾ|അവിടെ യൂക്കറിയോട്ടിക്]] യീസ്റ്റ് സെല്ലുകളിൽ മനുഷ്യ ഇൻസുലിൻ ജീൻ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു <ref name="Biography of IPS Presidents">{{Cite web|url=https://issuu.com/rajipsdelhi/docs/presidents_biodata_-_ips|title=Biography of IPS Presidents|date=2017|publisher=ISSUU|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217062353/https://issuu.com/rajipsdelhi/docs/presidents_biodata_-_ips|archive-date=17 February 2017}}</ref> . കോപ്പൻഹേഗനിലെ ഡാനിഷ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സീഡ് പാത്തോളജിയിലെ സന്ദർശക ശാസ്ത്രജ്ഞൻ. മൈക്കോളജി, പ്ലാന്റ് പാത്തോളജി എന്നിവയിൽ വിപുലമായ ഗവേഷണത്തിനായി 1979 ൽ അദ്ദേഹം തന്റെ മകൻ എം ജെ നരസിംഹൻ ജൂനിയറിനൊപ്പം ജീർസാനിധി ആൻഡേഴ്സൺ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് സ്ഥാപിച്ചു <ref name="Jeersannidhi Anderson Institute">{{Cite web|url=http://www.californiacorporates.com/corp/1874795.html|title=Jeersannidhi Anderson Institute|date=2017|publisher=California Corporates|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303193527/http://www.californiacorporates.com/corp/1874795.html|archive-date=3 March 2018}}</ref> ജീവിതാവസാനം വരെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ ഡയറക്ടറായിരുന്നു. തിരുമലച്ചാറിന്റെ കുടുംബം ശ്രദ്ധേയമായ നാല് മൈക്കോളജിസ്റ്റുകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; എം ജെ നരസിംഹൻ (അച്ഛൻ), എം ജെ നരസിംഹൻ ജൂനിയർ. (മകൻ), എം സി ശ്രീനിവാസൻ (മരുമകൻ) എന്നിവരെ കൂടാതെ എംജെ തിരുമലച്ചാറും. <ref name="KieslichBeek1997">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wuHTwPa_g88C&pg=PA223|title=New Frontiers in Screening for Microbial Biocatalysts|last=K. Kieslich|last2=C.P. van der Beek|last3=J.A.M. de Bont, W.J.J. van den Tweel|date=9 December 1997|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-053752-8|pages=223–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211315/https://books.google.com/books?id=wuHTwPa_g88C&pg=PA223|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> <ref name="Prof. M. J. Narasimhan">{{Cite web|url=http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_24_0017-0020.pdf|title=Prof. M. J. Narasimhan|date=2017|publisher=Zobodat|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217063807/http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_24_0017-0020.pdf|archive-date=17 February 2017}}</ref> തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന രണ്ട് ദശകങ്ങൾ [[വാൽനട്ട് ക്രീക്ക്|കാലിഫോർണിയയിലെ വാൾനട്ട് ക്രീക്കിൽ]] ചെലവഴിച്ചു. 1999 ഏപ്രിൽ 21 ന് 84 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. <ref name="Pioneering efforts in drug discovery">{{Cite journal|url=https://www.rjps.in/sites/default/files/rjps_4_3_2014_1_0.pdf|title=Pioneering efforts in drug discovery|journal=Rajiv Gandhi University of Health Sciences Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=4|issue=3|last=R. S. Thakur|publisher=RGUHS J Pharm Sci|page=Editorial|date=2014|doi=10.5530/rjps.2014.3.1|edition=Vpol. 4 Issue 3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217062421/https://www.rjps.in/sites/default/files/rjps_4_3_2014_1_0.pdf|archivedate=17 February 2017}}</ref> == ലെഗസി == [[പ്രമാണം:Entomophthora_muscae_on_Scathophaga_stercoraria_(lateral_view).jpg|ലഘുചിത്രം| മഞ്ഞ ചാണകം ഈച്ചയിലെ എന്റോമോഫ്തോറ മസ്‌കേ ഫംഗസ്, സ്കത്തോഫാഗ സ്റ്റെർക്കോറിയ . തിരുമലച്ചാർ ഫംഗസിനെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രീതി തിരിച്ചറിഞ്ഞു]] തിരുമലച്ചാറിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ സസ്യശാസ്ത്രം, മൈക്കോളജി, [[സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രം|മൈക്രോബയോളജി]], ആൻറിബയോട്ടിക്കുകൾ, [[കീമോതെറാപ്പി]] തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ വ്യാപിച്ചു. ഫംഗസിനെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ മൈക്കോളജിയിലെ എല്ലാ പ്രധാന ഗ്രൂപ്പുകളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. <ref name="Obituary on IISc">{{Cite web|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/aug25/articles39.htm|title=Obituary on IISc|date=2017|publisher=Indian Institute of Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20050213055845/http://www.iisc.ernet.in/currsci/aug25/articles39.htm|archive-date=13 February 2005}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി കണ്ടെത്തലുകളിൽ ആദ്യത്തേത് 1943 ൽ ന്യൂ ഫൈറ്റോളജിസ്റ്റ് ജേണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ലേഖനത്തിലൂടെ വെളിപ്പെടുത്തിയ ഒരു തരം തുരുമ്പൻ ''മാസ്സെല്ല ബ്രീനിയയെ'' <ref name="Revision of Masseeella narasimhanii Thirum. (Uredinales)">{{Cite journal|last=A. V. Sathe|title=Revision of Masseeella narasimhanii Thirum. (Uredinales)|url=http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_19_0187-0189.pdf|journal=Zobodat|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217063721/http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_19_0187-0189.pdf|archivedate=17 February 2017}}</ref> തിരിച്ചറിഞ്ഞു. <ref name="Masseeella breyniae">{{Cite journal|last=Thirumalachar, M.J.|title=Masseeella breyniae|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=54045&Fields=All|journal=New Phytologist|date=1943|volume=42|pages=45–48|doi=10.1111/j.1469-8137.1943.tb04984.x|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217063941/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=54045&Fields=All|archivedate=17 February 2017}}</ref> എം ജെ നരസിംഹൻ, {{Illm|Charles Gardner Shaw|es}}, <ref name="Mandayam Jeersannidhi Narasimhan"/> ''എന്നിവരോടൊപ്പം സ്ക്ലെറോഫ്തോറയുടെ'' ജനുസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദീകരണം "The sporangial phase of the downy mildew ''Elensine coracana'' with a discussion of the identity of ''Sclerospora macrospora'' Sacc." എന്ന ലേഖനത്തിൽ ആണുള്ളത്. <ref name="The sporangial phase of the downy mildew ''Elensine coracana'' with a discussion of the identity of ''Sclerospora macrospora'' Sacc.">{{Cite journal|last=Thirumalachar, M.J.; Shaw, C.G.; Narasimhan, M.T.|title=The sporangial phase of the downy mildew ''Elensine coracana'' with a discussion of the identity of ''Sclerospora macrospora'' Sacc.|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=41081&Fields=All|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|date=1953|volume=80|issue=4|pages=299–307|doi=10.2307/2481765|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217063042/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=41081&Fields=All|archivedate=17 February 2017|jstor=2481765}}</ref> പത്തുവർഷത്തിനുശേഷം, 1953-ൽ പ്രശസ്ത മൈക്കോളജിസ്റ്റായ ജി.ഡബ്ല്യു. ഫിഷറിന്റെ പേരിലുള്ള ഫംഗസ് ജനുസ്സായ ''[[:sv:Georgefischeria|ജോർജ്ജ് ഫിഷെറിയയെ]]'' അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു. ''നരസിംഹാനിയയും'' ''നരസിംഹെല്ലയും'', പിതാവ് എം ജെ നരസിംഹന്റെ പേരിട്ട രണ്ട് ഫംഗസുകളുടെ ജനുസുകൾ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. <ref name="Narasimhania">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/Biolomics.aspx?Table=Mycobank&MycoBankNr_=301707|title=Narasimhania|last=Pavgi & Thirumalachar|date=2017|publisher=Myco Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217063829/http://www.mycobank.org/Biolomics.aspx?Table=Mycobank&MycoBankNr_=301707|archive-date=17 February 2017}}</ref> <ref name="Narasimhella">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/Biolomics.aspx?Table=Mycobank&MycoBankNr_=3425|title=Narasimhella|last=Thirumalachar & P.N. Mathur|date=2017|publisher=Myco Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217062949/http://www.mycobank.org/Biolomics.aspx?Table=Mycobank&MycoBankNr_=3425|archive-date=17 February 2017}}</ref> തന്റെ മറ്റ് കണ്ടെത്തലുകൾ പൂപ്പൽ ഒരു ജനുസ്സായ ''Mehtamyces'' ആയിരുന്നു <ref name="Mehtamyces">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=96290&Fields=All|title=Mehtamyces|date=2017|publisher=Myco Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217063854/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=96290&Fields=All|archive-date=17 February 2017}}</ref> <ref name="Critical Notes on some Plant Rusts from India">{{Cite web|url=http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_31_0081-0086.pdf|title=Critical Notes on some Plant Rusts from India|last=M. B. KALODE and B. V. PATIL|date=1978|publisher=Zobodat|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217064029/http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_31_0081-0086.pdf|archive-date=17 February 2017}}</ref> ഒപ്പം ''[[:en:Flueggea|Flueggea virosa]]'', ഒരു സ്പീഷീസ് ബുഷ്‌വീഡും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി . <ref name="Flueggea virosa">{{Cite web|url=http://paperity.org/p/36251995/first-report-of-masseeella-capparis-in-australia|title=''Flueggea virosa''|date=2017|publisher=Paperity|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217142626/http://paperity.org/p/36251995/first-report-of-masseeella-capparis-in-australia|archive-date=17 February 2017}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് മൈക്കോളജിസ്റ്റായ ആർതർ ബാർക്ലേയുടെ ''എസിഡിയം എസ്‌ക്യുലന്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള'' ''[[അക്കേഷ്യ|പഠനങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി. അക്കേഷ്യ]]'' ''എബുർനിയയിലെ തകരാറുകൾക്ക്'' കാരണമായ ഘടകമായി റാവനേലിയ എസ്‌ക്യുലന്റയെ അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. <ref name="M. J. Thirumalachar (1914–1999) – An obituary">{{Cite journal|last=M. C. Srinivasan|title=M. J. Thirumalachar (1914–1999) – An obituary|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_077_04_0603_0604_0.pdf|journal=Current Science|date=August 1999|volume=77|issue=4}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മൊത്തത്തിൽ, 30 പുതിയ ജനുസുകളെയും 300 പുതിയ സ്പീഷിസ് ''ഫംഗസുകളുടെയും'' <ref name="Deceased fellow"/> അതിൽ മുണ്ടുകുറെല്ല (അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹകാരി ബി ബി മുണ്ട്കൂർ നാമകരണം ചെയ്തു), ''[[:ceb:Franzpetrakia|ഫ്രാൻസ്‌പെട്രാകിയ]]'', ''ചീനിയ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു'' . <ref name="Advances in applied mycology and fungal biotechnology">{{Cite journal|last=C. Manoharachary, I. K. Kunwar and A.B. Rajithasri|title=Advances in applied mycology and fungal biotechnology|url=http://fungiindia.co.in/images/kavaka/43/15.pdf|journal=Kavaka|date=2014|volume=43|pages=79–92|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303193528/http://www.fungiindia.co.in/images/kavaka/43/15.pdf|archivedate=3 March 2018}}</ref> <ref name="Chainia kunmingensis, a New Actinomycete Species Found in Soil">{{Cite journal|last=Ji-Sheng Ruan, Mary P. Lechevalier, Cheng-Lin Jiang S, Huberta A. Lechavlier|title=''Chainia kunmingensis'', a New Actinomycete Species Found in Soil|journal=International Journal of Systematic Bacteriology|date=1985|volume=35|issue=2|pages=164–168|doi=10.1099/00207713-35-2-164}}</ref> <ref name="Chainia, a New Genus of the Actinomycetales">{{Cite journal|last=M. J. Thirumalachar|title=''Chainia'', a New Genus of the Actinomycetales|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1955-11-12_176_4489/page/934|journal=Nature|date=1955|volume=176|issue=4489|pages=934–935|doi=10.1038/176934b0|pmid=13272724}}</ref> അതുപോലെ തന്നെ മൂന്ന് ഇനം മസ്സിയല്ല ഫംഗസ്, <ref name="Masseeëlla">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Link=T&TableKey=14682616000000067&Rec=96262&Fields=All|title=Masseeëlla|access-date=2017-12-04|date=2017-12-04|website=Mycobank|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171222/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Link=T&TableKey=14682616000000067&Rec=96262&Fields=All|archive-date=4 December 2017}}</ref> എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ''മാസ്സിയല്ല ബ്രെയിനിയ'', <ref name="Masseeëlla breyniae">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=263194&Fields=All|title=Masseeëlla breyniae|access-date=2017-12-04|date=2017-12-04|website=Mycobank|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171234/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=263194&Fields=All|archive-date=4 December 2017}}</ref> <ref name="Masseeella Breynia">{{Cite journal|title=Masseeella Breynia|date=2017|publisher=Wiley|doi=10.1111/j.1469-8137.1943.tb04984.x|volume=42|journal=New Phytologist|pages=45–48|last=Thirumalachar|first=M. J.}}</ref> ''മസ്സിയല്ല ഫ്ലൂഗീ'', <ref name="Masseeëlla flueggeae">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=169869&Fields=All|title=Masseeëlla flueggeae|access-date=2017-12-04|date=2017-12-04|website=Mycobank|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171227/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=169869&Fields=All|archive-date=4 December 2017}}</ref>, ''മസ്സിയല്ല നരസിംഹാനി''യും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനയാണ്. <ref name="Masseeëlla narasimhanii">{{Cite web|url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=263195&Fields=All|title=Masseeëlla narasimhanii|access-date=2017-12-04|date=2017-12-04|website=Mycobank|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171229/http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000067&Rec=263195&Fields=All|archive-date=4 December 2017}}</ref> ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ആന്റിബയോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡിലെ പഠനകാലത്ത് തിരുമലചാർ മെഡിക്കൽ മൈക്കോളജിയിലും സസ്യരോഗ നിയന്ത്രണത്തിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. <ref name="MEHROTRA2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=abu-ac7MGvIC&pg=PA35|title=PLANT PATHOLOGY|last=MEHROTRA|publisher=Tata McGraw-Hill Education|year=2005|isbn=978-1-259-08226-9|pages=35–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211344/https://books.google.com/books?id=abu-ac7MGvIC&pg=PA35|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> <ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{Cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|access-date=16 February 2017|date=1999|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|archive-date=4 March 2016}}</ref> <ref name="Antiamoebin can function as a carrier or as a pore-forming peptaibol">{{Cite journal|title=Antiamoebin can function as a carrier or as a pore-forming peptaibol|date=2017|doi=10.1016/S0005-2736(98)00184-9|pmid=9858744|volume=1415|issue=1|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes|pages=255–260|last=Duclohier|first=H.|last2=Snook|first2=C.F.|last3=Wallace|first3=B.A.}}</ref> ഒരു ഡി-വോർമിംഗ് ഏജന്റ് എന്ന നിലയിലും ക്ഷീര, കോഴി വ്യവസായങ്ങളിൽ വിളവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന അനുബന്ധമായും ഉപയോഗിക്കാനാവുന്ന ഹാമൈസിൻ, <ref name="Hindustan Antibiotics may not find buyers">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/companies/hindustan-antibiotics-may-not-find-buyers-116122901171_1.html|title=Hindustan Antibiotics may not find buyers|date=30 December 2016|publisher=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217062755/http://www.business-standard.com/article/companies/hindustan-antibiotics-may-not-find-buyers-116122901171_1.html|archive-date=17 February 2017}}</ref> ഡെർമോസ്റ്റാറ്റിൻ, <ref name="Total synthesis of the polyene macrolide dermostatin A">{{Cite journal|title=Total synthesis of the polyene macrolide dermostatin A|date=2017|doi=10.1016/S0040-4020(02)00666-X|volume=58|issue=32|journal=Tetrahedron|pages=6561–6576|last=Sinz|first=Christopher J.|last2=Rychnovsky|first2=Scott D.}}</ref> ഓറിയോഫംഗിൻ, <ref name="Woodbine2016">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jhzLBAAAQBAJ&pg=PA147|title=Antimicrobials and Agriculture: The Proceedings of the 4th International Symposium on Antibiotics in Agriculture: Benefits and Malefits|last=Malcolm Woodbine|date=22 January 2016|publisher=Elsevier|isbn=978-1-4831-9245-1|pages=147–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217205458/https://books.google.com/books?id=jhzLBAAAQBAJ&pg=PA147|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> MYc-4, ടെട്രാനെനിൻ പോലുള്ള ആന്റിഫംഗൽ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ബയോട്ടിക്കിലെ ടീം വികസിപ്പിച്ച മറ്റ് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ചിലതാണ്. <ref name="Pioneering efforts in drug discovery"/> ''മിനസോട്ട യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ, സസ്യങ്ങളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും രോഗങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി'' ഒരു കൂട്ടം രാസവസ്തുക്കൾ, ''പുതിയ [[കീമോതെറാപ്പി|കീമോതെറാപ്പിക്]]'' ഏജന്റുകൾ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു, <ref name="Patent No. US4673687">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/US4673687|title=Patent No. US4673687|date=2017|publisher=Google Patents|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217064602/https://www.google.com/patents/US4673687|archive-date=17 February 2017}}</ref> അതിനുശേഷം ഫൈറ്റൺ കോർപ്പറേഷൻ ഫൈറ്റൺ ''-27 എന്ന'' ഉൽപ്പന്നമായി ഉപയോഗിച്ചു. <ref name="Patent No. US20060178431">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/US20060178431|title=Patent No. US20060178431|date=2017|publisher=Google Patents|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217070808/https://www.google.com/patents/US20060178431|archive-date=17 February 2017}}</ref> നിരവധി മോണോഗ്രാഫുകൾ <ref name="inauthor:M. J. Thirumalachar">{{Cite web|url=https://www.google.ae/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22M.+J.+Thirumalachar%22|title=inauthor:M. J. Thirumalachar|date=2017}}</ref>, പിയർ റിവ്യൂഡ് ജേണലുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലേഖനങ്ങൾ <ref name="Thirumalachar MJ[Author]">{{Cite journal|title=Thirumalachar MJ[Author]|journal=Biochemical Pharmacology|volume=24|issue=20|pages=1903–4|date=2017|publisher=PubMed|pmid=20|last=Barthel|first=W.|last2=Markwardt|first2=F.|doi=10.1016/0006-2952(75)90415-3}}</ref> <ref name="Person: M.J. Thirumalachar">{{Cite web|url=http://taxonomicon.taxonomy.nl/Person.aspx?id=1825|title=Person: M.J. Thirumalachar|date=2017|publisher=Taxonomicon|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217064406/http://taxonomicon.taxonomy.nl/Person.aspx?id=1825|archive-date=17 February 2017}}</ref> എന്നിവയിലൂടെ അദ്ദേഹം തന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ നിരവധി എഴുത്തുകാരും ഗവേഷകരും ഉദ്ധരിച്ചു. <ref name="Dick2013-1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xkf8CAAAQBAJ&pg=PA540|title=Straminipilous Fungi: Systematics of the Peronosporomycetes Including Accounts of the Marine Straminipilous Protists, the Plasmodiophorids and Similar Organisms|last=M.W. Dick|date=29 June 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-015-9733-3|pages=540–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211543/https://books.google.com/books?id=xkf8CAAAQBAJ&pg=PA540|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> <ref name="Dick2013-2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xkf8CAAAQBAJ&pg=PA313|title=Straminipilous Fungi: Systematics of the Peronosporomycetes Including Accounts of the Marine Straminipilous Protists, the Plasmodiophorids and Similar Organisms|last=M.W. Dick|date=29 June 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-015-9733-3|pages=313–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211038/https://books.google.com/books?id=xkf8CAAAQBAJ&pg=PA313|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> <ref name="BrennerKrieg2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5zSYmcq0GdgC&pg=PA1057|title=Bergey's Manual® of Systematic Bacteriology: Volume 2: The Proteobacteria, Part B: The Gammaproteobacteria|last=Don J. Brenner|last2=Noel R. Krieg|last3=James R. Staley|date=14 December 2007|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-28022-6|pages=1057–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211534/https://books.google.com/books?id=5zSYmcq0GdgC&pg=PA1057|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ye5uODuSIzEC&pg=PA148|title=Annual Reports in Medicinal Chemistry|date=1 January 1965|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-058347-1|pages=148–|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217204922/https://books.google.com/books?id=ye5uODuSIzEC&pg=PA148|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മോണോഗ്രാഫുകളും മറ്റ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത പുസ്തകങ്ങളും ''Ustilaginales of India'', <ref name="MundkurThirumalachar1952">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-Uk_AAAAYAAJ|title=Ustilaginales of India|last=Balchandra Bhavanishanker Mundkur|last2=Mandayam Jeersannidhi Thirumalachar|publisher=Commonwealth Mycological Institute|year=1952|author-link=B.B._Mundkur|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217205430/https://books.google.com/books?id=-Uk_AAAAYAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> ''ഇന്ത്യൻ ഫംഗസുകളുടെ പുനരവലോകനങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. : I'', <ref name="TIRUMALĀCHĀRYA1946">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C4scMwEACAAJ|title=Revisions of and Additions to Indian Fungi. By B.B. Mundkur and M.J. Thirumalachar. (no. 2, Etc. By B.B. Mundkur and Sultan Ahmad.).|last=M. J. BHĀLA-CHANDRA BHAVĀNĪ-ṢAN̄KARA MANDAKŪR and TIRUMALĀCHĀRYA|publisher=Kew|year=1946|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211301/https://books.google.com/books?id=C4scMwEACAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> ''ഇന്ത്യൻ ഫംഗസുകളുടെ പുനരവലോകനങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും : II'', <ref name="MundkurAhmad1946">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N_9uOwAACAAJ|title=Revisions of and Additions to Indian Fungi: II|last=Bhalchandra Bhavanishankar Mundkur|last2=Sultan Ahmad|publisher=Imperial Mycological Institute|year=1946|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217141004/https://books.google.com/books?id=N_9uOwAACAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> ''ഇന്ത്യൻ ഫംഗസുകളുടെ പുനരവലോകനങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും : III'', <ref name="ThirumalacharMundkur1951">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MN90twAACAAJ|title=Revisions of and Additions to Indian Fungi: III|last=M. J. Thirumalachar|last2=Bhalchandra Bhavanishankar Mundkur|publisher=Imperial Mycological Institute|year=1951|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211151/https://books.google.com/books?id=MN90twAACAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> ''ഇന്ത്യയിലെ സെർകോസ്പോറ ഇനങ്ങളുടെ പട്ടിക'', <ref name="Check list of Cercospora species in India">{{Cite book|title=Check list of Cercospora species in India|last=H.C. Govindu and M.J. Thirumalachar|publisher=Government of India|year=1963|page=47|oclc=6558224|df=dmy-all}}</ref> ''സസ്യരോഗ പ്രശ്നങ്ങൾ : പ്ലാന്റ് പാത്തോളജി സംബന്ധിച്ച ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര സിമ്പോസിയത്തിന്റെ നടപടികൾ, [ഡിസംബർ 27, 1966 - ജനുവരി 1, 1967]'', <ref name="RaychaudhuriSociety1970">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R8snAQAAMAAJ|title=Plant disease problems: proceedings of the First International Symposium on Plant Pathology, December 26, 1966 – January 1, 1967|last=Satya Prasad Raychaudhuri|last2=R. Prasada|last3=M. J. Thirumalachar|publisher=Indian Phytopathological Society, Indian Agricultural Research Institute|year=1970|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217140946/https://books.google.com/books?id=R8snAQAAMAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> ''വിസ്കോൺസിൻ പുല്ലുകൾ പഠനങ്ങൾ'', <ref name="Studies on some stripe smuts of grasses in Wisconsin">{{Cite book |title=Studies on some stripe smuts of grasses in Wisconsin |publisher=University of Wisconsin—Madison |year=1948 |page=98 |oclc=51679618 |df=dmy-all }}</ref> ''ബെർബെറിസ് അരിസ്റ്റാറ്റയിലെ പുസിനിയ ഡ്രൂജെൻസിസ് ബട്ട്‌ലർ'' <ref name="Thirumalachar1942">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EEhQHAAACAAJ|title=Puccinia Droogensis Butler on Berberis Aristata|last=M. J. Thirumalachar|year=1942|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217211403/https://books.google.com/books?id=EEhQHAAACAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref>, ''ട്യൂബർക്കുലിന ഓൺ യൂറോമ്മൈസസ് ഹോബ്സോണി Vize'', <ref name="Thirumalachar1941">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4ed1GwAACAAJ|title=Tuberculina on Uromyces Hobsoni Vize|last=M. J. Thirumalachar|year=1941|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217205254/https://books.google.com/books?id=4ed1GwAACAAJ|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref> ''ലാക്റ്റാമുകൾ, .ബെറ്റ-ലാക്റ്റംസ് / ഓക്സോ തിയാ അസാബിസൈക്ലോ സംയുക്തങ്ങൾ'', <ref name="Synthesis of pharmaceutical compositions with lactams and beta-lactams/oxo thia azabicyclo compounds">{{Cite web|url=http://patents.justia.com/inventor/mandayam-jeersannidhi-narasimhan-jr|title=Synthesis of pharmaceutical compositions with lactams and .beta.-lactams/oxo thia azabicyclo compounds|last=Mandayam Jeersannidhi Thirumalachar, Mandayam Jeersannidhi Narasimhan, Jr.|date=2000|website=US Patent No. 6015808|publisher=Justia Patents|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217063210/http://patents.justia.com/inventor/mandayam-jeersannidhi-narasimhan-jr|archive-date=17 February 2017}}</ref> ''പെട്രോളിയം വസ്തുക്കളുടെ സൂക്ഷ്മജീവികളുടെ അപചയം'', <ref name="Microbial degradation of petroleum materials">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/US4415661?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEINzAE|title=Microbial degradation of petroleum materials|last=Mandayam J. Thirumalachar, Mandayam J. Narasimhan, Jr.|date=15 November 1983|publisher=Google Patents|page=US Patent No. US 4415661 A|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217070755/https://www.google.com/patents/US4415661?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEINzAE|archive-date=17 February 2017}}</ref> ''അസംസ്കൃതവസ്തുക്കളുടെ അപചയത്തെ ബാധിക്കുന്നതിനുള്ള രീതി, സംയുക്തം, ഘടന'' എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി യുഎസ് പേറ്റന്റുകളും അദ്ദേഹം കൈവശം വച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ഒരു പരിതസ്ഥിതിയിൽ പെട്രോളിയം, പെട്രോളിയം ഉൽ‌പന്നങ്ങൾ'', <ref name="Method, compound and composition for effecting degradation of crude petroleum and petroleum products in an environment">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/WO1985002196A1?cl=en&dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEIPjAF|title=Method, compound and composition for effecting degradation of crude petroleum and petroleum products in an environment|last=Mandayam J. Thirumalachar, Mandayam J. Narasimhan, Jr.|date=23 May 1985|publisher=Google Patents|page=US Patent No. WO1985002196 A1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217070759/https://www.google.com/patents/WO1985002196A1?cl=en&dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEIPjAF|archive-date=17 February 2017}}</ref> ''ജനിതകമാറ്റം വരുത്തിയ ഫംഗസ് കോശങ്ങൾ വഴി ഇൻസുലിൻ'' ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രക്രിയ, <ref name="Process for the production of insulin by genetically transformed fungal cells">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/US4082613?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEITDAH|title=Process for the production of insulin by genetically transformed fungal cells|last=Mandayam J. Thirumalachar, Mandayam J. Narasimhan, John A. Anderson|date=4 April 1978|publisher=Google Patents|page=US Patent No. US 4082613 A|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217064743/https://www.google.com/patents/US4082613?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEITDAH|archive-date=17 February 2017}}</ref> ''ഹാമൈസിൻ ആൻറിബയോട്ടിക്കുകളും ഉൽ‌പ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഉൽ‌പന്നവും'' <ref name="Process of producing hamycin antibiotic and product produced">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/US3261751|title=Process of producing hamycin antibiotic and product produced|last=Mandayam J Thirumalachar|date=19 July 1966|publisher=Google Patents|page=US Patent No. US3261751 A|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217070753/https://www.google.com/patents/US3261751|archive-date=17 February 2017}}</ref>, ''എൻ, എൻ‌ഡിബെൻ‌സൈലെത്തിലീൻ‌ഡിയാമൈൻ-ഡയാസെറ്റൈസാലിസിലേറ്റ്, ഒരു പുതിയ കീമോതെറാപ്പിക് ഏജൻറ് ബാഹ്യ പ്രയോഗത്തിലൂടെ വേദന പരിഹാരത്തിനായി'', <ref name="N,N'Dibenzylethylenediamine-diacetylsalicylate, a novel chemotherapeutic agent for pain relief by external application">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents/US4218445?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEIIjAB|title=N,N'Dibenzylethylenediamine-diacetylsalicylate, a novel chemotherapeutic agent for pain relief by external application|last=Mandayam J. Thirumalachar, Mandayam J. Narasimhan, Jr., Mandayam J. Kasthuri-Thirumalachar|date=19 August 1980|publisher=Google Patents|page=US Patent No. US 4218445 A|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217070750/https://www.google.com/patents/US4218445?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEIIjAB|archive-date=17 February 2017}}</ref> ഇവയിൽ പലതും പിതാവിനോടും മകനോടും ഒപ്പം അദ്ദേഹം സംയുക്തമായി വികസിപ്പിച്ചതാണ്. <ref name="ininventor:Mandayam J. Thirumalachar">{{Cite web|url=https://www.google.com/search?hl=en&q=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22|title=ininventor:Mandayam J. Thirumalachar|date=2017|publisher=Google Patents}}</ref> അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ച നിരവധി കീമോതെറാപ്പിറ്റന്റുകൾ ജയ്-പ്രോ, എംജെഎൻ -1891, ഗോപി -80 എന്നിങ്ങനെ വിവിധ പേരുകളിൽ വാണിജ്യപരമായ ഉപയോഗത്തിലാണ്. <ref name="Deceased fellow"/> <ref name="Control of Citrus Greening Disease in India">{{Cite journal|last=Y. S. Ahlawat, M. M. Payak, M. J. Thirumalachar|title=Control of Citrus Greening Disease in India|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_058_16_0921_0922_0.pdf|journal=Current Science|date=1989|volume=58|issue=16}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികളെ അദ്ദേഹം ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. ബിജിഎൽ സ്വാമി അവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. <ref name="Biographical Memoirs"/> മൈക്കോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായ തിരുമലച്ചാർ അതിന്റെ ആദ്യത്തെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു <ref name="Office bearers of the Society for 1973">{{Cite web|url=http://www.fungiindia.co.in/index.php/office-bearers/year-1973-founders|title=Office bearers of the Society for 1973|date=2017|publisher=Mycological Society of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107225733/http://www.fungiindia.co.in/index.php/office-bearers/year-1973-founders|archive-date=7 January 2017}}</ref> കൂടാതെ സൊസൈറ്റിയുടെ ആജീവനാന്ത അംഗവുമായിരുന്നു. <ref name="Honorary Members">{{Cite web|url=http://www.fungiindia.co.in/index.php/membership/honourary-members|title=Honorary Members|date=2017|publisher=Mycological Society of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107225658/http://www.fungiindia.co.in/index.php/membership/honourary-members|archive-date=7 January 2017}}</ref> ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ആന്റിബയോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡിന്റെ ഔദ്യോഗിക ജേണലായ ''ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ആൻറിബയോട്ടിക്കുകൾ ബുള്ളറ്റിൻ'' സ്ഥാപിച്ചു <ref name="Dr. M.J. Thirumalachar Merit Awards for Young Scientists">{{Cite web|url=http://www.fungiindia.co.in/index.php/membership/honours/dr-m-j-thirumalachar-merit-awards-for-young-scientists|title=Dr. M.J. Thirumalachar Merit Awards for Young Scientists|date=2017|publisher=Mycological Society of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107225708/http://www.fungiindia.co.in/index.php/membership/honours/dr-m-j-thirumalachar-merit-awards-for-young-scientists|archive-date=7 January 2017}}</ref> അതിന്റെ ആദ്യ എഡിറ്ററും പ്രസാധകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. <ref name="Hindustan Antibiotics Bulletin">{{Cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/labs/journals/hindustan-antibiot-bull/|title=Hindustan Antibiotics Bulletin|date=2017|publisher=National Center for Biotechnology Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219055547/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/labs/journals/hindustan-antibiot-bull/|archive-date=19 February 2017}}</ref> 1956 ൽ ഇന്ത്യൻ ഫൈറ്റോപാത്തോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു <ref name="Presidents - IPS">{{Cite web|url=http://ipsdis.org/presidents.php|title=Presidents – IPS|date=2017|publisher=Indian Phytopathological Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220055555/http://ipsdis.org/presidents.php|archive-date=20 February 2017}}</ref> കൂടാതെ 1957 ൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ഔ''ദ്യോഗിക ജേണലായ ഇന്ത്യൻ ഫൈറ്റോപാത്തോളജി ആൻഡ് അപ്ലൈഡ് മൈക്രോബയോളജിയുടെ'' ചീഫ് എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref name="Chief Editors - IPS">{{Cite web|url=http://ipsdis.org/chief-editors.php|title=Chief Editors – IPS|date=2017|publisher=Indian Phytopathological Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212100647/http://ipsdis.org/chief-editors.php|archive-date=12 February 2017}}</ref> ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് ആൻറിബയോട്ടിക്കുകളുമായി അതിന്റെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡിലെ അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം 1969–71 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയുടെ കൗൺസിലിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.]] <ref name="Deceased fellow"/> അദ്ദേഹം ഒരു അംഗമായിരുന്നു അമേരിക്ക മൈക്കോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഒപ്പം 37 കാർഷിക വിഭാഗം അധ്യക്ഷതയിൽപൂനെയിൽ 1950 ൽ നടന്ന [[ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ്‌|ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസിന്റെ]] അധ്യക്ഷനും ആയിരുന്നു.<ref name="Proceedings of the Thirty-Seventh Indian Science Congress, Poona,">{{Cite web|url=https://www.cabdirect.org/cabdirect/abstract/19501101120|title=Proceedings of the Thirty-Seventh Indian Science Congress, Poona|date=2017|publisher=Cab Direct}}</ref> == അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും == [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]] 1956 ൽ തിരുമലച്ചറിനെ അവരുടെ ഫെലോയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; <ref name="INSA Year Book 2016">{{Cite web|url=http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf|title=INSA Year Book 2016|access-date=16 February 2017|date=2017|publisher=Indian National Science Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104001952/http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf|archive-date=4 November 2016}}</ref> 1967 ൽ സുന്ദർ ലാൽ ഹോറ മെഡൽ നൽകി ഐ‌എൻ‌എസ്‌എ അദ്ദേഹത്തെ വീണ്ടും ആദരിച്ചു. <ref name="Sunder Lal Hora Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#56|title=Sunder Lal Hora Medal|date=2017|publisher=Indian National Science Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#56|archive-date=16 September 2016}}</ref> [[കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന് [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം]] നൽകി. <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/Detail.aspx?AID=276|title=Brief Profile of the Awardee|date=2017|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065335/http://ssbprize.gov.in/Content/Detail.aspx?AID=276|archive-date=18 February 2017}}</ref> ഇന്ത്യൻ ഫൈറ്റോപാത്തോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി, ന്യൂയോർക്ക് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്, മൈക്കോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ <ref name="Professor. MJ. Thirumalachar on BIS India">{{Cite web|url=http://bispindia.com/content/mj-thirumala-char-iyengar|title=Professor. MJ. Thirumalachar on BIS India|date=2017|publisher=BIS India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217063150/http://bispindia.com/content/mj-thirumala-char-iyengar|archive-date=17 February 2017}}</ref> എന്നിവയുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോയും പോളിഷ് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് മെഡലും നേടി. <ref name="Deceased fellow"/> നിരവധി ശാസ്ത്രജ്ഞർ അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് <ref name="Advances in applied mycology and fungal biotechnology"/> ആർ‌ജി‌യു‌എച്ച്എസ് ജേണൽ ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന ശതാബ്ദിയോടനുബന്ധിച്ച് 2014 ജൂലൈ-സെപ്റ്റംബർ ലക്കത്തിന്റെ എഡിറ്റോറിയലിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. <ref name="Pioneering efforts in drug discovery"/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്]] വാർഷിക പ്രഭാഷണം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു, എം ''ജെ തിരുമലച്ചാർ, എം ജെ നരസിംഹൻ എൻ‌ഡോവ്‌മെന്റ് പ്രഭാഷണം'' <ref name="M J Thirumalachar & M J Narasimhan Endowment Lectures">{{Cite web|url=http://www.iisc.ac.in/institute-lectures/m-j-thirumalachar-m-j-narasimhan-endowment-lectures/|title=M J Thirumalachar & M J Narasimhan Endowment Lectures|date=2017|publisher=Indian Institute of Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217065611/http://www.iisc.ac.in/institute-lectures/m-j-thirumalachar-m-j-narasimhan-endowment-lectures/|archive-date=17 February 2017}}</ref> മൈക്കോളജിയിൽ ഗവേഷണ മികവ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി മൈക്കോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ''യുവ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് ഡോ. എം ജെ തിരുമലചാർ മെറിറ്റ് അവാർഡുകൾ നൽകി.'' <ref name="Dr. M.J. Thirumalachar Merit Awards for Young Scientists"/> == തിരഞ്ഞെടുത്ത ഗ്രന്ഥസൂചിക == === പുസ്തകങ്ങളും മോണോഗ്രാഫുകളും === * {{cite book|author=Thirumalachar, M.J. |title=Tuberculina on Uromyces Hobsoni Vize|url=https://books.google.com/books?id=4ed1GwAACAAJ|year=1941}} * {{cite book|author=Thirumalachar, M.J.|title=Puccinia Droogensis Butler on Berberis Aristata|url=https://books.google.com/books?id=EEhQHAAACAAJ|year=1942}} * {{cite book|author=Mundkur, Balachandra Bhavanishankar; Thirumalachar, M.J.|title=Revisions of and Additions to Indian Fungi. By Mundkur, B.B. and Thirumalachar, M.J.. (no. 2, Etc. By Mundkur, B.B. and Ahmad, Sultan.).|url=https://books.google.com/books?id=C4scMwEACAAJ|year=1946|publisher=Kew}} * {{cite book|author1=Bhalchandra Bhavanishankar Mundkur|author2=Sultan Ahmad|title=Revisions of and Additions to Indian Fungi: II|url=https://books.google.com/books?id=N_9uOwAACAAJ|year=1946|publisher=Imperial Mycological Institute}} * {{Cite book |title=Studies on some stripe smuts of grasses in Wisconsin |publisher=University of Wisconsin—Madison |year=1948 |page=98 |oclc=51679618}} * {{cite book|author1=Thirumalachar, M.J.|author2=Mundkur, Bhalchandra Bhavanishankar|title=Revisions of and Additions to Indian Fungi: III|url=https://books.google.com/books?id=MN90twAACAAJ|year=1951|publisher=Imperial Mycological Institute}} * {{cite book|author1=Mundkur, Bhalchendra Bhavanishanker|author2=Thirumalachar, Mandayam Jeersannidhi|title=Ustilaginales of India|url=https://books.google.com/books?id=-Uk_AAAAYAAJ|year=1952|publisher=Commonwealth Mycological Institute}} * {{Cite book |title=Check list of Cercospora species in India |last=Govindu, H.C. and Thirumalachar, M.J. |publisher=Government of India |year=1963 |page=47 |oclc=6558224}} * {{cite book|author1=Raychaudhuri, Satya Prasad|author2=Prasada, R.|author3=Thirumalachar, M.J.|title=Plant disease problems: proceedings of the First International Symposium on Plant Pathology, December 26, 1966 – January 1, 1967|url=https://books.google.com/books?id=R8snAQAAMAAJ|year=1970|publisher=Indian Phytopathological Society, Indian Agricultural Research Institute}} === ലേഖനങ്ങൾ=== * {{Cite journal |last=Narasimhan, M.J.; Thirumalachar, M.J. |title=Preliminary notes on the perfect stage of Ephelis oryzae Syd. Balansia oryzae comb. nov. |journal=Current Science |url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=31088&Fields=All |date=1943 |volume=12 |page=276}} * {{Cite journal |last=Thirumalachar, M.J.; Shaw, C.G.; Narasimhan, M.T. |title=The sporangial phase of the downy mildew Elensine coracana with a discussion of the identity of Sclerospora macrospora Sacc. |url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=41081&Fields=All |journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club |date=1953 |volume=80 |issue=4 |pages=299–307 |doi=10.2307/2481765|jstor=2481765 }} * {{Cite journal |last=Thirumalachar, M.J. |title=Chainia, a New Genus of the Actinomycetales |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1955-11-12_176_4489/page/934 |journal=Nature |date=1955 |volume=176 |issue=4489 |pages=934–935 |doi=10.1038/176934b0|pmid=13272724 }} * {{Cite journal |last=Thirumalachar, M.J.; Narasimhan, M.J. |title=Notes on myriangiaceous fungi. I |journal=Mycologia |url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?TableKey=14682616000000061&Rec=41644&Fields=All |date=1955 |volume=47 |issue=5 |pages=758–762 |doi=10.2307/3755584|jstor=3755584 }} * {{Cite web |url=http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=EY7524088 |title=Aureofungin, a systemic antifungal antibiotic for plant disease control |last=Thirumalachar, M.J. |year=1956 |publisher=Annali di microbiologia ed enzimologia |issn=0003-4649 |access-date=2021-05-13 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513174723/https://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=EY7524088 |url-status=dead }} * {{Cite journal |last=Thirumalachar, M.J.; Sukapure, Rahalkar P.W.; Gopalkrishnan, K.S. |title=Studies on species of the genus Chainia from India. II. |journal=Hindustan Antibiot Bull. |date=1966 |volume=9 |issue=1 |pages=10–15 |pmid=5974779}} * {{Cite journal |last=Rahalkar, P.W.; Thirumalachar, M.J. |title=Effect of some pentaenes against some seed-borne diseases |journal=Hindustan Antibiot Bull. |date=1970 |volume=12 |issue=2 |pages=66–67 |pmid=5428378}} * {{Cite web |url=http://www.zobodat.at/pdf/Sydowia_24_0017-0020.pdf |title=Prof. M. J. Narasimhan |last=M. J. Thirumalachar |year=1970 |publisher=Sydowia}}* {{Cite journal |last=Ahlawat, Y.S.; Payak, M. M.; Thirumalachar, M.J. |title=Control of Citrus Greening Disease in India |url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_058_16_0921_0922_0.pdf |journal=Current Science |date=1989 |volume=58 |issue=16 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite journal |last=Thirumalachar, M. J. |title=Masseeella Breynia – A New Species of Dust |journal=New Phytologist |date=2006 |volume=42 |issue=1 |doi=10.1111/j.1469-8137.1943.tb04984.x |pages=45–48|doi-access=free }} === പേറ്റന്റുകൾ=== * {{Cite web |url=https://www.google.com/patents/US4673687 |title=New chemotherapeutic agents for the control of plant and animal diseases |date=16 June 1987 |publisher=Google Patents |work=US Patent No. US4673687}} * {{Cite web |url=http://patents.justia.com/inventor/mandayam-jeersannidhi-narasimhan-jr |title=Synthesis of pharmaceutical compositions with lactams and .beta.-lactams/oxo thia azabicyclo compounds |last=Thirumalachar, Mandayam Jeersannidhi; Narasimhan, Mandayam Jeersannidhi Jr. |date=2000 |publisher=Justia Patents |work=US Patent No. 6015808}} * {{Cite web |url=https://www.google.com/patents/US4415661?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEINzAE |title=Microbial degradation of petroleum materials |last=Thirumalachar, Mandayam J.; Narasimhan, Mandayam J. Jr. |date=15 November 1983 |publisher=Google Patents |page=US Patent No. US 4415661 A}} * {{Cite web |url=https://www.google.com/patents/WO1985002196A1?cl=en&dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEIPjAF |title=Method, compound and composition for effecting degradation of crude petroleum and petroleum products in an environment |last=Thirumalachar, Mandayam J.; Narasimhan, Mandayam J. Jr. |date=23 May 1985 |publisher=Google Patents |page=US Patent No. WO1985002196 A1}} * {{Cite web |url=https://www.google.com/patents/US4082613?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEITDAH |title=Process for the production of insulin by genetically transformed fungal cells |last=Thirumalachar, Mandayam J.; J. Narasimhan, Mandayam; Anderson, John A. |date=4 April 1978 |publisher=Google Patents |page=US Patent No. US 4082613 A}} * {{Cite web |url=https://www.google.com/patents/US3261751 |title=Process of producing hamycin antibiotic and product produced |last=Thirumalachar, Mandayam J. |date=19 July 1966 |publisher=Google Patents |page=US Patent No. US3261751 A}} * {{Cite web |url=https://www.google.com/patents/US4218445?dq=ininventor:%22Mandayam+J.+Thirumalachar%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwifw-GJz5LSAhXjApoKHV6hDCYQ6AEIIjAB |title=N,N'Dibenzylethylenediamine-diacetylsalicylate, a novel chemotherapeutic agent for pain relief by external application |last=Thirumalachar, Mandayam J.; Narasimhan, Mandayam J. Jr.; Thirumalachar, Mandayam J. Kasthuri |date=19 August 1980 |publisher=Google Patents |page=US Patent No. US 4218445 A}} ===സസ്യശാസ്ത്ര അതോറിറ്റി നാമം=== {{Botanist|Thirum.}} == ഇതും കാണുക == {{portal|India|Medicine}} {{Div col}} * [[Sclerophthora macrospora]] * [[C. V. Subramanian]] * [[Solipuram Madhusudhan Reddy]] * [[Chemotherapy]] * [[List of mycologists]] {{div col end}} == അവലംബം== {{reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{Cite web |url=http://oar.icrisat.org/639/1/RA_00014.pdf |title=An Annotated Bibliography of Pigeonpea (1900–1977) |last=Dahiya, B. S. |date=2017 |publisher=International Crops Research Institute for the Semi-Arid Tropics |page=137}} * {{cite book|author=Mehrotra|title=Plant Pathology|url=https://books.google.com/books?id=abu-ac7MGvIC&pg=PA286|year=2005|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-1-259-08226-9|page=286}} * {{Cite web|url=http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Medical_SCIENCES.htm |title=SS Bhatnagar Awardees - Medical Sciences |date=2017 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130224074105/http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Medical_SCIENCES.htm |archivedate=24 February 2013 }} == അധിക വായനയ്ക്ക് == * {{Cite journal |last=Nanda, R.K.; Jadhav, A.R. |title=Dr. M.J. Thirumalachar, (1914–1999)- an obituary and bibliography |journal=Hindustan Antibiot. Bull. |date=2000 |volume=42–43 |pages=1–17 |pmid=15058293}} {{SSBPST recipients in Medical Science}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1999-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1914-ൽ ജനിച്ചവർ]] 2npsl0a8qp4e6zfmijb8rposu1cqzm7 0 548325 4614974 4566342 2026-04-24T15:39:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614974 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Painted euphorbia | image = Euphorbia heterophylla with cyathia.JPG | display_parents = 3 | genus = Euphorbia | species = heterophylla | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = * ''Agaloma angustifolia'' Raf. * ''Cyathophora ciliata'' Raf. * ''Cyathophora heterophyla'' (L.) Raf. * ''Cyathophora picta'' Raf. * ''Euphorbia calyciflora'' Sessé & Moc. * ''Euphorbia elliptica'' Lam. * ''Euphorbia epilobiifolia'' W.T.Wang * ''Euphorbia frangulifolia'' Kunth * ''Euphorbia geniculata'' Ortega * ''Euphorbia havanensis'' Willd. ex Boiss. nom. illeg. * ''Euphorbia linifolia'' Vahl nom. illeg. * ''Euphorbia lockhartii'' Steud. nom. inval. * ''Euphorbia morisoniana'' Klotzsch * ''Euphorbia pandurata'' Huber * ''Euphorbia prunifolia'' Jacq. * ''Euphorbia taiwaniana'' S.S.Ying * ''Euphorbia trachyphylla'' A.Rich. * ''Poinsettia frangulifolia'' (Kunth) Klotzsch & Garcke * ''Poinsettia geniculata'' (Ortega) Klotzsch & Garcke * ''Poinsettia havanensis'' Small * ''Poinsettia heterophylla'' (L.) Klotzsch & Garcke * ''Poinsettia morisoniana'' (Klotzsch) Klotzsch & Garcke * ''Poinsettia prunifolia'' (Jacq.) Klotzsch & Garcke * ''Poinsettia ruiziana'' Klotzsch & Garcke * ''Tithymalus heterophyllus'' (L.) Haw. * ''Tithymalus prunifolius'' (Jacq.) Haw. | synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-80087|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|access-date=2021-07-08|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185341/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-80087|url-status=dead}}</ref> }} [[യൂഫോർബിയ|യൂഫോർബിയേസീ]] സസ്യകുടുംബത്തിലെ ഒരു കുറ്റിച്ചെടിയാണ് '''പാൽപെരുക്കി''' {{ശാനാ|Euphorbia heterophylla}}. '''(Mexican) fireplant''',<ref name=GRIN>{{GRIN | accessdate = 10 January 2018}}</ref> '''painted euphorbia''',<ref name=GRIN/> '''Japanese poinsettia''',<ref name=GRIN/> '''desert poinsettia''', '''wild poinsettia''', '''fire on the mountain''', '''paintedleaf''',<ref name=GRIN/> '''painted spurge''',<ref name=GRIN/> '''milkweed''',<ref name=GRIN/> '''kaliko plant''', എന്നെല്ലാം ഈ ചെടിക്ക് പേരുകളുണ്ട്. == വിതരണം == യൂഫോർബിയ ഹെറ്ററോഫില്ല ഉഷ്ണമേഖലാ, ഉഷ്ണമേഖലാ അമേരിക്കയിലെ തദ്ദേശവാസിയാണെങ്കിലും ഇപ്പോൾ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിലെങ്ങും വ്യാപകമാണ്. പല കളനാശിനികളും ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു, അതിനാൽ ഇത് ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും അതിവേഗം പടർന്നു.<ref name="Wilson">{{Cite journal|last=Wilson|first=A. K.|date=1981|title=Euphorbia heterophylla:a Review of Distribution, Importance and Control|journal=Tropical Pest Management|language=en|volume=27|issue=1|pages=32–38|doi=10.1080/09670878109414169|issn=0143-6147}}</ref> [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലും]] [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്‌ലൻഡിലും]] കളയായി മാറിയ ഈ ചെടി [[ദക്ഷിണേഷ്യ|തെക്കും]] [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലും]] ഒരു [[അലങ്കാരച്ചെടി|അലങ്കാരസസ്യമായി]] അവതരിപ്പിച്ചു, അവിടെ പരുത്തിക്കൃഷിചെയ്യുന്ന ഇടങ്ങളിലും മറ്റ് കാർഷിക ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലും ഇത് കളയായി വ്യാപിച്ചു. == വിവരണം == [[പ്രമാണം:Zebra_Blue_(Leptotes_plinius)_on_Euphorbia_heterophylla_(Painted_Euphorbia)_W2_IMG_9734.jpg|ലഘുചിത്രം|190x190ബിന്ദു| സയാത്തിയയുടെ നിറം നഷ്ടപ്പെട്ടതിന് ശേഷം ''യൂഫോർബിയ ഹെറ്ററോഫില്ല'']] യൂഫോർബിയ ഹെറ്ററോഫില്ല 30-100 സെന്റീമീറ്ററോളം ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. ചെടിയുടെ ഇലകൾക്ക് പലയിടത്തും പല ആകൃതികളാണ്. താഴത്തെ ഇലകൾ ഒന്നിടവിട്ടവയാണ്, അതേസമയം മുകളിലുള്ള ഇലകൾ വിപരീതവും സാധാരണയായി വെളുത്തതോ തിളക്കമുള്ളതോ ആയ ചുവന്ന അടിവശമുള്ളവയുമാണോ?<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fao.org/agriculture/crops/thematic-sitemap/theme/biodiversity/weeds/listweeds/eup-het/en/|title=Plant Production and Protection Division: Euphorbia heterophylla|access-date=2018-07-17|website=www.fao.org|language=en}}</ref> മുളച്ച് 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പുഷ്പിക്കുന്ന ചെടി 25 മുതൽ 30 ദിവസത്തിനുശേഷം പഴുത്ത വിത്തുകൾ സൃഷ്ടിക്കും. പൂക്കൾ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന തേനിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്ന പ്രാണികളാണ് ഇവയുടെ പരാഗണം നടത്തുന്നത്.<ref name=":0"/> തണ്ടിൽ ഒരു വിഷമുള്ള വെളുത്ത പാൽ ഉണ്ട്. സയത്തിയ അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റായ പൂക്കൾ, തണ്ടിന്റെ തലയിൽ ക്ലസ്റ്ററുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അവ മഞ്ഞകലർന്ന പച്ചയാണ്. അവയ്ക്ക് ദളങ്ങളില്ല, ചുവന്ന നിറം ഇളം ഇലകളുടെ നിറത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. പഴങ്ങൾ ചെറുതും വിഭാഗീയവുമായ ക്യാപ്സൂളുകളുമാണ്. പഴങ്ങൾ പക്വത പ്രാപിക്കുമ്പോൾ, വിത്തുകൾ പൊട്ടിത്തെറിച്ച് മാതൃസസ്യത്തിൽ നിന്ന് കുറച്ച് അകലെ ചെടിയെ ചിതറിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.<ref name="Wilson"/> കളയായി വളരുമ്പോൾ ഈ ചെടിക്ക് പലപ്പോഴും നിറം നഷ്ടപ്പെടും. തെക്കേ അമേരിക്കയിൽ നിർദ്ദിഷ്ട കളനാശിനികളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയ കൂട്ടങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.weedscience.org/Case/Case.asp?ResistID=5215 |title=Herbicide Resistant Weeds |access-date=2021-07-08 |archive-date=2007-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808024217/http://www.weedscience.org/Case/Case.asp?ResistID=5215 |url-status=deviated |archivedate=2007-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808024217/http://www.weedscience.org/Case/Case.asp?ResistID=5215 }}</ref> == വിഷാംശം == [[യൂഫോർബിയ]] ജനുസ്സിലെ മിക്ക അംഗങ്ങളിലും വിഷാംശം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ പാലുമായി സംവേദനക്ഷമതയുള്ള വ്യക്തികൾക്ക് ഈ ചെടി പുറംതള്ളുന്ന ലാറ്റെക്സിനോട് ഡെർമറ്റൈറ്റിസ്, [[അനാഫൈലാക്സിസ്|അനാഫൈലക്സിസ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ശക്തമായ പ്രതികരണങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. == ഒരു കളയായി == യൂഫോർബിയ ഹെറ്ററോഫില്ല അതിന്റെ ജന്മനാടായ [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിൽ]] ഫോംസഫെൻ, ഇമാസെതാപൈർ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരായ [[കളനാശിനി|കളനാശിനി പ്രതിരോധം]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref name="Brusamarello-et-al-2020">{{Cite journal|last=Brusamarello|first6=Ribas A.|doi=10.1111/wre.12425|issn=0043-1737|pages=278–286|year=2020|issue=4|volume=60|journal=[[Weed Research (journal)|Weed Research]]|title=Inheritance of fomesafen and imazethapyr resistance in a multiple herbicide‐resistant Euphorbia heterophylla population|last6=Vidal|first=Antonio P.|first5=Fortunato D. B.|last5=Pagnoncelli|first4=Taciane|last4=Finatto|first3=Michelangelo M.|last3=Trezzi|first2=Paulo H.|last2=Oliveira|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=Euhe4 USDA Plants Profile for ''Euphorbia heterophylla'' (Mexican fireplant)]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{WestAfricanPlants|Euphorbia heterophylla}} {{Taxonbar|from=Q3060418}} [[വർഗ്ഗം:കാൾ ലിനേയസ് നാമകരണം ചെയ്തവ]] [[വർഗ്ഗം:ഫ്ലോറിഡയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രസീലിലെ സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെക്കുകിഴക്കൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മെക്സിക്കോയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:കരീബിയനിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:മദ്ധ്യ അമേരിക്കയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:യൂഫോർബിയ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അധിനിവേശസസ്യങ്ങൾ]] 413iedp6dr14ot9mjzbjpq3nsz4djzi 0 556902 4615028 4501922 2026-04-24T22:52:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615028 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fatima Ben Saïdane}} {{Infobox person | name = Fatima Ben Saïdane <br> فاطمة بن سعيدان | other_names = | image = Fatma Saidane.JPG | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1949|12|25|mf=yes}} | birth_name = Fatima Ben Saïdane | birth_place = [[Tunis]], [[Tunisia]] | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nationality = [[Tunisia]]n | alma_mater = | education = | height = | years_active = 1989–present | partner = | spouse = | children = | awards = | father = | mother = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | occupation = Actress }} ഒരു [[ടുണീഷ്യ]]ൻ നടിയാണ് '''ഫാത്തിമ ബെൻ സാദാൻ''' (ജനനം 25 ഡിസംബർ 1949). <ref>{{Cite web |date=2020-11-21 |title=FATIMA BEN SAÏDANE ACTOR |url=https://mubi.com/cast/fatima-ben-saidane |archive-date=2020-11-21 |access-date=2020-11-21 |website=MUBI}}</ref> ടുണീഷ്യൻ സിനിമയുടെ ആദ്യകാല സ്തംഭങ്ങളിലൊന്നായ അവർ മേക്കിംഗ് ഓഫ്, ഹാൾഫൗയിൻ: ബോയ് ഓഫ് ദ ടെറസ്, തല മൈ ലവ് എന്നീ ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റർ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിലൂടെ പ്രശസ്തയാണ്. <ref>{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Fatima Ben Saïdane Darstellerin/Darsteller in Serien |url=https://www.fernsehserien.de/fatima-ben-saidane/filmografie |archive-date=2020-11-21 |access-date=2020-11-21 |website=fernsehserien}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Fatima Ben Saïdane films |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb3d94a01 |archive-date=2020-11-21 |access-date=2020-11-21}}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == 1949 ഡിസംബർ 25 ന് ടുണീഷ്യയിലെ ടുണിസിൽ അവർ ജനിച്ചു. <ref>{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Fatima Ben SAÏDANE (Fatma Saidane) |url=https://en.notrecinema.com/communaute/stars/stars.php3?staridx=80841 |archive-date=2020-11-21 |access-date=2020-11-21 |website=notrecinema}}</ref> == കരിയർ == 1989 ൽ അറബ് എന്ന സിനിമയിലൂടെയാണ് ഫാത്തിമ ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. അതേ വർഷം, ലൈല, മ റെയ്സൺ എന്ന ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. 1990 -ൽ ഹാൾഫൗയിൻ: ബോയ് ഓഫ് ദ ടെറസസ് എന്ന സിനിമയിൽ സലൗഹ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. 1990 കളുടെ അവസാനത്തിൽ നിരവധി ചെറിയ പിന്തുണാ വേഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 2006 ൽ ആറ് ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളിലും ഫീച്ചർ സിനിമകളിലും അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു: 10 കോർട്ട്സ്, 10 റിഗാർഡ്സ്, ഡിമെൻഷ്യ, മി, മൈ സിസ്റ്റർ ആന്റ് ദി തിങ്, Mrs ബഹ്ജ, മേക്കിംഗ് ഓഫ്, ദി ടിവി ഈസ് കമിങ്. <ref>{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Fatma Ben Saidane |url=https://elcinema.com/en/person/1057185/ |archive-date=2020-11-21 |access-date=2020-11-21 |website=elcinema}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Fatma Ben Saïdane Actress |url=https://en.unifrance.org/directories/person/410860/fatma-ben-saidane |archive-date=2025-07-20 |access-date=2020-11-21 |website=unifrance |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720091628/https://en.unifrance.org/directories/person/410860/fatma-ben-saidane |url-status=dead }}</ref> == ഫിലിമോഗ്രഫി == === [[സിനിമ]] === ==== ഫീച്ചർ ഫിലിമുകൾ ==== * [[1988]] : അറബിയുടെ [[ഫദേൽ ജാസിരി]], [[ഫദേൽ ജയ്ബി]] * [[1989]] : ലൈല, തായ്ബ് ലൂഹിച്ചിയുടെ എൻ്റെ കാരണം * [[1990]] : ഹാൽഫൗയിൻ, ഫെറിഡ് ബൗഗിദിറിൻ്റെ മട്ടുപ്പാവുകളുടെ കുട്ടി * [[1992]] : ** [[മോൺസെഫ് ദൗയിബിൻ്റെ]] മദീനയിലെ [[സുൽത്താൻ]] ** മുഹമ്മദ് അലി ഒക്ബിയുടെ [[തരംഗം]] സാസസ് * [[1994]] : ദി സൈലൻസസ് ഓഫ് ദി [[കൊട്ടാരം]] എഴുതിയത് [[മൗഫിദ ത്ലാത്‌ലി]] * [[1996]] : ഒരു [[വേനൽക്കാലം]], [[ലാ ഗൗലെറ്റ്]]-ൽ ഫെറിഡ് ബൗഗെദിർ * [[1999]] : ഫരീദ ബെൻലിയാസിദിൻ്റെ [[സ്ത്രീകളുടെ]] റൂസുകൾ * [[2002]] : മെഹ്ദി ഷാരെഫിൻ്റെ കെൽറ്റൂമിൻ്റെ മകൾ * [[2006]] : ** [[TV]] മോൺസെഫ് ദൗയിബിൽ നിന്ന് എത്തുന്നു ** [[നൂരി ബൂസിദ്]] നിർമ്മാണം * [[2012]] : മോസ്ല ക്രെയ്‌മിൻ്റെ ബാബ് എൽ ഫാല്ല * [[2013]] : ** [[വ്യാഴം]] മുഹമ്മദ് ദമാക്കിൻ്റെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ** ഭയങ്കരവും അത്യാഗ്രഹിയും മണ്ടത്തരവും (ഹിസ് യാ വിസ്) [[ഇബ്രാഹിം ലെതയ്ഫ്]] * [[2015]] : ** ഡിക്റ്റ ഷോട്ട് ചെയ്തത് [[മോക്തർ ലഡ്ജിമി]] ** സോണിയ ചാംഖിയുടെ നാർസിസസ് ** മെഹ്ദി ഹ്മിലിയുടെ തല എൻ്റെ പ്രണയം * [[2016]] : ** [[പെർഫ്യൂം]] ൻ്റെ [[വസന്തം]] ഫെറിഡ് ബൗഗെദിർ ** അയ്യോ! Ismahane Lahmar എഴുതിയത് ** കരീം ട്രാഡിയ എഴുതിയ എൻ്റെ [[ഗ്രാമം]] ക്രോണിക്കിൾ * [[2017]] : ** സർറ അബിദിയുടെ ബെൻസിൻ ** എൽ ജൈദ എഴുതിയത് [[സൽമ ബാക്കർ]] * [[2019]] : ** ഇബ്രാഹിം ലെതൈഫിൻ്റെ പോർട്ടോ ഫറീന: ഐച്ച ** നൂറി ബൗസിദിൻ്റെ സ്‌കേർക്രോസ് ==== മധ്യ ദൈർഘ്യമുള്ള സിനിമകൾ ==== * [[2008]] : ധർബെത് ജസ (പെനാൽറ്റി) നൗരി ബൗസിദ് * [[2010]] : ചക്-വാക്ക് എഴുതിയത് [[നസ്രെദ്ദീൻ ഷിലി]] ==== ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ==== * [[2005]] : സാധാരണ] (നെസ്മ വാ റിഹ്) ലസാദ് ദ്ഖിലിയുടെ * [[2006]] : ** [[വാലിദ് തയാ]] മാഡം ബഹ്ജ ** ഞാനും എൻ്റെ [[സഹോദരി]] ഒപ്പം [[കൗതർ ബെൻ ഹനിയ]] * [[2008]] : ** മാലിക് അമരയുടെ മുങ്ങിമരിച്ച [[മത്സ്യം]] ** സോണിയ ചാംഖിയുടെ അതിർത്തിരേഖ * [[2013]] : ഇസ്‌മഹാനെ ലഹ്‌മറിൻ്റെ എന്തും * [[2014]] : ഖദീജ ഫാത്മ ലെംകേച്ചർ രചിച്ച ലിലേറ്റ് അൽ ഗംറ അൽ അമിയ (അന്ധരുടെ [[ചന്ദ്രൻ]]) === ടെലിവിഷൻ === ==== ടിവി പരമ്പര ==== * [[1998]] : [[പനോരമ]] ഫാത്മ സ്കന്ദ്രാണിയുടെ * 2021 : [[അബ്ദുൽഹമിദ് ബൗച്ച്‌നാക്ക്]] എഴുതിയ കെൻ യാ മകെനെക്ക്: മിമ * [[2024]] : അബ്ദുൽഹമിദ് ബൗച്‌നാക്കിൻ്റെ രഗൗജ് : മനൂബിയ ==== ടിവി സിനിമകൾ ==== * [[1987]] : [[ഫ്രാങ്കോ റോസി]] എഴുതിയ അൺ ബാംബിനോ ഡി നോം ഗെസു * [[2001]] : തലക് ഇഞ്ചാ ([[വിവാഹമോചനം]] കാപ്രിസ്) മോൺസെഫ് ദൗയിബ് * [[2007]] : ദി റൈറ്റ് ഓഫ് മാൻ ([[ഡോക്യുമെൻ്ററി]]) എഴുതിയത് [[ജാക്വസ് മലറ്റെറെ]] * [[2008]] : [[വില്ല]] [[ജാസ്മിൻ]] ഫെറിഡ് ബൗഗേദിർ ==== എമിഷൻസ് ==== * [[2014]] : എൽ ആംഗ്ലിസി (ദി [[ഇംഗ്ലീഷ്]])(എപ്പിസോഡ് 6) ടുണിസ്‌ന ടിവിയിൽ == തീയറ്റർ == * [[1989]] : എൽ അവദ, ഫാദേൽ ജയ്ബിയും ഫാദേൽ ജാസിരിയും * [[1992]] : ഫദേൽ ജയ്ബിയുടെ കോമഡി, വാചകം, സംവിധാനം * [[1993]] : [[കുടുംബം]], വാചകവും ദിശയും ഫദൽ ജയ്ബിയുടെ * [[1995]] : ദി ലവേഴ്‌സ് ഓഫ് ദ ഡെസേർട്ട് കോഫി, വാചകവും സംവിധാനവും ഫാദേൽ ജയിബിയുടെ * [[1997]] : സ്വകാര്യ സായാഹ്നം, വാചകം, സംവിധാനം ഫാദൽ ജയ്ബി * [[2000]] : ജുനുൻ ([[ഭ്രാന്ത്]]), [[ജലീല ബാക്കർ]] എഴുതിയത് ഫദൽ ജയ്ബിയുടെ സംവിധാനത്തിനൊപ്പം * [[2006]] : ഖംസൂൻ ([[സിൻക്വൻ്റൈൻ]]) (കോർപ്‌സ് ഒട്ടേജസ്), ജലീല ബാക്കറിൻ്റെ വാചകം, ഫാദൽ ജയ്ബിയുടെ സംവിധാനത്തിൽ * [[2010]] : യാഹിയ യാച്ച് ([[അമ്‌നേഷ്യ]]), ജലീല ബക്കറും ഫാദേൽ ജയിബിയും എഴുതിയ വാചകവും സംവിധാനവും * [[2013]] : [[സുനാമി]], ജലീല ബക്കറിൻ്റെ വാചകം, ഫാദൽ ജയ്ബിയുടെ സംവിധാനത്തിനൊപ്പം * [[2015]] : [[പീഠഭൂമി]], ഗാസി സാഗ്ബാനി സംവിധാനം ചെയ്ത [[ജീൻ-പോൾ സാർത്രെ]] എന്നതിൽ നിന്നുള്ള നെക്രാസോവിൻ്റെ സ്വതന്ത്ര രൂപീകരണം * [[2016]] : [[അക്രമം]], ജലീല ബക്കറിൻ്റെ വാചകം, ഫാദൽ ജയ്ബിയുടെ സംവിധാനവും * [[2017]] : [[ഭയം]], ജലീല ബാക്കറിൻ്റെ വാചകം ഫാദേൽ ജയ്ബിയുടെ സംവിധാനത്തിനൊപ്പം * [[2022]] : ഫ്ലാഗ്രാൻ്റി, [[എസ്സിയ ജയ്ബി]] യുടെ സംവിധാനത്തോടുകൂടിയ കൂട്ടായ എഴുത്തിലെ വാചകം == വ്യത്യാസങ്ങൾ == * [[1979]] : ൽ ഹമാദി മെസിയുടെ മദർ കറേജിനുള്ള [[ട്യൂണിസ്]] ദേശീയ അമച്വർ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിലെ സ്ത്രീ പ്രകടനത്തിന് ഒന്നാം സമ്മാനം. * [[1993]] : ലെ [[കെയ്‌റോ]] ഇൻ്റർനാഷണൽ എക്‌സ്‌പെരിമെൻ്റൽ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഫാമിലിയയ്‌ക്കുള്ള വനിതാ പ്രകടനത്തിനുള്ള എക്‌സ് എക്വോ ഒന്നാം സമ്മാനം * [[2005]] : ലെ [[സംസ്‌ക്കാരം]] ദേശീയ ദിനത്തിൽ ദേശീയ തിയേറ്റർ സമ്മാനം * മോക്തർ ലഡ്ജിമിയുടെ ഡിക്ട ​​ഷോട്ടിലെ അഭിനയത്തിന് [[2015]] അന്നബ മെഡിറ്ററേനിയൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൻ്റെ ജൂറി പ്രത്യേക പരാമർശം നേടി. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * {{IMDb name|nm0069964}} * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fatma_Ben_Saidane Images] * [http://africultures.com/personnes/?type=films&numb=10857 Filmography of Fatima Ben Saïdane] {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:ടുണീഷ്യൻ ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1949-ൽ ജനിച്ചവർ]] kyyshextgf7jry3i64pvfw0je0cx53j 0 558868 4615032 4548633 2026-04-24T23:48:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615032 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fella Makafui}} {{Infobox person | name = Fella Makafui | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1995 |08|20}} | birth_place = [[Volta Region]], Ghana | occupation = {{flatlist| * Actress * singer * entrepreneur }} | years_active = | other_names = {{flatlist| }} | education = | alma_mater = <!--Only higher education; not used when it is misleading about the subject's attendance/graduation.--> | net_worth = | spouse = {{marriage|[[Medikal]]|March 07, 2020}} | children = | awards = | website = }} [[ഘാന]]യിലെ ഒരു അഭിനേത്രിയും മനുഷ്യസ്‌നേഹിയുമാണ് '''ഫെല്ല പ്രെഷ്യസ് മകാഫുയി''' (ജനനം 19 ഓഗസ്റ്റ് 1995 ഘാനയിലെ വോൾട്ട റീജിയനിൽ) .[<ref>{{Cite web|url=http://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/November-13th/i-love-your-hard-african-face-medikal-tells-fella-makafui.php|title=I love your hard African face – Medikal tells Fella Makafui|website=www.myjoyonline.com|access-date=2019-07-13|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713210915/https://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/November-13th/i-love-your-hard-african-face-medikal-tells-fella-makafui.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yen.com.gh/118248-fella-makafuis-biopgraphy-short-facts-life.html|title=Fella Makafui's life- short facts about her life|last=Githuri|first=Job|date=2018-11-12|website=Yen.com.gh - Ghana news.|language=en|access-date=2019-07-11}}</ref> യോലോയിലെ (ഘാന ടിവി സീരീസ്) വേഷത്തിലൂടെയാണ് അവർ കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Yolo-actress-Fella-Makafui-turns-a-year-older-463902|title=Yolo actress Fella Makafui turns a year older|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Fella-Makafui-dissappointed-in-Tinny-for-releasing-raunchy-video-530676|title=Fella Makafui disappointed in Tinny for releasing raunchy video|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-07-13}}</ref> അവർ ഗായികയും റാപ്പറുമായ [[Medikal|മെഡിക്കലിനെ]] വിവാഹം കഴിച്ചു. അവർക്ക് ഐലൻഡ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മകളുണ്ട് (ജനനം 8/2020). == വിദ്യാഭ്യാസം == ഫെല്ല കെപാൻഡോ സീനിയർ ഹൈസ്കൂളിൽ ചേർന്ന് ബിരുദം നേടി. ഹൈസ്കൂളിന് ശേഷം അവർ [[ഘാന യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]യിൽ ചേർന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://yen.com.gh/118248-fella-makafuis-biopgraphy-short-facts-life.html|title=Fella Makafui's life- short facts about her life|last=Githuri|first=Job|date=2018-11-12|website=Yen.com.gh - Ghana news.|language=en|access-date=2019-07-11}}</ref> == കരിയർ == മകാഫുയി ഒരു മോഡലായി തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചു. പിന്നീട് അവർ അഭിനയത്തിലേക്ക് പോയി. അത് ജനപ്രിയമായ യോലോ (യു ഒൺലി ലൈവ് വൺസ്) ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ അഭിനയിച്ചപ്പോൾ അവരെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തി. സ്വിംഗ്സ്, വൺസ് അൺ എ ഫാമിലി<ref>{{Cite web|url=https://www.eonlinegh.com/expensive-cast-ghanaian-movie-premiere-easter-monday/|title=Fella Makafui Star In New Movie Once upon a Family|last=|first=|date=|website=EOnlineGH.Com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911120942/https://eonlinegh.com/expensive-cast-ghanaian-movie-premiere-easter-monday/|archive-date=2024-09-11|access-date=2019-07-29|url-status=dead}}</ref>, കാണ്ട റിവർ, ചാസ്‌കെലെ തുടങ്ങിയ രണ്ട് സിനിമകളിൽ ഫെല്ല അഭിനയിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/movies/pulse-list-6-female-celebrities-who-have-starred-in-movies-this-year-2018/8xr9nn2|title=6 female celebrities who have starred in movies this year 2018|date=2018-08-15|website=Entertainment|language=en-US|access-date=2019-07-13}}</ref> ഒരിക്കൽ ഒരു കുടുംബത്തിൽ പ്രധാന വേഷം ചെയ്ത [[നൈജീരിയ]]ൻ നടി [[Mercy Johnson|മേഴ്‌സി ജോൺസണൊപ്പം]] ജോലി ചെയ്യാൻ ഫെല്ലയ്ക്ക് സാധിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://yen.com.gh/118248-fella-makafuis-biopgraphy-short-facts-life.html|title=Fella Makafui's life- short facts about her life|last=Githuri|first=Job|date=2018-11-12|website=Yen.com.gh - Ghana news.|language=en|access-date=2019-07-11}}</ref> അവർ നിലവിൽ കാസിൽ ഗേറ്റ് എസ്റ്റേറ്റിന്റെ പുതിയ അംബാസഡറാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghbase.com/fella-makafui-bags-new-ambassadorial-deal-with-castle-gate-estate-photos-video/|title=Fella Makafui Bags New Ambassadorial Deal With Castle Gate Estate ( Photos +Video) » GhBase•com™|date=2019-07-02|website=GhBase•com™|language=en-US|access-date=2019-07-11|archive-date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122131541/https://www.ghbase.com/fella-makafui-bags-new-ambassadorial-deal-with-castle-gate-estate-photos-video/|url-status=dead}}</ref> == അവാർഡുകൾ == * ഈ വർഷത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച നടി - സിറ്റി പീപ്പിൾ എന്റർടൈൻമെന്റ് അവാർഡ് (2016) * ഗോൾഡൻ മോസ്റ്റ് പ്രോമിസിംഗ് - ഗോൾഡൻ മൂവി അവാർഡുകൾ 2016<ref>{{Cite web|url=http://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/movies/201607/286826.php|title=Yolo Star Fella Makafui Wins Two Awards In A Month|last=Online|first=Peace FM|date=|website=www.peacefmonline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113101454/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/movies/201607/286826.php|archive-date=2024-11-13|access-date=2019-07-13|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1995-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഘാനയിലെ നടിമാർ]] 0si56q0ina5ss1v3c7aji3njs32n2e7 0 559553 4615186 3953116 2026-04-25T10:36:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615186 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mamarumo Marokane}} {{Infobox person | name = Mamarumo Marokane | image = Mamarumo MTV Shuga.png | image_size = | caption = Marokane in 2019 | birth_name = | birth_date = c. 1996<ref name=cosmo/> | birth_place = | nationality = [[South Africa]]n | other_names = | known_for = | education = [[CityVarsity School of Media and Creative Arts]] | employer = | occupation = {{hlist|actress }} | height = 1.64m<ref name=bit/> | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = }} ഒരു [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]ൻ അഭിനേത്രിയും അവതാരകയുമാണ് '''മമരുമോ മരോകനെ''' (ജനനം സി. 1997). ഷാഡോ, എം‌ടി‌വി ഷുഗ എന്നിവയിലെ അഭിനയത്തിന് അവർ അറിയപ്പെടുന്നു. == മുൻകാലജീവിതം == ഏകദേശം 1996-ലാണ് മരോകാനെ ജനിച്ചത്.<ref name=cosmo/> അവർ സിറ്റിവാഴ്സിറ്റി സ്കൂൾ ഓഫ് മീഡിയ ആൻഡ് ക്രിയേറ്റീവ് ആർട്സിൽ പഠിച്ചു. അവർക്ക് ഇംഗ്ലീഷ്, സെപേഡി, സെറ്റ്‌സ്വാന എന്നിവ സംസാരിക്കാൻ കഴിയും.<ref name=bit>{{Cite web|title=Mamarumo Marokane|url=http://www.canvascam.co.za/assets/mamarumo-marokane.pdf|last=|first=|date=|website=Canvas CAM|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819100834/http://www.canvascam.co.za/assets/mamarumo-marokane.pdf|archive-date=2019-08-19|access-date=30 April 2020}}</ref> [[file:Mamarumo Marokane.png|left|thumb|2020-ൽ എംടിവി ഷുഗ ഒറ്റയ്‌ക്ക് എന്ന പേരിലുള്ള മിനി സീരീസിലെ മമരുമോ മരോകനെ.]] == കരിയർ == നെറ്റ്ഫ്ലിക്സ് സീരീസായ ഷാഡോ<ref>{{Cite web|url=https://www.allamericanspeakers.com/celebritytalentbios/Mamarumo+Marokane/438741|title=Biography ofMamarumo Marokanefor Appearances, Speaking Engagements|website=www.allamericanspeakers.com|access-date=2020-04-29}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, എംടിവി ഷുഗയിൽ ഡിനിയോയുടെ വേഷം എന്നിവയിലൂടെയാണ് മരോകനെ പ്രാധാന്യം നേടിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1bbbioiHRGI|title=MTV Shuga: Down South (S2) Mamarumo Marokane talks about her character Dineo|last=|first=|date=3 May 2019|website=YouTube MTV Shuga|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=29 April 2020}}</ref> 2020 ഫെബ്രുവരിയിൽ, [[Cosmopolitan (magazine)|കോസ്‌മോപൊളിറ്റൻ]] സൗത്ത് ആഫ്രിക്കയിലെ നാല് വളർന്നുവരുന്ന താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി [[Pearl Thusi|പേൾ തുസി]]യെ മരോകനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref name=cosmo>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.co.za/celebrities/pearl-thusi-rising-stars/|title=Meet the four rising stars Pearl Thusi has dubbed as the next big things|last=Mafu|first=Noxolo|date=2020-02-23|website=Cosmopolitan SA|language=en-US|access-date=2020-04-29|archive-date=2020-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502060751/https://www.cosmopolitan.co.za/celebrities/pearl-thusi-rising-stars/|url-status=dead}}</ref>2020 ഏപ്രിൽ 20-ന് കൊറോണ വൈറസിന്റെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന എംടിവി ഷുഗ എലോൺ ടുഗെതർ എന്ന പേരിൽ ഒരു രാത്രി മിനി സീരീസിനായി അവർ നിരവധി സെലിബ്രിറ്റികൾക്കൊപ്പം ചേർന്നു.<ref>{{Cite web|title=Every Woman Every Child partners with the MTV Staying Alive Foundation to Tackle COVID-19|url=https://www.everywomaneverychild.org/every-woman-every-child-partners-with-the-mtv-staying-alive-foundation-to-tackle-covid-19/|date=2020-04-16|website=Every Woman Every Child|language=en-US|access-date=2020-04-30|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009232045/https://www.everywomaneverychild.org/every-woman-every-child-partners-with-the-mtv-staying-alive-foundation-to-tackle-covid-19/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=MTV Shuga and ViacomCBS Africa Respond to COVID-19 with "Alone Together" Online Series|url=https://bhmng.com/mtv-shuga-and-viacomcbs-africa-respond-to-covid-19-with-alone-together-online-series/|last=Akabogu|first=Njideka|date=2020-04-16|website=BHM|language=en-US|access-date=2020-04-30}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1990-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] pt8wavfey78prs3de1b3ntttoykgbie 0 559981 4615190 3692813 2026-04-25T10:53:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615190 wikitext text/x-wiki [[കോഴിക്കോട് രാജ്യം|കോഴിക്കോട്ട് രാജ്യത്തെ]] വടക്കേ കരയിൽ ( ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിലെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിലെ കോഴിക്കോട് ജില്ല) കുഞ്ഞാലി മൂന്നാമനായ [[കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാർ| III പട്ടു മരക്കാർ]] പടുത്തുയർത്തിയ കോട്ടപട്ടണമാണ് മരക്കാർ കോട്ട (പുതുപ്പണം കോട്ട) എന്നീ പേരുകളിൽ ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററോളം നീളം ഉണ്ടായിരുന്ന ഈ കോട്ടയും പട്ടണവും പുതുപ്പണം (പുതുപ്പട്ടണം, കോട്ടക്കൽ) എന്നീ നാമങ്ങളിലും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ശാലിയം (ചാലിയം) യുദ്ധവിജയത്തെ തുടർന്നാണ് തൻറെ രാജ്യത്തെ വടക്കേക്കരയിലെ (വടകര) ഇരിങ്ങലിനടുത്ത് കോട്ടപ്പുഴ(കുറ്റ്യാടിപ്പുഴ) തീരത്ത് കോട്ടയും, പട്ടണവും നിർമ്മിക്കാനുള്ള അനുമതി സാമൂതിരിയാൽ കുഞ്ഞാലിക്ക് നൽകപ്പെടുന്നത്.<ref>K. M. PANIKKAR ,History Of Kerala 1498-180,CHAPTER X FALL OF THE KUNJALIS</ref> ഏകദേശം രണ്ട് വർഷം കൊണ്ട് കോട്ടയും പട്ടണവും പടുത്തുയർത്തി. ഇതനുസരിച്ചു 1573 -75 കാലഘട്ടത്തിലായിരിക്കണം ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നത്. [[ഓട്ടോമൻ]] -[[മിസ്ർ]]-[[മുഗൾ]]- [[പേർഷ്യൻ]] സൈനിക വിദഗ്ദ്ധരായിരുന്നു കോട്ട നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇതിനുതകുന്ന അന്തർ ദേശീയ രൂപഘടനയും കുഞ്ഞാലി കോട്ട കൈവരിച്ചിരുന്നു. ==പിന്നാമ്പുറം== അഴിമുഖം മുതൽ പാറക്കൂട്ടം വരെ (ഇന്നത്തെ ക്രാഫ്റ്റ് വില്ലേജ് ) മൂന്ന് കിലോമീറ്ററോളം പരന്നു കിടക്കുന്ന ബൃഹത്തായ സമുച്ചയമായിരുന്നു കുഞ്ഞാലി കോട്ട. കോട്ട പുഴ , അഴിമുഖം, കൃതിമ കനാൽ എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഭാഗവും വെള്ളവും ഒരു ഭാഗം കരയും ആയിരുന്നു. നിശ്ചിത ദൂരം ഇടവിട്ട് കോട്ടയ്ക്ക് ചുറ്റും ഗോപുരങ്ങൾ പണിത് പീരങ്കികൾ വിന്യസിച്ചിരുന്നു.ഇടത്തരം കപ്പലുകൾക്ക് കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയുമാറ് ചാലുകൾ കീറി അടപ്പ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അത്യാവശ്യ ഘട്ടങ്ങളിൽ കപ്പലുകളിൽ നിന്ന് ചരക്കുകളും ആയുധങ്ങളും നീക്കാൻ സാധ്യമാക്കും വിധത്തിലായിരുന്നു നിർമ്മാണം. [[കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാർ IV|കുഞ്ഞാലി നാലാമൻറെ]] കാലത്ത് 1595 -96 കാലയളവിൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തി <ref>Sachin S PendseTolani ,.A comparative study of two naval families of West Coast of India:Kunjalisand Angres academic papaer</ref> കോട്ട മതിൽ കൂടുതൽ ബലപ്പെടുത്തുകയും, ചുറ്റും വലിയ ആഴത്തിൽ കിടങ്ങുകൾ കുഴിക്കുകയും, കര ഭാഗത്ത് ഏഴടി വീതിയിൽ ഇരട്ട മതിലുകൾ പണിത് ആഴത്തിൽ തോട് കീറി പുഴയിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുകയുമുണ്ടായി. കോട്ടമതിലിൻ മേൽ നിശ്ചിത ദൂരത്തിൽ ഗോപുരങ്ങൾ പണിതു പീരങ്കികൾ സ്ഥാപിച്ചു, നദികളിൽ ബലവത്തായ വേലികളും, അഴിമുഖത്ത് മതിലുകളും പണിതു കൊത്തളങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് പീരങ്കികൾ സ്ഥാപിച്ചു. നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന ആയുധ വിന്യാസത്തിന് പുറമെ വലിയ തോക്കുകളും, മഞ്ചനീക്കുകളും ചുറ്റോടു ചുറ്റും സ്ഥാപിക്കുകയും, കടലിൽ നിന്ന് കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് പുത്തൻ ചാലുകൾ കീറുകയും ചെയ്തു. <ref>O.K. Nambiar, Portuguese Pirates and Indian Seamen, pp. 157-15</ref> കര ഭാഗത്ത് നിന്ന് കോട്ടയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുവാൻ ബലവത്തായ മൂന്ന് കോട്ടവാതിലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രധാന കവാടത്തിന് മുന്നിൽ സൂഫി പുണ്യാളൻറെ ജാറം (സമാധി മണ്ഡപം) പടുത്തുയർത്തിയിരുന്നു. സൂഫി ആധ്യാത്മികരായിരുന്ന കുഞ്ഞാലി മൂന്നാമന്റെയോ, നാലാമന്റേയോ സൂഫി ഗുരുക്കന്മാരിൽ ആരെങ്കിലുമാകാം ഇവിടെ അടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നത് എന്നു അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ഒന്നാം കോട്ടക്കൽ യുദ്ധ പരാജയത്തിൽ അരിശം പൂണ്ട പോർച്ചുഗീസ് സൈനികർ ഈ സ്മൃതി മണ്ഡപവും, കല്ലറയും തകർത്ത് കളഞ്ഞിരുന്നു. <ref>D. FERROLI, SJ., The Jesuits in Malabar Vol. I, p 242</ref> കുഞ്ഞാലി നാലാമൻ വീണ്ടും ഇത് പുനർനിർമ്മിച്ചെങ്കിലും രണ്ടാം കോട്ടക്കൽ യുദ്ധ വിജയത്തിന് ശേഷം പോർച്ചുഗീസ് പട സകലതും ഇടിച്ചു നിരത്തി. <ref>ok nambiar, Portuguese Pirates and Indian Seamen pp 185-88</ref> കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ നിരവധി വീടുകളും കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ട വാണിജ്യ നഗരവും ജുമാ മസ്ജിദും ഖബറിസ്ഥാനും കുളങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>https://www.keralatourism.org/ebooks/expect-the-unexpected/iringal/pond-at-kunjali-marakkar-juma-masjid/415</ref> ജുമാ മസ്ജിദിന് മുന്നിലായി മറ്റൊരു(ജാറം) സ്മൃതി കുടീരം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.<ref>ca innes ics , madras district gazetteers malabar and anjengo , madras goverment press 1915 p 433 -34</ref> ആയുധ പുരകളും, സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളും, ആയുധ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രങ്ങളും കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ പണിതുയർത്തപ്പെട്ടിരുന്നു രണ്ടാം കോട്ടക്കൽ യുദ്ധാരംഭത്തിൽ തന്നെ ആയുധ വെടിമരുന്ന് കേന്ദ്രത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ പോർച്ചുഗീസ് സൈന്യത്തിനായത് യുദ്ധവിജയത്തിന് നിദാനമായി മാറിയിരുന്നു. ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന പാറക്കൂട്ടങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച നിരീക്ഷണ ഗോപുരം ദൂരദിക്കുകളിലെ ചെറുചലനം പോലും അറിയും വിധത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref>P. ANIMA,Song of the sea, HIDDEN 100 TRAVEL, the hindu daily, AUGUST 22, 2013</ref> രണ്ടാം കോട്ടക്കൽ സൈനിക വിജയത്തെ തുടർന്ന് കല്ലിന്മേൽ കല്ല് അവശേഷിക്കാത്ത വിധം സകലതും തകർത്ത് തീകൊളുത്തപ്പെട്ടു. ജുമാ മസ്ജിദ് ഒഴികെമറ്റെല്ലാം തറ നിരപ്പായി മാറി. ഒരു കൂട്ടം നായർ സൈനികർ ജുമാ മസ്ജിദ് സംരക്ഷിച്ചു നിർത്തുകയായിരുന്നു. കുഞ്ഞാലി നാലാമൻറെ വീരമൃതുവിന് ശേഷം അനന്തരവകാശികൾ വീണ്ടും ഈയിടം താമസമാക്കിയതായി ചരിത്രത്തിൽ കാണാം.<ref>Monuments,Kunjali Marakkar Smarakam, Department of Archaeology,http://www.archaeology.kerala.gov.in/monuments/kunjali-marakkar-smarakam/37{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1600 -700 കാലഘട്ടത്തിൽ സാമൂതിരി കുഞ്ഞാലിമാരുടെ അവകാശങ്ങളും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു നൽകിയിരുന്നു.<ref>kv krishna ayyar zamorins of calicut calicut page 280</ref> എന്നാൽ സ്വാതന്ത്രാനന്തരം ചരിത്രത്തെ വിസ്മരിക്കും വിധത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു. കുഞ്ഞാലി സൈനിക നീക്കങ്ങൾ നടത്തിയ ഇരിങ്ങൽ പാറക്കൂട്ടം സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് പകരം പൊട്ടിച്ഛ് മാറ്റി അവിടം ശില്പ ഗ്രാമം പണിതു.<ref>P. ANIMA,Song of the sea, HIDDEN 100 TRAVEL, the hindu daily, AUGUST 22, 2013</ref> കുഞ്ഞാലിയുടെ അനന്തരവകാശികൾ താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു ചെറുഭവനത്തിൽ ഒരുക്കിയ ചിലവസ്തുക്കൾ സൂക്ഷിച്ച മ്യൂസിയമല്ലാതെ ഈ ബൃഹത്ത് ചരിത്രത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കാനുതകുന്ന മറ്റൊന്നും ഇന്നവിടെയില്ല. ==ഇവകാണുക== *[[കുഞ്ഞാലി കോട്ട]] *[[മരയ്ക്കാർ പട]] == അവലംബം == <references /> {{Fortsofkerala}} [[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ കോട്ടകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ചരിത്രപ്രധാനമായ കോട്ടകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ]] fqqs4gou6hfdlvw4wd6dopnao48iqac 0 565416 4615024 3903451 2026-04-24T22:04:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615024 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Princess Belle-Etoile}} {{Infobox folk tale |Folk_Tale_Name = പ്രിൻസസ് ബെല്ലെ-എറ്റോയിൽ |Image_Name = File:WalterCrane,_PrincessBelleEtoile-7.jpg |Image_Caption = Chéri saves a dove from drowning |Aarne-Thompson Grouping = ATU 707 (The Dancing Water, the Singing Apple, and the Speaking Bird; The Bird of Truth, or The Three Golden Children, or The Three Golden Sons) |AKA = Le Princesse Belle-Étoile et le Prince Chéri |Mythology = |Region = [[France]] |Published_In = ''Contes Nouveaux, ou Les Fées à la Mode'', by Madame D'Aulnoy |Related = [[The Dancing Water, the Singing Apple, and the Speaking Bird]]; [[Ancilotto, King of Provino]]; [[The Tale of Tsar Saltan]]; [[The Boys with the Golden Stars]] }} [[മാഡം ഡി ഓൾനോയ്]] <ref>Madame d'Aulnoy, ''Contes Nouveaux ou Les Fees a la Mode'' [http://www.surlalunefairytales.com/authors/aulnoy/1892/princessbelleetoile.html "Princess Belle-Etoile"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413155236/http://www.surlalunefairytales.com/authors/aulnoy/1892/princessbelleetoile.html |date=2014-04-13 }}</ref> എഴുതിയ ഒരു ഫ്രഞ്ച് സാഹിത്യ [[യക്ഷിക്കഥ]]യാണ് '''പ്രിൻസസ് ബെല്ലെ-എറ്റോയിൽ'''. [[ജിയോവന്നി ഫ്രാൻസെസ്കോ സ്ട്രാപറോള]]യുടെ പ്രൊവിനോയിലെ രാജാവായ അൻസിലോട്ടോ ആയിരുന്നു അവരുടെ കഥയുടെ ഉറവിടം.<ref>Jack Zipes, ''The Great Fairy Tale Tradition: From Straparola and Basile to the Brothers Grimm'', p 220, {{ISBN|0-393-97636-X}}</ref> ആർനെ-തോംസൺ ടൈപ്പ് 707 [[ദി ഡാൻസിംഗ് വാട്ടർ, ദി സിംഗിംഗ് ആപ്പിൾ, ആൻഡ് ദി സ്പീക്കിംഗ് ബേർഡ്]] ആയി ഇതിനെ തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. == സംഗ്രഹം == [[Image:Princess Belle-Etoile 2 - illustration by Walter Crane - Project Gutenberg eText 18344.jpg|thumb|ബ്ളോണ്ടൈൻ രാജ്ഞിയുടെയും സഹോദരി ബ്രൂണറ്റിന്റെയും മക്കൾ ഏഴു ദിവസം കടലിൽ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കടൽക്കള്ളൻ മോഷ്‌ടിച്ചു; വാൾട്ടർ ക്രെയിൻ ചിത്രീകരണം]] ഒരു രാജ്ഞി ദാരിദ്ര്യത്തിലായതോടെ തനിക്കും അവളുടെ മൂന്ന് പെൺമക്കൾക്കും വേണ്ടി സോസുകൾ വിൽക്കുന്നതിലേക്കും എത്തി. ഒരു ദിവസം, ഒരു വൃദ്ധ അവരുടെ അടുത്ത് വന്ന് തനിക്ക് നല്ല ഭക്ഷണം നൽകണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു. അവർ അങ്ങനെ ചെയ്തു, ഒരു യക്ഷിയായ സ്ത്രീ, അടുത്ത തവണ അവളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിച്ചാൽ അത് യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. ഏറെ നാളായി അവളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ അവർക്ക് ഒരു ആഗ്രഹവും നടത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല, പക്ഷേ ഒരു ദിവസം രാജാവ് വന്നു. മൂത്ത മകൾ റൂസെറ്റ് പറഞ്ഞു, താൻ രാജാവിന്റെ അഡ്മിറലിനെ വിവാഹം കഴിച്ചാൽ, അവന്റെ എല്ലാ കപ്പലുകൾക്കും താൻ കപ്പലുകൾ ഉണ്ടാക്കുമെന്ന്; രണ്ടാമത്തേത്, ബ്രൂണറ്റ്, അവൾ രാജാവിന്റെ സഹോദരനെ വിവാഹം കഴിച്ചാൽ, ഒരു കൊട്ടാരം നിറയ്ക്കാൻ തക്ക ലേസ് അവനു ഉണ്ടാക്കും; മൂന്നാമത്തേത്, ബ്ളോണ്ടൈൻ, അവൾ രാജാവിനെ വിവാഹം കഴിച്ചാൽ, അവൾ അദ്ദേഹത്തിന് രണ്ട് ആൺമക്കളെയും ഒരു മകളെയും പ്രസവിക്കും, അവരുടെ കഴുത്തിൽ സ്വർണ്ണ ചങ്ങലകളും നെറ്റിയിൽ നക്ഷത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കും, അവരുടെ മുടിയിൽ നിന്ന് ആഭരണങ്ങൾ വീഴും. പ്രിയപ്പെട്ട ഒരാൾ രാജാവിനോട് അവരുടെ വാക്കുകൾ ആവർത്തിച്ചു, അദ്ദേഹം സഹോദരിമാരെ വിളിച്ചു, താമസിയാതെ വിവാഹങ്ങൾ അവസാനിപ്പിച്ചു. ഗംഭീരമായ ഒരു വിവാഹ വിരുന്ന് ഒരിടത്തുനിന്നും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, സ്വർണ്ണ പാത്രങ്ങളിൽ വിളമ്പി, അത് വൃദ്ധയിൽ നിന്നാണെന്ന് സ്ത്രീകൾ മനസ്സിലാക്കി. അവർ പോകുമ്പോൾ റൂസെറ്റ് വിഭവങ്ങൾ ഒളിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ അവൾ വന്നപ്പോൾ അവ മൺപാത്രമാക്കി മാറ്റി. തന്റെ പുത്രന്മാർ താഴ്ന്ന സ്ത്രീകളെ വിവാഹം കഴിച്ചുവെന്ന് കേട്ട് രാജാവിന്റെ അമ്മ രോഷാകുലയായി. റൂസെറ്റിന് അവളുടെ സഹോദരിമാരോട് അസൂയ തോന്നി. ബ്രൂണറ്റ് ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു, മരിച്ചു. ബ്ളോണ്ടൈൻ രണ്ട് ആൺമക്കൾക്കും ഒരു മകൾക്കും ജന്മം നൽകി, രാജ്ഞിയും റൂസെറ്റും അവരുടെ സ്ഥാനത്ത് മൂന്ന് നായ്ക്കുട്ടികളെ ഇട്ടു. അവർ ബ്രൂണറ്റ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള കുട്ടികളെ എടുത്ത് ഒരു വേലക്കാരിക്ക് കൊടുത്തു, അവർ അവരെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അവരെ ആരെങ്കിലും കണ്ടെത്തിയാൽ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മാലകൾ സഹിതം അവരെ ഒരു ബോട്ടിൽ കയറ്റി. രാജ്ഞിയെ അമ്മയുടെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==External links== *{{commonscat-inline}} *{{wikisource-inline|single=true}} *[https://www.gutenberg.org/ebooks/18344 "Princess Belle-Etoile"] in ''The Song of Sixpence'', by [[Walter Crane]], from [[Project Gutenberg]] *[http://waltercrane.com/illustrations/PrincessBelleEtoile/index.html''Illustrated Edition of Princess Belle-Etoile'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at ''WalterCrane.com''] {{Pirates}} [[വർഗ്ഗം:സാങ്കൽപ്പിക രാജകുമാരിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:നാട്ടറിവ്]] qk92tog7n140ksu2u38wdvok1out85f 0 565944 4614977 4605553 2026-04-24T15:51:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614977 wikitext text/x-wiki അധ്യാപകൻ, എഴുത്തുകാരൻ, മലയാള ഐക്യവേദിയുടെ പ്രവർത്തകൻ എന്നീ നിലകളിൽ ശ്രദ്ധേയനാണ് പി. പ്രേമചന്ദ്രൻ. === ജീവിതരേഖ === കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂരിൽ 07-05-1967 ൽ ജനനം. ഹയർസെക്കന്ററി വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ അധ്യാപകനായി ജോലിചെയ്യുന്ന ഇദ്ദേഹം നിലവിൽ പയ്യന്നൂർ ഗവ. ഗേൾസ് ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിൽ മലയാളം അധ്യാപകനാണ്. 2004 മുതൽ കേരളത്തിലെ പാഠ്യപദ്ധതി, പാഠപുസ്തക സമിതി ഇവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 2006, 2007 വർഷങ്ങളിൽ പുറത്തിറക്കിയ ഹയർസെക്കന്ററി മേഖലയിലെ ആദ്യ ഭാഷാപാഠപുസ്തക നിർമ്മിതിയിൽ പങ്കുവഹിച്ചു. 2007 ലെ കേരളാകരിക്കുലം ഫ്രെയിം വർക്കിലെ (കെ സി എഫ്) ഫോക്കസ് ഗ്രൂപ്പ് അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു. കെ സി എഫിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രൈമറി, ഹൈസ്ക്കൂൾ, ഹയർസെക്കന്ററി പാഠപുസ്തകങ്ങൾ, അധ്യാപക സഹായികൾ, അനുബന്ധ പഠനസാമഗ്രികൾ എന്നിവ തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ നേതൃത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. എസ് സി ഇ ആർ ടി യുടെ സംസ്ഥാന റിസോർസ് ഗ്രൂപ്പ് അംഗം എന്ന നിലയിൽ നിരവധി പരിശീലന മൊഡ്യൂളുകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിലും അധ്യാപകപരിശീലനം നൽകുന്നതിലും നേതൃതം വഹിച്ചു. പ്രത്യേക പരിഗണന അർഹിക്കുന്ന വിഭാഗക്കാർക്ക് വേണ്ടി ഐ ടി അധിഷ്ഠിത പഠന സാമഗ്രികൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. എസ് സി ഇ ആർ ടി , സീമാറ്റ് തുടങ്ങിയ അക്കാദമിക് സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുന്ന പല പഠനങ്ങൾക്കും സർവ്വേകൾക്കും നേതൃത്വം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിൽ ഹയർസെക്കന്ററി പ്രവേശനത്തിനായി ഏകജാലക പ്രവേശനം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി കേരളത്തിലെ പതിനാല് ജില്ലകളിലും സീമാറ്റ് സംഘടിപ്പിച്ച പഠനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി. സീമാറ്റ് കേരളത്തിലെ പ്രിൻസിപ്പൽമാർക്കായി സംഘടിപ്പിച്ച ആദ്യത്തെ സമഗ്രപരിശീലനത്തിന്റെ മൊഡ്യൂൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും അതിലെ റിസോഴ്സ് ഗ്രൂപ്പ് അംഗങ്ങളെ പരിശീലിക്കുന്നതിലും മുഖ്യ പങ്കു വഹിച്ചു. മാതൃഭൂമി, ദേശാഭിമാനി, സമകാലിക മലയാളം, മാധ്യമം, അധ്യാപകലോകം തുടങ്ങിയ വാരികകളിൽ വിദ്യാഭ്യാസ സംബന്ധമായ നിരവധി ലേഖനങ്ങളും പ്രബന്ധങ്ങളും എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന എതിർദിശ മാസികയിൽ വൈറ്റ് ബോർഡ് എന്ന പേരിൽ വിദ്യാഭ്യാസ വിഷയങ്ങളെ ആധാരമാക്കി അമ്പതിൽ അധികം ലക്കങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതി. 2005 മുതൽ പയ്യന്നൂർ കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന ഓപ്പൺ ഫ്രെയിം ഫിലിം സൊസൈറ്റിയുടെ മുഖ്യസംഘാടകനാണ്. ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഫിലിം സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ കേരളാ ഘടകത്തിന്റെ റീജിയണൽ മെമ്പറായി 2018 മുതൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ചലച്ചിത്ര സമീക്ഷ, ദൃശ്യതാളം തുടങ്ങിയ ചലച്ചിത്ര മാസികകളിൽ സിനിമാനിരൂപണങ്ങൾ എഴുതി വരുന്നു. പയ്യന്നൂരിലെ നെറ്റ് വർക്ക് ചാനലിൽ ക്ലാസിക് സിനിമകളെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന 'ക്ലാസിക് ഫ്രെയിംസ് ' എന്ന പ്രതിവാര പരിപാടിയിൽ പി പ്രേമചന്ദ്രൻ നിരവധി എപ്പിസോഡുകൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. === പുരസ്കാരങ്ങൾ === * സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ മാധ്യമപുരസ്കാരം (2010) * അധ്യാപകലോകം അവാർഡ് (2011) === ലേഖനങ്ങൾ === * [http://truecopythink.media/p-premachandran-article-on-order-related https://truecopythink.media/p-premachandran-article-on-order-related]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - സ്റ്റേറ്റ് സിലബസ് കുട്ടികളെ തോൽപ്പിക്കാൻ സി.ബി.എസ്.ഇ ലോബിയുടെ വൻ അട്ടിമറി * https://truecopythink.media/new-evalution-issue-p-premachandran{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/> - ബി ഗ്രേഡിൽ കേരളത്തിലെ കുട്ടികൾ സി.ബി.എസ്.ഇ യുടെ മുന്നിൽ മുട്ടിലിഴയട്ടെ;ഇതാ മറ്റൊരു അട്ടിമറിക്കഥ * https://truecopythink.media/p-premachandran-on-sslc-students-crisis<nowiki/> - കൊറോണ ജയിച്ചാലും സി.ബി.എസ്.ഇ.യോട് തോൽക്കുമോ എസ്.എസ്.എൽ.സി.? * https://truecopythink.media/PremaChandranP-face-book-post-about-online-education<nowiki/> - ടി.വി ചല‍‍ഞ്ച് കൊണ്ട് കാര്യമില്ല,കൊടുക്കേണ്ടത് ടാബ്ലറ്റുകളും ലാപ്ടോപ്പുകളും * https://truecopythink.media/p-premachandran-on-digital-divide-and-online-education<nowiki/> - ജൂൺ ഒന്നിന് തുറന്നില്ലെങ്കിലും നമ്മുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ഒന്നും സംഭവിക്കുമായിരുന്നില്ല! *https://truecopythink.media/p-premachandran-on-sslc-exam-kerala - ഇതായിരിക്കും നിങ്ങൾ എഴുതാൻ പോകുന്ന ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള പരീക്ഷ === അവലംബം === *https://www.thenewsminute.com/article/kerala-govt-issues-memo-teacher-article-critical-question-papers-160882 *https://truecopythink.media/removal-of-malayalam-from-psc-written-exam *http://truecopythink.media/p-premachandran-about-lakshadweep-crisis *http://truecopythink.media/index.php/focus-area-discussion-show-cause-notice-issue-to-teacher 2lgv2pjqat953oonwuwewe2ilgtmzwd 0 568954 4614948 4546355 2026-04-24T12:16:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614948 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox film | name = പട | image = | alt = | caption = | director = കമൽ കെ എം | producer = മുകേഷ് മെഹ്ത<br />A V Anoop<br />സി.വി സാരഥി | writer = കമൽ കെ എം | starring = {{plainlist| * [[Kunchacko Boban]] * [[Joju George]] * [[Vinayakan]] * [[Dileesh Pothan]] }} | music = [വിഷ്ണു വിജയ്]] | cinematography = [[Sameer Thahir]]<br>'''Additional Cinematography''':<ref>{{Cite web|url=https://m3db.com/film/pada|title = Revision of പട from Sat, 02/04/2022 - 15:02}}</ref><br>[[Gireesh Gangadharan]]<br>Suresh Rajan<br>Vinod Illampally<br>[[Renadive]]<br>[[Madhu Neelakandan]] | editing = ഷാൻ മുഹമ്മദ് | studio = E4 Entertainment<br />AVA Productions | released = 10 മാർച്ച് 2022 | country = India | language = Malayalam | budget = ₹ 4 crore | gross = ₹ 15.07 crore }} [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ജോജു ജോർജ്|ജോജു ജോർജ്ജ്]], [[വിനായകൻ]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] എന്നിവർ അഭിനയിച്ച കമൽ കെഎം ( ''ഐഡി'' സംവിധാനം ചെയ്‌തത്) 2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളഭാഷാ രാഷ്ട്രീയ സിനിമയാണ് പട . <ref name="auto">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/pada-movie-km-kamal-7813469/|title=Pada is a question directed at society: Kamal KM|date=March 10, 2022}}</ref> 1996ൽ അന്നത്തെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]] കളക്ടർ ബന്ദിയാക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നടന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിത്രം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/interview-kamal-km-on-malayalam-film-pada/article65055103.ece|title=Director Kamal KM makes his comeback to cinema with the multi-starrer 'Pada', based on a real-life incident that shook Kerala|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=February 24, 2022|website=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/review/pada-malayalam-movie-review-rating-626815/|title=Pada Movie Review & Rating: ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ചിത്രം; പട റിവ്യൂ}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/pada-movie-starring-kunchacko-boban-joju-george-censored-with-ua-certificate-ak-518933.html|title=PADA MOVIE &#124; സെൻസറിങ് പൂർത്തിയായി; U/A സർട്ടിഫിക്കറ്റുമായി 'പട' മാർച്ച് 11ന് തിയേറ്ററുകളിൽ|date=March 9, 2022|website=News18 Malayalam}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/pada-movie-first-review-real-response-story-plot-everything-you-need-to-know-84355|title=Pada First Review : 'കാഴ്ച്ചയുടെ ഗംഭീര പടവെട്ട്'; പടയുടെ ആദ്യ പകുതി പ്രതികരണം ഇങ്ങനെ|date=March 11, 2022|website=Zee News Malayalam}}</ref> <ref name="auto" /> ചിത്രം 2022 മാർച്ച് 11-ന് പുറത്തിറങ്ങി, നിരൂപക പ്രശംസ നേടി. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kunchacko-boban-starrer-pada-to-release-on-march-11/articleshow/90093973.cms|title=Kunchacko Boban-starrer 'Pada' to release on March 11 - Times of India|access-date=2022-03-24|website=The Times of India|language=en}}</ref> == പരിസരം == 1996ൽ അന്നത്തെ [[പാലക്കാട്]] കളക്ടർ ബന്ദിയാക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നടന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ സംഭവത്തെ ആടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഒരു വിപ്ലവത്തിന് കാരണമായേക്കാവുന്ന ഒരു വലിയ കാര്യത്തിനായി അഞ്ച് ആളുകൾ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് കാണിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് പട ആരംഭിക്കുന്നത്. സംഘം അവരുടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തി, കളക്ടർ വരുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഒരു ദിവസത്തെ കാത്തിരിപ്പിന് ശേഷം, അവർ കളക്ടറുടെ ചേമ്പറിൽ കയറി, ചുറ്റുമുള്ള മറ്റുള്ളവരെ പുറത്താക്കി അദ്ദേഹത്തെ ബലമായി കെട്ടിയിടുന്നു. കളക്ടറുടെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങിയാണ് തങ്ങളെ ‘അയ്യങ്കാളി പട’ എന്ന് അവർ വിളിക്കുന്നത്. ആദിവാസികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തകരാണ്, കലക്ടറെ ബന്ദിയാക്കിയിട്ട് വിവാദമായ ആദിവാസി ഭൂ ഭേദഗതി ബിൽ റദ്ദാക്കാൻ നിലവിലെ സർക്കാരുമായി വിലപേശുക എന്നതാണ് അവരുടെ ഇപ്പോഴത്തെ തീരുമാനം. കളക്ടറും അഞ്ചുപേരും തമ്മിലുള്ള ചർച്ചകളിലൂടെ ആദിവാസി സമൂഹത്തിന്റെ ദയനീയമായ ദുരവസ്ഥ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അവർ സ്‌ക്രീനിൽ വരച്ചുകാട്ടുന്നു. ==അഭിനേതാക്കൾ<ref>{{cite web|title= ബ്രോ ഡാഡി (2022)|url= https://m3db.com/film/pada|publisher=www.m3db.com|accessdate=2022-04-19|publisher=മലയാളം മൂവി& മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all|}}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! താരം !!കഥാപാത്രം !!വ്യക്തിത്വം |- |1||[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] ||രാകേഷ് കാഞ്ഞങ്ങാട്||രമേഷ് കാഞ്ഞങ്ങാട് |- |||[[ജോജു ജോർജ്]] ||അരവിന്ദൻ മണ്ണൂർ||അജയൻ മണ്ണൂർ |- |||[[വിനായകൻ]] ||ബാലു കല്ലാർ||ബാബു കല്ലറ |- |||[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] ||നാരായണൻകുട്ടി||വിളയോടി ശിവൻകുട്ടി |- |||[[പ്രകാശ് രാജ്]] ||എൻ. രാജശേഖരൻ ഐ.എ.എസ്||ചീഫ് സെക്രട്ടറി |- |||[[ഉണ്ണിമായ പ്രസാദ്]] ||കുട്ടിയുടെ ഭാര്യ|| മിനി കെ.എസ് |- |||[[അർജുൻ രാധാകൃഷ്ണൻ]] ||അജയ് ശ്രീപദ് ഡാങ്കേ||പാലക്കാട് കളക്ടർ ഡബ്ല്യുആർ റെഡ്ഡി |- |||[[ഇന്ദ്രൻസ്]] ||കണ്ണൻ മുണ്ടൂർ||[[മുണ്ടൂർ രാവുണ്ണി]] |- |||[[സലീം കുമാർ]] ||സെഷൻസ് ജഡ്ജി||ജസ്റ്റിസ് തങ്കപ്പൻ ആചാരി |- |||[[ജഗദീഷ്]] ||||.കൃഷ്ണകുമാർ ഐഎഎ |- |||[[ടി.ജി. രവി]] ||അഡ്വ. ജയപാലൻ||ഇടനിലക്കാരൻ |- |||[[സാവിത്രി ശ്രീധരൻ]] ||കുഞ്ഞി|| |- |||[[വി.കെ. ശ്രീരാമൻ]] ||മുഖ്യമന്ത്രി||ഇ.കെ. നായനാർ |- |||[[ഷൈൻ ടോം ചാക്കോ]] ||സാദിക് ഹസനാർ||കലക്ടറുടെ ഗൺമാൻ |- |||[[ഗോപാലൻ അടാട്ട്]] ||||ഉസ്മാൻ |- |||[[കരമന സുധീർ]] ||||ഫ്രാൻസിസ് ചാക്കോ ഐപിഎസ് |- |||[[ദാസന് കോങ്ങാട് ]] ||||കുമാരൻ |- |||[[കനി കുസൃതി]] ||ബാലുവിന്റെ ഭാര്യ ഷീജ|| |- |||[[ഹരി കോങ്ങാട്]] |||| |- |||[[സിബി തോമസ്]] ||സിഐ ജോയ് ജോസഫാ|| |- |||[[ബിറ്റോ ഡേവിസ്]] ||ഡിവൈഎസ്പി കെപി തോമസാ|| |- |||[[വിവേക് വിജയകുമാരൻ]] ||സച്ചിൻ അഗർവാൾ ഐപിഎസാ|| |- |||[[ജെയിംസ് ഏലിയ]] ||കെ ചന്ദ്രൻ ഐപിഎസ്|| |- |||[[സജിത മഠത്തിൽ]] ||പത്മിനി രാമചന്ദ്രൻ|| |- |||[[കോട്ടയം രമേഷ്]] |||| |- |||[[ഗോപൻ മങ്ങാട്]] ||കെ രവി|| |- |||[[ശങ്കർ രാമകൃഷ്ണൻ]] |||| |- |||[[ദേവേന്ദ്രനാഥ് ശങ്കരനാരായണൻ]] |||| |- |||[[ഇഷിത സുധീഷ്]] ||ബാലുവിന്റെ മകളായ റോസ|| |- |||[[ഡാവിഞ്ചി സന്തോഷ്]] ||ബാലുവിന്റെ മകൻ ആസാദ്|| |- |||[[സന്തോഷ് കീഴാറ്റൂർ]] ||എൻപി രവിചന്ദ്രൻ ഐഎഎസ്|| |}- == ശബ്ദട്രാക്ക് == {{Track listing|headline=Pada (Original Motion Picture Soundtrack)<ref>https://open.spotify.com/album/1CqbW5kwbYNZ2JIClHOK46</ref>|length18=01:06|title14=Higher Officials & Prakash Raj Meeting Scene|length14=03:10|title15=Indrans & Police Group Scene|length15=01:10|title16=Prakash Raj Office Scene|length16=01:42|title17=All Sitting Idle Scene|length17=01:32|title18=Crowd & Police Tries To Break In Scene|title19=Police Planning With Map Scene|title13=Drinking Water & Eating Banana Scene|length19=01:02|title20=Prakash Raj Talking To Adv On Phone Scene|length20=02:00|title21=Adv Going Upstairs|length21=01:49|title22=Adv Sits For Discussion Scene|length22=03:10|title23=Collector Coming Out Scene|length23=01:56|title24=Travel With Adv In Car Scene|length13=01:15|length12=01:11|total_length=42:31|title6=Chackochan|title1=Bus Scene|length1=01:32|title2=Intro|length2=01:14|title3=Planning|length3=01:09|title4=Vinayakan Intro|length4=01:01|title5=Bomb Making|length5=01:12|length6=01:21|title12=Dileesh Pothen Talks To Collector Being Tied Scene|title7=Collector Gun Point|length7=02:03|title8=Collector Intro|length8=01:01|title9=Interval|length9=01:16|title10=Collector At Gunpoint When Door Opens Scene|length10=01:59|title11=Crowd & Indrans Scene|length11=01:31|length24=05:58}} == ഉത്പാദനം == [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ജോജു ജോർജ്|ജോജു ജോർജ്ജ്]], [[വിനായകൻ]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 2019 ൽ ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2022/03/15/interview-kunchacko-boban-pada-movie.html|title=Evolving as an actor with each film: Interview with Kunchacko Boban|website=OnManorama}}</ref> മമ്മൂട്ടി അതിഥി വേഷത്തിൽ എത്തുമെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ടായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mammootty-make-cameo-appearance-pada-113930|title=Mammootty to make cameo appearance in 'Pada'|date=December 12, 2019|website=The News Minute}}</ref> 2019 ഓഗസ്റ്റിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kunchacko-boban-s-pada-wrapped-106702|title=Kunchacko Boban's 'Pada' wrapped up|date=August 5, 2019|website=The News Minute}}</ref> പൂർത്തിയായി. == സ്വീകരണം == വളരെ പോസിറ്റീവ് റിവ്യൂകളോടെയാണ് ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തത്. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/loved-pada-check-out-these-malayalam-movies-based-on-real-events/photostory/90227123.cms|title=Loved 'Pada'? Check out these Malayalam movies based on real events|date=March 15, 2022|website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/director-pa-ranjith-heaps-praise-on-pada-says-he-is-impressed-by-the-screenplay/articleshow/90217733.cms|title=Director Pa. Ranjith heaps praise on 'Pada', says he is impressed by the screenplay|website=The Times of India}}</ref> ''ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യയിലെ'' അന്ന മാത്യൂസ് ചിത്രത്തിന് അഞ്ചിൽ നാല് എന്ന റേറ്റിംഗ് നൽകി, "അടിസ്ഥാനപരമായി, എഴുത്തുകാരനും സംവിധായകനുമായ കമൽ കെ എം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവം ഉപയോഗിക്കുകയും അത് ഒരു നല്ല സിനിമയാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു- പ്രകോപനപരമായ തിരക്കഥ, തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ സമയങ്ങൾ മാത്രമല്ല, നമ്മുടെ സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെ പ്രവർത്തനവും അറിയിക്കുന്ന രംഗങ്ങൾ, മികച്ച അഭിനയം. എല്ലാവർക്കും ശുപാർശ ചെയ്യുന്ന ചിത്രമാണിത്" <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/pada/movie-review/90155996.cms|title=Pada Movie Review: A gripping story of '90s activism|website=The Times of India}}</ref> ''ദ ഹിന്ദുവിലെ'' എസ്.ആർ.പ്രവീൺ ഈ ചിത്രത്തെ "അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവരുടെ ന്യായീകരിക്കപ്പെട്ട രോഷത്തിന്റെ അനുഭാവപൂർണമായ ചിത്രീകരണം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pada-movie-review-oppressed-anger/article65217322.ece|title='Pada' movie review: A sympathetic portrayal of the anger of the oppressed|last=Praveen|first=S. r|date=March 12, 2022|website=The Hindu}}</ref> ''ഇന്ത്യൻ എക്‌സ്‌പ്രസിന്റെ'' ഗൗതം വിഎസ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, "ഈ സിനിമ ശക്തമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനയാണെന്നും, കാലങ്ങളായി കോർപ്പറേറ്റ് താൽപ്പര്യങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമായി ആദിവാസി നിയമങ്ങൾ നേർപ്പിച്ച ഇടത്തായാലും വലതായാലും മാറുന്ന സർക്കാരുകളുടെ നയങ്ങളിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നു. വനങ്ങളുടെ മേലുള്ള ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ". <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mollywood-movie-review/pada-movie-review-kunchacko-boban-joju-george-7814949/|title=Pada movie review: An enraged fist raised at apathetic state regimes|date=March 11, 2022}}</ref> ഏറ്റവും പുതിയ സിനിമയിലെ ശ്രീജു സുധാകരൻ ചിത്രത്തിന് 4/5 റേറ്റിംഗ് നൽകുകയും "കുഞ്ചാക്കോ ബോബന്റെയും വിനായകന്റെയും മലയാളം സിനിമ ബോൾഡ് ആണ്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ നിസ്സംഗതയ്‌ക്കെതിരായ ഒരു കലാപത്തിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എഴുതി. <ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/entertainment/south/pada-movie-review-kunchako-boban-and-vinayakans-malayalam-film-is-bold-arresting-callback-to-a-revolt-against-systemic-indifference-latestly-exclusive-3534756.html|title=Pada Movie Review: Kunchako Boban and Vinayakan's Malayalam Film Is Bold, Arresting Callback to a Revolt Against Systemic Indifference|access-date=31 March 2022|date=31 March 2022|website=LatestLY}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{IMDb title|10375094}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] b8svsglt4zegfmirijinnkuex98heph 0 573524 4614963 4565689 2026-04-24T14:05:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614963 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Homalocladium platycladum 13.jpg | taxon = Muehlenbeckia platyclada | authority = ([[Ferdinand von Mueller|F. Muell.]]) [[Carl Meissner|Meisn.]]<ref name=POWO_694774-1/> | synonyms_ref = <ref name=POWO_694774-1/> | synonyms = {{Species list |Calacinum platycladum|(F.Muell.) J.F.Macbr. |Coccoloba platyclada|F.Muell. ex Hook. |Homalocladium platycladum|(F.Muell.) L.H.Bailey |Polygonum platycladum|F.Muell. |Sarcogonum platycladum|(F.Muell.) Voss }} }} [[ന്യൂ ഗിനിയ|ന്യൂ ഗിനിയയിൽ]] നിന്നും [[സോളമൻ ദ്വീപുകൾ|സോളമൻ ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുമുള്ള നോട്ട് വീഡ് കുടുംബത്തിലെ ഒരു ഇനം സസ്യമാണ് '''പഴുതാരച്ചെടി''' {{ശാനാ|Muehlenbeckia platyclada}} - ([[പര്യായം (വർഗീകരണം)|പര്യായപദം]] ''Homalocladium platycladum''). [[പോർട്ടോ റിക്കോ|പ്യൂർട്ടോ റിക്കോ]],<ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=HOPL5 |title=plants.usda.gov |access-date=2022-07-13 |archive-date=2020-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813183310/https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=HOPL5 |url-status=dead }}</ref> [[ഇന്ത്യ]], [[ബൊളീവിയ]], [[മഡഗാസ്കർ]], [[നിക്കരാഗ്വ]], [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ <ref>(in French) [http://www.plantes-botanique.org/genre_homalocladium plantes-botaniques.org]</ref> മറ്റ് ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിലും ഇത് തദ്ദേശീയമാണ്.<ref>[http://www.tropicos.org/Name/26000436 tropicos.org]</ref> == വിവരണം == പരന്നതും കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ചപോലുള്ളതും പച്ചനിറമുള്ളതുമായ തണ്ടുകളും അമ്പ് ആകൃതിയിലുള്ള ഇലകളുമുള്ള നിത്യഹരിത കുറ്റിച്ചെടിയാണിത്. ഈ കുറ്റിച്ചെടിക്ക് പടരുന്നതും കയറുന്നതുമായ പ്രവണതകളുണ്ട്. പൂക്കൾ ഹ്രസ്വകാലവും ഒതുക്കമുള്ളതുമാണ്. നല്ലവെളിച്ചമുള്ളയിടത്ത് ഈർപ്പമുള്ള നല്ല നീർവാർച്ചയുള്ള മണ്ണിൽ വളരുന്നു. പിഎച്ച് 5.5 മുതൽ 6 വരെ ഉള്ള മണൽ കലർന്ന പശിമരാശി മുതൽ കളിമണ്ണ് വരെയുള്ള മണ്ണിലും ഇത് നന്നായി വളരുന്നു. കുറച്ച് തണൽ, ചൂട്, ഈർപ്പം എന്നിവ സഹിക്കും..ഇരുണ്ട പച്ച നിറത്തിലുള്ള ഇലകൾ, നീളമേറിയതും, പരന്നതും, പരന്ന തണ്ടിൽ മാറിമാറി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നതുമാണ്. പൂക്കൾ ചെറുതാണ്, വെള്ള മുതൽ ഇളം പിങ്ക് വരെ. വസന്തത്തിന്റെ ആരംഭം മുതൽ അവസാനം വരെ പൂക്കുന്നു. == അവലംബം == {{Reflist|refs= <ref name=POWO_694774-1>{{citation |title=''Muehlenbeckia platyclada'' (F.Muell.) Meisn. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:694774-1 |accessdate=2019-03-01 }}</ref> }} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Taxonbar|from1=Q29032483|from2=Q3268129}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] fyb71tadesj5wy1ufe5plzyro5ebqjc 0 575332 4615050 4602893 2026-04-25T04:16:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615050 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Beersheba }}{{Infobox settlement | name = Beersheba | native_name = {{Hlist | {{Lang|he|{{Script/Hebrew|בְּאֵר שֶׁבַע}}|rtl=yes}} | {{Lang|ar|{{lang|ar|بئر السبع}}|rtl=yes}} }} | settlement_type = [[List of cities in Israel|City]] | translit_lang1 = Hebrew | translit_lang1_type3 = Also spelled | translit_lang1_info3 = {{br separated entries|Be'er Sheva (official)| Beer Sheva (unofficial) }} | image_skyline = {{center|{{Photomontage |photo1a = Beersheba City Hall 6.jpg |photo1b = BSNU.jpg |photo2a = בית המושל באר שבע.jpg |photo2b = PikiWiki Israel 36687 Beersheba birds eye view.JPG |photo3e = Kikar Hamitnadvim, Beersheba.jpg |photo4e = Be'er Sheva at night.jpg |size = 280 |color = transparent |border = 0 }}}} | image_caption = '''From Upper left:''' Beersheba City Hall, [[Ben-Gurion University of the Negev]], [[Negev Museum of Art]], view of downtown, Volunteers square, Be'er Sheva at night | image_blank_emblem = [[File:Coat of arms of Beersheba.svg|60px]] | pushpin_map_alt = | pushpin_map = Israel north negev#Israel | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|31|15|32|N|34|47|59|E|region:IL|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = Israel | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[Districts of Israel|District]] | subdivision_name2 = [[Southern District (Israel)|Southern]] | established_title = Founded | established_date = 4000 BC <small>([[Tel Be'er Sheva]])</small><br />1900 (The new city) | leader_title = Mayor | leader_name = [[Ruvik Danilovich]] | unit_pref = dunam | area_total_dunam = {{formatnum:117500|R}} | population_footnotes = {{Israel populations|reference}} | population_total = {{Israel populations|Be'er Sheva}} | population_as_of = {{Israel populations|Year}} | population_density_km2 = auto | elevation_m = 260 | blank_name_sec1 = Name meaning | blank_info_sec1 = Well of the Oath^{([[#Etymology|see also]])} | website = {{url|http://www.beer-sheva.muni.il/|beer-sheva.muni.il}} }}തെക്കൻ ഇസ്രായേലിലെ [[നെഗേവ്]] മരുഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരമാണ് '''ബീർഷെബ''' അല്ലെങ്കിൽ '''ബിയർ ഷെവ'''. ഔദ്യോഗികമായി '''ബീർ ഷെവ'''<ref>{{Cite web |title=Be'er Sheva Municipality |url=https://www.beer-sheva.muni.il/Eng/pages/default.aspx |access-date=2022-08-16 |archive-date=2021-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802193149/https://www.beer-sheva.muni.il/Eng/Pages/default.aspx |url-status=dead }}</ref> ({{lang-he|בְּאֵר שֶׁבַע|''Bəʾēr Ševaʿ''}}, {{IPA-he|ˈbe(ʔ)eʁ ˈʃeva(ʕ)|IPA|He-Beer Sheva.ogg}}; {{lang-ar|بئر السبع|Biʾr as-Sabʿ|Well of the Oath/the Seven}}) "നെഗേവിന്റെ തലസ്ഥാനം" എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഇസ്രായേലിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നാലാമത്തെ മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശത്തിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനമാണ്. ഇത് {{Israel populations|Be'er Sheva}},{{Israel populations|reference}} ജനസംഖ്യയുള്ള എട്ടാമത്തെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഇസ്രായേലി നഗരവും രണ്ടാമത്തെ വലിയ നഗരവുമാണ്. വിസ്തീർണ്ണം (ജറുസലേമിന് ശേഷം), മൊത്തം 117,500 ദൂനാമുകൾ ആണ്. ആധുനിക നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ടെൽ ബീർ ഷെവയാണ് ബീർഷെബയുടെ ബൈബിൾ സൈറ്റ്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ തുർക്കികൾ]] സ്ഥാപിച്ചതാണിത്.<ref name=Berman>{{cite journal | author = Mildred Berman | title = The Evolution of Beersheba as an Urban Center | journal = Annals of the Association of American Geographers | volume = 55 | number = 2 | year = 1965 | pages = 308–326 | doi=10.1111/j.1467-8306.1965.tb00520.x}}</ref> ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് ബീർഷെബ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[Australian Light Horse|ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ലൈറ്റ് ഹോഴ്‌സ്]] നഗരം പിടിച്ചെടുത്തു. 1947-ൽ, ബിർ സെബ (അറബിക്: بئر السبع) [[ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ പലസ്തീൻ വിഭജന പദ്ധതി]]യിൽ അറബ് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ടു . ഇസ്രായേലിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനത്തെത്തുടർന്ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യം ബീർഷെബയിൽ തന്ത്രപരവും സജ്ജീകരണപരവുമായ ഒരു താവളമായി തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ ശേഖരിച്ചു. 1948 ഒക്ടോബറിൽ നടന്ന ബീർഷെബ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന ഇത് പിടിച്ചെടുത്തു.<ref>''Guide to Israel'', [[Zev Vilnay]], Hamakor Press, Jerusalem, 1972, pp.309–14</ref> ==അവലംബം == {{reflist}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== *{{cite book|last=Fabri|first=Felix|authorlink=Felix Fabri|year=1893|url=https://archive.org/details/libraryofpalesti02paleuoft |title= Felix Fabri (circa 1480–1483 A.D.) vol II, part II| publisher= [[Palestine Pilgrims' Text Society]]}} * {{cite journal |last=Thareani-Sussely |first=Yifat |title=The 'Archaeology of the Days of Manasseh' Reconsidered in the Light of Evidence From The Beersheba Valley |journal=Palestine Exploration Quarterly |volume=139 |issue=2 |year=2007 |pages=69–77 |doi=10.1179/003103207x194091|s2cid=161326436 }} ==External links== {{Commons}} {{wikivoyage-inline|Beer Sheva}} * [http://www.beer-sheva.muni.il/ Beersheba City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040924053025/http://www.beer-sheva.muni.il/ |date=2004-09-24 }} * [https://www.flickr.com/groups/beer-sheva/ Selection of photos from Beer Sheva] from [[flickr]] * [https://web.archive.org/web/20080406233300/http://web.bgu.ac.il/Eng/home/ Ben-Gurion University] * [https://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/alabaster/A4499625 The city of Beersheba: a tourist's guide] * [http://www.newadvent.org/cathen/02518a.htm Beer-Sheva]&nbsp;– Historical article from the [[Catholic Encyclopedia|Catholic Encyclopaedia]] * [https://web.archive.org/web/20080614033657/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22682910-2702,00.html Light Horse charges again] Article written by Martin Chulov, published in The Australian, November 1, 2007, the descendants of the Australian light-horsemen rode into the centre of Beersheva, re-enacting the gallant gallop of October 31, 1917 * [https://web.archive.org/web/20070824023021/http://www.aliciapatterson.org/APF001971/Downie/Downie04/Downie04.html Israel Builds] Expansion and architecture of Beersheva in the 1960s and 1970s * [http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=175455 Blueprint for Beersheba] *{{cite web |last=Goodchild |first=Philip |author2=Talbert, Andrew |title=Beersheba & Abraham |url=http://www.bibledex.com/israel/beersheba.html |work=Bibledex in Israel |year=2010 |publisher=[[Brady Haran]] for the [[University of Nottingham]] }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Tsagai Asamain, [http://www.iaa-conservation.org.il/Projects_Item_eng.asp?subject_id=10&site_id=9&id=71 Be'er Sheva-Compound C:Conservation measures during the excavation], [http://www.antiquities.org.il/home_eng.asp Israel Antiquities Authority Site] – [https://web.archive.org/web/20140626044723/http://iaa-conservation.org.il/index_eng.asp Conservation Department] * Yardena Etgar and Ofer Cohen, [http://www.iaa-conservation.org.il/Projects_Item_eng.asp?subject_id=10&site_id=9&id=8 Tel Be’er Sheva: The Underground Water Reservoir System], [http://www.antiquities.org.il/home_eng.asp Israel Antiquities Authority Site] – [https://web.archive.org/web/20140626044723/http://iaa-conservation.org.il/index_eng.asp Conservation Department] * Shauli Sela and Fuad Abu-Taa, [http://www.iaa-conservation.org.il/Projects_Item_eng.asp?subject_id=10&site_id=9&id=25 The Turkish Mosque and the Governor's House: Conservation of the stone and plaster], [http://www.antiquities.org.il/home_eng.asp Israel Antiquities Authority Site] – [https://web.archive.org/web/20140626044723/http://iaa-conservation.org.il/index_eng.asp Conservation Department] *Survey of Western Palestine, Map 24: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8386 IAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603142213/http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8386 |date=2020-06-03 }}, [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.24.jpg Wikimedia commons] *[https://beersheva.city/ BeerSheva.city], the first French portal of the city {{Beersheba}} {{South District (Israel)}} {{Largest Israeli cities}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രായേലിലെ നഗരങ്ങൾ]] mhn56gbv72vlp25210rk5fn22wuxpju 0 577770 4614959 4610734 2026-04-24T12:57:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614959 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് | image = Pathonpatham.Noottandu.jpg | alt = | caption = തീയറ്റർ റിലീസ് പോസ്റ്റർ | director = [[വിനയൻ]]<nowiki>]]</nowiki> | writer = വിനയൻ | producer = ഗോകുലം ഗോപാലൻ | starring = [[സിജു വിൽസൺ]]<br>[[കായഡു ലോഹർ]]<br>[[അനൂപ് മേനോൻ]]<br>[[ദീപ്തി സതി]]<br>[[പൂനം ബജ്‌വ]]<br>[[രേണു സൗന്ദർ]]<br>[[ചെമ്പൻ വിനോദ് ജോസ്‌]]<br>[[സുദേവ് നായർ]] | music = {{Unbulleted_list|[[സന്തോഷ് നാരായണൻ]]<br>{{small|(Score)}}|[[എം.ജയചന്ദ്രൻ]]<br>{{small|(Songs)}}}} | cinematography = [[ഷാജി കുമാർ]] | editing = [[വിവേക് ഹർഷൻ]] | studio = ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസ് | distributor = {{Unbulleted_list|ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസ്|ഡ്രീം ബിഗ് ഫിലിംസ്}} | released = {{Film date|df=yes|2022|09|08|India}} | runtime = | budget = {{INR|25}} കോടി<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/pathonpatham-noottandu-box-office-collection-day-7-siju-wilson-starrer-mints-rs-8-35-crores/articleshow/94221679.cms | title='Pathonpatham Noottandu' Box Office Collection Day 7: Siju Wilson starrer mints Rs 8.35 crores - Times of India | website=[[The Times of India]] }}</ref> | gross = {{INR|27.6}} കോടി<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം }} [[വിനയൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച് [[സിജു വിൽ‌സൺ]],[[അനൂപ്‌ മേനോൻ]], [[ചെമ്പൻ വിനോദ് ജോസ്]], [[സുദേവ് നായർ ]], [[കയദു ലോഹർ]], [[സുരേഷ് കൃഷ്ണ]] എന്നിവർ മുഖ്യവേഷത്തിൽ എത്തി 2022 പുറത്തിറങ്ങിയ [[മലയാളം]] ചലച്ചിത്രമാണ് '''പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട്'''. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടക്കുന്ന സംഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർമ്മിച്ച ആക്ഷൻ ചിത്രമാണിത്. [[പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട്|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ]] [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനെ]] പശ്ചാത്തലമാക്കി, സാമൂഹിക അനീതികൾക്കെതിരെ പോരാടിയ [[ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കർ|ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കരുടെ]] ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ് ഈ കഥ. [[നങ്ങേലി|നങ്ങേലിയുടെയും]] [[കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി|കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണിയുടെയും]] കഥകളും ചിത്രത്തിലുണ്ട്. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/01/09/pathonpatham-noottandu-history-velayudha-panicker.html|title=Pathonpatham Noottandu: A walk back into history of Velayudha Panicker|access-date=2022-08-25|website=OnManorama}}</ref> [[സിജു വിൽസൺ]], [[കായഡു ലോഹർ]], [[അനൂപ് മേനോൻ]], [[ദീപ്തി സതി]], [[പൂനം ബജ്‌വ]], [[രേണു സൗന്ദർ]], [[ചെമ്പൻ വിനോദ് ജോസ്‌|ചെമ്പൻ വിനോദ് ജോസ്]], [[സുദേവ് നായർ]] എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ശ്രീ ഗോകുലം മൂവീസിന്റെ പ്രൊഡക്ഷൻ ബാനറിൽ ഗോകുലം ഗോപാലനാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്. == കഥാപരിസരം == [[പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട്|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ]] സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവും പോരാളിയുമായിരുന്നു [[ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കർ]] . [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] സമ്പന്നമായ [[ഈഴവർ|ഈഴവ]] കുടുംബത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ഏതാണ്ട് ഇതേ സമയത്തുതന്നെ, ഒരു ദരിദ്ര ഈഴവ കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള [[നങ്ങേലി]], സവർണ്ണ വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രബലമായ ജാതി അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കെതിരെ പോരാടി. ഈ സംഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് സിനിമ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. == അഭിനേതാക്കൾ == * [[സിജു വിൽസൺ]] - [[ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കർ|ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധപണിക്കർ]]<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/photo-siju-wilson-joins-the-cast-of-pathombatham-noottandu/articleshow/80925565.cms|title=Siju Wilson joins the cast of Pathonpatham Noottandu|work=Times of India|date=15 February 2021|access-date=23 August 2021}}</ref> * [[കായഡു ലോഹർ]] - [[നങ്ങേലി]][[Nangeli|i]]<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/feb/18/director-vinayans-19th-century-adds-kayadu-as-nangeli-2265396.html|title=Director Vinayan's '19th Century' adds Kayadu as Nangeli|date=18 February 2021|work=New Indian Express|access-date=23 August 2021}}</ref> * [[അനൂപ് മേനോൻ]] - മഹാരാജാ ആയില്യം തിരുന്നാൾ രാമവർമ്മ (തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാ)<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/film-maker-vinayan-share-character-poster-for-pathonpatham-noottandu-qy6lwx|title=തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവായി അനൂപ്; 'പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട്'ആദ്യത്തെ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ|language=ml|trans-title=Anoop becomes Maharaja of Travancore; 'Nineteenth Century' Character Poster|work=AsiaNetNews|date=21 August 2021|access-date=23 August 2021}}</ref> * [[ദീപ്തി സതി]] - സാവിത്രി തമ്പുരാട്ടി <ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/deepti-sati-plays-a-classical-dancer-in-pathonpatham-noottandu/articleshow/82305620.cms|title=Deepti Sati plays a classical dancer in Pathonpatham Noottandu|first=Deepa|last=Soman|work=Times of India|date=29 April 2021|access-date=23 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/deepthi-sathis-character-poster-from-pathonpatham-noottandu-directed-by-vinayan-1.5974650|title=ഇത് 'പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ സാവിത്രി തമ്പുരാട്ടി; വിനയൻ ചിത്രത്തിലെ നാലാം ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ|language=ml|trans-title=This is Lady Savitri of the 'Nineteenth Century'; Character poster of Vinayan movie|work=Mathrubhumi News|date=5 September 2021|access-date=5 September 2021|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913030933/https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/deepthi-sathis-character-poster-from-pathonpatham-noottandu-directed-by-vinayan-1.5974650|url-status=dead}}</ref> * [[പൂനം ബജ്‌വ|പൂനം ബജ്വ]] - മാത്രുപ്പിള്ള കല്യാണിക്കുട്ടിയമ്മ (തിരുവിതാംകൂർ റാണി)<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-introduces-character-of-poonam-bajwa-in-pathonpathaam-noottandu-r1sp59 |title='പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ തിരുവിതാംകൂർ റാണി ക്ലൈമാക്സ് ഷൂട്ട് നാളെ മുതലെന്ന് വിനയൻ |language=ml |trans-title=Travancore Queen of Pathonpatham Noottandu; Climax shoot begins tomorrow says Vinayan |date=29 October 2021 |access-date=29 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> * [[രേണു സൗന്ദർ]] - നീലി<ref>{{cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-renu-souneeli-in-pathonpatham-noottandu-movie/articleshow/83911853.cms|title='പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ൽ നീലിയായി രേണു സൗന്ദർ; ഈ ടീമിൽ നിന്നും ഏറെ പഠിക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെന്ന് താരം|language=ml|trans-title=Renu Soundar in blue in 'Nineteenth Century'; The player said he could learn a lot from this team|work=Samayam|date=28 June 2021|access-date=23 August 2021}}</ref><ref>{{cite news |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-neeli-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-here-mm-451339.html |title=പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 'നീലി'; നടി രേണുവിന്റെ ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി |language=ml |trans-title=Character poster of Neeli from Pathonpatham Noottandu movie is here |date=1 October 2021 |access-date=1 October 2021 |work=News 18 |archive-date=2021-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010174531/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-neeli-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-here-mm-451339.html |url-status=dead }}</ref> * [[ചെമ്പൻ വിനോദ് ജോസ്‌|ചെമ്പൻ വിനോദ് ജോസ്]] - [[കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി]]<ref>{{cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/apr/27/chemban-vinod-jose-cast-as-kayamkulam-kochunni-in-vinayans-epic-24199.html|title=Chamban Vinod Jose as Kayamkulam Kochunni in Vinayan's epic|work=Cinema Express|date=27 April 2021|access-date=23 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/chemban-vinod-s-pathonpatham-noottandu-character-poster-released/articleshow/88237909.cms |title=തസ്കരവീരനായി ചെമ്പൻ; പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പതിനേഴാമത്തെ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ! |language=ml |trans-title=Chemban as the great thief, Kayamkulam Kochunni. 17th character poster of the Pathonpatham Noottandu released. |date=12 December 2021 |access-date=13 December 2021 |work=Samayam (Times of India Malayalam)}}</ref> * [[സെന്തിൽ കൃഷ്ണ]] - ചിരുകണ്ടൻ<ref>{{cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/director-vinayan-shares-actor-senthil-krishna-rajamanis-look-from-pathonpatham-noottandu-movie/articleshow/83196147.cms|title='പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ൽ ചിരുകണ്ടനായി സെന്തിൽ കൃഷ്ണ|language=ml|trans-title=Senthil Krishna as Chirikkandan in Pathonpatham Noottandu|work=Samayam|first=Bibin|last=Babu|date=3 January 2021|access-date=23 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/senthil-rajamani-s-character-poster-from-pathonpatham-noottandu-directed-by-vinayan-1.5995558|title=പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട്; ഒരു വിങ്ങലായി സെന്തിലിന്റെ 'ചിരുകണ്ടൻ' ഓർമയിലുണ്ടാവും|language=ml|trans-title=Nineteenth century: Senthil's 'Chirukandan' will be remembered as a wing|work=Mathrubhumi News|date=12 September 2021|access-date=18 September 2021}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[സുദേവ് നായർ]] - പടവീടൻ നമ്പി<ref>{{cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-sudev-nair-from-pathonpatham-noottandu-is-here-mm-431297.html|title=പടവീടൻ നമ്പിയായി സുദേവ് നായർ; 'പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ' ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി|language=ml|trans-title=Sudev Nair as Padaveedan Nambi; 'Nineteenth Century' Character Poster Released|work=News18|date=24 August 2021|access-date=26 August 2021|archive-date=2021-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826092311/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-sudev-nair-from-pathonpatham-noottandu-is-here-mm-431297.html|url-status=dead}}</ref> * [[സുരേഷ് കൃഷ്ണ]] - പണിക്കശ്ശേരി പരമേശ്വര കൈമൾ<ref>{{cite news|url=https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-suresh-krishna-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-out-mm-435743.html|title=പരമേശ്വരകൈമൾ ആയി സുരേഷ് കൃഷ്ണ; പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ|language=ml|trans-title=Suresh Krishna as Parameswarakaimal; Nineteenth century character poster|work=News18 Malayalam|date=2 September 2021|access-date=2 September 2021|archive-date=2025-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250721141519/https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-suresh-krishna-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-out-mm-435743.html|url-status=dead}}</ref> * വിഷ്ണു വിനയ് - ഇൻസ്പെക്ടർ കണ്ണൻ കുറുപ്പ്<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/pathonpathaam-noottandu-character-poster-vishnu-vijay-vinayan-r49si7|title=മകൻറെ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച് വിനയൻ; 'പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട്' പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷൻ മുന്നോട്ട് |date=17 December 2021 |access-date=8 September 2022 |work=Asianet News |language=ml |trans-title=Vinayan introduces his son's character. Post production works of Pathonpatham Noottandu in progress.}}</ref> * [[ടിനി ടോം]] - കുഞ്ഞുപിള്ള<ref>{{cite news |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-tini-tom-from-pathonpatham-noottandu-released-mm-482199.html |title=Pathonpatham Noottandu: കുഞ്ഞുപിള്ളയായി ടിനി ടോം. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി |language=ml |trans-title=Tini Tom as Kunju Pillai, the character poster of Pathonpatham Noottandu is out |date=4 December 2021 |access-date=14 December 2021 |work=News 18 Malayalam |archive-date=2025-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721141247/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-tini-tom-from-pathonpatham-noottandu-released-mm-482199.html |url-status=dead }}</ref> * [[ഗോകുലം ഗോപാലൻ]] - പെരുമാൾ<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-share-character-poster-for-gokulam-gopalan-in-pathombatham-noottandu-r0x6iz |title=വേലായുധനു പ്രചോദനമായത് പെരുമാളിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ'; ഗോകുലം ഗോപാലന്റെ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്ററുമായി വിനയൻ |language=ml |trans-title=Perumal's advice was the inspiration for Velayudhan. Vinayan releases the character poster of Gokulam Gopalan |date=13 October 2021 |access-date=14 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> * [[ഇന്ദ്രൻസ്]] - കേളു<ref>{{cite news |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/indrans-director-vinayan-pathonpatham-noottandu-movie-1.6241983 |title=കേളുവായി ഇന്ദ്രൻസ് ഞെട്ടിച്ചു; ഹൃദയംതൊടുന്ന കുറിപ്പുമായി വിനയൻ |language=ml |trans-title=Indrans as Kelu in Pathonpathan Noottandu. Vinayan writes a heartfelt note about Indrans |date=5 December 2021 |access-date=13 December 2021 |work=Mathrubhumi News }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[മണികണ്ഠൻ ആർ. ആചാരി]] - ബാവ<ref>{{cite news|url=https://malayalam.news18.com/news/film/the-sixth-character-poster-of-pathonpatham-noottandu-movie-has-been-released-jk-444545.html|title=പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട്; 'ബാവ'യുടെ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ പുറത്തുവിട്ടു|language=ml|trans-title=Nineteenth century; The character poster of 'Bava' has been released|work=News18 Malayalam|date=18 September 2021|access-date=18 September 2021|archive-date=2025-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250721155246/https://malayalam.news18.com/news/film/the-sixth-character-poster-of-pathonpatham-noottandu-movie-has-been-released-jk-444545.html|url-status=dead}}</ref> * രാമു - ദിവാൻ<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/pathonpatham-noottandu-fim-charecter-poster-out-r29ltw |title=Pathonpatham Noottandu: തിരുവിതാംകൂർ ദിവാന്റെ വേഷത്തിൽ രാമു, ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ പുറത്തുവിട്ട് വിനയൻ |language =ml |trans-title=Pathonpatham Noottandu: Ramu in the role of Travancore Diwan, Vinayan releases character poster |date=8 November 2021 |access-date=14 December 2021 |work=Asianet News}}</ref> * കൃഷ്ണ - ദിവാൻ പേഷ്കാർ കല്യാണ കൃഷ്ണൻ<ref>{{cite news |url=https://www.reporterlive.com/amp/film-news/kalyana-krishna-who-loved-velayudhan-with-all-his-heart-vinayan-introduces-the-twenty-second-character-of-pathonpathaam-noottandu-movie-69323 |title=മനസ്സു കൊണ്ട് വേലായുധനെ സ്നേഹിച്ച കല്യാണ കൃഷ്‌ണൻ'; പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇരുപത്തി രണ്ടാം കഥാപാത്രത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തി വിനയൻ |date=20 January 2022 |work=Reporter News |access-date=8 September 2022 |language=ml |trans-title=Kalyana Krishna who loved Velayudha with his heart. Vinayan introduced the twenty-second character of Pathonpatham Noottandu |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002044422/https://www.reporterlive.com/amp/film-news/kalyana-krishna-who-loved-velayudhan-with-all-his-heart-vinayan-introduces-the-twenty-second-character-of-pathonpathaam-noottandu-movie-69323 |url-status=dead }}</ref> * [[രാഘവൻ]] - ഈശ്വരൻ നമ്പൂതിരി<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-pathonpatham-noottandu-film-raghavan-charecter-poster-out-qzxz70|title=തകർപ്പൻ മേയ്‍ക്കോവറിൽ രാഘവൻ, ഫോട്ടോ പുറത്തുവിട്ട് വിനയൻ |language=ml|trans-title=Raghavan in a smashing makeover, Vinayan releasing the photo |date=24 September 2021 |access-date=24 September 2021 |work=Asianet News}}</ref> * [[അലൻസിയർ ലേ ലോപ്പസ്|അലെൻസിയർ ലെ ലോപ്പസ്]] - ചന്ദ്രക്കാരൻ രാമൻ തമ്പി<ref>{{cite news |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-alencier-to-play-chandrakkaran-raman-thampi-in-pathonpatham-noottandu-mm-476147.html |title=Pathonpatham Noottandu: തിരുവിതാംകൂറിലെ ചന്ദ്രക്കാരൻ രാമൻ തമ്പിയായി അലൻസിയർ. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ |language=ml |trans-title=Alencier to play Chandrakkaran Raman Thampi in Pathonpatham Noottandu. Character poster out |date=22 November 2021 |access-date=28 November 2021 |work=News18 Malayalam }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[കരമന സുധീർ|സുധീർ കരമന]] - പാച്ചുപണിക്കർ (തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യത്തലവൻ)<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-launches-character-poster-of-sudheer-karamana-in-pathonpathaam-noottandu-r0r998 |title='കൊച്ചുണ്ണിയെ പൂട്ടാനാവാത്ത പടനായകൻ'; 'പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ അടുത്ത കഥാപാത്രവുമായി വിനയൻ |language=ml |trans-title=Vinayan launches the next character poster from Pathonpatham Noottandu-The Army Chief who could not catch Kochunni | date=10 October 2021 |access-date=10 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> * വർഷ വിശ്വനാഥ് - ജാനകി<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/regional/malayalam/vinayan-unveils-the-20th-character-poster-for-pathonpatham-noottandu/amp_videoshow/88777775.cms|title=Vinayan unveils the 20th character poster for 'Pathonpatham Noottandu' |date=8 January 2022 |work=The Times Of India |access-date=8 September 2022}}</ref> * മധുരി ബ്രഗൻസ - കാത്ത<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/madhuri-braganza-is-katha-in-pathonpatham-noottandu-first-look-poster-out/articleshow/89111050.cms|title=Madhuri Braganza is 'Katha' in 'Pathonpatham Noottandu'. First look poster out |date=25 January 2022 |work=The Times Of India |access-date=8 September 2022}}</ref> *മുസ്തഫ - കണ്ടപ്പൻ * [[ജാഫർ ഇടുക്കി]] - തണ്ടക്കാരൻ കേശുണ്ണി<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-share-character-poster-for-jaffer-idukki-in-pathombatham-noottandu-r1fmui |title=ശകുനിയെ പോലെ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാക്കാൻ വിദഗ്ധനായ 'തണ്ടൽക്കാരൻ കേശുണ്ണി'; ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്ററുമായി വിനയൻ |language=ml |trans-title=Vinayan releases the cahracter poster of Thandalkkaran Keshunni, a proficient problem maker like Shakuni |date=23 October 2021 |access-date=24 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> * [[ശിവജി ഗുരുവായൂർ]] - ചേർത്തല നാടുവാഴി<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/shivaji-guruvayoor-as-cherthala-naduvazhi-in-pathonpatham-noottandu-r76hel|title=Pathonpatham Noottandu : 'പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ 'ചേർത്തല നാടുവാഴി'യായി ശിവജി ഗുരുവായൂർ |trans-title=Pathonpatham Noottandu : Shivaji Guruvayur as the 'Chertala Naduvazhi' of the 19th century. |date=12 February 2022 |access-date=8 September 2022 |work=Asianet News}}</ref> * [[സുനിൽ സുഖദ]] - ചന്ദ്രു പിള്ള<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/pathonpatham-noottandu-character-poster-for-sunil-sukhada-r4xmro|title=Pathonpathaam Noottandu : ഇത് 'ചന്ദ്രുപിള്ള' ; പത്തൊൻപതാമത്തെ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച് വിനയൻ |date=30 December 2021 |access-date=8 September 2022 |work=Asianet News|trans-title=Pathonpathaam Noottandu : This is 'Chandrupilla' ; Vinayan introduces the nineteenth character |language=ml}}</ref> * നിയ - വെളുത്ത<ref name=:2>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-share-character-poster-for-pathonpatham-noottandu-r38d30 |title=Vinayan: വേലായുധന് വേണ്ടി ഉള്ളിൽ തീയുമായി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഇരുന്ന 'വെളുത്ത'; പോസ്റ്ററുമായി വിനയൻ |language=ml |trans-title='Velutha' praying with a fire inside for Velayudhan. Vinayan with the character poster. |date=27 November 2021 |access-date=14 December 2021 |work=Asianet News}}</ref> * മാസ്റ്റർ ആദിൽ രാജ് - കുഞ്ഞു<ref name=:2/> * [[സ്ഫടികം ജോർജ്ജ്]] - ദിവാൻ പേഷ്ക്കാർ നാണുപിള്ള<ref name=:1/> * നസീർ സംക്രാന്തി - ഈശ്വരൻ നമ്പൂതിരിയുടെ അസിസ്റ്റന്റ്<ref name=:1/> * ജയകുമാർ പരമേശ്വരൻ പിള്ള - അപ്പുക്കുറുപ്പ്<ref name=:1/> * കൂട്ടിക്കൽ ജയചന്ദ്രൻ - പരിഭാഷകൻ<ref name=:1/> * വിഷ്ണു ഗോവിന്ദ് - ചാത്തൻ<ref name=:1/> * വി.കെ. ബൈജു - പ്രമാണി * സിദ്ധരാജ് - നാടുവാഴി * ചാലി പാലാ - പാച്ചു പിള്ള * കൃഷ്ണപ്രസാദ് * ഷരോൺ പുതുമന * [[പൂജപ്പുര രാധാകൃഷ്ണൻ]] - ജാനകിയുടെ അമ്മാവൻ == നിർമ്മാണം == [[വിനയൻ]] 2020 മാർച്ചിൽ ചിത്രത്തിനായി കാസ്റ്റിംഗ് കോൾ നടത്തി. കോവിഡ്-19 മഹാമാരി കാരണം, ഷൂട്ടിംഗ് വൈകി, 2021 ജനുവരിയിൽ [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നടന്ന പൂജയ്ക്ക് ശേഷം. ആദ്യ ഷെഡ്യൂൾ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ട്]] ആരംഭിച്ചു. ഇത് ഏകദേശം മൂന്ന് മാസത്തോളം നീണ്ടുനിന്നു. കേരളം [[കോവിഡ്-19]] മഹാമാരിയുടെ രണ്ടാം തരംഗത്തിന് വിധേയമായതിനെ തുടർന്ന് ഷൂട്ടിംഗ് താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവച്ചു. സിനിമയുടെ എൺപത് ശതമാനത്തോളം ചിത്രീകരിച്ചതിനാൽ ചിത്രത്തിന്റെ എഡിറ്റിംഗ് ജോലികൾ ആരംഭിച്ചതായി 2021 ജൂൺ 27-ന് വിനയൻ അറിയിച്ചു. രണ്ടാം തരംഗത്തിന് ശേഷം ഷൂട്ടിംഗ് പുനരാരംഭിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vinayan-on-pathonpatham-noottandu-the-first-cut-was-completed-lately-and-the-output-exceeds-my-expectations/articleshow/84431140.cms|title=Vinayan on 'Pathonpatham Noottandu': The first cut was completed lately and the output exceeds my expectations|access-date=21 July 2021|last=Rajan|first=Silpa|date=15 July 2021|website=The Times of India}}</ref> ഷൂട്ടിംഗിന്റെ രണ്ടാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ഷെഡ്യൂൾ 2021 നവംബർ 3 ന് ആരംഭിച്ചു. സിനിമയുടെ അവസാന ഷോട്ട് പങ്കുവെച്ചുകൊണ്ട് [[വിനയൻ|വിനയനും]] [[സിജു വിൽസൺ|സിജു വിൽസണും]] ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് 2021 നവംബർ -ന് അവസാനിച്ചതായി അറിയിച്ചു. ചിത്രത്തിന്റെ [[ഡോൾബി അറ്റ്‌മോസ്]] മിക്‌സിംഗ് 2022 ജൂലൈ -ന് പൂർത്തിയായി. 2022 ഓഗസ്റ്റ് -ന് യു/എ സർട്ടിഫിക്കറ്റോടെ ചിത്രം സെൻസർ ചെയ്തു. [[ഷാജി കുമാർ|ഷാജി കുമാറായിരുന്നു]] ചിത്രത്തിന്റെ ഛായാഗ്രാഹകൻ. [[വിവേക് ഹർഷൻ|വിവേക് ഹർഷനാണ്]] ചിത്രത്തിന്റെ എഡിറ്റിംഗ് നിർവഹിച്ചത്. പട്ടണം റഷീദ് മേക്കപ്പും വസ്ത്രാലങ്കാരം ധന്യ ബാലകൃഷ്ണനും നിർവഹിച്ചു. അജയൻ ചല്ലിശ്ശേരിയായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ കലാസംവിധാനം.സുപ്രീംസുന്ദർ,രാജശേഖർ,മാഫിയ ശശി എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ആക്ഷൻ കൊറിയോഗ്രഫി കൈകാര്യം ചെയ്തത്. വി സി പ്രവീൺ, ബിജു ഗോപാലൻ എന്നിവർ സഹനിർമ്മാതാക്കളും ബാദുഷ പ്രൊഡക്ഷൻ കൺട്രോളറുമായിരുന്നു. == സംഗീതം == 2020 ജൂണിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീതസംവിധാനം ആരംഭിച്ചത്. [[എം. ജയചന്ദ്രൻ|എം.ജയചന്ദ്രൻ]] ഈണം പകർന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്ക് ഗാനരചന നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[റഫീക്ക് അഹമ്മദ്|റഫീക്ക് അഹമ്മദാണ്]] . സന്തോഷ് നാരായണനാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല സംഗീതം നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hit-music-composer-santosh-narayanan-roped-in-for-vinayans-pathonpatham-noottandu/articleshow/88753892.cms|title=Hit music composer Santosh Narayanan roped in for Vinayan's 'Pathonpatham Noottandu' - Times of India|access-date=11 September 2022|date=7 January 2022|website=The Times of India}}</ref> മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ സംഗീതസംവിധായകനെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്ന ചിത്രമാണിത്. {| class="wikitable" !പാട്ടിന്റെ പേര് ! ഗായകൻ(കൾ) ! റഫ. |- | ''പൂതം വരുണ്ണേടി'' | [[സയനോര ഫിലിപ്പ്]] | |- | ''മയിൽപീലി ഇലക്കുന്ന്'' | [[മൃദുല വാര്യർ]]<br />കെ. എസ് ഹരിശങ്കർ | |- |''കറുമ്പൻ ഇങ്ങു ഇങ്ങു '' | നാരായണി ഗോപൻ, നിഖിൽ രാജ് |- |''വാനം'' | [[സിതാര കൃഷ്ണകുമാർ]], ഉണ്ണി ഇളയരാജ |} == മാർക്കറ്റിംഗ് == [[പ്രമാണം:Pathonpatham_Noottandu_Promotion_event_at_Lulu_Mall_Kochi_IMG_20220907_211320.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Pathonpatham_Noottandu_Promotion_event_at_Lulu_Mall_Kochi_IMG_20220907_211320.jpg/220px-Pathonpatham_Noottandu_Promotion_event_at_Lulu_Mall_Kochi_IMG_20220907_211320.jpg|ലഘുചിത്രം| കൊച്ചി ലുലു മാളിൽ നടന്ന പ്രൊമോഷൻ പരിപാടി]] ചിത്രത്തിന്റെ ടീസർ 2022 ജൂൺ 3 ന് [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള സെലിബ്രിറ്റികളുടെ ഔദ്യോഗിക സോഷ്യൽ മീഡിയ പേജുകളിലൂടെ റിലീസ് ചെയ്തു. ചിത്രത്തിന്റെ ട്രെയിലർ 2022 ഓഗസ്റ്റ് -ന് പുറത്തിറങ്ങി. ചിത്രത്തിന്റെ തീയറ്റർ ട്രെയിലർ മെറ്റാവേസിലും ലോഞ്ച് ചെയ്തു. മെറ്റാവേർസിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള സിനിമയുടെ]] ആദ്യ ട്രെയിലറായിരുന്നു ഇത്. == പ്രകാശനം == === തീയറ്റർ റിലീസ് === 2022 സെപ്റ്റംബർ 8-ന് തിയറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യാനായിരുന്നു ആദ്യം ചിത്രം പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നത്. മലയാളത്തിന്നു പുറമേ ഹിന്ദി, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, കന്നഡ ഭാഷകളുടെ പതിപ്പുകളും ഒരേസമയം ഡബ്ബ് ചെയ്തു. 2022 സെപ്റ്റംബർ 8-ന് ഇന്ത്യയിലും [[ഗൾഫ് സഹകരണ കൗൺസിൽ|ജിസിസിയിലും]] ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തു. ഡബ്ബ് ചെയ്ത പകർപ്പുകളുടെ സെൻസറിംഗ് പൂർത്തിയാകാത്തതിനാൽ 2022 സെപ്റ്റംബർ 8-ന് ചിത്രം മലയാളത്തിൽ മാത്രം റിലീസ് ചെയ്തു. പിന്നീട് ചിത്രത്തിന്റെ ഹിന്ദി, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, കന്നഡ ഭാഷകളിൽ മൊഴിമാറ്റം ചെയ്ത പതിപ്പുകൾ റിലീസ് ചെയ്തു. == സ്വീകരണം == ചിത്രത്തിന് പൊതുവെ നിരൂപകരിൽ നിന്ന് നല്ല അഭിപ്രായം ലഭിച്ചു. [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] ഈ ചിത്രത്തിന് 5-ൽ 4 നക്ഷത്രങ്ങൾ നൽകി "ഹൃദ്യമായ ഒരു ചരിത്ര വിവരണം" എന്ന് അവർ എഴുതി. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/pathonpatham-noottandu/movie-review/94094861.cms|title=Pathonpatham Noottandu Movie Review: A heartfelt historical narrative|website=[[The Times of India]]}}</ref> "വിനയൻ, സിജു വിൽസൺ എന്നിവരിൽ നിന്നുള്ള അസാധാരണമായ ഒരു ട്രീറ്റ്" എന്ന് [[മലയാള മനോരമ]] എഴുതി. <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2022/09/09/pathanopatham-noottandu-vinayan-director-siju-wilson-movie-review.html|title='Pathonpatham Noottandu': An exceptional treat from Vinayan, Siju Wilson}}</ref> "ചില പഞ്ച് ഉള്ള ഒരു പാക്കേജ്" [[ദ ഹിന്ദു|ദി ഹിന്ദു]] പത്രം എഴുതി. == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|13126492|Pathonpatham Noottandu}} [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് ഇതിവൃത്തമായിട്ടുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] o1z3vsycwx960onia7l58duf25u043f 0 579709 4615171 4602952 2026-04-25T10:12:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615171 wikitext text/x-wiki {{PU|Human body}} [[പ്രമാണം:Human_Body_02.png|ലഘുചിത്രം|മുതിർന്ന സ്ത്രീ (ഇടത്), പുരുഷ (വലത്) മനുഷ്യശരീരങ്ങൾ. വെൻട്രൽ (മുകളിൽ), ഡോർസൽ (ചുവടെ) വീക്ഷണകോണുകളിൽ ഉള്ള ഫോട്ടോ. ശരീരഘടന കാണിക്കുന്നതിനായി സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന പ്യൂബിക്, ശരീരത്തിലെയും മുഖത്തെയും രോമങ്ങൾ എന്നിവ മനഃപൂർവ്വം നീക്കംചെയ്‌തിരിക്കുകയാണ്]] '''മനുഷ്യശരീരം''' എന്നത് ഒരു [[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യന്റെ]] ഘടനയാണ്. വിവിധതരം [[കോശം|കോശങ്ങൾ]] ചേർന്ന് [[കലകൾ (ജീവശാസ്ത്രം)|ടിഷ്യൂകളും]] അവയവ സംവിധാനങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവ മനുഷ്യ ശരീരത്തിന്റെ ഹോമിയോസ്റ്റാസിസും [[ജീവൻ|വയബിലിറ്റിയും]] ഉറപ്പാക്കുന്നു. തല, കഴുത്ത്, [[കൈപ്പത്തി|കൈ]], കാലുകൾ, പാദം എന്നിവയെല്ലാം ശരീരത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ്. മനുഷ്യ ശരീരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിൽ [[ശരീരശാസ്ത്രം]], [[ഫിസിയോളജി]], [[ഹിസ്റ്റോളജി]], ഭ്രൂണശാസ്ത്രം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[ഫിസിയോളജി]] മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥകളിലും അവയവങ്ങളിലും അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ആരോഗ്യ വിദഗ്ധർ, ഫിസിയോളജിസ്റ്റുകൾ, ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞർ എന്നിവരാണ് ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നത്. അതുകൂടാതെ ചിത്രകാരന്മാർ മനുഷ്യരൂപങ്ങൾ വരക്കുന്നതിന് ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാറുണ്ട്. == മനുഷ്യശരീരത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ == {| class="wikitable floatright" style="font-size: 86%" |+ align="bottom" style="text-align:left; caption-side: bottom" |പിണ്ഡം അനുസരിച്ച് മനുഷ്യശരീരത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ. [[Trace element|ട്രെയ്‌സ് എലമെൻ്റുകൾ]] ഒന്നിച്ച് 1 ശതമാനത്തിൽ കുറവാണ് (ഓരോന്നും 0.1 ശതമാനത്തിൽ കുറവാണ്). | rowspan="13" |[[File:201_Elements_of_the_Human_Body.02.svg|424x424ബിന്ദു]]</img> | style="width: 50pt;" | '''ഘടകം''' | style="width: 10pt; text-align:center;" | '''ചിഹ്നം''' | style="width: 20pt; text-align:center;" | '''ശതമാനം പിണ്ഡം''' | style="width: 20pt; text-align:center;" | '''ശതമാനം ആറ്റങ്ങൾ''' |- | ഓക്സിജൻ | style="text-align:center;" | O | style="text-align:right;" | 65.0 | style="text-align:right;" | 24.0 |- | കാർബൺ | style="text-align:center;" | C | style="text-align:right;" | 18.5 | style="text-align:right;" | 12.0 |- | ഹൈഡ്രജൻ | style="text-align:center;" | H | style="text-align:right;" | 9.5 | style="text-align:right;" | 62.0 |- | നൈട്രജൻ | style="text-align:center;" | N | style="text-align:right;" | 3.2 | style="text-align:right;" | 1.1 |- | കാൽസ്യം | style="text-align:center;" | Ca | style="text-align:right;" | 1.5 | style="text-align:right;" | 0.22 |- | ഫോസ്ഫറസ് | style="text-align:center;" | P | style="text-align:right;" | 1.0 | style="text-align:right;" | 0.22 |- | പൊട്ടാസ്യം | style="text-align:center;" | K | style="text-align:right;" | 0.4 | style="text-align:right;" | 0.03 |- | സൾഫർ | style="text-align:center;" | S | style="text-align:right;" | 0.3 | style="text-align:right;" | 0.038 |- | സോഡിയം | style="text-align:center;" | Na | style="text-align:right;" | 0.2 | style="text-align:right;" | 0.037 |- | ക്ലോറിൻ | style="text-align:center;" | Cl | style="text-align:right;" | 0.2 | style="text-align:right;" | 0.024 |- | മഗ്നീഷ്യം | style="text-align:center;" | Mg | style="text-align:right;" | 0.1 | style="text-align:right;" | 0.015 |- | ട്രെയ്‌സ് എലമെൻ്റുകൾ | | style="text-align:right;" | <0.1 | style="text-align:right;" | <0.3 |} മനുഷ്യ ശരീരം [[ഹൈഡ്രജൻ]], [[ഓക്സിജൻ]], [[കാർബൺ]], [[കാൽ‌സ്യം]], [[ഫോസ്ഫറസ്]] എന്നിവയുൾപ്പടെയുള്ള മൂലകങ്ങൾ അടങ്ങിയതാണ്.<ref name="AboutChemical">{{Cite web|url=http://chemistry.about.com/od/chemicalcomposition/a/Chemical-Composition-Of-The-Human-Body.htm|title=Chemical Composition of the Human Body|access-date=2 September 2016|publisher=[[About education]]|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211225934/http://chemistry.about.com/od/chemicalcomposition/a/Chemical-Composition-Of-The-Human-Body.htm|url-status=dead}}</ref> ശരീരത്തിലെ ട്രില്യൺ കണക്കിന് കോശങ്ങളിലും സെല്ലുലാർ അല്ലാത്ത ഘടകങ്ങളിലും ഈ മൂലകങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. മുതിർന്ന പുരുഷ ശരീരത്തിന്റെ 60% വെള്ളമാണ്. മൊത്തം ജലത്തിന്റെ അളവ് ഏകദേശം {{Convert|42|litre}} ആണ്. ഇതിൽ {{Convert|3.2|litre}} ബ്ലഡ് പ്ലാസ്മ അടങ്ങിയ {{Convert|19|litres}} എക്സ്ട്രാസെല്ലുലാർ ഫ്ലൂയിഡ്, ഏകദേശം {{Convert|8.4|litre}} ഇന്റർസ്റ്റീഷ്യൽ ഫ്ലൂയിഡ്, ഏകദേശം {{Convert|23|litre}} കോശങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ദ്രാവകം എന്നിവയാണ് ഉള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.anaesthesiamcq.com/FluidBook/fl2_1.php|title=Fluid Physiology|access-date=2 September 2016|website=Anaesthesiamcq|archive-url=https://web.archive.org/web/20050503083706/http://www.anaesthesiamcq.com/FluidBook/fl2_1.php|archive-date=3 May 2005}}</ref> കോശങ്ങൾക്കുള്ളിലും പുറത്തുമുള്ള ജലത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം, അസിഡിറ്റി, ഘടന എന്നിവ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നു. കോശങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള ശരീരത്തിലെ പ്രധാന ഇലക്ട്രോലൈറ്റുകൾ [[സോഡിയം]], ക്ലോറൈഡ് എന്നിവയാണ്, അതേസമയം കോശങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഇത് [[പൊട്ടാസ്യം]], മറ്റ് ഫോസ്ഫേറ്റുകൾ എന്നിവയാണ്.{{Sfn|Ganong's|2016|p=5}} === കോശങ്ങൾ === ശരീരത്തിൽ ജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന യൂണിറ്റായ ട്രില്യൺ കണക്കിന് [[കോശം|കോശങ്ങൾ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://sciencenetlinks.com/student-teacher-sheets/cells-your-body/|title=The Cells in Your Body|access-date=2 September 2016|publisher=Science Netlinks|archive-date=2017-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213121540/http://sciencenetlinks.com/student-teacher-sheets/cells-your-body/|url-status=dead}}</ref> പക്വത പ്രാപിക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം 30 <ref name="sender-et-al">{{Cite journal|last=Sender|first=Ron|last2=Fuchs|first2=Shai|last3=Milo|first3=Ron|year=2016|title=Revised estimates for the number of human and bacteria cells in the body|journal=PLOS Biology|volume=14|issue=8|pages=e1002533|doi=10.1371/journal.pbio.1002533|pmc=4991899|pmid=27541692}}</ref> {{En dash}} 37 <ref>{{Cite journal|last=Bianconi|first=E|last2=Piovesan|first2=A|last3=Facchin|first3=F|last4=Beraudi|first4=A|last5=Casadei|first5=R|last6=Frabetti|first6=F|last7=Vitale|first7=L|last8=Pelleri|first8=MC|last9=Tassani|first9=S|date=5 July 2013|title=An estimation of the number of cells in the human body.|url=https://semanticscholar.org/paper/41c3dfda0d261070d84a2070c8b70b1f86cab52d|journal=[[Annals of Human Biology]]|volume=40|issue=6|pages=463–471|doi=10.3109/03014460.2013.807878|pmid=23829164}}</ref> ട്രില്യൺ കോശങ്ങൾ ശരീരത്തിലുണ്ട്. [[മനുഷ്യരിലെ പചനവ്യൂഹം|ദഹനനാളത്തിലും]] ചർമ്മത്തിലും വസിക്കുന്ന മൾട്ടിസെല്ലുലാർ ജീവികൾ ഉൾപ്പടെ ഇതേ അളവിലുള്ള മനുഷ്യേതര കോശങ്ങൾക്കും ശരീരം ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു.<ref name="Fredericks">{{Cite journal|first=David N.|last=Fredricks|year=2001|title=Microbial Ecology of Human Skin in Health and Disease|journal=Journal of Investigative Dermatology Symposium Proceedings|volume=6|issue=3|pages=167–169|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.00039.x|pmid=11924822|url=http://pdfs.semanticscholar.org/dff5/42c4c55b1e7adf57c551546c4c70d143a6e8.pdf|access-date=2022-10-30|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801160651/http://pdfs.semanticscholar.org/dff5/42c4c55b1e7adf57c551546c4c70d143a6e8.pdf|url-status=dead}}</ref> ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും കോശങ്ങളിൽ നിന്നല്ല നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. കോശങ്ങൾ ഒരു എക്സ്ട്രാ സെല്ലുലാർ മാട്രിക്സിൽ ഇരിക്കുന്നു, അതിൽ [[കൊളാജൻ]] പോലുള്ള പ്രോട്ടീനുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{Cvt|70|kg|lb}} വരുന്ന ശരാശരി മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ ഭാരത്തിലെ ഏകദേശം {{Cvt|25|kg|lb}} മനുഷ്യേതര കോശങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ അസ്ഥി, ബന്ധിത ടിഷ്യു പോലുള്ള നോൺ സെല്ലുലാർ വസ്തുക്കളാണ്. ==== ജീനോം ==== ശരീരത്തിലെ കോശങ്ങൾ [[ഡി.എൻ.എ|ഡിഎൻഎ]] കാരണം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു കോശത്തിന്റെ [[കോശമർമ്മം|ന്യൂക്ലിയസിനുള്ളിൽ]] ഡിഎൻ‌എ ഇരിക്കുന്നു. ഇവിടെ, ഡി‌എൻ‌എയുടെ ഭാഗങ്ങൾ‌ പകർ‌ത്തി [[ആർ. എൻ. എ.|ആർ‌എൻ‌എ]] വഴി സെല്ലിന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്നു. {{Sfn|Ganong's|2016|p=16}} കോശങ്ങൾക്കും അവയുടെ പ്രവർത്തനത്തിനും ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാനമായ [[മാംസ്യം|പ്രോട്ടീനുകൾ]] സൃഷ്ടിക്കാൻ ആർ‌എൻ‌എ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീനുകൾ സെൽ പ്രവർത്തനവും ജീൻ എക്സ്പ്രഷനും നിർണ്ണയിക്കുന്നു, ഒരു കോശത്തിന് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പ്രോട്ടീനുകളുടെ അളവ് ഉപയോഗിച്ച് സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയും. <ref>{{Cite web|url=http://www.nature.com/scitable/topicpage/gene-expression-14121669|title=Gene Expression {{!}} Learn Science at Scitable|access-date=29 July 2017|website=www.nature.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031053632/http://www.nature.com/scitable/topicpage/gene-expression-14121669|archive-date=31 October 2010}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, എല്ലാ കോശങ്ങൾക്കും ഡി‌എൻ‌എ ഇല്ല; മുതിർന്ന [[അരുണരക്താണു|ചുവന്ന]] രക്താണുക്കൾ പോലുള്ള ചില കോശങ്ങൾ പക്വത പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അവയുടെ ന്യൂക്ലിയസ് നഷ്ടപ്പെടും. === ടിഷ്യുകൾ === ശരീരത്തിൽ പലതരം [[കലകൾ (ജീവശാസ്ത്രം)|ടിഷ്യുകൾ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ഇവ ഒരു പ്രത്യേക ഫംഗ്ഷനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന കോശങ്ങളായി നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue|title=tissue – definition of tissue in English|access-date=17 September 2016|website=[[Oxford Dictionaries]]{{!}} English|archive-date=2016-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005004435/https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue|url-status=dead}}</ref> ടിഷ്യൂകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തെ [[ഹിസ്റ്റോളജി]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇത് പലപ്പോഴും ഒരു [[സൂക്ഷ്മദർശിനി|മൈക്രോസ്കോപ്പ്]] ഉപയോഗിച്ചാണ് നടത്തുന്നത്. ശരീരത്തിൽ പ്രധാനമായും നാല് തരം ടിഷ്യുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ലൈനിംഗ് സെല്ലുകൾ ([[എപ്പിത്തീലിയം|എപ്പിത്തീലിയ]]), കണക്റ്റീവ് ടിഷ്യു, നാഡി ടിഷ്യു, മസിൽ ടിഷ്യു എന്നിവയാണ് അവ. {{Sfn|Gray's Anatomy|2008|p=27}} ഉപരിതല കോശങ്ങൾ പുറംലോകം അല്ലെങ്കിൽ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ തന്നെ ദഹനനാളം ([[എപ്പിത്തീലിയം|എപ്പിത്തീലിയ]]) അല്ലെങ്കിൽ ആന്തരിക അറകൾ ([[എൻഡോതീലിയം]]) എന്നിവയുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുന്നു. ഇവ പരന്ന കോശങ്ങളുടെ ഒറ്റ പാളികൾ, ശ്വാസകോശത്തിലെ ചെറിയ രോമങ്ങൾ പോലെയുള്ള [[സിലിയ]] ഉള്ള കോശങ്ങൾ, [[ആമാശയം|ആമാശയത്തിലെ]] കോളം രൂപത്തിലുള്ള കോശങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പടെ നിരവധി ആകൃതികളിലും രൂപങ്ങളിലും വരുന്നു. രക്തക്കുഴലുകളും ഗ്രന്ഥികളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആന്തരിക അറകളിലെ കോശങ്ങളാണ് എൻഡോതീലിയൽ സെല്ലുകൾ. ലൈനിംഗ് സെല്ലുകൾ അവയിലൂടെ കടന്നുപോകാൻ കഴിയുന്നവയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ആന്തരിക ഘടനകളെ സംരക്ഷിക്കുകയും സെൻസറി പ്രതലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. {{Sfn|Gray's Anatomy|2008|p=27}} === അവയവങ്ങൾ === ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പ്രവർത്തനമുള്ള, [[കോശം|കോശങ്ങളുടെ]] ഘടനാപരമായ ശേഖരമാണ് [[അവയവം|അവയവങ്ങൾ]]. <ref>{{Cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/organ|title=organ {{!}} Definition, meaning & more|access-date=17 September 2016|website=www.collinsdictionary.com|publisher=[[Collins Dictionary]]}}</ref> ചർമ്മം ഒഴികെയുള്ള മിക്ക അവയവങ്ങളും ശരീരത്തിനകത്ത് ആണ് ഉള്ളത്. [[ഹൃദയം]], [[ശ്വാസകോശം]], [[കരൾ]] എന്നിവ ഉദാഹരണം. പല അവയവങ്ങളും ശരീരത്തിനുള്ളിലെ അറകളിൽ ആണ് ഉള്ളത്. === അവയവ വ്യവസ്ഥകൾ === [[പ്രമാണം:Diagram_of_the_human_heart_(cropped).svg|ലഘുചിത്രം]] ==== രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം ==== [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം|രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തിൽ]] [[ഹൃദയം|ഹൃദയവും]] രക്തക്കുഴലുകളും ([[ധമനികൾ]], [[സിര|സിരകൾ]], കാപ്പിലറികൾ) അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. [[ഓക്സിജൻ]], ഇന്ധനം, പോഷകങ്ങൾ, മാലിന്യ ഉൽ‌പന്നങ്ങൾ, രോഗപ്രതിരോധ കോശങ്ങൾ, സിഗ്നലിംഗ് തന്മാത്രകൾ (അതായത് [[അന്തർഗ്രന്ഥിസ്രാവം|ഹോർമോണുകൾ]]) ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനുള്ള ഒരു "ഗതാഗത സംവിധാനമായി" പ്രവർത്തിക്കുന്ന രക്തചംക്രമണം ഹൃദയം ആണ് മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നത്. മനുഷ്യശരീരത്തിനുള്ളിലെ രക്തചംക്രമണത്തിന്റെ പാതകളെ രണ്ട് സർക്യൂട്ടുകളായി തിരിക്കാം: [[ഓക്സിജൻ]] സ്വീകരിക്കുന്നതിനും [[കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ്|കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ്]] ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനും ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് രക്തം പമ്പ് ചെയ്യുന്ന പൾമണറി സർക്യൂട്ട്, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് രക്തം ബാക്കിയുള്ള ശരീര ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന സിസ്റ്റമിക് സർക്യൂട്ട് എന്നിവയാണ് അത്. രക്തത്തിൽ രക്തചംക്രമണത്തിലെ [[കോശം|കോശങ്ങൾ]] വഹിക്കുന്ന ദ്രാവകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അവയിൽ ചിലത് ടിഷ്യുയിൽ നിന്ന് രക്തക്കുഴലുകളിലേക്കും പിന്നിലേക്കും നീങ്ങുന്നു, അതുപോലെ [[പ്ലീഹ]], [[അസ്ഥിമജ്ജ]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho|title=Human Biology and Health|publisher=[[Pearson Prentice Hall]]|year=1993|isbn=0-13-981176-1|location=Upper Saddle River, NJ}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ect.downstate.edu/courseware/histomanual/cardiovascular.html|title=The Cardiovascular System|date=8 March 2008|publisher=[[State University of New York]] Downstate Medical Center}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.khanacademy.org/science/high-school-biology/hs-human-body-systems/hs-the-circulatory-and-respiratory-systems/a/hs-the-circulatory-system-review|title=The Circulatory and Respiratory Systems|journal=[[The Circulatory System Review"]]|publisher=Khan Academy|accessdate=29 June 2019}}</ref> [[പ്രമാണം:Stomach_colon_rectum_diagram-en.svg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Stomach_colon_rectum_diagram-en.svg/80px-Stomach_colon_rectum_diagram-en.svg.png|ലഘുചിത്രം]] ==== ദഹനവ്യവസ്ഥ ==== [[നാവ്|നാവും]] പല്ലുകളും, [[അന്നനാളം]], [[ആമാശയം]], [[ചെറുകുടൽ|ചെറുതും]] [[വൻകുടൽ|വലുതുമായ കുടൽ]], മലാശയം, [[കരൾ]], [[ആഗ്നേയഗ്രന്ഥി|പാൻക്രിയാസ്]], [[പിത്താശയം]], [[ഉമിനീർ ഗ്രന്ഥികൾ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ളവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് [[ദഹനവ്യൂഹം|ദഹനവ്യവസ്ഥ]]. ഇത് ശരീരത്തിലേക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യുന്നതിന് ഭക്ഷണത്തെ ചെറുതും പോഷകപരവും വിഷരഹിതവുമായ [[തന്മാത്ര|തന്മാത്രകളാക്കി]] മാറ്റുന്നു. ഈ തന്മാത്രകൾ [[മാംസ്യം|പ്രോട്ടീനുകൾ]] ([[അമിനോ അമ്ലം|അമിനോ ആസിഡുകളായി]] വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു), [[കൊഴുപ്പ്|കൊഴുപ്പുകൾ]], [[ജീവകം|വിറ്റാമിനുകൾ]], [[ധാതു|ധാതുക്കൾ]] (അവയിൽ അവസാനത്തേത് മോളിക്കുലർ എന്നതിനെക്കാൾ പ്രധാനമായും അയോണിക് ആണ്) രൂപമെടുക്കുന്നു. വിഴുങ്ങിയതിന് ശേഷം, [[പെരിസ്റ്റാൾസിസ്|പെരിസ്റ്റാൽസിസ്]] വഴി ഭക്ഷണം [[മനുഷ്യരിലെ പചനവ്യൂഹം|ദഹനനാളത്തിലൂടെ]] നീങ്ങുന്നു. ഭക്ഷണം ഒരു പ്രദേശത്തുനിന്ന് അടുത്തതിലേക്ക് തള്ളുന്നതിന് പേശികളുടെ ക്രമാനുഗതമായ വികാസവും സങ്കോചവും ആവശ്യമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/Anatomy/your-digestive-system/Pages/anatomy.aspx|title=Your Digestive System and How It Works|access-date=4 September 2016|publisher=[[National Institute of Health]]|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005637/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/Anatomy/your-digestive-system/Pages/anatomy.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="niddk.nih.gov">{{Cite web|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/digestive-system-how-it-works|title=Your Digestive System & How it Works|access-date=29 June 2019|publisher=[[National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases]]}}</ref> ദഹനം ആരംഭിക്കുന്നത് [[വായ|വായിൽ]] നിന്നാണ്. ചവയ്ക്കുന്നതിലൂടെ വായ, ദഹനം എളുപ്പമാക്കുന്നതിന് ഭക്ഷണം ചെറിയ കഷണങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു പിന്നീട് അത് വിഴുങ്ങുകയും [[അന്നനാളം|അന്നനാളത്തിലൂടെ]] [[ആമാശയം|ആമാശയത്തിലേക്ക്]] നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ആമാശയത്തിൽ, [[പോഷകം|പോഷകങ്ങൾ]] വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി ഭക്ഷണം ഗ്യാസ്ട്രിക് ആസിഡുകളുമായി കലർത്തുന്നു. അവശേഷിക്കുന്നതിനെ കൈം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ഇത് പിന്നീട് [[ചെറുകുടൽ|ചെറുകുടലിലേക്ക്]] നീങ്ങുന്നു, ഇത് കൈമിൽ നിന്നുള്ള പോഷകങ്ങളും വെള്ളവും ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു. ശേഷിക്കുന്നവ [[വൻകുടൽ|വൻകുടലിലേക്ക്]] കടക്കുന്നു, അവിടെ അത് ഉണക്കി [[മലം]] രൂപപ്പെടുന്നു; മലദ്വാരത്തിലൂടെ പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നതുവരെ ഇവ മലാശയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു.<ref name="niddk.nih.gov"/> [[പ്രമാണം:Illu_endocrine_system.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Illu_endocrine_system.png/60px-Illu_endocrine_system.png|ലഘുചിത്രം]] ==== എൻഡോക്രൈൻ സിസ്റ്റം ==== [[അന്തഃസ്രാവീ വ്യൂഹം|എൻഡോക്രൈൻ സിസ്റ്റത്തിൽ]] [[പീയൂഷഗ്രന്ഥി|പിറ്റ്യൂട്ടറി]], [[തൈറോയ്ഡ് ഗ്രന്ഥി|തൈറോയ്ഡ്]], [[ഗോണാഡ്|അഡ്രിനാലുകൾ]], [[ആഗ്നേയഗ്രന്ഥി|പാൻക്രിയാസ്]], [[പാരാതൈറോയ്ഡ് ഗ്രന്ഥി|പാരാതൈറോയിഡുകൾ]], [[അധിവൃക്കാഗ്രന്ഥികൾ|ഗോണാഡുകൾ]] എന്നീ പ്രധാന [[അന്തഃസ്രാവികൾ|എൻഡോക്രൈൻ ഗ്രന്ഥികൾ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ മിക്കവാറും എല്ലാ അവയവങ്ങളും ടിഷ്യുകളും നിർദ്ദിഷ്ട എൻഡോക്രൈൻ [[അന്തർഗ്രന്ഥിസ്രാവം|ഹോർമോണുകളും]] ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എൻഡോക്രൈൻ ഹോർമോണുകൾ ഒരു ശരീര വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കുള്ള സിഗ്നലുകളായി വർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|title=Hormonal (endocrine) system|access-date=4 September 2016|publisher=[[Victoria State Government]]}}</ref> [[പ്രമാണം:PBNeutrophil.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/PBNeutrophil.jpg/80px-PBNeutrophil.jpg|ലഘുചിത്രം]] ==== രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം ==== [[രോഗപ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ|രോഗപ്രതിരോധവ്യവസ്ഥയിൽ]] [[ശ്വേതരക്താണു|വെളുത്ത രക്താണുക്കൾ]], [[തൈമസ് ഗ്രന്ഥി|തൈമസ്]], [[ലസികാഗ്രന്ഥി|ലിംഫ് നോഡുകൾ]], [[ലിംഫ്]] ചാനലുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവ ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ശരീരത്തിന് സ്വന്തം കോശങ്ങളെയും ടിഷ്യുകളെയും പുറത്തെ കോശങ്ങളിൽ നിന്നും പദാർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചറിയാനും ആന്റിബോഡികൾ, [[സൈറ്റോകൈൻ|സൈറ്റോകൈനുകൾ]], ടോൾ പോലുള്ള റിസപ്റ്ററുകൾ തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക പ്രോട്ടീനുകൾ ഉപയോഗിച്ച് രണ്ടാമത്തേതിനെ നിർവീര്യമാക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ ഉള്ള ഒരു സംവിധാനം ആണ് രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.livescience.com/26579-immune-system.html|title=Immune System: Diseases, Disorders & Function|access-date=4 September 2016|last=Zimmerman|first=Kim Ann|publisher=[[LiveScience]]}}</ref> [[പ്രമാണം:Skin-no_language.PNG|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Skin-no_language.PNG/80px-Skin-no_language.PNG|ലഘുചിത്രം]] ==== ഇന്റഗ്യുമെന്ററി സിസ്റ്റം ==== മുടിയും നഖങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശരീരത്തിന്റെ ആവരണം (ചർമ്മം), അതുപോലെ തന്നെ വിയർപ്പ് ഗ്രന്ഥികൾ, [[സീബഗ്രന്ഥികൾ|സെബാസിയസ് ഗ്രന്ഥികൾ]] തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനപരമായി പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റ് ഘടനകളും ഇന്റഗ്യുമെന്ററി സിസ്റ്റത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ചർമ്മം മറ്റ് അവയവങ്ങൾക്ക് ഘടനയും സംരക്ഷണവും നൽകുന്നു, കൂടാതെ ഇത് പുറം ലോകവുമായി ഒരു പ്രധാന സെൻസറി ഇന്റർഫേസായി വർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{MeSH name|Integumentary+System}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/humananatomyphys00mari_4|title=Human Anatomy & Physiology|last=Marieb|first=Elaine|last2=Hoehn, Katja|publisher=[[Pearson Benjamin Cummings]]|year=2007|edition=7th|page=[https://archive.org/details/humananatomyphys00mari_4/page/142 142]|url-access=registration}}</ref> [[പ്രമാണം:Sobo_1909_605.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Sobo_1909_605.png/60px-Sobo_1909_605.png|ലഘുചിത്രം]] ==== ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം ==== ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റം കോശങ്ങൾക്കിടയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ദ്രാവകമായ ലിംഫിനെ വേർതിരിച്ചെടുക്കുകയും കൊണ്ടുപോകുകയും അതിൻ്റെ ഉപാപചയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലിംഫറ്റിക് സിസ്റ്റത്തിൻ്റെ ഘടനയും ശരീര ദ്രാവകം വഹിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനവും രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തിന് സമാനമാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.livescience.com/26983-lymphatic-system.html|title=Lymphatic System: Facts, Functions & Diseases|access-date=4 September 2016|last=Zimmerman|first=Kim Anne|publisher=LiveScience}}</ref> [[പ്രമാണം:Skelett-Mensch-drawing.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Skelett-Mensch-drawing.jpg/60px-Skelett-Mensch-drawing.jpg|ലഘുചിത്രം]] ==== മസ്കുലോസ്കലെറ്റൽ സിസ്റ്റം ==== [[മസ്കുലോസ്കെലിറ്റൽ സിസ്റ്റം|മസ്കുലോസ്കലെറ്റൽ സിസ്റ്റം അഥവാ പേശീ അസ്ഥികൂടസംവിധാനത്തിൽ]] മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികൂടവും (അതിൽ [[അസ്ഥി|അസ്ഥികൾ]], [[സ്നായുക്കൾ|അസ്ഥിബന്ധങ്ങൾ]], ടെൻഡോണുകൾ, [[തരുണാസ്ഥി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു) ഘടിപ്പിച്ച [[അസ്ഥിപേശി|പേശികളും]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ശരീരത്തിന് അടിസ്ഥാന ഘടനയും ചലനശേഷിയും നൽകുന്നു. അവയുടെ ഘടനാപരമായ പങ്ക് കൂടാതെ, ശരീരത്തിലെ വലിയ അസ്ഥികളിൽ രക്തകോശങ്ങളുടെ ഉൽപാദന സ്ഥലമായ [[അസ്ഥിമജ്ജ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, എല്ലാ അസ്ഥികളും കാൽസ്യത്തിന്റെയും ഫോസ്ഫേറ്റിന്റെയും പ്രധാന സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. ഈ സംവിധാനത്തെ [[പേശി വ്യവസ്ഥ|മസ്കുലർ സിസ്റ്റമായും]] [[അസ്ഥികൂടം|അസ്ഥികൂടമായും]] വിഭജിക്കാം.<ref>{{Cite book|title=Moore's Clinically Oriented Anatomy|last=Moore, Keith L.|last2=Dalley, Arthur F.|last3=Agur Anne M.R.|publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins]]|year=2010|isbn=978-1-60547-652-0|location=Phildadelphia, Pennsylvania|pages=2–3}}</ref> [[പ്രമാണം:Human_brain_NIH.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Human_brain_NIH.jpg/80px-Human_brain_NIH.jpg|ലഘുചിത്രം]] ==== നാഡീവ്യൂഹം ==== [[നാഡീവ്യൂഹം|നാഡീവ്യവസ്ഥയിൽ]] ശരീരത്തിലെ [[നാഡീകോശം|ന്യൂറോണുകളും]] [[ഗ്ലിയൽ കോശം|ഗ്ലിയൽ]] കോശങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അവ ഒരുമിച്ച് [[നാഡി|ഞരമ്പുകൾ]], [[ഗാംഗ്ലിയോൺ|ഗാംഗ്ലിയ]], ഇത് [[മസ്തിഷ്കം|തലച്ചോറും]] അനുബന്ധ ഘടനകളും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഗ്രേ മാറ്റർ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കം [[ചിന്ത]], വികാരം, [[ഓർമ്മ|മെമ്മറി]], സെൻസറി പ്രോസസ്സിംഗ് എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഇത് ആശയവിനിമയത്തിന്റെ പല വശങ്ങളെ സേവിക്കുകയും വിവിധ സിസ്റ്റങ്ങളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേക ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ [[കാഴ്ച]], [[കേൾവിശക്തി|കേൾവി]], [[അടിസ്ഥാന രുചികൾ|രുചി]], മണം എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. [[മനുഷ്യ നേത്രം|കണ്ണുകൾ]], [[ചെവി]], [[നാവ്]], മൂക്ക് എന്നിവ ശരീരത്തിന് വേണ്ടി പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു. ഒരു ഘടനാപരമായ വീക്ഷണകോണിൽ, [[നാഡീവ്യൂഹം]] സാധാരണയായി, തലച്ചോറും [[സുഷുമ്നാ നാഡി|സുഷുമ്നാ നാഡിയും]] ചേർന്ന [[കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹം]] (CNS); തലച്ചോറിനും സുഷുമ്നാ നാഡിക്കും പുറത്തുള്ള ഞരമ്പുകളും [[ഗാംഗ്ലിയോൺ|ഗാംഗ്ലിയയും]] ചേർന്ന [[പെരിഫറൽ നാഡീവ്യൂഹം]] (PNS) എന്നീ രണ്ട് ഘടക ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. [[ചലനം]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും സെൻസറി വിവരങ്ങൾ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നതിനും ചിന്ത, മെമ്മറി, അറിവ് എന്നിവയ്ക്കും അത്തരം മറ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും സിഎൻഎസ് ഉത്തരവാദിയാണ്.<ref name="livescience.com">Kim Ann Zimmermann, [https://www.livescience.com/22665-nervous-system.html "Nervous System: Facts, Function & Diseases"], ''Live Science'', Accessed 1 July 2019.</ref> സിഎൻഎസ് നേരിട്ട് അവബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നത് ചില ചർച്ചകളുടെ വിഷയമായി അവശേഷിക്കുന്നു. <ref>Yohan John, [https://www.forbes.com/sites/quora/2016/04/19/how-does-the-human-brain-create-consciousness/#21b8413e661a "How Does the Human Brain Create Consciousness"], ''[[Forbes Magazine]]'', Accessed 1 July 2019</ref> സെൻസറി ന്യൂറോണുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനും മോട്ടോർ ന്യൂറോണുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ശരീര ചലനങ്ങൾ നയിക്കുന്നതിനും പെരിഫറൽ നാഡീവ്യൂഹം (പിഎൻഎസ്) കൂടുതലും ഉത്തരവാദിയാണ്.<ref name="livescience.com" /> പ്രവർത്തനപരമായ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന്, നാഡീവ്യൂഹം വീണ്ടും [[സോമാറ്റിക് നാഡീവ്യൂഹം]] (എസ്എൻഎസ്), [[Autonomic nervous system|ഓട്ടോണമിക് നാഡീവ്യൂഹം]] (എഎൻഎസ്) എന്നീ രണ്ട് ഘടകങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. എഎൻഎസ് സംസാരിക്കൽ, സെൻസറി പ്രക്രിയകൾ പോലുള്ള സ്വമേധയാ ഉള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. [[ദഹനം (ജീവശാസ്ത്രം)|ദഹനം]], [[രക്തസമ്മർദ്ദം]] നിയന്ത്രിക്കൽ തുടങ്ങിയ അനിയന്ത്രിതമായ പ്രക്രിയകളിൽ എഎൻഎസ് ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>[https://www.webmd.com/brain/ss/slideshow-nervous-system-overview "Visual Guide to Your Nervous System"], ''Web MD'', Accessed 1 July 2019.</ref> നാഡീവ്യൂഹം വിവിധ രോഗങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. [[അപസ്മാരം|അപസ്മാരത്തിൽ]], തലച്ചോറിലെ അസാധാരണമായ വൈദ്യുത പ്രവർത്തനം സീഷ്വറിന് കാരണമാകും. [[മൾട്ടിപ്പിൾ സ്ക്ലീറോസിസ്|മൾട്ടിപ്പിൾ സ്ക്ലിറോസിസിൽ]], [[രോഗപ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ|പ്രതിരോധ സംവിധാനം]] [[മയലിൻ ഉറ|നാഡീ പാളികളെ]] ആക്രമിക്കുകയും സിഗ്നലുകൾ കൈമാറാനുള്ള നാഡികളുടെ കഴിവിനെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[ലൂ ഗെഹ്രിഗ്|ലൂ ഗെഹ്‌റിഗ്സ്]] രോഗം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[അമിട്രോഫിക് ലാറ്ററൽ സ്‌ക്ലീറോസിസ്|അമിയോട്രോഫിക് ലാറ്ററൽ സ്ക്ലിറോസിസ്]] (ALS) ഒരു മോട്ടോർ ന്യൂറോൺ രോഗമാണ്, ഇത് രോഗികളിലെ ചലനം ക്രമേണ കുറയ്ക്കുന്നു. ഇതല്ലാതെ നാഡീവ്യവസ്ഥയെ ബാധിക്കുന്ന മറ്റ് നിരവധി രോഗങ്ങളും ഉണ്ട്.<ref name="livescience.com"/> [[പ്രമാണം:Male_anatomy 1.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Male_anatomy.png/80px-Male_anatomy.png|ലഘുചിത്രം]] ==== പ്രത്യുൽപാദന സംവിധാനം ==== [[പ്രത്യുത്പാദനേന്ദ്രിയ വ്യൂഹം|പ്രത്യുൽപാദന വ്യവസ്ഥയിൽ]] ഗോണാഡുകളും ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ [[പ്രത്യുൽപ്പാദനാവയവം|ലൈംഗിക അവയവങ്ങളും]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പ്രത്യുൽപാദന വ്യവസ്ഥ ഓരോ ലിംഗത്തിലും [[ഗാമീറ്റ്|ഗേമറ്റുകൾ]] ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, ഒപ്പം അവയുടെ സംയോജനത്തിനുള്ള ഒരു സംവിധാനവും സ്ത്രീയിൽ ശിശുവിന്റെ വളർച്ചയുടെ ആദ്യ 9 മാസത്തേക്ക് പരിപോഷിപ്പിക്കുന്ന അന്തരീക്ഷവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://training.seer.cancer.gov/module_anatomy/unit12_1_repdt_intro.html|title=Introduction to the Reproductive System|publisher=Epidemiology and End Results (SEER) Program|archive-url=https://web.archive.org/web/20070102181148/http://training.seer.cancer.gov/module_anatomy/unit12_1_repdt_intro.html|archive-date=2 January 2007}}</ref> [[പ്രമാണം:Heart-and-lungs.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Heart-and-lungs.jpg/80px-Heart-and-lungs.jpg|ലഘുചിത്രം]] ==== ശ്വസനവ്യവസ്ഥ ==== [[ശ്വസനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം|ശ്വസനവ്യവസ്ഥയിൽ]] മൂക്ക്, നാസോഫറിനക്സ്, [[ശ്വാസനാളം]], [[ശ്വാസകോശം]] എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇത് വായുവിൽ നിന്ന് ഓക്സിജൻ കൊണ്ടുവരുകയും [[കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ്|കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡും]] വെള്ളവും വായുവിലേക്ക് തിരികെ പുറന്തള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. ആദ്യം, ഡയഫ്രം താഴേക്ക് തള്ളിക്കൊണ്ട് ശ്വാസനാളത്തിലൂടെ ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് [[ഭൗമാന്തരീക്ഷം|വായു]] വലിക്കുന്നു, ഇത് ഒരു [[ശൂന്യത|വാക്വം]] സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഡയഫ്രം വീണ്ടും ചുരുങ്ങുമ്പോൾ ശ്വാസകോശത്തിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അൽവിയോളി (sing.: Alveolus) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചെറിയ സഞ്ചികൾക്കുള്ളിൽ വായു സംക്ഷിപ്തമായി സംഭരിക്കുന്നു. ഓരോ ആൽവിയോലസും ചുറ്റും ഓക്സിജനേറ്റഡ് രക്തം വഹിക്കുന്ന കാപ്പിലറികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇത് വായുവിൽ നിന്നും [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം|രക്തപ്രവാഹത്തിലേക്ക്]] ഓക്സിജനെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Human Biology and Health|last=Maton|first=Anthe|last2=Hopkins|first2=Jean Susan|last3=Johnson|first3=Charles William|last4=McLaughlin|first4=Maryanna Quon|last5=Warner|first5=David|last6=LaHart Wright|first6=Jill|publisher=[[Prentice Hall]]|year=2010|isbn=978-0-13-423435-9|pages=108–118}}</ref><ref name="webmd.com">[https://www.webmd.com/lung/how-we-breathe "How the Lungs and Respiratory System Work"], ''[[Web MD]]'', Accessed 30 June 2019.</ref> ശ്വസനവ്യവസ്ഥ ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന്, ശ്വാസകോശത്തിനുള്ളിലെ വായുവിന്റെ ചലനത്തിന് തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാകരുത്. ശ്വാസകോശത്തിലെ [[കോശജ്വലനം|വീക്കവും]] [[ശ്ലേഷ്മം|മ്യൂക്കസ്]] അധികമാകുന്നതും ശ്വാസതടസ്സത്തിന്റെ സാധാരണ ഉറവിടങ്ങളാണ്.<ref name="webmd.com"/> [[ആസ്മ|ആസ്ത്മയിൽ]], ശ്വസനവ്യവസ്ഥ തുടർച്ചയായി വീർക്കുന്നതാണ് ശ്വാസതടസ്സം ഉണ്ടാക്കുന്നത്. അൽവിയോളിയിലെ [[അണുബാധ|അണുബാധയിലൂടെയാണ്]] [[ന്യുമോണിയ]] ഉണ്ടാകുന്നത്, ഇത് [[ക്ഷയം|ക്ഷയരോഗം]] മൂലമാകാം. സാധാരണയായി [[പുകവലി|പുകവലിയുടെ]] ഫലമായി, ആൽവിയോളികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തകരാറിലാകുന്നതാണ് [[ക്രോണിക് ഒബ്‌സ്ട്രക്ടീവ് പൾമൊണറി ഡിസീസ്|എംഫിസെമ]].<ref>[https://www.webmd.com/lung/lung-diseases-overview#1 "Lung Diseases Overview"], ''Web MD'', Accessed 30 June 2019.</ref> [[പ്രമാണം:Gray1120.png|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Gray1120.png/60px-Gray1120.png|ലഘുചിത്രം]] ==== മൂത്രാശയ സംവിധാനം ==== [[വൃക്ക|വൃക്കകൾ]], മൂത്രാശയങ്ങൾ, മൂത്രസഞ്ചി, [[മൂത്രാശയ വ്യവസ്ഥ|മൂത്രനാളി]] എന്നിവ അടങ്ങിയതാണ് മൂത്രവ്യവസ്ഥ . മൂത്രം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഇത് രക്തത്തിൽ നിന്ന് വിഷ പദാർത്ഥങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നു, ഇത് ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പലതരം മാലിന്യ തന്മാത്രകളും അധിക [[അയോൺ|അയോണുകളും]] വെള്ളവും പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.livescience.com/27012-urinary-system.html|title=Urinary System: Facts, Functions & Diseases|access-date=4 September 2016|last=Zimmerman|first=Kim Ann|publisher=LiveScience}}</ref> == അനാട്ടമി == [[പ്രമാണം:Body_cavities.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Body_cavities.jpg/300px-Body_cavities.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| മനുഷ്യ ശരീരത്തിലെ അറകൾ]] മനുഷ്യ ശരീരത്തിന്റെ രൂപത്തെയും രൂപത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഹ്യൂമൻ [[ശരീരശാസ്ത്രം|അനാട്ടമി]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യശരീരത്തിന് നാല് ലിമ്പുകൾ (രണ്ട് കൈകളും രണ്ട് കാലുകളും), [[ഉടൽ|തലയും]] കഴുത്തും ശരീരവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. കൊഴുപ്പ്, പേശികൾ, ബന്ധിത ടിഷ്യു, അവയവങ്ങൾ, മറ്റ് ഘടനകൾ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട [[അസ്ഥി|അസ്ഥിയും]] [[തരുണാസ്ഥി|തരുണാസ്ഥിയും]] കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ശക്തമായ അസ്ഥികൂടമാണ് ശരീരത്തിന്റെ ആകൃതി നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അസ്ഥികൂടത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്തുള്ള [[നട്ടെല്ല്|നട്ടെല്ലിൽ]] [[സുഷുമ്നാ നാഡി|സുഷുമ്‌നാ നാഡിയെ]] ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വഴക്കമുള്ള [[നട്ടെല്ല്|വെർട്ടെബ്രൽ കോളം]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ഇത് തലച്ചോറിനെ ശരീരത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നാഡി നാരുകളുടെ ഒരു ശേഖരമാണ്. [[നാഡി|ഞരമ്പുകൾ]] സുഷുമ്നാ നാഡിയെയും തലച്ചോറിനെയും ശരീരത്തിന്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[സെസാമോയിഡ് അസ്ഥി|സെസാമോയിഡ് അസ്ഥികളും]] [[അനുബന്ധ പേശി|അനുബന്ധ പേശികളും]] പോലുള്ള [[ശരീരഘടനാപരമായ വ്യതിയാനം|ശരീരഘടനാപരമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ]] ഒഴികെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ പ്രധാന അസ്ഥികൾ, പേശികൾ, ഞരമ്പുകൾ എന്നിവയ്ക്കുംക്കും ഓരോ പേര് നൽകിയിരിക്കുന്നു. [[ഹൃദയം|ഹൃദയമിടിപ്പ്]] കാരണം രക്തം ചലിക്കുന്നു. രക്തക്കുഴലുകളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന രക്തം ശരീരത്തിലുടനീളം വ്യാപിക്കുന്നു. ശരീരത്തിലുടനീളമുള്ള ടിഷ്യൂകളിൽ നിന്ന് വെന്യൂളുകളും [[സിര|സിരകളും]] ഓക്സിജൻ കുറവുള്ള രക്തം ശേഖരിച്ച് ഹൃദയത്തിന്റെ വലത് ഭാഗത്തേക്ക് ഒഴുക്കുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന്, രക്തം [[ശ്വാസകോശം|ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക്]] പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു, അവിടെ അത് ഓക്സിജൻ സ്വീകരിക്കുകയും ഹൃദയത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തേക്ക് തിരികെ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന്, അത് ശരീരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ [[ധമനികൾ|ധമനിയായ]] അയോർട്ടയിലേക്കും പിന്നീട് ക്രമേണ ചെറിയ ധമനികളിലേക്കും ടിഷ്യുവിലേക്കും പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ രക്തം ചെറിയ ധമനികളിൽ നിന്ന് കാപ്പിലറികളിലേക്കും പിന്നീട് ചെറിയ സിരകളിലേക്കും കടന്നുപോകുന്നു, പ്രക്രിയ വീണ്ടും ആരംഭിക്കുന്നു. [[ഓക്സിജൻ]], മാലിന്യങ്ങൾ, [[അന്തർഗ്രന്ഥിസ്രാവം|ഹോർമോണുകൾ]] എന്നിവ ശരീരത്തിലെ ഒരിടത്ത് നിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നത് രക്തമാണ്. [[വൃക്ക|വൃക്കകളിലും]] [[കരൾ|കരളിലും]] രക്തം ഫിൽട്ടർ ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ശരീരത്തിൽ നിരവധി ശരീര അറകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഓരോ അറയും വ്യത്യസ്ത അവയവ സംവിധാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വേർപിരിഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളാണ്. മസ്തിഷ്കവും കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹവും ശരീരത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ബ്ലഡ് - ബ്രയിൻ ബാരിയറാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശ്വാസകോശം പ്ലൂറൽ അറയിൽ ഇരിക്കുന്നു. [[മനുഷ്യരിലെ പചനവ്യൂഹം|കുടൽ]], [[കരൾ]], [[പ്ലീഹ]] എന്നിവ വയറിലെ അറയിൽ ഇരിക്കുന്നു. ഉയരം, ഭാരം, ആകൃതി, മറ്റ് ശരീര അനുപാതങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തിഗതമായും പ്രായവും ലിംഗഭേദവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ ആകൃതി [[അസ്ഥിപേശി|പേശികളുടെയും]] കൊഴുപ്പുകളുടെയും വിതരണത്താൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="bartleby1918">{{Cite web|url=http://www.bartleby.com/107/|title=Anatomy of the Human Body|access-date=4 September 2016|last=Gray|first=Henry|authorlink=Henry Gray|date=1918|publisher=Bartleby}}</ref> == ഫിസിയോളജി (ശരീരശാസ്ത്രം) == മനുഷ്യശരീരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഹ്യൂമൻ [[ഫിസിയോളജി]]. നല്ല ആരോഗ്യമുള്ള മനുഷ്യരുടെ ശാരീരിക പ്രവർത്തങ്ങൾ, ഫിസിക്കൽ, ബയോഇലക്ട്രിക്കൽ, [[ജൈവരസതന്ത്രം|ബയോകെമിക്കൽ]] പ്രവർത്തനങ്ങൾ, [[അവയവം|അവയവങ്ങൾ]] മുതൽ അവ ഉണ്ടാക്കിയ [[കോശം|കോശങ്ങൾ]] വരെയുള്ളവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യശരീരം [[അവയവം|അവയവങ്ങളുടെ]] നിരവധി സംവേദനാത്മക സംവിധാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇവ ഹോമിയോസ്റ്റാസിസ് നിലനിർത്താൻ ഇടപഴകുന്നു, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, ഓക്സിജൻ തുടങ്ങിയ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ സുരക്ഷിതമായ അളവിൽ ശരീരത്തെ സുസ്ഥിരമായി നിലനിർത്തുന്നു.<ref name="UL">{{Cite web|url=http://www.understanding-life.org/what-physiology|title=What is Physiology?|access-date=4 September 2016|publisher=Understanding Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819102127/http://www.understanding-life.org/what-physiology|archive-date=19 August 2017}}</ref> ഓരോ സിസ്റ്റവും അതേ സിസ്റ്റത്തിൻ്റെയും മറ്റ് സിസ്റ്റങ്ങളുടെയും അതുവഴി മുഴുവൻ ശരീരത്തിൻ്റെയും ഹോമിയോസ്റ്റാസിസ് നിലനിർത്താൻ സംഭാവന ചെയ്യുന്നു. ചില സംയോജിത സംവിധാനങ്ങൾ സംയുക്ത നാമങ്ങളാൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, നാഡീവ്യവസ്ഥയും എൻഡോക്രൈൻ സിസ്റ്റവും ഒരുമിച്ച് ന്യൂറോ എൻഡോക്രൈൻ സിസ്റ്റമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നാഡീവ്യൂഹം ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു, ഇത് നാഡീ പ്രേരണകളിലൂടെയും [[നാഡീയപ്രേഷകം|ന്യൂറോ ട്രാൻസ്മിറ്ററുകളിലൂടെയും]] തലച്ചോറിലേക്ക് കൈമാറുന്നു. അതേ സമയം, [[അന്തഃസ്രാവീ വ്യൂഹം|എൻഡോക്രൈൻ സിസ്റ്റം]] [[രക്തസമ്മർദ്ദം|രക്തസമ്മർദ്ദവും]] അളവും നിയന്ത്രിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഹോർമോണുകൾ പുറത്തുവിടുന്നു. ഈ സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ശരീരത്തിന്റെ ആന്തരിക പരിസ്ഥിതിയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും രക്തയോട്ടം, ഭാവം, ഊർജ്ജ വിതരണം, താപനില, ആസിഡ് ബാലൻസ് ([[പി.എച്ച്. മൂല്യം|പിഎച്ച്]]) എന്നിവ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref name="UL"/> == വികാസം == [[പ്രമാണം:Little_baby_from_Puno.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Little_baby_from_Puno.jpg/220px-Little_baby_from_Puno.jpg|ലഘുചിത്രം| കുഞ്ഞിനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു]] മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ വികാസം എന്നത് ബീജസങ്കലനത്തിൽ നിന്നും പക്വതയിലേക്കുള്ള വളർച്ചയുടെ പ്രക്രിയയാണ്. ബീജസങ്കലനത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുന്നത്, ഒരു സ്ത്രീയുടെ [[അണ്ഡാശയം|അണ്ഡാശയത്തിൽ]] നിന്ന് പുറത്തുവരുന്ന ഒരു അണ്ഡത്തിലേക്ക് [[ബീജം]] തുളച്ചുകയറുന്നതോടെയാണ്. ഈ അണ്ഡം [[ഗർഭപാത്രം|ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] തങ്ങിനിന്ന്, അവിടെ ഒരു [[ഭ്രൂണം|ഭ്രൂണവും]] പിന്നീട് ഗർഭപിണ്ഡവും ആയി അത് [[പ്രസവം|ജനനം]] വരെ വികസിക്കുന്നു. ജനനത്തിനു ശേഷമുള്ള വളർച്ചയിൽ, ജനിതക, ഹോർമോൺ, പാരിസ്ഥിതിക, മറ്റ് ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട ശാരീരികവും മാനസികവുമായ വികാസവും ഉൾപ്പെടുന്നു. വികസനവും വളർച്ചയും ജീവിതത്തിലുടനീളം, അതായത്, [[കുട്ടി|കുട്ടിക്കാലം]], [[കൗമാരം]], പ്രായപൂർത്തി എന്നിങ്ങനെ [[വാർദ്ധക്യം]] വരെ തുടരുന്നു, അവയെ വാർദ്ധക്യ പ്രക്രിയ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. == സമൂഹവും സംസ്കാരവും == === പ്രൊഫഷണൽ പഠനം === [[പ്രമാണം:Anatomical_Male_Figure_Showing_Heart,_Lungs,_and_Main_Arteries.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Anatomical_Male_Figure_Showing_Heart%2C_Lungs%2C_and_Main_Arteries.jpg/170px-Anatomical_Male_Figure_Showing_Heart%2C_Lungs%2C_and_Main_Arteries.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| [[ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി|ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയുടെ]] ശരീരഘടന പഠനം]] ചിത്രീകരണങ്ങൾ, മാതൃകകൾ എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ആരോഗ്യ വിദഗ്ധർ മനുഷ്യശരീരത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നത്. മെഡിക്കൽ, ഡെന്റൽ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പഠനത്തിന് പുറമേ മൃതദേഹപഠനം ഉൾപ്പടെയുള്ള പ്രായോഗിക അനുഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ഹ്യൂമൻ അനാട്ടമി, [[ഫിസിയോളജി]], [[ജൈവരസതന്ത്രം|ബയോകെമിസ്ട്രി]] എന്നിവ അടിസ്ഥാന മെഡിക്കൽ സയൻസുകളാണ്, പൊതുവെ മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ അവരുടെ ആദ്യ വർഷത്തിൽ മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="introHGray">{{Cite web|url=http://www.bartleby.com/107/1.html|title=Introduction page, "Anatomy of the Human Body". Henry Gray. 20th edition. 1918|access-date=27 March 2007}}</ref><ref name="Gray">{{Cite book|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse|title=Publisher's page for Gray's Anatomy. 39th edition (UK)|date=2004|isbn=0-443-07168-3|access-date=27 March 2007|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.us.elsevierhealth.com/product.jsp?isbn=0443071683|title=Publisher's page for Gray's Anatomy|year=2004|isbn=0-443-07168-3|edition=39th (US)|access-date=27 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209134753/http://www.us.elsevierhealth.com/product.jsp?isbn=0443071683|archive-date=9 February 2007}}</ref> === ചിത്രീകരണം === [[പ്രമാണം:Corinth_stehender_Mädchenakt.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Corinth_stehender_M%C3%A4dchenakt.jpg/130px-Corinth_stehender_M%C3%A4dchenakt.jpg|ലഘുചിത്രം| ലോവിസ് കൊരിന്തിന്റെ ചിത്രം വരച്ചത് (1925-ന് മുമ്പ്)]] ബിസി അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശിൽപിയായ പോളിക്ലീറ്റോസ് പുരുഷ നഗ്നതയുടെ അനുയോജ്യമായ അനുപാതത്തിൽ തന്റെ ''കാനോൻ'' രചിച്ച പുരാതന ഗ്രീക്ക് കാലം മുതൽ അനാട്ടമി ദൃശ്യകലകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.<ref name="Stewart">{{Cite journal|last=Stewart|first=Andrew|title=Polykleitos of Argos," One Hundred Greek Sculptors: Their Careers and Extant Works|journal=[[Journal of Hellenic Studies]]|date=November 1978|volume=98|pages=122–131|doi=10.2307/630196|jstor=630196}}</ref> ഇറ്റാലിയൻ നവോത്ഥാനത്തിൽ, [[ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി|ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയും]] (1452-1519) അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹകാരിയായ [[ലൂക്കാ പസിയോളി]], (c. 1447-1517) പിയറോ ഡെല്ല ഫ്രാൻസെസ്ക (c. 1415-1492) മുതൽ കലാകാരന്മാർ [[വിഷ്വൽ വീക്ഷണം|വിഷ്വൽ വീക്ഷണവും]] മനുഷ്യ ശരീരത്തിന്റെ അനുപാതവും ഉൾപ്പെടെ കലയുടെ നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.dartmouth.edu/~matc/math5.geometry/unit14/unit14.html|title=Leonardo|access-date=2 September 2016|publisher=[[Dartmouth College]]|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821025325/http://www.dartmouth.edu/~matc/math5.geometry/unit14/unit14.html|url-status=dead}}</ref> === ശരീരഘടനയുടെ ചരിത്രം === [[പ്രമാണം:Externarvm_hvmani_corporis_sedivm_partivmve,_1543..JPG|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Externarvm_hvmani_corporis_sedivm_partivmve%2C_1543..JPG/220px-Externarvm_hvmani_corporis_sedivm_partivmve%2C_1543..JPG|ലഘുചിത്രം| 1543-ൽ [[ആൻഡ്രെയാസ് വിസേലിയസ്|ആൻഡ്രിയാസ് വെസാലിയസ്]] എഴുതിയ ''എപ്പിറ്റോമിൽ'', നഗ്നരായ ആണിന്റെയും പെണ്ണിന്റെയും രൂപങ്ങളുള്ള വുഡ്കട്ടുകളുള്ള രണ്ട് അഭിമുഖ പേജുകൾ]] [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക് നാഗരികത|പുരാതന ഗ്രീസിൽ]], ''ഹിപ്പോക്രാറ്റിക് കോർപ്പസ്'' അസ്ഥികൂടത്തിന്റെയും പേശികളുടെയും ഘടന വിവരിച്ചു.<ref>{{Cite book|title=Dictionary of Scientific Biography|last=Gillispie|first=Charles Coulston|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|year=1972|volume=VI|location=New York|pages=419–427|author-link=Charles Coulston Gillispie}}</ref> രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഭിഷഗ്വരനായ [[ഗലേൻ]], ശരീരഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ക്ലാസിക്കൽ അറിവുകൾ, മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു ഗ്രന്ഥമായി സമാഹരിച്ചു.<ref name=BritBrit-Galen>{{cite encyclopedia |chapter-url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/223895/Galen-of-Pergamum |title=Encyclopædia Britannica 2006 Ultimate Reference Suite DVD |chapter=Galen of Pergamum |first=Vivian | last=Nutton |author-link=Vivian Nutton}}</ref> [[യൂറോപ്പിലെ നവോത്ഥാനകാലം|യൂറോപ്പിലെ നവോത്ഥാനകാലത്തിൽ]] [[ആൻഡ്രെയാസ് വിസേലിയസ്|ആൻഡ്രിയാസ് വെസാലിയസ്]] (1514-1564) ''ഡി ഹ്യൂമാനി കോർപോറിസ് ഫാബ്രിക്ക'' എന്ന സ്വാധീനമുള്ള ഗ്രന്ഥം രചിച്ച് മനുഷ്യ ശരീരഘടനയുടെ ആധുനിക പഠനത്തിന് തുടക്കമിട്ടു.<ref>{{Cite web|url=http://ceb.nlm.nih.gov/proj/ttp/books.htm|title=Vesalius's ''De Humanis Corporis Fabrica''|access-date=29 August 2010|publisher=Archive.nlm.nih.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ingentaconnect.com/content/apl/uivs/1999/00000012/00000003/art00002?crawler=true|title=Andreas Vesalius (1514–1567)|access-date=29 August 2010|date=1 May 1999|publisher=Ingentaconnect|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105145007/http://www.ingentaconnect.com/content/apl/uivs/1999/00000012/00000003/art00002?crawler=true|archive-date=5 November 2011}}</ref> [[സൂക്ഷ്മദർശിനി|മൈക്രോസ്കോപ്പിന്റെ]] കണ്ടുപിടുത്തത്തിന് ശേഷം ടിഷ്യൂകളുടെയും അവയവങ്ങളുടെയും സെല്ലുലാർ ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ അനാട്ടമി കൂടുതൽ മുന്നേറി.<ref name=BritMicro>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/22980/anatomy/283/Microscopic-anatomy |title=Microscopic anatomy |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=14 October 2013}}</ref> ആധുനിക അനാട്ടമി ശരീരത്തെ വിശദമായി പഠിക്കാൻ [[എം.ആർ.ഐ. സ്കാൻ|മാഗ്നറ്റിക് റിസോണൻസ് ഇമേജിംഗ്]], [[സി.ടി സ്കാൻ|കമ്പ്യൂട്ട്ഡ് ടോമോഗ്രഫി]], ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പി, [[അൾട്രാസൗണ്ട് വൈദ്യ പരിശോധന|അൾട്രാസൗണ്ട് ഇമേജിംഗ്]] തുടങ്ങിയ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.mhhe.com/biosci/ap/foxhumphys/student/olc/h-reading1.html|title=Anatomical Imaging|access-date=25 June 2013|year=1998|publisher=[[McGraw Hill Higher Education]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232044/http://www.mhhe.com/biosci/ap/foxhumphys/student/olc/h-reading1.html|archive-date=3 March 2016}}</ref> === ഫിസിയോളജിയുടെ ചരിത്രം === 420 ബിസിഇയിൽ പുരാതന ഗ്രീസിലെ [[ഹിപ്പോക്രാറ്റസ്|ഹിപ്പോക്രാറ്റസിലും]], ഘടനയും പ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിമർശനാത്മക ചിന്തയും ഊന്നലും പ്രയോഗിച്ച [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്റ്റോട്ടിലിലും]] (ബിസി 384-322) മനുഷ്യ ശരീരശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം ആരംഭിച്ചു. ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കാൻ ആദ്യമായി പരീക്ഷണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചത് [[ഗലേൻ]] (ഏകദേശം 126–199) ആണ്.<ref>{{Cite journal|first=C.|last=Fell|first2=F.|last2=Griffith Pearson|title=Thoracic Surgery Clinics: Historical Perspectives of Thoracic Anatomy|journal=Thorac Surg Clin|date=November 2007|volume=17|issue=4|pages=443–448, v|doi=10.1016/j.thorsurg.2006.12.001|pmid=18271159}}</ref> ഫിസിയോളജി എന്ന പദം ഫ്രഞ്ച് വൈദ്യനായ ജീൻ ഫെർണൽ (1497-1558) ആണ് ആദ്യം ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="NMT" /> പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[വില്ല്യം ഹാർവി|വില്യം ഹാർവി]] (1578-1657) [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം|രക്തചംക്രമണ വ്യവസ്ഥയെ]] വിവരിച്ചുകൊണ്ട് മനുഷ്യ ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മമായ നിരീക്ഷണവും സൂക്ഷ്മമായ പരീക്ഷണങ്ങളും സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിന് തുടക്കമിട്ടു.<ref>{{Cite journal|first=Carl|last=Zimmer|authorlink=Carl Zimmer|title=Soul Made Flesh: The Discovery of the Brain – and How It Changed the World|journal=J Clin Invest|year=2004|volume=114|issue=5|pages=604|doi=10.1172/JCI22882|pmc=514597}}</ref> 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ജീവികൾ കോശങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ് എന്ന 1838-ൽ [[എം.ജെ. സ്ക്ലീഡൻ|മത്തിയാസ് ഷ്ലീഡന്റെയും]] [[തിയൊഡോർ ഷ്വാൻ|തിയോഡോർ ഷ്വാനിന്റെയും]] [[കോശസിദ്ധാന്തം|കോശസിദ്ധാന്തത്തിലൂടെ]] ശരീരശാസ്ത്രപരമായ അറിവ് അതിവേഗം ശേഖരിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.<ref name="NMT">{{Cite web|url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/248791.php|title=Introduction to Physiology: History And Scope|access-date=2 September 2016|last=Newman|first=Tim|website=[[Medicine News Today]]}}</ref> [[ക്ലോഡ് ബെർണാഡ്]] (1813-1878) ''മൈലിയു ഇന്റീരിയർ'' (ആന്തരിക പരിസ്ഥിതി) എന്ന ആശയം സൃഷ്ടിച്ചു, ഇത് ഹോമിയോസ്റ്റാസിസിൽ സ്ഥിരമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് നിയന്ത്രിച്ചുവെന്ന് വാൾട്ടർ കാനൻ (1871-1945) പിന്നീട് പറഞ്ഞു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞരായ നട്ട് ഷ്മിഡ്-നീൽസണും ജോർജ്ജ് ബർത്തലോമിയും തങ്ങളുടെ പഠനം കംപാരേറ്റീവ് ഫിസിയോളജിയിലേക്കും ഇക്കോഫിസിയോളജിയിലേക്കും വ്യാപിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=New directions in ecological physiology|url=https://archive.org/details/newdirectionsine0000edit|last=Feder|first=Martin E.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1987|isbn=978-0-521-34938-3|location=New York}}</ref> ഏറ്റവും സമീപകാലത്ത്, പരിണാമ ശരീരശാസ്ത്രം ഒരു പ്രത്യേക ഉപവിഭാഗമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|first=Theodore|last=Garland, Jr|last2=Carter|first2=P. A.|title=Evolutionary physiology|journal=[[Annual Review of Physiology]]|year=1994|issue=1|pages=579–621|url=http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/GarlCa94.pdf|doi=10.1146/annurev.ph.56.030194.003051|volume=56|pmid=8010752|access-date=2022-10-30|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412150229/https://biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/GarlCa94.pdf|url-status=dead}}</ref> == ഇതും കാണുക == {{കവാടം|Biology|Medicine}} * {{Annotated link|Medicine}} * {{Annotated link|Glossary of medicine}} * {{Annotated link|Anatomical model}} * {{Annotated link|Body image}} * {{Annotated link|Cell physiology}} * {{Annotated link|Comparative physiology}} * {{Annotated link|Comparative anatomy}} * {{Annotated link|Development of the human body}} * [[ശരീരശാസ്ത്രം]] * Outline of human anatomy * organ system == അവലംബം == {{Reflist}} === പുസ്തകങ്ങൾ === * {{Cite book|title=Ganong's Review of Medical Physiology|last=Boitano|first=Scott|last2=Brooks|first2=Heddwen L.|last3=Barman|first3=Susan M.|last4=Barrett|first4=Kim E.|year=2016|isbn=978-0-07-182510-8|ref={{harvid|Ganong's|2016}}}} * {{Cite book|title=Gray's anatomy: the anatomical basis of clinical practice|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4|date=2008|publisher=Churchill Livingstone|others=Editor-in-chief, Susan Standring|isbn=978-0-8089-2371-8|edition=40th|location=London|ref={{harvid|Gray's Anatomy|2008}}}} == പുറം കണ്ണികൾ == * ''[https://web.archive.org/web/20140126181303/http://www.wdl.org/en/item/4299/ മനുഷ്യരുടെ പുസ്തകം]'' (18-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനവും 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കവും) * [https://web.archive.org/web/19971210121754/http://www.innerbody.com ആന്തരിക ശരീരം] * [http://link.library.utoronto.ca/anatomia/ അനാട്ടമിയ 1522–1867: തോമസ് ഫിഷർ റെയർ ബുക്ക് ലൈബ്രറിയിൽ നിന്നുള്ള അനാട്ടമിക്കൽ പ്ലേറ്റുകൾ] {{Human systems and organs}} {{Physiology types}} {{Medicine}} {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:ഹ്യൂമൻ അനാട്ടമി]] [[വർഗ്ഗം:മനുഷ്യ ശരീരം]] tivs4ks0e80038a50o9kkkwhnarujpf 0 584212 4615091 4563003 2026-04-25T06:40:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615091 wikitext text/x-wiki [[ഗർഭപാത്രം|ഗർഭാശയത്തിൽ]] നിന്നോ [[യോനി|യോനിയിൽ]] നിന്നോ ഉണ്ടാകുന്ന വഴുവഴുത്ത സ്രവമാണ് ബെൽനോറിയ. ഇംഗ്ലീഷ്ല്: '''Blennorrhea. <ref>[http://www.answers.com/blennorrhea&r=67 blennorrhea: Definition and Much More from Answers.com<!-- Bot generated title -->]</ref>''' ഈ സ്രവങ്ങൾ അമിതമായി പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നു. <ref>[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/blennorrhagia thefreedictionary.com/blennorrhagia] citing: * McGraw-Hill Dictionary of Scientific & Technical Terms, 6E, Copyright 2003</ref> [[ഗൊണോറിയ]] എന്ന അണുബാധയിൽ കാണപ്പെടുന്നതു പോലെയാണ് ഇതും കാണപ്പെടുന്നത്. കണ്ണിനെ ബാധിക്കുന്ന ഒരു അസുഖത്തെ [[ഇൻക്ലൂഷൻ ബെനോറിയ]] എന്നു വിളിക്കുന്നത് ഇതുമായി തെറ്റിദ്ധാരണക്ക് ഇടയാക്കാറുണ്ട്. <ref> https://www.ajo.com/article/s0002-9394(35)94495-6/fulltext</ref> നവജാതശിശുക്കളിൽ ക്ലമൈഡിയ ട്രക്കോമാറ്റിസ് Chlamydia trachomatis എന്ന രോഗാണു മൂലമുണ്ടാകുന്ന ചെങ്കണ്ണിനു നിയോനാറ്റൽ ബ്ലനോറിയ എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്.<ref> https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3512977/</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == ബ്ലെനോറിയ എന്നത് ഗോണോറിയയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ജർമ്മൻ ഭാഷയിൽ പണ്ട് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പദമാണ്. ഇത് ബ്ലെന്നോസ് (blennos) അഥവാ (മൂക്കസ്), റിയ (ഒഴുക്ക്) എന്നീ ഗ്രീക്ക് പദങ്ങളിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച് ലത്തീനിലൂടെ (blennius;)ഇംഗ്ലീഷിലെത്തിയ പദമാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.wordnik.com/words/blennorrhea|title=blennorrhea — definition, examples, related words and more at Wordnik|access-date=2023-01-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.wordsense.eu/blenno-/|title=blenno- - WordSense Dictionary|access-date=2023-01-06|language=en}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://wordinfo.info/unit/301|title=blenno-, blenn- - Word Information|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106134407/https://wordinfo.info/unit/301|url-status=dead}}</ref> == തരം തിരിവ് == * [[ഇൻക്ലൂഷൻ ബെനോറിയ]] - കണ്ണിൽ ഉണ്ടാവുന്ന ചെങ്കണ്ണ്. * നിയോനാറ്റൽ ബ്രനോറിയ -നവജാതശിശുക്കളിൽ ക്ലമൈഡിയ ട്രക്കോമാറ്റിസ് Chlamydia trachomatis എന്ന രോഗാണു മൂലമുണ്ടാകുന്ന ചെങ്കണ്ൺ * ബ്ലിഫറൊബ്ലെനോറിയ - ('''blepharoblennorrhea)''' വലിയവരിൽ കാണപ്പെടുന്ന ചെങ്കണ്ണ്. ഇത് കണ്ണിലെ പടലത്തേയും കൺപോളകളുടെ ഉൾഭാഗത്തേയും ബാധിക്കുന്നു. കനത്ത തോതിൽ പഴുപ്പോടു കൂടിയതോ അല്ലതെയോ ഉള്ള മൂക്കസ് സ്രവം പുറം തള്ളപ്പെടുന്നു. * ഡാക്രിബ്ലേനോറിയ - ('''dacryoblennorrhea)''' ലാക്രിമൽ ഗ്രന്ഥികളെ ബാധിക്കുന്നു. മൂക്കിൽ നിന്നും മൂക്കസ് സ്രവം പുറന്തഌഅപ്പെടുന്നു. * ഗാസ്റ്റ്രോബ്ലേനോറിയ ('''gastroblennorrhea) -''' ആമാശയത്തിൽ നിന്നും അമിതമായി മൂക്കസ് ദ്രവം പുറം തള്ളപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ. == ഇതും കാണുക == * [[ഒലിഗോബ്ലെന്നിയ]] == റഫറൻസുകൾ == {{reflist}} qhpd2ccimlnp134eqpu760mqdj4sqj7 0 587291 4615093 3910386 2026-04-25T06:56:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615093 wikitext text/x-wiki {{pu|Birmingham Women's Hospital}} {{Infobox hospital||Name=Birmingham Women's Hospital|Org/Group=[[Birmingham Women's and Children's NHS Foundation Trust]]|Country=England|Founded=1871}} [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] [[ബിർമിങ്ഹാം|ബർമിംഗ്ഹാമിൽ]] ക്യൂൻ എലിസബത്ത് ഹോസ്പിറ്റലിന് നേരെ എതിർവശത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു വനിതാ ആശുപത്രിയാണ് '''ബർമിംഗ്ഹാം വിമൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ'''. ബർമിംഗ്ഹാം വിമൻസ് ആൻഡ് ചിൽഡ്രൻസ് എൻഎച്ച്എസ് ഫൗണ്ടേഷൻ ട്രസ്റ്റാണ് ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. == ചരിത്രം == പ്രസവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പനിയും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് അണുബാധകളും മൂലം അനാവശ്യമായി മരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെയും കുട്ടികളുടെയും എണ്ണം കുറയ്ക്കുന്നതിനാണ് 1842-ൽ ആദ്യത്തെ ബർമിംഗ്ഹാം മെറ്റേണിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ സ്ഥാപിതമായത്.<ref>{{Cite journal|title=Birmingham maternity hospital|journal=BJOG: An International Journal of Obstetrics and Gynaecology|volume=13|issue=3|pages=197–206|first=Smallwodd|last=Savage|year=1908|doi=10.1111/j.1471-0528.1908.tb14534.x|url=https://zenodo.org/record/1667605}}</ref> 1871ൽ സ്പാർഖില്ലിലെ ഷോവെൽ ഗ്രീനിൽ എട്ട് കിടക്കകളുള്ള ബിർമിംഗ്ഹാം ആൻഡ് മിഡ്‌ലാൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ സ്ഥാപിതമായി. <ref name="dargue">{{Cite web|url=https://billdargue.jimdo.com/placenames-gazetteer-a-to-y/places-s/showell-green/|title=A History of Birmingham: Showell Green|access-date=25 July 2018|last=Dargue|first=William}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇത് 1878-ൽ സ്ട്രാറ്റ്‌ഫോർഡ് റോഡിലെ ഒരു ഫാംഹൗസിലേക്കും, പിന്നീട് 1905-ൽ ഷോവെൽ ഗ്രീൻ ലെയ്‌നിലെ ഒരു കെട്ടിടത്തിലേക്കും മാറ്റി.<ref name="dargue" /> <ref name="facelift">{{Cite web|url=https://www.birminghampost.co.uk/business/business-news/birmingham-womens-hospital-set-63m-8643116|title=Birmingham Women's Hospital set for £63 million facelift|access-date=25 July 2018|date=13 February 2015|publisher=Birmingham Post}}</ref> 1968-ൽ ആശുപത്രി എഡ്ജ്ബാസ്റ്റണിലെ നിലവിലെ ആധുനിക സൗകര്യത്തിലേക്കു മാറി. ഒരു പുതിയ ഗൈനക്കോളജി യൂണിറ്റിന്റെയും വിപുലീകരിച്ച മെറ്റേണിറ്റി യൂണിറ്റിന്റെയും പ്രവർത്തനം 2015 ഫെബ്രുവരിയിൽ ആരംഭിച്ചു. <ref name="facelift" /> == ഇതും കാണുക == * ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ആശുപത്രികളുടെ പട്ടിക * വെസ്റ്റ് മിഡ്‌ലാൻഡിലെ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [https://bwc.nhs.uk/ ബർമിംഗ്ഹാം സ്ത്രീകളുടെയും കുട്ടികളുടെയും NHS ഫൗണ്ടേഷൻ ട്രസ്റ്റ്] {{BirminghamBuildings}} {{Hospitals in England}} [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] 2smzr65rfp750627cudjjctmzmos8uh 0 597441 4615077 4566948 2026-04-25T05:30:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = ബൈനറി | image = Binary Mal Poster.jpg | caption = | director = ജാസിക് അലി | producer = [[രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്]] മിറാജ് മുഹമ്മദ് | writer = ജ്യോതിഷ് നാരായണൻ, ബിനോയ് പി എം | starring = [[ജോയ് മാത്യു]]<br/ >[[സിജോയ് വർഗീസ്‌]] കൈലാഷ് അനീഷ് ജി മേനോൻ അനീഷ് രവി [[മാമുക്കോയ]] നവാസ് വള്ളിക്കുന്ന് | lyrics = [[പി.കെ. ഗോപി]] | music = [[രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്]] | cinematography = സജീഷ് രാജ് | editing = അമൃത് ലുക്കാ | released = May 2023 | runtime = 1:52:51 | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} വോക്ക് മീഡിയയുടെ ബാനറിൽ [[രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്]] നിർമ്മിച്ച് ജാസിക് അലി സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാളം സൈബർ ക്രൈം ത്രില്ലറാണ് '''ബൈനറി''' (Binary).<ref>{{Citeweb|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-first-look-of-malayalam-movie-binary-released-mm-488651.html|title=മലയാള ചിത്രം 'ബൈനറി' ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് ചലച്ചിത്ര താരങ്ങൾ ചേർന്ന് പുറത്തിറക്കി|access-date=2021-12-19|language=മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citeweb|url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/binary-movie-releasing-date-out-1160145|title=സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ കഥ പറയുന്ന 'ബൈനറി' പ്രദർശനത്തിനൊരുങ്ങുന്നു|access-date=2023-05-15|language=മലയാളം}}</ref> [[ജോയ് മാത്യു]], [[സിജോയ് വർഗീസ്‌]], കൈലാഷ് , അനീഷ് ജി മേനോൻ, അനീഷ് രവി നവാസ് വള്ളിക്കുന്ന്, ലെവിൻ സൈമൺ ജോസഫ്, [[മാമുക്കോയ]], നിർമ്മൽ പാലാഴി, കൂട്ടിക്കൽ ജയചന്ദ്രൻ, കിരൺ രാജ്, രാജേഷ് മല്ലർകണ്ടി, സങ്കീർത്തന, ഹരിതാ നായർ തുടങ്ങിയവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്ത ബൈനറി 2023 മെയ് 26 നാണ് തിയറ്ററുകളിൽ എത്തുന്നത്.<ref>{{Citeweb|url=https://www.sathyamonline.com/news-cinema-879095-2/|title=ഡോ. ജെസിക് അലി സംവിധാനം ചെയ്ത ബൈനറി റിലീസിന് തയ്യാർ |access-date=2023-05-14|language=മലയാളം}}</ref> <ref>{{Citeweb|url=https://woneminute.com/entertainment/the-wait-is-over-binary-is-here-cybercrime-story-binary-to/cid10895363.htm|title=കാത്തിരിപ്പിന് വിരാമം, സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ കഥ പറയുന്ന 'ബൈനറി' 26 ന് റിലീസാവും |access-date=2023-05-13|language=മലയാളം}}</ref> <ref>{{Citeweb|url=https://www.marunadanmalayalee.com/cinema/celluloid/cinema-news-335068|title=ബൈനറി എത്തുന്നു, സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ കഥ പറയുന്ന ബൈനറി 19 നു റിലീസ് ആവും |access-date=2023-05-14|language=മലയാളം}}</ref> <ref>{{Citeweb|url=https://www.deshabhimani.com/cinema/binary-movie-release/1091363|title= 'ബൈനറി' 19ന് |access-date=2023-05-14|language=മലയാളം}}</ref> <ref>{{Citeweb|url=https://malayalam.thegulfindians.com/%E0%B4%B8%E0%B5%88%E0%B4%AC%E0%B4%B0%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%95%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%9F/|title=സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ കാണാക്കാഴ്ചകളുടെ കഥയുമായി ‘ബൈനറി’ വരുന്നു|access-date=2023-05-14|language=മലയാളം|archive-date=2023-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230517060352/https://malayalam.thegulfindians.com/%E0%B4%B8%E0%B5%88%E0%B4%AC%E0%B4%B0%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%95%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%9F/|url-status=dead}}</ref> രാജ്യസുരക്ഷയും വ്യക്തികളുടെ സ്വകാര്യ ജീവിതവും പലപ്പോഴും സൈബർ കുറ്റവാളികളുടെ വലയിൽ കുരുങ്ങിപ്പോകുകയാണ്. ഇത്തരം കുറ്റവാളികളെ കണ്ടെത്തുക പോലും ഏറെ പ്രയാസകരമാണ്. അങ്ങനെ പുതിയ കാലത്തെ ജീവിതപരിസരങ്ങളിലൂടെ സൈബർലോകത്തിൻറെ കഥ പറയുന്ന ചിത്രമാണ് ബൈനറി. നിയമസംവിധാനത്തെയും നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയേയും വെല്ലുവിളിക്കുന്ന സൈബർ കുറ്റവാളികളുടെ ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള സംഘർഷഭരിതമായ ഒരു യാത്രയാണ് ബൈനറിയുടെ ഇതിവൃത്തം. ==കഥ== ഒരു ഐടി കമ്പനിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന അഖിൽ, റോഷൻ, ദീപ്തി, റിയ എന്നിവർക്ക് അപ്രതീക്ഷിതമായി തങ്ങളുടെ ജോലി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അവരുടെയും അവരുടെ സുഹൃത്തായ കമാലിന്റെയും ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നുവരുന്ന സാം വിൽസൺ എന്ന സൈബർ കുറ്റവാളി അവരുടെ നിസ്സഹായ അവസ്ഥയെ ചൂഷണം ചെയ്യുകയും അവരെ കരുക്കൾ ആക്കി വലിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് ബൈനറിയുടെ കഥ വികസിക്കുന്നത്. == അഭിനേതാക്കൾ == *[[ജോയ് മാത്യു]] *[[സിജോയ് വർഗീസ്‌]] *കൈലാസ് *അനീഷ് ജി മേനോൻ *അനീഷ് രവി *നവാസ് വള്ളിക്കുന്ന് *ലെവിൻ സൈമൺ ജോസഫ് *[[മാമുക്കോയ]] *നിർമ്മൽ പാലാഴി *കൂട്ടിക്കൽ ജയചന്ദ്രൻ *കിരൺ രാജ് *രാജേഷ് മല്ലർകണ്ടി *സങ്കീർത്തന *ഹരിതാ നായർ == സൗണ്ട് ട്രാക്ക് == പി കെ ഗോപി, നജു ലീലാധർ, അഡ്വക്കേറ്റ് ശ്രീരാഞ്ജിനി, സജിത മുരളീധരൻ, പി സി മുരളീധരൻ എന്നിവർ രചിച്ച് [[രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്]] സംഗീതം നൽകിയ ഗാനങ്ങൾ ഹരിചരൻ, അൻവർ സാദത്ത്, രഞ്ജിനി ജോസ് , പൂജാ സന്തോഷ്,അനസ് ഷാജഹാൻ, അജ്മൽ ബഷീർ എന്നിവർ ആലപിച്ചിരിക്കുന്നു. യശശരീരനായ സംഗീത ആചാര്യൻ [[എം കെ അർജ്ജുനൻ]] മാഷ് അവസാനമായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ശ്രീ [[പി.കെ. ഗോപി]]യുടെ അലപോലെ എന്ന കവിത ചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പി കെ സുനിൽകുമാർ ആലപിച്ച ഗാനം സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ വളരെ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ചിത്രത്തിലെതായി പുറത്തിറങ്ങിയ [[ഹരിചരൻ]], പൂജാ സന്തോഷ് എന്നിവർ ആലപിച്ച "പോരൂ മഴമേഘമേ" എന്ന ഗാനവും രഞ്ജിനി ജോസ് ആലപിച്ച ആകാശം പൂക്കുന്നു എന്ന ഗാനവും സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ തരംഗമായിരുന്നു. == അണിയറ പ്രവർത്തകർ == *സംവിധാനം -ജാസിക് അലി *നിർമ്മാണം- [[രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്]] *ബാനർ -വോക്ക് മീഡിയ *തിരക്കഥ- ജ്യോതിഷ് നാരായണൻ, ബിനോയ് പി എം *സംഭാഷണം- രഘു ചാലിയാർ *ക്യാമറ-സജീഷ് രാജ് *സെക്കൻറ് ഷെഡ്യൂൾ ക്യാമറ- ഹുസൈൻ അബ്ദുൾ ഷുക്കൂർ *സെക്കൻഡ് ഷെഡ്യൂൾ ക്രിയേറ്റീവ് ഡയറക്ടർ- കൃഷ്ണജിത്ത് എസ് വിജയൻ *സംഗീതം-[[എം കെ അർജ്ജുനൻ]] & [[രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്]], *എഡിറ്റർ- അമൃത് ലൂക്ക *ഗാനരചന- [[പി.കെ. ഗോപി]], നജു ലീലാധർ, പി സി മുരളീധരൻ, *അഡ്വ ശ്രീ രജ്ഞിനി, സജിതാ മുരളിധരൻ. *പ്രൊഡക്ഷൻ കൺട്രോളർ- ഗിരീഷ് നെല്ലിക്കുന്നുമ്മേൽ *സംഘട്ടനം- ബ്രൂസ്ലി രാജേഷ് == അവലംബം == <references/> * {{imdb title|id=23732270|title=ബൈനറി}} * [https://m3db.com/film/binary] – m3db.com - ബൈനറി * [https://in.bookmyshow.com/movies/binary/ET00360479] – Book My Show - ബൈനറി [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] kv32u714lszc9lb5jx9gs02lq3vi58e 0 599638 4614951 3995896 2026-04-24T12:19:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614951 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:West-antarctica.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|386x386ബിന്ദു| പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഏതാണ്ട് ശൂന്യമായ ഭൂപടം]] [[പ്രമാണം:Antarctica.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ലേബൽ ചെയ്ത ഭൂപടം, ഇടതുവശത്ത് പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്ക.]] '''പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്ക''', അല്ലെങ്കിൽ '''ലെസ്സർ അന്റാർട്ടിക്ക''', [[അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക്കയിലെ]] രണ്ട് പ്രധാന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, പടിഞ്ഞാറൻ അർദ്ധഗോളത്തിനുള്ളിൽ കിടക്കുന്ന [[അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക ഭൂഖണ്ഡ]]<nowiki/>ത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ഇത്. അന്റാർട്ടിക്ക് പെനിൻസുലയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കിഴക്കൻ അന്റാർട്ടിക്കയിൽ നിന്ന് ട്രാൻസാന്റാർട്ടിക്ക് പർവതനിരകളാൽ ഇത് വേർതിരിക്കപ്പെടുകയും പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്ക് ഐസ് ഷീറ്റിനാൽ മൂടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് [[റോസ് കടൽ|റോസ് കടലിനും]] (ഭാഗികമായി റോസ് ഐസ് ഷെൽഫിനാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു), വെഡൽ കടലിനും ഇടയിലാണ് (മിക്കവാറും ഫിൽച്നർ-റോൺ ഐസ് ഷെൽഫാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്). [[ദക്ഷിണധ്രുവം|ദക്ഷിണധ്രുവത്തിൽ]] നിന്ന് തെക്കേ അമേരിക്കയുടെ അറ്റത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഒരു ഭീമൻ [[ഉപദ്വീപ്|ഉപദ്വീപായി]] ഇതിനെ കണക്കാക്കാം. പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയിൽ ഭൂരിഭാഗവും അന്റാർട്ടിക്കയിലെ മഞ്ഞുപാളികളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[ആഗോളതാപനം|കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം]] ചില സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുവെന്നും ഈ മഞ്ഞുപാളി ചെറുതായി ചുരുങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കാമെന്നും സൂചനകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ 50 വർഷമായി, അന്റാർട്ടിക്ക് ഉപദ്വീപിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരം ഗ്രഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ ചൂടാകുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, <ref>{{Cite web|url=https://discoveringantarctica.org.uk/challenges/sustainability/impacts-of-climate-change/|title=Impacts of climate change|access-date=2021-11-20|website=Discovering Antarctica|language=en-GB|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521024650/https://discoveringantarctica.org.uk/challenges/sustainability/impacts-of-climate-change/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://public.wmo.int/en/media/press-release/wmo-verifies-one-temperature-record-antarctic-continent-and-rejects-another|title=WMO verifies one temperature record for Antarctic continent and rejects another|access-date=2021-11-20|date=2021-06-30|website=public.wmo.int|language=en|archive-date=2021-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702170703/https://public.wmo.int/en/media/press-release/wmo-verifies-one-temperature-record-antarctic-continent-and-rejects-another|url-status=dead}}</ref> പെനിൻസുലയുടെ തീരങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമാണ്. അത് (വേനൽക്കാലത്ത്) ഐസ് രഹിതമാകും. അന്റാർട്ടിക്കയിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ കാലാവസ്ഥയുള്ളതും മരിയേലാൻഡിയ അന്റാർട്ടിക്ക് തുണ്ട്രയുമാണ് ഇവ. ശൈത്യത്തിലെ കഠിനമായ തണുപ്പിനെയും ചെറിയ വളരുന്ന സീസണിനെയും നേരിടാൻ കഴിയുന്ന [[ശേവാലം|പായലുകളും]] [[കൽപ്പായൽ|ലൈക്കണുകളും]] പാറകളിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. == സ്ഥാനവും വിവരണവും == [[പ്രമാണം:Map_of_Transantarctic_Mountains.jpg|ലഘുചിത്രം|Geographical map of Antarctica]] ട്രാൻസാന്റാർട്ടിക് പർവതനിരകളുടെ [[ശാന്തസമുദ്രം|പസഫിക് സമുദ്രത്തിന്റെ]] വശത്തായി കിടക്കുന്ന, പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയിൽ അന്റാർട്ടിക് പെനിൻസുലയും ( ഗ്രഹാം ലാൻഡും പാമർ ലാൻഡും ഉള്ളത്) എൽസ്വർത്ത് ലാൻഡ്, മേരി ബൈർഡ് ലാൻഡ്, കിംഗ് എഡ്വേർഡ് VII ലാൻഡ്, ഓഫ്ഷോർ ദ്വീപുകളായ അഡ്‌ലെയ്ഡ് ദ്വീപ്, പ്രത്യേകിച്ച് അഡ്‌ലെയ്ഡ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വെഡൽ കടലിലെ ഫിൽച്ച്നർ-റോൺ ഐസ് ഷെൽഫ്, [[റോസ് കടൽ|റോസ് കടലിലെ]] റോസ് ഐസ് ഷെൽഫ് . ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഈ നാമം നൽകിയത്. പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയെ പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്ക് ഐസ് ഷീറ്റ് എന്ന് വിളിക്കുന്ന കൂറ്റൻ ഹിമപാളികളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സമീപ ദശകങ്ങളിൽ, ഈ മഞ്ഞുപാളിയുടെ പിണ്ഡം കുറയുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു എന്നത് ആശങ്കാജനകമാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6962|title=Antarctic ice sheet is an 'awakened giant'|access-date=2008-01-26|date=2 February 2005|publisher=[[New Scientist]]}}</ref> 2020-ലെ ഒരു പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്ര ചരിത്രം സംഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Jordan|first=Tom A.|last2=Riley|first2=Teal R.|last3=Siddoway|first3=Christine S.|date=2020|title=The geological history and evolution of West Antarctica|journal=Nature Reviews Earth & Environment|language=en|volume=1|issue=2|pages=117–133|doi=10.1038/s43017-019-0013-6|issn=2662-138X}}</ref> == മരീലാൻഡിയ അന്റാർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര == പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഭാഗങ്ങൾ മഞ്ഞുമൂടിയിട്ടില്ല ( അന്റാർട്ടിക് ഒയാസിസ് ), അന്റാർട്ടിക് ഉപദ്വീപിന്റെ തീരങ്ങൾ, മരിയേലാൻഡിയ അന്റാർട്ടിക് [[തുന്ദ്ര|ടുണ്ട്ര]] ( മാരി ബൈർഡ് ലാൻഡിന് ശേഷം) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു [[ജൈവവൈവിധ്യം|ജൈവവൈവിധ്യ]] മേഖലയാണ്. അന്റാർട്ടിക്കയിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ കാലാവസ്ഥയുള്ള ഈ പ്രദേശത്ത വേനൽക്കാലത്ത് രൂപപ്പെടുന്ന [[ശേവാലം|പായലും]] [[കൽപ്പായൽ|ലൈക്കണും]] മൂടുന്ന ഈ പാറകൾ മഞ്ഞ് രഹിതമാണ്, എന്നിരുന്നാലും കാലാവസ്ഥ ഇപ്പോഴും കഠിനമായ തണുപ്പുള്ളതും ജീവികൾക്ക് വളരാൻ കഴിയുന്ന സീസൺ വളരെ ചെറുതുമാണ്. == ഇതുകൂടി കാണുക == * ട്രാൻസാന്റാർട്ടിക് പർവതനിരകളുടെ ടെക്റ്റോണിക് പരിണാമം * വെസ്റ്റ് അന്റാർട്ടിക്ക് റിഫ്റ്റ് സിസ്റ്റം == അവലംബം ==   <references /> [[Category:Wikipedia articles incorporating text from the USGS Geographic Names Information System]]{{Reflist|25em}}{{Antarctica}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:തുന്ദ്ര]] [[വർഗ്ഗം:അന്റാർട്ടിക്കയിലെ ദ്വീപുകൾ]] lv3hexnje5ju5fdy9c7efnusbrvzrrf 0 606568 4615030 3980453 2026-04-24T23:39:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615030 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ (FSSAI) | logo = FSSAI_logo.png | logo_size = 300px | founded = 5 September, 2008 | hq_location = New Delhi | website = www.fssai.gov.in | location_country = India }} [https://www.fssai.gov.in/ ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ (FSSAI)] ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിൽ സ്ഥാപിതമായ ഒരു നിയമപരമായ സ്ഥാപനമാണ്. 2006-ലെ ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആന്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് ആക്ട് പ്രകാരമാണ് FSSAI സ്ഥാപിതമായത്, ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയും നിയന്ത്രണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഏകീകൃത നിയമമാണ്. ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെയും മേൽനോട്ടത്തിലൂടെയും പൊതുജനാരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും FSSAI ഉത്തരവാദിയാണ്. എഫ്എസ്എസ്എഐയെ നയിക്കുന്നത്, കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിക്കുന്ന ഒരു നോൺ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ചെയർപേഴ്സണാണ്, ഒന്നുകിൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ സെക്രട്ടറി റാങ്കിൽ കുറയാത്ത പദവി വഹിക്കുന്നവരോ വഹിക്കുന്നവരോ ആണ്.[6] രാജേഷ് ഭൂഷൺ എഫ്എസ്എസ്എഐയുടെ നിലവിലെ ചെയർപേഴ്സണും ശ്രീ ഗഞ്ചി കമലാ വി റാവു എഫ്എസ്എസ്എഐയുടെ നിലവിലെ ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറുമാണ്. എഫ്എസ്എസ്എഐയുടെ ആസ്ഥാനം ന്യൂഡൽഹിയിലാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[ഗുവഹാത്തി|ഗുവാഹത്തി]], [[മുംബൈ]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[കൊച്ചി]], [[ചെന്നൈ]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി 6 പ്രാദേശിക ഓഫീസുകളും അതോറിറ്റിക്ക് ഉണ്ട്. FSSAI വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത 14 റഫറൽ ലബോറട്ടറികൾ, ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 72 സംസ്ഥാന/UT ലബോറട്ടറികൾ, 112 ലബോറട്ടറികൾ എന്നിവ FSSAI അറിയിച്ച [[:en:National_Accreditation_Board_for_Testing_and_Calibration_Laboratories|NABL]]-അക്രഡിറ്റഡ് സ്വകാര്യ ലബോറട്ടറികളാണ്. 2021-ൽ, ഭക്ഷ്യ വസ്തുക്കളുടെ നിർമ്മാണം, കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, പാക്കേജിംഗ്, വിൽപ്പന എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വ്യവസായങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനം ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, എല്ലാ വർഷവും റിട്ടേണുകൾ ഫയൽ ചെയ്യണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ റെസ്റ്റോറന്റുകൾക്കും ഭക്ഷ്യ നിർമ്മാതാക്കൾക്കും ശാശ്വത ലൈസൻസുകൾ നൽകാൻ FSSAI തീരുമാനിച്ചു. ഭക്ഷണം നിർമ്മിക്കുകയോ സംഭരിക്കുകയോ കൊണ്ടുപോകുകയോ വിതരണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏതൊരു ഭക്ഷ്യ ബിസിനസ്സിനും ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലൈസൻസോ രജിസ്ട്രേഷനോ ആവശ്യമാണ്. കമ്പനിയുടെ വലിപ്പവും സ്വഭാവവും അനുസരിച്ച്, FSSAI രജിസ്ട്രേഷനോ ലൈസൻസോ ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം. == ചരിത്രം == 2006-ൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട്, 2006-ന് കീഴിൽ 2008 സെപ്റ്റംബർ 5-ന് എഫ്എസ്എസ്എഐ സ്ഥാപിതമായി. ഒരു ചെയർപേഴ്സണും 22 അംഗങ്ങളും അടങ്ങുന്നതാണ് FSSAI. ഉപഭോക്താക്കൾ, വ്യാപാരികൾ, നിർമ്മാതാക്കൾ, നിക്ഷേപകർ എന്നിവരുടെ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനും അത് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ഒരു ബോഡി ഉണ്ടായിരിക്കാനും ഭക്ഷണത്തിന് മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നതിന് FSSAI ഉത്തരവാദിയാണ്. ആരോഗ്യ-കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയം, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഭരണനിർവഹണ മന്ത്രാലയമാണ് ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ. ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് (FSSAI) 2006-ലെ FSS നിയമം നൽകുന്ന നിയമപരമായ അധികാരങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്. # ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ചട്ടങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തൽ # ഭക്ഷ്യ പരിശോധനയ്ക്കായി ലബോറട്ടറികളുടെ അക്രഡിറ്റേഷനുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നു # കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് ശാസ്ത്രീയ ഉപദേശവും സാങ്കേതിക പിന്തുണയും നൽകുന്നു # ഭക്ഷണത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര സാങ്കേതിക നിലവാരം വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് സംഭാവന ചെയ്യുന്നു # ഭക്ഷ്യ ഉപഭോഗം, മലിനീകരണം, ഉയർന്നുവരുന്ന അപകടസാധ്യതകൾ മുതലായവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. # ഇന്ത്യയിൽ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയെയും പോഷകാഹാരത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും അവബോധം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == പ്രധാന ഓഫീസുകൾ == '''FSSAI 4 മേഖലകളിലായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്''' # വടക്കൻ മേഖല - [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂഡൽഹി]]<nowiki/>യിലെ ഹെഡ് ഓഫീസ്. # കിഴക്കൻ മേഖല - [[കൊൽക്കത്ത]]<nowiki/>യിലെ റീജിയണൽ ഓഫീസ് # പശ്ചിമ മേഖല - [[മുംബൈ]]<nowiki/>യിലെ റീജിയണൽ ഓഫീസ് # ദക്ഷിണ മേഖല - [[ചെന്നൈ]]<nowiki/>യിലെ റീജിയണൽ ഓഫീസ് == നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂട് == ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ, 2006-ലെ ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് പ്രകാരമുള്ള ഒരു നിയമപരമായ സ്ഥാപനമാണ്. ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് (എഫ്എസ്എസ്), 2006 ആണ് ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിനുള്ള പ്രാഥമിക നിയമം. ഈ നിയമം ഇന്ത്യയിൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ രൂപീകരണവും നടപ്പാക്കലും സ്ഥാപിക്കുന്നു. FSSAI സംസ്ഥാന തലത്തിൽ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ അധികാരികളെ നിയമിക്കുന്നു. ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഭരണപരമായ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് FSSAI പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. FSSAI യുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം # ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾക്ക് ശാസ്ത്രാധിഷ്ഠിത മാനദണ്ഡങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക # ഭക്ഷണത്തിന്റെ നിർമ്മാണം, സംഭരണം, വിതരണം, ഇറക്കുമതി, വിൽപ്പന എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് # ഭക്ഷണത്തിന്റെ സുരക്ഷ സുഗമമാക്കുന്നതിന് FSS നിയമം എല്ലാ പഴയ നിയമങ്ങൾക്കും ചട്ടങ്ങൾക്കും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്‌ക്കായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കും ഒരു ബക്കറ്റാണ്. FSS നിയമം 7 പഴയ പ്രവൃത്തികളെ ഒരു കുടയിലേക്ക് എടുത്തു. # Prevention of Food Adulteration Act, 1954 [https://web.archive.org/web/20171215080611/http://lawmin.nic.in/ld/P-ACT/1954/A1954-37.pdf Archived] 15 December 2017 at the [[:en:Wayback_Machine|Wayback Machine]] # Fruit Products Order, 1955 [https://web.archive.org/web/20180206074206/http://www.old.fssai.gov.in/Portals/0/Pdf/fpoact.pdf Archived] 6 February 2018 at the Wayback Machine # Meat Food Products Order, 1973 # Vegetable Oil Products (Control) Order, 1947 [https://web.archive.org/web/20180127213311/http://old.fssai.gov.in/Portals/0/Pdf/vegetableoils.pdf Archived] 27 January 2018 at the Wayback Machine # Edible Oils Packaging (Regulation) Order 1998 [https://web.archive.org/web/20180206075148/http://www.old.fssai.gov.in/Portals/0/Pdf/Edible%20Oil%20Packaging.pdf Archived] 6 February 2018 at the Wayback Machine # Solvent Extracted Oil, De- Oiled Meal and Edible Flour (Control) Order, [https://web.archive.org/web/20180206073548/http://www.old.fssai.gov.in/Portals/0/Pdf/solvent_Extracted.pdf 1967] Archived 6 February 2018 at the Wayback Machine # Milk and Milk Products Order, 1992 [https://web.archive.org/web/20180206073558/http://www.old.fssai.gov.in/Portals/0/Pdf/mmpo.pdf Archived] 6 February 2018 at the Wayback Machine. == വകുപ്പുകൾ == # സയൻസ് & സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഡിവിഷൻ (I & II) # റെഗുലേഷൻസ് ഡിവിഷൻ # ക്വാളിറ്റി അഷ്വറൻസ് ഡിവിഷൻ (I & II) # റെഗുലേറ്ററി കംപ്ലയൻസ് ഡിവിഷൻ # ഹ്യൂമൻ റിസോഴ്‌സ് & ഫിനാൻസ് ഡിവിഷൻ # ജനറൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനും പോളിസി കോർഡിനേഷൻ ഡിവിഷനും # ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി ഡിവിഷൻ # സാമൂഹികവും പെരുമാറ്റപരവുമായ മാറ്റത്തിന്റെ വിഭാഗം # ട്രേഡ് ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ കോപ്പറേഷൻ ഡിവിഷൻ # പരിശീലന വിഭാഗം # രാജ്ഭാഷ == ഗവേഷണവും ഗുണനിലവാര ഉറപ്പും == '''ഗവേഷണം''' ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ ഗവേഷണത്തിനായി FSSAI ചില മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇനിപ്പറയുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയുള്ള ഗവേഷണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം റിസർച്ച് ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഡിവിഷനാണ്: # അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ തുടർച്ചയായി അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്യുന്നതിനും അപ്ഗ്രേഡ് ചെയ്യുന്നതിനും സഹായിക്കുന്ന പുതിയ അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുക # നിയമങ്ങളും നിയന്ത്രണങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനോ നിർമ്മിക്കുന്നതിനോ തെളിവ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഠനങ്ങൾ നടത്തുക. '''ഗുണമേന്മ''' ഭക്ഷണത്തിന്റെയും പാനീയങ്ങളുടെയും ഗുണനിലവാരവും നിലവാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ FSSAI നിർബന്ധിതമാണ്. ഈ ഫംഗ്‌ഷനുകളിൽ മറ്റുള്ളവക്ക് പുറമേ "ISO17025 പ്രകാരം അംഗീകൃത ലബോറട്ടറികളെ അറിയിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടിക്രമങ്ങളും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും" ഉൾപ്പെടുന്നു. FSSAI ഇങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്ന ലബോറട്ടറികളെ അറിയിച്ചു: # FSSAI വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത NABL അംഗീകൃത ലാബുകൾ - 112 # സ്റ്റേറ്റ് ലാബുകൾ - 72 # റഫറൽ ലാബുകൾ - 14 == മാനദണ്ഡങ്ങൾ == എഫ്എസ്എസ്എഐ രൂപപ്പെടുത്തിയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയും മാനദണ്ഡങ്ങളും (ഫുഡ് പ്രൊഡക്റ്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആൻഡ് ഫുഡ് അഡിറ്റീവുകൾ) റെഗുലേഷൻ, 2011, ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആൻഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് (പാക്കേജിംഗ് ആൻഡ് ലേബലിംഗ്) റെഗുലേഷൻ, 2011, കൂടാതെ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷയും മാനദണ്ഡങ്ങളും (മാലിന്യങ്ങൾ, വിഷവസ്തുക്കൾ, അവശിഷ്ടങ്ങൾ) നിയന്ത്രണങ്ങൾ, 2011. '''FSSAI ഇനിപ്പറയുന്നവയ്ക്ക് മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്:''' # പാലുൽപ്പന്നങ്ങളും അനലോഗുകളും # കൊഴുപ്പുകൾ, എണ്ണകൾ, കൊഴുപ്പ് എമൽഷനുകൾ # പഴങ്ങളും പച്ചക്കറി ഉൽപ്പന്നങ്ങളും # ധാന്യങ്ങളും ധാന്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും # മാംസം, മാംസം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ # മത്സ്യവും മത്സ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും # മധുരപലഹാരങ്ങളും പലഹാരങ്ങളും # തേൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മധുരപലഹാരങ്ങൾ # ഉപ്പ്, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, മസാലകൾ, അനുബന്ധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ # പാനീയങ്ങൾ, (പാലും പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും ഒഴികെയുള്ളവ) # മറ്റ് ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും ചേരുവകളും # ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഭക്ഷണം # ഭക്ഷണത്തിന്റെ വികിരണം # പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ, അതായത് സസ്യ എണ്ണ, പാൽ, ഉപ്പ്, അരി, ഗോതമ്പ് മാവ്/മൈദ എന്നിവയുടെ ബലപ്പെടുത്തൽ ഭക്ഷ്യ ശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പുതിയ സംഭവവികാസങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യ ഉപഭോഗ രീതികൾ, പുതിയ ഭക്ഷ്യ ഉൽപന്നങ്ങൾ, അഡിറ്റീവുകൾ, സംസ്കരണ സാങ്കേതിക വിദ്യയിലെ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ് മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ വികസനം. മറ്റ് നിയന്ത്രണ ഓപ്ഷനുകൾ. ഫുഡ് സേഫ്റ്റി ആന്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് 2006 ന് കീഴിലുള്ള ഏതെങ്കിലും ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് നിരവധി ഘട്ടങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഫുഡ് അതോറിറ്റിയുടെ പരിഗണനയ്ക്ക് ശേഷം, ഓഹരി ഉടമകളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നതിനായി കരട് സ്റ്റാൻഡേർഡ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു (ഡ്രാഫ്റ്റ് അറിയിപ്പ്). ഡബ്ല്യുടിഒ-എസ്പിഎസ് കമ്മിറ്റിയിൽ ഇന്ത്യ ഒപ്പുവച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഡ്രാഫ്റ്റ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഡബ്ല്യുടിഒയിലും അറിയിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, ബന്ധപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അഭിപ്രായങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത്, സ്റ്റാൻഡേർഡ് അന്തിമമാക്കുകയും ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ഗസറ്റിൽ അറിയിക്കുകയും നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == ഉപഭോക്തൃ വ്യാപനം == വിവിധ ചാനലുകൾ വഴി ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് FSSAI-ലേക്ക് കണക്ട് ചെയ്യാം. തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന ക്ലെയിമുകളും പരസ്യങ്ങളും സംബന്ധിച്ച ആശങ്കകൾക്കായുള്ള ഒരു GAMA പോർട്ടലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ബാധകമായ FSSAI ലൈസൻസ് == ഭക്ഷ്യ ബിസിനസിന്റെയും വിറ്റുവരവിന്റെയും സ്വഭാവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി FSSAI മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ലൈസൻസുകൾ നൽകുന്നു: # രജിസ്ട്രേഷൻ: ₹12 ലക്ഷത്തിൽ താഴെയുള്ള വിറ്റുവരവിന് # സംസ്ഥാന ലൈസൻസ്: ₹12 ലക്ഷം മുതൽ ₹20 കോടി വരെ വിറ്റുവരവിന് # സെൻട്രൽ ലൈസൻസ്: ₹20 കോടിക്ക് മുകളിലുള്ള വിറ്റുവരവിന് ലൈസൻസ് അപേക്ഷയുടെ സ്വഭാവം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ബിസിനസിന്റെ സ്ഥാനം, റീട്ടെയിൽ സ്റ്റോറുകളുടെ എണ്ണം മുതലായവ പോലുള്ള മറ്റ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. == പദ്ധതികൾ == റെസ്റ്റോറന്റുകളിലും മറ്റ് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളിലും വിതരണം ചെയ്യുന്ന ഭക്ഷണത്തിന്റെ സുരക്ഷയും ഗുണനിലവാരവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി 2009-ൽ FSSAI ഒരു പൈലറ്റ് പ്രോജക്റ്റ് സേഫ് ഫുഡ്, ടേസ്റ്റി ഫുഡ് എന്നിവയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു. == സംസ്ഥാന ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ സൂചിക (SFSI) == സംസ്ഥാന ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ സൂചിക (എസ്എഫ്എസ്ഐ), എഫ്എസ്എസ്എഐയുമായി സഹകരിച്ച് 2018ൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. സംസ്ഥാനങ്ങളെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും അവയുടെ പ്രകടനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഉചിതമായ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ ആവാസവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനും പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് എസ്എഫ്എസ്ഐ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. == ഇതും കാണുക == [[നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂട്രീഷൻ, ഹൈദരാബാദ്]] == External links == * [https://www.fssai.gov.in/ Official website] * [http://fssai.gov.in/home/fss-legislation/food-safety-and-standards-act.html Food Safety and Standards Act, 2006]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://fssaiindia.in/ FSSAI Registration Consultants in India] ii1svxhvslnh66sp2h2sxgxp3ka8v9z 0 607455 4615202 4572976 2026-04-25T11:36:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615202 wikitext text/x-wiki {{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2023 നവംബർ}} {{prettyurl|Malappuram Haji Mahanaya Joji}} {{Infobox film|name=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി|image=Malappuram Haji Mahanaya Joji Poster.jpg|caption=|director= [[തുളസീദാസ് (സംവിധായകൻ)|തുളസിദാസ്]]|producer= [[ബാബു തോമസ്‌]] ,[[മജീദ്]] |writer=[[ ബാബു ജി. നായർ ]] |dialogue=[[ രാജൻ കിരിയത്ത്]], [[വിനു കിരിയത്ത്]] |lyrics=[[ബിച്ചു തിരുമല]]|screenplay=[[ രാജൻ കിരിയത്ത്]], [[വിനു കിരിയത്ത്]] |starring= [[മുകേഷ് (നടൻ)|മുകേഷ്]],<br> [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]],<br> [[മധു]], <br>[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]],<br> [[മാതു]]|music=[[ജോൺസൺ]]|design =[[ആൻസ്]]| background music=[[ജോൺസൺ]] |cinematography= [[വിജയകുമാർ]]|editing=[[ജി. മുരളി]]|studio=|distributor=ഗായത്രി റിലീസ്| banner =ഷൈൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്| runtime =130 minutes |released={{Film date|1994|6|24|df=y}}|country={{Ind}}[[ഭാരതം]]|language=[[മലയാളം]]}} 1994-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[തുളസീദാസ് (സംവിധായകൻ)|തുളസിദാസ്]] സംവിധാനം ചെയ്‌തതും ബാബു ജി. നായരുടെ കഥയിൽ നിന്ന് രാജൻ കിരിയത്ത്, വിനു കിരിയത്ത് എന്നിവർ തിരക്കഥയും സംഭാഷണവും രചിച്ചതുമായ ഒരു [[മലയാളം]] [[ഹാസ്യ ചലച്ചിത്രം|ഹാസ്യ ചലച്ചിത്ര]] മാണ് '''''മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി''''' <ref>{{Cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=2797|title=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി(1994)|access-date=2023-10-17 |publisher=മലയാളചലച്ചിത്രം.കോം}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4796|title=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി(1994)|access-date=2023-10-17|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|archive-date=2023-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103093843/https://www.malayalasangeetham.info/m.php?4796|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://spicyonion.com/title/malappuram-haji-mahanaya-joji-malayalam-movie/|title=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി(1994)|access-date=2023-10-17|publisher=സ്പൈസി ഒണിയൻ}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഡിസംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[ബിച്ചു തിരുമല]] ഗാനങ്ങൾ എഴുതി<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/malappuram-haji-mahanaya-joji.html#cast|title=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി(1994)|access-date=2023-10-17 |publisher=ഫിലിം ബീറ്റ്}}</ref> . [[മുകേഷ് (നടൻ)|മുകേഷ്]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]], [[മധു]], [[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]], [[മാതു]] എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ അഭിനേതാക്കൾ. <ref>{{Cite web|url=https://malayalam.filmibeat.com/features/director-thulasidas-opens-up-about-casting-mukesh-in-malappuram-haji-mahanaya-joji-movie-goes-viral-088378.html|title=ജയറാം പിന്മാറിയതോടെ നിർമ്മാതാവും ഒഴിവായി; മുകേഷിനെ നായകനാക്കി, പടം സൂപ്പർ ഹിറ്റ്: തുളസിദാസ്‌|last=Kb|first=Rahimeen|date=21 November 2022|website=[[Oneindia|Filmibeat]]|language=ml}}</ref> [[ജോൺസൺ]] ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീതം ഒരുക്കിയത്. ഈ ചിത്രം തമിഴിൽ ''രാമൻ അബ്ദുള്ള'' (1997), തെലുങ്കിൽ ''ഗോൽമാൽ'' (2003) എന്ന പേരിൽ പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="news18">{{Cite web|url=https://tamil.news18.com/photogallery/entertainment/cinema-malappuram-haji-mahanaya-joji-scene-copied-in-thalapathy-vijay-poove-unakkaga-jbr-scs-730628-page-10.html|title=இப்படியும் காப்பி அடிக்கலாம் - மலப்புறம் ஹாஜியும், பூவே உனக்காக விக்ரமனும்!|date=13 April 2022|website=[[News18]]|language=ta|access-date=2023-11-03|archive-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511012132/https://tamil.news18.com/photogallery/entertainment/cinema-malappuram-haji-mahanaya-joji-scene-copied-in-thalapathy-vijay-poove-unakkaga-jbr-scs-730628-page-10.html|url-status=dead}}</ref> ജഗതി ശ്രീകുമാറിന്റെ കഥാപാത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്ന രംഗം ''പൂവേ ഉനക്കാഗയിൽ'' (1996) ആർ എസ് ശിവജിയുടെ കഥാപാത്രത്തെ കുത്തിക്കൊല്ലുന്നതാണ് കാണിച്ചത്. <ref name="news18" /> == പ്ലോട്ട് == മുസ്ലീമായ കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടിക്ക് [[ദുബായ്|ദുബായിലേക്കുള്ള]] വിസയും പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തായ മലപ്പുറം ഹാജിയാർ [[മലപ്പുറം|മലപ്പുറത്ത്]] നടത്തുന്ന സ്കൂളിൽ ജോലി വാഗ്ദാനവും ഒരേ സമയം ലഭിക്കുന്നു. പിതാവ് അവനെ ദുബായിലേക്ക് പോകാൻ അനുവദിക്കില്ല, അധ്യാപക ജോലി ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അങ്ങനെ കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി തന്റെ സുഹൃത്തായ [[ഹിന്ദു|ജോജിയെ]] അവന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്‌കൂളിലേക്ക് അയച്ചു, മാതാപിതാക്കളറിയാതെ ദുബായിലേക്ക് പോകുന്നു. മലപ്പുറം ഹാജിയാർ ധീരനും മതവിശ്വാസിയുമാണ്. അതിനാൽ ആളുകൾ അവനെ ഭയബഹുമാനത്തോടെ സമീപിക്കുന്നു. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടിയുടെ അപരനായി ജീവിക്കുമ്പോൾ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം മറച്ചുവെക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് ഹാജിയാരുടെ പെരുമാറ്റച്ചട്ടം ജോജിയെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. ജോജിയും ഫിസിക്കൽ എജ്യുക്കേഷൻ ടീച്ചറും പിന്നീട് ജോജിയുടെ സഹമുറിയനുമായഅലിയാരും ജോജിയും തമ്മിൽ ഒരു രസകരമായ ശത്രുതാപരമായ ബന്ധം വികസിക്കുന്നു. ജോജി താമസിയാതെ ഹാജിയാരുടെ വിശ്വാസപാതമായി ഇടം പിടിക്കുന്നു, അതേസമയം അലസനായ അലിയാർ എന്ന ടീച്ചറെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കാര്യങ്ങൾ പ്രശ്നത്തിലാകുന്നു. അലിയാരും ജോജിയും റൂം മേറ്റ്‌സ് ആയും സഹപ്രവർത്തകരായും ഒരു മത്സരം തുടക്കമിടുന്നു.. ജോജിക്ക് കാര്യങ്ങൾ അത്ര എളുപ്പമല്ല. ഒരിക്കൽ, ഒരു ഹിന്ദു കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗൗരിയെ ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകുമ്പോൾ ആകസ്മികമായി അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. അയാളെ അവളും പുരോഹിതനും പിടിക്കുന്നു. ഒരു വിസ തട്ടിപ്പിന് താൻ ഇരയായി എന്ന് കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി ജോജിയോട് പറയുന്നതോടെ കഥ ഒരു വഴിത്തിരിവിൽ എത്തുന്നു. ജാഫർ ഖാന്റെ ഗുണ്ടകളെ ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് ജോജിയും കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടിയും എങ്ങനെ കാര്യങ്ങളെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ആലിയാറെ എങ്ങനെ നേരിടുന്നു എന്നീ വിഷയങ്ങളിലൂടെ തമാശയുടെ അന്തരീക്ഷം രൂപപ്പെടുന്നു. ==താരനിര<ref>{{cite web|title=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി (1994)|url= https://www.m3db.com/film/malappuram-haji-mahanaya-joji|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളം മൂവി& മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം |- |1||[[മധു]] ||ഹാജ്യാർ |- |2||[[മുകേഷ്]] ||ജോജി (ജോനകപ്പറമ്പിൽ ജിതേന്ദ്രവർമ്മ) |- |3||[[സിദ്ദിക്ക്]] ||കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി |- |4||[[മാതു]] ||ഗൗരി |- |5||[[ഉഷ]] ||പ്രേമലത |- |6||[[മീര]] ||മുംതാസ് (ഹാജിയുടെ മകൾ) |- |7||[[നരേന്ദ്രപ്രസാദ്]] ||കുറുപ്പ് |- |8||[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]] ||അലിയാർ |- |9||[[കരമന ജനാർദ്ദനൻ നായർ]] ||കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടിയുടെ ഉപ്പ |- |10||[[പ്രേംകുമാർ]] ||സുകുമാരൻ |- |11||[[ശാന്തകുമാരി]] ||ജോജിയുടെ അമ്മ |- |12||[[റിസബാവ]] ||ജാഫർഖാൻ |- |13||[[ശാന്താദേവി]] || |- |14||[[മേഘനാദൻ (നടൻ)|മേഘനാഥൻ]] ||വീരാൻ |- |15||[[ജോസ് പെല്ലിശ്ശേരി]] ||മുകുന്ദൻ മേനോൻ ഹെഡ്മാഷ് |- |16||[[കലാഭവൻ ഹനീഫ്]] ||കാദർ |- |17||[[കോഴിക്കോട് നാരായണൻ നായർ]] ||ബീരാൻകുട്ടി |- |18||[[ഇന്ദ്രൻസ്]] ||ശങ്കരൻ |- |19||[[ബോബി കൊട്ടാരക്കര]] || |- |20||[[ശശാങ്കൻ കാവറ]] || |- |21||[[നയന]] || |- |22||[[കേയൻ]] || |- |23||[[കണ്ണൻ]] || |} ==ഗാനങ്ങൾ<ref>{{cite web|title=മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി (1994)|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4796|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|archive-date=2023-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103093843/https://www.malayalasangeetham.info/m.php?4796|url-status=dead}}</ref>== *വരികൾ:[[ബിച്ചു തിരുമല]] *ഈണം: [[ജോൺസൺ]] {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCF" align="center" | '''നമ്പർ.''' || '''പാട്ട്''' || '''പാട്ടുകാർ''' || '''രാഗം''' |- | 1 || മാനം മുട്ടേ||[[എം.ജി. ശ്രീകുമാർ]], [[സുജാത മോഹൻ|സുജാത]], [[സി.ഒ. ആന്റോ]]|| |- | 2 || പെങ്കിളിയേ||[[ജി. വേണുഗോപാൽ]], [[കെ.എസ്. ചിത്ര]]|| |} == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{YouTube|id=5fTeuNII1Sc മലപ്പുറം ഹാജി മഹാനായ ജോജി (1994)}} * {{IMDb title|id=0353700}} [[വർഗ്ഗം:മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്ക് പുനഃനിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഹാസ്യ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1994-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1990-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തുളസീദാസ് സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മധു അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജോൺസൺ സംഗീതം പകർന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബിച്ചുതിരുമല- ജോൺസൺ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബിച്ചുതിരുമലയുടെ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി. മുരളി ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജഗതി ശ്രീകുമാർ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 3zjir0c0zj63abovftwsuvyruadq4jx 0 608530 4615003 4565888 2026-04-24T19:06:05Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615003 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Speciesbox | image = Pteris vittata.jpg | genus = Pteris | species = vittata | authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name=trop1>&nbsp;''Pteris vittata'' was originally described and published in ''[[Species Plantarum]]'' 2: 1074. 1753. {{cite web |url=http://www.tropicos.org/Name/26602473 |title=Name - ''Pteris vittata'' L. |work=Tropicos |publisher=[[Missouri Botanical Garden]] |location=[[Saint Louis, Missouri]] |accessdate=November 3, 2011}}</ref> | synonyms = *''Pteris costata'' <small>[[Jean Baptiste Bory de Saint-Vincent|Bory]]</small> *''P.&nbsp;diversifolia'' <small>[[Olof Swartz|Sw.]]</small> *''P.&nbsp;ensifolia'' <small>[[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]</small> *''P.&nbsp;inaequilateralis'' <small>Poir.</small> *''P.&nbsp;longifolia'' <small>[[Nathaniel Wallich|Wall.]]</small> *''P.&nbsp;microdonata'' <small>[[Jean Francois Aimee Gottlieb Philippe Gaudin|Gaudin]]</small> *''P.&nbsp;vittata <small>'''[[form (botany)|fo.]]'''</small> cristata'' <small>[[Ren-Chang Ching|Ching]] in Ching & [[Shiew Hung Wu|S.H.Wu]]</small> *''Pycnodoria vittata'' <small>(L.) [[John Kunkel Small|Small]]</small> | synonyms_ref = <ref name=trop2>{{cite web |url=http://www.tropicos.org/Name/26602473?tab=synonyms |title=Name - ''Pteris vittata'' L. synonyms |work=Tropicos |publisher=Missouri Botanical Garden |location=Saint Louis, Missouri |accessdate=November 3, 2011}}</ref> }}ടെറിഡേസി കുടുംബത്തിലെ ഒരു ഫേൺ ഇനമാണ് '''പെറ്ററിസ് വിറ്റാറ്റ'''. ഇത് സാധാരണയായി ചൈനീസ് ബ്രേക്ക്,<ref name=grin/> ചൈനീസ് ലാഡർ ബ്രേക്ക്,<ref name=grin/> അല്ലെങ്കിൽ ലാഡർ ബ്രേക്ക്<ref name=grin/> എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു, .<ref name=Christenhusz-2011/>[[ഏഷ്യ]], തെക്കൻ യൂറോപ്പ്, ഉഷ്ണമേഖലാ ആഫ്രിക്ക, [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് തദ്ദേശീയമായി കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=grin/> ഈ ഇനം മാതൃക ശേഖരിച്ചത് ചൈനയിൽ പെഹർ ഓസ്ബെക്ക് ആണ്.<ref name=trop1/> == ആവാസ വ്യവസ്ഥയും വിതരണവും == {{stack|[[File:Brick Fern Chatswood Primary School.jpg|thumb|ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ചാറ്റ്‌സ്‌വുഡിൽ ഒരു ഇഷ്ടിക ചുവരിൽ വളരുന്ന ലാഡർ ബ്രേക്ക് ഫേൺ]]}} പെറ്ററിസ് വിറ്റാറ്റ തദ്ദേശീയവും പാലിയോട്രോപിക്സിൽ വ്യാപകവുമായും കാണപ്പെടുന്നു: കിഴക്ക്, തെക്കൻ ഉഷ്ണമേഖലാ, [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] (അംഗോളയിൽ; കെനിയ; ലെസോത്തോ; മലാവി; മൊസാംബിക്; നമീബിയ; ടാൻസാനിയ (സാൻസിബാർ ദ്വീപസമൂഹം ഉൾപ്പെടെ); കേപ് പ്രവിശ്യ, സ്വതന്ത്ര സംസ്ഥാനം. , ക്വാസുലു-നടാൽ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ട്രാൻസ്‌വാൾ, എസ്‌വാറ്റിനി, ഉഗാണ്ട, സാംബിയ, സിംബാബ്‌വെ); മിതശീതോഷ്ണ, ഉഷ്ണമേഖലാ ഏഷ്യ (ചൈനയിലെ അൻഹുയി, ഗാൻസു, ഗുവാങ്‌ഡോങ്, ഗുവാങ്‌സി, ഗുയിഷോ, ഹുബെയ്, ജിയാങ്‌സി, സിചുവാൻ, സിസാങ്, യുനാൻ എന്നീ പ്രവിശ്യകളിൽ; ഹോൺഷു, ക്യൂഷു, ഷിക്കോകു, ജപ്പാനിലെ റ്യൂക്യു ദ്വീപുകൾ എന്നിവയുടെ പ്രവിശ്യകളിൽ; ഒപ്പം തായ്‌ലൻഡ് ); കൂടാതെ ഓസ്‌ട്രേലിയ, ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസ്,<ref name=nsw/> ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്, വിക്ടോറിയ, വെസ്റ്റേൺ ഓസ്‌ട്രേലിയ എന്നിവിടങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=nsw/> പെറ്ററിസ് വിറ്റാറ്റ പലപ്പോഴും ചുണ്ണാമ്പുകല്ലിന്റെ ആവാസവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലും ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ സിഡ്‌നിയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലും ഉള്ള കെട്ടിടങ്ങളിൽ കോൺക്രീറ്റ് ഘടനകളിലും വിള്ളലുകളിലും ഇത് വളരുന്നതായി കാണാം.<ref name=nsw>{{cite web |title=''Pteris vittata'', PlantNET - NSW Flora Online, Retrieved June 23, 2011|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=sp&name=Pteris~vittata}}</ref><ref>Les Robinson - Field Guide to the Native Plants of Sydney, {{ISBN|978-0-7318-1211-0}} page 318</ref> കാലിഫോർണിയ, ടെക്സാസ്, തെക്കുകിഴക്കൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിച്ച ഇനമാണിത്.<ref>{{cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PTVI |title=USDA Plants Database |website=plants.usda.gov |access-date=2010-09-19 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇറ്റാലിയൻ ഉപദ്വീപിലും സിസിലിയിലും കാലാബ്രിയയിലും കാമ്പാനിയയിലും ഒരു ചെറിയ ജനസംഖ്യ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite book|author=Giardina G.|author-link=Girolamo Giardina|title=Piante rare della Sicilia |publisher=Università degli Studi di Palermo|location=Palermo|year=2010|isbn=9788890310836}}</ref> == ഉപയോഗങ്ങൾ == കാട്ടിൽ ഇത് എളുപ്പത്തിൽ വളരുമെങ്കിലും, '''പെറ്ററിസ് വിറ്റാറ്റ''' കൃഷി ചെയ്യാറുണ്ട്.<ref name=grin/> ആകർഷകമായ രൂപമുള്ളതിനാൽ ഇതിനെ പൂന്തോട്ടങ്ങളിൽ വളർത്തുന്നു,<ref name=grin/> അല്ലെങ്കിൽ മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ പദ്ധതികളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു:<ref>Wilkins, Carolyn, and Salter, Leo. (2003). [http://www.rsc.org/images/scaf0030703_tcm18-9785.pdf Arsenic hyperaccumulation in ferns: A review.] Environmental Chemistry Group Bulletin of the Royal Society of Chemistry. July 2003 edition.</ref> ഇത് ഫൈറ്റോറെമീഡിയേഷനിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ആർസെനിക്കിന്റെ ഒരു ഹൈപ്പർ അക്യുമുലേറ്റർ പ്ലാന്റാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. == References == {{Reflist|refs= <ref name=Christenhusz-2011>{{cite journal | first1=Maarten J. M. | last1=Christenhusz | first2=Xian-Chun | last2=Zhang | first3=Harald | last3=Schneider | title=A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns | journal=[[Phytotaxa]] | volume=19 | pages=7–54 | date=18 February 2011 | doi=10.11646/phytotaxa.19.1.2 | url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf | issn=1179-3163}}</ref> <ref name=grin>{{GRIN | accessdate=November 3, 2011}}</ref> }} == External links == {{Commons category|Pteris vittata|'''''Pteris vittata'''''}} {{Taxonbar|from=Q2523014}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ജപ്പാനിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ക്വീൻസ്ലാൻഡിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കാൾ ലിനേയസ് നാമകരണം ചെയ്തവ]] [[വർഗ്ഗം:തായ്ലാന്റിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] e2xrjyoc0w3rn1u013g1c1mychekwjn 0 617111 4615085 4602524 2026-04-25T06:23:56Z CommonsDelinker 756 [[File:Logotipo_de_Venevisión_(unoffical_blue_version).svg]] നെ [[File:Logotipo_de_Venevisión_(alternate_blue_version).svg]] കൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നു. (ചെയ്തത്:[[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] കാരണം: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|C 4615085 wikitext text/x-wiki [[File:Logotipo de Venevisión (alternate blue version).svg|thumbnail]] സിസ്‌നെറോസ് ഗ്രൂപ്പിൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള വെനിസ്വേലൻ ടെലിവിഷൻ ശൃംഖലയാണ് '''സ്ഥാപിച്ചത്''' ({{lang|es|Venevisión}}).<ref>{{cite web|title=Lo Mejor de Venevisión desde 1961|url=https://www.flickr.com/photos/112682086@N07/31045311067|website=[[Flickr]]|accessdate=2024-03-18|date=2018-11-21}}</ref> 1961 ൽ ഡീഗോ സിസ്‌നെറോസ് ആണ് ഇത് സ്ഥാപിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ടെലിനോവെല നിർമ്മാതാക്കളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref name="cisneros-nyt">{{cite web|title=Media Mogul Learns to Live With Chávez|url=http://www.nytimes.com/2007/07/05/world/americas/05venez.html?_r=4&n=Top/News/World/Countries%20and%20Territories/Venezuela&oref=slogin&|website=[[The New York Times]]|accessdate=2024-03-18|date=2007-07-05}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} [[വർഗ്ഗം:ദൃശ്യമാദ്ധ്യമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വെനിസ്വേല]] daxi5qyq7619icvr8nugrra3sbrf1i4 0 617516 4615078 4089727 2026-04-25T05:33:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615078 wikitext text/x-wiki {{pu|Biphobia}} [[File:Social Stigma and Discrimination against Bisexuals.jpg|thumb|ബൈസെക്ഷ്വലുകൾക്കെതിരായ വിവിധ സാമൂഹിക മുൻവിധികളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളുടെ ഒരു ചിത്രം]] [[Monosexuality|മോണോസെക്ഷ്വാലിറ്റി]] ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന വിശ്വാസത്തെ തുടർന്ന് ഉടലെടുക്കുന്ന, വ്യക്തികളെന്ന നിലയിൽ [[ഉഭയവർഗപ്രണയി|ബൈസെക്ഷ്വാലിറ്റിയോടും]] ബൈസെക്ഷ്വൽ ആളുകളോടുമുള്ള ഇഷ്ടമില്ലായ്മയാണ് '''ബൈഫോബിയ''', അല്ലെങ്കിൽ '''മോണോസെക്സിസം'''. ബൈസെക്ഷ്വാലിറ്റി ഒരു അയഥാർത്ഥ ലൈംഗിക ആഭിമുഖ്യമാണെന്നുള്ള ചിന്തകളുടെയോ അല്ലെങ്കിൽ ബൈസെക്ഷ്വൽ ആളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള നെഗറ്റീവ് ചിന്തകളുടെയൊ (ഉദാഹരണത്തിന് അവർ ലൈംഗിക തൊഴിൽ എടുക്കുന്നവർ ആണെന്നുള്ള വിശ്വാസം) ഒരു രൂപമാണിത്. ബൈഫോബിയയുടെ മറ്റ് രൂപങ്ങളിൽ ബൈസെക്ഷ്വൽ ഇറേഷ്വർ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Yoshino|first=Kenji|title=The Epistemic Contract of Bisexual Erasure|date=2000|volume=52|issue=2|pages=353-461|doi=10.2307/1229482|url=https://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5389&context=fss_papers|accessdate=November 12, 2020}}</ref> ഏതു തരത്തിലുള്ള [[ലൈംഗികചായ്‌വ്|ലൈംഗിക ചായ്വ്]] ഉള്ള ആളുകൾക്കും ബൈഫോബിയ വരാം. ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയ ആളുകൾ അവരുടെ ലൈംഗിക ആഭിമുഖ്യം കാരണം മുൻവിധിയും വിവേചനവും അനുഭവിക്കുന്നതിനെയാണ് മോണോസെക്സിസം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.<ref name="medicalnewstoday">{{cite web |title=Biphobia: Definition, effects on health, seeking help, and more |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/biphobia |website=www.medicalnewstoday.com |language=en |date=28 ജനുവരി 2021}}</ref> ബൈഫോബിയയുടെ സമൂഹത്തിലെ വ്യാപനം ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയ ആളുകളുടെ മാനസികവും ശാരീരികവും ലൈംഗികവുമായ ആരോഗ്യത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും.<ref name="medicalnewstoday"/> == പദോൽപ്പത്തിയും ഉപയോഗവും == ''ഹോമോഫോബിയ'' എന്ന പദത്തിന്റെ മാതൃകയിലുള്ള ഒരു പോർട്ട്മാന്റോ പദമാണ് ''ബൈഫോബിയ''. ''ബൈസെക്ഷ്വൽ'' എന്നതിലെ രണ്ട് എന്ന്അർഥം വരുന്ന "ബൈ" ഭയം എന്ന്അർഥം വരുന്ന ''ഫോബിയ'' ({{Lang-el|φόβος}} നിന്ന്) എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. ''ട്രാൻസ്ഫോബിയ'', ''ഹോമോഫോബിയ'' എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം, [[ലൈംഗികന്യൂനപക്ഷം|ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളോടുള്ള]] അസഹിഷ്ണുതയും വിവേചനവും വിവരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദങ്ങളുടെ ഒരു കുടുംബമാണിത്. ''ബൈഫോബിക്'' എന്ന [[നാമവിശേഷണം|നാമവിശേഷണ]] രൂപം ബൈഫോബിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളെയോ ഗുണങ്ങളെയോ വിവരിക്കുന്നു, കൂടാതെ ബൈഫോബിയ ഉണ്ടെന്ന് കരുതുന്ന ആളുകളെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ''ബൈഫോബ്''. <ref>{{Cite journal|last=Eliason, MJ|title=The prevalence and nature of biphobia in heterosexual undergraduate students|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1997-06_26_3/page/317|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=26|issue=3|year=1997|pages=317–26|pmid=9146816|doi=10.1023/A:1024527032040}}</ref> ''ബൈഫോബിയ'' എന്ന പദം 1992-ൽ ഗവേഷകയായ കാത്‌ലീൻ ബെന്നറ്റാണു ആദ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite book|title=Bisexuality: Identities, Politics, and Theories|url=https://archive.org/details/bisexualityident0000monr|last=Monro|first=Surya|publisher=Palgrave Macmillan|year=2015|isbn=9781137007308|location=Basingstoke|pages=[https://archive.org/details/bisexualityident0000monr/page/23 23]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://rewire.news/article/2018/04/25/know-biphobia-harmful-know-whats-behind/|title=We Know Biphobia Is Harmful. But Do We Know What's Behind It?|access-date=October 22, 2019|last=Greenesmith|first=Heron|date=April 25, 2018|website=Rewire.News}}</ref> "ബൈസെക്ഷ്വാലിറ്റിക്കെതിരായ മുൻവിധി" <ref name=":1">{{Cite book|url=https://archive.org/details/closertohomebise00weis/page/207|title=Closer to Home: Bisexuality and Feminism|last=Weise|first=Elizabeth Reba|publisher=Seal Press|year=1992|isbn=1-878067-17-6|location=Seattle|pages=[https://archive.org/details/closertohomebise00weis/page/207 207]}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ "ബൈസെക്ഷ്വാലിറ്റിയെ ഒരു ജീവിത തിരഞ്ഞെടുപ്പെന്ന നിലയിൽ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തൽ" എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ വാക്ക് അവർ ഉപയോഗിച്ചത്. <ref name=":1" /> "ഈ [ബൈസെക്ഷ്വൽ] സാമൂഹ്യ-ലൈംഗിക ഐഡന്റിറ്റിയിൽ പെട്ടവരാണെന്നതിന്റെ മാത്രം അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുരുഷന്മാരെയോ സ്ത്രീകളെയോ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുന്നതോ വിമർശിക്കുന്നതോ അല്ലെങ്കിൽ അത് അവകാശപ്പെടാനുള്ള അവകാശം നിരസിക്കുന്നതോ ആയ ഏതെങ്കിലും ചിത്രീകരണമോ പ്രഭാഷണമോ" എന്ന് ഇത് പിന്നീട് നിർവചിക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{Cite journal|last=Welzer-Lang|first=Daniel|date=October 11, 2008|title=Speaking Out Loud About Bisexuality: Biphobia in the Gay and Lesbian Community|journal=Journal of Bisexuality|volume=8|issue=1–2|pages=82|doi=10.1080/15299710802142259}}</ref> ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിയിൽ (അതായത്, ഉത്കണ്ഠാ രോഗം) നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ബൈഫോബിയ ഒരു ഫോബിയ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. അതിന്റെ അർത്ഥവും ഉപയോഗവും സാധാരണഗതിയിൽ സെനോഫോബിയയ്ക്ക് സമാന്തരമാണ്. == എതിർ വാദങ്ങൾ == ബൈഫോബിയ മൂലം ആളുകൾ, ബൈസെക്ഷ്വൽ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ആളുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബൈസെക്ഷ്വൽ അല്ലെന്നും അല്ലെങ്കിൽ ഈ പ്രതിഭാസം അവർ അവകാശപ്പെടുന്നതിലും വളരെ കുറവാണെന്നും വാദിച്ചുകൊണ്ട് ഇതിനെ നിഷേധിക്കുന്നു. ഈ നിഷേധത്തിൻ്റെ ഒരു രൂപം എതിർലിംഗ ലൈംഗികതയാണ് യഥാർത്ഥമോ സ്വാഭാവികമോ ആയ ലൈംഗിക ആഭിമുഖ്യം എന്ന വീക്ഷണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. നിഷേധത്തിൻറെ മറ്റൊരു രൂപം ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ചുള്ള ബൈനറി കാഴ്ചപ്പാടുകളിൽ നിന്നാണ്. ഇത് പ്രകാരം ആളുകൾ ഏകലിംഗക്കാരാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, അതായത് [[സ്വവർഗപ്രണയി|സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗം]] (ഗേ/ലെസ്ബിയൻ) അല്ലെങ്കിൽ എതിർലിംഗ ലൈംഗികത. 1980കളിലുടനീളം, ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തിയത് എതിർലിംഗ ലൈംഗികതയും സ്വവർഗ്ഗലൈംഗികതയും മാത്രമാണ് നിയമാനുസൃതമായ ഓറിയന്റേഷനുകൾ എന്ന ആശയമാണ്.<ref name="ProQuest">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5iayOla-7qcC&pg=PR3|title=Managing Heterosexism and Biphobia: A Revealing Black Bisexual Male Perspective|date=2008-01-01|isbn=9780549622482}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ആ ആശയ പ്രകാരം, ബൈസെക്സുവലുകൾ ഒന്നുകിൽ ഭിന്നലിംഗക്കാരായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ലെസ്ബിയൻ/ഗേ ആളുകളോ അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ "സാധാരണ" താൽപ്പര്യത്തിന് പുറത്തുള്ള ലൈംഗികത പരീക്ഷിക്കുന്ന വ്യക്തികളോ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>Michael Musto, April 7, 2009. [http://blogs.villagevoice.com/dailymusto/archives/2009/04/ever_meet_a_rea.php Ever Meet a Real Bisexual?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413152614/http://blogs.villagevoice.com/dailymusto/archives/2009/04/ever_meet_a_rea.php|date=April 13, 2010}}, ''The Village Voice''</ref><ref name="bisexual erasure">{{Cite journal|last=Yoshino|first=Kenji|authorlink=Kenji Yoshino|title=The Epistemic Contract of Bisexual Erasure|journal=[[Stanford Law Review]]|volume=52|issue=2|pages=353–461|publisher=[[Stanford Law School]]|date=January 2000|url=http://www.kenjiyoshino.com/articles/epistemiccontract.pdf|doi=10.2307/1229482|jstor=1229482}}</ref> "ആളുകൾ സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികളോ എതിർലിംഗ ലൈംഗികതയുള്ളവരോ നുണ പറയുന്നവരോ ആണ്" എന്നതുപോലുള്ള മാക്സിമുകൾ ലൈംഗിക ആഭിമുഖ്യം സംബന്ധിച്ച ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക വീക്ഷണം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.<ref name="Dworkin">{{Cite journal|last=Dworkin, SH|title=Treating the bisexual client|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychology_2001-05_57_5/page/671|journal=Journal of Clinical Psychology|volume=57|issue=5|year=2001|pages=671–80|pmid=11304706|doi=10.1002/jclp.1036}}</ref> ചില ആളുകൾ ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റിയുടെ സൈദ്ധാന്തിക നിലനിൽപ്പ് അംഗീകരിക്കുന്നു, പക്ഷേ പുരുഷന്മാരോടും സ്ത്രീകളോടും തുല്യമായ ലൈംഗിക ആകർഷണം ഉള്ളത് എന്ന് അതിനെ ചുരുക്കി നിർവചിക്കുന്നു.<ref name="Dworkin"/> അതിനാൽ അസമമായ ആകർഷണങ്ങളുള്ള നിരവധി ബൈസെക്ഷ്വൽ വ്യക്തികളെ പകരം സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികളോ എതിർലിംഗ ലൈംഗികതയുള്ളവരോ ആയി തരംതിരിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവർ സ്ത്രീകളിൽ ബൈസെക്സുവാലിറ്റി ഉണ്ടെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു, പക്ഷേ പുരുഷന്മാർ ബൈസെക്സ്വൽ ആകാമെന്നത് നിഷേധിക്കുന്നു. [[ഉഭയവർഗപ്രണയി|ബൈസെക്സുവാലിറ്റി]] നിഷേധിക്കുന്ന തരത്തിൽ ബൈസെക്ഷ്വൽറ്റിയുടെ തെളിവുകൾ ഒഴിവാക്കുകയോ തെറ്റായി പറയുകയോ വീണ്ടും വിശദീകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമാണ് ''ബൈസെക്ഷ്വൽ എറഷർ'' (ബൈസെക്ഷ്വൽ ഇൻവിസിബിലിറ്റി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) എന്നത്.<ref>[http://queersunited.blogspot.com/2008/05/word-of-gay-bisexual-erasure.html Word Of The Gay: BisexualErasure] May 16, 2008 "Queers United"</ref><ref>[http://ronsuresha.com/?p=1018 The B Word] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105202109/http://ronsuresha.com/?p=1018 |date=2020-11-05 }} Suresha, Ron. "The B Word," Options (Rhode Island), November 2004</ref><ref>{{Cite web|url=http://nsrc.sfsu.edu/MagArticle.cfm?Article=475&PageID=0|title=Sexual Prejudice—The erasure of bisexuals in academia and the media|access-date=2007-07-19|last=Hutchins|first=Loraine|authorlink=Loraine Hutchins|website=American Sexuality Magazine|publisher=National Sexuality Resource Center, San Francisco State University|location=San Francisco, CA 94103, United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216065035/http://nsrc.sfsu.edu/MagArticle.cfm?Article=475&PageID=0|archive-date=2007-12-16}}</ref> == ആരോഗ്യ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ == ബൈഫോബിയ മൂലം ബൈസെക്ഷ്വൽ ആളുകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാനസികവും ലൈംഗികവുമായ ആരോഗ്യ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയവരോടുള്ള വിവേചനം അവർക്ക് ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.<ref name="medicalnewstoday"/> ഇത് ആളുകളുടെ മാനസികവും ശാരീരികവും ലൈംഗികവുമായ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കും. ഒരു പഠനം കാണിക്കുന്നത് ബൈസെക്ഷ്വലുകൾ പലപ്പോഴും ഭിന്നലിംഗത്തിന്റെയും സ്വവർഗരതിയുടെയും ബൈനറികൾക്കിടയിൽ കുടുങ്ങുകയും അവരുടെ ലൈംഗിക ഐഡന്റിറ്റി പുറത്തു കാണിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നാണ്. ഇത് പലപ്പോഴും കുറഞ്ഞ ആത്മാഭിമാനം പോലുള്ള മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്‌നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്‌ന സൂചകങ്ങളും ലൈംഗിക ഐഡന്റിറ്റി "തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള" സമ്മർദങ്ങളും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും, തങ്ങളുടെ അസ്തിത്വം തിരിച്ചറിയാത്ത ഒരു സംസ്കാരത്തിലാണ് തങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നതെന്ന് തോന്നിപ്പിച്ച്, [[വിഷാദം|വിഷാദത്തിലേക്ക്]] നയിച്ചേക്കാം. <ref>{{Cite journal|title=Individual and Social Factors Related to Mental Health Concerns among Bisexual Men in the Midwestern United States|journal=Journal of Bisexuality|date=2012-01-01|issn=1529-9716|pmc=3383005|pmid=22745591|pages=223–245|volume=12|issue=2|first=Brian|last=Dodge|first2=Phillip W.|last2=Schnarrs|first3=Michael|last3=Reece|first4=Omar|last4=Martinez|first5=Gabriel|last5=Goncalves|first6=David|last6=Malebranche|first7=Barbara|last7=Van Der Pol|first8=Ryan|last8=Nix|first9=J. Dennis|last9=Fortenberry|doi=10.1080/15299716.2012.674862}}</ref> 2017 ലെ ഒരു വിശ്വസനീയ മെഡിക്കൽ അവലോകനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയ ആളുകളിൽ മോണോസെക്സ്ഷ്വൽ ആയവരെക്കാൾ ഉയർന്ന മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു എന്നാണ്. ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയ ആളുകൾക്ക് ഉത്കണ്ഠയും വിഷാദവും ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണെന്നും, അവർ ആത്മഹത്യയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും കൂടുതലാണ് എന്നുമാണ് ഗവേഷകർ പറയുന്നത്.<ref name="medicalnewstoday"/> ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയ ആളുകൾക്ക് മോണോസെക്സ്ഷ്വൽ ആയവരെക്കാൾ ലഹരിവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗം മൂലമുള്ള വൈകല്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയും കൂടുതലാണ്. ബൈസെക്ഷ്വൽ ആയവർ അമിതമായി മദ്യപിക്കാനോ കഞ്ചാവ് ഉപയോഗിക്കാനോ മറ്റ് മയക്കുമരുന്ന് ഉപയോഗിക്കാനോ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച 2017 ലെ പഠനം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.<ref name="medicalnewstoday"/> == ഇതും കാണുക == * ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റിയുടെ മാധ്യമ ചിത്രീകരണങ്ങൾ * യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റി * ബൈസെക്ഷ്വൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി * [[Duclod Man|ഡക്ലോഡ് മാൻ]] * ഹെറ്ററോണോർമാറ്റീവിറ്റി * ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റിയുടെ ചരിത്രം * ഹോമോഫോബിയ, ട്രാൻസ്ഫോബിയ, ബൈഫോബിയ എന്നിവയ്ക്കെതിരായ അന്താരാഷ്ട്ര ദിനം 2015 ൽ ഈ ദിവസത്തിന്റെ പേരിലേക്ക് ചേർത്തു. * [[ഫോബിയ പട്ടിക|ഫോബിയകളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == {{Reflist}} == കൂടുതൽ വായനക്ക് == * ഗാർബർ, മർജോറി (1995). ''isexuality and the Eroticism of Everyday Life (''ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റിയും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ ലൈംഗികതയും), പേജ് 20-21,28,39.&nbsp; * ഫ്രേസർ എം., ഐഡന്റിറ്റി വിത്തൌട്ട് സെൽഫ്ഹുഡ്ഃ സിമോൺ ഡി ബ്യൂവോയർ ആൻഡ് ബൈസെക്സുവാലിറ്റി, കേംബ്രിഡ്ജ് ആൻഡ് ന്യൂയോർക്ക്ഃ കേംബ്രിഡ്ജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് 1999. p. 124-140.&nbsp; * {{Cite web|url=http://www.equality-network.org/wp-content/uploads/2015/04/Complicated-Bisexual-Report.pdf|title=Complicated? Bisexual people's experiences of and ideas for improving services|last=Rankin|first=Sam|last2=Morton|first2=James|date=May 2015|website=[[Equality Network]]|last3=Bell|first3=Matthew|access-date=2024-05-10|archive-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230183556/https://www.equality-network.org/wp-content/uploads/2015/04/Complicated-Bisexual-Report.pdf|url-status=dead}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.bialogue.org/Pages/InfoPackets/MentalHealth.html മാനസികാരോഗ്യ പ്രൊഫഷണലുകൾക്കുള്ള ബൈയാലോഗ്/ഗ്ലാഡ് ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റി പാക്കറ്റ്] * മാർക്ക് സിംപ്സൺ എഴുതിയ ക്യൂരിയസ്സറും ക്യൂരിയസും * [https://web.archive.org/web/20100701174350/http://out.ucr.edu/pdf/BiBasics.pdf ബൈസെക്ഷ്വലിറ്റി ബേസിക്സ്, യുസി റിവർസൈഡ് എൽജിബിടി റിസോഴ്സ് സെന്റർ, റിവർ സൈഡ്, സിഎ] {{Navboxes|list={{Bisexuality topics}} {{LGBT|social=expanded}} {{Discrimination}}}} [[വർഗ്ഗം:ഉഭയവർഗപ്രണയി]] syczuhq1hk80timgye9g1j68chc66r1 0 621550 4614971 4111631 2026-04-24T15:01:45Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614971 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of moth}}{{Speciesbox | image = | image_caption = | taxon = Patissa fulvosparsa | authority = ([[Arthur Gardiner Butler|Butler]], 1881) | synonyms = *''Apurima fulvosparsa'' <small>Butler, 1881</small> *''Metasia candidulalis'' <small>Swinhoe, 1885</small> *''Patissa candidulalis'' <small>Swinhoe & Cotes, 1889</small> *''Patissa tortualis'' <small>Snellen, 1893</small> *''Donacaula chlorosema'' <small>Meyrick, 1894</small> }} ക്രാംബിഡേ കുടുംബത്തിലെ ഒരു നിശാശലഭമാണ് പാറ്റിസ ഫൾവോസ്പാർസ. 1881 ൽ [[ആർതർ ഗാർഡിനെർ ബട്‌ലർ|ആർതർ ഗാർഡിനർ ബട്ലർ]] ഇത് വിവരിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx|title=GlobIZ search|access-date=2014-07-15|last=Nuss|first=M.|date=2003–2014|website=Global Information System on Pyraloidea|display-authors=etal|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx|url-status=dead}}</ref> [[ചൈന]] (ഷാൻഡോങ്, ജിയാങ്സി, ഗ്വാങ്ഡോങ്, ഹൈനാൻ, യുനാൻ) [[തായ്‌വാൻ|തായ്വാൻ]], [[ജപ്പാൻ]], [[കൊറിയ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]]) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Chen|first=Fu-Qiang|last2=Wu|first2=Chun-Sheng|date=April 2014|url=http://www.zootax.com.cn/admin/downfile.aspx?id=33812|title=Taxonomic review of the subfamily Schoenobiinae (Lepidoptera: Pyraloidea: Crambidae) from China|journal=Zoological Systematics|volume=39|issue=2|pages=163–208|doi=10.11865/zs20140201|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702074137/http://www.zootax.com.cn/admin/downfile.aspx?id=33812|archivedate=July 2, 2014}}</ref> 25&nbsp;mm. ആണ് ചിറകിന്റെ വിസ്താരം<ref>[http://www.jpmoth.org/Crambidae/Schoenobiinae/Patissa_fulvosparsa.html Japanese Moths]</ref> ==അവലംബം== {{RL}} [[വർഗ്ഗം:നിശാശലഭങ്ങൾ]] 8m7zmec4bwq0r4q6dzpi52qpj0v3i8o 0 623208 4614954 4543982 2026-04-24T12:31:44Z ~2026-25006-05 216901 Included information about his autobiography and his spouses's memoir poem collection. 4614954 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} [[പെരുന്തച്ചൻ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായ മലയാളചലച്ചിത്ര സംവിധായകനായിരുന്നു '''തോപ്പിൽ അജയൻ''' (8 ഏപ്രിൽ 1950 - 13 ഡിസംബർ 2018). ഈ ചിത്രത്തിന് വലിയ നിരൂപക പ്രശംസ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള ഇന്ദിരാഗാന്ധി അവാർഡും 1990 ൽ മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡും അജയൻ നേടി. 1990 ൽ മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രത്തിനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡും 1992 ൽ ലൊക്കാർണോ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഗോൾഡൻ ലെപ്പർഡ് അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. മാണിക്കക്കല്ല് എന്ന തന്റെ കഥയുടെ തിരക്കഥയ്ക്കായി അജയൻ തന്നെ ആദ്യം സമീപിച്ചതായി ദി മാസ്റ്റർ കാർപെന്റർ എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ എഴുത്തുകാരൻ എം ടി വാസുദേവൻ നായർ എഴുതി. അത് യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല, പിന്നീട് അദ്ദേഹം മറ്റൊരു സ്വപ്ന പദ്ധതിയായ പെരുന്തച്ചനുമായി സമീപിച്ചു. പെരുന്തച്ചന്റെ തിരക്കഥ എഴുതാൻ തന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചതിന് എം.ടി അജയനോട് നന്ദി പറയുന്നു. 'മകുടത്തിൽ ഒരു വാരി ബാക്കി' എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മകഥ 2019-ൽ ഡി സി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. സിനിമ ലോകത്തെ അടുപ്പങ്ങളും ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന വിവേചനങ്ങളും അധോലോകങ്ങളും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ആത്മകഥയാണിത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണി ഡോ. സുഷമ അജയൻ 'അജയനോർമ' എന്ന പേരിൽ ഒരു കവിതാസമാഹാരം 2026-ൽ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=dcbooks.com|title=DC Books}}</ref> 2018 ഡിസംബർ 13-ന് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ==ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും== ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും നാടകകൃത്തുമായ [[തോപ്പിൽ ഭാസി|തോപ്പിൽ ഭാസിയുടെ]] മൂത്ത മകനാണ് അജയൻ. അഡയാർ ഫിലിം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ നിന്ന് ഫിലിം ടെക്നോളജിയിൽ ഡിപ്ലോമ നേടി. ക്യാമറ അസിസ്റ്റന്റായി തുടങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് തോപ്പിൽ ഭാസി, ഭരതൻ, പത്മരാജൻ എന്നിവരോടൊപ്പം അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ചു. ==ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== ===സംവിധായകൻ === {| class="wikitable" |- ! Year !! Film |- | 1991 || ''[[പെരുന്തച്ചൻ (ചലച്ചിത്രം)|പെരുന്തച്ചൻ]]'' |} ===സഹ സംവിധായകൻ=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Film |- | 1984 || ''[[പഞ്ചവടിപ്പാലം ]]'' |- | 1984 || ''[[എന്റെ ഉപാസന ]]'' |- | 1986 || ''[[ഒരിടത്ത് ]]'' |- | 1987 || ''[[സർവകലാശാല (ചലച്ചിത്രം)|സർവ്വകലാശാല]]'' |} ===മുഖ്യ സംവിധാനസഹായി === {| class="wikitable" |- ! Year !! Film |- | 1981 || ''[[ഒരിടത്തൊരു ഫയൽവാൻ ]]'' |- | 1982 || ''[[നവംബറിന്റെ നഷ്ടം]]'' |} ===സംവിധാന സഹായി === {| class="wikitable" |- ! Year !! Film |- | 1978 || ''[[രതിനിർവേദം]]'' |- | 1983 || ''[[കൂടെവിടെ]]'' |- | 1986 || ''[[കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ]]'' |} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]] mg25vpn9hn8mhd1rio7r2jxxze213ra 0 629195 4615031 4572363 2026-04-24T23:40:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615031 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ഫെച്ചാബുരി | native_name = เพชรบุรี | native_name_lang = th | settlement_type = [[Provinces of Thailand|പ്രവിശ്യ]] | image_skyline = KMR 7437.jpg | image_size = | image_caption = Khao Phanoen Thung, [[Kaeng Krachan National Park]] | nickname = മുവാങ് ഫെറ്റ് (Thai: เมืองเพชร) | motto = เขาวังคู่บ้าน ขนมหวานเมืองพระ เลิศล้ำศิลปะ แดนธรรมะ ทะเลงาม <br> ("Home of Khao Wang. Desserts of the Buddhist town. Excellent fine arts. Land of Dharma. Beautiful seas.") | image_flag = Flag of Petchaburi.svg | image_seal = Seal Phetchaburi.png | image_map = Thailand Phetchaburi locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = Map of Thailand highlighting Phetchaburi province | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[തായ്ലാൻറ്]] | seat_type = Capital | seat = [[ഫെച്ചാബുരി]] | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = Pakapong Tawipat<br>(since&nbsp;June 2020) | area_footnotes = <ref name="AREA">{{cite report |title=Advancing Human Development through the ASEAN Community, Thailand Human Development Report 2014, table 0:Basic Data |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/thailand_nhdr_2014_O.pdf |publisher=United Nations Development Programme (UNDP) Thailand |pages=134–135 |access-date=17 January 2016 |isbn=978-974-680-368-7 |postscript=, Data has been supplied by Land Development Department, Ministry of Agriculture and Cooperatives, at Wayback Machine.}}{{dead link|date=March 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> | area_total_km2 = 6,225 | area_rank = [[Provinces of Thailand|Ranked 35th]] | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="TDD">{{cite web |url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ |title=รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้านประจำปี พ.ศ.2561 |date=31 December 2018 |department=Registration Office Department of the Interior, Ministry of the Interior |language=th |trans-title=Statistics, population and house statistics for the year 2018 |access-date=20 June 2019 |archive-date=14 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190614102009/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ |url-status=dead }}</ref> | population_total = 484,294 | population_as_of = 2018 | population_rank = [[Provinces of Thailand|Ranked 56th]] | population_density_km2 = 78 | population_density_rank = [[Provinces of Thailand|Ranked 65th]] | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref name="NESDB-2017">{{cite journal|title=''Gross Regional and Provincial Product, 2019 Edition''|journal=<>|date=July 2019|url=https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|access-date=22 January 2020|publisher=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC)|language=en|issn=1686-0799|archive-date=2023-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125111311/https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[baht]] 68 billion<br />([[US$]]2.3 billion) (2019) | demographics_type1 = Human Achievement Index | demographics1_footnotes = <ref name="HAI 2565">{{cite web |url=https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |department=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC) |title=ข้อมูลสถิติดัชนีความก้าวหน้าของคน ปี 2565 (PDF) |language=thai |trans-title=Human Achievement Index Databook year 2022 (PDF) |access-date=12 March 2024 |postscript=, page 52 |archive-date=2025-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715002518/https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |url-status=dead }}</ref> | demographics1_title1 = HAI (2022) | demographics1_info1 = 0.6733&nbsp;"high"<br/>[[#Human achievement index 2022|Ranked 4th]] | timezone1 = [[Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = [[List of postal codes in Thailand|Postal code]] | postal_code = 76xxx | area_code_type = [[Telephone numbers in Thailand|Calling code]] | area_code = 032 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-76]] | website = {{URL|http://www.phetchaburi.go.th}} | footnotes = }} '''ഫെച്ചാബുരി പ്രവിശ്യ''' [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്ലാൻറിൻറെ]] പടിഞ്ഞാറൻ അല്ലെങ്കിൽ മധ്യ പ്രവിശ്യകളിൽ (ചാങ്‌വാട്ട്) ഉൾപ്പെട്ട ഒരു പ്രവിശ്യയാണ്. ഇതിൻറെ അയൽ പ്രവിശ്യകൾ (വടക്കുനിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ) റാച്ചബുരി, [[സമുത് സോങ്‌ഖ്‌റാം പ്രവിശ്യ|സമുത് സോങ്ഖ്റാം]], [[പ്രച്വാപ് ഖിരി ഖാൻ പ്രവിശ്യ|പ്രചുവാപ് ഖിരി ഖാൻ]] എന്നിവയാണ്. പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ഇത് [[മ്യാൻമാർ|മ്യാൻമറിലെ]] തനിന്തരി ഡിവിഷനുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. [[കെയ്ംഗ് ക്രാച്ചൻ ദേശീയോദ്യാനം]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഫെച്ചാബുരി പ്രവിശ്യയിലാണ്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[മലയ് ഉപദ്വീപ്|മലയ് ഉപദ്വീപിൻറെ]] വടക്കേയറ്റത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഫെച്ചാബുരി പ്രവിശ്യയുടെ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് [[തായ്‌ലാന്റ് ഉൾക്കടൽ|തായ്‌ലൻഡ് ഉൾക്കടലും]] [[മ്യാൻമാർ|മ്യാൻമറിൻ്റെ]] അതിർത്തിയായ [[ടെനാസെറിം മലകൾ|തനോസി പർവതനിരയുമാണ്]]. ഈ അതിർത്തി പ്രദേശത്തെ പർവത പ്രദേശങ്ങൾ ഒഴിച്ചുള്ള ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും നിരപ്പുള്ള സമതലമാണ്. ഏകദേശം 2,915 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,125 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള [[കെയ്ംഗ് ക്രാച്ചൻ ദേശീയോദ്യാനം]] തായ്‌ലൻഡിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദേശീയോദ്യാനവും അതുപോലെതന്നെ പ്രവിശ്യയുടെ പകുതിയോളം വലിപ്പമുള്ളതുമാണ്.<ref name="AREA NP">{{cite web|url=https://catalog.dnp.go.th/dataset/areaofnp/resource/3b372140-f2bf-4811-8819-bb8a8b1a100a|title=ข้อมูลพื้นที่อุทยานแห่งชาติ ที่ประกาศในราชกิจจานุบกษา 133 แห่ง|access-date=1 November 2022|date=December 2020|language=Thai|trans-title=National Park Area Information published in the 133 Government Gazettes|department=Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{rp|28}} [[മ്യാൻമാർ|മ്യാൻമർ]] അതിർത്തിയിലുള്ള പർവതനിരകളിലെ [[മഴക്കാട്|മഴക്കാടുകളെ]] സംരക്ഷിക്കുന്ന ഈ ദേശീയോദ്യാനത്തിൻറെ ഭാഗമായിത്തന്നെ ഇവിടെയുള്ള കെയ്ംഗ് ക്രാച്ചൻ ജലസംഭരണിയെയും കരുതുന്നു. പ്രവിശ്യയിലെ മൊത്തം വനമേഖല 3,562 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,375 ചതുരശ്ര മൈൽ) അല്ലെങ്കിൽ പ്രവിശ്യാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ 57.7 ശതമാനം ആണ്.<ref>{{cite web|url=https://www.forest.go.th|title=ตารางที่ 2 พี้นที่ป่าไม้ แยกรายจังหวัด พ.ศ.2562|access-date=6 April 2021|year=2019|language=Thai|trans-title=Table 2 Forest area Separate province year 2019|postscript=, information, Forest statistics Year 2019|department=Royal Forest Department}}</ref> പ്രവിശ്യയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഒരേയൊരു പ്രധാന നദി ഫെച്ചാബുരി നദിയാണ്. == ചരിത്രം == തായ് ചരിത്രത്തിലെ തംബ്രലിംഗയ്ക്ക് സമാനമായ തെക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നതിനാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ, "''പിപെലി''" (พลิพลี) അല്ലെങ്കിൽ "പ്രിബ്പ്രി" (พริบพรี) എന്നാണ് ഫെച്ചബുരി പ്രവിശ്യ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[അയുത്തായ രാജ്യം|അയുത്തായ]] കാലഘട്ടത്തിൻ്റെ മധ്യത്തിൽ നാരായ് രാജാവിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് ഫ്രഞ്ച് നയതന്ത്രജ്ഞനും എഴുത്തുകാരനുമായിരുന്ന ഡി ലാ ലൂയറിൻ്റെ പത്രികയിൽ അതിൻ്റെ പേര് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://oknation.nationtv.tv/blog/Zongpetch/2010/11/21/entry-1|title=+++ พิบพลี (Pipeli)...ที่ผ่านมา +++ มีใครรู้บ้างว่าองค์ปฐมกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาเป็นชาวเมืองเพชญบุรีย +++|access-date=2020-03-02|date=2010-11-21|work=Oknation|language=th|trans-title=พิบพลี (Pipeli)...in the past +++ Does anyone know that the first King of Ayutthaya was a Phetchaburi resident +++|author=Ko Banrao|archive-date=2020-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302121057/http://oknation.nationtv.tv/blog/Zongpetch/2010/11/21/entry-1|url-status=dead}}</ref> പല രാജാക്കന്മാർ നിർമ്മിച്ച ഒന്നിലധികം വേനൽക്കാല വസതികൾ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥലവുംകൂടിയാണ് ഫെച്ചാബുരി. 1860-ൽ, രാമ നാലാമൻ രാജാവ് ഖാവോ വാങ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കൊട്ടാരം ഫെച്ചാബുരി നഗരത്തിനടുത്തായി നിർമ്മിച്ചു. എന്നാൽ അതിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക നാമം ഫ്രാ നഖോൺ ഖിരി എന്നാണ്. തൻറെ കൊട്ടാരത്തിനടുത്തായി രാജാവ് തൻ്റെ [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്ര]] നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി ഒരു ഗോപുരവും നിർമ്മിച്ചു. അതിനോട് ചേർന്നുള്ള ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലാണ് വാട്ട് ഫ്രാ കെയോ എന്ന രാജകീയ ക്ഷേത്രം.<ref>{{cite web|url=https://www.renown-travel.com/palaces/phra-nakhon-khiri.html|title=Phra Nakhon Khiri Palace|work=Renown-travel}}</ref> == ചിഹ്നങ്ങൾ == പ്രവിശ്യാ മുദ്രയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഖാവോ വാങ് കൊട്ടാരം ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രവിശ്യയിലെ പ്രധാന വിളകളുടെ പ്രതീകമായി രണ്ട് തെങ്ങുകൾ അതിരിടുന്ന നെൽപ്പാടങ്ങളാണ് ഇതിന് മുന്നിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://thailex.asia/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/Phetchaburi.htm|title=Phetchaburi|access-date=2 July 2015|website=THAILEX Travel Encyclopedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702232451/http://thailex.asia/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/Phetchaburi.htm|archive-date=2 July 2015|url-status=dead}}</ref> == സാമ്പത്തികം == ഫെച്ചബുരി പ്രവിശ്യ ഒരു പ്രധാന ഉപ്പ് ഉത്പാദക പ്രവിശ്യയാണ്. == ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ == === പ്രവിശ്യാ സർക്കാർ === പ്രവിശ്യയെ എട്ട് ജില്ലകളായി (ആംഫോ) തിരിച്ചിരിക്കുന്നു, അവയെ വീണ്ടും 93 ഉപ ജില്ലകളായും (ടാംബൺ) 681 ഗ്രാമങ്ങളായും (മുബനുകൾ) തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. {| | # മുയെങ് ഫെച്ചാബുരി # ഖാവോ യോയി # നോങ് യാ പ്ലോങ് # ചാ-ആം | # താ യാങ് # ബാൻ ലാറ്റ് # ബാൻ ലായെം # കായെഹ് ക്രാച്ചൻ |} === പ്രാദേശിക സർക്കാർ === 2019 നവംബർ 26 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്:<ref>{{cite web|url=http://www.dla.go.th/work/abt/province.jsp|title=Number of local government organizations by province|access-date=10 December 2019|date=26 November 2019|website=dla.go.th|publisher=Department of Local Administration (DLA)|quote=37 Phetchaburi: 1 PAO, 2 Town mun., 13 Subdistrict mun., 69 SAO.|archive-date=2019-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126025045/http://www.dla.go.th/work/abt/province.jsp|url-status=dead}}</ref> ഒരു ഫെച്ചബുരി പ്രൊവിൻഷ്യൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ ഓർഗനൈസേഷനും (ഓങ്കാൻ ബോറിഹാൻ സുവാൻ ചാങ്‌വാട്ട്) 15 മുനിസിപ്പൽ (തെസബാൻ) പ്രദേശങ്ങളും പ്രവിശ്യയിൽ ഉണ്ട്. ഫെച്ചാബുരിക്കും ചാ-ആമിനും പട്ടണത്തിൻ്റെ (തെസബൻ മുവാങ്) പദവിയുണ്ട്. കൂടാതെ 13 ഉപജില്ലാ മുനിസിപ്പാലിറ്റികളും (തെസബൻ ടാംബൺ) ഉണ്ട്. മുനിസിപ്പൽ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ 69 ഉപജില്ലാ ഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു (ഓങ്കാൻ ബോറിഹാൻ സുവാൻ ടാംബോൺ). == ഗതാഗതം == ഹുവ ലാംഫോംഗ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 150.49 കിലോമീറ്റർ (93.5 മൈൽ) തെക്കുഭാഗത്തേയ്ക്ക് മാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഫെച്ചാബുരി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ് പ്രവിശ്യയിലെ പ്രധാന സ്റ്റേഷൻ. ശനി, ഞായർ, മറ്റ് പൊതു അവധി ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രം സർവ്വീസ് നടത്തുന്ന ഒരു ഉല്ലാസ തീവണ്ടിയായ ബാങ്കോക്ക്-സുവാൻ സൺ പ്രദീഫത് സർവീസ് ഈ സ്റ്റേഷനിലും ചാ-ആം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലും നിർത്തുന്നു. == ആരോഗ്യം == പൊതുജനാരോഗ്യ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള ഫ്രാചോംക്ലാവോ ആശുപത്രിയാണ് ഫെച്ചാബുരിയുടെ പ്രധാന ആശുപത്രി. == കല, കരകൗശലം എന്നിവ == ഒരു നീണ്ട ചരിത്രമുള്ള ഫെച്ചാബുരി പ്രവിശ്യയ്ക്ക് അവരുടേതായ തനത് കലാരൂപങ്ങളും [[കരകൗശലം|കരകൗശല]] വസ്തുക്കളും ഉണ്ട്. == ചിത്രശാല == <gallery> File:ต้นตาล_-_panoramio_-_SIAMSEARCH.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%95%E0%B9%89%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A5_-_panoramio_-_SIAMSEARCH.jpg|ഫെച്ചബുരിയിലെ കള്ള് ചെത്തുന്ന ഈന്തപ്പനകൾ File:หาดเจ้าสำราญ_-_panoramio.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8D_-_panoramio.jpg|ഹാറ്റ് ചാവോ സമ്രാൻ File:Mrigadayavan_Palace_and_its_garden.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mrigadayavan_Palace_and_its_garden.jpg|മൃഗദയവൻ കൊട്ടാരത്തിലെ നിരവധി കെട്ടിടങ്ങൾ File:Cha_am_beach_(8287815629).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cha_am_beach_(8287815629).jpg|ഹാറ്റ് ചാ-ആം File:CHA-AM_BEACH_-_panoramio.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CHA-AM_BEACH_-_panoramio.jpg|വേലിയിറക്ക സമയത്തെ ഹാറ്റ് ചാ-ആം. File:Sunrise_On_The_Gulf_Of_Thailand_(153903955).jpeg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sunrise_On_The_Gulf_Of_Thailand_(153903955).jpeg|ഹാറ്റ് ചാ-ആമിലെ സൂര്യോദയം File:ปึกเตียน_-_panoramio.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%9B%E0%B8%B6%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99_-_panoramio.jpg|ഫെച്ചാബുരിയിലെ മറ്റൊരു പ്രശസ്ത ബീച്ചായ ഹാറ്റ് പുയെക് ടിയൻറെ ആകാശ ദൃശ്യം File:Tringa_nebularia_-_Laem_Pak_Bia.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tringa_nebularia_-_Laem_Pak_Bia.jpg|Common greenshank at Laem Phak Bia File:On_the_way_back_from_Hua_Hin_-_panoramio.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:On_the_way_back_from_Hua_Hin_-_panoramio.jpg|Highway connecting Cha-am to Hua Hin of Prachuap Khiri Khan File:Phra_Ram_Ratchaniwet_Palace_(I).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Phra_Ram_Ratchaniwet_Palace_(I).jpg|Phra Ram Ratchaniwet Palace </gallery> == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:തായ്‌ലാൻറിലെ പ്രവിശ്യകൾ]] a9q9en8yu4yzsdfgi8tmfz6elhkqysi 0 648968 4614947 4613643 2026-04-24T12:13:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614947 wikitext text/x-wiki {{PU|Punched card}} [[File:Used Punchcard (5151286161).jpg|thumb|300px|ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 12-വരി/80-കോളം [[IBM|ഐബിഎം]] പഞ്ച്ഡ് കാർഡ്.]] '''പഞ്ചഡ് കാർഡ്'''('''പഞ്ച് കാർഡ്''') ഒരു കാർഡിൽ ചെറിയ തുളകൾ പഞ്ച് ചെയ്ത് ഡാറ്റ സൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പഴയ സാങ്കേതികവിദ്യ ആണ്. ഈ കാർഡുകൾ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ, മറ്റ് യന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ആ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലാത്തതിനാൽ, അവ ഏറ്റവും പഴക്കുമുള്ളതായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്<ref name="Pinker_2007">{{cite book |author-first=Steven Arthur |author-last=Pinker |author-link=Steven Arthur Pinker |title=The Stuff of Thought |url=https://archive.org/details/stuffofthoughtla00pink_0 |publisher=[[Viking (publisher)|Viking]] |date=2007 |page=[https://archive.org/details/stuffofthoughtla00pink_0/page/n377 362]}} (NB. Notes the loss of ''-ed'' in pronunciation ''as it did in ice cream, mincemeat, and box set, formerly iced cream, minced meat, and boxed set.'')</ref><ref name="Remington_1941">{{cite book |title="Know-How" Makes Them Great |publisher=Tabulating Machines Division, [[Remington Rand Inc.]] |date=1941}}</ref> <ref name="Cortada_1993">{{cite book |author-last=Cortada |author-first=James W. |author-link=:d:Q85408174 |date=1993 |title=Before The Computer: IBM, NCR, Burroughs, & Remington Rand & The Industry They Created, 1865–1965 |url=https://archive.org/details/trent_0116405209150 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-63008-3}}</ref>. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പഞ്ചഡ് കാർഡുകൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് യൂണിറ്റ് റെക്കോർഡ് മെഷീനുകൾ ഡാറ്റ ഇൻപുട്ടും ഔട്ട്പുട്ടും സ്റ്റോറേജും നടത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു സിസ്റ്റം ആയി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഇതുവഴി കമ്പ്യൂട്ടറുകളും മറ്റും കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ സാധിച്ചു<ref name="Cortada_1993"/><ref name="Brooks_1963">{{cite book |author-last1=Brooks |author-first1=Frederick Phillips |author-link1=Frederick Phillips Brooks |author-last2=Iverson |author-first2=Kenneth Eugene |author-link2=Kenneth Eugene Iverson |title=Automatic Data Processing |url=https://archive.org/details/automaticdatapro0000iver |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |date=1963 |page=[https://archive.org/details/automaticdatapro0000iver/page/94 94] |quote="semiautomatic"}}</ref>. [[IBM|ഐബിഎം]] 12 റോയും 80 കോളവും ഉള്ള പഞ്ച് കാർഡ് ഫോർമാറ്റ് 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാന ഫോർമാറ്റായിരുന്നു. ഈ ഫോർമാറ്റ്, 12 നിരകളും 80 കോളങ്ങളുള്ള പഞ്ച് കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഡാറ്റയും പ്രോഗ്രാമുകളും കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്ക് നൽകുന്നതിന് സഹായിച്ചു. പഞ്ച് കാർഡുകൾക്ക് ഓരോ നിരയിലും ആകെ 80 കോളങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്, ഈ കോളങ്ങളിൽ തൊട്ട് വരുന്ന പഞ്ചുകൾ ഉപയോഗിച്ച് 0 മുതൽ 9 വരെ എങ്കിലും അക്ഷരങ്ങളോ മറ്റു ചിഹ്നങ്ങളോ കാണിക്കുന്നത് സാധ്യമായിരുന്നു. ആദിമ [[കമ്പ്യൂട്ടർ|ഡിജിറ്റൽ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്ക്]] പ്രോഗ്രാമുകളും ഡാറ്റകളും നൽകിയതിൽ ഈ കാർഡുകൾ വലിയ പ്രാധാന്യം വഹിച്ചിരുന്നത്. കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പഞ്ച് കാർഡുകൾ വായിക്കുന്നതിനും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരുന്നത്, ഇത് "പഞ്ച് കാർഡ് ബേസ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്" എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ, പിന്നീട് കമ്പ്യൂട്ടർ ഫലപ്രദമായ [[computer programming|പ്രോഗ്രാമിംഗ്]], ഡാറ്റ പ്രോസസ്സിംഗ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിപുലമായ വഴികൾ തുറന്നു. ഡാറ്റ പഞ്ച് കാർഡിൽ നൽകാൻ "കീപഞ്ച്" എന്ന ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു മെക്കാനിക്കൽ മെഷീൻ ആണ്, കാർഡിന്റെ ഓരോ കോളത്തിലെയും ചെറിയ ഹോളുകൾ (തുളകൾ) പഞ്ച് ചെയ്യുന്നു. ഈ ഹോളുകൾ ഉപയോഗിച്ച് കമ്പ്യൂട്ടറിന് നമ്മുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ ([[Data (computing)|ഡാറ്റ]]) നൽകി, [[Computer program|പ്രോഗ്രാമുകൾ]] പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ഒരു പ്രാരംഭ മാർഗ്ഗമായി ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രവർത്തിച്ചു. പഞ്ച് കാർഡുകൾ ഇന്ന് ഉപയോഗത്തിൽ ഇല്ലാതായിരിക്കാം, പക്ഷേ 2012-ൽ ചില [[വോട്ടിംഗ് യന്ത്രം|വോട്ടെടുപ്പ് യന്ത്രങ്ങളിൽ]] അവ ഉപയോഗിച്ച് വോട്ടുകൾ രേഖപ്പെടുത്താറുണ്ടായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ഈ കാർഡുകൾ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചു. കൂടാതെ, ഇക്കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ ചിന്തകളും ചർച്ചകളും ഉണ്ടായി, അത് ഒരു സാംസ്കാരിക മാറ്റമായിരുന്നു<ref name="NBC_2012">{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/video/nightly-news/5664195 |title=Nightly News Aired on 2012-12-27 – Punch card voting lingers |publisher=[[NBC News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419105004/http://www.nbcnews.com/video/nightly-news/5664195 |archive-date=2017-04-19 |url-status=dead}}</ref>. [[File:Jacquard.loom.cards.jpg|thumb|right|8 × 26 ഹോൾ പഞ്ച്ഡ് കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ഒരു ജാക്കാർഡ് ലൂം ശൃംഖലയുടെ ക്ലോസ്-അപ്പ്.]] ==ചരിത്രം== പഞ്ച് തുളകളിലൂടെ ഡാറ്റ സംഭരിക്കുകയും കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്ക് നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ആശയം, ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ പല ആളുകളും സ്വതന്ത്രമായി വികസിപ്പിച്ചു. ഈ ആശയം ഒരേ സമയം പല സ്ഥലങ്ങളിലും വിവിധ ആളുകളാൽ കണ്ടെത്തിയതാണ്. എന്നാൽ, ഓരോ വ്യക്തിക്കും മറ്റൊരാളുടെ ജോലി അറിയാമായിരുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് തെളിവുകൾ ഇല്ല. ഇതിന്റെ പരിതസ്ഥിതിയിൽ, ഓരോ വ്യക്തിയും തന്റെ സ്വന്തം പരിചയത്തിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടെത്തലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചതാണ്. ===മുൻഗാമികൾ=== [[File:DMM 29263ab Jacquardwebstuhl.jpg|thumb|1860-ൽ കാൾ ഏംഗൽ നിർമ്മിച്ച ജാക്കാർഡ് ഉപകരണത്തോടുകൂടിയ കാർപെറ്റ് ലൂം. ചെയിൻ ഫീഡ് ഇടതുവശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.]] 1725-ൽ, ബാസിൽ ബുഷോൺ എന്ന ഫ്രഞ്ച് എഞ്ചിനീയർ പേപ്പർ ടേപ്പിൽ പഞ്ച് തുളകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഒരു ലൂം (വസ്ത്രം നെയ്യുന്ന യന്ത്രം) നിയന്ത്രിക്കുന്ന രീതിയെ വികസിപ്പിച്ചു. ഈ സംവിധാനം, ഒരു നിശ്ചിത പാറ്റേൺ അനുസരിച്ച് ലൂമിന്റെ പ്രവർത്തനം ക്രമീകരിക്കാൻ പഞ്ച് ടേപ്പ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ബുഷോണിന്റെ ഈ കണ്ടുപിടുത്തം, ലൂം ഓട്ടോമേഷൻ സാധ്യതകൾക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചു. അതിനുശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹായി ജാൻ-ബാപ്റ്റിസ് ഫാൽകോൺ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ ചില മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ വരുത്തി, അതിൽ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമത ഉണ്ടാക്കി. പിന്നീട്, എഞ്ചിനീയർ ജാക്ക് വോക്കൻസൺ ഈ ആശയം കൂടുതൽ പരിഷ്കരിച്ചു, അതിൽ നിരവധി മെക്കാനിക്കൽ ഭാഗങ്ങൾ ചേർക്കുകയും യന്ത്രങ്ങളുടെ ഓട്ടോമേഷൻ പ്രവർത്തനം കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ സാധ്യതകൾ പിന്നീട് കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ്, മിഷിനറി നെയ്യൽ, ഒട്ടുമിക്ക സാങ്കേതിക രംഗങ്ങളിലും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു<ref name="Razy_1913">{{cite book |author-last=Razy |author-first=Claudius |title=Étude analytique des petits modèles de métiers exposés au musée des tissus |language=fr |trans-title=Analytical study of small loom models exhibited at the museum of fabrics |date=1913 |publisher=[[Musée Historique des Tissus]] |location=Lyon, France |page=120}}</ref>. ഈ മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ പാറ്റേൺ സ്വയം നെയ്യുന്നതിനുള്ള നിയന്ത്രണം നൽകിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ സംവിധാനം പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ഒരു സഹായി എപ്പോഴും ആവശ്യമായിരുന്നു. യന്ത്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം നടത്താൻ മനുഷ്യന്റെ സഹായം നിർബന്ധമായിരുന്നു, കാരണം ഓട്ടോമേഷൻ പര്യാപ്തമാക്കാൻ ആ സമയത്ത് സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഇല്ലായിരുന്നു. 1804-ൽ ജോസഫ് മാരി ജാക്കാർഡ് ഒരു യന്ത്രം വികസിപ്പിച്ചു, അത് ലൂം (തറി) പ്രവർത്തനങ്ങൾ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് പഞ്ച്ഡ് കാർഡ്സ് എന്ന ചെറിയ കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു, ഓരോ കാർഡിലും ലൂമിന്റെ കയറുകൾ ഉയർത്താനും കുറയ്ക്കാനും, ഷട്ടിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും വേണ്ട നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ കാർഡുകൾ ഒരു ശൃംഖലയായി ബന്ധിപ്പിച്ച് യന്ത്രം പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു, അതിലൂടെ മനുഷ്യന്റെ സഹായം ഇല്ലാതെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ സാധിച്ചു<ref name="OUP_2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zXoRDAAAQBAJ&q=1804&pg=PA35 |title=Jacquard's Web: How a Hand-loom Led to the Birth of the Information Age |author-last=Essinger |author-first=James |author-link=James Essinger |date=2007-03-29 |publisher=[[OUP Oxford]] |isbn=978-0-19280578-2 |pages=35–40 |language=en}}</ref>. സെമിയോൺ കോർസകോവ് 1832-ൽ പഞ്ച്ഡ് കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വിവരങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാനും ആ വിവരങ്ങൾ തിരയുവാനും കണ്ടെത്താനും കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ സംവിധാനം നിർദ്ദേശിച്ചയാളായിരുന്നു. പഞ്ച്ഡ് കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഡാറ്റ സിസ്റ്റം ചെയ്യാനുള്ള ഒരു ആശയം അദ്ദേഹം ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചു. 1832 സെപ്റ്റംബറിൽ, ഈ പുതിയ രീതി കോർസാക്കോവ് ആളുകൾക്കിടയിൽ പ്രചരിപ്പിച്ചു<ref name="Jacquard">{{cite web |url=https://www.computerhistory.org/storageengine/punched-cards-control-jacquard-loom/ |title=1801: Punched cards control Jacquard loom |website=computerhistory.org |access-date=2019-01-07}}</ref>. [[ചാൾസ് ബാബേജ്]] തന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ യന്ത്രത്തിൽ സംഖ്യകൾ സംഭരിക്കാനായി ഒരു ആശയം അവതരിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം "നമ്പർ കാർഡുകൾ" എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു, അതായത് തുളകളുള്ള കാർഡുകൾ. ഈ കാർഡുകൾ തെറ്റായ നമ്പറുകൾ തടയാനും ശരിയായ നമ്പറുകൾ തിരികെ കൈമാറാനും സഹായിക്കും. ഉദാഹരണത്തിന്, തുളകളുള്ള കാർഡ് ഒരു കണക്റ്റഡ് ലീവ്ർ (lever) കാണുമ്പോൾ, അതിന്റെ സംഖ്യ നൽകാൻ അനുവദിക്കും. തുള ഇല്ലാത്ത കാർഡ് അത് തടയും. ഇതുവഴി, സംഖ്യകൾ സുരക്ഷിതമായി സംഭരിക്കപ്പെടും. ഇതൊരു ആശയമായിരുന്നു, പക്ഷേ ബാബേജ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് നിർമ്മിച്ചിട്ടില്ല<ref name="Babbage_1837">{{cite book |author-last=Babbage |author-first=Charles |author-link=Charles Babbage |chapter=On the Mathematical Powers of the Calculating Engine |date=1837-12-26 |doi=10.1007/978-3-642-61812-3_2 |title=The Origins of Digital Computers |pages=19–54 |isbn=978-3-642-61814-7}}</ref>. 1881-ൽ, ജൂൾസ് കാർപന്റിയർ ഒരു ഹാർമോണിയത്തിൽ (harmonium) പാടുന്ന സംഗീതം പഞ്ച് ചെയ്ത കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് രേഖപ്പെടുത്താനും പിന്നെ വീണ്ടും പ്ലേ ചെയ്യാനുമുള്ള ഒരു സംവിധാനം കണ്ടുപിടിച്ചു. ഈ സംവിധാനം ജാക്കാർഡ് ലൂമിലെ സാങ്കേതിക വിദ്യയെ പോലെ തുളകൾ ഉള്ള കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു. 1887-ൽ, മെലോഗ്രാഫ് (Melograph) എന്ന ഉപകരണം കീ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ (key presses) രേഖപ്പെടുത്താൻ ഉപയോഗിക്കുകയും മെലോട്രോപ്പ്(Melotrope) എന്നത് സംഗീതം വീണ്ടും പ്ലേ ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="Southgate_1881">{{cite journal |author-last=Southgate |author-first=Thomas Lea |title=On Various Attempts That Have Been Made to Record Extemporaneous Playing |journal=[[Journal of the Royal Musical Association]] |volume=8 |number=1 |date=1881 |pages=189–196 |doi=10.1093/jrma/8.1.189 |url=https://zenodo.org/record/2122296}}</ref> <ref name="Seaver_2010">{{cite thesis |author-first=Nicholas Patrick |author-last=Seaver |title=A Brief History of Re-performance |publisher=[[Massachusetts Institute of Technology]] |date=June 2010 |url=https://cmsw.mit.edu/wp/wp-content/uploads/2016/09/146381116-Nick-Seaver-A-Brief-History-of-Re-Performance.pdf |access-date=2017-06-21 |page=34}}</ref> <ref name="Pianola_2016">{{cite web |publisher=The Pianola Institute |title=The Reproducing Piano – Early Experiments |date=2016 |website=www.pianola.com |url=https://www.pianola.org/reproducing/reproducing_early.cfm |access-date=2024-06-09 |quote=At this early stage, the corresponding playback mechanism, the Mélotrope, was permanently installed inside the same harmonium used for the recording process, but by 1887 Carpentier had modified both devices, restricting the range to three octaves, allowing for the Mélotrope to be attached to any style of keyboard instrument, and designing and constructing an automatic perforating machine for mass production. |archive-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126210222/https://www.pianola.org/reproducing/reproducing_early.cfm |url-status=dead }}</ref>. ===ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട്=== ഹെർമൻ ഹോളറിത് 1800-കളുടെ അവസാനത്തിൽ ഡാറ്റ പ്രോസസ്സിംഗ് സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ നടത്തിയ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ ഇന്നും ചരിത്രപരമായി സുപ്രധാനമാണ്<ref name="CH_ETS">{{Cite journal|url=http://www.columbia.edu/cu/computinghistory/hh/|title=An Electric Tabulating System|first=H.|last=Hollerith|author-link=Herman Hollerith|journal=The Quarterly|volume=X|issue=16|date=April 1889|pages=238–255|publisher=[[School of Mines]], [[Columbia University]]}}</ref>. 1890-ലെ അമേരിക്കൻ സെൻസസിന് വേണ്ടിയുള്ള ഡാറ്റ വേഗത്തിൽ സംഭരിക്കാനും പ്രോസസ്സ് ചെയ്യാനും വേണ്ടി അദ്ദേഹം പഞ്ച് കാർഡ് സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചു<ref name="Randell_1982">{{cite book |editor-last=Randell |editor-first=Brian |editor-link=Brian Randell |title=The Origins of Digital Computers, Selected Papers |edition=3rd |publisher=[[Springer-Verlag]] |date=1982 |isbn=0-387-11319-3}}</ref> <ref name="Hollerith_1884">{{cite patent |country=US |number=395782 |status=patent |title=Art of compiling statistics |inventor-first=Herman |inventor-last=Hollerith |pridate=1884-09-23 |gdate=1889-01-08}}</ref>. ഈ സംവിധാനത്തിൽ ഡാറ്റ പഞ്ച് ചെയത കാർഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് സൂക്ഷിക്കുകയും ടാബുലേറ്റിംഗ് മെഷീൻ ഉപയോഗിച്ച് വായിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിലൂടെ കണക്കെടുപ്പ്‌ സമയത്തിൽ വലിയ കുറവ് കൈവന്നു, അതായത്, പതിവായി വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു നടത്തേണ്ട പ്രവർത്തനം ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പൂർത്തിയാക്കാനായി. അവ സർക്കാർ, വാണിജ്യ ഡാറ്റ പ്രോസസ്സിംഗിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ആരംഭിച്ചു. ഈ കണ്ടുപിടിത്തം ഡാറ്റ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ ഒരു വിപ്ലവമായി മാറി, ഇക്കാരണത്താൽ ഹോളറിത്തിനെ ആധുനിക കണക്കെടുപ്പ് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പിതാവ് എന്നും വിളിക്കുന്നു<ref name="Hollerith_1884">{{cite patent |country=US |number=395782 |status=patent |title=Art of compiling statistics |inventor-first=Herman |inventor-last=Hollerith |pridate=1884-09-23 |gdate=1889-01-08}}</ref><ref name="Patent_2">{{cite web |title=Art of compiling statistics |url=https://patents.google.com/patent/US395782A/en |access-date=2020-05-22}}</ref>. ആദ്യം, ഈ ഇലക്ട്രോമെക്കാനിക്കൽ യന്ത്രങ്ങൾ തുളകൾ എണ്ണാൻ മാത്രമേ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുള്ളു. എന്നാൽ, 1920-കളോടെ, ഇവയ്ക്ക് ആദിമ ഗണിത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള യൂണിറ്റുകൾ ഉണ്ടായി<ref name="Austrian_1982">{{cite book |author-last=Austrian |author-first=Geoffrey D. |title=Herman Hollerith: The Forgotten Giant of Information Processing |url=https://archive.org/details/hermanhollerithf0000aust |publisher=[[Columbia University Press]] |date=1982 |pages=[https://archive.org/details/hermanhollerithf0000aust/page/n36 15], 124, 418– |isbn=978-0-231-05146-0 }}</ref>. ഹോളറിത് 1896-ൽ ടാബുലേറ്റിംഗ് മെഷീൻ കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചു, ഇത് നാല് കമ്പനികളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. 1911-ൽ, ഈ കമ്പനികൾ ഷെയർ വാങ്ങലിലൂടെ ചേർത്ത് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്-ടാബുലേറ്റിംഗ്-റെക്കോഡിംഗ് കമ്പനി (CTR) എന്ന അഞ്ചാമത്തെ കമ്പനിയായി രൂപീകരിച്ചു. 1924-ൽ, ഈ കമ്പനിക്ക് [[IBM|ഇന്റർനാഷണൽ ബിസിനസ് മെഷീന്സ് കോർപ്പറേഷൻ]] (IBM) എന്ന് പേര് മാറി, അത് ഇന്ന് ലോകപ്രശസ്തമായ ഒരു സാങ്കേതികവിദ്യ രംഗത്തെ അതികായകനാണ്. പഞ്ച് കാർഡ് ബിസിനസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച മറ്റ് കമ്പനികൾ ഇനിപറയുന്നവയാണ്: ദ ടാബുലേറ്റർ ലിമിറ്റഡ് (ബ്രിട്ടൻ, 1902), ഡോയ്ച്ചെ ഹോളറിത്-മെഷീനൻ ഗെസെൽഷാഫ്റ്റ് എംബിഹെ (ഡെഹോമാഗ്, ജർമ്മനി, 1911), പവേഴ്‌സ് അക്കൗണ്ടിംഗ് മെഷീൻ കമ്പനി (യു.എസ്., 1911), റെമിങ്ടൺ റാൻഡ് (യു.എസ്., 1927), എച്ച്.ഡബ്ല്യു. എഗ്ലി ബുൾ (ഫ്രാൻസ്, 1931)<ref name="SperryRand_1967">{{cite book |title=A History of Sperry Rand Corporation |publisher=[[Sperry Rand]] |date=1967 |edition=4th |page=32}}</ref> ==അവലംബം== 1bc4rp6xguboyl7frmqgggm4tovy0ty 0 654558 4615011 4588530 2026-04-24T20:01:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615011 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = പൊയ്യാമൊഴി | image = Poyyamozhi.png | caption = പോസ്റ്റർ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = [[സുധി അന്ന]] | producer = ജോസ്‌കുട്ടി മഠത്തിൽ | writer = ശരത് ചന്ദ്രൻ | screenplay = ശരത് ചന്ദ്രൻ | music = [[ബിജിബാൽ]] | released = {{Film date|2024|05|19|df=y}} | cinematography = വിനോദ് ഇല്ലമ്പള്ളി | editing = അഖിൽ പ്രകാശ് | studio = | distributor = | starring = [[ജാഫർ ഇടുക്കി]]<br>നഥാനിയേൽ മടത്തിൽ<br>[[മീനാക്ഷി അനൂപ്]] | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം }} [[സുധി അന്ന]] സംവിധാനം ചെയ്ത് 2024 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു മലയാള ഭാഷാ ചലച്ചിത്രമാണ് '''''പൊയ്യാമൊഴി'''''. [[ജാഫർ ഇടുക്കി]], നഥാനിയേൽ മടത്തിൽ, മീനാക്ഷി അനൂപ് എന്നിവരാണ് ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ.<ref name="Sudhi Anna’s Malayalam Film Poyyamozhi To Premiere At Cannes">{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/sudhi-annas-malayalam-film-poyyamozhi-to-premiere-at-cannes-8894216.html|title=Sudhi Anna’s Malayalam Film Poyyamozhi To Premiere At Cannes|access-date=2025-04-01|website=News18|language=en}}</ref><ref name="Poyyamozhi movie: ജാഫർ ഇടുക്കി പ്രധാന കഥാപാത്രമായെത്തുന്ന" പൊയ്യാമൊഴി="" "="" ട്രെയിലർ="" റിലീസ്="" ചെയ്തു"="">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/poyyamozhi-malayalam-movie-official-trailer-released-213130|title=Poyyamozhi movie: ജാഫർ ഇടുക്കി പ്രധാന കഥാപാത്രമായെത്തുന്ന "പൊയ്യാമൊഴി " ട്രെയിലർ റിലീസ് ചെയ്തു|access-date=2025-04-01|date=2024-11-16|website=Zee News Malayalam|language=ml}}</ref> പൂമ്പാറ, [[കൊടൈക്കനാൽ]], [[വാഗമൺ]] എന്നീ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ ചിത്രീകരിച്ച ഈ ചിത്രം 2024 മെയ് 19 ന് കാൻ ഫിലിം മാർക്കറ്റിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref name="Cannes Xpress 2024: Jaffar Idukki's Poyyamozhi to be premiered at Cannes Film Market">{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/17/cannes-xpress-2024-jaffar-idukkis-poyyamozhi-tobe-premieredat-cannes-film-market|title=Cannes Xpress 2024: Jaffar Idukki's Poyyamozhi to be premiered at Cannes Film Market|access-date=2025-04-01|last=Features|first=C. E.|date=2024-05-17|website=Cinema Express|language=en}}</ref><ref name="പ്രധാനവേഷത്തിൽ ജാഫർ ഇടുക്കി, നഥാനിയേൽ, മീനാക്ഷി; 'പൊയ്യാമൊഴി' ആദ്യപ്രദർശനം കാൻസിൽ">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/poyyamozhi-movie-cannes-screening-1.9559449|title=പ്രധാനവേഷത്തിൽ ജാഫർ ഇടുക്കി, നഥാനിയേൽ, മീനാക്ഷി; 'പൊയ്യാമൊഴി' ആദ്യപ്രദർശനം കാൻസിൽ|access-date=2025-04-01|date=2024-05-15|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> കാൻസ് ഏഴാം ആർട്ട് അവാർഡുകൾ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളിലെ അവാർഡുകളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു, [[സുധി അന്ന|സുധി അന്നയ്ക്ക്]] മികച്ച സംവിധായകനുള്ള അവാർഡും വിനോദ് ഇല്ലംപള്ളിയ്ക്ക് മികച്ച ഛായാഗ്രഹണത്തിനുള്ള അവാർഡും ലഭിച്ചു.<ref name="2025 winners - Cannes 7th Art Awards">{{Cite web|url=https://www.c7aa.fr/winners/2025-winners|title=2025 winners - Cannes 7th Art Awards|access-date=2025-04-02|website=Cannes7thArtAwards|language=en|archive-date=2025-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250402063337/https://www.c7aa.fr/winners/2025-winners|url-status=dead}}</ref> == കഥാഗതി == പുതുമുഖനായ നഥാനിയേൽ മടത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രമായ ജേസണെ കാട്ടിലൂടെ നയിക്കുന്ന പൊയ്യാമൊഴിയുടെ ([[ജാഫർ ഇടുക്കി]]) കഥയാണ് ചിത്രം പറയുന്നത്.<ref name="Poyyamozhi (2024) - MUBI">{{Cite web|url=https://mubi.com/en/ae/films/poyyamozhi|title=Poyyamozhi (2024) - MUBI|access-date=2025-04-05|language=en}}</ref> വേട്ടക്കാരനും ഇരയെ വേട്ടയാടുന്നവനുമായി മാറുന്ന ഈ യാത്രയിൽ വേട്ടക്കാരനും വേട്ടക്കാരനും തമ്മിലുള്ള ഇടപെടൽ ചിത്രം കാണിക്കുന്നു.<ref name="'കൊച്ചേ കാട് കയറലൊന്നും അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല'; നിഗൂഢത നിറഞ്ഞ 'പൊയ്യാമൊഴി' ട്രെയിലർ പുറത്ത്">{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/ml/!entertainment/poyyamozhi-movie-trailer-out-kerala-news-kls24111605171|title='കൊച്ചേ കാട് കയറലൊന്നും അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല'; നിഗൂഢത നിറഞ്ഞ 'പൊയ്യാമൊഴി' ട്രെയിലർ പുറത്ത്|access-date=2025-04-01|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2024-11-16|website=ETV Bharat News|language=ml}}</ref><ref name="ഒരു വേട്ടക്കാരനും ഇരയും നിഗൂഢ വനത്തിൽ നടത്തുന്ന യാത്ര ഈ മലയാള സിനിമയുടെ ആദ്യ പ്രദർശനം ക്യാൻ ഫെസ്റ്റിവലിൽ; ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്റർ">{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/poyyamozhi-movie-firstlook-poster-out-138-64.html|title=ഒരു വേട്ടക്കാരനും ഇരയും നിഗൂഢ വനത്തിൽ നടത്തുന്ന യാത്ര ഈ മലയാള സിനിമയുടെ ആദ്യ പ്രദർശനം ക്യാൻ ഫെസ്റ്റിവലിൽ; ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്റർ|access-date=2025-04-01|website=DoolNews|language=en}}</ref> == അഭിനേതാക്കൾ == * [[ജാഫർ ഇടുക്കി]] * നഥാനിയേൽ മടത്തിൽ * [[ബേബി മീനാക്ഷി|മീനാക്ഷി അനൂപ്]] == സാങ്കേതിക സഹായം == ടൈനി ഹാൻഡ്സ് പ്രൊഡക്ഷൻസിന്റെ ബാനറിൽ ജോസ്കുട്ടി മടത്തിൽ ആണ് പൊയ്യാമൊഴി നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="Poyyamozhi movie: നിഗൂഢ വനത്തിൽ ഇരയും വേട്ടക്കാരനും നടത്തുന്ന യാത്ര;" പൊയ്യാമൊഴി"യുടെ="" ഫസ്റ്റ്="" ലുക്ക്="" പോസ്റ്റർ,="" ആദ്യ="" പ്രദർശനം="" കാൻ="" ഫെസ്റ്റിവലിൽ"="">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/poyyamozhi-movie-first-look-poster-released-first-screening-in-cannes-festival-196281|title=Poyyamozhi movie: നിഗൂഢ വനത്തിൽ ഇരയും വേട്ടക്കാരനും നടത്തുന്ന യാത്ര; "പൊയ്യാമൊഴി"യുടെ ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്റർ, ആദ്യ പ്രദർശനം കാൻ ഫെസ്റ്റിവലിൽ|access-date=2025-04-01|date=2024-05-16|website=Zee News Malayalam|language=ml}}</ref> [[എം.ആർ രേണുകുമാർ|എം. ആർ. രേണുകുമാർ]] എഴുതിയ ഗാനത്തിന് ശരത്ചന്ദ്രൻ കഥയും തിരക്കഥയും ഒരുക്കുകയും [[ബിജിബാൽ]] സംഗീതം നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name="Poyyamozhi movie: ജാഫർ ഇടുക്കി പ്രധാന കഥാപാത്രമായെത്തുന്ന" പൊയ്യാമൊഴി="" "="" ട്രെയിലർ="" റിലീസ്="" ചെയ്തു"=""/><ref name="വേറിട്ട ഭാവത്തിൽ ജാഫർ ഇടുക്കി; 'പൊയ്യാമൊഴി' ട്രെയ്‍ലർ">{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/trailer/poyyamozhi-movie-trailer-jaffar-idukki-sn1z3l|title=വേറിട്ട ഭാവത്തിൽ ജാഫർ ഇടുക്കി; 'പൊയ്യാമൊഴി' ട്രെയ്‍ലർ|access-date=2025-04-01|last=nirmal|website=Asianet News Malayalam|language=ml}}</ref> വിനോദ് ഇല്ലംപള്ളിയാണ് ഛായാഗ്രഹണം നിർവ്വഹിച്ചത്, എഡിറ്റിംഗ് നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത് അഖിൽ പ്രകാശ് ആണ്.<ref name="Cannes Xpress 2024: Jaffar Idukki's Poyyamozhi to be premiered at Cannes Film Market"/><ref name="കാൻസ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച മലയാള ചിത്രം 'പൊയ്യാമൊഴി'യുടെ ട്രെയ്‌ലർ">{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/trailer-for-malayalam-movie-poyyamozhi-got-released-mm-700290.html|title=കാൻസ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച മലയാള ചിത്രം 'പൊയ്യാമൊഴി'യുടെ ട്രെയ്‌ലർ|access-date=2025-04-01|date=2024-11-18|website=malayalam.news18.com|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>   == പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും == നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവങ്ങളിലേക്ക് പൊയ്യമൊഴി ഔദ്യോഗികമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. <ref name="OFFICIAL SELECTION 2024 11th edition Madrid Film Fest">{{Cite web|url=https://www.madfa.es/official-selection-2024-25|title=OFFICIAL SELECTION 2024 11th edition Madrid Film Fest|access-date=2025-04-02|website=Madrid Film Awards|language=en}}</ref><ref name="Poyyamozhi - Beloit Film Fest">{{Cite web|url=https://beloitfilmfest.org/films/poyyamozhi/|title=Poyyamozhi - Beloit Film Fest|access-date=2025-04-02|website=BIFF - Beloit International Film Festival|language=en-US}}</ref><ref name="OFFICIAL SELECTION 2024 11th edition">{{Cite web|url=https://www.madfa.es/official-selection-2024-25|title=OFFICIAL SELECTION 2024 11th edition|access-date=2025-04-02|website=Madrid Film Awards|language=en}}</ref> കാൻസ് ഏഴാം ആർട്ട് അവാർഡ് 2025 ൽ സംവിധായകൻ [[സുധി അന്ന|സുധി അന്നയെ]] മികച്ച സംവിധായകനായും വിനോദ് ഇല്ലംപള്ളിയെ മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകനായും തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref name="2025 winners - Cannes 7th Art Awards"/> റെഡ് മൂവി അവാർഡുകളുടെ വേനൽക്കാല പതിപ്പ് മികച്ച നടൻ വിഭാഗത്തിൽ പ്രത്യേക പരാമർശത്തിനായി നഥാനിയേൽ മടത്തിലിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref name="WINNERS 2024">{{Cite web|url=https://redmovieawards.com/winners-2024|title=WINNERS 2024|access-date=2025-04-02|language=en-GB}}</ref> ടോപ്പ് ഇൻഡി ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം അവാർഡ് ഈ ചിത്രം നേടി.<ref name="Top Indie Film Awards">{{Cite web|url=https://www.topindiefilmawards.com/|title=Top Indie Film Awards|access-date=2025-04-02|language=en}}</ref> 2024 ജൂണിൽ ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് ഗ്ലോബൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ അവാർഡിൽ മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം അവാർഡ് ഈ ചിത്രത്തിന് ലഭിച്ചു കൂടാതെ സംവിധായകൻ [[സുധി അന്ന|സുധി അന്നയ്ക്ക്]] 2025 ലെ ബെലോയിറ്റ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെയിലിൽ ''ക്രിയേറ്റീവ് എക്സലൻസിനുള്ള ജോഷ് ബർട്ടൺ അവാർഡ്'' ലഭിച്ചു.<ref name="Global Film Festival 2024">{{Cite web|url=https://www.gffawards.com/jun2024|title=Global Film Festival 2024|access-date=2025-04-04|website=gffawards|language=en}}</ref><ref name="The BIFFY Awards 2025 - The Beloit International Film Festival">{{Cite web|url=https://beloitfilmfest.org/biffy-awards-2025/?fbclid=IwY2xjawJiKYZleHRuA2FlbQIxMQABHs8lOGt7DR4tx0HwPAa1yj2tNDzs_5mrqOhn7g3xkhPbo37XmMOxsuke06jM_aem_IZEE0J38-B2Reh7iWstH3g|title=The BIFFY Awards 2025 - The Beloit International Film Festival|access-date=2025-04-08|website=BIFF - Beloit International Film Festival|language=en-US}}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|tt36452277}} * {{Cite web|url=https://m3db.com/film/poyyamozhi|title=Poyyamozhi|access-date=2025-04-01|website=M3DB|language=en}} [[വർഗ്ഗം:2020-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] lbyfalp0mop9tqh771gjzj7xc3u05nj 0 656032 4614973 4580688 2026-04-24T15:25:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4614973 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox Hollywood cartoon|name=Paavam Krooran|image=|caption=|director=[[Rajasenan]]|producer=V. Rajan|studio=Gireesh Pictures|distributor=Gireesh Pictures and Chalachitra|country=India|language=[[Malayalam]]}}വി. രാജൻ നിർമ്മിച്ച് [[രാജസേനൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത 1984 ലെ [[മലയാളം]] ക്രൈം ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പാവം ക്രൂരൻ'''. [[ശങ്കർ (നടൻ)|ശങ്കർ]], [[ഭാഗ്യലക്ഷ്മി (നടി)|ഭാഗ്യലക്ഷ്മി]] മാധുരി, [[ടി.ജി. രവി|ടി. ജി. രവി]], [[ക്യാപ്റ്റൻ രാജു]]) എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. [[എ.റ്റി. ഉമ്മർ|എ. ടി. ഉമ്മറിൻ്റെ]] സംഗീതത്തിൽ [[പൂവച്ചൽ ഖാദർ|പൂവച്ചൽ ഖാദറിന്റെ]] ഗാനങ്ങൾ ആണ് ചിത്രത്തിലുള്ളത്. 1983-ലെ 10 ടു മിഡ്നൈറ്റ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ത്രില്ലർ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1637|title=പാവം ക്രൂരൻ(1984)|access-date=2014-10-20|publisher=malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4338|title=പാവം ക്രൂരൻ(1984)|access-date=2014-10-20|publisher=malayalasangeetham.info|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020235019/http://malayalasangeetham.info/m.php?4338|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://spicyonion.com/title/paavam-krooran-malayalam-movie/|title=പാവം ക്രൂരൻ(1984)|access-date=2014-10-20|publisher=spicyonion.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>വി കരുണാകരൻ കാമറചലിപ്പിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന്റെ എഡിറ്റിങ് ജി മുരളി നിർവ്വഹിച്ചു. == താരനിര<ref>{{cite web|url=https://www.m3db.com/film/pavam-krooran|title=പാവം ക്രൂരൻ(1984)|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളം മൂവി& മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}</ref> == {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം |- |1||[[ടി.ജി. രവി]] ||ദാമോദരൻ/ദാമു |- |2||[[ശങ്കർ (നടൻ)|ശങ്കർ]] ||സബ് ഇൻസ്പെക്ടർ മധുസൂദനൻ |- |3||[[ഭാഗ്യലക്ഷ്മി (നടി)|ഭാഗ്യലക്ഷ്മി]] ||ഭാഗ്യശ്രീ |- |4||[[ക്യാപ്റ്റൻ രാജു]] ||കോള്ളക്കാരൻ |- |5||[[കലാരഞ്ജിനി]] ||ഷീല |- |6||[[സത്താർ (നടൻ)|സത്താർ]] ||സബ് ഇൻസ്പെക്ടർ ഷാജി |- |7||[[ദേവൻ (നടൻ)|ദേവൻ]] || |- |8||[[ഹരി]] ||സബ് ഇൻസ്പെക്ടർ സേവ്യർ |- |9||[[കെ.പി. ഉമ്മർ|കെ. പി. ഉമ്മർ]] ||മേനോൻ |- |10||[[നന്ദിത ബോസ്]] ||മേനോന്റെ ഭാര്യ |- |11||[[മാധുരി ]] ||നിമ്മി-മേനോന്റെ പുത്രി |- |12||[[മാള അരവിന്ദൻ]] ||മധുലൻ |- |13||[[ജഗന്നാഥ വർമ്മ]] ||ഐ ജി |- |14||[[സത്യചിത്ര]] ||ശാരദ |- |15||[[ഹരികേശൻ തമ്പി]] ||ഇൻസ്പെക്ടർ സേതു |- |16||[[കല്ലിയൂർ ശശി]] ||കർമ്മചന്ദ്രൻ |- |17||[[ശശാങ്കൻ കാവറ]] ||ശിവരാജൻ |- |18||[[പുന്നപ്ര അപ്പച്ചൻ]] || കൊട്ടാരക്കര ചെറിയാച്ചൻ |- |19||[[സോമൻ]] ||റോഷൽ ജാക്സൺ |- |20||[[ബാബു]] || |- |21||[[സരോജ]] ||ജെസ്സി |- |22||[[ദേവിചന്ദ്ര]] ||കല്യാണി |- |23||[[സീമ ജി. നായർ]] ||വിക്ടോറിയ |- |24||[[നാജാമണി]] ||സോഫിയ |- |25||[[എൻ കെ ശ്രീകുമാർ]] || |} ==ഗാനങ്ങൾ<ref>{{cite web|title=പാവം ക്രൂരൻ(1984)|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4338|accessdate=2023-10-17|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020235019/http://malayalasangeetham.info/m.php?4338|url-status=dead}}</ref>== [[പൂവച്ചൽ ഖാദർ|പൂവാചൽ ഖാദറിന്റെ]] വരികൾക്ക് [[എ.റ്റി. ഉമ്മർ|എ. ടി. ഉമ്മർ]] സംഗീതം നൽകി. {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ഇല്ല. !പാട്ട് !ഗായകർ !വരികൾ !നീളം (m: ss) |- |1 |"മധുമഴ പൊഴിയും" |[[കെ.ജെ. യേശുദാസ്|കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], കോറസ് |[[പൂവച്ചൽ ഖാദർ|പൂവാചൽ ഖാദർ]] | |- |2 |"തലങ്കൽ ഉണ്ണിന്നിലും" |[[എസ്. ജാനകി]], കോറസ് |പൂവാചൽ ഖാദർ | |} == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{YouTube|id=Q-SjXVwoRdw പാവം ക്രൂരൻ(1984)}} * {{IMDb title|0359791|}} {{Rajasenan}} [[വർഗ്ഗം:1980-കളിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പൂവച്ചൽ ഖാദറിന്റെ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഖാദർ-ഉമ്മർ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി. മുരളി ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രാജസേനൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 2tfjo19uf054tx45qwwwuueix13j6py 0 657514 4615034 4548070 2026-04-25T00:01:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615034 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Forest Museum Kulathuppuzha 2025.jpg|ലഘുചിത്രം]] [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ലയിലെ]] [[കുളത്തൂപ്പുഴ|കുളത്തൂപ്പുഴയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [[സംഗ്രഹാലയം|മ്യൂസിയമാണ്]] '''കുളത്തുപ്പുഴ ഫോറസ്റ്റ് മ്യൂസിയം'''. വനം വകുപ്പിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഇത് മൂന്നര ഏക്കറിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വന മ്യൂസിയമാണ് ഇത്.<ref>https://malayalam.oneindia.com/news/kollam/biggest-forest-museum-of-the-state-to-begin-at-kulathupuzha-kollam-280002.html</ref> വന വൈവിധ്യങ്ങളുടെ മാതൃകകൾ, വന്യജീവി ശില്പങ്ങൾ, കുട്ടികളുടെ പാർക്ക്, വനവിഭവങ്ങളുടെയും തടിയിനങ്ങളുടെയും മാതൃകകൾ, ഗോത്രസംസ്കാര ശേഷിപ്പുകൾ എന്നിവ മ്യൂസിയത്തിലുണ്ട്. ഫോറസ്റ്റ്മായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും റൂമുകൾ തിരിച്ചാണ് തയ്യാറാക്കിട്ടുള്ളത്. ടിമ്പർ മ്യൂസിയം, കേരളം, വനങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, അനന്യമായ ജൈവിക വ്യവസ്ഥകൾ, രൂപാന്തരികത യാഥാർത്ഥ്യം, നിർമിതബുദ്ധി, ആദിവാസി കുടിലുകൾ, എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തിയാണ് മ്യൂസിയം രൂപകല്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. പ്രകൃതി, ജൈവവൈവിധ്യം, സംസ്കാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ജനങ്ങളെ ബോധവത്കരിക്കാനും ഗവേഷണ അവസരങ്ങൾ നൽകാനും ഈ പ്രകൃതി ചരിത്ര മ്യൂസിയം ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഇൻഫർമേഷൻ സെൻ്റർ, പരിശീലന ഹാൾ, തടി മ്യൂസിയം, അഞ്ച് എക്‌സിബിഷൻ ഹാളുകളുള്ള മ്യൂസിയം കോംപ്ലക്‌സ്, ആദിവാസി കുടിലുകൾ, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇൻ്റലിജൻസ് റൂം, കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലം, ഫുഡ് കോർട്ട്, ഇക്കോ ഷോപ്പ്, ഗസ്റ്റ് ഹൗസ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>https://malayalam.news18.com/news/kerala/kollam-kulathupuzha-forest-museum-local18-702809.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== <references /> m0gcpe2y3w6yj1ydijgu70vcuhjwsir 0 659186 4615040 4594985 2026-04-25T03:29:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615040 wikitext text/x-wiki {{Infobox television season | season_number = 7 | image = | caption = | italic_title =Bigg Boss Malayalam | bgcolour = #A41971 | module1 = {{Infobox reality competition season | presenter = മോഹൻലാൽ | winner = '''അനുമോൾ''' | runner_up = അനീഷ് | num_housemates = 25 | num_days = 98 }} | num_episodes = {{age in days|2025|08|03}} | network = [[ഏഷ്യാനെറ്റ്]] <br>[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോ ഹോട്ട്സ്റ്റാർ]] | first_aired = {{Start date|2025|08|03|df=yes}} | last_aired = {{End date|2025|11|09|df=yes}} | episode_list = | prev_series = [[ബിഗ് ബോസ് (മലയാളം സീസൺ 6)|സീസൺ 6]] |show_name=Bigg Boss Malayalam}} ഇന്ത്യൻ റിയാലിറ്റി ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ [[ബിഗ് ബോസ്|ബിഗ് ബോസിന്റെ]] മലയാളം പതിപ്പായ [[ബിഗ് ബോസ് മലയാളം|ബിഗ് ബോസ് മലയാളത്തിൻ്റെ]] ഏഴാം സീസൺ 2025 ഓഗസ്റ്റ് 3-ന് സംപ്രേക്ഷണം ആരംഭിച്ചു. എൻഡമോൾ ഷൈൻ ഇന്ത്യയും ബനിജയ്-യും ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ ഷോ [[ഏഷ്യാനെറ്റ്|ഏഷ്യാനെറ്റിൽ]] സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്യുകയും ജിയോ ഹോട്ട്സ്റ്റാറിൽ ലൈവ് സ്ട്രീം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/bigg-boss-malayalam-season-7-coming-soon-on-asianet-promo-out-date-anchor-contestants-here-all-things-to-know-232146 |title= Bigg Boss Malayalam Season 7: ബി ഗ് ബോസ് പ്രേക്ഷകരുടെ കാത്തിരിപ്പിന് വിരാമം; സീസൺ 7 ഉടനെത്തും, പുതിയ സീസണിൽ മോഹൻലാൽ തന്നെയോ?|work=Zee News|date=21 May 2025}}</ref> തുടർച്ചയായ ഏഴാം വർഷവും [[മോഹൻലാൽ]] ആണ് ഈ സീസൺ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web |url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/bigg-boss-malayalam-7-new-logo-with-some-specialty-232177|title=Bigg Boss Malayalam Season 7: മോഹൻലാൽ തന്നെ; ബിഗ് ബോസ് സീസൺ 7ന്റെ ലോഗോയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതെന്ത്?|work=Zee News|date=21 May 2025}}</ref> 2025 നവംബർ 9-ന് നടന്ന ഷോയുടെ ഗ്രാൻഡ് ഫിനാലെയിൽ അനുമോൾ സീസൺ 7-ൻ്റെ വിജയിയായി മോഹൻലാൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു, രണ്ടാം സ്ഥാനം കോമണർ മത്സരാർത്ഥിയായ അനീഷ് കൈവരിച്ചു. == നിർമ്മാണം == === വികസനം === മുൻ സീസണുകളുടെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന് 2025 മാർച്ചിൽ സീസൺ ആരംഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, മത്സരാർത്ഥികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും അവതാരകനായ മോഹൻലാലിന്റെ 'എമ്പുരാൻ', 'തുടരും' തുടങ്ങിയ സിനിമകളുടെ തിരക്കുകളും ഉൾപ്പെടെ വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ ഷോ വൈകുമെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web |title=Know Everything About Bigg Boss Malayalam Season 7's Delay |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/television/bigg-boss-malayalam-7-hits-the-pause-button-1870456 |website=Deccan Chronicle|date=2 April 2025}}</ref> 2025 ജൂണിൽ ഷോ ആരംഭിക്കുമെന്ന് നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Malayalam 7 to premiere in June? Here's the latest update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-to-premiere-in-june-heres-the-latest-update/articleshow/116963086.cms |website=The Times of India |date=5 January 2025}}</ref> ഏറ്റവും പുതിയ റിപ്പോർട്ടുകൾ അനുസരിച്ച്, 2025 ഓഗസ്റ്റിലാണ് പ്രീമിയർ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Malayalam 7 gets pushed to August? Here's the update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-gets-pushed-to-august-heres-the-update/articleshow/119748783.cms |website=The Times of India |date=30 March 2025}}</ref> === കണ്ണിന്റെ ലോഗോ === ഏഴാം പതിപ്പിന്റെ ഔദ്യോഗിക ലോഗോ 2025 മെയ് 21-ന് അവതാരകനായ മോഹൻലാലിന്റെ ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് പുറത്തിറക്കി.<ref>{{cite news |title=Logo of Bigg Boss Season 7 launched, is Renu Sudhi part of show? |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1538099&u= |work=Kerala Kaumudi |date=21 May 2025 |access-date=21 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=ലാലേട്ടന്റെ പിറന്നാൾ ദിനത്തിൽ സർപ്രൈസുമായി ബിഗ് ബോസ് |url=https://malayalam.indianexpress.com/television/bigg-boss-malayalam-season-7-logo-unveiled-on-mohanlals-birthday-9089878 |work=The Indian Express|date=21 May 2025 |access-date=21 May 2025}}</ref> പിങ്ക് മജന്ത, പർപ്പിൾ, കടും നീല എന്നീ നിറങ്ങളുടെ മനോഹരമായ സംയോജനമാണ് ലോഗോയുടെ സവിശേഷത. അതിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി ഷോയുടെ ചിഹ്നമായ 'കണ്ണ്' ഉണ്ട്, അതിനുചുറ്റും സീസണിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഏഴ് രത്ന സമാനമായ ഘടകങ്ങളുണ്ട്. ഷോയുടെ പതിപ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനായി '7' എന്ന സംഖ്യയും (അല്ലെങ്കിൽ ലാലേട്ടനിലെ 'L') ഡിസൈനിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news |title=Bigg Boss Malayalam 7: The wait is over, the logo is here! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-the-wait-is-over-the-logo-is-here/articleshow/121310133.cms |work=The Times of India |date=21 May 2025 |access-date=21 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Bigg Boss: ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ಹೊಸ ಲೋಗೋ ಔಟ್‌, ನಿರೂಪಕರು ಬಹಿರಂಗ! |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/bigg-boss-malayalam-7-officially-announced-with-new-logo-yda-ws-dkl-2082737.html |work=News |date=21 May 2025 |access-date=22 May 2025 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === വീടിന്റെ സ്ഥാനം === മുൻ സീസണുകളിൽ മുംബൈയിലും ചെന്നൈയിലുമുള്ള സെറ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഏഴാം സീസണിൽ മലയാളം പതിപ്പിനായി ചെന്നൈയിൽ ഒരു പുതിയ വീട് നിർമ്മിച്ചു.<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-confirms-chennai-as-set-location-launch-expected-in-august/articleshow/121593433.cms | title=Bigg Boss Malayalam 7 confirms Chennai as set location; Launch expected in August | publisher=Times of India | date=3 June 2025 | accessdate=4 June 2025}}</ref> ബിഗ് ബോസിന്റെ മറ്റ് ഭാഷാ പതിപ്പുകളുടെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന്, ഷോയ്ക്കായി ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലം നൽകുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നീക്കത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Malayalam Season 7: ബിഗ് ബോസിന് ചെന്നൈയിൽ പുതിയ വീട് |url=https://malayalam.indianexpress.com/television/bigg-boss-malayalam-season-7-coming-soon-logo-launch-expected-this-month-8942444 |website=Indian Express Malayalam |date=9 April 2025}}</ref> <ref>{{cite web |title=Bigg Boss Malayalam Season 7: ബിഗ് ബോസ് ലോഗോയും പ്രൊമോയും ഈസ്റ്റർ ദിനത്തിൽ എത്തുമോ? |url=https://malayalam.indianexpress.com/television/bigg-boss-malayalam-season-7-logo-launch-commoner-entry-promo-coming-soon-8971164 |website=Indian Express Malayalam |date=20 April 2025}}</ref> == മത്സരാർത്ഥികളുടെ നില == {| class="wikitable sortable" style=" text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:auto;" ! scope="col" style="background:#A41971; color:white;" | നം ! scope="col" style="background:#A41971; color:white;" | മത്സരാർത്ഥി ! scope="col" style="background:#A41971; color:white;" | {{nowrap|പ്രവേശിച്ച ദിവസം}} ! scope="col" style="background:#A41971; color:white;" | {{nowrap|പുറത്തായ ദിവസം}} ! scope="col" style="background:#A41971; color:white;" | നില |- | 1 | അനുമോൾ | ദിവസം 1 | ദിവസം 98 |style="background:#73FB76" | '''വിജയി''' |- | 2 | അനീഷ് | ദിവസം 1 |ദിവസം 98 |style="background:#D1E8EF" | {{nowrap|രണ്ടാം സ്ഥാനം}} |- | rowspan=2| 3 | rowspan=2| നെവിൻ | ദിവസം 1 | ദിവസം 24 | {{Quit|സ്വയം പുറത്തായി}} |- | ദിവസം 25 |ദിവസം 98 |style="background:#7FFFD4;" |നാലാം സ്ഥാനം |- | 4 | അക്ബർ | ദിവസം 1 |ദിവസം 98 |style="background:#DDA0DD;" |അഞ്ചാം സ്ഥാനം |- |rowspan=2| 5 |rowspan=2| ഷാനവാസ് | ദിവസം 1 | ദിവസം 81 | {{Quit|ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു}} |- | ദിവസം 84 |ദിവസം 98 |style="background:#FF69B4;" |മൂന്നാം സ്ഥാനം |- | 6 | നൂറ | ദിവസം 1 | ദിവസം 97 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 7 | ആദില | ദിവസം 1 | ദിവസം 95 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 8 | സാബുമാൻ | ദിവസം 27 | ദിവസം 91 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 9 | ആര്യൻ | ദിവസം 1 | ദിവസം 84 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 10 | ലക്ഷ്മി | ദിവസം 27 | ദിവസം 77 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 11 | ബിന്നി | ദിവസം 1 | ദിവസം 70 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 12 | ഗിസെൽ | ദിവസം 1 | ദിവസം 63 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | rowspan=2| 13 | rowspan=2| ഒണിയൽ | ദിവസം 1 | ദിവസം 11 | style="background-color:#D2B48C;" | ഡെഡ് സോൺ |- | ദിവസം 13 | ദിവസം 62 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 14 | ജിഷിൻ | ദിവസം 27 | ദിവസം 56 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 15 | അഭിലാഷ് | ദിവസം 1 | ദിവസം 56 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 16 | റെന | ദിവസം 1 | ദിവസം 49 |{{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 17 | പ്രവീൺ | ദിവസം 27 | ദിവസം 42 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 18 | മസ്താനി | ദിവസം 27 | ദിവസം 42 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 19 | ശൈത്യ | ദിവസം 1 | ദിവസം 35 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 20 | ശരത് | ദിവസം 1 | ദിവസം 34 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 21 | രേണു | ദിവസം 1 | ദിവസം 34 | {{Quit|സ്വയം പുറത്തായി}} |- | rowspan=2| 22 | rowspan=2| ശാരിക കെ ബി | ദിവസം 1 | ദിവസം 11 | style="background-color:#D2B48C;" | ഡെഡ് സോൺ |- | ദിവസം 13 | ദിവസം 21 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 23 | സരിഗ പി ജി | ദിവസം 1 | ദിവസം 20 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 24 | ബിൻസി | ദിവസം 1 | ദിവസം 13 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |- | 25 | രഞ്ജീത് | ദിവസം 1 | ദിവസം 7 | {{Eliminated|പുറത്തായി}} |} == മത്സരാർത്ഥികൾ == ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച ക്രമത്തിൽ മത്സരാർത്ഥികളുടെ പട്ടിക താഴെ നൽകുന്നു.<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-malayalam-7/photostory/123071490.cms | title=Bigg Boss Malayalam 7: Full and final list of contestants in the Mohanlal show | publisher=The Times of India | date=8 August 2025 | accessdate=8 August 2025}}</ref> === ആദ്യ മത്സരാർത്ഥികൾ === * അനീഷ് തരയിൽ - എഴുത്തുകാരൻ, കർഷകൻ, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ (സാധാരണക്കാരൻ). * അനുമോൾ ആർ എസ് - ടെലിവിഷൻ അഭിനേത്രി, അവതാരക. * ആര്യൻ കഠൂരിയ - മുംബൈയിൽ നിന്നുള്ള മോഡലും നടനും, 'വടക്കൻ' എന്ന സിനിമയിലെ അഭിനയത്തിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായി. * കലാഭവൻ സരിഗ പി ജി - കോമഡി ആർട്ടിസ്റ്റ്, മലയാള നാടൻപാട്ട് ഗായിക. * അക്ബർ ഖാൻ - പിന്നണി ഗായകൻ, ലൈവ് സ്റ്റേജ് പെർഫോമർ. * ആർജെ ബിൻസി - റേഡിയോ ജോക്കി, ടെലിവിഷൻ അവതാരക. * വൺഇയൽ സാബു - അഭിഭാഷകവൃത്തിയിൽ നിന്ന് ഫുഡ് വ്ലോഗറായ വ്യക്തി, പാചക വിദഗ്ദ്ധൻ. * ബിന്നി സെബാസ്റ്റ്യൻ - ഡോക്ടർ, 'ഗീതാഗോവിന്ദം' എന്ന ടിവി സീരീസിലൂടെ പ്രശസ്തയായ ടെലിവിഷൻ അഭിനേത്രി. * അഭിലാഷ് - സോഷ്യൽ മീഡിയ ഇൻഫ്ലുവൻസർ, 'കാതോടു കാതോരം' എന്ന ടിവി സീരീസിലൂടെ പ്രശസ്തനായ ടെലിവിഷൻ നടൻ. * റിന ഫാത്തിമ - സോഷ്യൽ മീഡിയ കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർ. * രഞ്ജീത് മുൻഷി - ഹാസ്യനടൻ, 'മുൻഷി' എന്ന പരിപാടിയിലൂടെ പ്രശസ്തനായ ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ നടൻ. * ഗിസെൽ തക്രാൽ - മോഡൽ, സംരംഭക, നടി, ബിഗ് ബോസ് ഹിന്ദി സീസൺ 9-ലെ മുൻ മത്സരാർത്ഥി. * ശാരിക കെ ബി - ടെലിവിഷൻ അവതാരക, അഭിമുഖക. * ഷാനവാസ് ഷാനു - 'കുങ്കുമപ്പൂവ്', 'സീത' തുടങ്ങിയ സീരിയലുകളിലെ അഭിനയത്തിലൂടെ പ്രശസ്തനായ ടെലിവിഷൻ നടൻ. * നെവിൻ കപ്രീഷ്യസ് - ഫാഷൻ സ്റ്റൈലിസ്റ്റ്, കൊറിയോഗ്രാഫർ. * ആദില നസ്രിൻ - LGBTQ+ അവകാശ പ്രവർത്തക, നൂറയുടെ പങ്കാളി, ഐടി പ്രൊഫഷണൽ, കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർ. * നൂറ ഫാത്തിമ - LGBTQ+ അവകാശ പ്രവർത്തക, ആദിലയുടെ പങ്കാളി, ഐടി പ്രൊഫഷണൽ, കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർ. * ശൈത്യ സന്തോഷ് - അഭിഭാഷക, റിയാലിറ്റി ടെലിവിഷൻ വ്യക്തിത്വം. * രേണു സുധി - അഭിനയ വീഡിയോകളിലൂടെയും ഫോട്ടോഷൂട്ടുകളിലൂടെയും പ്രശസ്തയായ സോഷ്യൽ മീഡിയ വ്യക്തിത്വം; അന്തരിച്ച നടൻ കൊല്ലം സുധിയുടെ ഭാര്യ. * അപ്പാനി ശരത് - 'അങ്കമാലി ഡയറീസ്', 'വെളിപാടിന്റെ പുസ്തകം', 'ആന്റണി' തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലെ അഭിനയത്തിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായ നടൻ. === വൈൽഡ്കാർഡ് എൻട്രികൾ === * ജിഷിൻ മോഹൻ - ടെലിവിഷൻ നടൻ. * മസ്താനി (അൻവാര സുൽത്താന) - ഓൺലൈൻ മീഡിയ വ്യക്തിത്വം. * പ്രവീൺ പി (മാർക്കറ്റിംഗ് മല്ലു) - സോഷ്യൽ മീഡിയ കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർ. * സാബുമോൻ (ആകാശ് സാബു) - നർത്തകൻ, സോഷ്യൽ മീഡിയ കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർ. * വേദ ലക്ഷ്മി - നടി, ആർക്കിടെക്റ്റ്, സോഷ്യൽ മീഡിയ കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർ. == അതിഥികൾ == {| class="wikitable" style="font-size:85%;" ! width="8%" style="background:#A41971; color:white; " | ആഴ്ച(കൾ) ! width="9%" style="background:#A41971; color:white; " | ദിവസം(ങ്ങൾ) ! width="43%" style="background:#A41971; color:white; " | അതിഥി(കൾ) ! width="50%" style="background:#A41971; color:white; " | സന്ദർശന കാരണം |- |rowspan=2|'''ആഴ്ച 1''' |rowspan=2|'''ദിവസം 0''' |മോഹൻലാൽ |സീസൺ 7 ബിഗ് ബോസ് ഹൗസ് പരിചയപ്പെടുത്താൻ. |- |റെനീഷ റഹിമാൻ (സീസൺ 5 മത്സരാർത്ഥി) |ബിഗ് ബോസ് ലോഞ്ച് ടാസ്കിന്റെ ഇൻസ്ട്രക്ടർ.<ref>{{cite news|title= Bigg Boss Malayalam 7 Grand Launch Highlights: Mohanlal cracks the firework, 19 contestants enter the house|url= https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-launch-live-update-bigg-boss-malayalam-7-contestants-mohanlal-hosted-bigg-boss-malayalam-7-live-news/liveblog/123074232.cms|work=The Times of India|date= 3 August 2025}}</ref> |- |'''ആഴ്ച 5''' |'''ദിവസം 28''' |രമ്യ നമ്പീശൻ, ജസ്റ്റിൻ വർഗീസ് |ഏഷ്യാനെറ്റ് ഓണാഘോഷത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനം. |- |'''ആഴ്ച 6''' |'''ദിവസം 37''' |അഖിൽ മാരാർ, സെറീന ആൻ ജോൺസൺ (സീസൺ 5 മത്സരാർത്ഥികൾ), അഭിഷേക് ശ്രീകുമാർ (സീസൺ 6 മത്സരാർത്ഥി) |അവരുടെ 'മിഡ്നൈറ്റ് ഇൻ മുള്ളൻകൊല്ലി' എന്ന സിനിമയുടെ പ്രൊമോഷന് |- |} == പ്രതിവാര സംഗ്രഹം == {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:90%; line-height:20px" ! rowspan="8" style="background:#A41971;" |ആഴ്ച 1 | style="background:beige;" |'''പുതിയ മത്സരാർത്ഥികൾ''' | '''ദിവസം 1''': '''അനീഷ് തരയിൽ, അനുമോൾ ആർ എസ്, ആര്യൻ കഠൂരിയ, സരിഗ കലാഭവൻ, അക്ബർ ഖാൻ, ആർജെ ബിൻസി, വൺഇയൽ സാബു, ഡോ. ബിന്നി സെബാസ്റ്റ്യൻ, അഭിലാഷ്, റിന ഫാത്തിമ, രഞ്ജീത് മുൻഷി, ഗിസെൽ തക്രാൽ, ശാരിക കെബി, ഷാനവാസ് ഷാനു, നെവിൻ കപ്രീഷ്യസ്, ആദില നസ്രിൻ & നൂറ ഫാത്തിമ, ശൈത്യ സന്തോഷ്, രേണു സുധി, ശരത് അപ്പാനി''' എന്നിവർ ആദ്യ മത്സരാർത്ഥികളായി ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. |- | style="background:#cfc;" |'''ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ''' | ''' ദിവസം 1–7''': '''അനീഷ് തരയിൽ''' ആയിരുന്നു ഒന്നാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ. |- | style="background:#B2FFFF"|'''നോമിനേഷനുകൾ''' | '''ദിവസം 2-7''': '''അനുമോൾ, ആര്യൻ, ഗിസെൽ, നെവിൻ, രഞ്ജീത്, രേണു, ശാരിക, ശൈത്യ''' എന്നിവർ ഒന്നാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. |- | style="background:Navajowhite" |'''പ്രതിവാര ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 3-4''': '''ഭാഗ്യത്തിന്റെ പണിപ്പെട്ടി''', ഒരു പെട്ടിയിൽ ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച നിറമുള്ള നാണയങ്ങൾ ശേഖരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു മത്സരാർത്ഥികളുടെ ടാസ്ക്. ഓരോ നാണയത്തിനും പോയിന്റ് മൂല്യമുണ്ടായിരുന്നു, ചിലത് ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും നൽകി. കറുത്ത നാണയങ്ങൾ ശേഖരിച്ചവർക്ക് ചെറിയ ശിക്ഷകൾ ലഭിച്ചു, സ്വർണ്ണ നാണയങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയവർക്ക് നോമിനേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരങ്ങൾ ലഭിച്ചെങ്കിലും, അങ്ങനെയൊരാൾക്ക് പിന്നീട് ആനുകൂല്യം ലഭിക്കാൻ അയോഗ്യത കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഒരു പ്രത്യേക '''വിധി നാണയം''' അതിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു അധികാരം നൽകി. |- | style="background:#fad1d0" |'''ജയിൽ''' | '''ദിവസം 4''': ആഴ്ചയിലെ ഏറ്റവും മോശം പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചവരായി '''അനുമോൾ, ശരത്''' എന്നിവരെ ഹൗസ്മേറ്റ്സ് തിരഞ്ഞെടുത്തു, അവരെ ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു. |- | style="background:#C2DFFF;"|'''ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്ക്''' | '''ദിവസം 1''': ക്യാപ്റ്റൻസിക്ക് യോഗ്യരല്ലെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന രണ്ട് മത്സരാർത്ഥികളെ അവരുടെ മുഖത്ത് ഷേവിംഗ് ഫോം പുരട്ടി നോമിനേറ്റ് ചെയ്യാൻ എല്ലാ മത്സരാർത്ഥികളോടും നിർദ്ദേശിച്ചു. എന്നാൽ, ഏറ്റവും കൂടുതൽ നോമിനേഷനുകൾ ലഭിച്ചവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ക്യാപ്റ്റൻസിക്കുള്ള മത്സരാർത്ഥികളാകുമെന്ന് പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്തി. '''അനീഷ്''' ടാസ്കിൽ വിജയിച്ച് ഒന്നാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റനായി. <br> '''ദിവസം 5''': ഹൗസ്മേറ്റ്സ് വോട്ട് ചെയ്ത് '''അഭിലാഷ്, ബിന്നി, ഷാനവാസ്''' എന്നിവരെ ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്കിലേക്കുള്ള മത്സരാർത്ഥികളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. |- | style="background:#FBF373;" |'''രക്ഷപ്പെട്ടു''' | '''ദിവസം 7''': '''അനുമോൾ, ആര്യൻ, ഗിസെൽ, നെവിൻ, രേണു, ശാരിക, ശൈത്യ''' എന്നിവർ ഒന്നാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതരായി. |- | style="background:#FA8072" |'''പുറത്തായവർ''' | '''ദിവസം 7''': പൊതുജന വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ '''രഞ്ജീത് മുൻഷി''' ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. |- ! colspan="3" | |- ! rowspan="9" style="background:#A41971; text-align:center;" |ആഴ്ച 2 |- | style="background:beige;" |'''പുതിയ മത്സരാർത്ഥികൾ''' |''' ആരുമില്ല ''' |- | style="background:#cfc;" |'''ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ''' |''' ദിവസം 8–14''': '''ഷാനവാസ് ഷാനു''' ആയിരുന്നു രണ്ടാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ. |- | style="background:#B2FFFF"|'''നോമിനേഷനുകൾ''' | '''ദിവസം 8 ഭാഗം 1''': '''അനീഷ്, വൺഇയൽ, റിന, രേണു, സരിഗ, ശാരിക''' എന്നിവർ മിഡ്-വീക്ക് എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. <br> '''ദിവസം 8 ഭാഗം 2''': '''ആദില & നൂറ, അക്ബർ, അനുമോൾ, ആര്യൻ, ബിൻസി, ബിന്നി, ഗിസെൽ, നെവിൻ, ശരത്, ശൈത്യ''', '''ഷാനവാസ്''' എന്നിവർ രണ്ടാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. |- | style="background:Navajowhite" |'''മിഡ് വീക്ക് സസ്പെൻഷൻ ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 8-11:''' ബിഗ് ബോസിന്റെ 8-ാം ദിവസം, അനീഷ്, വൺഇയൽ, റിന, രേണു, സരിഗ, ശാരിക എന്നീ ആറ് മത്സരാർത്ഥികളെ ഹൗസ്മേറ്റ്സ് മിഡ്-വീക്ക് എവിക്ഷനായി നോമിനേറ്റ് ചെയ്തു. അവർ തന്ത്രപരമായ ടീം അധിഷ്ഠിത ടാസ്കുകളിൽ മത്സരിച്ചു: 'കോയിൻ വേട്ട', നോമിനികൾ ടീമംഗങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് പോയിന്റുകൾ നേടുന്നു; 'തണുപ്പ് വാർ', ഒരു ഫ്രിഡ്ജിൽ സാധാരണ വീട്ടുപകരണങ്ങൾ നിറയ്ക്കുക (പലരും നിയമങ്ങൾ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു); 'കളിയരങ്ങ്', നോമിനികൾ മറ്റ് ഹൗസ്മേറ്റുകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു; 'കയ്യൂക്കുള്ളവൻ കാര്യക്കാരൻ', ഒരു ബസർ അധിഷ്ഠിത ടാസ്ക്, അവിടെ മത്സരാർത്ഥികൾക്ക് പോയിന്റുകൾ മോഷ്ടിക്കാം. അനീഷ് വൺഇയലിൽ നിന്ന് 11 പോയിന്റുകൾ മോഷ്ടിച്ചു. 11-ാം ദിവസം, വൺഇയലിനെയും ശാരിക കെ ബിയെയും 48 മണിക്കൂർ നേരത്തേക്ക് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയും "ഡെഡ് സോൺ" എന്ന രഹസ്യ മുറിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു. {| class="wikitable sortable" style=" text-align:center; font-size:85%; line-height:20px; width:10;" ! rowspan="2" scope="col" | <big>മത്സരാർത്ഥി</big> ! colspan="7" scope="col" | മിഡ്-വീക്ക് എവിക്ഷൻ പോയിന്റുകൾ |- ! scope="col" |'''ടാസ്ക് 1 (കോയിൻ വേട്ട - ദിവസം 9)''' ! scope="col" |'''ടാസ്ക് 2 (തണുപ്പ് വാർ ടാസ്ക് - ദിവസം 10)''' ! scope="col" |'''ടാസ്ക് 3 (കളിയരങ്ങ് - ദിവസം 11)''' ! scope="col" |'''ടാസ്ക് 4 - റൗണ്ട് 1 (കയ്യൂക്കുള്ളവൻ കാര്യക്കാരൻ - ബോണസ് പോയിന്റുകൾ)''' ! scope="col" |'''ടാസ്ക് 4 - റൗണ്ട് 2 (കയ്യൂക്കുള്ളവൻ കാര്യക്കാരൻ - ബോണസ് പോയിന്റുകൾ)''' ! scope="col" |'''ആകെ''' |- | <big>അനീഷ്</big> | 1 | 3 | 2 | +9 | +2 | 17 |- | style="background-color:#D2B48C;" | <big>വൺഇയൽ</big> | style="background-color:#D2B48C;" | 3 | style="background-color:#D2B48C;" | 6 | style="background-color:#D2B48C;" | 4 | style="background-color:#D2B48C;" | -9 | style="background-color:#D2B48C;" | -2 | style="background-color:#D2B48C;" | 2 |- | <big>റിന</big> | 6 | 5 | 3 | 0 | 0 | 14 |- | <big>രേണു</big> | 4 | 4 | 5 | 0 | 0 | 13 |- | <big>സരിഗ</big> | 5 | 2 | 6 | 0 | 0 | 13 |- | style="background-color:#D2B48C;" | <big>ശാരിക കെ ബി</big> | style="background-color:#D2B48C;" | 2 | style="background-color:#D2B48C;" | 1 | style="background-color:#D2B48C;" | (അയോഗ്യയായി) | style="background-color:#D2B48C;" | 0 | style="background-color:#D2B48C;" | 0 | style="background-color:#D2B48C;" | 3 |} 13-ാം ദിവസം, ബിഗ് ബോസ് വീക്കെൻഡ് എപ്പിസോഡിൽ, അവതാരകൻ വൺഇയലിനെയും ശാരിക കെ ബിയെയും ഒരു മഞ്ഞ ഓട്ടോറിക്ഷയിൽ ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിലേക്ക് വീണ്ടും പ്രവേശിപ്പിച്ചു. |- | style="background:#fad1d0" |'''ജയിൽ''' |'''ദിവസം 12:''' ആഴ്ചയിലെ ഏറ്റവും മോശം പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചവരായി നെവിനെയും രേണുവിനെയും ഹൗസ്മേറ്റ്സ് തിരഞ്ഞെടുത്തു, അവരെ ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു. |- | style="background:#C2DFFF;"|'''ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 14''':തിരഞ്ഞെടുത്ത 3 മത്സരാർത്ഥികൾക്ക് 3 സൈക്കിളുകൾ നൽകി, അവർ ഒരു വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ട്രാക്കിൽ സൈക്കിൾ ഓടിക്കണം. എതിരാളിയെ ട്രാക്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കണം. ഇത് 2 റൗണ്ടുകളായി നടത്തുന്നു, ഓരോ റൗണ്ടിലും ഒരാൾ പുറത്താകും. അവസാനം ട്രാക്കിൽ നിൽക്കുന്നയാൾ ക്യാപ്റ്റനാകും. |- | style="background:#FBF373;" |'''രക്ഷപ്പെട്ടു''' |'''ദിവസം 11''': '''അനീഷ്, റിന, രേണു, സരിഗ''' എന്നിവർ മിഡ്-വീക്ക് എവിക്ഷനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതരായി. '''ദിവസം 14''': '''ആദില & നൂറ, അക്ബർ, അനുമോൾ, ആര്യൻ, ശൈത്യ, ബിന്നി, ഗിസെൽ, നെവിൻ, ശരത്''', '''ഷാനവാസ്''' എന്നിവർ രണ്ടാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതരായി. |- | style="background:#FA8072" |'''പുറത്തായവർ''' |'''ദിവസം 13''': പൊതുജന വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ '''ആർജെ ബിൻസി''' ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. |- ! rowspan="9" style="background:#A41971; text-align:center;" |ആഴ്ച 3 |- | style="background:beige;" |'''പുതിയ മത്സരാർത്ഥികൾ''' |''' ആരുമില്ല ''' |- | style="background:#cfc;" |'''ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ''' |''' ദിവസം 15–21''': '''ആര്യൻ കഠൂരിയ''' ആണ് മൂന്നാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ. |- | style="background:#B2FFFF"|'''നോമിനേഷനുകൾ''' |'''ദിവസം 15''': '''അക്ബർ, അനുമോൾ, വൺഇയൽ, റിന, ശരത്, സരിഗ പിജി, ശാരിക കെബി, ശൈത്യ, ഷാനവാസ്''' എന്നിവർ മൂന്നാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. |- | style="background:Navajowhite" |''' പ്രതിവാര ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 16-18''': 'പണിപ്പുര' എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ടാസ്കിൽ മത്സരാർത്ഥികളെ 2 ടീമുകളായി തിരിച്ച് 'യം-യക്ക്', 'അനിമൽ' തുടങ്ങിയ ഉപ-ടാസ്കുകളിലൂടെയും സംവാദങ്ങളിലൂടെയും 'പണിപ്പുര'യിൽ പ്രവേശിച്ച് അവരുടെ സാധനങ്ങൾ സ്വന്തമാക്കണം. |- | style="background:#fad1d0" |'''ജയിൽ''' |'''ദിവസം 19:''' ആഴ്ചയിലെ ഏറ്റവും മോശം പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചവരായി വൺഇയലിനെയും ഗിസെലിനെയും ഹൗസ്മേറ്റ്സ് തിരഞ്ഞെടുത്തു, അവരെ ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു. |- | style="background:#C2DFFF;"|'''ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 22''': തിരഞ്ഞെടുത്ത മൂന്ന് മത്സരാർത്ഥികളോടും ഓരോരുത്തരായി വെവ്വേറെ വൃത്തങ്ങളിൽ നിൽക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഓരോ വൃത്തത്തിലും കോഴിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കളിപ്പാട്ടങ്ങളുണ്ട്. ടാസ്ക്, തങ്ങളുടെ വൃത്തത്തിലെ എല്ലാ കോഴികളെയും എതിരാളികളുടെ വൃത്തങ്ങളിലേക്ക് എറിയുക എന്നതാണ്. ഏതെങ്കിലും കോഴി വൃത്തത്തിന് പുറത്ത് വീണാൽ, മത്സരാർത്ഥി പുറത്തിറങ്ങി അത് എടുത്ത് വീണ്ടും ഒരു വൃത്തത്തിലേക്ക് എറിയണം. അവസാനം, ആരുടെ വൃത്തത്തിലാണോ കോഴികൾ ഇല്ലാത്തത് അല്ലെങ്കിൽ ഏറ്റവും കുറവ് കോഴികൾ ഉള്ളത്, അവരെ ആഴ്ചയിലെ ക്യാപ്റ്റനായി തിരഞ്ഞെടുക്കും. |- | style="background:#FBF373;" |'''രക്ഷപ്പെട്ടു''' |'''ദിവസം 21''': '''അക്ബർ, അനുമോൾ, വൺഇയൽ, റിന, ശരത്, ശൈത്യ, ഷാനവാസ്''' എന്നിവർ മൂന്നാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതരായി. |- | style="background:#FA8072" |'''പുറത്തായവർ''' |'''ദിവസം 20''': പൊതുജന വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ '''സരിഗ പി ജി''' ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. '''ദിവസം 21''': പൊതുജന വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ '''ശാരിക കെ ബി''' ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. |- ! rowspan="9" style="background:#A41971; text-align:center;" |ആഴ്ച 4 |- | style="background:beige;" |'''പുതിയ മത്സരാർത്ഥികൾ''' |'''ദിവസം 27''': '''ജിഷിൻ മോഹൻ, മസ്താനി, പ്രവീൺ പി, സാബുമോൻ, വേദ ലക്ഷ്മി''' എന്നിവർ വൈൽഡ്കാർഡ് എൻട്രികളായി ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. |- | style="background:#cfc;" |'''ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ''' |''' ദിവസം 22–26''': '''അപ്പാനി ശരത്''' ആയിരുന്നു നാലാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ. |- | style="background:#B2FFFF"|'''നോമിനേഷനുകൾ''' |'''ദിവസം 22''': '''അഭിലാഷ്, ആദില, ആര്യൻ, ബിന്നി, നൂറ, വൺഇയൽ, രേണു''' എന്നിവർ നാലാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. |- | style="background:Navajowhite" |''' പ്രതിവാര ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 22-25''':'സ്വേച്ഛാധിപതി' എന്ന ടാസ്കിൽ വീടിന്റെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം രണ്ട് മത്സരാർത്ഥികളുടെ കൈകളിൽ നൽകുന്നു, അവർ ഭരണാധികാരികളായി പ്രവർത്തിക്കും. രാജാക്കന്മാരെപ്പോലെ, ഈ രണ്ട് തിരഞ്ഞെടുത്ത മത്സരാർത്ഥികൾക്കും ടാസ്ക് കാലയളവിൽ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനും മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാനും അധികാരമുണ്ടാകും. |- | style="background:#fad1d0" |'''ജയിൽ''' |'''ദിവസം 25:''' ആഴ്ചയിലെ ഏറ്റവും മോശം പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചവരായി അനുമോളെയും അനീഷിനെയും ഹൗസ്മേറ്റ്സ് തിരഞ്ഞെടുത്തു, അവരെ ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു. '''ദിവസം 27-28:''' ആഴ്ച മുഴുവൻ നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ചതിന് അനുമോളെയും ഗിസെലിനെയും ദിവസവും 2 മണിക്കൂർ നേരത്തേക്ക് നേരിട്ട് ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു. |- | style="background:#C2DFFF;"|'''ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 27''': തിരഞ്ഞെടുത്ത 3 മത്സരാർത്ഥികളുടെ കാലുകൾ ഒരു കയറുകൊണ്ട് കെട്ടി, അവർ പരസ്പരം മത്സരിച്ച് ആദ്യം കയർ അഴിക്കുന്നയാൾ ക്യാപ്റ്റനാകും. |- | style="background:#FBF373;" |'''രക്ഷപ്പെട്ടു''' |'''ദിവസം 26''': '''അക്ബർ, ബിന്നി, വൺഇയൽ, റിന, ആര്യൻ, രേണു, ശൈത്യ, ഷാനവാസ്, ആദില, നൂറ, അഭിലാഷ്, അനീഷ്''' എന്നിവർ നാലാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതരായി. |- | style="background:#FA8072" |'''പുറത്തായവർ''' |''' ആരുമില്ല ''' |- ! rowspan="9" style="background:#A41971; text-align:center;" |ആഴ്ച 5 |- | style="background:beige;" |'''പുതിയ മത്സരാർത്ഥികൾ''' |''' ആരുമില്ല ''' |- | style="background:#cfc;" |'''ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ''' |''' ദിവസം 27-34''': '''നെവിൻ കപ്രീഷ്യസ്''' ആയിരുന്നു അഞ്ചാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ. |- | style="background:#B2FFFF"|'''നോമിനേഷനുകൾ''' |'''ദിവസം 26''': '''അക്ബർ, ബിന്നി, വൺഇയൽ, റിന, ആര്യൻ, രേണു, ശൈത്യ, ഷാനവാസ്, ആദില, നൂറ, ശരത്, അഭിലാഷ്, അനുമോൾ, അനീഷ്, ഗിസെൽ''' എന്നിവർ അഞ്ചാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. |- | style="background:Navajowhite" |''' പ്രതിവാര ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 30-32''':'കിരീടയുദ്ധം' എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ടാസ്കിൽ, മത്സരാർത്ഥികളെ ടീമുകളായി തിരിച്ച് തങ്ങളുടെ തൊപ്പികൾ സംരക്ഷിക്കുകയും മറ്റുള്ളവരുടേത് തട്ടിയെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. |- | style="background:#fad1d0" |'''ജയിൽ''' |'''ദിവസം 29-33:''' ആഴ്ച മുഴുവൻ നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ചതിന് അനുമോളെയും ഗിസെലിനെയും ദിവസവും 2 മണിക്കൂർ നേരത്തേക്ക് നേരിട്ട് ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു. |- | style="background:#C2DFFF;"|'''ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 36''': തിരഞ്ഞെടുത്ത മൂന്ന് മത്സരാർത്ഥികൾക്ക് 4 നിറങ്ങളിലുള്ള പന്തുകൾ നിറച്ച ഓരോ പെട്ടി നൽകി, അവ വേർതിരിച്ച് നാല് വരികളിലായി വേഗത്തിൽ ക്രമീകരിക്കുന്നയാൾ ആറാം ആഴ്ചയിലെ ക്യാപ്റ്റനാകും. |- | style="background:#FBF373;" |'''രക്ഷപ്പെട്ടു''' |'''ദിവസം 35''': '''അക്ബർ, ബിന്നി, വൺഇയൽ, റിന, ആര്യൻ, ഷാനവാസ്, ആദില, നൂറ, അഭിലാഷ്, അനുമോൾ, അനീഷ്, ഗിസെൽ''' എന്നിവർ അഞ്ചാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതരായി. |- | style="background:#FA8072" |'''പുറത്തായവർ''' |'''ദിവസം 34''': പൊതുജന വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ '''അപ്പാനി ശരത്''' ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. '''ദിവസം 34''': '''രേണു സുധി''' ഷോയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറി. '''ദിവസം 35''': പൊതുജന വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ '''ശൈത്യ സന്തോഷ്''' ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. |- ! rowspan="9" style="background:#A41971; text-align:center;" |ആഴ്ച 6 |- | style="background:beige;" |'''പുതിയ മത്സരാർത്ഥികൾ''' |''' ആരുമില്ല ''' |- | style="background:#cfc;" |'''ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ''' |''' ദിവസം 36-41''': '''അഭിലാഷ്''' ആണ് ആറാം ആഴ്ചയിലെ ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ. |- | style="background:#B2FFFF"|'''നോമിനേഷനുകൾ''' |''' ദിവസം 36''': '''ആര്യൻ, പ്രവീൺ, ലക്ഷ്മി, മസ്താനി, സാബുമോൻ, അക്ബർ, നെവിൻ, അനീഷ്, അഭിലാഷ്, അനുമോൾ, റിന, ബിന്നി, ആദില''' എന്നിവർ ആറാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷൻ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. |- | style="background:Navajowhite" |''' പ്രതിവാര ടാസ്ക്''' |'''ദിവസം 37-39''':'നൂഡില ഷൂ ഫാക്ടറി' എന്ന ആദ്യ ടാസ്കിൽ, മത്സരാർത്ഥികൾ ഫാക്ടറി ഉടമയായ നൂറയ്ക്ക് നിശ്ചിത എണ്ണം ചെരിപ്പുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന തൊഴിലാളികളാണ്. മികച്ച പ്രകടനത്തിന് സ്വർണ്ണ നാണയങ്ങളും മോശം പ്രകടനത്തിന് കറുത്ത നാണയങ്ങളും നൂറ നൽകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ടാസ്ക് സർക്കസ് ആയിരുന്നു, അവിടെ മത്സരാർത്ഥികൾ സ്കിറ്റുകൾ അവതരിപ്പിക്കണം, ഷൂ ഫാക്ടറി ടാസ്കിന് സമാനമായി അവർക്ക് നാണയങ്ങൾ നൽകും. |- | style="background:#fad1d0" |'''ജയിൽ''' | |- | style="background:#C2DFFF;"|'''ക്യാപ്റ്റൻസി ടാസ്ക്''' | |- | style="background:#FBF373;" |'''രക്ഷപ്പെട്ടു''' | |- | style="background:#FA8072" |'''പുറത്തായവർ''' | |} == നോമിനേഷൻ പട്ടിക == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:90%; line-height:15px;" |+ |- ! rowspan="2" style="width: 6%; background:#A41971; color:white;" |#BBM7 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 1 ! colspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 2 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 3 ! rowspan="2" colspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 4 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 5 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 6 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 7 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 8 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 9 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 10 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 11 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 12 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 13 ! rowspan="2" style="width: 6%;" | ആഴ്ച 14 |- ! style="width: 3%;" | {{nowrap|ദിവസം 8 ഭാഗം 1}} ! style="width: 3%;" | {{nowrap|ദിവസം 8 ഭാഗം 2}} |- style="background:#C2DFF;" | ! ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻസി നോമിനികൾ | style="background:#C2DFFF;"| എല്ലാ മത്സരാർത്ഥികളും | colspan="2" style="background:#C2DFFF;"| അഭിലാഷ്<br>ബിന്നി<br>ഷാനവാസ് | style="background:#C2DFFF;"| അഭിലാഷ്<br>ആര്യൻ<br>ഗിസെൽ | colspan="2" style="background:#C2DFFF;"| ബിന്നി<br>ശരത്<br>ശൈത്യ | style="background:#C2DFFF;"| ബിന്നി<br>നെവിൻ<br>റിന | style="background:#C2DFFF;"| അഭിലാഷ്<br>ഗിസെൽ<br>വൺഇയൽ | style="background:#C2DFFF;"|ജിഷിൻ<br>വൺഇയൽ<br>റിന | style="background:#C2DFFF;"| | style="background:#C2DFFF;"| | style="background:#C2DFFF;"| | style="background:#C2DFFF;"| | style="background:#C2DFFF;"| | style="background:#C2DFFF;"| | style="background:#C2DFFF;"| |- ! ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻ | style="background:#cfc;"| '''അനീഷ്''' | colspan="2" style="background:#cfc;"|'''ഷാനവാസ്''' | style="background:#cfc;"|'''ആര്യൻ''' | colspan="2" style="background:#cfc;"|'''ശരത്''' | style="background:#cfc;"|'''നെവിൻ''' | style="background:#cfc;"|'''അഭിലാഷ്''' | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| | style="background:#cfc;"| |- ! ക്യാപ്റ്റന്റെ<br>നോമിനേഷൻ | അനുമോൾ<br>ശാരിക കെബി | അഭിലാഷ്<br>അനീഷ്<br>ആര്യൻ<br>ബിൻസി<br>ഗിസെൽ<br>ശരത് | ആര്യൻ<br>ശരത് | അഭിലാഷ്<br>ഷാനവാസ് | colspan="2" | ബിന്നി<br>വൺഇയൽ | ശരത്<br>ഷാനവാസ് | ആദില<br>ബിന്നി | | | | | | | | |- ! മോശം<br />പ്രകടനം<br />(ബിബി ജയിൽ) | style="background:#fad1d0" | അനുമോൾ<br>ശരത് | colspan="2" style="background:#fad1d0" | നെവിൻ<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി | style="background:#fad1d0" | ഗിസെൽ<br>വൺഇയൽ | style="background:#fad1d0" | അനീഷ്<br>അനുമോൾ | style="background:#fad1d0" | അനുമോൾ<br>ഗിസെൽ | style="background:#fad1d0" | അനുമോൾ<br>ഗിസെൽ | style="background:#fad1d0" | ഗിസെൽ<br>ലക്ഷ്മി | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | | style="background:#fad1d0" | |- | colspan="17" style="background:#000" | |- ! വോട്ട്: ! പുറത്താക്കാൻ ! ടാസ്ക് ! colspan="6" | പുറത്താക്കാൻ | | | | | | | |- | colspan="17" style="background:#000" | |- ! അഭിലാഷ് | ആര്യൻ<br>രേണു | വൺഇയൽ<br>ശാരിക കെബി<br>സരിഗ പിജി<br>റിന<br>രേണു<br>ശൈത്യ | ഗിസെൽ<br>ശരത് | ശരത്<br>സരിഗ പിജി | colspan="2" Bgcolor=#959FFD|''നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു'' | Bgcolor=#959FFD|അക്ബർ<br>റിന | style="background:#cfc;" |''ഹൗസ്<br>ക്യാപ്റ്റൻ'' | | | | | | | | |- ! rowspan="2" | ആദില | rowspan="2" | ആര്യൻ<br>ശൈത്യ | rowspan="2" | അനീഷ്<br>ബിന്നി<br>ഗിസെൽ<br>വൺഇയൽ<br>സരിഗ പിജി<br>ശൈത്യ | rowspan="2" | ആര്യൻ<br>ഗിസെൽ | rowspan="2" | നെവിൻ<br>ശാരിക കെബി | colspan="2" {{n/a|''നൂറയുമായി പിരിഞ്ഞു''}}<br>(ദിവസം 22) | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD|റിന<br>ശരത് | rowspan="2" |അഭിലാഷ്<br>ബിന്നി | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | colspan="2" Bgcolor=#959FFD|''നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു'' |- ! അക്ബർ | ആദില & നൂറ<br>രഞ്ജീത് | അനീഷ്<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | style="background:#959FFD;" | നെവിൻ<br>ശൈത്യ | ശാരിക കെബി<br>ഷാനവാസ് | colspan="2" | വൺഇയൽ<br>രേണു | അനീഷ്<br>ഷാനവാസ് | അനീഷ്<br>അനുമോൾ | | | | | | | | |- ! അനീഷ് | style="background:#cfc;" |''ഹൗസ്<br>ക്യാപ്റ്റൻ'' | അനുമോൾ<br>ആദില & നൂറ<br>ബിൻസി<br>ശരത്<br>സരിഗ പിജി<br>ശൈത്യ | ശരത്<br>ശൈത്യ | ബിന്നി<br>ശരത് | colspan="2" | നൂറ<br>രേണു | ശരത്<br>ശൈത്യ | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' |- ! അനുമോൾ | ഗിസെൽ<br>രഞ്ജീത് | അനീഷ്<br>ബിന്നി<br>റിന<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | ബിന്നി<br>നെവിൻ | അക്ബർ<br>ഗിസെൽ | colspan="2" Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#959FFD|അക്ബർ<br>റിന | ആദില<br>അക്ബർ | | | | | | | | |- ! ആര്യൻ | നെവിൻ<br>ശൈത്യ | അനീഷ്<br>ബിന്നി<br>നെവിൻ<br>റിന<br>ശരത്<br>സരിഗ പിജി | ബിന്നി<br>നെവിൻ | style="background:#cfc;" |''ഹൗസ്<br>ക്യാപ്റ്റൻ'' | colspan="2" | നൂറ<br>വൺഇയൽ | Bgcolor=#959FFD|അനീഷ്<br>ഷാനവാസ് | Bgcolor=#959FFD| ആദില<br>അനുമോൾ | | | | | | | | |- ! ബിന്നി | രഞ്ജീത്<br>ശൈത്യ | അനീഷ്<br>അനുമോൾ<br>ആര്യൻ<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>ശൈത്യ | അനുമോൾ<br>ആദില & നൂറ | വൺഇയൽ<br>ശൈത്യ | colspan="2" | വൺഇയൽ<br>രേണു | Bgcolor=#959FFD| അനീഷ്<br>ഷാനവാസ് | ആദില<br>നെവിൻ | | | | | | | | |- ! ഗിസെൽ | രേണു<br>ശാരിക കെബി | അനീഷ്<br>ബിൻസി<br>വൺഇയൽ<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | അനുമോൾ<br>ബിന്നി | ആദില & നൂറ<br>അനുമോൾ | colspan="2" style="background:#FBF373;" | ആദില | Bgcolor=#959FFD|അനീഷ്<br>ശൈത്യ | അഭിലാഷ്<br>ആദില | | | | | | | | |- ! rowspan="2" | ജിഷിൻ | rowspan="2" colspan="6" style="background:#E5E5E5;" |''വീട്ടിൽ<br>ഇല്ല'' | style="background:#E5E5E5;" | പ്രവേശിച്ചു (ദിവസം 27) | rowspan="2" style="background:#FBF373;" | ബിന്നി <br>റിന | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | style="background:#FBF373" | അനീഷ്<br>ശൈത്യ |- ! rowspan="2" |ലക്ഷ്മി | rowspan="2" colspan="6" style="background:#E5E5E5;" |''വീട്ടിൽ<br>ഇല്ല'' | style="background:#E5E5E5;" | പ്രവേശിച്ചു (ദിവസം 27) | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD| ആദില<br>റിന | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | style="background:#FBF373" | ശൈത്യ<br>ഷാനവാസ് |- ! rowspan="2" |മസ്താനി | rowspan="2" colspan="6" style="background:#E5E5E5;" |''വീട്ടിൽ<br>ഇല്ല'' | style="background:#E5E5E5;" | പ്രവേശിച്ചു (ദിവസം 27) | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD| ഗിസെൽ<br>റിന | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD| നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | style="background:#FBF373" | ശരത്<br>ഷാനവാസ് |- ! rowspan="2" | നെവിൻ | rowspan="2" | അനുമോൾ<br>രേണു | rowspan="2" | അനീഷ്<br>അനുമോൾ<br>ആര്യൻ<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>രേണു | rowspan="2" | ആദില & നൂറ<br>ബിൻസി | rowspan="2" | അക്ബർ<br>ശാരിക കെബി | colspan="2" style="background:#FBF373;" | അഭിലാഷ് | rowspan="2" style="background:#cfc;" |''ഹൗസ്<br>ക്യാപ്റ്റൻ'' | rowspan="2" | അഭിലാഷ്<br>അക്ബർ | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | colspan="2" Bgcolor=#fcf| ''സ്വയം പിന്മാറി''<br>(ദിവസം 24) |- ! rowspan="2" | നൂറ | rowspan="2" | ആര്യൻ<br>ശൈത്യ | rowspan="2" | അനീഷ്<br>ബിന്നി<br>ഗിസെൽ<br>വൺഇയൽ<br>സരിഗ പിജി<br>ശൈത്യ | rowspan="2" | ആര്യൻ<br>ഗിസെൽ | rowspan="2" | നെവിൻ<br>ശാരിക കെബി | colspan="2" {{n/a|''ആദിലയുമായി പിരിഞ്ഞു''}}<br>(ദിവസം 22) | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD|റിന<br>ശരത് | rowspan="2" style="background:#FBF373;" | ആര്യൻ | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD| നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു | rowspan="2" style="background:#FBF373;" | രക്ഷപ്പെട്ടു | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | colspan="2" Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' |- ! rowspan="2" | വൺഇയൽ | rowspan="2" | ഗിസെൽ<br>ശൈത്യ | അഭിലാഷ്<br>അനീഷ്<br>റിന<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | ബിന്നി<br>ശരത് | rowspan="2" | സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | colspan="2" rowspan="2" | നൂറ<br>റിന | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD|റിന<br>ശരത് | rowspan="2" |ആദില<br>ബിന്നി | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | colspan="2" style="background:#D2B48C" | ''ഡെഡ് സോൺ''<br>(ദിവസം 11) |- ! rowspan="2" | പ്രവീൺ | rowspan="2" colspan="6" style="background:#E5E5E5;" |''വീട്ടിൽ<br>ഇല്ല'' | style="background:#E5E5E5;" | പ്രവേശിച്ചു (ദിവസം 27) | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD| ബിന്നി<br>റിന | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | style="background:#FBF373" | റിന<br>ശൈത്യ |- ! റിന | നെവിൻ<br>ശൈത്യ | അഭിലാഷ്<br>അനുമോൾ<br>ബിൻസി<br>വൺഇയൽ<br>രേണു<br>ശൈത്യ | ബിൻസി<br>ശൈത്യ | ശാരിക കെബി<br>ശൈത്യ | colspan="2" | നൂറ<br>വൺഇയൽ | ശരത്<br>ശൈത്യ | അഭിലാഷ്<br>അനുമോൾ | | | | | | | | |- ! rowspan="2" | സാബുമോൻ | rowspan="2" colspan="6" style="background:#E5E5E5;" |''വീട്ടിൽ<br>ഇല്ല'' | style="background:#E5E5E5;" | പ്രവേശിച്ചു (ദിവസം 27) | rowspan="2" Bgcolor=#959FFD|അനീഷ്<br>ഷാനവാസ് | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | style="background:#FBF373" | അക്ബർ<br>ശൈത്യ |- ! ഷാനവാസ് | അഭിലാഷ്<br>ഗിസെൽ | colspan="2" style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #cfc 50%, #959FFD 50%);" |''ഹൗസ്<br />ക്യാപ്റ്റൻ'' | റിന<br>ശരത് | colspan="2" | അക്ബർ<br>ബിന്നി | അക്ബർ<br>ശരത് | അനുമോൾ<br>നെവിൻ | | | | | | | | |- ! ശൈത്യ | ബിന്നി<br>രഞ്ജീത് | അഭിലാഷ്<br>അനീഷ്<br>ഗിസെൽ<br>റിന<br>രേണു<br>ശാരിക കെബി | ആദില & നൂറ<br>ഗിസെൽ | അക്ബർ<br>റിന | colspan="2" Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | അക്ബർ<br>ശരത് | colspan="11" style="background:#FA8072;" |''പുറത്തായി''<br>(ദിവസം 35) |- ! ശരത് | നെവിൻ<br>ഷാനവാസ് | അനീഷ്<br>ആര്യൻ<br>വൺഇയൽ<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | നെവിൻ<br>ശൈത്യ | വൺഇയൽ<br>ശൈത്യ | colspan="2" style="background:#cfc;" |''ഹൗസ്<br>ക്യാപ്റ്റൻ'' | അനീഷ്<br>ഷാനവാസ് | colspan="11" style="background:#FA8072;" |''പുറത്തായി''<br>(ദിവസം 34) |- ! രേണു | അക്ബർ<br>ശൈത്യ | അഭിലാഷ്<br>അനീഷ്<br>ബിൻസി<br>ഗിസെൽ<br>റിന<br>ശൈത്യ | ഗിസെൽ<br>ശരത് | വൺഇയൽ<br>ശരത് | colspan="2" Bgcolor=#ccc|''യോഗ്യതയില്ല'' | Bgcolor=#959FFD|അക്ബർ<br>റിന | colspan="11" style="background:#fcf;" |''സ്വയം പിന്മാറി''<br>(ദിവസം 34) |- ! rowspan="2" | ശാരിക കെബി | rowspan="2" | രഞ്ജീത്<br>രേണു | അഭിലാഷ്<br>അനീഷ്<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി | അനുമോൾ<br>ശൈത്യ | rowspan="2" | അനുമോൾ<br>ശൈത്യ | rowspan="2" colspan="12" style="background:#FA8072;" |''പുറത്തായി''<br>(ദിവസം 21) |- | colspan="2" style="background:#D2B48C" | ''ഡെഡ് സോൺ''<br>(ദിവസം 11) |- ! സരിഗ പിജി | ആര്യൻ<br>വൺഇയൽ | അഭിലാഷ്<br>ആദില & നൂറ<br>അനീഷ്<br>അനുമോൾ<br>ഗിസെൽ<br>വൺഇയൽ | അഭിലാഷ്<br>ആര്യൻ | അനുമോൾ<br>രേണു | colspan="12" style="background:#FA8072;" |''പുറത്തായി''<br>(ദിവസം 20) |- ! ബിൻസി | നെവിൻ<br>ശൈത്യ | അനീഷ്<br>ഗിസെൽ<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി | അനുമോൾ<br>ശൈത്യ | colspan="13" style="background:#FA8072;" |''പുറത്തായി''<br>(ദിവസം 13) |- ! രഞ്ജീത് | ഗിസെൽ<br>ശൈത്യ | colspan="15" style="background:#FA8072;" |''പുറത്തായി''<br>(ദിവസം 7) |- | colspan="17" style="background:#000" | |- ! കുറിപ്പുകൾ | | colspan="2" | ''[[#endnote 1|1]]'', ''[[#endnote 2|2]]'', ''[[#endnote 3|3]]'', ''[[#endnote 4|4]]'', ''[[#endnote 5|5]]'' | | colspan="2" | | | | | | | | | | |- |- style="background:#B2FFFF" ! പൊതു<br />വോട്ടിന്<br />വിധേയരായവർ | അനുമോൾ<br>ആര്യൻ<br>ഗിസെൽ<br>നെവിൻ<br>രഞ്ജീത്<br>രേണു<br>ശാരിക കെബി<br>ശൈത്യ | അനീഷ്<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>രേണു<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി | ആദില & നൂറ<br>അക്ബർ<br>അനുമോൾ<br>ആര്യൻ<br>ബിൻസി<br>ബിന്നി<br>ഗിസെൽ<br>നെവിൻ<br>ശരത്<br>ശൈത്യ<br>ഷാനവാസ് | അക്ബർ<br>അനുമോൾ<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>ശരത്<br>സരിഗ പിജി<br>ശാരിക കെബി<br>ശൈത്യ<br>ഷാനവാസ് | colspan="2" | അഭിലാഷ്<br>ആദില<br>ആര്യൻ<br>ബിന്നി<br>നൂറ<br>വൺഇയൽ<br>രേണു | അഭിലാഷ്<br>ആദില<br>അക്ബർ<br>അനീഷ്<br>അനുമോൾ<br>ആര്യൻ<br>ബിന്നി<br>ഗിസെൽ<br>നൂറ<br>വൺഇയൽ<br>റിന<br>രേണു<br>ശരത്<br>ശൈത്യ<br>ഷാനവാസ് | അഭിലാഷ്<br>ആദില<br>അക്ബർ<br>അനീഷ്<br>അനുമോൾ<br>ആര്യൻ<br>ബിന്നി <br>ലക്ഷ്മി<br>മസ്താനി<br>നെവിൻ<br>പ്രവീൺ<br>റിന<br>സാബുമോൻ | മസ്താനി<br>നൂറ | | | | | | | |- ! rowspan=2|ഡെഡ് സോൺ | rowspan=2 {{n/a|''ഇല്ല''}} | style="background:#D2B48C" | '''വൺഇയൽ''' | rowspan=2 colspan="5" {{n/a|''ഇല്ല''}} | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan="2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | | rowspan=2 style="background:#D2B48C" | |- | style="background-color:#D2B48C;" |'''ശാരിക കെബി''' |- ! സ്വയം പിന്മാറി | colspan="4" {{n/a|''ഇല്ല''}} | colspan="2" style="background:#fcf" |'''നെവിൻ''' | style="background:#fcf" |'''രേണു''' | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | | style="background:#fcf" | |- ! rowspan=2| വീണ്ടും പ്രവേശിച്ചു | colspan="2" rowspan=2 {{n/a|''ഇല്ല''}} | style="background:#DAFF99" | '''വൺഇയൽ''' | rowspan=2 {{n/a|''ഇല്ല''}} | colspan="2" rowspan=2 style="background:#DAFF99" | '''നെവിൻ''' | rowspan=2 {{n/a|''ഇല്ല''}} | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | | rowspan=2 style="background:#DAFF99" | |- | style="background-color:#DAFF99;" |'''ശാരിക കെബി''' |- ! rowspan=2|പുറത്തായവർ | rowspan=2 style="background:#FA8072" |'''രഞ്ജീത്''' | rowspan=2 style="background:#E5E5E5;" |''എവിക്ഷൻ<br>ഇല്ല'' | rowspan=2 style="background:#FA8072" |'''ബിൻസി''' | style="background:#FA8072" |'''സരിഗ പിജി''' | colspan="2" rowspan=2 style="background:#E5E5E5;" |''എവിക്ഷൻ<br>ഇല്ല'' | style="background:#FA8072" |'''ശരത്''' | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | | rowspan=2 style="background:#FA8072" | |- | style="background:#FA8072" |'''ശാരിക കെബി''' | style="background:#FA8072" |'''ശൈത്യ''' |} === കുറിപ്പുകൾ === : {{color box|#cfc|border=silver}} ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|#C2DFFF|border=silver}} ഹൗസ് ക്യാപ്റ്റൻസി നോമിനികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#959FFD|border=silver}} സാധാരണ നോമിനേഷൻ പ്രക്രിയയ്ക്ക് മുമ്പായി മത്സരാർത്ഥിയെ നേരിട്ട് എവിക്ഷനായി നോമിനേറ്റ് ചെയ്തതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box| #B2FFFF |border=silver}} സാധാരണ നോമിനേഷൻ പ്രക്രിയയിലൂടെ മത്സരാർത്ഥിയെ എവിക്ഷനായി നോമിനേറ്റ് ചെയ്തതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#FBF373|border=silver}} മത്സരാർത്ഥിക്ക് നോമിനേഷനിൽ നിന്ന് ഇമ്മ്യൂണിറ്റി ലഭിച്ചതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#008080|border=silver}} ടിക്കറ്റ് ടു ഫിനാലെ വിജയിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#73FB76|border=silver}} വിജയിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|#D1E8EF|border=silver}} ഒന്നാം റണ്ണർ അപ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|#7FFFD4|border=silver}} രണ്ടാം റണ്ണർ അപ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|#DDA0DD;|border=silver}} മൂന്നാം റണ്ണർ അപ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|#FF69B4|border=silver}} നാലാം റണ്ണർ അപ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#fad1d0|border=silver}} ആഴ്ചയിലെ മോശം പ്രകടനം നടത്തിയ മത്സരാർത്ഥിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#DAFF99|border=silver}} മത്സരാർത്ഥി വീണ്ടും ഹൗസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#D2B48C|border=silver}} മത്സരാർത്ഥി ഡെഡ് സോണിൽ ആയിരുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{Color box|#73C2FB|border=silver}} ബിഗ് ബോസ് നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ചതിന് മത്സരാർത്ഥി സീക്രട്ട് റൂമിൽ ആയിരുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|beige|border=silver}} പുതിയ വൈൽഡ്കാർഡ് മത്സരാർത്ഥിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|gold|border=silver}} ഒരു മത്സരാർത്ഥിക്ക് എവിക്ഷൻ ഫ്രീ പാസ് ഉപയോഗിച്ചതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|#fcf|border=silver}} മത്സരാർത്ഥി ഷോയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറിയതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. : {{color box|salmon|border=silver}} മത്സരാർത്ഥി പുറത്തായതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. {{refbegin}}* {{note|1|കുറിപ്പ് 1}} : ദിവസം 3: പ്രതിവാര ടാസ്കിന്റെ ഭാഗമായി ആര്യനുമായി ചേർന്ന് രണ്ടാമത്തെ സ്വർണ്ണ നാണയം ശേഖരിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് അക്ബർ രണ്ടാം ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിലേക്ക് സ്വയം നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{note|2|കുറിപ്പ് 2}} : ദിവസം 4: പ്രതിവാര ടാസ്കിൽ സ്വർണ്ണ നാണയം നേടിയതിലൂടെ അഭിലാഷിന് പ്രത്യേക അധികാരം ലഭിച്ചു. ഈ അധികാരം ഉപയോഗിച്ച്, തന്നോട് സ്വർണ്ണ നാണയം നഷ്ടപ്പെട്ട ആര്യനോടൊപ്പം ഷാനവാസിനെയും അടുത്ത ആഴ്ചയിലെ എവിക്ഷനിലേക്ക് നേരിട്ട് നോമിനേറ്റ് ചെയ്തു. * {{note|4|കുറിപ്പ് 3}} : ദിവസം 8: നോമിനേഷൻ പ്രക്രിയ ഭാഗം 1-ൽ ആരംഭിച്ചു, അവിടെ മത്സരാർത്ഥികളെ മിഡ്-വീക്ക് എവിക്ഷനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. അടുത്ത മൂന്ന് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ നടക്കുന്ന ടാസ്കുകൾക്ക് ശേഷം അവർ ആദ്യം ഡെഡ് സോണിൽ കഴിയണം. ഇതിനെ തുടർന്ന്, നോമിനേഷൻ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗം 2 നടന്നു, കുറഞ്ഞത് രണ്ട് പേരെങ്കിലും നോമിനേറ്റ് ചെയ്ത മത്സരാർത്ഥികൾ പൊതുജന വോട്ടിന് വിധേയരാകും. * {{note|5|കുറിപ്പ് 4}} : ദിവസം 11: ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പോയിന്റുകൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വൺഇയലിനെയും ശാരിക കെബിയെയും താൽക്കാലികമായി (48 മണിക്കൂർ) ബിഗ് ബോസ് ഹൗസിൽ നിന്ന് ഡെഡ് സോണിലേക്ക് മാറ്റി, പിന്നീട് അത് ശിക്ഷകൾക്കുള്ള സീക്രട്ട് റൂം ആണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. * {{note|6|കുറിപ്പ് 5}} : ദിവസം 13: വീക്കെൻഡ് എപ്പിസോഡിൽ അവതാരകൻ, വൺഇയലും ശാരിക കെബിയും ഡെഡ് സോൺ എന്ന സീക്രട്ട് റൂമിലായിരുന്നെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം അവരെ ഹൗസിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. {{refend}} == സ്വീകാര്യത == ''ബിഗ് ബോസ് മലയാളം'' സീസൺ 7 ടെലിവിഷനിലും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും റെക്കോർഡ് പ്രേക്ഷകരുമായാണ് ആരംഭിച്ചത്. ജിയോ ഹോട്ട്സ്റ്റാറിൽ '''136 ദശലക്ഷം മണിക്കൂർ''' കാഴ്ച സമയം എന്ന അഭൂതപൂർവമായ നേട്ടം കൈവരിച്ച ഈ ഷോ, പരമ്പരയിലെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ പതിപ്പായി മാറി.<ref name="TimesNow" >{{cite web |title=Big Boss Malayalam: '136 ദശലക്ഷം മണിക്കൂർ വാച്ച് ടൈം' ; ബിഗ് ബോസ് മലയാളത്തിന്റേത് റെക്കോർഡ് കുതിപ്പെന്ന് ജിയോസ്റ്റാർ സൗത്ത് ക്ലസ്റ്റർ മേധാവി കൃഷ്ണൻ കുട്ടി|url=https://malayalam.timesnownews.com/entertainment/136-million-hours-of-watch-time-big-boss-malayalam-marked-a-stunning-feat-says-jiostar-south-cluster-entertainment-head-krishnan-kutty-article-152767262 |website=Times Now Malayalam |date=5 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> ജിയോസ്റ്റാറിലെ എന്റർടൈൻമെന്റ് (സൗത്ത്) ക്ലസ്റ്റർ ഹെഡ് ആയ കൃഷ്ണൻ കുട്ടി ഈ നാഴികക്കല്ലിനെ "അതിശയകരമായ നേട്ടം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും കേരളത്തിലെ വിനോദ ഉപഭോഗ രീതികളിലെ മാറ്റത്തിന്റെ തെളിവായി ഇതിനെ ഉയർത്തിക്കാട്ടുകയും ചെയ്തു.<ref name="TimesNow" /> ടെലിവിഷനിൽ, പ്രീമിയർ ആഴ്ച മലയാളം പതിപ്പിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന റേറ്റിംഗുകൾ രേഖപ്പെടുത്തി. ലോഞ്ച് എപ്പിസോഡിന് '''15.3 TVR''' ലഭിച്ചപ്പോൾ, ആദ്യ ആഴ്ചയിലെ സാധാരണ എപ്പിസോഡുകൾക്ക് ശരാശരി '''11.4 TVR''' (HD+SD വിഭാഗം) ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Malayalam 7 makes history again, marks the best ever rating on TV in the premiere week |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-7-makes-history-again-marks-the-best-ever-rating-on-tv-in-the-premiere-week/articleshow/123308772.cms |website=The Times of India |date=3 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> === റേറ്റിംഗുകളും പ്രേക്ഷകരും === ഔദ്യോഗിക റേറ്റിംഗുകൾ ബാർക് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്<ref>{{Cite web |title=Barc |url=https://www.barcindia.co.in/ |access-date=2024-03-02 |website=www.barcindia.co.in |language=en}}</ref>. <br>(ഏഷ്യാനെറ്റിൽ സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്യുന്ന എപ്പിസോഡുകളുടെ ടിആർപി മാത്രം) {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center; width: 90%; margin-left: auto; margin-right: auto;style=width:50em " |- ! colspan="2" |ഗ്രാൻഡ് പ്രീമിയർ ! colspan="2" |ഗ്രാൻഡ് ഫിനാലെ |- ! ടിആർപി റേറ്റിംഗ് !പ്രേക്ഷകർ (ദശലക്ഷത്തിൽ) ! ടിആർപി റേറ്റിംഗ് !പ്രേക്ഷകർ (ദശലക്ഷത്തിൽ) |- | 15.3 ടിആർപി | 33.2 | ലഭ്യമല്ല | ലഭ്യമല്ല |} '''<u>പ്രതിവാര ടിആർപി റേറ്റിംഗ് (U+R, 2+ വിഭാഗം)</u>''' {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center; width: 90%; margin-left: auto; margin-right: auto;style=width:50em" !ആഴ്ച 1 | 10.01 ടിആർപി |4 ഓഗസ്റ്റ് – 8 ഓഗസ്റ്റ് |- !ആഴ്ച 2 |9.57 ടിആർപി |9 ഓഗസ്റ്റ് – 15 ഓഗസ്റ്റ് |- !ആഴ്ച 3 |8.61 ടിആർപി |16 ഓഗസ്റ്റ് – 22 ഓഗസ്റ്റ് |- ! ആഴ്ച 4 | 9.10 ടിആർപി |23 ഓഗസ്റ്റ് – 29 ഓഗസ്റ്റ് |- !ആഴ്ച 5 |8.53 ടിആർപി |30 ഓഗസ്റ്റ് – 5 സെപ്റ്റംബർ |- !ആഴ്ച 6 |ലഭ്യമല്ല |6 സെപ്റ്റംബർ – 12 സെപ്റ്റംബർ |- !ആഴ്ച 7 |ലഭ്യമല്ല |13 സെപ്റ്റംബർ – 19 സെപ്റ്റംബർ |- !ആഴ്ച 8 |ലഭ്യമല്ല |20 സെപ്റ്റംബർ – 26 സെപ്റ്റംബർ |- !ആഴ്ച 9 |ലഭ്യമല്ല |27 സെപ്റ്റംബർ – 3 ഒക്ടോബർ |- !ആഴ്ച 10 |ലഭ്യമല്ല |4 ഒക്ടോബർ – 10 ഒക്ടോബർ |- !ആഴ്ച 11 |ലഭ്യമല്ല |11 ഒക്ടോബർ – 17 ഒക്ടോബർ |- !ആഴ്ച 12 |ലഭ്യമല്ല |18 ഒക്ടോബർ – 24 ഒക്ടോബർ |- !ആഴ്ച 13 |ലഭ്യമല്ല |25 ഒക്ടോബർ – 31 ഒക്ടോബർ |- !ആഴ്ച 14 |ലഭ്യമല്ല |1 നവംബർ – 7 നവംബർ |- !ആഴ്ച 15 |ലഭ്യമല്ല |8 നവംബർ – 14 നവംബർ |} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== *[https://www.hotstar.com/in/tv/bigg-boss-malayalam/1260002783 ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[വർഗ്ഗം:മലയാളഭാഷാ ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ]] dvswsac90nniz40zl7dkwbhgr4jb1e9 0 662221 4615026 4596697 2026-04-24T22:46:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615026 wikitext text/x-wiki {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}} {{ഫലസ്തീൻ 36 (ചലച്ചിത്രം)}} '''ഫലസ്തീൻ 36''' ('''{{lang-ar|فلسطين ٣٦}}''') 2025-ൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ചരിത്ര നാടകചിത്രമാണ്. '''ആന്മേരി ജാസിർ''' സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം ബ്രിട്ടീഷ് മാൻഡേറ്റ് കാലഘട്ടത്തിൽ പലസ്തീനിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിനെതിരായ 1936–1939 അറബ് കലാപത്തെ കുറിക്കുന്നു.[1][2] ലോകപ്രശസ്ത നടികളായ '''ഹിയാം അബ്ബാസ്''', '''കാമൽ എൽബാഷ''', '''യാസ്മിൻ അൽ മസ്രി''', '''ജലാൽ അൽതവിൽ''', '''റോബർട്ട് അരമായോ''', '''സാലിഹ് ബക്രി''' എന്നിവർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള താരനിരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ.[1][3] == പരിചയം == '''ഫലസ്തീൻ 36''' എന്ന ചലച്ചിത്രം 1936-ൽ പലസ്തീനിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിനെതിരെ ഉയർന്ന ബഹുമുഖ കലാപത്തെ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു ചരിത്ര നാടകമാണ്. യൂസഫ് എന്ന ഗ്രാമീണന്റെ ജീവിതം ജെറുസലേമിലെ അസ്ഥിരതയും ഗ്രാമത്തിലെ സമാധാനവും തമ്മിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി ചിത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നു. യൂറോപ്പിൽ നിന്നുള്ള യഹൂദ കുടിയേറ്റവും പലസ്തീനികളുടെ ഭൂമി നഷ്ടപ്പെടാനുള്ള ഭയവും ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റെ ക്രൂരതയും ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന സംഘർഷമാണ്. 2025 ടൊറന്റോ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിൽ ഗാല പ്രസന്റേഷൻസ് വിഭാഗത്തിൽ ലോകപ്രദർശനം നടന്ന ചിത്രം 20 മിനിറ്റ് നീണ്ട നിൽക്കുന്ന ഉച്ചനക്ഷത്രം ഏറ്റുവാങ്ങി.[1][4][5][6] == നിർമാണം == 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ '''ഹിയാം അബ്ബാസ്''', '''കാമൽ എൽബാഷ''', '''യാസ്മിൻ അൽ മസ്രി''' തുടങ്ങിയവർ ചിത്രത്തിലേക്ക് അനൗൺസ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. '''ആന്മേരി ജാസിർ''' തന്നെ രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചു. ബ്രിട്ടനിലും മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലും '''കർസൺ ഫിലിം''', '''എംഎഡി ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷൻ''' എന്നിവ തർക്കിംഗ് ചെയ്തു. പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് പലസ്തീനിൽ നടക്കേണ്ടതായിരുന്നെങ്കിലും 2023-ലെ ഗാസ യുദ്ധം മൂലം വൈകി; പിന്നീട് പലസ്തീനിൽ തിരിച്ചെത്തി രണ്ട് വർഷത്തിനിടെ അവിടെ നിർമിക്കപ്പെട്ട ഏക ഫീച്ചർ ഫിലിമായി.[1] == പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" ! നടൻ/നടി !! കഥാപാത്രം |- | [[ഹിയാം അബ്ബാസ്]] || ഹനാൻ [1] |- | [[കാമൽ എൽബാഷ]] || അബു റബാബ് [1] |- | [[യാസ്മിൻ അൽ മസ്രി]] || ഖുലൗദ് അതെഫ് [1] |- | [[ജലാൽ അൽതവിൽ]] || ഫാദർ ബൂലോസ് [1] |- | [[റോബർട്ട് അരമായോ]] || ക്യാപ്റ്റൻ ഓർഡ് വിങ്ഗേറ്റ് [1] |- | [[സാലിഹ് ബക്രി]] || ഖാലിദ് [1] |- | [[ജെറമി അയ്രൻസ്]] || ഹൈ കമ്മീഷണർ ആർതർ വോച്ചോപ്പ് [1] |- | കരിം ദാവൂദ് അനായ || യൂസഫ് [6] |- | ബില്ലി ഹൗൾ || തോമസ് ഹോപ്കിൻസ് [1] |} == പ്രക്ഷേപണം == * 2025 സെപ്റ്റംബർ 5: ടൊറന്റോ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേള (ലോകപ്രദർശനം)[1] * 2025 ഒക്ടോബർ 31: യുകെ (കർസൺ ഫിലിം)[1] * 2026 ജനുവരി 14: ഫ്രാൻസ് (ഹോട്ട് എറ്റ് കോർട്ട്)[1] * 2025 നവംബർ: ടോക്ക്യോ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേള (ബെസ്റ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്)[1] * 30-ാം കേരള രാജ്യാന്തര ചലച്ചിത്രമേള (ഉദ്ഘാടന ചിത്രം)[5][7] പലസ്തീന്റെ 98-ാം അക്കാദമി അവാർഡിന് ബെസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫീച്ചർ ഫിലിം വിഭാഗത്തിലുള്ള ഔദ്യോഗിക സമർപ്പണമാണ്.[8][1] == വിമർശനങ്ങൾ == റോട്ടൻ ടൊമാറ്റോസിൽ 100% അംഗീകാരം (24 리뷰കൾ) '''ദ ഗാർഡിയൻ''' 3/5 നക്ഷത്രങ്ങൾ നൽകി "ഭാവനയുള്ള നാടകം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. '''വേരൈറ്റി''' "പ്രവചനാത്മകം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും അഭിനയം പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. '''ഫിനാൻഷ്യൽ ടൈംസ്''' "ഒരു ഉത്തേജിപ്പുള്ള ചരിത്ര എപ്പിക്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.[1] == ബാഹ്യകണ്ണികൾ == * [https://www.imdb.com/title/tt29271622/ ഫലസ്തീൻ 36] ''ഐഎംഡിബി'' * [https://en.wikipedia.org/wiki/Palestine_36 Palestine 36] ''ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ'' == അവലംബം == {{reflist}} [1](https://en.wikipedia.org/wiki/Palestine_36) [2](https://www.imdb.com/title/tt29271622/) [3](https://www.idsffk.in/filmdetail/MjAwMTQ4OTE2LjQ0{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) [4](https://letterboxd.com/film/palestine-36/) [5](https://pressclubvartha.com/2025/12/07/palestine-36-is-the-opening-film-of-the-iffk/) [6](https://www.middleeasteye.net/discover/palestine-36-masterpiece-1936-arab-revolt) [7](https://malayalam.news18.com/news/film/iffk-2025-palestine-36-opening-film-srn-754031.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251209034238/https://malayalam.news18.com/news/film/iffk-2025-palestine-36-opening-film-srn-754031.html |date=2025-12-09 }}) [8](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86_36_(%D9%81%D9%84%D9%85)){{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [9](https://www.youtube.com/watch?v=wWtwnae_5UI) [10](https://www.rottentomatoes.com/m/palestine_36) [11](https://www.asianetnews.com/movie-reviews/iffk-2025-annemarie-jacir-directed-palestine-36-malayalam-review-by-jomit-jose-articleshow-7xn3lmn) [12](https://www.theguardian.com/film/2025/oct/17/palestine-36-film-movie-director-annemarie-jacir-interview-toronto-film-festival) [13](https://engelsbergideas.com/reviews/palestine-36s-distorted-history/) [14](https://www.youtube.com/watch?v=HSbTJgKLjL8) [15](https://www.youtube.com/watch?v=2sTVlhmxwEU) [16](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86_36_(%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85)){{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [17](https://filmsandfestivals.britishcouncil.org/projects/palestine-36) [18](https://www.youtube.com/watch?v=ypOJGAZvJ7g) [19](https://www.youtube.com/watch?v=AKuzSOL-BOM) [20](https://variety.com/2025/film/reviews/palestine-36-review-1236514104/) rz1f8gobytlfhmpya2lgau0eef5lumn 0 663156 4615029 4596216 2026-04-24T22:56:30Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615029 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ഫാത്തിമാപുരം | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kottayam district|കോട്ടയം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = Telephone code | area_code = +91 481 | registration_plate = KL-33 <ref>{{Cite web|url=https://www.findandtrace.com/trace-find-vehicle-number-owner-registration/KL-33|title=KL-33- Changanassery, District RTO office in Kerala State}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }} [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] [[ചങ്ങനാശ്ശേരി താലൂക്ക്|ചങ്ങനാശേരി താലൂക്കിൽ]], ചങ്ങനാശേര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശവും വാർഡുമാണ് (16 & 17) '''ഫാത്തിമാപുരം'''. ഫാത്തിമപുരത്ത് നിന്ന് ചങ്ങനാശേരി നഗരത്തിലേയ്ക്ക് ഏകദേശം 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരമുണ്ട്. [[പെരുന്ന]], [[കുരിശുംമൂട്|കുരിശുമൂട്]], മരിയ നഗർ എന്നിവയാണ് ഫാത്തിമാപുരത്തിനു സമീപമുള്ള മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ. ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണമായ ഫാത്തിമാ മാതാ പള്ളിയുടെ പേരിലാണ് ഈ ഗ്രാമം അറിയപ്പെടുന്നത്. == അവലംബം == <references /> {{കോട്ടയം ജില്ല}} 5shl3d3pfk2ciaknezzwaudccmxbb1c 0 666263 4615086 4612265 2026-04-25T06:27:11Z ~2026-25130-66 216926 4615086 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[മോഹൻലാൽ]] * [[മമ്മൂട്ടി]] * [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] * [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മോഹൻലാൽ |മോഹൻലാലും ]] [[മമ്മൂട്ടി |മമ്മൂട്ടിയും ]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ് *[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ. റഹീം നായിക്ക് *[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി *[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി *[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]] - *[[നയൻതാര]] - *[[രേവതി]] - *[[രാജീവ് മേനോൻ]] - *പ്രകാശ് വർമ്മ - *[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]] - *സറിൻ ഷിഹാബ് *[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]] *പ്രകാശ് ബെലവാടി *ജിനു ജോസഫ് *ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ *ഗീതി സംഗീത *ശ്രീപാർവ്വതി *[[രഞ്ജി പണിക്കർ]] *[[ഇന്ദ്രൻസ്]] *ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത് *ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ് ==നിർമ്മാണം== മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> 'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Asif Ali reportedly roped in to play a pivotal role in Mahesh Narayanan-Mammootty film |url=https://www.ottplay.com/news/asif-ali-reportedly-roped-in-to-play-a-pivotal-role-in-mahesh-narayanan-mammootty-film/813e278f9c766 |website=OTTplay |access-date=13 March 2026}}</ref> ===ചിത്രീകരണം=== 2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.{{cn|date=April 2026}} ==റിലീസ്== പേട്രിയറ്റ് 2026 മെയ് 1-ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb title|id=|title=Patriot}} [[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] r048ab0u9yn6nmnac9tv1f9mt45vwnz 4615088 4615086 2026-04-25T06:29:12Z ~2026-25130-66 216926 4615088 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Patriot (film).jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[Mahesh Narayanan]] | writer = Mahesh Narayanan | producer = {{ubl|Anto Joseph|K. G. Anil Kumar}} | starring = {{plainlist| * [[മോഹൻലാൽ]] * [[മമ്മൂട്ടി]] * [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] * [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] }} | cinematography = [[Manush Nandan]] | editing = Mahesh Narayanan<br>Rahul Radhakrishnan | music = [[Sushin Shyam]] | studio = {{ubl|Anto Joseph Film Company|Kichappus Entertainments|C R Saleem Productions (in association with)|Blue Tigers London (in association with)}} | distributor = {{ubl|Truth Global Films (overseas)|Ann Mega Media (Kerala)}} | released = {{Film date|2026|5|01|df=yes}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന, റിലീസ് ചെയ്യാനിരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം സ്പൈ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് '''പേട്രിയറ്റ്''' (Patriot). [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സഹ-എഡിറ്റിംഗും ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആന്റോ ജോസഫ്, കെ.ജി. അനിൽ കുമാർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മോഹൻലാൽ |മോഹൻലാലും ]] [[മമ്മൂട്ടി |മമ്മൂട്ടിയും ]] പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[നയൻതാര]], [[രേവതി]] എന്നിവരും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref> സുഷിൻ ശ്യാമാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഈണം പകർന്നിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> സിനിമയുടെ ആഗോള റിലീസ് 2026 മെയ് 1-ന് നടക്കും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[മോഹൻലാൽ]] - കേണൽ. റഹീം നായിക് *[[മമ്മൂട്ടി]] - ഡോ. ഡാനിയൽ ജെയിംസ് *[[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]] - മൈക്കിൾ ദേവസ്സി *[[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - ശക്തി *[[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]] - *[[നയൻതാര]] - *[[രേവതി]] - *[[രാജീവ് മേനോൻ]] - *പ്രകാശ് വർമ്മ - *[[ദർശന രാജേന്ദ്രൻ]] - *സറിൻ ഷിഹാബ് *[[ഗ്രേസ് ആന്റണി]] *പ്രകാശ് ബെലവാടി *ജിനു ജോസഫ് *ഡാനിഷ് ഹുസൈൻ *ഗീതി സംഗീത *ശ്രീപാർവ്വതി *[[രഞ്ജി പണിക്കർ]] *[[ഇന്ദ്രൻസ്]] *ഇഷാൻ ഷൗക്കത്ത് *ഷഹീൻ സിദ്ദിഖ് ==നിർമ്മാണം== മഹേഷ് നാരായണനാണ് 'പേട്രിയറ്റ്' (Patriot) രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |title=Mohanlal and Mammootty reunite for Mahesh Narayanan’s Patriot |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/patriot-title-teaser-mammootty-and-mohanlals-much-anticipated-malayalam-collab/article70117199.ece |work=The Hindu |access-date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> 'കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി' (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം 13 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ പ്രോജക്റ്റിനുണ്ട്. സമയക്കുറവ് മൂലം ഫഹദ് ഫാസിൽ ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി പിന്മാറിയതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്യാൻ നടൻ ആസിഫ് അലിയെ സമീപിച്ചതായി നേരത്തെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Asif Ali reportedly roped in to play a pivotal role in Mahesh Narayanan-Mammootty film |url=https://www.ottplay.com/news/asif-ali-reportedly-roped-in-to-play-a-pivotal-role-in-mahesh-narayanan-mammootty-film/813e278f9c766 |website=OTTplay |access-date=13 March 2026}}</ref> ===ചിത്രീകരണം=== 2024 നവംബറിൽ ശ്രീലങ്കയിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ഹൈദരാബാദ് (രാമോജി ഫിലിം സിറ്റി), യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം (ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ), ന്യൂഡൽഹി, കാശ്മീർ, കോയമ്പത്തൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിൽ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ ആദ്യ ഷെഡ്യൂളിന് ശേഷം, ഹൈദരാബാദിലെ രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിൽ സ്റ്റുഡിയോ രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ലണ്ടനിലും യുകെയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലുമായി ചിത്രീകരണം തുടർന്നു. 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊച്ചിയിലായിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന ഷെഡ്യൂൾ പൂർത്തിയായത്.{{cn|date=April 2026}} ==റിലീസ്== പേട്രിയറ്റ് 2026 മെയ് 1-ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യും.<ref>{{cite news |title=Patriot movie second look poster: Mohanlal and Mammootty in action-packed avatar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/patriot-movie-mohanlal-mammootty-second-look-poster-action-10554009/ |work=The Indian Express |access-date=13 March 2026}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb title|id=|title=Patriot}} [[വർഗ്ഗം:പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 5fi88jsvrtzaapwvuo7wd27f4tye1df 0 666636 4615102 4614112 2026-04-25T07:23:13Z TheGreatEditor024 211141 /* സ്ഥലം */ 4615102 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |- id="5" ! colspan="2" id="6" class="infobox-above" |<div id="7" class="fn org" style="display:inline;">സ്ടാരി പാലം</div> |- id="9" | colspan="2" id="10" class="infobox-image" |[[File:Dnipropetrovsk_Amur_Bridge2.jpg|270x270ബിന്ദു]]<div id="11" class="infobox-caption">സ്ടാരി പാലം</div> |- id="13" ! scope="row" id="14" class="infobox-label" |[[Geographic coordinate system|കോർഡിനേറ്റുകൾ]] | id="17" class="infobox-data" |<span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Staryi_Bridge&params=48_48_51_N_35_02_53_E_region:UA <span class="geo-default"><span title="Maps, aerial photos, and other data for this location" class="geo-dms"><span class="latitude">48°48′51′′N</span> <span class="longitude">35°02′53′′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span title="Maps, aerial photos, and other data for this location" class="geo-dec">48.81417 ° N 35.04806 ° E</span></span>]</span></span> |- id="20" ! scope="row" id="21" class="infobox-label" |ചുമന്നുപോകുന്ന സാധനങ്ങൾ | id="23" class="infobox-data" |[[കാർ|കാറുകൾ]] [[Rail transport in Ukraine|റെയിൽവേ]] |- id="27" ! scope="row" id="28" class="infobox-label" |ക്രോസുകൾ | id="30" class="infobox-data" |[[ഡൈനിപ്പർ|ഡ്നീപ്പർ നദി]] |- id="33" ! scope="row" id="34" class="infobox-label" |പ്രാദേശികം | id="36" class="infobox-data label" |ഡ്നിപ്രോ, ഉക്രെയ്ൻ |- id="39" ! scope="row" id="40" class="infobox-label" |ഔദ്യോഗിക നാമം | id="42" class="infobox-data" |സ്ടാരി പാലം |- id="49" ! scope="row" id="50" class="infobox-label" |രാജ്യം | id="52" class="infobox-data" |[[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] |- id="54" ! colspan="2" id="55" class="infobox-header" style="background-color: #efefef;color:inherit;" |സവിശേഷതകൾ |- id="57" ! scope="row" id="58" class="infobox-label" |ആകെ നീളം | id="60" class="infobox-data" |~ 1,300 മീറ്റർ |- id="62" ! scope="row" id="63" class="infobox-label" |വീതി | id="65" class="infobox-data" |15. 5 മീറ്റർ |- id="67" ! colspan="2" id="68" class="infobox-header" style="background-color: #efefef;color:inherit;" |ചരിത്രം |- id="70" ! scope="row" id="71" class="infobox-label" |ഡിസൈനർ | id="73" class="infobox-data" |നിക്കോളായ് ബെലൂബ്സ്കി |- id="75" ! scope="row" id="76" class="infobox-label" |നിർമാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടക്കം | id="78" class="infobox-data" |1881 / 1951 |- id="80" ! scope="row" id="81" class="infobox-label" |നിർമാണാവസാനം | id="83" class="infobox-data" |1884 / 1955 |- id="85" ! scope="row" id="86" class="infobox-label" |ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു | id="88" class="infobox-data" |മെയ് 18,1884 |- id="90" ! colspan="2" id="91" class="infobox-header" style="background-color: #efefef;color:inherit;" |സ്ഥലം |- id="93" | colspan="2" id="94" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="13" frameless="1" align="center" longitude="35.048055555556" latitude="48.814166666667" height="200" width="250">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[35.04805555555556,48.814166666666665],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Staryi Bridge","marker-symbol":"bridge"}}</mapframe><div id="96" class="infobox-caption">സ്ടാരി പാലത്തിൻറെ പരസ്പരബന്ധിതമായ ഭൂപടം</div> |} [[ഡിനിപ്രൊ|ഡ്നിപ്രോ]] നഗരത്തിലെ ഡ്നീപ്പർ നദി കുറുകെ നിർമ്മിക്കുന്ന ഇരട്ട-നില പാലമാണ് '''സ്റ്റാറി പാലം.''' == ചരിത്രം == നിക്കോളായ് ബെലൂബ്സ്കിയാണ് പാലം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്ത്. 1881 ൽ നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഡ്നീപ്പർ നദിക്ക് കുറുകെ റെയിൽ, കാൽനട ഗതാഗതത്തിനായി 1884 മെയ് 18 നാണ് പാലം ആദ്യമായി തുറന്നത്.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://gorod.dp.ua/history/article_ru.php?article=56|title=История Днепра (Днепропетровска) и Приднепровья|access-date=2025-05-08|website=gorod.dp.ua}}</ref><ref name="StaryiBridge111223">{{Cite web|url=https://dnpr.com.ua/ua/post/pamyatki-dnipra-starij-amurskij-mist-ta-jogo-istoriya-foto|title=Dnipro attractions: the old Amur Bridge and its history (photo)|access-date=20 September 2025|last=Blyk|first=Lyudmila|date=11 December 2023|website=Dniprovska Paradnytsia|language=Ukrainian}}</ref> അതിന്റെ ഉദ്ഘാടന സമയത്ത്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ പാലങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്.<ref name="StaryiBridge111223" /> ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് 1914-ൽ പാലം ശക്തിപ്പെടുത്തി. 1919-ൽ റഷ്യൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത് നഗരം പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ ഉക്രെയ്നിലെ വിപ്ലവ ഇൻസർജന്റ് ആർമി ഈ പാലം നശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Nestor Makhno–Anarchy's Cossack: The Struggle for Free Soviets in the Ukraine 1917–1921 |date=2004 |publisher=AK Press |isbn=1-902593-68-5 |location=Oakland, CA |language=en |translator-last=Sharkey |translator-first=Paul |oclc=60602979}} (page 77)</ref><ref name="StaryiBridge111223" /> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് 1941 ൽ വെർമാക്റ്റ് ഈ പാലം ബോംബിട്ട് നശിപ്പിച്ചു.<ref name="StaryiBridge111223" /> പിൻവാങ്ങുന്ന റെഡ് ആർമി സൈനികർ നദി കടക്കാൻ ഒരു പോണ്ടൂൺ പാലം ഉപയോഗിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി. 1943 ൽ, 1955 ഡിസംബറോടെ യഥാർത്ഥ പാലം പൂർണ്ണമായും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതുവരെ ഒരു താൽക്കാലിക തടി ഘടന നിർമ്മിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യും.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://unexploredcity.com/tour-view/101|title=П'ять приводів пишатися Дніпром|date=2017-01-10|website=unexploredcity.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814042800/https://unexploredcity.com/tour-view/101|archive-date=2020-08-14}}</ref> 1977 ൽ, പാലം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഗതാഗതത്തിന്റെ അളവ് വർദ്ധിച്ചതിനാൽ യഥാർത്ഥ പാലത്തിന് അടുത്തായി രണ്ടാമത്തെ റെയിൽവേ പാലം നിർമ്മിച്ചു.<ref name=":0" /> 2024 ജൂലൈ 29 ന്, ഡെറസിഫിക്കേഷൻ നിയമങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി പാലത്തിന്റെ പേര് പുനർനാമകരണം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ അതിന്റെ പഴയ പേര് തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://dp.informator.ua/uk/u-dnipri-pereymenuvali-amurskiy-mist-and-rayon-park-gagarina-ta-vulicyu-korolenka|title=У Дніпрі перейменували Амурський міст, АНД район, парк Гагаріна та вулицю Короленка|access-date=2024-10-18|last=Aleksandrov|first=Oleksii|date=2024-07-29|website=Informator|script-title=|trans-title=In Dnipro, the Amurskyi Bridge, AND district, Gagarin Park, and Korolenka Street were renamed}}</ref> == സ്ഥലം == ഇത് ഡ്നിപ്രോയിലെ സെൻട്രൽനി (സെൻട്രലൽ), അമുർ-നൈസ്നിയൊഡ്നിപ്രോവ്സ്കി ജില്ലകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.gorod.dp.ua/news/64559|title=Владимир Десятерик: "Амурский мост такой же шедевр инженерной мысли, как и Эйфелева башня Парижа"|access-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914112113/http://gorod.dp.ua/news/64559|archive-date=2011-09-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://opentv.media/top-5-mostiv-dnipra-istoriya-ta-sogodennya|title=Архівована копія|access-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302104723/https://opentv.media/top-5-mostiv-dnipra-istoriya-ta-sogodennya|archive-date=2021-03-02}}</ref> == അവലംബം == 7xa9symkyph489awp133v3jm4osfe8u 0 666750 4615014 4614538 2026-04-24T20:52:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4615014 wikitext text/x-wiki {{PU|Porcelain War}} {{Infobox film | image = File:Porcelain_War.jpg | caption = Official poster | director = {{Plainlist| * [[Brendan Bellomo]] * [[Slava Leontyev]] }} | producer = {{Plainlist| * Aniela Sidorska * Paula DuPré Pesmen * Camilla Mazzaferro * Olivia Ahnemann }} | writer = {{Plainlist| * Brendan Bellomo * Aniela Sidorska * Paula DuPré Pesmen * Slava Leontyev }} | starring = | music = [[DakhaBrakha]] | cinematography = Andrey Stefanov | editing = {{Plainlist| * Brendan Bellomo * Aniela Sidorska * Kelly Cameron }} | studio = {{Plainlist| * Finch No Worries * Imaginary Lane }} | distributor = [[Picturehouse (company)|Picturehouse]] | released = {{Film date|2024|1|20|[[2024 Sundance Film Festival|Sundance]]|2024|11|22|United States}} | runtime = 87 minutes | country = {{Plainlist| * United States * Australia * Ukraine }} | language = {{Plainlist| * Ukrainian * English *Russian }} | budget = | gross = $25,213<ref name=BOM>{{Cite web |title= Porcelain War (2024) |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1897103361/?ref_=bo_da_table_16 |publisher=Box Office Mojo |access-date=December 2, 2024}}</ref><ref name=NUM>{{Cite web |title= Porcelain War – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Porcelain-War-(2024)#tab=summary|website=The Numbers |access-date=December 2, 2024}}</ref> }} ബ്രെൻഡൻ ബെല്ലോമോയും സ്ലാവ ലിയോണ്ടിയേവും ചേർന്ന് സംവിധാനം ചെയ്ത 2024 ലെ ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി ചിത്രമാണ് '''പോർസലൈൻ വാർ''' (ഉക്രേനിയൻഃ πορτελίανοва вина, Romanized: Portcelianova vina). ഈ സിനിമ 2024 സൺഡാൻസ് ഫെസ്റ്റിവൽ ഗ്രാൻഡ് ജൂറി സമ്മാനം നേടുകയും ഉക്രെയ്നിലെ നിലവിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഉക്രേനിയൻ കലാകാരന്മാരുടെ അനുഭവത്തെ പ്രതിപാദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/porcelain-war-review-ukraine-1235808683/|title='Porcelain War' Review: Intimate Reflection on Making Art in Wartime Ukraine Is Beautiful but Frustrating|access-date=2024-01-28|last=Fienberg|first=Daniel|date=2024-01-27|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-01-26/sundance-2024-top-prizes-in-the-summers-porcelain-war|title=Sundance's top prizes go to 'In the Summers' and 'Porcelain War'|access-date=2024-01-28|date=2024-01-26|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/sundance-film-festival-2024-awards-10e1779991f77586267d6882dd1b19c9|title='In the Summers' and 'Porcelain War' win top prizes at Sundance Film Festival|access-date=2024-01-28|date=2024-01-26|website=AP News|language=en}}</ref> 2024 സൺഡാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ ലോക പ്രീമിയർ നടന്നു. അവിടെ ഇത് യുഎസ് ഡോക്യുമെൻ്ററി കോമ്പറ്റീഷൻ ഗ്രാൻഡ് ജൂറി പ്രൈസ് നേടി. 97-ാമത് അക്കാദമി അവാർഡിൽ മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററി ഫീച്ചർ ഫിലിമിനായി ഈ സിനിമ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theutahreview.com/sundance-2024-porcelain-war-is-extraordinary-testament-in-new-frame-of-documentary-filmmaking-about-war-combat-indispensable-presence-of-art/|title=Sundance 2024: Porcelain War is extraordinary testament in new frame of documentary filmmaking about war combat, indispensable presence of art|last=Roka|first=Les|date=24 January 2024|website=The Utah Review}}</ref> == കഥാപരിസരം == ഉക്രെയ്നിലെ യുദ്ധസമയത്ത് സ്ലാവ ലിയോണ്ടിയേവ്, അന്യ സ്റ്റാസെങ്കോ, ആൻഡ്രി സ്റ്റെഫാനോവ് എന്നിവരെ പിന്തുടരുന്നതാണ് പോർസലൈൻ യുദ്ധം. അവരെല്ലാം ഉക്രേനിയൻ പ്രതിരോധത്തിൽ ചേരുന്നു, സ്ലാവ ഒരു മെഷീൻ ഗൺ പരിശീലകനായി ജോലി ചെയ്യുന്നു.<ref name=":01">{{Cite web|url=https://www.theutahreview.com/sundance-2024-porcelain-war-is-extraordinary-testament-in-new-frame-of-documentary-filmmaking-about-war-combat-indispensable-presence-of-art/|title=Sundance 2024: Porcelain War is extraordinary testament in new frame of documentary filmmaking about war combat, indispensable presence of art|last=Roka|first=Les|date=24 January 2024|website=The Utah Review}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRoka2024">Roka, Les (24 January 2024) [January 24, 2024]. </cite></ref> യുദ്ധം നടക്കുമ്പോഴും, സ്ലാവയും അന്യയും യുദ്ധത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ പോർസലൈൻ പ്രതിമകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സംഘർഷസമയത്തെ കലയുടെ വികാസത്തിനും ദേശീയതയ്ക്കും ഈ ചിത്രം ഊന്നൽ നൽകുന്നു.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://povmagazine.com/porcelain-war-review-the-fragile-nature-of-conflict/|title=Porcelain War Review: The Fragile Nature of Conflict|access-date=2024-01-27|last=Small|first=Courtney|date=2024-01-23|website=POV Magazine|language=en-US}}</ref> ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി അവരുടെ മുഴുവൻ ഡിസ്കോഗ്രാഫിയും ക്രെഡിറ്റുകളിൽ അവരുടെ തത്സമയ പ്രകടനത്തിന്റെ ഒരു രംഗവും നൽകിയ ഉക്രേനിയൻ ഫോക്ക്/എത്നോ-ചാവോസ് ബാൻഡായ ദാഖബ്രഖയുടെ സംഗീതമാണ് സൌണ്ട്ട്രാക്കിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. പോർസലൈൻ യുദ്ധത്തിലെ ദൃശ്യങ്ങളിൽ ഉക്രേനിയൻ ഭൂപ്രകൃതിയും യുദ്ധത്തിൽ മിസൈലുകൾ മൂലമുണ്ടായ അവശിഷ്ടങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=":011">{{Cite web|url=https://www.theutahreview.com/sundance-2024-porcelain-war-is-extraordinary-testament-in-new-frame-of-documentary-filmmaking-about-war-combat-indispensable-presence-of-art/|title=Sundance 2024: Porcelain War is extraordinary testament in new frame of documentary filmmaking about war combat, indispensable presence of art|last=Roka|first=Les|date=24 January 2024|website=The Utah Review}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRoka2024">Roka, Les (24 January 2024) [January 24, 2024]. </cite></ref> == നിർമ്മാണം == പോർസലൈൻ യുദ്ധത്തിൻറെ യുദ്ധ ദൃശ്യങ്ങൾ ഗോപ്രോ ആക്ഷൻ ക്യാമറകളും ഏരിയൽ ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് പകർത്തിയത്.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://povmagazine.com/porcelain-war-review-the-fragile-nature-of-conflict/|title=Porcelain War Review: The Fragile Nature of Conflict|access-date=2024-01-27|last=Small|first=Courtney|date=2024-01-23|website=POV Magazine|language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmall2024">Small, Courtney (2024-01-23). </cite></ref> പോളിഷ് കമ്പനിയായ ബ്ലൂബ്ലു സ്റ്റുഡിയോസ് നിർമ്മിച്ച കൈകൊണ്ട് വരച്ചതും സിജിഐ ആനിമേറ്റുചെയ്തതുമായ രംഗങ്ങളും ചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. == റിലീസ് == 2024 സൺഡാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ യുഎസ് ഡോക്യുമെന്ററി വിഭാഗത്തിലെ ഗ്രാൻഡ് ജൂറി സമ്മാനം ഈ ചിത്രം നേടി. "ഉക്രെയ്നിലെ ജനങ്ങളുടെ ധീരത കാരണം" ചിത്രത്തിന് ഒരു അവാർഡ് ലഭിച്ചതായി ലിയോണ്ടിയേവിനൊപ്പം ചിത്രം നിർമ്മിച്ച ബെല്ലോമോ വിശദീകരിച്ചു. യൂട്ടാ ഫിലിം സെന്ററും ഈ ചിത്രം സ്പോൺസർ ചെയ്തു.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.theutahreview.com/sundance-2024-porcelain-war-is-extraordinary-testament-in-new-frame-of-documentary-filmmaking-about-war-combat-indispensable-presence-of-art/|title=Sundance 2024: Porcelain War is extraordinary testament in new frame of documentary filmmaking about war combat, indispensable presence of art|last=Roka|first=Les|date=24 January 2024|website=The Utah Review}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRoka2024">Roka, Les (24 January 2024) [January 24, 2024]. </cite></ref> 2024 ഓഗസ്റ്റിൽ പിക്ചർഹൌസ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ വിതരണാവകാശം നേടി.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/08/porcelain-war-ukraine-documentary-picturehouse-acquisition-1236040695/|title=Oscar Contender 'Porcelain War,' Documentary On Remarkable Artists In Wartime Ukraine, Acquired By Picturehouse|access-date=August 21, 2024|last=Carey|first=Matthew|date=August 14, 2024|website=Deadline Hollywood}}</ref> ഉക്രെയ്നെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക സംരംഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി 2026 മാർച്ചിൽ ബീജിംഗിലെ ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ എംബസിയിലും ഈ ചിത്രം പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://mzv.gov.cz/beijing/en/culture_and_sports/screening_of_porcelain_war_at_the.html|title=Screening of "Porcelain War" at the Embassy of the Czech Republic in Beijing|date=2026|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic}}</ref> == സ്വീകരണം == ചിത്രത്തിന് വ്യാപകമായ നിരൂപക പ്രശംസ ലഭിച്ചു. 43 അവലോകനങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി റോട്ടൻ ടൊമാറ്റോസിൽ ഇതിന് 95% റേറ്റിംഗ് ഉണ്ട്, വെബ്സൈറ്റിന്റെ വിമർശകരുടെ സമവായം ഇങ്ങനെ വായിക്കുന്നു, "പോർസലൈൻ വാർ ഒരു ഭയാനകമായ സംഘട്ടനത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ നിന്നുള്ള വേദനാജനകമായ ദൃശ്യങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു, അതേസമയം അരാജകത്വത്തിനിടയിലും തഴച്ചുവളരുന്ന സർഗ്ഗാത്മകതയെ വിലമതിക്കുകയും, പ്രതിരോധശേഷിയെക്കുറിച്ച് അഗാധമായ മാനവിക പ്രസ്താവന നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു". ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് ടൈംസിന്റെ നിരൂപകനായ റോബർട്ട് അബെലെ പോർസിലൈൻ വാറിനെ "ഗംഭീരവും ഇളക്കിവിടുന്നതുമായ ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/porcelain_war|title=Porcelain War (2024)|access-date=9 May 2025|website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-11-27/porcelain-war-review-ukraine-sundance-documentary|title=Review: Defending one's homeland and the right to make art become common cause in 'Porcelain War'|access-date=2025-01-04|last=Abele|first=Robert|date=2024-11-27|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> ദി വാഷിംഗ്ടൺ പോസ്റ്റിന്റെ നിരൂപകൻ ടൈബർ "ഉക്രെയ്നിലെ യുദ്ധത്തിനിടയിലെ കലാകാരന്മാരുടെ പ്രതിരോധശേഷി എടുത്തുകാണിക്കുന്ന ശക്തമായ ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയായി" ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു. 97-ാമത് അക്കാദമി അവാർഡുകളിൽ മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററി സിനിമയ്ക്കായി ഈ സിനിമ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://press.oscars.org/news/97th-oscarsr-shortlists-10-award-categories-announced|title=97TH OSCARS® SHORTLISTS IN 10 AWARD CATEGORIES ANNOUNCED|access-date=2025-01-04|website=press.oscars.org|language=en}}</ref> === പുരസ്കാരങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !പുരസ്കാരം !തീയതി !വിഭാഗം !സ്വീകർത്താവ് !ഫലം !{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" |[[സൺഡാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ]] |2024 ജനുവരി 28 |യു. എസ്. ഡോക്യുമെന്ററി ഗ്രാൻഡ് ജൂറി പ്രൈസ് | rowspan="5" |''പോർസലൈൻ വാർ'' | {{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |സരസോത്ത ചലച്ചിത്രോത്സവം |14 ഏപ്രിൽ 2024 |പ്രത്യേക ജൂറി പരാമർശം | {{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/awards/results/2024-sarasota-film-festival-award-winners-1234974396/|title='Thelma,' 'Sugarcane,' and 'Alok' Win Top Prizes at the 2024 Sarasota Film Festival|access-date=July 24, 2024|date=15 April 2024|website=IndieWire}}</ref> |- ! scope="row" |സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം |28 ഏപ്രിൽ 2024 |മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററി ഫീച്ചർ | {{Nominated}} | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://awardswatch.com/sugarcane-the-teacher-earn-awards-at-67th-san-francisco-international-film-festival-as-sffilm-enters-a-state-of-change/|title='Sugarcane,' 'The Teacher' Earn Awards at 67th San Francisco International Film Festival as SFFILM Enters a State of Change|access-date=July 24, 2024|last=Anderson|first=Erik|date=May 1, 2024|website=Awards Watch}}</ref> |- ! scope="row" |സിയാറ്റിൽ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം |27 മെയ് 2024 |മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററി | {{Won}} | align="center" |<ref name="variety">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/seattle-international-film-festival-2024-winners-1236009677/|title=Seattle International Film Festival Awards Top Honors to 'Sing Sing,' 'Gloria!'|access-date=2024-09-27|last=Carson|first=Lexi|date=2024-05-19|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |സിനിഫെസ്റ്റ് സഡ്ബറി അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം |22 സെപ്റ്റംബർ 2024 |പ്രേക്ഷകരുടെ ചോയ്സ്ഃ ഡോക്യുമെന്ററി | {{Won}} | align="center" | |- ! rowspan="2" scope="row" |നിരൂപകരുടെ ചോയ്സ് ഡോക്യുമെന്ററി അവാർഡുകൾ | rowspan="2" |10 നവംബർ 2024 |മികച്ച പുതിയ ഡോക്യുമെന്ററി ഫിലിം മേക്കർ |ബ്രെൻഡൻ ബെല്ലോമോയും സ്ലാവ ലിയോണ്ടിയേവും | {{Nominated}} | rowspan="2" align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-documentary-awards-2024-nominations-nominees-list-1236031369/|title='Sugarcane' Leads Critics Choice Documentary Awards Nominations|access-date=October 14, 2024|last=Lewis|first=Hilary|date=October 14, 2024|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- |മികച്ച രാഷ്ട്രീയ ഡോക്യുമെന്ററി | rowspan="2" |''പോർസലൈൻ വാർ'' | {{Nominated}} |- ! rowspan="4" scope="row" |സിനിമാ ഐ ഓണർ | rowspan="4" |9 ജനുവരി 2024 |പ്രേക്ഷക ചോയ്സ് സമ്മാനം | {{Won}} | rowspan="4" align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/10/cinema-eye-honors-2024-nominations-list-1236157695/|title=Cinema Eye Honors: 'Girls State', 'Ren Faire' Lead Broadcast Nominees; Audience Choice Award Longlist Revealed|access-date=November 15, 2024|last=Hipes|first=Patrick|date=October 24, 2024|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> |- |മികച്ച നിർമ്മാണം |പൌല ഡുപ്രെ 'പെസ്മെൻ, അനീല സിഡോർസ്ക, കാമില മസ്സാഫെറോ, ഒലിവിയ അഹ്നെമാൻ | {{Nominated}} |- |മികച്ച ഛായാഗ്രഹണം |ആൻഡ്രി സ്റ്റെഫാനോവ് | {{Nominated}} |- |മികച്ച വിഷ്വൽ ഡിസൈൻ |ബ്രെൻഡൻ ബെല്ലോമോയും ബ്ലൂബ്ലു സ്റ്റുഡിയോയും | {{Nominated}} |- ! scope="row" |സാറ്റലൈറ്റ് അവാർഡുകൾ |26 ജനുവരി 2025 |മികച്ച ചിത്രം-ഡോക്യുമെന്ററി |പോർസലൈൻ വാർ |{{Nominated}} | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pressacademy.com/2024-nominees/|title=2024 Nominees {{!}} International Press Academy|access-date=2024-12-16|language=en-US|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123172554/https://www.pressacademy.com/2024-nominees/|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="1" scope="row" |ആക്റ്റ അവാർഡുകൾ | rowspan="1" |7 ഫെബ്രുവരി 2025 |മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററി |ബ്രെൻഡൻ ബെല്ലോമോ, സ്ലാവ ലിയോണ്ടിയേവ്, കാമില മസ്സാഫെറോ, അനീല സിഡോർസ്ക, പൌല ഡു പ്രെ പെസ്മെൻ, ഒലിവിയ അഹ്നെമാൻ | {{Nominated}} | rowspan="1" align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2024-12-07/aacta-awards-robbie-williams-better-man-boy-swallows-universe/104693016|title=Boy Swallows Universe and Robbie Williams biopic lead 2025 AACTAs|access-date=7 December 2024|date=6 December 2024|website=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|language=en-AU}}</ref> |- ! scope="row" |ഡയറക്ടേഴ്സ് ഗിൽഡ് ഓഫ് അമേരിക്ക അവാർഡുകൾ |2025 ഫെബ്രുവരി 8 |ഡോക്യുമെന്ററികളിലെ മികച്ച ഡയറക്ടർ |ബ്രെൻഡൻ ബെല്ലോമോയും സ്ലാവ ലിയോണ്ടിയേവും | {{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |പ്രൊഡ്യൂസേഴ്സ് ഗിൽഡ് ഓഫ് അമേരിക്ക അവാർഡുകൾ |2025 ഫെബ്രുവരി 8 |ഡോക്യുമെന്ററി തിയറ്റർ മോഷൻ പിക്ചേഴ്സിന്റെ മികച്ച നിർമ്മാതാവ് |അനീല സിഡോർസ്കയും പൌല ഡുപ്രെ പെസ്മാനും | {{Nominated}} | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/12/pga-awards-nominations-2025-producers-guild-1236199031/|title=Producers Guild Awards Reveals Documentary Nominations|access-date=December 12, 2024|last=Pedersen|first=Erik|date=December 10, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- ! scope="row" |[[അക്കാദമി അവാർഡ്|അക്കാദമി അവാർഡുകൾ]] |2 മാർച്ച് 2025 |മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററി ഫീച്ചർ ഫിലിം |ബ്രെൻഡൻ ബെല്ലോമോ, സ്ലാവ ലിയോണ്ടിയേവ്, അനീല സിഡോർസ്ക, പൌല ഡുപ്രെ പെസ്മെൻ | {{Nominated}} | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2025|title=The 97th Academy Awards {{!}} (2025)|access-date=January 23, 2025|publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]}}</ref> |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|id=30294282}} {{Commons category|Porcelain War}} * {{Rotten Tomatoes|porcelain_war}} aeb5lat2xp2dpzi6wja0q6tmoe3kl66 0 666753 4615173 4614545 2026-04-25T10:16:53Z Malikaveedu 16584 4615173 wikitext text/x-wiki {{PU|Polina Raiko}} {{Infobox artist|name=പോളിന റെയ്ക്കോ|birth_name=പെലാഹിയ ആൻഡ്രിവ്ന റെയ്ക്കോ|birth_date={{birth date|1928|05|05|df=y}}|birth_place=[[Oleshky]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kherson Oblast]], [[Ukraine]])|death_date={{death date and age|2004|01|15|1928|05|05|df=y}}|style=[[Naïve art]]|image=Polina Raiko.png|death_place=[[ഒലെഷ്കി]], [[കെർസൺ ഒബ്ലാസ്റ്റ്]], [[ഉക്രെയ്ൻ]]}} ഉക്രൈനിയൻ പെയിന്ററാണ് '''പെലഹീയ ആൻഡ്രിയിവ്ന റൈക്കോ''' (née Soldatova വായ ഉക്രേനിയൻഃ Πελαγεία Андриявна раякова) (5 മെയ് 1928-15 ജനുവരി 2004) അഥവാ '''റെയ്ക്കോ'''. തന്റെ 69-ാം വയസ്സിൽ തന്റെ വീടിന്റെ ഭിത്തിയിൽ ചിത്രം വരയ്ക്കാനാരംഭിച്ചു. 2023 ജൂൺ വരെ അവരുടെ വീട് ഉക്രെയ്നിന്റെ ദേശീയ സാംസ്കാരിക സ്മാരകമായിരുന്നു. ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശ സമയത്ത് കഖോവ്ക അണക്കെട്ട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഈ വീട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. == ജീവചരിത്രം == 1928 മെയ് 5 ന് ഒലെഷ്കിയിലാണ് റൈക്കോ ജനിച്ചത്.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/10/30/7271724/|title=Поліна Райко та її наївне мистецтво – таємниці розмальованої хати в Олешках|access-date=2022-03-13|last=Rudenko|first=Eugene|last2=Sarakhman|first2=Eldar|date=2020-10-30|website=Українська правда|language=uk}}</ref> അവർക്ക് മൂന്ന് സഹോദരിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://honchar.org.ua/p/malovanyj-svit-poliny-rajko/|title=Мальований світ Поліни Райко|language=uk|trans-title=Painted world of Polina Raiko|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716215417/https://honchar.org.ua/p/malovanyj-svit-poliny-rajko/|archive-date=2017-07-16}}</ref> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് ജർമ്മനിയിലേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെട്ട അവർ പിന്നീട് ഉക്രെയ്നിലേക്ക് മടങ്ങുകയും 1950 ൽ 22 ആം വയസ്സിൽ നിക്കോളായ് അലക്സിയേവിച്ച് റൈക്കോയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":01">{{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm|title=Rayko Polina|access-date=13 March 2022|website=artkavun.kherson.ua}}</ref> സ്വന്തമായി പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും കൃഷിചെയ്യുകയും കൊൽഖോസിൽ ചില്ലറ ജോലികളും ചെയ്താണ് അവർ അതിജീവിച്ചത്.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem|title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм|access-date=13 March 2022|last=Danilevskaya|first=Julia|date=2020-04-30|website=vgoru.org|language=uk-UA}}</ref> 1951ൽ അവർക്ക് എലീന എന്ന ഒരു മകളുണ്ടായി. അവരുടെ മകൻ സെർജി 1953-ൽ ജനിച്ചു. 1954 ൽ ചൈക്ക, കൊങ്ക നദികൾക്ക് സമീപം ഒലെസ്കിയിലെ 74 നൈഷ്നിയ സ്ട്രീറ്റിൽ കുടുംബം ഒരു വീട് നിർമ്മിച്ചു.<ref name=":01" /><ref name=":1" /> ഭർത്താവും മകനും മദ്യപാനികളായിരുന്നു. <ref name=":22">{{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem|title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм|access-date=13 March 2022|last=Danilevskaya|first=Julia|date=2020-04-30|website=vgoru.org|language=uk-UA}} [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> കുടുംബ വീട് ഏതാണ്ട് നശിപ്പിക്കുകയും വീട്ടിലെ ഇലക്ട്രിക്കൽ വയറിംഗ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള വസ്തുക്കൾ മോഷ്ടിച്ച് വിൽക്കുകയും ചെയ്തതിന് അവരുടെ മകൻ മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് ജയിലിലായി. ജയിൽ മോചിതനായ ശേഷം അയാൾ അമ്മയെ കത്തി കൊണ്ട് കുത്തി. 1994ൽ എലീന ഒരു വാഹനാപകടത്തിൽ മരിച്ചു. 1995ൽ റെയ്കോയുടെ ഭർത്താവ് മരിച്ചു. 1997ൽ സെർജിയെ ഒരു അഭയ കോളനിയിലേക്ക് അയച്ചു.<ref name=":03">{{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm|title=Rayko Polina|access-date=13 March 2022|website=artkavun.kherson.ua}}</ref> 2002ൽ [[സിറോസിസ്]] ബാധിച്ച് സെർജി മരിച്ചു.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/10/30/7271724/|title=Поліна Райко та її наївне мистецтво – таємниці розмальованої хати в Олешках|access-date=2022-03-13|last=Rudenko|first=Eugene|last2=Sarakhman|first2=Eldar|date=2020-10-30|website=Українська правда|language=uk}} [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> 1998 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ, കുടുംബത്തിൻറെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ മറക്കുവാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായി റെയ്കോ തൻറെ വീടിന്റെ ഭിത്തിയിൽ ചിത്രങ്ങൾ വരയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. പെയിന്റും ബ്രഷുകളും വാങ്ങാൻ അവർ തൻ്റെ പ്രതിമാസ പെൻഷൻ ഉപയോഗിച്ചു. ഒടുവിൽ അവർ വീടുമുഴുനും ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചു. അവരുടെ വീട് ഒരു പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി മാറി. 2004 ജനുവരി 15 ന് അവർ മരിച്ചു.<ref name=":04">{{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm|title=Rayko Polina|access-date=13 March 2022|website=artkavun.kherson.ua}}</ref> അവരുടെ കൊച്ചുമകൻ അവരുടെ വീട് 5000 യുഎസ് ഡോളറിന് ആൻഡ്രിയസ് നെമിക്കാസിന് വിറ്റു.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem|title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм|access-date=13 March 2022|last=Danilevskaya|first=Julia|date=2020-04-30|website=vgoru.org|language=uk-UA}} [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> ഉക്രേനിയൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം കീവിൽ താമസിക്കുന്ന കനേഡിയൻ പൗരനായിരുന്നു ആൻഡ്രിയസ് നെമിക്കാസ്. റെയ്കോയുടെ വീട് ഒരു ഫെഡറൽ സാംസ്കാരിക പൈതൃക നിയമത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://krai.lib.kherson.ua/r1-peopl-2.htm|title=Райко Пелагея Андріївна. Віртуальний проект "Краєзнавство Таврії". ХОУНБ ім. О. Гончара|access-date=13 March 2022|website=krai.lib.kherson.ua}}</ref> ഈ വീട് ഉക്രെയ്നിന്റെ ദേശീയ സാംസ്കാരിക സ്മാരകമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=":2" /> 2022 ലെ റഷ്യയുടെ ഉക്രെയ്ൻ അധിനിവേശ സമയത്ത് റൈക്കോയുടെ പെയിന്റിംഗുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, റഷ്യൻ അധിനിവേശം നടത്തിയ ഖേർസണിലെ ഉക്രേനിയൻ അനുകൂല പ്രവർത്തകർ സാംസ്കാരിക പ്രതിരോധത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ഒരു പ്രാവിനെ ഉപയോഗിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/kherson-diary-the-poultry-all-had-to-be-slaughtered-now-the-city-smells-of-chicken-soup|title=Kherson diary: 'The poultry all had to be slaughtered. Now the city smells of chicken soup'|access-date=13 March 2022|date=12 March 2022|website=the Guardian|language=en}}</ref> കഖോവ്ക അണക്കെട്ട് തകർന്നതിനെത്തുടർന്ന് 2023 ജൂണിൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ അവരുടെ വീട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theartnewspaper.com/2023/06/08/dam-collapse-in-ukraine-has-apparently-flooded-house-museum-of-late-artist-polina-rayko|title=Devastating dam collapse in Ukraine has apparently flooded house museum of late artist Polina Rayko|access-date=9 June 2023|website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artreview.com/artists-home-a-ukrainian-national-monument-destroyed-in-dam-floods/|title=Artist's home, a Ukrainian national monument, 'destroyed' in dam floods|access-date=9 June 2023|website=Artreview}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:2004-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1928-ൽ ജനിച്ചവർ]] 9vxqt204xixal4kzfrcd4pew82ipph9 4615179 4615173 2026-04-25T10:25:39Z Malikaveedu 16584 4615179 wikitext text/x-wiki {{PU|Polina Raiko}} {{Infobox artist|name=പോളിന റെയ്ക്കോ|birth_name=പെലാഹിയ ആൻഡ്രിവ്ന റെയ്ക്കോ|birth_date={{birth date|1928|05|05|df=y}}|birth_place=[[Oleshky]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kherson Oblast]], [[Ukraine]])|death_date={{death date and age|2004|01|15|1928|05|05|df=y}}|style=[[Naïve art]]|image=Polina Raiko.png|death_place=[[ഒലെഷ്കി]], [[കെർസൺ ഒബ്ലാസ്റ്റ്]], [[ഉക്രെയ്ൻ]]}} ഉക്രൈനിയൻ ചിത്രകാരനായിരുന്നു '''പെലഹീയ ആൻഡ്രിയിവ്ന റൈക്കോ''' (née Soldatova വായ ഉക്രേനിയൻഃ Πελαγεία Андриявна раякова) (5 മെയ് 1928-15 ജനുവരി 2004) അഥവാ '''റെയ്ക്കോ'''. 69-ാം വയസ്സിൽ തന്റെ വീടിന്റെ ഭിത്തിയിൽ വരച്ചുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ചിത്രം വരയ്ക്കാനാരംഭിച്ചത്. 2023 ജൂൺ വരെ അവരുടെ വീട് ഉക്രെയ്നിന്റെ ദേശീയ സാംസ്കാരിക സ്മാരകമായിരുന്നു. ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശ സമയത്ത് കഖോവ്ക അണക്കെട്ട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഈ വീട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. == ജീവചരിത്രം == 1928 മെയ് 5 ന് ഒലെഷ്കിയിലാണ് റൈക്കോ ജനിച്ചത്.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/10/30/7271724/|title=Поліна Райко та її наївне мистецтво – таємниці розмальованої хати в Олешках|access-date=2022-03-13|last=Rudenko|first=Eugene|last2=Sarakhman|first2=Eldar|date=2020-10-30|website=Українська правда|language=uk}}</ref> അവർക്ക് മൂന്ന് സഹോദരിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://honchar.org.ua/p/malovanyj-svit-poliny-rajko/|title=Мальований світ Поліни Райко|language=uk|trans-title=Painted world of Polina Raiko|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716215417/https://honchar.org.ua/p/malovanyj-svit-poliny-rajko/|archive-date=2017-07-16}}</ref> [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] ജർമ്മനിയിലേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെട്ട കുടുംബം പിന്നീട് ഉക്രെയ്നിലേക്ക് മടങ്ങുകയും 1950 ൽ 22 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം നിക്കോളായ് അലക്സിയേവിച്ച് റൈക്കോയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":01">{{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm|title=Rayko Polina|access-date=13 March 2022|website=artkavun.kherson.ua}}</ref> സ്വന്തമായി പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും കൃഷിചെയ്തതോടൊപ്പം കൊൽഖോസിൽ ചില്ലറ ജോലികളും ചെയ്താണ് അവർ അതിജീവനം ആരംഭിച്ചത്.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem|title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм|access-date=13 March 2022|last=Danilevskaya|first=Julia|date=2020-04-30|website=vgoru.org|language=uk-UA}}</ref> 1951ൽ അവർക്ക് എലീന എന്ന ഒരു മകളുണ്ടായി. അവരുടെ മകൻ സെർജി 1953-ൽ ജനിച്ചു. 1954 ൽ ചൈക്ക, കൊങ്ക നദികൾക്ക് സമീപം ഒലെസ്കിയിലെ 74 നൈഷ്നിയ സ്ട്രീറ്റിൽ കുടുംബം ഒരു വീട് നിർമ്മിച്ചു.<ref name=":01" /><ref name=":1" /> പോളിനയുടെ ഭർത്താവും മകനും മദ്യപാനികളായിരുന്നു. <ref name=":22">{{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem|title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм|access-date=13 March 2022|last=Danilevskaya|first=Julia|date=2020-04-30|website=vgoru.org|language=uk-UA}} [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> കുടുംബ വീട് ഏതാണ്ട് നശിപ്പിക്കുകയും വീട്ടിലെ ഇലക്ട്രിക്കൽ വയറിംഗ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള വസ്തുക്കൾ മോഷ്ടിച്ച് വിൽക്കുകയും ചെയ്തതിന് അവരുടെ മകൻ മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് ജയിലിലായി. ജയിൽ മോചിതനായ ശേഷം അയാൾ അമ്മയെ കത്തി കൊണ്ട് കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. 1994ൽ മകൾ എലീന ഒരു വാഹനാപകടത്തിൽ മരിച്ചു. 1995ൽ പോളിന റെയ്കോയുടെ ഭർത്താവ് മരിച്ചു. 1997ൽ മകൻ സെർജി ഒരു അഭയ കോളനിയിലേക്ക് അയയ്ക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":03">{{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm|title=Rayko Polina|access-date=13 March 2022|website=artkavun.kherson.ua}}</ref> 2002ൽ [[സിറോസിസ്]] ബാധിച്ച് സെർജി മരിച്ചു.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/10/30/7271724/|title=Поліна Райко та її наївне мистецтво – таємниці розмальованої хати в Олешках|access-date=2022-03-13|last=Rudenko|first=Eugene|last2=Sarakhman|first2=Eldar|date=2020-10-30|website=Українська правда|language=uk}} [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> 1998 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ, കുടുംബത്തിൻറെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ മറക്കുവാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമെന്ന നിലയിൽ റെയ്കോ തൻറെ വീടിന്റെ ഭിത്തിയിൽ ചിത്രങ്ങൾ വരയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. പെയിന്റും ബ്രഷുകളും വാങ്ങാൻ അവർ തൻ്റെ പ്രതിമാസ പെൻഷൻ ഉപയോഗിച്ചു. ഒടുവിൽ അവർ വീടുമുഴുനും ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചു. പിന്നീട് അവരുടെ വീട് ഒരു പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി മാറി. 2004 ജനുവരി 15 ന് അവർ അന്തരിച്ചു.<ref name=":04">{{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm|title=Rayko Polina|access-date=13 March 2022|website=artkavun.kherson.ua}}</ref> അവരുടെ കൊച്ചുമകൻ അവരുടെ വീട് 5000 യുഎസ് ഡോളറിന് ആൻഡ്രിയസ് നെമിക്കാസ് എന്നയാൾക്ക് വിറ്റു.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem|title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм|access-date=13 March 2022|last=Danilevskaya|first=Julia|date=2020-04-30|website=vgoru.org|language=uk-UA}} [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> ഉക്രേനിയൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം കീവിൽ താമസിക്കുന്ന കനേഡിയൻ പൗരനായിരുന്നു ആൻഡ്രിയസ് നെമിക്കാസ്. റെയ്കോയുടെ വീട് ഒരു ഫെഡറൽ സാംസ്കാരിക പൈതൃക നിയമത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://krai.lib.kherson.ua/r1-peopl-2.htm|title=Райко Пелагея Андріївна. Віртуальний проект "Краєзнавство Таврії". ХОУНБ ім. О. Гончара|access-date=13 March 2022|website=krai.lib.kherson.ua}}</ref> ഈ വീട് ഉക്രെയ്നിന്റെ ദേശീയ സാംസ്കാരിക സ്മാരകമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=":2" /> 2022 ലെ റഷ്യയുടെ ഉക്രെയ്ൻ അധിനിവേശ സമയത്ത് റൈക്കോയുടെ പെയിന്റിംഗുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, റഷ്യൻ അധിനിവേശം നടത്തിയ ഖേർസണിലെ ഉക്രേനിയൻ അനുകൂല പ്രവർത്തകർ സാംസ്കാരിക പ്രതിരോധത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ഒരു പ്രാവിനെ ഉപയോഗിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/kherson-diary-the-poultry-all-had-to-be-slaughtered-now-the-city-smells-of-chicken-soup|title=Kherson diary: 'The poultry all had to be slaughtered. Now the city smells of chicken soup'|access-date=13 March 2022|date=12 March 2022|website=the Guardian|language=en}}</ref> കഖോവ്ക അണക്കെട്ട് തകർന്നതിനെത്തുടർന്ന് 2023 ജൂണിൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ അവരുടെ വീട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theartnewspaper.com/2023/06/08/dam-collapse-in-ukraine-has-apparently-flooded-house-museum-of-late-artist-polina-rayko|title=Devastating dam collapse in Ukraine has apparently flooded house museum of late artist Polina Rayko|access-date=9 June 2023|website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artreview.com/artists-home-a-ukrainian-national-monument-destroyed-in-dam-floods/|title=Artist's home, a Ukrainian national monument, 'destroyed' in dam floods|access-date=9 June 2023|website=Artreview}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:2004-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1928-ൽ ജനിച്ചവർ]] occ9ogxeu4hv15b3k1f5brsr4u7ez8v 0 666756 4615172 4614552 2026-04-25T10:15:25Z Malikaveedu 16584 4615172 wikitext text/x-wiki {{PU|Victor Palmov}} {{Infobox person | name = വിക്ടർ പാൽമോവ് | image = Palmov Viktor Photoportrait.jpg | native_name = Виктор Пальмов | native_name_lang = Russian | birth_date = {{Birth date|1888|09|29}} | birth_place = സമാറ, സമാറ ഗവർണേറ്റ്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം | death_date = {{Death date and age|1929|07|07|1888|09|29}} | death_place = Kyiv, Ukrainian SSR, USSR | resting_place = Lukyanivske Cemetery, Kyiv, Ukraine }} ഒരു റഷ്യൻ, ഉക്രേനിയൻ ചിത്രകാരനാണ് '''വിക്ടർ നിക്കൻഡ്രോവിച്ച് പാമോവ്'''({{langx|ru|Виктор Никандрович Пальмов}}; 10 ഒക്ടോബർ 1888 – 7 ജൂൺ 1929) [[ഡേവിഡ് ബുർലിയുക്|ഡേവിഡ് ബർലിക്ക്]] സർക്കിളിൽ നിന്നുള്ള അവന്റ്-ഗാർഡ് കലാകാരനാണ് (ഫ്യൂച്ചറിസ്റ്റ്, നിയോ-ഫ്യൂച്ചറിസ്റ്റ്) വിക്ടർ. == ജീവചരിത്രം == 1888 ഒക്ടോബർ 10ന് [[റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] സമാറാ ഗവർണറേറ്റിലെ സമാറയിലാണ് വിക്ടർ പാൽമോവ് ജനിച്ചത്. 1911-1914 മുതൽ അദ്ദേഹം മോസ്കോ സ്കൂൾ ഓഫ് പെയിന്റിംഗ്, സ്കൾപ്ചർ ആൻഡ് ആർക്കിടെക്ചറിൽ പഠിച്ചു. 1920-1921 ൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം [[ഡേവിഡ് ബുർലിയുക്|ഡേവിഡ് ബർല്യൂക്കിനൊപ്പം]] ജപ്പാനിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. 1923-1924 ൽ മോസ്കോ മാസികയായ ലെഫ്റ്റ് ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ആർട്സുമായി (LEF) -കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസ്റ്റുകളുടെയും ഫോർമലിസ്റ്റുകളുടെയും ഓർഗനൈസേഷനുമായി പാൽമോവ് ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. കളർ പെയിന്റിംഗുകളുടെ സ്ഥാപകനായിരുന്നു വിക്ടർ. 1925 ൽ അദ്ദേഹം [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്നിലെ]] റെവല്യൂഷണറി ആർട്ട് അസോസിയേഷനിൽ (എ. ആർ. എം. യു.) [[ഡേവിഡ് ബുർലിയുക്|ഡേവിഡ് ബർലിക്ക്]], വാഡിം മെല്ലർ, വാസിലി യെർമിലോവ്, അലക്സാണ്ടർ ബൊഗോമാസോവ്, അലക്സ്സാണ്ടർ ഖോവോസ്റ്റെങ്കോ-ഖോവോസ്റ്റോവ് എന്നിവരോടൊപ്പം അംഗമായി. 1927ൽ അലക്സാണ്ടർ ഖോവോസ്റ്റെങ്കോ-ഖോവോസ്റ്റോവ്, [[Mark Epshtein|മാർക്ക് എപ്ഷ്തീൻ]], അനറ്റോൾ പെട്രിറ്റ്സ്കി എന്നിവരോടൊപ്പം സമകാലിക ഉക്രേനിയൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് യൂണിയന്റെ (ഒ. എസ്. എം. യു.) സഹസ്ഥാപകനായി. 1925 മുതൽ 1929 വരെ അദ്ദേഹം അലക്സാണ്ടർ ബൊഗോമാസോവ്, വാഡിം മെല്ലർ, വ്ളാഡിമിർ ടാറ്റ്ലിൻ എന്നിവരോടൊപ്പം [[കീവ്]] ആർട്ട് അക്കാദമിയിൽ (ഇപ്പോൾ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് വിഷ്വൽ ആർട്സ് ആൻഡ് ആർക്കിടെക്ചർ) പ്രൊഫസറായിരുന്നു. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ]] ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിലെ കീവിൽ വച്ച് 1929 ജൂലൈ 7 ന് വിക്ടർ പാൽമോവ് അന്തരിച്ചു. == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery class="center"> Victor Palmov 1920.jpg|"ഭാര്യയുമൊത്തുള്ള ഛായാചിത്രം." ഐ. ഡൈചെങ്കോയുടെ ശേഖരം.]] Віктор Пальмов Українське село взимку 1919-1920.jpg|"ശൈത്യകാലത്ത് ഉക്രേനിയൻ ഗ്രാമം" (സെലെനി ക്ലിൻ), 1919-1920 Віктор Пальмов Пляж.jpg|"ബീച്ച്" Viktor_palmov,_il_proprietario.JPG| </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{Commons category|Viktor Palmov}} * Kudrytsky A. V. (ed.) 1997, ''Мистецтво України: Біографічний довідник'' (in [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|Ukrainian]]) — Kyiv, 1997. — p.&nbsp;460. {{ISBN|5-88500-042-5}} — {{ISBN|5-88500-026-3}} {{Authority control}} {{Futurism}} [[വർഗ്ഗം:1929-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1888-ൽ ജനിച്ചവർ]] 13esv9z6jrtqmbjqh1rc4zjj38mnhdd 0 666758 4615170 4614564 2026-04-25T10:11:07Z Malikaveedu 16584 4615170 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = റോമൻ വിക്ട്യൂക്ക് | image = Roman Viktyuk (cropped).jpg | other_names = | birth_date = {{birth date|1936|10|28|df=y}} | birth_place = [[ലിവിവ്]] | death_date = {{death date and age|2020|11|17|1936|10|28|df=y}} | death_place = [[മോസ്കോ]], [[റഷ്യ]] | resting_place = [[Lychakiv Cemetery]], [[Lviv]] | occupation = നാടക സംവിധായകൻ, നാടക അധ്യാപകൻ | years_active = 1956–2020 }} സോവിയറ്റ് യൂക്രെയ്നിൽ ജനിച്ച നാടക സംവിധായകനും നടനും തിരക്കഥാകൃത്തുമായിരുന്നു '''റോമൻ ഗ്രിഗോറിയേവിച്ച് വിക്ട്യുക്ക്''' ([[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രൈൻ]]: роман григорович виктук) (28 ഒക്ടോബർ 1936-17 നവംബർ 2020).<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.broadwayworld.com/article/Russian-Director-Roman-Viktyuk-Dies-of-COVID-19-20201120|title=Russian Director Roman Viktyuk Dies of COVID-19|access-date=2026-04-22|last=Rabinowitz|first=Chloe|date=1970-01-01|language=en}}</ref> റഷ്യൻ, ഉക്രേനിയൻ തിയേറ്റർ രംഗത്തെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള സംവിധായകരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. == ജീവചരിത്രം == [[പോളണ്ട്|പോളണ്ടിലെ]] (ഇപ്പോൾ ഉക്രെയ്നിൽ) [[ലിവിവ്|ലിവിവിലാണ്]] വിക്ട്യൂക്ക് ജനിച്ചത്. 1956ൽ [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിലെ]] റഷ്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് തിയേറ്റർ ആർട്സിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. യൂറി സവാഡ്സ്കി, അനറ്റോലി എഫ്രസ് എന്നിവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അദ്ധ്യാപകരായിരുന്നു. [[ലിവിവ്]], കലിനിൻ, [[ടാലിൻ]], [[വിൽനുസ്]], [[മിൻസ്ക്]], [[കീവ്]], [[ഒഡെസ]], [[മോസ്കോ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ തിയേറ്ററുകളിൽ അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിചിരുനു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിൽ അദ്ദേഹം മോസ്കോയിൽ സ്റ്റേജ് പ്രകടനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. 1980-കളുടെ മധ്യത്തിൽ മോസ്കോ സിറ്റി കൌൺസിൽ തിയേറ്ററിൽ ലിയോണിഡ് സോറിൻ എഴുതിയ ''റോയൽ ഹണ്ട്'' എന്ന നാടകം അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. 1988-ൽ സാട്രിക്കോണിൽ അരങ്ങേറിയ ജീൻ ജെനെറ്റിന്റെ ''ദ മെയ്ഡ്സ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം വലിയ പ്രശസ്തി നേടി. 1991 മുതൽ കലാ സംവിധായകനും കൂടാതെ സംവിധായകനുമായ അദ്ദേഹം ഒരു സ്വകാര്യ തിയേറ്റർ (റോമൻ വിക്ട്യൂക് തിയേറ്റർ) സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://pragmatika.media/en/news/u-moskvi-ostatochno-pozbulysia-teatru-ukraintsia-viktiuka/|title=In Moscow, they finally got rid of the theater of the Ukrainian Viktyuk|access-date=2026-04-22|last=Buzovska|first=Marina|language=en}}</ref> 1996-ൽ അത് സ്റ്റേറ്റ് തിയേറ്ററായി മാറി. സെൻട്രൽ ടെലിവിഷനിൽ നിരവധി നാടകങ്ങളുടെ സംവിധായകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പ്ലേയേഴ്സ്, 1978, ദി ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ദി ഷെവലിയർ ഡെസ് ഗ്രീക്സ്, മനോൺ ലെസ്കോട്ട്, 1980 ആൻഡ് ഗേൾ, വേർ ഡു യു ലിവ്?, 1982 തുടങ്ങിയവ ആയിരുന്നു അതിൽ ചിലത്. റഷ്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് തിയേറ്റർ ആർട്സിന്റെ (ജിഐടിഐഎസ്) പ്രൊഫസറായിരുന്നു അദ്ദേഹം. == മരണം. == റഷ്യയിലെ [[കോവിഡ്-19]] പാൻഡെമിക് സമയത്ത് കോവിഡ്-19 ബാധിച്ചതിനെ തുടർന്ന് മോസ്കോയിലെ തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗത്തിലേക്ക് വിക്ട്യുക്കിനെ കൊണ്ടുപോയതായി 2020 ഒക്ടോബർ അവസാനത്തോടെ റഷ്യൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. 2020 നവംബർ 17-ന് ത്രോംബോഎമ്പോളിസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അസുഖം മൂലം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.<ref name=":0" /> == ബഹുമതികളും പുരസ്കാരങ്ങളും == * മികച്ച നാടക നാടകത്തിനുള്ള കീവ് പെക്റ്റോറൽ അവാർഡ് (1991) * റഷ്യൻ കലാകാരൻ (2003) * പീപ്പിൾസ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ (2006) * പീപ്പിൾസ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് റഷ്യ (2009) == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറം താളുകൾ == * {{IMDb name|1182713}} * [http://www.teatrviktuka.ru തിയേറ്റർ റോമൻ വിക്ട്യൂക്]-ഔദ്യോഗിക സൈറ്റ് * [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/13963/bio/ റോമൻ വിക്ട്യൂക് ഓൺലൈൻ Kino-Teatr.ru] [[വർഗ്ഗം:2020-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1936-ൽ ജനിച്ചവർ]] o56mvci1rd3t01luible1c90i50yb16 0 666774 4615182 4614655 2026-04-25T10:31:12Z Malikaveedu 16584 4615182 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = മേരിന എർ ഗോർബച്ച് | image = Maryna_Er_Gorbach_-_IFFR_2026.jpg | caption = മേരിന എർ ഗോർബാച്ച് | occupation = {{Flatlist| * ചലച്ചിത്ര സംവിധായക * ചലച്ചിത്ര എഴുത്തുകാരി}} | years_active = 2009–ഇപ്പോൾ വരെ | partner = മെഹ്മെത് ബഹാദിർ }} ഒരു [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രേനിയൻ]] ചലച്ചിത്ര രചയിതാവും സംവിധായികയും നിർമ്മാതാവുമാണ് '''മേരിന എർ ഗോർബച്ച്''' (ജനനം 1981, [[കീവ്]]). മേരിനയുടെ ഭർത്താവ് മെഹ്മെത് ബഹാദിർ ഒരു ടർക്കിഷ് ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവാണ്.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/love-me-lyuby-mene-cottbus-654609/|title=Love Me (Lyuby Mene): Cottbus Review|access-date=February 25, 2022|last=Besserglik|first=Bernard|date=November 8, 2013|website=hollywoodreporter.com}}</ref> 2022 [[സൺഡാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ|സൺഡാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] ''[[ക്ലോണ്ടൈക്ക്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിന് വേൾഡ് സിനിമ ഡ്രാമാറ്റിക് മത്സരത്തിൽ സംവിധാനത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം അവർ കരസ്ഥമാക്കി.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://variety.com/2022/film/reviews/klondike-review-1235166795/|title='Klondike' Review: Harrowing Drama Braids Marital and Political Warfare on the Russian-Ukrainian Border|access-date=February 25, 2022|last=Lodge|first=Guy|date=January 29, 2022|website=Variety.com}}</ref> 2017 മുതൽ യൂറോപ്യൻ ഫിലിം അക്കാദമി അംഗമാണ് മേരിന എർ ഗോർബച്ച്. മറ്റ് നിരവധി ഉക്രേനിയൻ കലാകാരന്മാരെപ്പോലെ, 2022 മാർച്ചിൽ റഷ്യൻ ഉക്രെയ്ൻ അധിനിവേശത്തിന് ശേഷം എർ ഗോർബാക്കും യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഒരു തുറന്ന കത്ത് എഴുതുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/02/ukrainian-filmmakers-call-international-aid-this-is-a-full-scale-war-1234960056/|title=Ukrainian Filmmakers Call For International Aid: "This Is A Full-Scale War... It Is Time To Fight"|access-date=March 3, 2022|last=Grater|first=Tom|date=February 25, 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> അവരുടെ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''റൊട്ടേഷൻ ഡിസ്പ്ലേസ്മെന്റ്'' ഫിലിം ഫണ്ട് വഴി ധനസഹായം നൽകുന്ന ആദ്യ പ്രോജക്ടുകളിലൊന്നായി ഐഎഫ്എഫ്ആർ 2026 ൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://filmkrant.nl/nieuws/eerste-resultaten-displacement-film-fund-getoond-op-iffr/|title=Eerste resultaten Displacement Film Fund getoond op IFFR|access-date=2026-01-22|last=Dijksterhuis|first=Edo|date=2026-01-14|website=Filmkrant|language=nl|trans-title=First results of the Displacement Film Fund showcased at IFFR}}</ref> 27ാമത് കേരള അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ രാജ്യാന്തര മത്സരവിഭാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്ത 10 വിദേശ ചിത്രങ്ങളിൽ മേരിനയുടെ ക്ലോണ്ടൈക്കും ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/10-movies-to-contest-in-the-international-competition-section-of-27th-iffk-mm-565511.html|title=27-ാമത് കേരള രാജ്യാന്തര ചലച്ചിത്രമേളയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര മത്സര വിഭാഗത്തിൽ 10 ചിത്രങ്ങൾ|access-date=2026-04-22|date=2022-11-08|website=news18.com|publisher=news18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.expresskerala.com/iffk-registration-begins-tomorrow-1000-for-delegate-fee-and-500-for-students.html|title=ഐഎഫ്എഫ്‍കെ രജിസ്‌ട്രേഷൻ നാളെ തുടങ്ങും; ഡെലിഗേറ്റ് ഫീസ് 1000, വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് 500|access-date=2026-04-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/international-film-festival-of-kerala-registration-starts-tomorrow-rl531c|title=ഐഎഫ്എഫ്‍കെ രജിസ്‌ട്രേഷൻ നാളെ മുതൽ, വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഡെലിഗേറ്റ് ഫീസ് 500 രൂപ|access-date=2026-04-22|last=Fb|last2=Tw|language=ml|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|last5=Us|first5=GNFollow}}</ref> == ചലച്ചിത്രരചന == {| class="wikitable" |+ !വർഷം. !തലക്കെട്ട് !കുറിപ്പുകൾ !റഫ. |- |2009 |''ബ്ലാക്ക് ഡോഗ്സ് ബർകിങ്‌'' |മേരിന എർ ഗോർബച്ച് സഹ സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രം | |- |2013 |''എന്നെ സ്നേഹിക്കുക.'' |മേരിന എർ ഗോർബച്ച് സഹ സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രം |<ref name=":0"></ref> |- |2019 |''ഒമറും ഞങ്ങളും'' |മേരിന എർ ഗോർബച്ച് സഹ സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രം |<ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/features/berlin-2022-screens-guide-to-the-panorama-titles/5167377.article|title=Berlin 2022: Screen's guide to the Panorama titles|access-date=February 25, 2022|date=February 9, 2022|website=Screendaily.com}}</ref> |- |2022 |''[[ക്ലോണ്ടൈക്ക്]]'' | |<ref name=":1"></ref> |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:1981-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] lybxjo0rj193bjopqwii9si6swsca5s 0 666776 4615185 4614667 2026-04-25T10:35:08Z Malikaveedu 16584 4615185 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി | image = Coin of Ukraine Sukhomlin R.jpg | alt = Image of Ukrainian coin commemorating Sukhomlynsky. | caption = വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി ചിത്രമുള്ള ഉക്രയിൻ നാണയം | birth_name = Василь Олександрович Сухомлинський | birth_date = {{Birth date|1918|09|28}} | birth_place = ഒമെൽനിക്, [[ഉക്രേനിയൻ സംസ്ഥാനം]] | death_date = {{Death date and age|1970|09|02|1918|09|28}} | death_place = പാവ്ലിഷ്, [[കിരോവോഹ്രാദ് ഒബ്ലാസ്റ്റ്]], ഉക്രേനിയൻ SSR, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ | other_names = | known_for = [[Teaching method]] | occupation = അദ്ധ്യാപകൻ, പ്രസാധകൻ, എഴുത്തുകാരൻ }} വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം യഥാർത്ഥ മനുഷ്യത്വമുള്ള ഒരു ജീവിയെ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് എന്ന ആശയത്തിലൂന്നി പ്രവർത്തിച്ച ഉക്രേനിയൻ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകനും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു വാസിൽ ഒലെക്സാൻഡ്രോവിച്ച് സുഖോംലിൻസ്കി (സെപ്റ്റംബർ 28,1918-സെപ്റ്റംബർ 2,1970). ==ജീവചരിത്രം== ഉക്രേനിയിലെ കിറോവോഹ്റാഡ് ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ ഒലെക്സാണ്ട്രിയ ക്വെസ്ഡിലെ (ഇന്ന് ഒലെക്സാന്റിയ റയോൺ) ഒമെൽനിക് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിലാണ് സുഖോംലിൻസ്കി ജനിച്ചത്. 1933-ൽ അദ്ദേഹം ഏഴ് വർഷത്തെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അമ്മ അദ്ദേഹത്തെ ക്രെമെഞ്ചുക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രാദേശിക മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ ചേർന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ ഉപേക്ഷിച്ച് റോബിറ്റ്ഫക്കിൽ ചേർന്നു, അത് ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് പൂർത്തിയാക്കി. 1935ൽ അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിൽ നിന്ന് അധികം അകലെയല്ലാതെ അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. 1938-ൽ സുഖോംലിൻസ്കി പോൾട്ടാവ പെഡഗോഗിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ചേർന്നു, അതിൽ നിന്ന് അതേ വർഷം ബിരുദം നേടി. ബിരുദം നേടിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുകയും അവിടെ ഒനുഫ്രീവ്ക മിഡിൽ സ്കൂളിൽ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അവിടെവെച്ച് അദ്ദേഹം വിവാഹിതനായി. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് അദ്ദേഹം 1941 ൽ സന്നദ്ധസേവനം നടത്തുകയും 1942 ജനുവരിയിൽ മോസ്കോയുടെ പ്രതിരോധത്തിനിടെ ഒരു ജൂനിയർ പൊളിട്രക്ക് എന്ന നിലയിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തെ ഉറാൽ പർവതനിരകളിലെ ഒരു സൈനിക ആശുപത്രിയിലേക്ക് മാറ്റി, അവിടെ അദ്ദേഹം ചികിത്സ തുടർന്നു. ആ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മുൻനിരയിലേക്ക് മടങ്ങണമെന്ന് നിരന്തരം അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മെഡിക്കൽ കമ്മീഷന് വ്യവസ്ഥാപിതമായി പോലും അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഉവാ (റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഉദ്മുർത്തിയ) പട്ടണത്തിലെ ഒരു മിഡിൽ സ്കൂളിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചു. നാസികളിൽ നിന്ന് ഉക്രെയ്ൻ പിടിച്ചടക്കിയ ശേഷം 1944ൽ അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. തന്റെ ഭാര്യയും ഇളയ മകനും ഗെസ്റ്റപ്പോകളാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായി വാസിൽ മനസ്സിലാക്കി. റീജിയണൽ പീപ്പിൾസ് എജ്യുക്കേഷൻ (ആർ. എ. ഐ. എൻ. ഒ.) ഡയറക്ടറായി അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചു. 1948ൽ അദ്ദേഹം പാവ്ലിഷ് സെറ്റിൽമെന്റിലെ പാവ്ലിഷ് സെക്കൻഡറി സ്കൂളിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി .ഈ സ്ഥാനം അദ്ദേഹം ജീവിതാവസാനം വരെ വഹിച്ചു. ==വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വചിന്ത== സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ കാതൽ ധാർമ്മിക വിദ്യാഭ്യാസത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനമായിരുന്നു, അതിൽ പ്രകൃതിയിലും കലയിലും മാനുഷിക ബന്ധങ്ങളിലും സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ച് തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളെ ബോധവൽക്കരിക്കുകയും അവരെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ജീവിത പരിസ്ഥിതിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു..<ref>[http://www.kspu.kr.ua/download/nauk_zapiski/1998_vipusk_12_zamovlennya_627.pdf Кравцов В. О. (1998) 'Ідея природовідповідного виховання у педагогочній концепції В. О. Сухомлинського' ''Наукові записки''. – Випуск ХІІ. – Серія: Педагогічні науки. – Кіровоград: РВЦ КДПУ ім. В. Винниченка.] p. 54–63 {{ISBN|966-7401-03-0}} {{in lang|uk}}</ref> ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട കാര്യം ഒരു മനുഷ്യനാണെന്നും മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ ബഹുമാനം മറ്റൊന്നുമില്ലെന്നും സുഖോംലിൻസ്കി തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിച്ചു. മറ്റുള്ളവർക്കും പ്രത്യേകിച്ച് അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും സന്തോഷം നൽകുന്നതിന്, അവർ തങ്ങളിലും പരിസ്ഥിതിയിലും സൌന്ദര്യം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ സമീപനത്തിൽ ധാർമ്മികമായ പഠനവും സൌന്ദര്യ ശാസ്ത്ര പഠനവും തമ്മിൽ വളരെ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനായിരിക്കുന്നതിൻറെ മറ്റൊരു വശം ബുദ്ധിയുടെ വികാസമായിരുന്നു, അങ്ങനെ മനസ്സിന്റെ ചക്രവാളങ്ങൾ ക്രമേണ വിശാലമായി വളരുകയും ക്രമേണ ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ബഹിരാകാശത്തിൻറെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പൂർണ്ണമായും പ്രയോജനകരമായ ശ്രദ്ധ നൽകാൻ ശ്രമിച്ചവരുമായി യോജിക്കാൻ സുഖോംലിൻസ്കിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല, ജോലിസ്ഥലത്ത് നേരിട്ട് പ്രയോഗം കണ്ടെത്തിയാൽ മാത്രമേ അറിവ് പ്രയോജനപ്പെടുകയുള്ളൂ എന്ന് അവർ കരുതി. അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഒരു വ്യക്തിക്ക് അവർ ഭാഗമായ ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും അവരുടെ മനസ്സ് വിശാലമാക്കുന്നതിനും വിദേശ ഭാഷകളെയും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനം അനിവാര്യമായിരുന്നു. എല്ലാ വ്യക്തിപരമായ വളർച്ചയുടെയും അടിസ്ഥാനം ആരോഗ്യമാണ്, കുട്ടികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടിക്കാലത്ത്, സ്വഭാവം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, മികച്ച ആരോഗ്യം ആസ്വദിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ സുഖോംലിൻസ്കി വളരെയധികം ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി. ശാരീരിക വ്യായാമവും ചിന്തയിലെ പാഠങ്ങളും സൌന്ദര്യത്തെ വിലമതിക്കുന്നതും സംയോജിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം കുട്ടികളെ പലപ്പോഴും പ്രകൃതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. പ്രത്യേകിച്ചും പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ, കുട്ടികളുടെ ചിന്തകൾ സ്കൂളിൽ നിന്ന് നടക്കാവുന്ന ദൂരത്തിനുള്ളിൽ വയലുകളിലും വനങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഉജ്ജ്വലമായ ചിത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടത് പ്രധാനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. കുട്ടികളുടെ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ചിന്തിച്ചാൽ അത് അവരെ തളർത്തും. കുട്ടികളുടെ പഠനവും അവരുടെ ബുദ്ധിയുടെ പ്രവർത്തനവും അവരുടെ അറിവ് ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടതും പ്രധാനമായിരുന്നു. കുട്ടികളുടെ അറിവ് അവരുടെ പരിസ്ഥിതിയും ചുറ്റുമുള്ള ആളുകളുടെ ജീവിതവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഉപയോഗിച്ചാൽ മാത്രമേ അത് ജീവിതത്തിന്റെ സജീവമായ ഒരു തത്ത്വചിന്തയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്കും പ്രായോഗികമായ ഒരു ധാർമ്മിക നിലപാടിലേക്കും നയിക്കൂ. ആരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസം, ധാർമ്മിക വിദ്യാഭ്യാസം, സൌന്ദര്യ വിദ്യാഭ്യാസം, ബൌദ്ധിക വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് സ്തംഭങ്ങളിലാണ് സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ സമഗ്ര വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വചിന്ത നിലകൊള്ളുന്നത്. ==ഹൃദയത്തെ പഠിപ്പിക്കുക== [[File:Sukhomlinsky-grave.jpg|thumb|]ഉക്രയിനിലെ സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ ശവകുടീരം ]] കുട്ടികളുടെ കുട്ടിക്കാലം ദീർഘിപ്പിക്കാനും അവരെ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസത്തോടെയും ലോകത്തോട് തുറന്ന മനസ്സോടെയും നിലനിർത്താനും ലോകത്തോടുള്ള അവരുടെ വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങളുടെ പുതുമ നിലനിർത്താനുമാണ് സുഖോംലിൻസ്കി ശ്രമിച്ചത്. അവർ ചെറുതായിരുന്നിട്ടും, അവർ ജീവിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതിയെ പരിപാലിക്കാനും അവർ കണ്ടുമുട്ടുന്ന ആളുകൾക്ക് സന്തോഷം നൽകാനും അവർക്ക് ധാരാളം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ കാണിച്ചു. അവരുടെ യുവമനസ്സുകളിൽ താൻ പകർന്നുവന്ന ഭാവങ്ങളിൽ വളരെ സെലക്ടീവ് ആയിരിക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ സൌന്ദര്യബോധം പരിഷ്കരിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. തനിക്ക് കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദത്ത സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം അവരെ കൊണ്ടുപോയി. പ്രകൃതിയുടെ സംഗീതം, പുല്ലുകളുടെയും ഇലകളുടെയും കോലാഹലം, ലാർക്കിന്റെ പാട്ട് എന്നിവ കേൾക്കാൻ അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അത്തരം സ്വാഭാവിക ശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവയ്ക്ക് സംഗീതം നൽകുകയും പ്രകൃതി സൌന്ദര്യത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ചിത്രങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളുടെയും ഒരു സർഫൈറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം അവയെ നനച്ചില്ല, മറിച്ച് സൌന്ദര്യത്തോടുള്ള ഓരോ പുതിയ എക്സ്പോഷറും അവിസ്മരണീയമാക്കാൻ അനുവദിച്ചു. മറ്റുള്ളവരുടെ ആന്തരികലോകത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകാനും മറ്റുള്ളവരുടെ കണ്ണുകൾ വായിക്കാനും സന്തോഷത്തിൻ്റെയും ദുഃഖത്തിൻ്റെയോ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൻ്്റെയോ വികാരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. ഓരോ കുട്ടിക്കും തങ്ങൾക്ക് മികവ് പുലർത്താൻ കഴിയുന്ന ചില ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കഴിവുകളോ കഴിവുകളോ കണ്ടെത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ കുട്ടികൾ സ്കൂളിൽ നിന്ന് അവരുടെ കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് സന്തോഷം എത്തിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും അക്കാദമികമായി മികവ് പുലർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും ഓരോരുത്തർക്കും എന്തെങ്കിലും തിളങ്ങാനും മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകാനുള്ള വഴി കണ്ടെത്താനും കഴിഞ്ഞു. ഇത് അവരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിൻ്റെയും ധാർമികവികസനത്തിൻ്റെയും അടിത്തറയായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ നേട്ടങ്ങൾക്ക് 1968ൽ സുഖോംലിൻസ്കിക്ക് ഹീറോ ഓഫ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലേബർ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു. ഓർഡർ ഓഫ് ലെനിൻ, ഓർഡൽ ഓഫ് റെഡ് സ്റ്റാർ, ഉഷിൻസ്കി, മകരെങ്കോ മെഡലുകൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1969-ൽ സുഖോംലിൻസ്കി കുട്ടികൾക്ക് ഞാൻ എന്റെ ഹൃദയം നൽകുന്നു (To Children I Give My Heart) എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ പുസ്തകത്തിന് 1974-ൽ (മരണാനന്തരം) ഉക്രേനിയൻ SSR-ന്റെ സംസ്ഥാന സമ്മാനം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. [[വർഗ്ഗം:ഉക്രേനിയൻ എഴുത്തുകാർ]] bm4a1x5ubnvaw5zp7nbwtuw4b2k8zdr 4615188 4615185 2026-04-25T10:42:20Z Malikaveedu 16584 4615188 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി | image = Coin of Ukraine Sukhomlin R.jpg | alt = Image of Ukrainian coin commemorating Sukhomlynsky. | caption = വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി ചിത്രമുള്ള ഉക്രയിൻ നാണയം | birth_name = Василь Олександрович Сухомлинський | birth_date = {{Birth date|1918|09|28}} | birth_place = ഒമെൽനിക്, [[ഉക്രേനിയൻ സംസ്ഥാനം]] | death_date = {{Death date and age|1970|09|02|1918|09|28}} | death_place = പാവ്ലിഷ്, [[കിരോവോഹ്രാദ് ഒബ്ലാസ്റ്റ്]], ഉക്രേനിയൻ SSR, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ | other_names = | known_for = [[Teaching method]] | occupation = അദ്ധ്യാപകൻ, പ്രസാധകൻ, എഴുത്തുകാരൻ }} വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം യഥാർത്ഥ മനുഷ്യത്വമുള്ള ഒരു ജീവിയെ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് എന്ന ആശയത്തിലൂന്നി പ്രവർത്തിച്ച ഉക്രേനിയൻ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകനും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു വാസിൽ ഒലെക്സാൻഡ്രോവിച്ച് സുഖോംലിൻസ്കി (സെപ്റ്റംബർ 28,1918-സെപ്റ്റംബർ 2,1970). ==ജീവചരിത്രം== [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രേനിയിലെ]] കിറോവോഹ്റാഡ് ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ ഒലെക്സാണ്ട്രിയ ക്വെസ്ഡിലെ (ഇന്ന് ഒലെക്സാന്റിയ റയോൺ) ഒമെൽനിക് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിലാണ് സുഖോംലിൻസ്കി ജനിച്ചത്. 1933-ൽ ഏഴ് വർഷത്തെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അമ്മ അദ്ദേഹത്തെ ക്രെമെഞ്ചുക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രാദേശിക മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ ചേർന്നു. പിന്നീട് മെഡിക്കൽ വിദ്യാലയം ഉപേക്ഷിച്ച് റോബിറ്റ്ഫക്കിൽ ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അത് ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് പൂർത്തിയാക്കി. 1935ൽ അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിൽ നിന്ന് അധികം അകലെയല്ലാതെ അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. 1938-ൽ സുഖോംലിൻസ്കി പോൾട്ടാവ പെഡഗോഗിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ചേർന്നു, അവിടെ നിന്ന് അതേ വർഷംതന്നെ ബിരുദം നേടി. ബിരുദം നേടിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുകയും അവിടെ ഒനുഫ്രീവ്ക മിഡിൽ സ്കൂളിൽ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അവിടെവെച്ച് അദ്ദേഹം വിവാഹിതനായി. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് 1941 ൽ സന്നദ്ധസേവനം നടത്തിയ അദ്ദേഹത്തിന് 1942 ജനുവരിയിൽ മോസ്കോയുടെ പ്രതിരോധത്തിനിടെ ഒരു ജൂനിയർ പൊളിട്രക്ക് എന്ന നിലയിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റിരുന്നു. [[യൂറാൽ പർവ്വതനിര|യൂറാൽ പർവതനിരകളിലെ]] ഒരു സൈനിക ആശുപത്രിയിലേക്ക് മാറ്റി, അവിടെ അദ്ദേഹം ചികിത്സ തുടർന്നു. ആ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മുൻനിരയിലേക്ക് മടങ്ങണമെന്ന് നിരന്തരം അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മെഡിക്കൽ കമ്മീഷന് വ്യവസ്ഥാപിതമായി പോലും അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഉവാ (റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഉദ്മുർത്തിയ) പട്ടണത്തിലെ ഒരു മിഡിൽ സ്കൂളിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി അദ്ദേഹം നിയമിക്കപ്പെട്ടു. നാസികളിൽ നിന്ന് ഉക്രെയ്ൻ പിടിച്ചടക്കിയ ശേഷം 1944ൽ അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. തന്റെ ഭാര്യയും ഇളയ മകനും [[ഗസ്റ്റപ്പോ|ഗെസ്റ്റപ്പോകളാൽ]] പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായി വാസിൽ മനസ്സിലാക്കി. റീജിയണൽ പീപ്പിൾസ് എജ്യുക്കേഷൻ (ആർ. എ. ഐ. എൻ. ഒ.) ഡയറക്ടറായി അദ്ദേഹത്തെ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. 1948ൽ അദ്ദേഹം പാവ്ലിഷ് സെറ്റിൽമെന്റിലെ പാവ്ലിഷ് സെക്കൻഡറി സ്കൂളിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി .ഈ സ്ഥാനം അദ്ദേഹം ജീവിതാവസാനം വരെ വഹിച്ചു. ==വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വചിന്ത== സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ കാതൽ ധാർമ്മിക വിദ്യാഭ്യാസത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനമായിരുന്നു, അതിൽ പ്രകൃതിയിലും കലയിലും മാനുഷിക ബന്ധങ്ങളിലും സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ച് തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളെ ബോധവൽക്കരിക്കുകയും അവരെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ജീവിത പരിസ്ഥിതിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു..<ref>[http://www.kspu.kr.ua/download/nauk_zapiski/1998_vipusk_12_zamovlennya_627.pdf Кравцов В. О. (1998) 'Ідея природовідповідного виховання у педагогочній концепції В. О. Сухомлинського' ''Наукові записки''. – Випуск ХІІ. – Серія: Педагогічні науки. – Кіровоград: РВЦ КДПУ ім. В. Винниченка.] p. 54–63 {{ISBN|966-7401-03-0}} {{in lang|uk}}</ref> ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട കാര്യം ഒരു മനുഷ്യനാണെന്നും മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ ബഹുമാനം മറ്റൊന്നുമില്ലെന്നും സുഖോംലിൻസ്കി തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിച്ചു. മറ്റുള്ളവർക്കും പ്രത്യേകിച്ച് അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും സന്തോഷം നൽകുന്നതിന്, അവർ തങ്ങളിലും പരിസ്ഥിതിയിലും സൌന്ദര്യം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ സമീപനത്തിൽ ധാർമ്മികമായ പഠനവും സൌന്ദര്യ ശാസ്ത്ര പഠനവും തമ്മിൽ വളരെ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനായിരിക്കുന്നതിൻറെ മറ്റൊരു വശം ബുദ്ധിയുടെ വികാസമായിരുന്നു, അങ്ങനെ മനസ്സിന്റെ ചക്രവാളങ്ങൾ ക്രമേണ വിശാലമായി വളരുകയും ക്രമേണ ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ബഹിരാകാശത്തിൻറെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പൂർണ്ണമായും പ്രയോജനകരമായ ശ്രദ്ധ നൽകാൻ ശ്രമിച്ചവരുമായി യോജിക്കാൻ സുഖോംലിൻസ്കിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല, ജോലിസ്ഥലത്ത് നേരിട്ട് പ്രയോഗം കണ്ടെത്തിയാൽ മാത്രമേ അറിവ് പ്രയോജനപ്പെടുകയുള്ളൂ എന്ന് അവർ കരുതി. അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഒരു വ്യക്തിക്ക് അവർ ഭാഗമായ ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും അവരുടെ മനസ്സ് വിശാലമാക്കുന്നതിനും വിദേശ ഭാഷകളെയും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനം അനിവാര്യമായിരുന്നു. എല്ലാ വ്യക്തിപരമായ വളർച്ചയുടെയും അടിസ്ഥാനം ആരോഗ്യമാണ്, കുട്ടികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടിക്കാലത്ത്, സ്വഭാവം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, മികച്ച ആരോഗ്യം ആസ്വദിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ സുഖോംലിൻസ്കി വളരെയധികം ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി. ശാരീരിക വ്യായാമവും ചിന്തയിലെ പാഠങ്ങളും സൌന്ദര്യത്തെ വിലമതിക്കുന്നതും സംയോജിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം കുട്ടികളെ പലപ്പോഴും പ്രകൃതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. പ്രത്യേകിച്ചും പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ, കുട്ടികളുടെ ചിന്തകൾ സ്കൂളിൽ നിന്ന് നടക്കാവുന്ന ദൂരത്തിനുള്ളിൽ വയലുകളിലും വനങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഉജ്ജ്വലമായ ചിത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടത് പ്രധാനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. കുട്ടികളുടെ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ചിന്തിച്ചാൽ അത് അവരെ തളർത്തും. കുട്ടികളുടെ പഠനവും അവരുടെ ബുദ്ധിയുടെ പ്രവർത്തനവും അവരുടെ അറിവ് ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടതും പ്രധാനമായിരുന്നു. കുട്ടികളുടെ അറിവ് അവരുടെ പരിസ്ഥിതിയും ചുറ്റുമുള്ള ആളുകളുടെ ജീവിതവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഉപയോഗിച്ചാൽ മാത്രമേ അത് ജീവിതത്തിന്റെ സജീവമായ ഒരു തത്ത്വചിന്തയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്കും പ്രായോഗികമായ ഒരു ധാർമ്മിക നിലപാടിലേക്കും നയിക്കൂ. ആരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസം, ധാർമ്മിക വിദ്യാഭ്യാസം, സൌന്ദര്യ വിദ്യാഭ്യാസം, ബൌദ്ധിക വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് സ്തംഭങ്ങളിലാണ് സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ സമഗ്ര വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വചിന്ത നിലകൊള്ളുന്നത്. ==ഹൃദയത്തെ പഠിപ്പിക്കുക== [[File:Sukhomlinsky-grave.jpg|thumb|]ഉക്രയിനിലെ സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ ശവകുടീരം ]] കുട്ടികളുടെ കുട്ടിക്കാലം ദീർഘിപ്പിക്കാനും അവരെ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസത്തോടെയും ലോകത്തോട് തുറന്ന മനസ്സോടെയും നിലനിർത്താനും ലോകത്തോടുള്ള അവരുടെ വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങളുടെ പുതുമ നിലനിർത്താനുമാണ് സുഖോംലിൻസ്കി ശ്രമിച്ചത്. അവർ ചെറുതായിരുന്നിട്ടും, അവർ ജീവിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതിയെ പരിപാലിക്കാനും അവർ കണ്ടുമുട്ടുന്ന ആളുകൾക്ക് സന്തോഷം നൽകാനും അവർക്ക് ധാരാളം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ കാണിച്ചു. അവരുടെ യുവമനസ്സുകളിൽ താൻ പകർന്നുവന്ന ഭാവങ്ങളിൽ വളരെ സെലക്ടീവ് ആയിരിക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ സൌന്ദര്യബോധം പരിഷ്കരിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. തനിക്ക് കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദത്ത സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം അവരെ കൊണ്ടുപോയി. പ്രകൃതിയുടെ സംഗീതം, പുല്ലുകളുടെയും ഇലകളുടെയും കോലാഹലം, ലാർക്കിന്റെ പാട്ട് എന്നിവ കേൾക്കാൻ അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അത്തരം സ്വാഭാവിക ശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവയ്ക്ക് സംഗീതം നൽകുകയും പ്രകൃതി സൌന്ദര്യത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ചിത്രങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളുടെയും ഒരു സർഫൈറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം അവയെ നനച്ചില്ല, മറിച്ച് സൌന്ദര്യത്തോടുള്ള ഓരോ പുതിയ എക്സ്പോഷറും അവിസ്മരണീയമാക്കാൻ അനുവദിച്ചു. മറ്റുള്ളവരുടെ ആന്തരികലോകത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകാനും മറ്റുള്ളവരുടെ കണ്ണുകൾ വായിക്കാനും സന്തോഷത്തിൻ്റെയും ദുഃഖത്തിൻ്റെയോ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൻ്്റെയോ വികാരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. ഓരോ കുട്ടിക്കും തങ്ങൾക്ക് മികവ് പുലർത്താൻ കഴിയുന്ന ചില ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കഴിവുകളോ കഴിവുകളോ കണ്ടെത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ കുട്ടികൾ സ്കൂളിൽ നിന്ന് അവരുടെ കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് സന്തോഷം എത്തിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും അക്കാദമികമായി മികവ് പുലർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും ഓരോരുത്തർക്കും എന്തെങ്കിലും തിളങ്ങാനും മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകാനുള്ള വഴി കണ്ടെത്താനും കഴിഞ്ഞു. ഇത് അവരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിൻ്റെയും ധാർമികവികസനത്തിൻ്റെയും അടിത്തറയായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ നേട്ടങ്ങൾക്ക് 1968ൽ സുഖോംലിൻസ്കിക്ക് ഹീറോ ഓഫ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലേബർ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു. ഓർഡർ ഓഫ് ലെനിൻ, ഓർഡൽ ഓഫ് റെഡ് സ്റ്റാർ, ഉഷിൻസ്കി, മകരെങ്കോ മെഡലുകൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1969-ൽ സുഖോംലിൻസ്കി കുട്ടികൾക്ക് ഞാൻ എന്റെ ഹൃദയം നൽകുന്നു (To Children I Give My Heart) എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ പുസ്തകത്തിന് 1974-ൽ (മരണാനന്തരം) ഉക്രേനിയൻ SSR-ന്റെ സംസ്ഥാന സമ്മാനം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. [[വർഗ്ഗം:ഉക്രേനിയൻ എഴുത്തുകാർ]] cf69b2skunelrijwhjha6d22hkh0h7h 0 666793 4615189 4614838 2026-04-25T10:45:02Z Malikaveedu 16584 4615189 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Jamni River|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=|image_size=250 px|image_caption=|map=India rivers and lakes map.svg|map_size=|map_caption=Map of the rivers and lakes in India|pushpin_map=India|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=Location of the river in India <!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[India]]|subdivision_type2=State|subdivision_name2=[[Madhya Pradesh]]|subdivision_type3=City and Towns|subdivision_name3=[[Tikamgarh]], [[Mohangarh]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length=|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=[[Sagar District]], [[Madhya Pradesh]], [[India]]|source1_coordinates={{coord|25|13|N|78|35|E}}|source1_elevation=|mouth=[[Betwa River]]|mouth_location=[[Madhya Pradesh]], [[India]]|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഒരു [[നദി|നദിയാണ്]] '''ജമിനി നദി'''. [[ബേത്വാ നദി|വേത്രാവദി നദിയുടെ]] ഒരു പ്രധാന പോഷകനദിയാണിത്. ഏകദേശം 201 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ നദി വിന്ധ്യ പർവ്വതനിരയിലെ സാഗർ ജില്ല നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് മദൻപൂർ ഗ്രാമത്തിനടുത്തുള്ള ലളിത്പൂർ ജില്ലയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇത് ഓർച്ചക്ക് സമീപം [[ബേത്വാ നദി|ബെത്വ നദി]]<nowiki/>യുമായി ചേരുന്നു. == പ്രാധാന്യം == മധ്യപ്രദേശിലൂടെ 29 കി.മീ യും , ഉത്തർപ്രദേശിൽ 87 കി.മീ യും ചേർത്ത് ഒഴുകുന്ന ഇത് രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു അതിർത്തി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ടികാംഗഢ് നഗരത്തിലേക്ക് വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതും ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് മേഖലയുടെ ഒരു നിർണായകമായ ജലസ്രോതസ്സായി വർത്തിക്കുന്നതും ഈ നദിയാണ്.<ref>https://testbook.com/mppsc-preparation/rivers-of-madhya-pradesh</ref> {| class="wikitable" !ഇതരനാമങ്ങൾഃ |ജമ്മിനി, ജമ്മിനി നദി, ജമ്മിണി നദി, ജമ്നി നദി |- !ടൈപ്പ് ചെയ്യുകഃ |അരുവി-കരയിലെ ഒരു ചാനലിൽ താഴ്ന്ന നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ഒഴുകുന്ന ജലത്തിന്റെ ഒരു ശേഖരം |- !Mindat.org പ്രദേശം |നിവാരി ജില്ല, മധ്യപ്രദേശ്, ഇന്ത്യ |- !പ്രദേശംഃ |മധ്യപ്രദേശ്, ഇന്ത്യ |- !അക്ഷാംശംഃ |25°22 '25 "N |- !രേഖാംശംഃ |78°39 '31 "E |- !ലാറ്റ്/ലോംഗ് (Dec: |25.37365,78.65885 |- !കോപ്പൻ കാലാവസ്ഥ തരംഃ |Csa:ഉഷ്ണ-വേനൽ മെഡിറ്ററേനിയൻ കാലാവസ്ഥ |} == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://wikimapia.org/#lat=25.331226&lon=78.661423&z=13&l=0&m=h&v=2&search=jamni%20river വിക്കിമാപ്പിയഃ ജാംനി നദി ബെത്വ നദിയുമായി സംഗമിക്കുന്നു] * https://www.mindat.org/feature-1269310.html [[വർഗ്ഗം:മധ്യപ്രദേശിലെ നദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഉത്തർപ്രദേശിലെ നദികൾ]] 7d77jcdq53k2bcrjfik7xe2j9sichx4 2 666801 4615021 4614926 2026-04-24T21:46:50Z Maris Dreshmanis 216890 Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1) 4615021 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages [[Category:Wikipedians]] 1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4 3 666804 4614957 2026-04-24T12:43:11Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4614957 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Akish100 | Akish100 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:43, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 6rfinezdsgfaltr1b8szn9njv2rpnoi 3 666805 4614962 2026-04-24T14:00:02Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4614962 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Thunderpikachu | Thunderpikachu | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:00, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) oheh9d5f85oo69mgazgkknbjn1u21rw 3 666806 4614979 2026-04-24T16:25:15Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4614979 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Advfaizal | Advfaizal | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:25, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) e8nx1l7k4esqcx9bgx505c7xcx7d61w 3 666807 4614983 2026-04-24T17:27:26Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4614983 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Theajith003 | Theajith003 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:27, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ru5bzw2m1xodu24gvkeyrlvaqrsv2rv 3 666808 4614986 2026-04-24T18:01:33Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4614986 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Godessdddd | Godessdddd | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:01, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 7mmmpw05rn643gm0fd3y8sjw1q43bsr 4614994 4614986 2026-04-24T18:35:39Z Mfield 212183 [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Godessdddd]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user 6d095449e8be9f213758c8a29450a72f]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Mfield മാറ്റി: "[[Special:CentralAuth/Godessdddd|Godessdddd]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Renamed user 6d095449e8be9f213758c8a29450a72f|Renamed user 6d095449e8be9f213758c8a29450a72f]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4614986 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Godessdddd | Godessdddd | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:01, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 7mmmpw05rn643gm0fd3y8sjw1q43bsr 3 666809 4614987 2026-04-24T18:03:49Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4614987 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: AlessotBot | AlessotBot | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:03, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) p17d6d6zbft1nnijwwhj48suwh6fxgd 3 666810 4615018 2026-04-24T21:31:40Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615018 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: MattheuBarnabus | MattheuBarnabus | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 21:31, 24 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) bgw4pdkzavm7mblrlov90fztlvk1128 3 666811 4615045 2026-04-25T04:06:01Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615045 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Tyrui | Tyrui | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:06, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ls6rmwyd1t10juduuf5f4hrjqjgmjlh 3 666812 4615048 2026-04-25T04:13:09Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615048 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Sai Prasad Manikoth | Sai Prasad Manikoth | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:13, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) eyh5vog7hkn5stf9hdkqplkhikve6vh 3 666813 4615056 2026-04-25T04:41:16Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615056 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Hackman01 | Hackman01 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:41, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) n873dqrwbduj5symcd3y6xj0tpsodqh 3 666814 4615072 2026-04-25T05:05:36Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615072 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Stevin wilson | Stevin wilson | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:05, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) oerucjrx6aao5f973ncnuvngfys3im4 3 666815 4615090 2026-04-25T06:40:06Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615090 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Annidafattiya | Annidafattiya | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:40, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 3ply205xyamsv7p3vpc735crn40g95u 0 666816 4615095 2026-04-25T07:13:27Z TheGreatEditor024 211141 ''''{{Infobox prepared food | name = ബനുഷ് | image = Banusz (banosz) w restauracji-piwowarni "Kumpel" we Lwowie.jpg | caption = ലിവിവിലെ ബനുഷ് | country = [[ഉക്രെയ്ൻ]] | type = കഞ്ഞി | main_ingredient = ചോളപ്പൊടിയും പുളിച്ച ക്രീമും }}ബനോഷ് (അഥവാ ബനുഷ്)''' ഒരു ഉക്രേ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4615095 wikitext text/x-wiki '''{{Infobox prepared food | name = ബനുഷ് | image = Banusz (banosz) w restauracji-piwowarni "Kumpel" we Lwowie.jpg | caption = ലിവിവിലെ ബനുഷ് | country = [[ഉക്രെയ്ൻ]] | type = കഞ്ഞി | main_ingredient = ചോളപ്പൊടിയും പുളിച്ച ക്രീമും }}ബനോഷ് (അഥവാ ബനുഷ്)''' ഒരു ഉക്രേനിയൻ വിഭവമാണ്. ഈ വിഭവം [[കാർപാത്ത്യൻ മലനിര|കാർപാത്ത്യൻ മലനിരകളിൽ]] നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.tasteatlas.com/banosh|title=Banosh {{!}} Traditional Porridge From Ukraine {{!}} TasteAtlas|access-date=2026-04-25}}</ref> ചോളപ്പൊടിയിൽ നിന്ന് സ്മെറ്റാന (പുളിച്ച ക്രീം) ചേർത്ത് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നു. അതിനുശേഷം പന്നിയിറച്ചി തൊലി, [[കൂൺ]], ബ്രൈൻഡ്‌സ എന്നിവ ചേർത്ത് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://picantecooking.com/pl/recipes/kasze-zboza-i-straczkowe/banosz-ze-skwarkami-i-bryndza/|title=Banosz ze skwarkami i bryndzą|accessdate=31 August 2017|website=picantecooking.com|language=pl}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.recipesfromeurope.com/banosh/|title=Banosh (Hutsul Corn Porridge)|access-date=2024-03-06|last=Europe|first=Recipes From|date=2023-04-17|website=Recipes From Europe|language=en-US}}</ref> ഉക്രേനിയൻ പാചകരീതിയുടെ ഭാഗമായി ഈ വിഭവം കാണപ്പെടുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഹുത്സുൾ പാചകരീതിയിൽ.<ref>{{Cite web|url=https://authenticukraine.com.ua/en/food/berlibaskij-banos|title=Banosh|access-date=2024-03-06|website=authenticukraine.com.ua|language=en-US}}</ref> ഇത് സാധാരണയായി ഉക്രേനിയൻ റെസ്റ്റോറന്റുകളിലും ഉക്രേനിയൻ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ലഭ്യമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://shop.silpo.ua/|title=ᐉ Інтернет магазин доставки товарів Сільпо - замовляй онлайн з доставкою по всій Україні {{!}} shop.silpo.ua|accessdate=2023-05-01|website=shop.silpo.ua|language=uk}}</ref> പശ്ചിമ ഉക്രെയ്‌നിലെയും [[റൊമാനിയ]]<nowiki/>യിലെയും കാർപാത്തിയൻ മേഖലയിൽ ഇത് ജനപ്രിയമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://czujczuj.blogspot.co.uk/2012/09/przepis-na-huculski-banusz.html|title=Przepis na huculski Banusz:|accessdate=31 August 2017|website=czujczuj.blogspot.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ukrainefood.info/de/recipes/mains/125-hutsul-banush|title=Hutsul Banush|access-date=2026-04-25|language=de}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == ബനുഷ്, ബനോഷ്, ബൽമുഷ് എന്ന വാക്ക് [[റൊമാനിയൻ ഭാഷ|റൊമാനിയൻ]] ബാൽമോസ്, ബൽമുസ് എന്നതിൽ നിന്നാണ് വന്നത്, ഇത് [[ബൾഗേറിയൻ ഭാഷ|ബൾഗേറിയൻ]] ബാൽമുഷിൽ നിന്ന് [[തുർക്കിഷ് ഭാഷ|തുർക്കിഷ്]] ബുലാമാക് (കുട്ടികൾക്കുള്ള കഞ്ഞി) എന്നതിൽ നിന്ന് വന്നു, ഇത് ബുൾമാക് (ഇളക്കുക) എന്നതിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://czujczuj.blogspot.com/2012/09/przepis-na-huculski-banusz.html|title=czujczuj: Przepis na huculski Banusz:|access-date=2026-04-25|date=niedziela, 16 września 2012}}</ref> [[പ്രമാണം:Гуцульське частування.jpg|ലഘുചിത്രം|ബനുഷ് കൂൺ സൂപ്പിനൊപ്പം]] == റെക്കോർഡ് == 2020 ജനുവരി 11 ന് ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്കിൽ ഉക്രെയ്നിന്റെ ദേശീയ ബനോഷ് പാചക റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു. പ്രത്യേകം നിർമ്മിച്ച ഒരു [[പാത്രം|പാത്രത്തിൽ]] അഞ്ച് പാചകക്കാർ 1,420 ലിറ്റർ പാചകം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.unian.ua/society/10826240-gastronomichniy-rekord-v-ivano-frankivsku-zvarili-tonnu-banosha-video.html|title=Гастрономічний рекорд: в Івано-Франківську зварили тонну баноша (відео)|access-date=2026-04-25|language=uk}}</ref> == കാണുക == * [[കീവ് കേക്ക്]] == അവലംബം == t62zts7jg9y7fv5je5ru6zwa1idapg1 4615184 4615095 2026-04-25T10:33:24Z Malikaveedu 16584 4615184 wikitext text/x-wiki '''{{Infobox prepared food | name = ബനുഷ് | image = Banusz (banosz) w restauracji-piwowarni "Kumpel" we Lwowie.jpg | caption = ലിവിവിലെ ബനുഷ് | country = [[ഉക്രെയ്ൻ]] | type = കഞ്ഞി | main_ingredient = ചോളപ്പൊടിയും പുളിച്ച ക്രീമും }}ബനോഷ് (അഥവാ ബനുഷ്)''' ഒരു ഉക്രേനിയൻ വിഭവമാണ്. ഈ വിഭവം [[കാർപാത്ത്യൻ മലനിര|കാർപാത്ത്യൻ മലനിരകളിൽ]] നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.tasteatlas.com/banosh|title=Banosh {{!}} Traditional Porridge From Ukraine {{!}} TasteAtlas|access-date=2026-04-25}}</ref> ചോളപ്പൊടിയിൽ നിന്ന് സ്മെറ്റാന (പുളിച്ച ക്രീം) ചേർത്താണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. അതിനുശേഷം പന്നിയിറച്ചി തൊലി, [[കൂൺ]], ബ്രൈൻഡ്‌സ എന്നിവ ചേർത്ത് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://picantecooking.com/pl/recipes/kasze-zboza-i-straczkowe/banosz-ze-skwarkami-i-bryndza/|title=Banosz ze skwarkami i bryndzą|accessdate=31 August 2017|website=picantecooking.com|language=pl}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.recipesfromeurope.com/banosh/|title=Banosh (Hutsul Corn Porridge)|access-date=2024-03-06|last=Europe|first=Recipes From|date=2023-04-17|website=Recipes From Europe|language=en-US}}</ref> ഉക്രേനിയൻ പാചകരീതിയുടെ ഭാഗമായി ഈ വിഭവം കാണപ്പെടുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഹുത്സുൾ പാചകരീതിയിൽ.<ref>{{Cite web|url=https://authenticukraine.com.ua/en/food/berlibaskij-banos|title=Banosh|access-date=2024-03-06|website=authenticukraine.com.ua|language=en-US}}</ref> ഇത് സാധാരണയായി ഉക്രേനിയൻ റെസ്റ്റോറന്റുകളിലും ഉക്രേനിയൻ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ലഭ്യമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://shop.silpo.ua/|title=ᐉ Інтернет магазин доставки товарів Сільпо - замовляй онлайн з доставкою по всій Україні {{!}} shop.silpo.ua|accessdate=2023-05-01|website=shop.silpo.ua|language=uk}}</ref> പശ്ചിമ ഉക്രെയ്‌നിലെയും [[റൊമാനിയ]]<nowiki/>യിലെയും കാർപാത്തിയൻ മേഖലയിൽ ഇത് ജനപ്രിയമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://czujczuj.blogspot.co.uk/2012/09/przepis-na-huculski-banusz.html|title=Przepis na huculski Banusz:|accessdate=31 August 2017|website=czujczuj.blogspot.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ukrainefood.info/de/recipes/mains/125-hutsul-banush|title=Hutsul Banush|access-date=2026-04-25|language=de}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == ബനുഷ്, ബനോഷ്, ബൽമുഷ് എന്ന വാക്ക് [[റൊമാനിയൻ ഭാഷ|റൊമാനിയൻ]] ബാൽമോസ്, ബൽമുസ് എന്നതിൽ നിന്നാണ് വന്നത്, ഇത് [[ബൾഗേറിയൻ ഭാഷ|ബൾഗേറിയൻ]] ബാൽമുഷിൽ നിന്ന് [[തുർക്കിഷ് ഭാഷ|തുർക്കിഷ്]] ബുലാമാക് (കുട്ടികൾക്കുള്ള കഞ്ഞി) എന്നതിൽ നിന്ന് വന്നു, ഇത് ബുൾമാക് (ഇളക്കുക) എന്നതിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://czujczuj.blogspot.com/2012/09/przepis-na-huculski-banusz.html|title=czujczuj: Przepis na huculski Banusz:|access-date=2026-04-25|date=niedziela, 16 września 2012}}</ref> [[പ്രമാണം:Гуцульське частування.jpg|ലഘുചിത്രം|ബനുഷ് കൂൺ സൂപ്പിനൊപ്പം]] == റെക്കോർഡ് == 2020 ജനുവരി 11 ന് ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്കിൽ ഉക്രെയ്നിന്റെ ദേശീയ ബനോഷ് പാചക റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു. പ്രത്യേകം നിർമ്മിച്ച ഒരു [[പാത്രം|പാത്രത്തിൽ]] അഞ്ച് പാചകക്കാർ 1,420 ലിറ്റർ പാചകം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.unian.ua/society/10826240-gastronomichniy-rekord-v-ivano-frankivsku-zvarili-tonnu-banosha-video.html|title=Гастрономічний рекорд: в Івано-Франківську зварили тонну баноша (відео)|access-date=2026-04-25|language=uk}}</ref> == കാണുക == * [[കീവ് കേക്ക്]] == അവലംബം == hkyrt1fgkoeufbcv0dvdnoa5o494wn4 3 666817 4615108 2026-04-25T08:01:55Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615108 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: NAJEEM K | NAJEEM K | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 08:01, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) 7sz2fmrq06yr2letfvu4f2ggwtxrlw0 0 666818 4615124 2026-04-25T08:36:25Z ~2026-25067-71 216931 പുതിയത് 4615124 wikitext text/x-wiki കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ ഉണ്ണികുളം പഞ്ചായത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സർക്കാർ ഇതര സന്നദ്ധ സംഘടന. bl4z39gc6d0gxnvonl0qxogfkjoy0eb 3 666819 4615126 2026-04-25T08:37:38Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615126 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Rafayel.Mehrabyan2003 | Rafayel.Mehrabyan2003 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 08:37, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) p139dyw9gxps4ecluthimwhz9ik2obo 3 666820 4615150 2026-04-25T09:15:44Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4615150 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Vaxtang.Yeganyan.2000 | Vaxtang.Yeganyan.2000 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:15, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) fwx6j3hrsqj8lbwr24w6llh1gktp5qt 0 666821 4615193 2026-04-25T10:59:27Z Mims Mentor 124418 '{{Short description|74-ാം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സൗന്ദര്യ മത്സരമേള}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox beauty pageant | image = Fátima Bosch coronation on GrandTV, half length 02.jpg | caption = ഫാതിമ ബോഷ് | date = 21 നവംബർ 2025 | presenters = {{Hlist|സ്റ്റ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4615193 wikitext text/x-wiki {{Short description|74-ാം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സൗന്ദര്യ മത്സരമേള}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox beauty pageant | image = Fátima Bosch coronation on GrandTV, half length 02.jpg | caption = ഫാതിമ ബോഷ് | date = 21 നവംബർ 2025 | presenters = {{Hlist|സ്റ്റീവ് ബൈർൺ|ദയനാര ടോറസ്|ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ}} | acts = {{Hlist|ജെഫ് സാച്ചർ}} | theme = സ്നേഹത്തിന്റെ ശക്തി | venue = ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, പാക് ക്രെറ്റ്, നോന്തബുരി, തായ്‌ലാൻഡ് | broadcaster = {{ubl|ടെലിവിഷൻ:|{{Hlist|ടെലെമുണ്ടോ}}|സ്ട്രീമിംഗ്:{{Hlist|പീക്കോക്ക്|AIS പ്ലേ}}}} | entrants = 118 | placements = 30 | debuts = {{Hlist|കേപ്പ് വെർഡ്|മയോട്ടെ|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ{{efn|name=MULatina}}|പാലസ്തീൻ|റുവാണ്ട}} | withdraws = {{Hlist|അൽബേനിയ|ബഹ്റൈൻ|കാമറൂൺ|സൈപ്രസ്|എരിത്രിയ|ഫിജി|ജർമ്മനി|ജിബ്രാൾട്ടർ|ഐസ്‌ലാൻഡ്|ഇറാൻ|ജമൈക്ക|കെനിയ|മാൽദീവ്സ്|മംഗോളിയ|മോണ്ടിനെഗ്രോ|നോർത്ത് മേസിഡോണിയ|സമോവ|സൊമാലിയ|സുറിനാം|ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ}} | returns = {{Hlist|ഘാന|ഹെയ്തി|ഇറാഖ്|കോസോവോ|പനാമ|സ്ലോവേനിയ|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|സ്വീഡൻ}} | winner = ഫാതിമ ബോഷ് | represented = മെക്സിക്കോ | congeniality = സെറൻ അർസ്ലാൻ, തുർക്കി | photogenic = മഹില റോത്ത്, കോസ്റ്റ റിക്ക | best national costume = അഹ്തിസ മനാലോ, ഫിലിപ്പീൻസ് | before = 2024 | next = 2026 }} '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025''' 74-ാമത് മിസ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരമായിരുന്നു. ഇത് 21 നവംബർ 2025-ന് തായ്‌ലാൻഡിലെ പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാളിൽ സംഘടിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കൻ സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡി കലാകാരനും നടനുമായ സ്റ്റീവ് ബൈർൺ പരിപാടി അവതരിച്ചു. മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 1993 വിജയിനിയായ ദയനാര ടോറസും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2022 വിജയിനിയായ ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേലും കമന്ററി അവതാരകരായി പങ്കെടുത്തു. തായ്‌ലാൻഡിലെ മുൻ രാജ്ഞി സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖാചരണകാലയളവിൽ ഈ പരിപാടി നടന്നതിനാൽ, സർക്കാർ നിർദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചില പരിപാടികൾ മാറ്റം വരുത്തി. മത്സരത്തിനുമുമ്പ്, തായ് പേജന്റ് സംഘാടകനായ നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് തായ്‌ലാൻഡ് ലൈസൻസിയുമായുള്ള നിയമവിവാദങ്ങൾക്കും ചുറ്റിപ്പറ്റി വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഒമർ ഹർഫൂച്ച് ഉൾപ്പെടെ ചില ജഡ്ജിമാർ ഫൈനലിന് മുമ്പ് പിന്മാറി, സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും അന്തിമ ഫലത്തെയും വിമർശിച്ചു. പരിപാടിയുടെ അവസാനം, ഡെൻമാർക്കിലെ വിക്ടോറിയ ക്യാർ തെയിൽവിഗ്, മെക്സിക്കോയിലെ ഫാതിമ ബോഷിനെ കിരീടം ചാർത്തി. ഇതോടെ രാജ്യത്തിന് നാലാമത്തെ കിരീടം ലഭിച്ചു. == പശ്ചാത്തലം == [[File:เมืองทองธานี (4).jpg|thumb|ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025 വേദി]] === സ്ഥലംയും തീയതിയും === 2024 നവംബർ 16-ന് നടന്ന മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2024 ഫൈനലിൽ, മത്സരത്തിന്റെ സഹ ഉടമ റൗൾ റോച്ച 74-ാമത് പതിപ്പിനുള്ള ഹോസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചു: അർജന്റീന, കോസ്റ്റ റിക്ക, ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്, മൊറോക്കോ, ഇന്ത്യ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, സ്പെയിൻ, തായ്‌ലാൻഡ്.<ref>{{cite news|last1=Alvarez|first1=Anaité|title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be?|url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|website=[[TV Azteca Guate]]|access-date= 19 November 2024|language=en|date=18 November 2024|archive-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Purnell|first1=Kristoff|title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased|website=[[The Philippine Star]]|access-date=19 November 2024|date=17 November 2024|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|archive-date=19 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|url-status=live}}</ref> മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന 2025 ഫെബ്രുവരി 7-ന് തായ്‌ലാൻഡിനെ ഹോസ്റ്റ് രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രധാന വേദിയായി പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, അനുബന്ധ പരിപാടികൾ ബാങ്കോക്ക്, ഫുക്കറ്റ്, പട്ടായ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടത്തി. തായ്‌ലാൻഡ് നാലാം തവണയാണ് ഈ മത്സരം ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നത്. മുമ്പ് 2005, 2018 പതിപ്പുകൾക്കും ഇതേ വേദി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=8 February 2025|title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand|url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|access-date=8 February 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en-US|archive-date=9 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105250/https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=8 February 2025|title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|access-date=8 February 2025|website=[[GMA News TV|GMA News Online]]|archive-date=8 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208124903/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|url-status=live}}</ref> 2025 ഏപ്രിൽ 23-ന് നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ ഈ മത്സരത്തിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി നിയമിതനായി.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=2025-04-23 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=2025-10-25 |website=Philstar.com}}</ref> 2025 ഒക്ടോബർ 25-ന്, സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖകാലയളവിനിടയിലും മത്സരം നിശ്ചിതപ്രകാരം നടത്തുമെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ, "ദുഃഖാന്തരീക്ഷം" പാലിക്കാൻ പരിപാടിയുടെ ഘടനയിലും അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി.<ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 October 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand's Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 October 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=25 October 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> ==== പ്രാഥമിക മത്സരത്തിനിടെ ഉണ്ടായ സംഭവങ്ങൾ ==== മിസ് ജമൈക്കയായ ഗബ്രിയേൽ ഹെൻറി 2025 നവംബർ 19-ന് നടന്ന പ്രാഥമിക ഈവനിംഗ് ഗൗൺ റൗണ്ടിനിടെ സ്റ്റേജിലെ സുരക്ഷയില്ലാത്ത തുറവിലൂടെ താഴേക്ക് വീണു, ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു.<ref name="MUOStatement2025">{{cite press release | title = Joint Statement from the Miss Universe Organization and the Family of Dr. Gabrielle Henry | publisher = Miss Universe Organization | date = 8 December 2025 | url = https://www.missuniverse.com/press-releases/miss-universe-press-release-20/ | access-date = 9 December 2025}}</ref><ref name="JamaicaGleaner2025b">{{cite news | title = Prayers for Miss Universe Jamaica after extent of injuries revealed | work = Jamaica Gleaner | date = 9 December 2025 | url = https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed | access-date = 9 December 2025}}</ref> തുടർന്ന് അവരെ ബാങ്കോക്കിലെ ഇൻറൻസീവ് കെയർ യൂണിറ്റിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു, ഇതുമൂലം അവർ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറേണ്ടിവന്നു. ഈ സംഭവത്തിന്റെ പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്വം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന ഏറ്റെടുത്തു, ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ചികിത്സാ ചെലവുകളും നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കുന്നതിനുള്ള ചെലവുകളും വഹിച്ചു.<ref name="MUOStatement2025"/><ref>{{cite news |date=21 November 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 November 2025 |work=[[Jamaica Observer]] |access-date=22 November 2025}}</ref> == ഫലങ്ങൾ == [[File:Miss Universe 2025 map results.png| right|thumb|250px|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025-ൽ പങ്കെടുത്ത രാജ്യങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും]] === സ്ഥാനങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി |- | മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025 | * '''{{MEX}} – ഫാതിമ ബോഷ്'''<ref name="BBCTOP5">{{cite news |date=21 November 2025 |title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe |url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp |access-date=21 November 2025 |work=[[BBC]]}}</ref> |- | 1-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{THA}}''' – പ്രവീനർ സിംഗ്<ref name="BBCTOP5" /> |- | 2-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി<ref name="BBCTOP5" /> |- | 3-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ<ref name="BBCTOP5" /> |- | 4-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ<ref name="BBCTOP5" /> |- | ടോപ്പ് 12<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 12 Full List: See if your favorite made it |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153904/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{CHL}}''' – ഇന്ന മൊൾ * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ * '''{{COL}}''' – വനെസ്സ പുൾഗാരിൻ * '''{{CUB}}''' – ലിന ലൂസസ് * '''{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[ഗ്വാദെലൂപ്]]''' – ഒഫേലി മെസിനോ * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് * '''{{PUR}}''' – സാഷെലി അലിസിയ |- | ടോപ്പ് 30<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 30 Full List: Did your favorite make the cut? |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153615/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{BAN}}''' – താംഗിയ മെഥില * '''{{BRA}}''' – ഗബ്രിയേല ലസെർഡ * '''{{CAN}}''' – ജെയ്മി വാൻഡൻബർഗ് * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് * '''{{CRO}}''' – ലോറ ഗ്ന്യാറ്റോവിച്ച് * '''{{flagicon|Dominican Republic}} [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]]''' – ജെന്നിഫർ വെൻടൂറ * '''{{FRA}}''' – ഇവ് ഗിൽസ് * '''{{flagicon|Guatemala}} [[ഗ്വാട്ടിമാല]]''' – റാഷെൽ പാസ് * '''{{IND}}''' – മനിക വിശ്വകർമ * '''{{JAP}}''' – കാവോരി ഹാഷിമോട്ടോ * '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ''' – യാമിലെക്സ് ഹെർനാണ്ടസ് * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ * '''{{NIC}}''' – ഇത്സ കാസ്റ്റില്ലോ * '''{{flagicon|Palestine}} [[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|പലസ്തീൻ]]''' – നദീൻ അയൂബ് * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് § * '''{{flagicon|Rwanda}} [[റുവാണ്ട]]''' – സോളാംജ് കെയ്റ്റ * '''{{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുഎസ്എ]]''' – ഓഡ്രി എക്കർട്ട് * '''{{flagicon|Zimbabwe}} [[സിംബാബ്‌വെ]]''' – ലിഷാണ്ട മോയാസ് |} <small>§ – പ്രേക്ഷകരുടെ വോട്ടിലൂടെ ടോപ്പ് 30-ലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് (പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ്)</small> === കോണ്ടിനെന്റൽ വിജയികൾ (ഭൂകണ്ഡആശ്രിതം) === നവംബർ 24-ന്, കോട്ട് ഡി'വോയറിലെ ഒലിവിയ യാസെ വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ കോൺടിനെന്റൽ ക്വീൻ പദവി രാജിവച്ചു.<ref>{{Cite news |title=Olivia Yacé of Côte d'Ivoire resigns as Miss Universe Africa & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967289/olivia-yace-of-c-te-d-ivoire-resigns-as-miss-universe-africa-oceania/story/?fbclid=IwdGRleAORpfpleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEe4Cjp0DmR7Ju9y91dJsODlRq-DE8B7ZR3odWZt-0Ifq6iQXCZmmDH0nHZcWE_aem_PdPOhKGQGUYilLxj9NxFIQ |work=GMA News}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! കോൺടിനെന്റൽ ഗ്രൂപ്പ് !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-11-22 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe 'Beyond the Crown' tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=2025-11-22 |website=INQUIRER.net |language=en-US}}</ref> |- | ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ (രാജിവച്ചു) |- | ഏഷ്യ | * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ |- | യൂറോപ്പ് & മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് | * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് |- | അമേരിക്കാസ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി |} === പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Núñez |first=Bárbara Sepúlveda |date=2025-11-26 |title=¿Qué país obtuvo el premio al "Mejor Traje Típico" en Miss Universe 2025? |trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025? |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/ |access-date=2025-11-27 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |- | മികച്ച ചർമ്മ പുരസ്കാരം | * '''{{IDN}}''' – സാൻലി ലിയു |- | മികച്ച സൗഹാർദ്ദം | * '''{{TUR}}''' – സെറൻ അർസ്ലാൻ |- | മിസ് ഫോട്ടോജെനിക് | * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് |- | പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ് അവാർഡ് | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | മികച്ച ദേശീയ വേഷം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! ദേശീയ ഡയറക്ടർ<ref>{{cite web |last1=GMA |first1=Integrated News |date=22 November 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=22 November 2025 |website=GMA News |publisher=GMA Network}}</ref> |- | മികച്ച ദേശീയ-തല മത്സരം | * മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ഫിലിപ്പീൻസ് – ജോനാസ് ഗാഫുഡ് |} ==== ബിയോണ്ട് ദ ക്രൗൺ ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /> |- | ഒന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | രണ്ടാം സ്ഥാനം | * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ |- | മൂന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.missuniverse.com/ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്}} [[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]] ffw1m1us8nl2burvo1dvhv83wvgswy8 4615194 4615193 2026-04-25T11:00:19Z Mims Mentor 124418 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 4615194 wikitext text/x-wiki {{Short description|74-ാം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സൗന്ദര്യ മത്സരമേള}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox beauty pageant | image = Fátima Bosch coronation on GrandTV, half length 02.jpg | caption = ഫാതിമ ബോഷ് | date = 21 നവംബർ 2025 | presenters = {{Hlist|സ്റ്റീവ് ബൈർൺ|ദയനാര ടോറസ്|ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ}} | acts = {{Hlist|ജെഫ് സാച്ചർ}} | theme = സ്നേഹത്തിന്റെ ശക്തി | venue = ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, പാക് ക്രെറ്റ്, നോന്തബുരി, തായ്‌ലാൻഡ് | broadcaster = {{ubl|ടെലിവിഷൻ:|{{Hlist|ടെലെമുണ്ടോ}}|സ്ട്രീമിംഗ്:{{Hlist|പീക്കോക്ക്|AIS പ്ലേ}}}} | entrants = 118 | placements = 30 | debuts = {{Hlist|കേപ്പ് വെർഡ്|മയോട്ടെ|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ{{efn|name=MULatina}}|പാലസ്തീൻ|റുവാണ്ട}} | withdraws = {{Hlist|അൽബേനിയ|ബഹ്റൈൻ|കാമറൂൺ|സൈപ്രസ്|എരിത്രിയ|ഫിജി|ജർമ്മനി|ജിബ്രാൾട്ടർ|ഐസ്‌ലാൻഡ്|ഇറാൻ|ജമൈക്ക|കെനിയ|മാൽദീവ്സ്|മംഗോളിയ|മോണ്ടിനെഗ്രോ|നോർത്ത് മേസിഡോണിയ|സമോവ|സൊമാലിയ|സുറിനാം|ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ}} | returns = {{Hlist|ഘാന|ഹെയ്തി|ഇറാഖ്|കോസോവോ|പനാമ|സ്ലോവേനിയ|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|സ്വീഡൻ}} | winner = ഫാതിമ ബോഷ് | represented = മെക്സിക്കോ | congeniality = സെറൻ അർസ്ലാൻ, തുർക്കി | photogenic = മഹില റോത്ത്, കോസ്റ്റ റിക്ക | best national costume = അഹ്തിസ മനാലോ, ഫിലിപ്പീൻസ് | before = 2024 | next = 2026 }} '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025''' 74-ാമത് മിസ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരമായിരുന്നു. ഇത് 21 നവംബർ 2025-ന് തായ്‌ലാൻഡിലെ പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാളിൽ സംഘടിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കൻ സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡി കലാകാരനും നടനുമായ സ്റ്റീവ് ബൈർൺ പരിപാടി അവതരിച്ചു. മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 1993 വിജയിനിയായ ദയനാര ടോറസും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2022 വിജയിനിയായ ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേലും കമന്ററി അവതാരകരായി പങ്കെടുത്തു. തായ്‌ലാൻഡിലെ മുൻ രാജ്ഞി സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖാചരണകാലയളവിൽ ഈ പരിപാടി നടന്നതിനാൽ, സർക്കാർ നിർദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചില പരിപാടികൾ മാറ്റം വരുത്തി. മത്സരത്തിനുമുമ്പ്, തായ് പേജന്റ് സംഘാടകനായ നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് തായ്‌ലാൻഡ് ലൈസൻസിയുമായുള്ള നിയമവിവാദങ്ങൾക്കും ചുറ്റിപ്പറ്റി വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഒമർ ഹർഫൂച്ച് ഉൾപ്പെടെ ചില ജഡ്ജിമാർ ഫൈനലിന് മുമ്പ് പിന്മാറി, സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും അന്തിമ ഫലത്തെയും വിമർശിച്ചു. പരിപാടിയുടെ അവസാനം, ഡെൻമാർക്കിലെ വിക്ടോറിയ ക്യാർ തെയിൽവിഗ്, മെക്സിക്കോയിലെ ഫാതിമ ബോഷിനെ കിരീടം ചാർത്തി. ഇതോടെ രാജ്യത്തിന് നാലാമത്തെ കിരീടം ലഭിച്ചു. == പശ്ചാത്തലം == [[File:เมืองทองธานี (4).jpg|thumb|ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025 വേദി]] === സ്ഥലംയും തീയതിയും === 2024 നവംബർ 16-ന് നടന്ന മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2024 ഫൈനലിൽ, മത്സരത്തിന്റെ സഹ ഉടമ റൗൾ റോച്ച 74-ാമത് പതിപ്പിനുള്ള ഹോസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചു: അർജന്റീന, കോസ്റ്റ റിക്ക, ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്, മൊറോക്കോ, ഇന്ത്യ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, സ്പെയിൻ, തായ്‌ലാൻഡ്.<ref>{{cite news|last1=Alvarez|first1=Anaité|title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be?|url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|website=[[TV Azteca Guate]]|access-date= 19 November 2024|language=en|date=18 November 2024|archive-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Purnell|first1=Kristoff|title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased|website=[[The Philippine Star]]|access-date=19 November 2024|date=17 November 2024|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|archive-date=19 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|url-status=live}}</ref> മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന 2025 ഫെബ്രുവരി 7-ന് തായ്‌ലാൻഡിനെ ഹോസ്റ്റ് രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രധാന വേദിയായി പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, അനുബന്ധ പരിപാടികൾ ബാങ്കോക്ക്, ഫുക്കറ്റ്, പട്ടായ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടത്തി. തായ്‌ലാൻഡ് നാലാം തവണയാണ് ഈ മത്സരം ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നത്. മുമ്പ് 2005, 2018 പതിപ്പുകൾക്കും ഇതേ വേദി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=8 February 2025|title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand|url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|access-date=8 February 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en-US|archive-date=9 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105250/https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=8 February 2025|title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|access-date=8 February 2025|website=[[GMA News TV|GMA News Online]]|archive-date=8 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208124903/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|url-status=live}}</ref> 2025 ഏപ്രിൽ 23-ന് നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ ഈ മത്സരത്തിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി നിയമിതനായി.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=2025-04-23 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=2025-10-25 |website=Philstar.com}}</ref> 2025 ഒക്ടോബർ 25-ന്, സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖകാലയളവിനിടയിലും മത്സരം നിശ്ചിതപ്രകാരം നടത്തുമെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ, "ദുഃഖാന്തരീക്ഷം" പാലിക്കാൻ പരിപാടിയുടെ ഘടനയിലും അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി.<ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 October 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand's Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 October 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=25 October 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> ==== പ്രാഥമിക മത്സരത്തിനിടെ ഉണ്ടായ സംഭവങ്ങൾ ==== മിസ് ജമൈക്കയായ ഗബ്രിയേൽ ഹെൻറി 2025 നവംബർ 19-ന് നടന്ന പ്രാഥമിക ഈവനിംഗ് ഗൗൺ റൗണ്ടിനിടെ സ്റ്റേജിലെ സുരക്ഷയില്ലാത്ത തുറവിലൂടെ താഴേക്ക് വീണു, ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു.<ref name="MUOStatement2025">{{cite press release | title = Joint Statement from the Miss Universe Organization and the Family of Dr. Gabrielle Henry | publisher = Miss Universe Organization | date = 8 December 2025 | url = https://www.missuniverse.com/press-releases/miss-universe-press-release-20/ | access-date = 9 December 2025}}</ref><ref name="JamaicaGleaner2025b">{{cite news | title = Prayers for Miss Universe Jamaica after extent of injuries revealed | work = Jamaica Gleaner | date = 9 December 2025 | url = https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed | access-date = 9 December 2025}}</ref> തുടർന്ന് അവരെ ബാങ്കോക്കിലെ ഇൻറൻസീവ് കെയർ യൂണിറ്റിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു, ഇതുമൂലം അവർ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറേണ്ടിവന്നു. ഈ സംഭവത്തിന്റെ പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്വം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന ഏറ്റെടുത്തു, ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ചികിത്സാ ചെലവുകളും നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കുന്നതിനുള്ള ചെലവുകളും വഹിച്ചു.<ref name="MUOStatement2025"/><ref>{{cite news |date=21 November 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 November 2025 |work=[[Jamaica Observer]] |access-date=22 November 2025}}</ref> == ഫലങ്ങൾ == [[File:Miss Universe 2025 map results.png| right|thumb|250px|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025-ൽ പങ്കെടുത്ത രാജ്യങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും]] === സ്ഥാനങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി |- | മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025 | * '''{{MEX}} – ഫാതിമ ബോഷ്'''<ref name="BBCTOP5">{{cite news |date=21 November 2025 |title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe |url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp |access-date=21 November 2025 |work=[[BBC]]}}</ref> |- | 1-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{THA}}''' – പ്രവീനർ സിംഗ്<ref name="BBCTOP5" /> |- | 2-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി<ref name="BBCTOP5" /> |- | 3-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ<ref name="BBCTOP5" /> |- | 4-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ<ref name="BBCTOP5" /> |- | ടോപ്പ് 12<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 12 Full List: See if your favorite made it |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153904/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{CHL}}''' – ഇന്ന മൊൾ * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ * '''{{COL}}''' – വനെസ്സ പുൾഗാരിൻ * '''{{CUB}}''' – ലിന ലൂസസ് * '''{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[ഗ്വാദെലൂപ്]]''' – ഒഫേലി മെസിനോ * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് * '''{{PUR}}''' – സാഷെലി അലിസിയ |- | ടോപ്പ് 30<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 30 Full List: Did your favorite make the cut? |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153615/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{BAN}}''' – താംഗിയ മെഥില * '''{{BRA}}''' – ഗബ്രിയേല ലസെർഡ * '''{{CAN}}''' – ജെയ്മി വാൻഡൻബർഗ് * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് * '''{{CRO}}''' – ലോറ ഗ്ന്യാറ്റോവിച്ച് * '''{{flagicon|Dominican Republic}} [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]]''' – ജെന്നിഫർ വെൻടൂറ * '''{{FRA}}''' – ഇവ് ഗിൽസ് * '''{{flagicon|Guatemala}} [[ഗ്വാട്ടിമാല]]''' – റാഷെൽ പാസ് * '''{{IND}}''' – മനിക വിശ്വകർമ * '''{{JAP}}''' – കാവോരി ഹാഷിമോട്ടോ * '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ''' – യാമിലെക്സ് ഹെർനാണ്ടസ് * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ * '''{{NIC}}''' – ഇത്സ കാസ്റ്റില്ലോ * '''{{flagicon|Palestine}} [[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|പലസ്തീൻ]]''' – നദീൻ അയൂബ് * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് § * '''{{flagicon|Rwanda}} [[റുവാണ്ട]]''' – സോളാംജ് കെയ്റ്റ * '''{{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുഎസ്എ]]''' – ഓഡ്രി എക്കർട്ട് * '''{{flagicon|Zimbabwe}} [[സിംബാബ്‌വെ]]''' – ലിഷാണ്ട മോയാസ് |} <small>§ – പ്രേക്ഷകരുടെ വോട്ടിലൂടെ ടോപ്പ് 30-ലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് (പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ്)</small> === കോണ്ടിനെന്റൽ വിജയികൾ (ഭൂകണ്ഡആശ്രിതം) === നവംബർ 24-ന്, കോട്ട് ഡി'വോയറിലെ ഒലിവിയ യാസെ വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ കോൺടിനെന്റൽ ക്വീൻ പദവി രാജിവച്ചു.<ref>{{Cite news |title=Olivia Yacé of Côte d'Ivoire resigns as Miss Universe Africa & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967289/olivia-yace-of-c-te-d-ivoire-resigns-as-miss-universe-africa-oceania/story/?fbclid=IwdGRleAORpfpleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEe4Cjp0DmR7Ju9y91dJsODlRq-DE8B7ZR3odWZt-0Ifq6iQXCZmmDH0nHZcWE_aem_PdPOhKGQGUYilLxj9NxFIQ |work=GMA News}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! കോൺടിനെന്റൽ ഗ്രൂപ്പ് !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-11-22 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe 'Beyond the Crown' tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=2025-11-22 |website=INQUIRER.net |language=en-US}}</ref> |- | ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ (രാജിവച്ചു) |- | ഏഷ്യ | * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ |- | യൂറോപ്പ് & മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് | * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് |- | അമേരിക്കാസ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി |} === പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Núñez |first=Bárbara Sepúlveda |date=2025-11-26 |title=¿Qué país obtuvo el premio al "Mejor Traje Típico" en Miss Universe 2025? |trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025? |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/ |access-date=2025-11-27 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |- | മികച്ച ചർമ്മ പുരസ്കാരം | * '''{{IDN}}''' – സാൻലി ലിയു |- | മികച്ച സൗഹാർദ്ദം | * '''{{TUR}}''' – സെറൻ അർസ്ലാൻ |- | മിസ് ഫോട്ടോജെനിക് | * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് |- | പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ് അവാർഡ് | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | മികച്ച ദേശീയ വേഷം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! ദേശീയ ഡയറക്ടർ<ref>{{cite web |last1=GMA |first1=Integrated News |date=22 November 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=22 November 2025 |website=GMA News |publisher=GMA Network}}</ref> |- | മികച്ച ദേശീയ-തല മത്സരം | * മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ഫിലിപ്പീൻസ് – ജോനാസ് ഗാഫുഡ് |} ==== ബിയോണ്ട് ദ ക്രൗൺ ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /> |- | ഒന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | രണ്ടാം സ്ഥാനം | * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ |- | മൂന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.missuniverse.com/ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്}} [[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]] nob79l3ys949k5zesq4acdv5mfu8n63 4615196 4615194 2026-04-25T11:03:30Z Mims Mentor 124418 4615196 wikitext text/x-wiki {{Short description|74-ാം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സൗന്ദര്യ മത്സരമേള}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox beauty pageant | image = Fátima Bosch coronation on GrandTV, half length 02.jpg | caption = ഫാതിമ ബോഷ് | date = 21 നവംബർ 2025 | presenters = {{Hlist|സ്റ്റീവ് ബൈർൺ|ദയനാര ടോറസ്|[[ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ]]}} | acts = {{Hlist|ജെഫ് സാച്ചർ}} | theme = സ്നേഹത്തിന്റെ ശക്തി | venue = ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, പാക് ക്രെറ്റ്, [[നൊന്ദാബുരി (നഗരം)|നൊന്ദാബുരി]], [[തായ്‌ലാന്റ്]] | broadcaster = {{ubl|ടെലിവിഷൻ:|{{Hlist|[[ടെലിമുണ്ടോ]]}}|സ്ട്രീമിംഗ്:{{Hlist|പീക്കോക്ക്|AIS പ്ലേ}}}} | entrants = 118 | placements = 30 | debuts = {{Hlist|കേപ്പ് വെർഡ്|മയോട്ടെ|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ{{efn|name=MULatina}}|പാലസ്തീൻ|റുവാണ്ട}} | withdraws = {{Hlist|അൽബേനിയ|ബഹ്റൈൻ|കാമറൂൺ|സൈപ്രസ്|എരിത്രിയ|ഫിജി|ജർമ്മനി|ജിബ്രാൾട്ടർ|ഐസ്‌ലാൻഡ്|ഇറാൻ|ജമൈക്ക|കെനിയ|മാൽദീവ്സ്|മംഗോളിയ|മോണ്ടിനെഗ്രോ|നോർത്ത് മേസിഡോണിയ|സമോവ|സൊമാലിയ|സുറിനാം|ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ}} | returns = {{Hlist|ഘാന|ഹെയ്തി|ഇറാഖ്|കോസോവോ|പനാമ|സ്ലോവേനിയ|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|സ്വീഡൻ}} | winner = ഫാതിമ ബോഷ് | represented = മെക്സിക്കോ | congeniality = സെറൻ അർസ്ലാൻ, തുർക്കി | photogenic = മഹില റോത്ത്, കോസ്റ്റ റിക്ക | best national costume = അഹ്തിസ മനാലോ, ഫിലിപ്പീൻസ് | before = [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2024|2024]] | next = 2026 }} '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025''' 74-ാമത് മിസ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരമായിരുന്നു. ഇത് 21 നവംബർ 2025-ന് തായ്‌ലാൻഡിലെ പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാളിൽ സംഘടിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കൻ സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡി കലാകാരനും നടനുമായ സ്റ്റീവ് ബൈർൺ പരിപാടി അവതരിച്ചു. മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 1993 വിജയിനിയായ ദയനാര ടോറസും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2022 വിജയിനിയായ ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേലും കമന്ററി അവതാരകരായി പങ്കെടുത്തു. തായ്‌ലാൻഡിലെ മുൻ രാജ്ഞി സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖാചരണകാലയളവിൽ ഈ പരിപാടി നടന്നതിനാൽ, സർക്കാർ നിർദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചില പരിപാടികൾ മാറ്റം വരുത്തി. മത്സരത്തിനുമുമ്പ്, തായ് പേജന്റ് സംഘാടകനായ നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് തായ്‌ലാൻഡ് ലൈസൻസിയുമായുള്ള നിയമവിവാദങ്ങൾക്കും ചുറ്റിപ്പറ്റി വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഒമർ ഹർഫൂച്ച് ഉൾപ്പെടെ ചില ജഡ്ജിമാർ ഫൈനലിന് മുമ്പ് പിന്മാറി, സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും അന്തിമ ഫലത്തെയും വിമർശിച്ചു. പരിപാടിയുടെ അവസാനം, ഡെൻമാർക്കിലെ വിക്ടോറിയ ക്യാർ തെയിൽവിഗ്, മെക്സിക്കോയിലെ ഫാതിമ ബോഷിനെ കിരീടം ചാർത്തി. ഇതോടെ രാജ്യത്തിന് നാലാമത്തെ കിരീടം ലഭിച്ചു. == പശ്ചാത്തലം == [[File:เมืองทองธานี (4).jpg|thumb|ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025 വേദി]] === സ്ഥലംയും തീയതിയും === 2024 നവംബർ 16-ന് നടന്ന മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2024 ഫൈനലിൽ, മത്സരത്തിന്റെ സഹ ഉടമ റൗൾ റോച്ച 74-ാമത് പതിപ്പിനുള്ള ഹോസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചു: അർജന്റീന, കോസ്റ്റ റിക്ക, ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്, മൊറോക്കോ, ഇന്ത്യ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, സ്പെയിൻ, തായ്‌ലാൻഡ്.<ref>{{cite news|last1=Alvarez|first1=Anaité|title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be?|url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|website=[[TV Azteca Guate]]|access-date= 19 November 2024|language=en|date=18 November 2024|archive-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Purnell|first1=Kristoff|title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased|website=[[The Philippine Star]]|access-date=19 November 2024|date=17 November 2024|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|archive-date=19 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|url-status=live}}</ref> മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന 2025 ഫെബ്രുവരി 7-ന് തായ്‌ലാൻഡിനെ ഹോസ്റ്റ് രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രധാന വേദിയായി പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, അനുബന്ധ പരിപാടികൾ ബാങ്കോക്ക്, ഫുക്കറ്റ്, പട്ടായ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടത്തി. തായ്‌ലാൻഡ് നാലാം തവണയാണ് ഈ മത്സരം ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നത്. മുമ്പ് 2005, 2018 പതിപ്പുകൾക്കും ഇതേ വേദി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=8 February 2025|title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand|url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|access-date=8 February 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en-US|archive-date=9 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105250/https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=8 February 2025|title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|access-date=8 February 2025|website=[[GMA News TV|GMA News Online]]|archive-date=8 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208124903/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|url-status=live}}</ref> 2025 ഏപ്രിൽ 23-ന് നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ ഈ മത്സരത്തിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി നിയമിതനായി.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=2025-04-23 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=2025-10-25 |website=Philstar.com}}</ref> 2025 ഒക്ടോബർ 25-ന്, സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖകാലയളവിനിടയിലും മത്സരം നിശ്ചിതപ്രകാരം നടത്തുമെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ, "ദുഃഖാന്തരീക്ഷം" പാലിക്കാൻ പരിപാടിയുടെ ഘടനയിലും അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി.<ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 October 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand's Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 October 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=25 October 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> ==== പ്രാഥമിക മത്സരത്തിനിടെ ഉണ്ടായ സംഭവങ്ങൾ ==== മിസ് ജമൈക്കയായ ഗബ്രിയേൽ ഹെൻറി 2025 നവംബർ 19-ന് നടന്ന പ്രാഥമിക ഈവനിംഗ് ഗൗൺ റൗണ്ടിനിടെ സ്റ്റേജിലെ സുരക്ഷയില്ലാത്ത തുറവിലൂടെ താഴേക്ക് വീണു, ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു.<ref name="MUOStatement2025">{{cite press release | title = Joint Statement from the Miss Universe Organization and the Family of Dr. Gabrielle Henry | publisher = Miss Universe Organization | date = 8 December 2025 | url = https://www.missuniverse.com/press-releases/miss-universe-press-release-20/ | access-date = 9 December 2025}}</ref><ref name="JamaicaGleaner2025b">{{cite news | title = Prayers for Miss Universe Jamaica after extent of injuries revealed | work = Jamaica Gleaner | date = 9 December 2025 | url = https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed | access-date = 9 December 2025}}</ref> തുടർന്ന് അവരെ ബാങ്കോക്കിലെ ഇൻറൻസീവ് കെയർ യൂണിറ്റിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു, ഇതുമൂലം അവർ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറേണ്ടിവന്നു. ഈ സംഭവത്തിന്റെ പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്വം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന ഏറ്റെടുത്തു, ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ചികിത്സാ ചെലവുകളും നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കുന്നതിനുള്ള ചെലവുകളും വഹിച്ചു.<ref name="MUOStatement2025"/><ref>{{cite news |date=21 November 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 November 2025 |work=[[Jamaica Observer]] |access-date=22 November 2025}}</ref> == ഫലങ്ങൾ == [[File:Miss Universe 2025 map results.png| right|thumb|250px|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025-ൽ പങ്കെടുത്ത രാജ്യങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും]] === സ്ഥാനങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി |- | '''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2025''' | * '''{{MEX}} – ഫാതിമ ബോഷ്'''<ref name="BBCTOP5">{{cite news |date=21 November 2025 |title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe |url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp |access-date=21 November 2025 |work=[[BBC]]}}</ref> |- | 1-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{THA}}''' – പ്രവീനർ സിംഗ്<ref name="BBCTOP5" /> |- | 2-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി<ref name="BBCTOP5" /> |- | 3-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ<ref name="BBCTOP5" /> |- | 4-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ<ref name="BBCTOP5" /> |- | ടോപ്പ് 12<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 12 Full List: See if your favorite made it |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153904/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{CHL}}''' – ഇന്ന മൊൾ * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ * '''{{COL}}''' – വനെസ്സ പുൾഗാരിൻ * '''{{CUB}}''' – ലിന ലൂസസ് * '''{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[ഗ്വാദെലൂപ്]]''' – ഒഫേലി മെസിനോ * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് * '''{{PUR}}''' – സാഷെലി അലിസിയ |- | ടോപ്പ് 30<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 30 Full List: Did your favorite make the cut? |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153615/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{BAN}}''' – താംഗിയ മെഥില * '''{{BRA}}''' – ഗബ്രിയേല ലസെർഡ * '''{{CAN}}''' – ജെയ്മി വാൻഡൻബർഗ് * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് * '''{{CRO}}''' – ലോറ ഗ്ന്യാറ്റോവിച്ച് * '''{{flagicon|Dominican Republic}} [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]]''' – ജെന്നിഫർ വെൻടൂറ * '''{{FRA}}''' – ഇവ് ഗിൽസ് * '''{{flagicon|Guatemala}} [[ഗ്വാട്ടിമാല]]''' – റാഷെൽ പാസ് * '''{{IND}}''' – മനിക വിശ്വകർമ * '''{{JAP}}''' – കാവോരി ഹാഷിമോട്ടോ * '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ''' – യാമിലെക്സ് ഹെർനാണ്ടസ് * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ * '''{{NIC}}''' – ഇത്സ കാസ്റ്റില്ലോ * '''{{flagicon|Palestine}} [[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|പലസ്തീൻ]]''' – നദീൻ അയൂബ് * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് § * '''{{flagicon|Rwanda}} [[റുവാണ്ട]]''' – സോളാംജ് കെയ്റ്റ * '''{{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുഎസ്എ]]''' – ഓഡ്രി എക്കർട്ട് * '''{{flagicon|Zimbabwe}} [[സിംബാബ്‌വെ]]''' – ലിഷാണ്ട മോയാസ് |} <small>§ – പ്രേക്ഷകരുടെ വോട്ടിലൂടെ ടോപ്പ് 30-ലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് (പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ്)</small> === കോണ്ടിനെന്റൽ വിജയികൾ (ഭൂകണ്ഡആശ്രിതം) === നവംബർ 24-ന്, കോട്ട് ഡി'വോയറിലെ ഒലിവിയ യാസെ വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ കോൺടിനെന്റൽ ക്വീൻ പദവി രാജിവച്ചു.<ref>{{Cite news |title=Olivia Yacé of Côte d'Ivoire resigns as Miss Universe Africa & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967289/olivia-yace-of-c-te-d-ivoire-resigns-as-miss-universe-africa-oceania/story/?fbclid=IwdGRleAORpfpleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEe4Cjp0DmR7Ju9y91dJsODlRq-DE8B7ZR3odWZt-0Ifq6iQXCZmmDH0nHZcWE_aem_PdPOhKGQGUYilLxj9NxFIQ |work=GMA News}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! കോൺടിനെന്റൽ ഗ്രൂപ്പ് !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-11-22 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe 'Beyond the Crown' tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=2025-11-22 |website=INQUIRER.net |language=en-US}}</ref> |- | ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ (രാജിവച്ചു) |- | ഏഷ്യ | * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ |- | യൂറോപ്പ് & മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് | * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് |- | അമേരിക്കാസ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി |} === പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Núñez |first=Bárbara Sepúlveda |date=2025-11-26 |title=¿Qué país obtuvo el premio al "Mejor Traje Típico" en Miss Universe 2025? |trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025? |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/ |access-date=2025-11-27 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |- | മികച്ച ചർമ്മ പുരസ്കാരം | * '''{{IDN}}''' – സാൻലി ലിയു |- | മികച്ച സൗഹാർദ്ദം | * '''{{TUR}}''' – സെറൻ അർസ്ലാൻ |- | മിസ് ഫോട്ടോജെനിക് | * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് |- | പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ് അവാർഡ് | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | മികച്ച ദേശീയ വേഷം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! ദേശീയ ഡയറക്ടർ<ref>{{cite web |last1=GMA |first1=Integrated News |date=22 November 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=22 November 2025 |website=GMA News |publisher=GMA Network}}</ref> |- | മികച്ച ദേശീയ-തല മത്സരം | * മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ഫിലിപ്പീൻസ് – ജോനാസ് ഗാഫുഡ് |} ==== ബിയോണ്ട് ദ ക്രൗൺ ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /> |- | ഒന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | രണ്ടാം സ്ഥാനം | * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ |- | മൂന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.missuniverse.com/ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്}} [[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]] cm65clvqmj5rd1f8klj0zpwqs8laexo 4615197 4615196 2026-04-25T11:04:26Z Mims Mentor 124418 /* സ്ഥാനങ്ങൾ */ 4615197 wikitext text/x-wiki {{Short description|74-ാം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സൗന്ദര്യ മത്സരമേള}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox beauty pageant | image = Fátima Bosch coronation on GrandTV, half length 02.jpg | caption = ഫാതിമ ബോഷ് | date = 21 നവംബർ 2025 | presenters = {{Hlist|സ്റ്റീവ് ബൈർൺ|ദയനാര ടോറസ്|[[ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ]]}} | acts = {{Hlist|ജെഫ് സാച്ചർ}} | theme = സ്നേഹത്തിന്റെ ശക്തി | venue = ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, പാക് ക്രെറ്റ്, [[നൊന്ദാബുരി (നഗരം)|നൊന്ദാബുരി]], [[തായ്‌ലാന്റ്]] | broadcaster = {{ubl|ടെലിവിഷൻ:|{{Hlist|[[ടെലിമുണ്ടോ]]}}|സ്ട്രീമിംഗ്:{{Hlist|പീക്കോക്ക്|AIS പ്ലേ}}}} | entrants = 118 | placements = 30 | debuts = {{Hlist|കേപ്പ് വെർഡ്|മയോട്ടെ|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ{{efn|name=MULatina}}|പാലസ്തീൻ|റുവാണ്ട}} | withdraws = {{Hlist|അൽബേനിയ|ബഹ്റൈൻ|കാമറൂൺ|സൈപ്രസ്|എരിത്രിയ|ഫിജി|ജർമ്മനി|ജിബ്രാൾട്ടർ|ഐസ്‌ലാൻഡ്|ഇറാൻ|ജമൈക്ക|കെനിയ|മാൽദീവ്സ്|മംഗോളിയ|മോണ്ടിനെഗ്രോ|നോർത്ത് മേസിഡോണിയ|സമോവ|സൊമാലിയ|സുറിനാം|ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ}} | returns = {{Hlist|ഘാന|ഹെയ്തി|ഇറാഖ്|കോസോവോ|പനാമ|സ്ലോവേനിയ|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|സ്വീഡൻ}} | winner = ഫാതിമ ബോഷ് | represented = മെക്സിക്കോ | congeniality = സെറൻ അർസ്ലാൻ, തുർക്കി | photogenic = മഹില റോത്ത്, കോസ്റ്റ റിക്ക | best national costume = അഹ്തിസ മനാലോ, ഫിലിപ്പീൻസ് | before = [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2024|2024]] | next = 2026 }} '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025''' 74-ാമത് മിസ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരമായിരുന്നു. ഇത് 21 നവംബർ 2025-ന് തായ്‌ലാൻഡിലെ പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാളിൽ സംഘടിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കൻ സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡി കലാകാരനും നടനുമായ സ്റ്റീവ് ബൈർൺ പരിപാടി അവതരിച്ചു. മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 1993 വിജയിനിയായ ദയനാര ടോറസും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2022 വിജയിനിയായ ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേലും കമന്ററി അവതാരകരായി പങ്കെടുത്തു. തായ്‌ലാൻഡിലെ മുൻ രാജ്ഞി സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖാചരണകാലയളവിൽ ഈ പരിപാടി നടന്നതിനാൽ, സർക്കാർ നിർദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചില പരിപാടികൾ മാറ്റം വരുത്തി. മത്സരത്തിനുമുമ്പ്, തായ് പേജന്റ് സംഘാടകനായ നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും മിസ് യൂണിവേഴ്സ് തായ്‌ലാൻഡ് ലൈസൻസിയുമായുള്ള നിയമവിവാദങ്ങൾക്കും ചുറ്റിപ്പറ്റി വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഒമർ ഹർഫൂച്ച് ഉൾപ്പെടെ ചില ജഡ്ജിമാർ ഫൈനലിന് മുമ്പ് പിന്മാറി, സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും അന്തിമ ഫലത്തെയും വിമർശിച്ചു. പരിപാടിയുടെ അവസാനം, ഡെൻമാർക്കിലെ വിക്ടോറിയ ക്യാർ തെയിൽവിഗ്, മെക്സിക്കോയിലെ ഫാതിമ ബോഷിനെ കിരീടം ചാർത്തി. ഇതോടെ രാജ്യത്തിന് നാലാമത്തെ കിരീടം ലഭിച്ചു. == പശ്ചാത്തലം == [[File:เมืองทองธานี (4).jpg|thumb|ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025 വേദി]] === സ്ഥലംയും തീയതിയും === 2024 നവംബർ 16-ന് നടന്ന മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2024 ഫൈനലിൽ, മത്സരത്തിന്റെ സഹ ഉടമ റൗൾ റോച്ച 74-ാമത് പതിപ്പിനുള്ള ഹോസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചു: അർജന്റീന, കോസ്റ്റ റിക്ക, ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്, മൊറോക്കോ, ഇന്ത്യ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, സ്പെയിൻ, തായ്‌ലാൻഡ്.<ref>{{cite news|last1=Alvarez|first1=Anaité|title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be?|url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|website=[[TV Azteca Guate]]|access-date= 19 November 2024|language=en|date=18 November 2024|archive-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Purnell|first1=Kristoff|title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased|website=[[The Philippine Star]]|access-date=19 November 2024|date=17 November 2024|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|archive-date=19 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased|url-status=live}}</ref> മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന 2025 ഫെബ്രുവരി 7-ന് തായ്‌ലാൻഡിനെ ഹോസ്റ്റ് രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രധാന വേദിയായി പാക് ക്രെറ്റിലെ ഇംപാക്ട് ചാലഞ്ചർ ഹാൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, അനുബന്ധ പരിപാടികൾ ബാങ്കോക്ക്, ഫുക്കറ്റ്, പട്ടായ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടത്തി. തായ്‌ലാൻഡ് നാലാം തവണയാണ് ഈ മത്സരം ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നത്. മുമ്പ് 2005, 2018 പതിപ്പുകൾക്കും ഇതേ വേദി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=8 February 2025|title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand|url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|access-date=8 February 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en-US|archive-date=9 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105250/https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=8 February 2025|title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|access-date=8 February 2025|website=[[GMA News TV|GMA News Online]]|archive-date=8 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208124903/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/?|url-status=live}}</ref> 2025 ഏപ്രിൽ 23-ന് നവത് ഇറ്റ്സരഗ്രിസിൽ ഈ മത്സരത്തിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി നിയമിതനായി.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=2025-04-23 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=2025-10-25 |website=Philstar.com}}</ref> 2025 ഒക്ടോബർ 25-ന്, സിരിക്കിറ്റിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ദുഃഖകാലയളവിനിടയിലും മത്സരം നിശ്ചിതപ്രകാരം നടത്തുമെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ, "ദുഃഖാന്തരീക്ഷം" പാലിക്കാൻ പരിപാടിയുടെ ഘടനയിലും അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി.<ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 October 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand's Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 October 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=25 October 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> ==== പ്രാഥമിക മത്സരത്തിനിടെ ഉണ്ടായ സംഭവങ്ങൾ ==== മിസ് ജമൈക്കയായ ഗബ്രിയേൽ ഹെൻറി 2025 നവംബർ 19-ന് നടന്ന പ്രാഥമിക ഈവനിംഗ് ഗൗൺ റൗണ്ടിനിടെ സ്റ്റേജിലെ സുരക്ഷയില്ലാത്ത തുറവിലൂടെ താഴേക്ക് വീണു, ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു.<ref name="MUOStatement2025">{{cite press release | title = Joint Statement from the Miss Universe Organization and the Family of Dr. Gabrielle Henry | publisher = Miss Universe Organization | date = 8 December 2025 | url = https://www.missuniverse.com/press-releases/miss-universe-press-release-20/ | access-date = 9 December 2025}}</ref><ref name="JamaicaGleaner2025b">{{cite news | title = Prayers for Miss Universe Jamaica after extent of injuries revealed | work = Jamaica Gleaner | date = 9 December 2025 | url = https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed | access-date = 9 December 2025}}</ref> തുടർന്ന് അവരെ ബാങ്കോക്കിലെ ഇൻറൻസീവ് കെയർ യൂണിറ്റിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു, ഇതുമൂലം അവർ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറേണ്ടിവന്നു. ഈ സംഭവത്തിന്റെ പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്വം മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സംഘടന ഏറ്റെടുത്തു, ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ചികിത്സാ ചെലവുകളും നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കുന്നതിനുള്ള ചെലവുകളും വഹിച്ചു.<ref name="MUOStatement2025"/><ref>{{cite news |date=21 November 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 November 2025 |work=[[Jamaica Observer]] |access-date=22 November 2025}}</ref> == ഫലങ്ങൾ == [[File:Miss Universe 2025 map results.png| right|thumb|250px|മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2025-ൽ പങ്കെടുത്ത രാജ്യങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും]] === സ്ഥാനങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി |- | '''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2025''' | * '''{{MEX}} – ഫാതിമ ബോഷ്'''<ref name="BBCTOP5">{{cite news |date=21 November 2025 |title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe |url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp |access-date=21 November 2025 |work=[[BBC]]}}</ref> |- | 1-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{THA}}''' – പ്രവീനർ സിംഗ്<ref name="BBCTOP5" /> |- | 2-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി<ref name="BBCTOP5" /> |- | 3-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ<ref name="BBCTOP5" /> |- | 4-ാം റണ്ണർ-അപ്പ് | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ<ref name="BBCTOP5" /> |- | ടോപ്പ് 12<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 12 Full List: See if your favorite made it |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153904/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868751/miss-universe-2025-top-12-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{CHL}}''' – ഇന്ന മൊൾ * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ * '''{{COL}}''' – വനെസ്സ പുൾഗാരിൻ * '''{{CUB}}''' – ലിന ലൂസസ് * '''{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[ഗ്വാദെലൂപ്]]''' – ഒഫേലി മെസിനോ * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് * '''{{PUR}}''' – സാഷെലി അലിസിയ |- | ടോപ്പ് 30<ref>{{cite news |last=Neira |first=Daniel |date=20 November 2025 |title=Miss Universe 2025 Top 30 Full List: Did your favorite make the cut? |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203153615/https://www.hola.com/us/entertainment/20251121868750/miss-universe-2025-live-top-30-full-list/ |archive-date=3 December 2025 |access-date=3 December 2025 |website=[[¡Hola!]] |language=en}}</ref> | * '''{{BAN}}''' – താംഗിയ മെഥില * '''{{BRA}}''' – ഗബ്രിയേല ലസെർഡ * '''{{CAN}}''' – ജെയ്മി വാൻഡൻബർഗ് * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് * '''{{flagicon|Croatia}} [[ക്രൊയേഷ്യ]]''' – ലോറ ഗ്ന്യാറ്റോവിച്ച് * '''{{flagicon|Dominican Republic}} [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]]''' – ജെന്നിഫർ വെൻടൂറ * '''{{FRA}}''' – ഇവ് ഗിൽസ് * '''{{flagicon|Guatemala}} [[ഗ്വാട്ടിമാല]]''' – റാഷെൽ പാസ് * '''{{IND}}''' – മനിക വിശ്വകർമ * '''{{JAP}}''' – കാവോരി ഹാഷിമോട്ടോ * '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ലാറ്റിനാ''' – യാമിലെക്സ് ഹെർനാണ്ടസ് * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ * '''{{NIC}}''' – ഇത്സ കാസ്റ്റില്ലോ * '''{{flagicon|Palestine}} [[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|പലസ്തീൻ]]''' – നദീൻ അയൂബ് * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് § * '''{{flagicon|Rwanda}} [[റുവാണ്ട]]''' – സോളാംജ് കെയ്റ്റ * '''{{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുഎസ്എ]]''' – ഓഡ്രി എക്കർട്ട് * '''{{flagicon|Zimbabwe}} [[സിംബാബ്‌വെ]]''' – ലിഷാണ്ട മോയാസ് |} <small>§ – പ്രേക്ഷകരുടെ വോട്ടിലൂടെ ടോപ്പ് 30-ലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് (പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ്)</small> === കോണ്ടിനെന്റൽ വിജയികൾ (ഭൂകണ്ഡആശ്രിതം) === നവംബർ 24-ന്, കോട്ട് ഡി'വോയറിലെ ഒലിവിയ യാസെ വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ കോൺടിനെന്റൽ ക്വീൻ പദവി രാജിവച്ചു.<ref>{{Cite news |title=Olivia Yacé of Côte d'Ivoire resigns as Miss Universe Africa & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967289/olivia-yace-of-c-te-d-ivoire-resigns-as-miss-universe-africa-oceania/story/?fbclid=IwdGRleAORpfpleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEe4Cjp0DmR7Ju9y91dJsODlRq-DE8B7ZR3odWZt-0Ifq6iQXCZmmDH0nHZcWE_aem_PdPOhKGQGUYilLxj9NxFIQ |work=GMA News}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! കോൺടിനെന്റൽ ഗ്രൂപ്പ് !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-11-22 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe 'Beyond the Crown' tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=2025-11-22 |website=INQUIRER.net |language=en-US}}</ref> |- | ആഫ്രിക്ക & ഒഷ്യാനിയ | * '''{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]]''' – ഒലിവിയ യാസെ (രാജിവച്ചു) |- | ഏഷ്യ | * '''{{CHI}}''' – നാ ഷാവോ |- | യൂറോപ്പ് & മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് | * '''{{flagicon|Malta}} [[മാൾട്ട]]''' – ജൂലിയ ക്ലുവെറ്റ് |- | അമേരിക്കാസ് | * '''{{VEN}}''' – സ്റ്റെഫനി അബസാലി |} === പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Núñez |first=Bárbara Sepúlveda |date=2025-11-26 |title=¿Qué país obtuvo el premio al "Mejor Traje Típico" en Miss Universe 2025? |trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025? |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/ |access-date=2025-11-27 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |- | മികച്ച ചർമ്മ പുരസ്കാരം | * '''{{IDN}}''' – സാൻലി ലിയു |- | മികച്ച സൗഹാർദ്ദം | * '''{{TUR}}''' – സെറൻ അർസ്ലാൻ |- | മിസ് ഫോട്ടോജെനിക് | * '''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – മഹില റോത്ത് |- | പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ് അവാർഡ് | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | മികച്ച ദേശീയ വേഷം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! പുരസ്കാരം !! ദേശീയ ഡയറക്ടർ<ref>{{cite web |last1=GMA |first1=Integrated News |date=22 November 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=22 November 2025 |website=GMA News |publisher=GMA Network}}</ref> |- | മികച്ച ദേശീയ-തല മത്സരം | * മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ഫിലിപ്പീൻസ് – ജോനാസ് ഗാഫുഡ് |} ==== ബിയോണ്ട് ദ ക്രൗൺ ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! സ്ഥാനം !! മത്സരാർത്ഥി<ref name=":2" /> |- | ഒന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PAR}}''' – യാനിന ഗോമസ് |- | രണ്ടാം സ്ഥാനം | * '''{{NED}}''' – നത്താലി മൊഗ്ബെൽസാഡ |- | മൂന്നാം സ്ഥാനം | * '''{{PHI}}''' – അഹ്തിസ മനാലോ |} ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.missuniverse.com/ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്}} [[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]] oym2di080fvv75p9y3q882hnq67b43z