Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5898 852004 689900 2026-04-01T16:04:17Z ~2026-20056-70 103638 852004 wikitext text/x-wiki [[File:Alphanumeric_keyboard.jpg|thumb|Компьютерийн гар дээрх товчлуур дарагдаж байна]] '''Гар''' ({{lang-en|Computer keyboard}}) нь [[гар]]аар товчлуур, товчнуудыг товшсоноор дохиолол дамжигдаж, [[компьютер]]т өгөгдөл оруулдаг тоноглол юм. Компьютерын гарнууд нь [[тэгш өнцөгт]] хэлбэртэй товчнуудын иж бүрдэл байдаг. Товчлуурууд дээр нь үсгүүдийг сийлсэн, хэвлэгдсэн, эсвэл наасан байдаг ба нэг товчлуурыг дарахад нэг бичигдсэн дүрсийг [[компьютерын дэлгэц]]энд дүрслэгдэнэ. Харин зарим үед нэг дүрсийг гаргахад 2 буюу түүнээс дээш товчлуурыг зэрэг эсвэл дараалуулан дарах ёстой болно. Мөн зарим товчлуурууд нь дүрсийг гаргахгүй, харин компьютер буюу гарны үйл ажиллагааны тохиргоог хийх зориулалттай байна. Гарт 101-ээс 130 товчлуур байдаг бөгөөд үүнд үсэгт буюу үсгэн мэдээллийг оруулах бичгийн машины үндсэн товчууд, тоо оруулах товчууд, тусгай үйлдлүүдийг хийх үүрэгтэй товчууд, дэлгэц дээр [[курсор|заагч]] удирдах товчнууд, мөн сүүлийн үеийн гаруудад буй дуу, бичлэгийн удирдах товчнууд зэрэг багтана. Компьютерын гар нь эртний бичгийн машины үлдэгдэл гэж үздэг ба анхны компьютерын гарыг 1868 онд Америкийн эрдэмтэн Кристофер Шолес анх бүтээсэн ба өөрөө хэвлэлийн газрын бичээч байсан. Анхны компьютерын гар англи хэлний үсгийн дарааллаар байсан ба дугуй хэлбэртэй дээр төмрөөр сийлсэн үсэгтэй бичихэд их хүндрэлтэй, нэг нэгэндээ тулан удаан байлаа. Кристофер Шолес 5 жил оролдсоны эцэст одоогийн бидний хэрэглэж буй QWERTY үсгийн дараалалтай, бичихэд илүү амар төгөлдөр хуур шиг хэлбэртэй болгосон. Одоогийн бидний хэрэглэж буй компьютерын гар нь олон янзын хэлбэртэй, дарахад эвтэйхэн, хурдан бичих боломжтой, олон үйлдэл давхар хүлээн авах чадвартай, авсаархан, төрөл бүрийн тоног төхөөрөмжтэй холбож болдог, утасгүй, өнгө өнгийн, үзэмжтэй, хүмүүсийн хэрэгцээнд тохирсон төрөл бүрийн хэв маяг онцлогтой. [[File:Hebkeyboard.JPG|thumb|200px|A [[Hebrew keyboard]] lets the user type in both [[Hebrew language|Hebrew]] and the [[Latin alphabet]].]] [[File:Greek Keyboard (Macbook Pro).jpg|thumb|200px|A Greek keyboard lets the user type in both [[Greek language|Greek]] and the [[Latin alphabet]] ([[Macbook Pro]]).]] [[File:Ctl wndws alt.jpg|thumb|150px|right|The [[Control key|Control]] and [[Alt key|Alt]] keys are important modifier keys.]] [[File:Space-cadet.jpg|thumb|150px|right|A [[Space-cadet keyboard]] has many modifier keys.]] ==See also== * [[Digital pen]] * [[Enhanced keyboard]] * [[Ergonomic keyboard]] * [[Key punch]] * [[Keyboard computer]] * [[Keyboard layout]] * [[Metal keyboard]] * [[Overlay keyboard]] * [[Repetitive strain injury]] * [[Scissor-switch]] * [[Stenotype]] * [[Table of keyboard shortcuts]] * [[Keyboard protector]] ==Notes and references== {{reflist}} == Гадаад холбоос == {{Commons|Keyboard}} * {{HowStuffWorks|keyboard|How Computer Keyboards Work}} * [http://maven.smith.edu/~thiebaut/ArtOfAssembly/CH20/CH20-1.html "Art of Assembly Language: Chapter Twenty": The PC Keyboard] * [http://www.dribin.org/dave/keyboard/one_html/ Keyboard matrix circuits] * ''[[PC World (magazine)|PC World]]''. "[http://www.pcworld.com/article/139100/the_10_worst_pc_keyboards_of_all_time.html The 10 worst PC Keyboards of All Time]". {{Keyboard}} {{Keyboard keys}} {{Basic computer components}} {{DEFAULTSORT:Keyboard (Computing)}} [[Ангилал:Товчлуур (оролтын төхөөрөмж)| ]] [[Ангилал:Бичгийн техник]] [[Ангилал:Компьютерын техник хангамж]] 0qpk5oeywc6o1kewqi6ocztjcnch5k9 0 10413 852012 839837 2026-04-02T02:35:31Z ~2026-20301-66 103651 Буруу мэдээллийг засав. Туул гол Хэнтий аймгаар урсдаггүй бөгөөд Хэнтий аймаг Туулын ай сав газарт багтдаггүй. 852012 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гол | name = Туул гол | image_name = Tuul River Mongolia.JPG | image_size = | image_alt = | caption = Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газарт | image_map = Toula (rivière).png | map_size = | map_alt = | map_caption = | origin = [[Хагийн хар нуур]], [[Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газар]] ([[Хэнтий]] аймаг) | mouth = [[Орхон гол]] | basin_countries = {{flag|Монгол}} ([[Хэнтий]], [[Төв аймаг|Төв]], [[Булган]], [[Сэлэнгэ]]) | progression = | length = 882.8&nbsp;км<ref name="Урт">[https://web.archive.org/web/20120611091700/http://medeelel.mn/index.php?page=land&sm=73&s=1352 medeelel.mn]</ref> | elevation = 1850 м | mouth_elevation = 780 м | discharge = 26,57 м³/с | watershed = 49840 км² | river_system = [[Орхон гол|Орхон]]-[[Сэлэнгэ мөрөн|Сэлэнгэ]]-[[Енисэй]] | left_tribs = | right_tribs = }} [[Файл:Tuul in Mongolia July 2018.webm|thumb|258px|[[Улаанбаатар]] хотын урд хэсгээр урсах Туул гол 2018 оны 7 сар]] '''Туул гол''' нь [[Монгол улс]]ын төв, хойд хэсгээр урсах гол юм. Хатан Туул гэж монголчууд нэрлэдэг уг гол нь 888&nbsp;км<ref name="Урт" /> урттай бөгөөд ус цуглуулах талбай нь 49,840&nbsp;км². [[Төв]], [[Сэлэнгэ]], [[Булган аймаг|Булган]] аймаг болон [[Улаанбаатар]] хотын нутгаар урсан өнгөрнө. Сав газрын өндөршил нь 770-2800 метрийн хооронд байх ба хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс дээш 2799.3 метрийн өндөрт өргөгдсөн Асралт Хайрхан уул, хамгийн нам цэг нь далайн түвшнээс дээш 770 метрийн өндөр Орхон-Туулын бэлчир газар юм. Гүн нь 0,3-3,5 байдаг. [[Хэнтийн нуруу]]н дахь [[Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор]]т багтах [[Хагийн хар нуур]], Номингийн голоос тус бүр эх авч, нийслэл [[Улаанбаатар]] хотын урд хэсгээр урсаж өнгөрөн [[Орхон гол]]д цутгана. Туул гол дээр 17 гүүр байна. 11-р сарын дунд үеэс 4-р сарын дунд хүртэл хөлдөнө. ==Орон нутгийг дамжих хүрээ== Туул голын сав газар нь 5 аймгийн 37 сум, Улаанбаатар хотын 7 дүүргийн нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 49774.3&nbsp;км² талбайг эзэлж байна. Туул голын сав газарт Улаанбаатар хотын эдэлбэр газрын 65.5 хувь, Төв аймгийн газар нутгийн 39.8 хувь, Булган аймгийн 20.8 хувь, Өвөрхангай аймгийн 6.0 хувь, Архангай аймгийн 4.4 хувь, Сэлэнгэ аймгийн 2.2 хувь нь хамрагдаж байна. ==Ургамал== Хэнтийн нурууны чийглэг сэрүүн уур амьсгал, өндрийн бүс бүслүүр, говь, тал хээрийн бүсийн ялгаагаар ургамлын бүрхэвч өндөр уулнаас нам хотос хүртэл нилээд ялгаатай бүрэлдэн тогтсон ба ургамлын бүтэц бүрэлдэхүүн Хангайн бүсэд баялаг, тал хээрт ядмаг байдаг байна. Сав газар нь тундрын, ойн, хээрийн, нугын хэв шинжийн ургамалшилттай. Сав газрын 30 орчим хувийг уулын ойт хээрийн ургамал, 20 гаруй хувийг хээр, хуурай хээрийн ургамал тус тус эзэлдэг. ==Амьтан== Туул голын сав газар нь уулын тайга, ойт хээр, хээрийн гурван бүсийг дамнан тогтсон учраас тус сав газар дахь амьтны аймаг нь эдгээр байгалийн бүсийн амьтны аймгийн тархалтын ерөнхий онцлогийг хадгалдаг. Нөгөө талаар амьтны аймгийн тархалтын байгалийн онцлог ямар нэгэн байдлаар өөрчлөгдөж байгаагаас түүнийг илүү нарийвчлалтай авч үзэхэд хүргэдэг ба тус сав газрын нийт нутаг дэвсгэрийн 82.8 хувийг хээрийн бүс, 11.8 хувийг ойт хээрийн бүс, 5.4хувийг уулын тайга эзэлдэг. Туул голын сав газрын хэмжээгээр 10 овгийн 16 зүйл загас, 2 зүйлийн хоёр нутагтан, 7 баг, 18 аймгийн 60 шахам зүйл хөхтөн, 171 зүйл шувуу бүртгэгдсэнээс 5 зүйл загас, 11 зүйл хөхтөн ховордож болзошгүй, 12 зүйл шувуу, нэг зүйл хөхтөн ховор, нэг зүйл шувуу, нэг зүйл хөхтөн нэн ховор ангилалд багтаж байна. ==Цаг агаар== Туул голын сав газар далайн түвшнээс харьцангуй өндөр өргөгдсөн, далай тэнгисээс алслагдсан, эргэн тойрон уулсаар хүрээлэгдсэн тул бичил масштабын хувьд өөрийн онцлогтой бөгөөд түүний уур амьсгалын онцлог шинжийг авч үзвэл өдөр, шөнийн агаарын температурын ялгаа их, хүйтний улирал харьцангуй урт үргэлжилдэг бөгөөд тогтуун, харин зун богино, хур тунадасны ихэнх хувь энэ улиралд орох бөгөөд голдуу агаарын тогтворгүйшлээс үүдэх конвекциос гаралтай байдаг. Зуны улиралд эх газрын дулаан хуурай агаар зонхилдог. Иймээс орох хур тунадас ихэнхдээ аадар шинжтэй байдаг. Намар хур тунадас багасаж, цочир хүйтрэлт 8 дугаар сарын сүүлч, 9 дүгээр сарын эхээр ажиглагдан 10 дугаар сарын сүүл, 11 дүгээр сарын эхээр өвлийн нөхцөлдөө шилжин ордог. Тэрэлжээс Улаанбаатарын хооронд жилийн агаарын дундаж температур – 3.3°[[Цельсийн градус|С]] – 0.4°С -аар хэлбэлздэг байхад Улаанбаатар хотоос Орхон Туулын бэлчир хүртэл – 0.4°С -1.1°С-аар хэлбэлздэг байна. Хамгийн хүйтэн сар бол 1 дүгээр сар бөгөөд энэ үед Азийн эсрэг-циклоны хөгжил дээд цэгтээ хүрнэ. Түүний сарын дундаж температур Тэрэлж, Улаанбаатар орчимд -21.6°С, Буянт-Ухаа орчимд -25.2°С, Лүнд -25.7°С, Эрдэнэсантад -17.8°С, Гурванбулагт -19.0°С, Орхон Туулын бэлчирт -24.8°С байгаа бөгөөд хамгийн дулаан 7 дугаар сард Тэрэлжийн орчимд 13.0°С, харин Зуунмодод 18.7°С, Эрдэнэсантад 17.5, °С, Гурванбулагт -19.0°С, Орхон Туулын бэлчирт 19.3°С байна. ===Агаарын температур=== Дэлхийн уур амьсгалын дулааралт Монгол нутагт, түүний дотор Туул голын сав газарт ч эрчимтэй явагдаж байна. Сүүлийн 60 шахам жилд энэ сав газрын агаарын дундаж температур 2.0°С-аар дулаарсан байна. Дэлхийн уур амьсгалын дулааралтаар халуун өдрийн давтагдал нэмэгдэхийн хэрээр агаарын хамгийн өндөр температур сүүлийн жилүүдэд ажиглагдах болсон байна. ===Хур тунадас=== Туул голын сав газар Монголдоо ихээхэн чийглэг уур амьсгалтай, жилийн хур тунадасны нийлбэр нь 200-400 мм орчим байдаг. Өндөр уулын буюу гол мөрний урсац бүрдэх бүсэд 350 мм-ээс их хур тунадас жилд ордог бөгөөд хур тунадасны 85-90 орчим хувь нь жилийн дулаан улиралд унадаг, хүйтэн улиралд хур тунадас тун бага ордог байдал харагдана. ==Экологийн бохирдол== 2013 оны 4-р сарын 12-24-нд авсан усны сорьцод хийсэн шинжилгээний дүнгээр голын Туул-Сонгино ба Туул-Хадан хэсэгт ус маш их, бүр онцгой бохирдолттой байгаа нь тогтоогдсон байна. Тодорхой хэлбэл, Туул голын ус Төв цэвэрлэх байгууламжийн цэвэрлэгдээд гарч буй ус нийлснээс доош буюу Сонгино доод, Шинэ цэг, Хадан хясааны орчимд голын усны хүчилтөрөгчийн горим алдагдаж, 0.05- 2.79 мг/л-т хэлбэлзэж байгаа нь онцгой их бохирдлын түвшинд хүрсэн байна. Мөн биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч (БХХ5)-ийн агууламж усны чанарын стандарт болох хүлцэх агууламжаас 27-78 дахин давж, онцгой их бохирдлын түвшинд хүрчээ. Мөн усан дахь аммонийн азотын агууламж 36-94 дахин их, эрдэс фосфорын агууламж 5-30 дахин их буюу их бохирдлын түвшинд гарав. Түүнчлэн пер манганатын исэл дэх чанарын агууламж хүлцэх агууламжаас 1.5-5.7 дахин давсан нь Туул голын энэ хэсэгт ус маш их бохирдолттой нь батлагдсан байна. -Улаанбаатар хотын Төв цэвэрлэх байгууламжийн орох, гарах цэгээс энгийн болон хоногийн нийлбэр сорьц авч шинжилгээ хийсэн дүнгээс үзэхэд цэвэршүүлэх чадвар нь 50.7-52.8 хувьтай байсан. Цэвэршүүлээд гаргаж байгаа усанд биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч 248-402 мг/л, жинлэгдсэн бодис 117-263 мг/л, химийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч 282 мг/л, аммонийн азот 24.0-28.7 мг/л, эрдэс фосфор 2.226-2.702 мг/л агуулагдаж байлаа. Энэ нь хүрээлэн буй орчинд нийлүүлэх цэвэршүүлсэн бохир усны MNS4943:2011 стандарт дахь зөвшөөрөгдөх дээд агууламжаас биохимийн хэрэгцээт хүчилт өрөгчийн агууламж 12-20 дахин, жинлэгдсэн бодисын агууламж 2-5 дахин их. Мөн аммонийн азотын агууламж 4-5 дахин, эрдэс фосфорын агууламж 11-13 дахин их агуулагдаж байна гэсэн үг. Ийм л усыг Туул голд нийлүүлж байна. Түүнчлэн энэхүү судалгааг хийх үед “Харгиа” цэвэрлэх байгууламж болон арьс ширний үйлдвэрүүд ажиллаагүй байсан. Сүүлийн жилүүдэд нийслэл Улаанбаатарын байгаль орчны бохирдол нь Туул голд нөлөөлж ширгэх аюулд ороод байгаа билээ. Энэ нэг 1-рт түүнд цутгадаг олон жижиг гол, горхийг хүний буруутай үйл ажиллагаанаас болж ширгэсэн/тухайлбал Түргэний, Улиастай, Сэлбэ, Дунд, Толгойт/ 2-рт 1950,60-аад оны үед голын эхэн хэсгийн ой, шугуйг ямар ч бодлогогүйгээр огтолсон/ахмад үеийнхний дурсамжаар сал, завь урсдаг байсан//. 3-рт Улаанбаатарын төв цэвэрлэх байгууламжийн хаягдал нь Туул голд цутган орохоос гадна [[Заамар сум|Заамар]] дахь [[алт олборлолт]] 4-рт үйлдвэрийн болон ахуйн зорилгоор хотын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа 3 том дулааны цахилгаан станц, мөн үлэмж тооны уурын зуухнууд, иргэд аж ахуйн нэгж байгууллагуудын гүний усны хэрэглээ, 6-рт нийслэлийн газар нутгийн үлэмж хэсгийн мөнх цэвдэгтэй хэсгийн хөрстэй хэсэгт барилга байшин олноор барьсан нь хөрсний усийг үлэмж хэмжээгээр, үүн дээр нэрмээс болж цаг уурын дулаарлаас шалтгаалан ууршихад давхар нөлөөлж буй гэж үздэг. 2025 оны 3 сар, 5 сар, 6 сар, 11 саруудад Туул гол дагуу байршилтай Баянзүрх, Маршал, Зайсан, Яармаг, Сонсголон, Биогийн гүүр, Сэлбэ голын Арслантай гүүрний орчимоос нийт 7 цэгээс 4 удаагийн давтамжтай дээж авч, хими болон нянгийн шинжилгээ хийж MNS 4586:2024 стандарттай харьцуулж үзэхэд Маршал болон Биогийн гүүр орчимд голын усны хүчилтөрөгчийн горим алдагдаж химийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч, биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгчийн агууламж хүлцэх хэмжээнээс 1,1-3,5 их, Биогийн гүүрний орчимд нийт нянгийн тоо, гэдэсний бүгийн эмгэгтөрөгч нянгийн тоо мөн адил хүлцэх хэмжээнээс их байгаа нь бохирдол их байгааг харуулж байна. Сэлбэ голын Арслантай гүүр орчим нь дээрх 2 гүүрний бохирдолтой мөн адил байгаагаас гадна азотын бохирдол их байна. Энэ нь бохир уснаас хамгийн түрүүнд ялгардаг азотын бохирдол юм. Энэ бохирдол нь бохир ус, амьтны ялгадас, хог хаягдал, бохирдсон лаг зэргээс үүсдэг аж.   <ref>{{Cite web |title=Gmail |url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&dsh=S856403655%3A1763787225913645&emr=1&followup=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&ifkv=ARESoU2dZA9r5D9m-ETFoeHZpBZEtdMMzZr90IlUajrPZOVye_SNUJweNsIZDWAZdFAzdOPqnqbBPw&osid=1&passive=1209600&service=mail&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin |access-date=2025-11-22 |website=accounts.google.com}}</ref> == Эшлэл == <references /> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Tuul River|Туул гол}} * [[ЮНЕСКО]]. Монгол дахь усны хэрэглээний тухай [https://web.archive.org/web/20070928021107/http://www.unescobeijing.org/projects/view.do?channelId=004002002001002003 судалгаа] * Туул голын урсгалын тухай шинжлэх ухааны [https://web.archive.org/web/20110722075858/http://www.suiri.tsukuba.ac.jp/pdf_papers/tercbull05s/t5supple_16.pdf дүн шинжилгээ] (PDF) * Туул голын орчим дахь алт олборлолтын байгаль орчинд үзүүлж буй нөлөөний тухай [http://www.tahoebaikal.org/projects/watershed/ тайлан] * Туул голын [http://www.nd.edu/~jglazier/MONGOLIA/Mongolia7_7_99/Mongolia7_7_99c.html зургийн цомог] [[Ангилал:Азийн гол мөрөн]] [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын газар зүй]] [[Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем]] 6p6f6yqza7tapyiosaxhjl57wyzklzg 852013 852012 2026-04-02T02:39:43Z ~2026-20301-66 103651 852013 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гол | name = Туул гол | image_name = Tuul River Mongolia.JPG | image_size = | image_alt = | caption = Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газарт | image_map = Toula (rivière).png | map_size = | map_alt = | map_caption = | origin = [[Хагийн хар нуур]], [[Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газар]] ([[Хэнтий]] аймаг) | mouth = [[Орхон гол]] | basin_countries = {{flag|Монгол}} ([[Төв аймаг|Төв]], [[Улаанбаатар]], [[Булган]], [[Сэлэнгэ]], [[Архангай аймаг|Архангай]], [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай]]) | progression = | length = 882.8&nbsp;км<ref name="Урт">[https://web.archive.org/web/20120611091700/http://medeelel.mn/index.php?page=land&sm=73&s=1352 medeelel.mn]</ref> | elevation = 1850 м | mouth_elevation = 780 м | discharge = 26,57 м³/с | watershed = 49840 км² | river_system = [[Орхон гол|Орхон]]-[[Сэлэнгэ мөрөн|Сэлэнгэ]]-[[Енисэй]] | left_tribs = | right_tribs = }} [[Файл:Tuul in Mongolia July 2018.webm|thumb|258px|[[Улаанбаатар]] хотын урд хэсгээр урсах Туул гол 2018 оны 7 сар]] '''Туул гол''' нь [[Монгол улс]]ын төв, хойд хэсгээр урсах гол юм. Хатан Туул гэж монголчууд нэрлэдэг уг гол нь 888&nbsp;км<ref name="Урт" /> урттай бөгөөд ус цуглуулах талбай нь 49,840&nbsp;км². [[Төв]], [[Сэлэнгэ]], [[Булган аймаг|Булган]] аймаг болон [[Улаанбаатар]] хотын нутгаар урсан өнгөрнө. Сав газрын өндөршил нь 770-2800 метрийн хооронд байх ба хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс дээш 2799.3 метрийн өндөрт өргөгдсөн Асралт Хайрхан уул, хамгийн нам цэг нь далайн түвшнээс дээш 770 метрийн өндөр Орхон-Туулын бэлчир газар юм. Гүн нь 0,3-3,5 байдаг. [[Хэнтийн нуруу]]н дахь [[Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор]]т багтах [[Хагийн хар нуур]], Номингийн голоос тус бүр эх авч, нийслэл [[Улаанбаатар]] хотын урд хэсгээр урсаж өнгөрөн [[Орхон гол]]д цутгана. Туул гол дээр 17 гүүр байна. 11-р сарын дунд үеэс 4-р сарын дунд хүртэл хөлдөнө. ==Орон нутгийг дамжих хүрээ== Туул голын сав газар нь 5 аймгийн 37 сум, Улаанбаатар хотын 7 дүүргийн нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 49774.3&nbsp;км² талбайг эзэлж байна. Туул голын сав газарт Улаанбаатар хотын эдэлбэр газрын 65.5 хувь, Төв аймгийн газар нутгийн 39.8 хувь, Булган аймгийн 20.8 хувь, Өвөрхангай аймгийн 6.0 хувь, Архангай аймгийн 4.4 хувь, Сэлэнгэ аймгийн 2.2 хувь нь хамрагдаж байна. ==Ургамал== Хэнтийн нурууны чийглэг сэрүүн уур амьсгал, өндрийн бүс бүслүүр, говь, тал хээрийн бүсийн ялгаагаар ургамлын бүрхэвч өндөр уулнаас нам хотос хүртэл нилээд ялгаатай бүрэлдэн тогтсон ба ургамлын бүтэц бүрэлдэхүүн Хангайн бүсэд баялаг, тал хээрт ядмаг байдаг байна. Сав газар нь тундрын, ойн, хээрийн, нугын хэв шинжийн ургамалшилттай. Сав газрын 30 орчим хувийг уулын ойт хээрийн ургамал, 20 гаруй хувийг хээр, хуурай хээрийн ургамал тус тус эзэлдэг. ==Амьтан== Туул голын сав газар нь уулын тайга, ойт хээр, хээрийн гурван бүсийг дамнан тогтсон учраас тус сав газар дахь амьтны аймаг нь эдгээр байгалийн бүсийн амьтны аймгийн тархалтын ерөнхий онцлогийг хадгалдаг. Нөгөө талаар амьтны аймгийн тархалтын байгалийн онцлог ямар нэгэн байдлаар өөрчлөгдөж байгаагаас түүнийг илүү нарийвчлалтай авч үзэхэд хүргэдэг ба тус сав газрын нийт нутаг дэвсгэрийн 82.8 хувийг хээрийн бүс, 11.8 хувийг ойт хээрийн бүс, 5.4хувийг уулын тайга эзэлдэг. Туул голын сав газрын хэмжээгээр 10 овгийн 16 зүйл загас, 2 зүйлийн хоёр нутагтан, 7 баг, 18 аймгийн 60 шахам зүйл хөхтөн, 171 зүйл шувуу бүртгэгдсэнээс 5 зүйл загас, 11 зүйл хөхтөн ховордож болзошгүй, 12 зүйл шувуу, нэг зүйл хөхтөн ховор, нэг зүйл шувуу, нэг зүйл хөхтөн нэн ховор ангилалд багтаж байна. ==Цаг агаар== Туул голын сав газар далайн түвшнээс харьцангуй өндөр өргөгдсөн, далай тэнгисээс алслагдсан, эргэн тойрон уулсаар хүрээлэгдсэн тул бичил масштабын хувьд өөрийн онцлогтой бөгөөд түүний уур амьсгалын онцлог шинжийг авч үзвэл өдөр, шөнийн агаарын температурын ялгаа их, хүйтний улирал харьцангуй урт үргэлжилдэг бөгөөд тогтуун, харин зун богино, хур тунадасны ихэнх хувь энэ улиралд орох бөгөөд голдуу агаарын тогтворгүйшлээс үүдэх конвекциос гаралтай байдаг. Зуны улиралд эх газрын дулаан хуурай агаар зонхилдог. Иймээс орох хур тунадас ихэнхдээ аадар шинжтэй байдаг. Намар хур тунадас багасаж, цочир хүйтрэлт 8 дугаар сарын сүүлч, 9 дүгээр сарын эхээр ажиглагдан 10 дугаар сарын сүүл, 11 дүгээр сарын эхээр өвлийн нөхцөлдөө шилжин ордог. Тэрэлжээс Улаанбаатарын хооронд жилийн агаарын дундаж температур – 3.3°[[Цельсийн градус|С]] – 0.4°С -аар хэлбэлздэг байхад Улаанбаатар хотоос Орхон Туулын бэлчир хүртэл – 0.4°С -1.1°С-аар хэлбэлздэг байна. Хамгийн хүйтэн сар бол 1 дүгээр сар бөгөөд энэ үед Азийн эсрэг-циклоны хөгжил дээд цэгтээ хүрнэ. Түүний сарын дундаж температур Тэрэлж, Улаанбаатар орчимд -21.6°С, Буянт-Ухаа орчимд -25.2°С, Лүнд -25.7°С, Эрдэнэсантад -17.8°С, Гурванбулагт -19.0°С, Орхон Туулын бэлчирт -24.8°С байгаа бөгөөд хамгийн дулаан 7 дугаар сард Тэрэлжийн орчимд 13.0°С, харин Зуунмодод 18.7°С, Эрдэнэсантад 17.5, °С, Гурванбулагт -19.0°С, Орхон Туулын бэлчирт 19.3°С байна. ===Агаарын температур=== Дэлхийн уур амьсгалын дулааралт Монгол нутагт, түүний дотор Туул голын сав газарт ч эрчимтэй явагдаж байна. Сүүлийн 60 шахам жилд энэ сав газрын агаарын дундаж температур 2.0°С-аар дулаарсан байна. Дэлхийн уур амьсгалын дулааралтаар халуун өдрийн давтагдал нэмэгдэхийн хэрээр агаарын хамгийн өндөр температур сүүлийн жилүүдэд ажиглагдах болсон байна. ===Хур тунадас=== Туул голын сав газар Монголдоо ихээхэн чийглэг уур амьсгалтай, жилийн хур тунадасны нийлбэр нь 200-400 мм орчим байдаг. Өндөр уулын буюу гол мөрний урсац бүрдэх бүсэд 350 мм-ээс их хур тунадас жилд ордог бөгөөд хур тунадасны 85-90 орчим хувь нь жилийн дулаан улиралд унадаг, хүйтэн улиралд хур тунадас тун бага ордог байдал харагдана. ==Экологийн бохирдол== 2013 оны 4-р сарын 12-24-нд авсан усны сорьцод хийсэн шинжилгээний дүнгээр голын Туул-Сонгино ба Туул-Хадан хэсэгт ус маш их, бүр онцгой бохирдолттой байгаа нь тогтоогдсон байна. Тодорхой хэлбэл, Туул голын ус Төв цэвэрлэх байгууламжийн цэвэрлэгдээд гарч буй ус нийлснээс доош буюу Сонгино доод, Шинэ цэг, Хадан хясааны орчимд голын усны хүчилтөрөгчийн горим алдагдаж, 0.05- 2.79 мг/л-т хэлбэлзэж байгаа нь онцгой их бохирдлын түвшинд хүрсэн байна. Мөн биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч (БХХ5)-ийн агууламж усны чанарын стандарт болох хүлцэх агууламжаас 27-78 дахин давж, онцгой их бохирдлын түвшинд хүрчээ. Мөн усан дахь аммонийн азотын агууламж 36-94 дахин их, эрдэс фосфорын агууламж 5-30 дахин их буюу их бохирдлын түвшинд гарав. Түүнчлэн пер манганатын исэл дэх чанарын агууламж хүлцэх агууламжаас 1.5-5.7 дахин давсан нь Туул голын энэ хэсэгт ус маш их бохирдолттой нь батлагдсан байна. -Улаанбаатар хотын Төв цэвэрлэх байгууламжийн орох, гарах цэгээс энгийн болон хоногийн нийлбэр сорьц авч шинжилгээ хийсэн дүнгээс үзэхэд цэвэршүүлэх чадвар нь 50.7-52.8 хувьтай байсан. Цэвэршүүлээд гаргаж байгаа усанд биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч 248-402 мг/л, жинлэгдсэн бодис 117-263 мг/л, химийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч 282 мг/л, аммонийн азот 24.0-28.7 мг/л, эрдэс фосфор 2.226-2.702 мг/л агуулагдаж байлаа. Энэ нь хүрээлэн буй орчинд нийлүүлэх цэвэршүүлсэн бохир усны MNS4943:2011 стандарт дахь зөвшөөрөгдөх дээд агууламжаас биохимийн хэрэгцээт хүчилт өрөгчийн агууламж 12-20 дахин, жинлэгдсэн бодисын агууламж 2-5 дахин их. Мөн аммонийн азотын агууламж 4-5 дахин, эрдэс фосфорын агууламж 11-13 дахин их агуулагдаж байна гэсэн үг. Ийм л усыг Туул голд нийлүүлж байна. Түүнчлэн энэхүү судалгааг хийх үед “Харгиа” цэвэрлэх байгууламж болон арьс ширний үйлдвэрүүд ажиллаагүй байсан. Сүүлийн жилүүдэд нийслэл Улаанбаатарын байгаль орчны бохирдол нь Туул голд нөлөөлж ширгэх аюулд ороод байгаа билээ. Энэ нэг 1-рт түүнд цутгадаг олон жижиг гол, горхийг хүний буруутай үйл ажиллагаанаас болж ширгэсэн/тухайлбал Түргэний, Улиастай, Сэлбэ, Дунд, Толгойт/ 2-рт 1950,60-аад оны үед голын эхэн хэсгийн ой, шугуйг ямар ч бодлогогүйгээр огтолсон/ахмад үеийнхний дурсамжаар сал, завь урсдаг байсан//. 3-рт Улаанбаатарын төв цэвэрлэх байгууламжийн хаягдал нь Туул голд цутган орохоос гадна [[Заамар сум|Заамар]] дахь [[алт олборлолт]] 4-рт үйлдвэрийн болон ахуйн зорилгоор хотын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа 3 том дулааны цахилгаан станц, мөн үлэмж тооны уурын зуухнууд, иргэд аж ахуйн нэгж байгууллагуудын гүний усны хэрэглээ, 6-рт нийслэлийн газар нутгийн үлэмж хэсгийн мөнх цэвдэгтэй хэсгийн хөрстэй хэсэгт барилга байшин олноор барьсан нь хөрсний усийг үлэмж хэмжээгээр, үүн дээр нэрмээс болж цаг уурын дулаарлаас шалтгаалан ууршихад давхар нөлөөлж буй гэж үздэг. 2025 оны 3 сар, 5 сар, 6 сар, 11 саруудад Туул гол дагуу байршилтай Баянзүрх, Маршал, Зайсан, Яармаг, Сонсголон, Биогийн гүүр, Сэлбэ голын Арслантай гүүрний орчимоос нийт 7 цэгээс 4 удаагийн давтамжтай дээж авч, хими болон нянгийн шинжилгээ хийж MNS 4586:2024 стандарттай харьцуулж үзэхэд Маршал болон Биогийн гүүр орчимд голын усны хүчилтөрөгчийн горим алдагдаж химийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч, биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгчийн агууламж хүлцэх хэмжээнээс 1,1-3,5 их, Биогийн гүүрний орчимд нийт нянгийн тоо, гэдэсний бүгийн эмгэгтөрөгч нянгийн тоо мөн адил хүлцэх хэмжээнээс их байгаа нь бохирдол их байгааг харуулж байна. Сэлбэ голын Арслантай гүүр орчим нь дээрх 2 гүүрний бохирдолтой мөн адил байгаагаас гадна азотын бохирдол их байна. Энэ нь бохир уснаас хамгийн түрүүнд ялгардаг азотын бохирдол юм. Энэ бохирдол нь бохир ус, амьтны ялгадас, хог хаягдал, бохирдсон лаг зэргээс үүсдэг аж.   <ref>{{Cite web |title=Gmail |url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&dsh=S856403655%3A1763787225913645&emr=1&followup=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&ifkv=ARESoU2dZA9r5D9m-ETFoeHZpBZEtdMMzZr90IlUajrPZOVye_SNUJweNsIZDWAZdFAzdOPqnqbBPw&osid=1&passive=1209600&service=mail&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin |access-date=2025-11-22 |website=accounts.google.com}}</ref> == Эшлэл == <references /> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Tuul River|Туул гол}} * [[ЮНЕСКО]]. Монгол дахь усны хэрэглээний тухай [https://web.archive.org/web/20070928021107/http://www.unescobeijing.org/projects/view.do?channelId=004002002001002003 судалгаа] * Туул голын урсгалын тухай шинжлэх ухааны [https://web.archive.org/web/20110722075858/http://www.suiri.tsukuba.ac.jp/pdf_papers/tercbull05s/t5supple_16.pdf дүн шинжилгээ] (PDF) * Туул голын орчим дахь алт олборлолтын байгаль орчинд үзүүлж буй нөлөөний тухай [http://www.tahoebaikal.org/projects/watershed/ тайлан] * Туул голын [http://www.nd.edu/~jglazier/MONGOLIA/Mongolia7_7_99/Mongolia7_7_99c.html зургийн цомог] [[Ангилал:Азийн гол мөрөн]] [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын газар зүй]] [[Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем]] n6n3iacvf7sp91cd5ieyupu206gsuvn 0 11441 852028 844154 2026-04-02T08:26:02Z ~2026-20346-06 103659 Төрсөн он засав 852028 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс бөх | name = Доржпаламын Ганхуяг | image = GAL 4746.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|1976|7|26}} | birth_place = [[Зүүнбаян-Улаан сум|Зүүнбаян-Улаан]], [[Өвөрхангай аймаг]] | death_date = {{death date and age|2025|11|21|1982|7|26}} | death_place = | death_cause = | monuments = | height = | weight = | spouse = | children = | wrestling_title = [[Улсын арслан]] | title1 = Улсын арслан | title_year1 = 2008 | title2 = Улсын начин | title_year2 = 2000 | түрүүлсэн = '''1''' ([[2008 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2008]]) | үзүүрлэсэн = '''1''' ([[2009 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2009]]) | шөвгөрсөн = '''8''' (2000, 2002, 2005, 2006,<br>2008, 2009, 2010, 2011) }} '''Доржпаламын Ганхуяг''' (1976 -2025 ) нь [[Өвөрхангай]] аймгийн [[Зүүнбаян-Улаан сум]]ын харьяат, [[үндэсний бөх]]ийн [[улсын арслан]] цолтой бөх, мөн [[Монголын Сагсан Бөмбөгийн Холбоо]]ны лигийн "Генералууд" багийн бүрэлдэхүүнд тоглож байсан сагсан бөмбөгч юм. 2008 оны Улсын баяр наадмын түрүү бөх билээ. ==Амжилт== ===Үндэсний бөх=== *2000 онд 5 давж [[улсын начин]] болжээ *2002 онд 5 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв *2005 онд 5 давж "Улам нэмэх" чимэг хүртлээ *2006 онд 5 давж "Хурдан шаламгай" чимэг хүртжээ *2008 онд 9 давж түрүүлэн [[улсын арслан]] цол хүртэв *2009 онд 8 даван үзүүрлэж, "Үлэмж бадрах" чимэг хүртсэн *2010 онд 5 давж шөвгөрчээ *2011 онд 5 давж шөвгөрчээ ===Чөлөөт бөх=== *Азийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт, "Монгол говь" олон улсын тэмцээний аварга, улсын аварга, оюутны дэлхийн аваргын мөнгөн медальт. Олон улсын хэмжээний мастер. ===Сонгомол бөх=== *Зүүн Азийн наадмын мөнгөн медаль хүртсэн. ===Жүдо=== *[[Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн АШТ]]-ий 7-р байрын шагнал (2009) ===Самбо=== *Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт ===Сонирхогчдын сүмо=== *Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль (2006, үнэмлэхүй жин, Осака, Япон) хүртсэн. ===Кураш=== *Дэлхийн аварга ===Сагсан бөмбөг=== Монголын Сагсан Бөмбөгийн Холбооны лигийн ''Генералууд'' багт төвийн тоглогчийн байрлалд тоглодог байв. ===Регби=== {{DEFAULTSORT:Ганхуяг, Доржпаламын}} [[Ангилал:Улсын арслан]] [[Ангилал:Монголын бөх]] [[Ангилал:Монголын жүдоч]] [[Ангилал:Монголын самбочин]] [[Ангилал:Монголын сагсан бөмбөгчин]] [[Ангилал:Монголын жүдогийн улсын аварга]] [[Ангилал:Зүүнбаян-Улааны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1976 онд төрсөн]] [[Ангилал:2025 онд өнгөрсөн]] jfivrse39htrv6gxs688h31tz4xl86l 0 12360 852009 799740 2026-04-01T21:36:58Z CommonsDelinker 211 [[File:Location_of_Baynnur_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).svg]]-г [[File:Location_of_Bayannur_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).svg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR 852009 wikitext text/x-wiki {{about|[[Өвөр Монгол]]ын [[аймгийн энтэй хот]]ын||Баяннуур}} {{Инфобокс суурин <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!-- Basic info ----------------> |name = Баяннуур |official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> |native_name = {{lang|zh-hans|巴彦淖尔市 • {{MongolUnicode|{{allow wrap|ᠪᠠᠶᠠᠨᠨᠠᠭᠤᠷ ᠬᠣᠲᠠ}}|style=max-height:2em;text-align:left;word-break:normal}}}} |other_name = |nickname = |settlement_type =[[Аймгийн энтэй хот]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = File:20130806内蒙巴彦淖尔市政府大楼前10车道大街 - panoramio.jpg |imagesize = |image_caption = Захиргааны байр байрладаг Линьхө дүүрэг |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Location of Bayannur Prefecture within Inner Mongolia (China).svg |mapsize = |map_caption = Өвөр Монгол дахь Баяннуур хотын харьяаллын байршил |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |pushpin_map = Өвөр Монгол |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = Өвөр Монгол дахь хотын төвийн байршил |pushpin_mapsize = 240 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Хятад}} |subdivision_type1 = [[БНХАУ-ын өөртөө засах орон|Өөртөө засах орон]] |subdivision_name1 = [[Өвөр Монгол]] |seat_type = Захиргааны байр |seat = [[Линьхө дүүрэг]] |parts_type = |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |p1 = |p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = ХКН-ын НБД |leader_name = Нашуньмөнхө |leader_title1 = Хотын дарга |leader_name1 = Хө Ёнлинь |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date1 = |established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |founder = |named_for = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 65788 |population_as_of = 2010 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1669915 |population_density_km2 = auto |population_metro = | area_blank1_title = [[Дүүрэг (Хятад)|Дүүрэг]]<ref name="CUCSY_2017"/> | area_blank1_km2 = 2354.0 | area_urban_km2 = 80.51 | area_urban_footnotes = &nbsp;(2017)<ref name="CUCSY_2017">{{cite book |editor1=Ministry of Housing and Urban-Rural Development |editor-link=Ministry of Housing and Urban-Rural Development |title=China Urban Construction Statistical Yearbook 2017 |date=2019 |publisher=China Statistics Press |location=Beijing |page=46 |url=http://www.mohurd.gov.cn/xytj/tjzljsxytjgb/jstjnj/w02019012421874448287322500.xls |access-date=11 January 2020 |archive-date=18 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618043019/http://www.mohurd.gov.cn/xytj/tjzljsxytjgb/jstjnj/w02019012421874448287322500.xls |url-status=dead }}</ref> | population_blank1_title = Дүүрэг<ref name="CUCSY_2017"/> | population_blank1 = 608000 | population_urban = 385700 | population_urban_footnotes = &nbsp;(2017)<ref name="CUCSY_2017"/> |population_density_urban_km2 =auto |population_density_blank1_km2 = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Хятадын Стандарт цаг|Хятадын Стандарт]] |utc_offset = +8 |coordinates = {{coord|40.743|N|107.387|E|type:adm2nd_region:CN-15_source:Gaode|format=dms|display=it}} |coor_pinpoint = Bayannur municipal government <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[Хятадын шуудангийн код|Шуудангийн код]] |postal_code = 015000 |area_code = 0478 |iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-NM-08]] |blank_name =<!-- [[GDP]] --> |blank_info = |blank1_name =<!-- GDP per capita --> |blank1_info = |blank2_name = [[Хятадын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаарын]] угтвар |blank2_info = |blank3_name =<!-- Major [[Nationalities of China|Nationalities]] --> |blank3_info = |website = [http://www.bynr.gov.cn/BynChina bynr.gov.cn] |footnotes = }} {{Инфобокс Хятад хэл |s=巴彦淖尔 |t=巴彥淖爾 |p=Bāyànnào'ěr |w=Pa¹-yen⁴-nao⁴-erh³ |mi={{IPAc-cmn|b|a|1|yan|4|n|ao|4|er|3}} |mong=ᠪᠠᠶᠠᠨᠨᠠᠭᠤᠷ ᠬᠣᠲᠠ |mon=Баяннуур хот |monr=Bayannaɣur qota |order=st }} '''Баяннуур''' — [[Хятад]] улсын [[Өвөр Монгол]] орны харьяа '''[[Хятад улсын засаг захиргааны хуваарь|аймгийн түвшний хот]]'''. == Газар зүй == Баяннуур аймгийн түвшний хот Өвөр Монгол орны баруун хойд хэсэгт 65,788 км² газар эзлэн оршдог. Умард талаараа [[Монгол]] улсын [[Өмнөговь]], [[Дорноговь]] аймагтай хиллэж, дорнод талаараа [[Бугат хот]], өмнөдөө [[Хатан гол]]оор зааглагдаж [[Ордос]] хот, өрнөдөө [[Алшаа аймаг|Алшаа аймаг]] гэж [[Өвөр Монгол|өөртөө засах орныхоо]] гурван нутгаар хүрээлэгдэнэ. [[Говь]] газар байна. Жилд 188 мм хур тунадастай, I сард дунджаар -11°C-15°C, VII сард +20-24°C температуртай. == Хүн ам зүй == Баяннуурт 2010 онд 1,669,915 хүн оршин сууж байсан. {| class="wikitable" |+2000 оны тооллогоорх хүн амын тоо |- ! [[Хятадын ард түмэн|Ард түмэн]]!! Хүний тоо !! Эзлэх хувь |- | [[Хятад үндэстэн]] || 1,579,969 || 93.9% |- | [[Монгол үндэстэн]] || 76,368 || 4.5% |- | [[Хотон үндэстэн]] || 19,835 || 1.2% |- | [[Манж үндэстэн]] || 4,231 || 0.3% |- | бусад ард түмэн || 2,259 || 0.1% |-style="background: #f0f0f0;" | Бүгд || 1,682,662 || 100.0% |- |} Урд тал, голын эргээр хотжиж хятаджисан, хойд талын хөдөө газартаа монголоо гээгээгүй. == Түүх == Дээр үед [[Улаанцав]] чуулганы нутаг байв. БНХАУ-ын үед Баяннуур [[аймаг]] (盟 ''мөн'') гэгдэж байгаад 2003 оноос хойш [[Хятад улсын засаг захиргааны хуваарь|аймгийн түвшний хот]] (地级市 ''дижиши'') болжээ. == Нутгийн хуваарь == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- ! Газрын зураг !! # !! colspan=2 | Нутгийн нэр, нэгж !! хятад !! англи !! Хүн ам (2004) !! Газар нутаг |---------- |rowspan=8 |[[File:Bayan Nur mcp.png|300px]] |---------- |1 || Линьхө дүүрэг || {{MongolUnicode|ᠯᠢᠨᠾᠧ ᠲᠣᠭᠣᠷᠢᠭ}} || 临河区 || Linhe District || 550,000 || 2,354 км² |---------- |2 || Үюань шянь || {{MongolUnicode|ᠦᠶᠤᠸᠠᠨ ᠰᠢᠶᠠᠨ}} || 五原县 || Wuyuan County || 280,000 || 2,493 км² |---------- |3 || Дөнкоу шянь || {{MongolUnicode|ᠳ᠋ᠧᠩᠺᠧᠦ ᠰᠢᠶᠠᠨ}} || 磴口县 || Dengkou County || 120,000 || 4,167 км² |---------- |4 || [[Урадын өмнөд хошуу]] || {{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨᠡᠳᠦ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ}} || 乌拉特前旗 || Urat Front Banner || 340,000 || 7,476 км² |---------- |5 || [[Урадын дундад хошуу]] || {{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ}} || 乌拉特中旗 || Urat Middle Banner || 140,000 || 22,606 км² |---------- |6 || [[Урадын хойд хошуу]] || {{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ}} || 乌拉特后旗 || Urat Rear Banner || 60,000 || 24,925 км² |---------- |7 || [[Хангин хойд хошуу]] || {{MongolUnicode|ᠬᠠᠩᠭᠢᠨ ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ}} || 杭锦后旗 || Hanggin Rear Banner || 300,000 || 1,767 км² |} ==Зүүлтийн тайлбар == {{лавлах холбоос}} == Цахим холбоос == * [http://www.bynr.gov.cn/ Баяннуур хотын засгийн явдлын сүлжээ] (хятадаар) * [https://web.archive.org/web/20160308094149/http://www.chinakrl.com/news/17/html/780.html Баяннуурын газрын зураг] (монголоор) {{Өвөр Монгол}} [[Ангилал:Өвөр Монголын суурин]] [[Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот]] 4hyl69u9a7ayen16ogbr1cbrj4navir 0 12942 852027 811234 2026-04-02T08:20:11Z ~2026-20392-72 103656 Tv9.mn 852027 wikitext text/x-wiki '''ТВ9''' нь [[Монгол]]ын топ телевизүүдийн нэг юм. 24 цагийн турш нэвтрүүлгээ цацдаг Монголын анхны арилжааны телевиз. Анхны эфир нь 2003 оны 9-р сарын 1-ны өдөр нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн тухайн үед BBC -ийн EARTH баримтат киног орчуулгатайгаар дамжуулж эхэлсэн тухайн үед баримтат кино Шинжлэх Ухаан Танин Мэдэхүйн Техник Технологи Спорт чадвар Шашин Сүсэг бишрэл Үйл явдлын мэдээг бэлтгэн гаргаж байсан. Мэдээ мэдээлэл үйл явдлыг газар дээрээс нь шууд дамжуулах DBS станцтай. Удаан тогтвортой ажиллах чанартай техник хэрэгсэлтэй. Дуу дүрсний өндөр чанартай цэвэр тоон системээр нэвтрүүлгийг үзэгчдэд хүргэх боломжтой юм. Тус телевиз нь 21 аймагт гэрээт сурвалжлагчидтай Инфо мэдээллийн сүлжээг ажиллуулдаг. УИХ-ын үйл ажиллагааг төрийн ордноос шууд бүрэн эхээр нь дамжуулах зэргээр төр засаг, хууль тогтоох байгууллагын үйл ажиллагааг шуурхай хүртээмжтэй хүргэх боломжтой. Мөн Буддын шашны энэрэн нигүүлсэх сургаалийг сүсэгтэн олонд тайлбарлан таниулж сэтгэлийн ариуслыг эрхэмлэн ойлгуулах "Ном хурах цаг" нэвтрүүлэгт шууд холбогдож хуралд даган баясах боломжууд бий. == Бүтэц == ;<nowiki>Гүйцэтгэх захирал: Баярсайханы Баяртулга</nowiki> ;Нарийн бичиг ;Санхүү маркетингийн алба ;Инженер техникийн алба ;Кино алба ;Спортын алба ;Зураглаачдын алба ;Программын алба Тус алба нь эфирт цацагдах бүх хөтөлбөрийг хариуцан ажилладаг бөгөөд программын даргын удидлагад ажиллана. Уран сайхны зөвлөл найруулагч, редактор, ахлах оператор гэсэн гурван гишүүнтэй. Мөн төлөвлөгч нэг редактор, программын хоёр редактор хоёр найруулагчтай. Программын албанд харьяалагдах бүх найруулагч редакторууд хуваарийн дагуу эфирийн хөтөлбөрийг хянадаг. ;Мэдээллийн алба Мэдээлэл бэлтгэх боловсруулах, сурвалжлах, эргэх холбоо байгуулах, мэдээллийг эфирт өөрөө уншиж хүргэх хэлбэрээр хөтөлбөрөө явуулдаг 10 гаруй редактор, тус тусын зураглаач, ээлжийн гурван хөтлөгчтэй. ;Компьютер техникийн алба Шугаман бус монтаж, графикийн компьютерууд нь сүүлийн үеийн серверийн зориулалттай өндөр хүчин чадалтай, нэг ветакам аппараттай. Бусад техник дээр ажиллах инженерүүд энэ албанд харьяалагдана. ;Гэрэл дуу чимэглэлийн алба, Эфир == Богино долгионы радио == ТВ9 телевизийн дэргэд ФМ 103.6 богино долгионы радиогоор тусгай хөтөлбөр бүхий өөрийн хөгжмийн нэвтрүүлэг, хөгжмийн ертөнцийн мэдээллийн зэрэгцээ ТВ9 телевизээр нэвтрүүлдэг мэдээллийн хөтөлбөрүүд, ''ТВ Зууч 1913'' утсанд ирсэн сонсогчдын дуу хоолойг олонд түгээх, спортын шууд нэвтрүүлэг, шоу үйл ажиллагаа, Монголд болон дэлхий нийтэд болж байгаа үйл явдлын шуурхай мэдээлэл, сургалт танин мэдэхүйн бие даасан хөтөлбөр, хэлэлцүүлгүүдийг радио эфирээр давхар цацаж байна. == Хамтран ажилладаг байгууллагууд == ТВ9 телевиз нь [[Азийн телевизүүдийн холбоо]]ны гишүүн. Хилийн чанадад Бээжин телевиз, Казах ТВ, Расияа, Оросын НТВ, ӨМӨЗО-ны Хөлөнбуйр зэрэг телевизүүдтэй хамтран ажилладаг. Одоогийн байдлаар ХЗДХЯам болон Германы техник хамтын ажиллагааны нийгэмлэгтэй хамтран ''Хуулийн цаг'' нэвтрүүлгийг бэлтгэж байна. USAID-тэй хамтран орон нутгийн жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих зорилготой “Орон нутгийн бизнес” , МҮХАҮТ-тай хамтран “Бизнес ба хөгжил” зэрэг томоохон үр дүнтэй нэвтрүүлгүүдийг хийж олон нийтийн хүртээл болгосоор байна. ==Гадны холбоос== *[http://www.tv9.mn/ Албан ёсны сайт] {{Монгол улсын телевизүүд}} [[Ангилал:Монголын телевиз]] lk6asurq4qkeiyuy7x4qr9kop1hxhj2 0 14063 852022 805470 2026-04-02T06:50:34Z ~2026-20392-72 103656 Ubs.mn 852022 wikitext text/x-wiki '''Улаанбаатар телевиз''' ([[Англи хэл|Англи]]: '''Ulaanbaatar Broadcasting System''' ''Улаанбаатар өргөн цацалтын сүлжээ'', товчлол '''UBS television''' ''Ю-Би-Эс телевиз'') нь [[1992]] оны 9-р сарын 15-нд байгуулагдсан [[арилжааны телевиз]] юм. Ерөнхий захирал нь [[Лхагвадоржийн Балхжав|Л.Балхжав]]. Анх [[Улаанбаатар]] хотын телевиз байсан бол өдгөө нийт гурван сувгаар [[Монгол улс]] даяар өргөн нэвтрүүлэг цацдаг. 1972 онд байгуулагдсан Өлзий Телекиноны үйлдвэр нь тухайн үед олон төрлийн кинонууд баримтат кинонууд анимейшн үзвэр үйлчилгээнүүд зэрэг хальсаар зөвлөлтын үеийн технологиор үйлдвэрлэдэг байгууллага өдгөө 20 жилийн дараа Өлзий пүүс болон өөрчлөгдөж 1992 оны 9-р сарын 15-ны өдөр анхны нэвтрүүлгээ цацаж эхэлжээ Анх Улаанбаатар хотын Захиргааны дэргэдэх Өлзий Телевиз нэртэйгээр оройн цаг бүр нэвтрүүлгээ хүргэж эхэлсэн мөн тухайн үед нийслэл хотын тухай нэвтрүүлгүүд болон 1994 онд анхны олон ангит кино дэлгэцнээ гаргасан Эзэнгүй Айл хэмээх телесериал бүтээгдэж хийдэг байсан ба 1998 оны УИХ-ын Хэвлэл мэдэллийн Эрх чөлөөний тухай хууль батлагдаж Нийслэлийн Телевизийг хувийн өмчид шилжүүлэх телевизийн бодлогонд өөрчлөлт оруулах зэрэг заалтууд батлагдаж нэрийг сольж UBS Television (Ulaanbaatar Broadcasting System) болгосон гэтэл 4 жилийн дараа 2002 онд НИТХ-ын харьяанд шилжүүлж Нийслэлийн Олон Нийтийн Статустай болгосон хувийн продакшнуудтай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулагдсан мөн дараа 2004 Онд Менежментийн Гэрээгээр 3 жил ажиллах гэрээ байгуулж 2007 онд хувийн өмчид шилжүүлэгдсэн бөгөөд 700-800 сая төгрөгөөр хувьчлагджээ. 2009 онд анхдугаар олон улсын хөгжмийн наадам UNIVERSE BEST SONGS 2009-2017 Он хүртэлх зохион байгуулагдаж шинэ төрлийн нэвтрүүлгүүдын тоо нэмэгдэж олон улсын алдартай телевизүүдтэй хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулагдаж байжэж жишээ нь; - Солонгосын телевизүүд - ОХУ-ын бүгд найрамдах буриад мужын ВГТРК Бурятия болон Тивиком Эрхүү мужийн АИСТ Телекомпания - БНХАУ-ын ихэнх телевизүүд Өвөр монголын монгол одон телевиз - Японы BTV зэрэг ажиллаж байжээ UBS телевиз бол үндэсний хэмжээнд хоёр дахь бие даасан суваг бөгөөд монголын телевизийн салбарын цоо шинэ анхдагчдын нэг юм одоогийн байдлаар орон даяар нэвтрүүлгээ хүргэдэг бөгөөд эфирийн цаг нь 6:00-2:00 цаг хүртэлх эфирээ явуулдаг мөн одоогийн дүүргэх хэмжээний программууд болох Өглөөний хөтөлбөр Өглөөний Мэнд Улаанбаатар Кофе юу Цай Юу ярилцлагын хөтөлбөр өдрийн цагаар олон ангитын кинонуудын давталт хүүхэлдэйн кино эсвэл гадаадын чанартай кинонууд өглөөний хөтөлбөрийн давталт гаргадаг оройн цагийн мэдээнүүд болох 18:20 минутад 21 NEWS орон нутгийн мэдээллийн хөтөлбөр 19:30 минутад CITY NEWS мэдээллийн хөтөлбөр өдөр оройн цагаар Оросын шилдэг олон ангит сериалууд хөгжмийн соёл урлагийн үндэсний хэмжээний шоу нэвтрүүлгүүд танин мэдэхүйн хөтөлбөр оройн мэдээний давталт эсвэл ням гараг бүр Сайн уу Сайнаа ток шоу зэрэг програмуудаар эфирээ дүүргэдэг болсон == Хэлхээ, холбоос == *[https://web.archive.org/web/20110216134856/http://www.ubs.mn/ Албан ёсны сүлжээ] {{Монгол улсын телевизүүд}} [[Ангилал:Монголын телевиз]] {{Mongolia-stub}} eygmns93xki3r013uelb1bdkua5x2mk 0 15095 852029 701723 2026-04-02T09:20:44Z Gower 81596 +image 852029 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Годлевскийн хөмрөг | image =Emberiza godlewskii.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | regnum = [[Амьтан]] | phylum = [[Хөвчтөн]] | classis = [[Шувуу]] | ordo = [[Боршувуутан]] | subordo = [[Дуучшувуу]] | familia = [[Хөмрөгийнхөн]] | genus = ''Emberiza'' | species = '''''E. godlewskii''''' | binomial = ''Emberiza godlewskii'' | binomial_authority = [[Wladyslaw Taczanowski|Taczanowski]], 1874 | synonyms = }} '''Годлевскийн хөмрөг''' ('''''Emberiza godlewskii''''') нь [[Хөмрөгийнхөн]] овгийн шувуу юм. Тэд [[Хятад]], [[Пакистан]], [[Энэтхэг]], [[Казахстан]], [[Монгол]], [[Мьянмар]], [[Орос]] зэрэг улсын нутагт таарна. Биеийн урт нь 17 см. [[Ангилал:Хөмрөгийнхөн]] cccx4utm68945an5vlqusqk41zj3ajc 0 16218 852003 837279 2026-04-01T13:18:48Z ~2026-20266-99 103636 It should be 1 thousand 400 hundred not 1 point.4 kilometer². This "." symbol should be ",". 852003 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ 50&nbsp;км²-аас дээш талбай бүхий нуурууд ! Зэрэг !! Нэр!![[Аймаг]]!!Д.т.д.,<br>м!! Талбай,<br>км²!!Хамгийн<br>урт,<br>км!!Дундаж<br>өргөн,<br>км!! Хамгийн<br>өргөн,<br>км!!Дундаж<br>гүн,<br>м!!Хамгийн<br>гүн,<br>м!!Эзэлхүүн,<br>км³ |- | 1 || [[Увс нуур]]||[[Увс]]||759 ||3,350 ||84 ||40 ||79 ||11.9||20||39.6 |- | 2 || [[Хөвсгөл нуур]]||[[Хөвсгөл]] ||1,645 ||2760 ||136 ||20.8 ||36.5 ||137.9 ||262 ||380.7 |- | 3 || [[Хар-Ус нуур]]||[[Ховд]] ||1,157 ||1,578 ||72.2 ||26 ||27 ||2.2 ||4.5 ||3.432 |- | 4 || [[Хяргас нуур]]||[[Увс]]||1,028.5 ||1,407 ||75 ||19 ||31 ||46.9 ||80 ||66.034 |- | 5 || [[Буйр нуур]]||[[Дорнод]]||581 ||615 ||40 ||15||21 ||6.5 ||10.2 ||3.784 |- | 6 || [[Хар нуур (Ховд)|Хар нуур]]||[[Ховд]] ||1,132 ||575 ||37 ||16 ||24 ||4.2 ||7.422 |- | 7 || [[Дөргөн нуур]]||[[Ховд]] ||1,132 ||305 ||24 ||13 ||17 ||14.3 ||27 ||4.367 |- | 8 || [[Ачит нуур]]||[[Увс]], [[Ховд]] ||1,435 ||297 ||24 ||12 ||18 ||2.2 ||5 ||0.665 |- | 9 || [[Бөөн цагаан нуур]]||[[Баянхонгор]] ||1,312 ||252 ||24 ||11 ||19 ||9.3 ||16 ||2.355 |- | 10 || [[Үүрэг нуур]]||[[Увс]]||1,425 ||239 ||20 ||12 ||18 ||26.9 ||42 ||6.419 |- | 11 || [[Тэлмэн нуур]]||[[Завхан]]||1,789 ||194 ||28 ||12 ||16 ||13.8 ||27 ||2.671 |- | 12 || [[Улаан нуур]]||[[Өмнөговь аймаг|Өмнөговь]]||1,008 ||175 ||- ||- ||- ||- ||- ||- |- | 13 || [[Сангийн далай нуур]]||[[Хөвсгөл]], [[Завхан]] ||1,888 ||165 ||32 ||5 ||13 ||12.1 ||30 ||1.995 |- | 14 || [[Айраг нуур]]||[[Увс]]||1,030 ||143 ||18 ||9 ||13 ||5.7 ||10 ||0.820 |- | 15 || [[Орог нуур]]||[[Баянхонгор]] ||1,217 ||140 ||31.8 ||2 ||7.7 ||3.0 ||5 ||0.420 |- | 16 || [[Яхь нуур]]||[[Дорнод]]||670 ||97 ||20.4 ||4.2 ||11.9 ||2.3 ||4 ||0.223 |- | 17 || [[Хар нуур (Завхан)|Хар нуур]] ||[[Завхан]]||1,980 ||84.5 ||29.3 ||3.5 ||6.6 ||19.6 ||47 ||1.654 |- | 18 || [[Толбо нуур]] ||[[Баян-Өлгий]]||2,080 ||84 ||21 ||4 ||7 ||6.8 ||12 ||0.571 |- | 19 || [[Хурган нуур]]||[[Баян-Өлгий]]||2,072 ||71 ||23.3 ||3 ||6 ||7.8 ||28 ||0.537 |- | 20 || [[Даян нуур]]||[[Баян-Өлгий]]||2,232 ||67 ||18 ||4 ||9 ||2.3 ||4 ||0.157 |- | 21 || [[Доод цагаан нуур]]||[[Хөвсгөл]]||1,538 ||64 ||18 ||4 ||7 ||6.0 ||14 ||0.384 |- | 22 || [[Баян нуур]]||[[Завхан]]||1,491 ||64 ||14 ||5 ||8 ||21.7 ||50 ||1.390 |- | 23 || [[Хар-Ус нуур]]||[[Увс]]||1,574 ||63 ||19 ||5 ||7.8 ||5.2 ||8.2 ||0.3265 |- | 24 || [[Ойгон нуур]]||[[Завхан]]||1,664 ||61 ||18 ||3 ||8 ||3.4 ||8 ||0.207 |- | 25 || [[Тэрхийн цагаан нуур]]||[[Архангай]]||2,060 ||61 ||16 ||4 ||6 ||6.0 ||20 ||0.369 |- | 26 || [[Хотон нуур]]||[[Баян-Өлгий]]||2,084 ||50 ||22 ||2.3 ||4 ||26.8 ||58 ||1.341 |} {{commonscat}} [[Ангилал:Монголын нуур| ]] [[Ангилал:Монголын ус зүй|!]] hcobm9zl5sk593zro4htbq67mlh48ji 0 34077 852010 800124 2026-04-01T21:37:02Z CommonsDelinker 211 [[File:Location_of_Baynnur_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).svg]]-г [[File:Location_of_Bayannur_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).svg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR 852010 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин |name = Урадын хойд хошуу |native_name = {{nobold|{{lang|zh-hans|乌拉特后旗}} · {{lang|mn|{{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ|style=max-height:2em;word-wrap:normal}}}} }} |postal_code = |postal_code_type = [[Хятадын шуудангийн код|Шуудангийн код]] |settlement_type = [[Өвөр Монголын хошуу|Хошуу]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = ChinaBayannurUratHouqi.png |map_caption = Баяннуур дахь Урадын хойд хошуу |image_map1 = Location of Bayannur Prefecture within Inner Mongolia (China).svg |map_caption1 = Өвөр Монгол дахь Баяннуур хот | pushpin_map = Хятад Өвөр Монгол#Хятад | pushpin_label_position = | pushpin_label = Урадын хойд | pushpin_map_caption = Өвөр Монгол дахь байршил |coordinates = {{coord|41.0815|N|107.0715|E|format=dms|type:adm3rd_region:CN-15_source:Gaode|display=it}} |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Хятад}} |subdivision_type1 = [[БНХАУ-ын өөртөө засах орон|Өөртөө засах орон]] |subdivision_name1 = [[Өвөр Монгол]] |subdivision_type2 = [[Аймгийн энтэй хот]] |subdivision_name2 = [[Баяннуур хот|Баяннуур]] |seat_type = Хошууны төв |seat = [[Баянбулаг балгас]] |area_code = |area_land_km2 = |area_total_km2 = 24,530 |area_water_km2 = |population = |population_as_of = 2020 | population_footnotes = <ref>[http://www.citypopulation.de/en/china/neimenggu/admin/ Inner Mongolia: Prefectures, Cities, Districts and Counties]</ref> |population_density_km2 = auto |population_total = 53,946 |leader_name = |leader_title = |elevation_m = |elevation_max_m = |elevation_min_m = |timezone = [[Хятадын Стандарт цаг|Хятадын Стандарт]] |utc_offset = +8 |website = {{URL|http://www.wlthq.gov.cn/}} }} {{Инфобокс Хятад хэл | mong= {{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ|style=max-height:2em;word-wrap:normal}} | mon= Урадын хойд хошуу | monr= Urad-un Qoyitu Qosiɣu |order=st|s=乌拉特后旗 |t=烏拉特後旗 |p=Wūlātè Hòu Qí }} '''Урадын хойд хошуу''' — [[Хятад]] улсын [[Өвөр Монгол]] орны [[Баяннуур хот]]ын харьяа '''[[Хятад улсын засаг захиргааны хуваарь|хошуу]]'''. == Газар зүй == Хошуу Хятад-[[Монгол улс|Монголын]] хил дагуу байна. Улсын хил 195 км зурайна. Хилийн цаана [[Өмнөговь]] байна. Урадын хойд хошуу 24,925 км² газар нутагтай. Говь, цөл газар. Богд уул гэж бий. Хошууны төв Баянбулаг балгас Линьхө дүүргээс 50 км зайтай. == Хүн ам зүй == Урадын дундад хошуу 2004 онд 65,000 хүнтэй байв. [[Монгол үндэстэн|Монгол]], [[хятад үндэстэн|хятад]] үндэстэн байдаг. == Нутгийн хуваарь == [[Зураг:Bayannur-urad-rear-banner-map.jpg|thumb|250px|Урадын хойд хошууны газрын зураг]] Урадын хойд хошуу дотроо 3 [[балгас]], 2 [[сум]] болж хуваагддаг. {|class="wikitable" cellspacing="0" ! Нэгж || Нутгийн нэр |--- | балгас || | Баянбулаг | Цог-Өндөр | Хөх-Өндөр | |--- | сум || | Баянчандмань | Буянт | Өлзий | Өгөнгол | Хөгц | Наранбулаг | Баянговь | Баян-Өндөр |} == Түүх == [[Урад]] монголчуудыг [[Чин улс]] 1648 онд [[Улаанцав]] чуулганы харьяанд гурван хошуу болгон хуваарилжээ. [[Дундад Иргэн Улс]]ын үед 1914 оноос [[Суйюань]] тусгай захиргаат нутаг, 1928 оноос Суйюань мужийн харьяанд хамаарав. БНХАУ-ын үед Улаанцав аймгийн харьяанд [[Урадын дундад хошуу]]ны хамтаар нэгэн хошуу болсон ба 1958 онд [[Баяннуур]] аймгийн харьяанд очсон. 1982 онд одоогийнхоо нэрээр хоёр хошуу салсан. 2003 онд Баяннуур аймаг нь аймгийн түвшний Баяннуур хот болон өөрчлөгджээ. == Эх сурвалж == {{Reflist}} {{Өвөр Монгол}} [[Ангилал:Өвөр Монголын суурин]] [[Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог]] ou0gr67dwxikfih00hclboj2pbctb9z 0 34081 852011 800125 2026-04-01T21:37:07Z CommonsDelinker 211 [[File:Location_of_Baynnur_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).svg]]-г [[File:Location_of_Bayannur_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).svg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR 852011 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин |name = Урадын өмнөд хошуу |native_name = {{nobold|{{lang|zh-hans|乌拉特前旗}} · {{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨᠡᠳᠦ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ|style=max-height:2em;word-wrap:normal}}}} |postal_code = |postal_code_type = [[Хятадын шуудангийн код|Шуудангийн код]] |settlement_type = [[Өвөр Монголын хошуу|Хошуу]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = ChinaBayannurUratQianqi.png |map_caption = Баяннуур дахь Урадын өмнөд хошуу |image_map1 = Location of Bayannur Prefecture within Inner Mongolia (China).svg |map_caption1 = Өвөр Монгол дахь Баяннуур | pushpin_map = Хятад Өвөр Монгол#Хятад | pushpin_label_position = | pushpin_label = Урадын өмнөд | pushpin_map_caption = Өвөр Монгол дахь байршил |coordinates = {{coord|40.737|N|108.652|E|format=dms|type:adm3rd_region:CN-15_source:Gaode|display=it}} |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Хятад}} |subdivision_type1 = [[БНХАУ-ын өөртөө засах орон|Өөртөө засах орон]] |subdivision_name1 = [[Өвөр Монгол]] |subdivision_type2 = [[Аймгийн энтэй хот]] |subdivision_name2 = [[Баяннуур хот|Баяннуур]] |seat_type = Хошууны төв |seat = [[Муна уул балгас]] |area_code = |area_land_km2 = |area_total_km2 =7,460 |area_water_km2 = |population = |population_as_of = 2020 | population_footnotes = <ref>[http://www.citypopulation.de/en/china/neimenggu/admin/ Inner Mongolia: Prefectures, Cities, Districts and Counties]</ref> |population_density_km2 = auto |population_total =257,826 |leader_name = |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = |elevation_max_m = |elevation_min_m = |timezone = [[Хятадын Стандарт цаг|Хятадын Стандарт]] |utc_offset = +8 |website = {{URL|http://www.wltqq.gov.cn/}} }} {{Инфобокс Хятад хэл | mong= {{MongolUnicode|ᠤᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨᠡᠳᠦ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ|style=max-height:2em;word-wrap:normal}} | mon= Урадын Өмнөд Хошуу | monr= Urad-un Emünedü Qosiɣu |order=st|s=乌拉特前旗 |t=烏拉特前旗 |p=Wūlātè Qián Qí }} '''Урадын өмнөд хошуу''' — [[Хятад]] улсын [[Өвөр Монгол]] орны [[Баяннуур хот]]ын харьяа '''[[Хятад улсын засаг захиргааны хуваарь|хошуу]]'''. == Газар зүй == Урадын өмнөд хошуу Баяннуур хотын дорно өмнөд хэсэгт 7,476 км² газар эзлэн оршдог. Баруунаас зүүнш 142 км, хойноос урагш 85 км сунан тогтсон. Хошууны нутагт цэнгэг уст Улиастай нуур бий. Хошууны төв - Монь-Уул балгас. == Хүн ам зүй == Урадын өмнөд хошуу 2011 онд 343,000 оршин суугчтай байв. Хятад, монгол хүмүүс байдаг. == Нутгийн хуваарь == Урадын өмнөд хошуу дотроо 9 [[балгас]] болж хуваагддаг. {|class="wikitable" cellspacing="0" ! Нэгж || Нутгийн нэр |--- | балгас || | Монь-Уул | Их Шигтэй | Бага Шигтэй | Мянган | Шяньфэн | Баянхуа | СиШоужоу(Баруун бага зуу) | Шинь-Ань |--- | сум || | Саадаг | Эрдэнэбулаг |--- | шян || | Балгасанд багтах болов |- |} == Эх сурвалж == {{Reflist}} {{Өвөр Монгол}} [[Ангилал:Өвөр Монголын суурин]] [[Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог]] 1rjnmmro88ofdl9m1lrl9ti1mkxnppv 0 51314 852005 749635 2026-04-01T20:05:37Z Enkhsaihan2005 64429 852005 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын улс төрч (1946 онд төрсөн)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Бүдрагчаагийн Даш-Ёндон | image = | office = [[Монгол Ардын Хувьсгалт Намын дарга|Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга]]{{efn|1991 оны 2 сарын 28-наас 1992 оны 10 сарын 5 хүртэл тус албан тушаалын нэршил дарга байсан.}} | term_start = 1991 оны 2 сарын 28 | term_end = 1996 оны 7 сарын 28 | predecessor = [[Гомбожавын Очирбат]] (Дарга) | successor = [[Нацагийн Багабанди]] | office1 = Монгол Улсаас [[Болгар]]т суугаа элчин сайд | term_start1 = 2001 | term_end1 = 2005 | predecessor1 = | successor1 = | birth_date = {{birth date and age|1946|02|17}} | birth_place = [[Цэцэрлэг сум (Хөвсгөл)|Цэцэрлэг сум]], [[Хөвсгөл]], Монгол | death_date = | death_place = | party = [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | alma_mater = [[Монгол Улсын Их Сургууль]] | occupation = | spouse = Чойжамцын Батжаргал | children = | signature = | signature_alt = }} '''Бүдрагчаагийн Даш-Ёндон''' ([[Хөвсгөл]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]]ын Согоот багийн нутагт 1946 онд төрсөн) -монголын улс төрийн зүтгэлтэн, шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, Монгол улсын Ардын багш юм. Тэрбээр 1968 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуулийг]] төгсөж [[түүхийн багш]]ийн мэргэжил эзэмшжээ. Их сургуулиа төгсөж, сургуульдаа багшилж байгаад [[МАХН]]-ын төв хороонд зааварлагч, [[Намын дээд сургууль]]д орлогч захирал, МАХН-ын төв хорооны хэлтсийн орлогч эрхлэгч, хэлтсийн эрхлэгч, [[Улаанбаатар]] хотын намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, 1991-1996 онд МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, дарга, 1997 оноос [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч]]ийн улс төрийн бодлогын зөвлөх, 2001-2005 онд Болгар улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд, 2007 оноос МАХН-ын даргын зөвлөхөөр ажиллаж байна. ==Бүтээл== *''Цаг үе: Сэтгэл, бодрол, философи'' *''Монголын хөгжлийн философи'' *''Үйлсээрээ мөнхөрсөн Б. Ширэндэв'' {{Хөтлөгч мөр Монгол Ардын Намын дарга}} {{DEFAULTSORT:Даш-Ёндон, Бүдрагчаагийн}} [[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монголын түүхч]] [[Ангилал:Монголын философич]] [[Ангилал:Болгар дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1946 онд төрсөн]] g3wgt09lcafz7ncqes4b2v1n33znl4n 0 51995 852006 845020 2026-04-01T20:11:25Z Enkhsaihan2005 64429 852006 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Чинбатын Номин | image = Nomin Chinbat 2022 (cropped).jpg | office = Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд | primeminister = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] | termstart = 2024 оны 7 сарын 10 | termend = 2025 | preceded = Албан тушаал бий болсон | office2 = Соёлын сайд | term_start2 = 2021 оны 1 сарын 29 | term_end2 = 2024 оны 7 сарын 10 | predecessor2 = [[Сампилдондовын Чулуун]] | successor2 = | office3 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start3 = 2024 оны 6 сар | term_end3 = | successor3 = | constituency3 = [[Сонгинохайрхан]] | birth_date = {{Birth date and age|1983|06|10}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], Монгол | death_date = | death_place = | party = [[Монгол Ардын Нам]] | spouse = | children = | alma_mater = [[Зүүн Английн Их Сургууль]] }} '''Чинбатын Номин''' нь Монголын бизнес эрхлэгч эмэгтэй, Монгол телевизийн захирлаар ажиллаж байгаад [[2021 он|2021]] оны [[1 сарын 29|1-р сарын 29]]-нд Соёлын сайдаар томилогджээ. Тэрбээр УИХ-ын 9 дэх удаагийн сонгуульд 11-р тойрог, Сонгинохайрхан дүүргээс нэр дэвшин сонгогдож, Соёл, спорт, аялал, жуулчлал, залуучуудын сайдаар томилогдон ажиллаж байв. == Намтар == Чинбатын Номин нь [[1983 он|1983]] оны [[6 сарын 10]]-нд төржээ. Тэр ажил хөдөлмөрийн гараагаа хувийн хэвшил, тэр тундаа үндэсний аялал жуулчлалын салбараас эхэлсэн юм. Англи Улсад эдийн засаг/нягтлан бодох бүртгэл мэргэжлээр суралцсан. Ч.Номин нь захиргаадалтын дэглэмээс чөлөөт зах зээлийн эдийн засагт шилжиж байсан манай улсад зочдыг хүлээн авах үйлчилгээ, үйлчилгээний соёл, найрсаг байдлын дэлхийн стандартыг нэвтрүүлж, энэ салбарын суурийг Монголын анхны 5 одтой зочид буудлыг бүтээн байгуулж өөрчилсөн юм. Түүний зочид буудал нь жуулчдын заавал очдог газруудын нэг болсон төдийгүй үйл ажиллагаагаа явуулдаг тус хотхоны хамгийн том ажил олгогч бөгөөд татвар төлөгч юм. Тэрээр эдүгээ соён гэгээрүүлэх салбарт 10 гаруй жил ажилласан туршлага дээрээ үндэслэн, улсынхаа соёл урлаг, соён гэгээрлийн салбарт хувь нэмрээ оруулахаар Монгол Улсын Засгийн Газрын гишүүн, Соёлын сайд, улмаар Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайдаар ажиллаж байв. === Боловсрол === * 2001-2003: [[Кембрижийн Их Сургууль|Кембридж]]<nowiki/>ийн Аббэй Коллеж, [[Их Британи-Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс|ИБУИНВУ]] * 2003-2006: Зүүн Английн Их Сургууль, эдийн засаг, нягтлан бодох бүртгэлийн бакалаврын зэрэг, [[Их Британи-Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс|ИБУИНВУ]] * 2016-2018: Харвардын Бизнесийн Сургууль, удирдах менежмент === Ажилласан туршлага === * 2003-2007: Гацуурт Групп, Гадаад харилцааны захирал * 2008-2021: Тэрэлж Зочид Буудал, үүсгэн байгуулагч, Гүйцэтгэх захирал * 2011-2021: [[Монгол Телевиз]] ХХК, Гүйцэтгэх захирал * 2015-2021: [[Хэвлэл мэдээллийн зөвлөл|Монголын Хэвлэл Мэдээллийн Зөвлөл]], Тэргүүн * 2021-2024: Монгол Улсын Засгийн Газрын гишүүн, Соёлын сайд * 2021-Одоо: [[МАН]]-ын УЗ-ийн гишүүн * 2021-Одоо: СДМЭХ-ны дэд Ерөнхийлөгч * 2021-Одоо: Азийн улс төрийн намуудын Эмэгтэйчүүдийн жигүүрийн тэргүүн * 2021-Одоо: Монгол Улсын олон улс дахь сурталчилгаа мэдээллийн Үндэсний хорооны дарга * 2024-Одоо: УИХ-ын гишүүн * 2024-2025: Засгийн газрын гишүүн, Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд * 2024-2025: Аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх Үндэсний хорооны дэд дарга<ref>{{Cite web |title=Эрх зүйн акт дэлгэрэнгүй |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16960553821651&showType=1 |access-date=2025-01-16 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=en}}</ref> == Монгол ТВ == 2011 оноос 2021 он хүртэл Монгол HD телевизийн захирлаар ажиллаж, Монголд анх удаа HD форматыг нэвтрүүлж, телевизийн контентын бодлого, оюуны өмчийн талаарх эрчимтэй өөрчлөлтүүдийг өөрийн телевиздээ хийн, энэ үйл явцдаа бусдыгаа ч уриалан, манлайлж байгаа тэдний арга туршлага салбарынхны анхаарлыг эрхгүй татдаг. Дотоодын төдийгүй олон улсад ч тэдний үйл хэргийг үнэлж 2013 онд Ч.Номин нь телевизийн салбар дахь Дэлхийн нөлөө бүхий 25 эмэгтэйн нэгээр шалгарсан билээ. Ажлын цагийн 10 хувь л "Тэрэлж" зочид буудалд зарцуулагдаж харин 90 хувиа "Монгол ТВ" телевизэд зарцуулж байв. [[The Voice of Mongolia]] нэвтрүүлэг нь Монголын шинэ дуу хоолой, өнгө төрхийг шалгаруулах зорилготой тэмцээн юм. Эхний улирлын анхны дугаар 2018 оны 1-р сарын 21-нд [[Монгол Телевиз|Монгол Телевизээр]] дамжуулагдан үзэгчдэд хүрчээ. Хамгийн анх телевизийн продьюсер Жон де Мол-ын санаачлагаар The Voice of Holland нэртэйгээр зохиогдож байсан [[The Voice]] шоуны монгол дахь хувилбар ийнхүү [[Монголчууд|Монголчуудын]] хүртээл болсон билээ. The Apprentice Mongolia бол дэлхийн олон улсад амжилттай бүтээгдэж шинэ залуу, шилдэг бизнесийн удирдагчдыг эдийн засаг бизнесийн талбарын оргилд гаргадаг бизнесийн № 1 реалити шоу нэвтрүүлэг юм. Mongolia’s Got Talent  шоунд Монгол улсын өнцөг булан бүрээс өөрийн авьяас чадвараа харуулахыг зорьсон хүн бүр оролцох боломжтой хамгийн ардчилсан шоу нэвтрүүлэг билээ. Мөн шоуны хамгийн том онцлог бол бүх төрлийн авьяас чадвар нэгэн тайзнаа цуглаж чаддагт оршдог юм. Шарк Танк Монгол шоу нь Дэлхийн 30 гаруй улс оронд амжилттай хийгдсэн бизнесийн #1 реалити шоу нэвтрүүлэг юм. Энэ шоу нь оргилуун их хүсэл тэмүүлэлтэй бизнес эрхлэгчдийн мөрөөдлөө биелүүлэх, санхүүжилтээ бий болгох газар боловч оролцогчид маань эхлээд шаркууд буюу хөрөнгө оруулагчдыг өөрсдийн төлөвлөгөөндөө итгүүлэн үнэмшүүлэх хэрэгтэй болно. ==Улс төрийн замнал== [[Файл:Nomin Chinbat.jpg|thumb]] 2021 оны [[1 сарын 29|1-р сарын 29]]-нд Ерөнхий сайд Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн [[Улсын Их Хурал|УИХ]]-ын чуулганд танилцуулснаар Ч.Номин танхимын Соёлын сайдаар ажиллахаар томилогджээ. <ref>https://ikon.mn/n/2e0h?fbclid</ref> Тэрбээр Соёлын сайдаар томилогдсон цагаас хойш салбарын гол хуулиудыг УИХ-д өргөн барьж батлуулсан. Тодруулбал [https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16230709374521 Соёлын тухай] хуульд сүүлийн 15 жил өөрчлөлт ороогүй байсан. Энэ хуулийн үндсэн агуулга нь Монголын соёлын өвийг хадгалах, шинэ тутам орж ирж байгаа соёлын урсгалаас үндэсний өв соёлоо хамгаалах, өв соёлоо эдийн засгийн эргэлтэд оруулах томоохон зохицуулалт хийсэн. Мөн музейн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх зүйн үндсийг тогтоох, музейн сан хөмрөг бүрдүүлэх, аюулгүй байдлыг хангахтай холбогдсон харилцааг зохицуулах [https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16160832622081 Музейн тухай хууль] болон кино үйлдвэрлэх үйл ажиллагааны эрх зүйн үндсийг бүрдүүлж, Монгол Улсад кино бүтээх таатай орчныг бий болгох, кино урлагийг хөгжүүлэхэд төрөөс дэмжлэг үзүүлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулах [https://legalinfo.mn/mn/detail/16230709404501 Кино урлагийг дэмжих тухай] хуулийн төслүүдийг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар батлуулсан. Түүнчлэн оюуны өмчийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, соёлын салбарын эдийн засагт оруулах үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор [https://d.parliament.mn/tusul/939febc8-16cd-48a8-86b0-302d5f227e39 Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай] хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барьж хэлэлцэгдэхээр дэмжигдсэн юм. 2023 оны байдлаар соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн салбар Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 1.4 хувийг эзэлж байгаа бөгөөд Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн төсөл батлагдсанаар соёлын салбарын ДНБ-д эзлэх хувь 2030 он гэхэд 4.0 хувьд хүрэх боломжтой хэмээн тооцоолсон. Улмаар 2024 оны 5-р сарын 16-ны өдөр [[Улсын Их Хурал|УИХ]]-ын чуулганаар Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн төслийг хэлэлцэн дэмжиж, батлагдсан юм. <ref>{{Cite web |title=Эрх зүйн акт дэлгэрэнгүй |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16960553821651&showType=1 |access-date=2025-01-16 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=en}}</ref> Засгийн газрын 2023  оны [[3 сарын 22|3-р сарын 2]]2-ны өдрийн 103 дугаар тогтоолоор [https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16758850238911 Монгол Улсын олон улс дахь сурталчилгаа, мэдээллийн үндэсний хорооны] даргаар Ч.Номинг томилсон. Энэ хүрээнд өв соёлоороо дамжуулан Монгол Улсаа сурталчлах, олон улсын хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудыг урих нөгөө талаас гадаад улсад монгол уран бүтээлчид уран бүтээлээ толилуулахад дэмжлэг үзүүлэн ажилласан. Тэрбээр улс төр дэх жендерийн эрх тэгш байдлыг шийдвэр гаргах түвшинд нэмэгдүүлэн эмэгтэйчүүдийн манлайлал, оролцоо, дуу хоолой болж, тэгш боломж, тэгш оролцоог хангах чиглэлээр үзэл бодлоо идэвхтэй илэрхийлсээр ирсэн бөгөөд 2023 оны [[8 сарын 5|8-р сарын 5]]-ны өдөр Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдсан [http://nam.mn/hb Азийн улс төрийн намуудын олон улсын Бага хурлын салбар хуралдаан]{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ы үеэр Азийн улс төрийн намуудын олон улсын Эмэгтэйчүүдийн байгууллагын тэргүүнээр сонгогдсон. == Шүүмж == Соёлын сайд Ч.Номин 2021 оны [[11 сарын 14|11-р сарын 14]]-нд Улсын их хурлын гишүүдэд Гацуурт компанийн ургацын төмс тараасан нь олон нийтийн дургүйцлийг хүргэж байв.<ref>https://news.mn/r/2495776/</ref> "Богд Зонхова" цогцолбор байгуулахаар 2022 оны улсын төсөвт 32 тэрбум төгрөг суулгасныг нийгмийн сүлжээгээр эрс шүүмжлэв. Улмаар 2021 оны [[11 сарын 22|11-р сарын 22]]-нд "Богд Зонхова" цогцолборын төсөлд хөрөнгө зарцуулахгүй гэдгээ өөрийн фейсбүүк хуудсаараа мэдэгджээ.<ref>https://ikon.mn/n/2e0h?fbclid</ref> ==Гэр бүл== Аав Л.Чинбат нь 1998 онд “Гацуурт” ХХК-г үүсгэн байгуулж өөрийн бизнесээ эхлүүлсэн хүн. Нөхөр Г.Бат-Эрдэнэ нь Монгол телевизийн Стратеги, бодлого төлөвлөлт хариуцсан дэд захирал, Монголын Телевизүүдийн Холбооны ТУЗ-ийн даргын алба хашдаг. Тэд 3 хүүхдийн эцэг эх болсон. == Нийгмийн хариуцлага == {| class="wikitable" |2017 – 2021 2016 – 2021 2015 – 2021 2011 – 2016 2013 – 2014 | Монголын Оюун Өмч Хамгаалах Холбоо, ТУЗ-н гишүүн Дэлхийн Эдийн засгийн форумын Дэлхийн Залуу Манлайлагч Монголын Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлийн Тэргүүн Дэлхийн Эдийн засгийн форумын Дэлхийн Чиг хандлагыг тодорхойлогч Дэлхийн Чиг хандлагыг тодорхойлогч нийгэмлэгийн Улаанбаатар салбарын куратор |} == Гавьяа шагнал == {| class="wikitable" | colspan="2" |Олон Улсын: |- |2019 2015 2014 2013 |Хамгийн нэр хүндтэй продюсерт нэр дэвшсэн, 23 дах Азийн Телевизүүдийн Шагнал гардуулах ёслол Шилдэг шинийг санаачлагч эмэгтэй, Realscreen сэтгүүл Ньюз Эйжа Сувгийн “Азийн Эрх мэдэл эзэмшигчд”-ийн жагсаалтад орсон Холливүүдийн Дэлхийн телевизийн салбарын 25 шилдэг Манлайлагч эмэгтэйчүүдийн нэг |- | colspan="2" |Монгол Улсын: |- |2017 2017 2016 2016 2015 2012 2011 2010 |Шилжилтийн 25 жилийн “Бүтээгч бизнесмэн залуу Монголын Залуучуудын холбоо, Залуу удирдагч сан 30 хүртэлх 30 залуу, Forbes Mongolia сэтгүүл Олон Улсын Эмэгтэйчүүдийн Эрхийг хамгаалах өдрийг тэмдэглэхтэй холбогдуулан АНУ-ын Элчин сайдын яамнаас шалгаруулсан таван “Монголын эмэгтэй манлайлагч”-дын нэг болсон. Монгол Улсын Ерөнхий сайдын захирамжаар Монголын 21 “Эмэгтэй манлайлагч”-дын нэг болсон. “Шилдэг Эмэгтэй Бизнес эрхлэгч” цол, Монгол Улсын Үндэстний Худалдаа, аж үйлдвэрийн танхим Монголын Сэтгүүлчдийн холбооны “Шилдэг Сэтгүүлч” цол Монголын Космополитан сэтгүүлийн “Хамгийн Хөгжилтэй, Зоригтой Эмэгтэй” Монголын Эмэгтэйчүүдийн холбооны “Шилдэг Эмэгтэй” шагнал |} ==Цахим сүлжээ== LinkedIn: <nowiki>https://mn.linkedin.com/in/nomin-chinbat-07903b14?trk=people-guest_people_search-card</nowiki><ref>https://mn.linkedin.com/in/nomin-chinbat-07903b14?trk=people-guest_people_search-card</ref> Facebook: <nowiki>https://www.facebook.com/NominChinbatM</nowiki><ref>[https://www.facebook.com/NominChinbatM]</ref> Instagram: <nowiki>https://www.instagram.com/nomin.chinbat/</nowiki><ref>https://www.instagram.com/nomin.chinbat/</ref> {{DEFAULTSORT:Номин, Чинбатын}} [[Ангилал:Монголын соёлын сайд]] [[Ангилал:1983 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын бизнесмен]] rpbag07pqy9bohtgxmyfpk0ajz4ja3w 0 52004 852008 823631 2026-04-01T21:07:44Z Enkhsaihan2005 64429 852008 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Содовсүрэнгийн Нарангэрэл | image = | office = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | termstart = 1992 | termend = 1996 | office1 = [[БНМАУ]]-ын Улсын Ерөнхий прокурорын туслах бөгөөд Шүүн таслах ажиллагаанд хяналт тавих хэлтсийн дарга | primeminister1 = [[Думаагийн Содном]] | term_start1 = 1988 | term_end1 = 1990 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академи]]-ийн гишүүн | term_start2 = 2000 | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_date = {{Birth date and age|1953|5|30}} | birth_place = [[Дундговь аймаг]], [[Монгол]] | death_date = | death_place = | party = [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | spouse = | children = | alma_mater = [[Монгол Улсын Их Сургууль]] (LL.B.) <br> ЗХУ-ын Бүх холбоотын хууль зүйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн <br> ([[Associate Professor of Law|Asso Prof.L]]) | profession = [[Хуульч]] | website = http://law.num.edu.mn/uc/181/184/182 }} '''Содовсүрэнгийн Нарангэрэл''' (1953 оны 5-р сарын 30-нд Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу буюу одоогийн [[Дундговь аймаг|Дундговь аймгийн]] [[Дэлгэрцогт сум|Дэлгэрцогт суманд]] төрсөн) -Монгол Улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, ШУА-ийн академич, хууль зүйн шинжлэх ухааны доктор, профессор цолтой, Монголын хуульч, улс төрч, нийгмийн зүтэлтэн. 1992 оны УИХ-ын сонгуульд МАХН-аас нэр дэвшин ялалт байгуулж, УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байсан. 2004 онд Японы Нагояа Их Сургуулийн Зочин Профессороор ажиллаж байсан бөгөөд 2018 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль]]-ийн Эмирет Профессор цол хүртсэн. ==Намтар== С.Нарангэрэл Б.Содовсүрэнгийн хүү болж 1953 онд төрсөн ажээ. Эцэг Б.Содовсүрэн нь 16 настай байхдаа Улаанбаатар хотын Шүүхийн нарийн бичгийн дарга, 18 насандаа Улаанбаатар хотын Шүүхийн орлогч дарга, 19 настай байхдаа Булган, Сэлэнгэ аймгийн шүүхийн даргаар ажиллаж байсан түүхтэй гэнэ. мөн Төв аймгийн Шүүхийн дарга болон Улсын дээд шүүхийн удирдлагад 13 жил ажилласан байна. ===Боловсрол=== *1961-1971 онд [[Улаанбаатар]] хотын ерөнхий боловсролын 6-р дунд сургууль *1971-1975 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн Хуулийн салбар *1985-1988 онд ЗХУ-ын [[Москва]] хотноо Бүх Холбоотын дээд сургуулийн аспирантур === Ажилласан байдал === *1975-1985 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн Хууль зүйн сургуульд багш *1985-1988 онд Улаанбаатар хотын Ерөнхий прокурорын орлогч *1988-1990 онд Улсын Ерөнхий прокурорын туслах *1990-1991 онд Засгийн газрын дэргэдэх судалгааны төвийн эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан *1991-1992 онд Улсын Бага хурлын дэргэдэх төр, нийгэм судлалын Академийн дэд захирал *1992-1996 онд УИХ-ын гишүүн *1996-1997 онд МУИС-ийн Хууль зүйн сургуульд профессор *1997-2000 онд [[Монголын Өмгөөлөгчдийн Холбоо|Монголын Өмгөөлөгчдийн Холбооны]] Ерөнхийлөгч *1999-2010 онд МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн захирал *2010 оноос хойш МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн профессор *2012 оноос МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн Эрдмийн зөвлөлийн дарга. == Эрдмийн бүтээл, туурвил == ;Ном #Legal system of Mongolia. УБ-Нагояа., 2004 #Правовая система Монголии. УБ-Москва.,ОХУ-ын Москвагийн Олон Улсын харилцааны Их Сургууль. 2003 #Монгол Улсын эрх зүйн тогтолцооны удиртгал. УБ., 2003. 160 х (2003 онд БНХАУ-ын Өвөр монгол улсын их сургуулийн хуулийн сургууль хятад хэл рүү орчуулж хэвлүүлсэн) #Эрх зүй судлалын удиртгал. Хамтын бүтээл. УБ., 2003. 218 х #Хууль зүйн тайлбар толь. УБ., 2003 (Хамтын бүтээл) #Монголын ба дэлхийн эрх зүйн тогтолцоо. УБ., 2002 #Амьд эрх зүй. УБ., 2002. 248 х #Монгол Улсын эрүүгийн эрх зүй./ерөнхий анги/.УБ.,1999.430 х #Монгол Улсын төр, эрх зүйн үндэс. Тест. УБ.,1999. 96 х /хамтран/ #Монгол Улсын эрүүгийн эрх зүй/тусгай анги/.УБ.,1998.306 х #Хүний эрх, өмгөөлөл. УБ.,1998. 96 х #Монгол Улсын эрүүгийн эрх зүй./ерөнхий анги/. УБ.,1996. 402 х #Англи-Монгол-Орос хууль зүйн толь. УБ.,1994. 450 х #Зохион байгуулалттай гэмт хэрэг. УБ.,1991.63 х #Р.Чойнямд тулгасан ял. УБ., 1990. 70 х #Гэмт хэрэг зүйлчлэх шинжлэх ухааны үндэс. Онол, практик. УБ.,1988.205 х # Монгол Улсын эрүүгийн хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох асуудал. Хууль зүйн ухааны дэд докторын зэрэг горилсон диссертаци. М.,1988.156 х #Криминологи. сурах бичиг. /хамтран бичсэн/ УБ.,1986. 3хх # БНМАУ-ын засан хүмүүжүүлэх хөдөлмөрийн эрх зүйн үндсэн асуудал. УБ.,1988. 180 хуудас # Эрх зүйн товч толь./хамтран бичсэн/ УБ.,1986. 2хх #Сахилга, хариуцлага эрх зүйн товхимол. Гэмт хэргээс ял шийтгэлд гэсэн хэсгийг бичсэн/.УБ.,1984.3хх # БНМАУ-ын эрүүгийн эрх зүйн практикум./хамтран бичсэн/. УБ.,1984. 4хх #Монгол Улсын иргэний эрх, үүргийн нэгдэл/товхимол/. УБ.,1983.92 х #Эрх зүйн мэдлэг, залуучууд. УБ.,1980. 132 х #БНМАУ-ын эрүүгийн эрх зүйн бодлогын хураамж. УБ.,1979.88 х Бусад олон эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, илтгэл нийтлүүлжээ. {{DEFAULTSORT:Нарангэрэл, Содовсүрэнгийн}} [[Ангилал:1953 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын хуульч]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] qr2w8yfhv7m6rtf37l2ns0uas2m4s6k 0 52008 852019 807106 2026-04-02T05:09:26Z Enkhsaihan2005 64429 852019 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Цэдэвдамбын Оюунгэрэл | image = | caption = | office1 = [[Соёл, Спорт, Аялал Жуулчлалын Яам (Монгол)|Соёл, Спорт, Аялал Жуулчлалын Сайд]] | primeminister1 = [[Норовын Алтанхуяг]] | term_start1 = 2012 оны 8 сар | term_end1 = 2014 оны 11 сарын 5 | predecessor1 = [[Ёндонгийн Отгонбаяр]] <small>(Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд)</small><br/>[[Дамдины Цогтбаатар]] <small>(Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд)</small> | successor1 = [[Дуламсүрэнгийн Оюунхорол]] <small>(Байгаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын сайд)</small><br/>[[Ганхуягийн Шийлэгдамба]] <small>(Эрүүл мэнд, спортын сайд)</small><br/>[[Лувсаннямын Гантөмөр]] <small>(Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд)</small> | birth_date = {{Birth date and age|1966|10|26}} | birth_place = [[Тариалан сум (Хөвсгөл)|Тариалан сум]], [[Хөвсгөл аймаг]], [[Монгол]] | death_date = | death_place = | party = [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | spouse = | children = | alma_mater = [[Свердловскийн улс ардын аж ахуйн дээд сургууль]], [[Москвагийн Олон улсын бизнесийн дээд сургууль]], [[Стэнфордын их сургууль]] | profession = Эдийн засагч, Бизнесийн удирдлагын магистр, Олон улсын бодлого судлалын магистр | website = }} '''Цэдэвдамбын Оюунгэрэл''' (1966 оны 10 сарын 26-нд [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл]] аймгийн [[Тариалан сум (Хөвсгөл)|Тариалан суманд]] төрсөн) нь Монголын улс төрч, зохиолч, хүний эрхийн төлөө зүтгэлтэн билээ.  ==Боловсрол== Оюунгэрэл 1983 онд Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хотын 1-р дунд сургуулийг алтан медальтай дүүргэж, 1988 онд ЗХУ-ын Свердловск хотын УАААДС-ийг төлөвлөлт эдийн засагч мэргэжлээр улаан дипломтой төгссөн.  1993 онд ОХУ-ын Москвагийн Олон улсын бизнесийн дээд сургуульд Бизнесийн удирдлагын магистр, 2004 онд АНУ-ын Стэнфордын Их сургуульд Олон улсын бодлого судлалын мастерын зэрэг тус тус хамгаалжээ. 2006 оны АНУ-ын Йелийн их сургуулийн “Йелийн дэлхийн андууд” хөтөлбөрт суралцаж, 2011 оны АНУ-ын Эйзэнхауэрийн тэтгэлэгт шалгаран оролцсон байна. == Ажил, амьдралын гараа == Эзэмшсэн мэргэжлийнхээ хүрээнд 1988-1991 онд Хөвсгөл аймгийн Материал техникийн хангамжийн удирдах газарт мэргэжилтэн, 1991-1992 онд Хөвсгөл аймгийн АДХГЗ-нд Хөдөлмөр, нийгэм хангамжийн хэлтсийн дарга, 1993-1996 онд Улсын Нийгмийн даатгалын ерөнхий газарт ахлах мэргэжилтэн, 1996-1997 онд УИХ-ын дэд даргын туслах, 1997-1998 онд “Өмч хувьчлал” төслийн менежер, 1998 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын шадар туслах, 1999-2000 онд УИХ дахь олонхын бүлгийн Ажлын албаны дарга, 2000-2003 онд УИХ-ын гишүүний зөвлөх, “Эрх чөлөө” төв ТББ-ын гүйцэтгэх захирал, 2004 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын шадар туслах, 2004-2006 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх, 2009 оноос эхлэн Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Хүний эрх, иргэний оролцооны бодлогын зөвлөх, орон тооны бус зөвлөхөөр тус тус ажилласан. ==Улс төрд== Ардчилсан Эмэгтэйчүүдийн холбооны тэргүүн Ц.Оюунгэрэл нь 2012 оны УИХ-ын сонгуулиар Нийслэлийн Хан-Уул, Багануур, Багахангай дүүрэгт нэр дэвшин өрсөлдөж, Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдон 4 жил ажилласан. Мөн 2012 оны 8 сараас 2014 оны 11 сар хүртэл, Н. Алтанхуягийн засгийн газарт Соёл, спорт, аялал жуулчлалын сайдаар ажиллажээ. == Уран бүтээл == Тэрбээр олонд танигдсан улс төрч, нийгмийн зүтгэлтэн төдийгүй Монголын номын зах зээл дэх шилдэг борлуулалттай номуудын зохиогч юм. Түүний “Америкт суралцсан тэмдэглэл” /2007/, “Нүүдэлчний яриа” /2008/, “Миний ажлын ноу-хау” /2010/ номууд нь англиар ярьж сурах хүсэлтэй хүмүүс, гадаад оронд суралцах оюутан залуус, эх орондоо амжилттай ажиллахыг хүссэн хэн бүхний ширээний ном нь болж чадсан. Мөн “Гэрт болсон яриа”/2011/ ном нь хүн амын эрүүл мэндийн боловсролд үнэтэй хувь нэмэр оруулж байна. Ц.Оюунгэрэлийн бичсэн “Ногоон нүдэн лам” түүхэн роман нь 2008 онд анх олны хүртээл болсноосоо хойш жил бүр шилдэг борлуулалттай номоор шалгарч, уран зохиолын ертөнцөд “хамгийн их уншигддаг” ном болсон төдийгүй гадаад зах зээл дээр хэвлэн нийтлэгдэхээр бэлтгэгдэж байгаа билээ. Ц.Оюунгэрэлийн бичсэн “Хотол цагаан” /2009/ радио жүжиг нь олны хүртээл болмогцоо Монголын Үндэсний олон нийтийн радиогийн алтан фондод хадгалагдахаар шалгарсан. Уг жүжгийн зохиолыг Монфемнет үндэсний сүлжээ монгол уншигчдадаа зориулан хэвлэн нийтэлж олны хүртээл болгосон ажээ. “Хотол цагаан” жүжгийн зохиолын англи хэлээрх хувилбар нь франц хэлнээ хөрвүүлэн хэвлэгдэхээр бэлтгэгдэж байна. Ц.Оюунгэрэл нь нийгмийн хурц асуудлуудыг хөндсөн нийтлэл, шинжлэх ухаан танин мэдэхүйн мэдээлэл олгосон бүтээлүүдээрээ танигдсэн нийтлэлч, залуусыг хөтлөн дагуулсан илтгэгч юм. Тэрээр нийтлэл, илтгэлүүдийн эмхтгэл номоо удахгүй олны хүртээл болгохоор хэвлэлд бэлтгэж байна. Ц.Оюунгэрэлийн 2007 онд үүсгэн байгуулсан Нутгийн шийдэл сангаас оюутан залууст зориулсан тэтгэлэгт хөтөлбөр, судлаачдад зориулсан аялал, нийгмийн эмзэг бүлгийнхэнд хандсан жижиг төслүүдийг хэрэгжүүлж, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, байгаль орчныг хамгаалахад чиглэгдсэн ном бүтээл хэвлэн нийтэлж иржээ. Түүний орчуулж, нийтийн хүртээл болгосон “Орчны эрүүл мэндийн тухай иргэний нөхөрлөлийн гарын авлага”/2010/, “Ажил мэргэжил-бага лавлах толь” /2010/ номууд нь нийслэлийн уншигчид төдийгүй, Монгол орны бүх сумдын сургууль, эмнэлэг, байгаль орчны ажилтнуудад хүрч чадсан байна. Оюунгэрэл 2017 онд "Ногоон нүдэн лам" романыхаа хоёрдугаар дэвтрийг "Жаран цагаан хонь" нэрээр хэвлүүлжээ. Мөн "Жорлонгоо өөрчилье" номыг Нутгийн шийдэл ТББ-аар дамжуулан хэвлүүлсэн. == Шагнал == *Алтангадас одон *Эрх чөлөөний одон *“Нийгмийн даатгалын тэргүүний ажилтан” цол, тэмдэг *2007,2008, 2009 оны шилдэг номын зохиогч, 2010 оны онцлох зохиогч ==Гэр бүл== Оюунгэрэлийн анхны хань Бат-Эрдэнэ нисгэгч хүн байсан бөгөөд 1987 онд онгоцны ослоор амь үрэгдсэн. Том хүү [[Бат-Эрдэнийн Идэр-Од|Б. Идэр-Од]] нь комедиан. Хоёр дахь гэрлэлтээсээ Одмаа хэмээх охинтой болжээ. Гурав дахь буюу одоогийн нөхөр нь АНУ-ын иргэн Жеффри Л. Фолт. {{2012-2016 оны УИХ-ын гишүүд}} {{DEFAULTSORT:Оюунгэрэл, Цэдэвдамбын}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын соёл, спорт, аялал жуулчлалын сайд]] [[Ангилал:Зохиогч]] [[Ангилал:Монголын зохиолч]] [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Эрх Чөлөөний Одон шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Иелийн их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Стэнфорд Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Тариалангийн (Хөвсгөл) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1966 онд төрсөн]] styiqvm8491pijxuc9fgys1dg705ev7 0 52438 852020 839538 2026-04-02T05:18:57Z Enkhsaihan2005 64429 852020 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Цэндийн Нямдорж | image = Tsendiin Nyamdorj.jpg | caption = | office1 = [[Хууль зүй, дотоод хэргийн яам (Монгол)|Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд]] | president1 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister1 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start1 = 2017 оны 10 сарын 20 | term_end1 = 2020 оны 7 сарын 8 | predecessor1 = [[Сандагийн Бямбацогт]] | successor1 = [[Хишгээгийн Нямбаатар]] | president2 = [[Намбарын Энхбаяр]] <br /> [[Цахиагийн Элбэгдорж]] | primeminister2 = [[Санжаагийн Баяр]]<br/>[[Сүхбаатарын Батболд]] | term_start2 = 2008 | term_end2 = 2012 | predecessor2 = [[Цэндийн Мөнх-Оргил]] | successor2 = [[Хишигдэмбэрэлийн Тэмүүжин]]<br/><small>(Хууль зүйн сайд)</small> | president3 = [[Нацагийн Багабанди]] | primeminister3 = [[Намбарын Энхбаяр]] | term_start3 = 2001 | term_end3 = 2005 | predecessor3 = [[Дашпунцагийн Ганболд]] | successor3 = [[Сундуйн Батболд]] | office4 = [[Улсын Их Хурлын дарга]] | term_start4 = 2005 оны 7 сар | term_end4 = 2007 оны 6 сар | predecessor4 = [[Намбарын Энхбаяр]] | successor4 = [[Данзангийн Лүндээжанцан]] | birth_place = [[Увс аймаг]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] | birth_date = {{birth date and age|1956|08|10}} | nationality = [[Монголчууд|Монгол]] | party = [[Монгол Ардын Нам]] | spouse = Долгормаа | children = | alma_mater = <br/>[[ЗСБНХУ-ын Ленинградын Их сургууль]] | profession = хуульч, эрх зүйч }} '''Цэндийн Нямдорж''' нь [[Увс аймаг|Увс аймгийн]] [[Малчин сум]]<nowiki/>анд 1956 оны 8 сарын 10 нд малчин ард Цэндийн гэр бүлд мэндэлжээ. 1981 онд ЗХУ-ын Ленинград /хуучнаар/ хотын улсын их сургуулийн хуулийн анги төгссөн. 1981 онд Улсын ерөнхий прокурорын газарт цэргийн шүүхийн ажиллагаанд хяналт тавьдаг прокурорын албан тушаалд томилогдон цэргийн коллегийн хуралд сууж эхэлснээс хойш 30 гаруй жилийн хугацаанд Хууль зүйн яамны тэргүүн дэд сайд ([[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]]-ын үед) болон засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар мөн 10 гаруй жил ажиллаж, [[Улсын Их Хурал#Монгол Улсын үе үеийн Улсын Их Хурлын дарга нар|УИХ-ын даргын]] албан тушаал хашиж, [[Улсын Их Хурал|Улсын их хурлын гишүүнээр]] 28 жил (7 удаа сонгогдсон) сонгогдон ажилласан. Хууль дотоод хэргийн сайдаар ажиллах хугацаандаа [[Монгол Улсын Засгийн Газар|яам]], агентлагийнхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд тодорхой үр дүнд хүргэснээс гадна Хууль зүйн үндэсний хүрээлэнг анх санаачлан, үйл ажиллагаа, матерриаллаг баазыг бэхжүүлсэн. 2009 онд "Гавьяат хуульч" цол хүртжээ. == Төгссөн сургууль, мэргэжил == * 1975 онд [[Увс (салаа утга)|Увс]] аймгийн [[Улаангом]] хотын 10 жилийн 1 дүгээр дунд сургууль * 1981 онд ЗХУ-ын Ленинград хотын Улсын Их Сургууль Хуульч мэргэжлээр тус тус төгссөн == Ажилласан байдал == * 1981-1988 онд Улсын ерөнхий прокурорын газарт хэлтсийн прокурор, хэлтэс, тасгийн дарга * 1988-1990 онд Цэргийн ерөнхий прокурорын нэгдүгээр орлогч * 1990-1992 онд Монгол Улсын Хууль зүйн тэргүүн дэд сайд * 1990 онд [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]]-ын Сайд нарын зөвлөлд мэргэжилтэн * 1992-1996 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын]] гишүүн * 1996-2000 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын]] гишүүн * 2000-2004 онд [[Монгол Улсын Засгийн Газар|Монгол Улсын Засгийн газрын]] гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд * 2000-2004 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] * 2004-2008 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын]] гишүүн * 2005-2007 онд [[Улсын Их Хурал#Монгол Улсын үе үеийн Улсын Их Хурлын дарга нар|Монгол Улсын Их Хурлын дарга]] * 2008-2012 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд * 2008-2012 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] * 2012-2016 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] * 2016-2020 онд[[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] * 2016-2017 онд [[Улсын Их Хурал|Монгол улсын их хурлын дэд дарга]] * 2017-2020 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд == Шагнал == * 2001 онд [[Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]] * 2001 онд [[Ардын хувьсгал]]ын 80 жилийн ойн медаль * 2006 онд [[Их Монгол Улс]] байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль * 2009 онд Монгол Улсын Гавьяат Хуульч == Цахим холбоос == *https://web.archive.org/web/20160309210356/http://nyamdorj.parliament.mn/about/brief-history/categories/1408/pages/848 *http://www.24tsag.mn/content/10093.shtml?sel=118 {{Улсын Их Хурлын дарга}} {{2012-2016 оны УИХ-ын гишүүд}} {{DEFAULTSORT:Нямдорж Цэндийн }} [[Ангилал:УИХ-ын дарга]] [[Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] [[Ангилал:Монголын Улсын прокурор]] [[Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд]] [[Ангилал:Санкт-Петербургийн их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч]] [[Ангилал:Малчины хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1956 онд төрсөн]] mmdj79hd9h5pw29yaq8xowp1fjzdztd 0 58007 852018 844121 2026-04-02T04:51:47Z ~2026-20392-72 103656 Edutv.mn 852018 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Short description|Mongolian television channel}} {{Инфобокс телевизийн суваг | name = Боловсрол суваг (Edutainment TV ) | logo = EduTV_2022.jpg | logo_size = 225px | logo_alt = | launch_date = 2006 | closed_date = | owner = Монгол масс медиа групп ХХК | country = [[Монгол]] | area = [[Улаанбаатар]] | headquarters = [[Улаанбаатар]], [[Монгол]] | former_names = | replaced = | sister_channels = | timeshift_service = | picture_format = [[16:9]] | website = [http://www.edutv.mn/ www.edutv.mn] }} '''Боловсрол суваг''' телевиз нь бүх насныханд зориулсан энтертайнмент хөтөлбөртэй, танин мэдэхүйн анхны телевиз. Боловсрол суваг телевиз нь анх 2007 оны зуны сар анхны нэвтрүүлгээ цацаж эхлэв тухайн үед Боловсрол соел шинжлэх ухааны яамны дэргэд байсан бүх үндэстэнд хэрэгтэй танин мэдэхүйн боловсрол олгох суваг байжээ 1 жилийн дараа хувийн компаний мэдэлд шилжиж хувийн компани нөлөөтэй болсон. == Лого == <gallery> Bolovsrol_huuchin.png| Анхны лого 2006-2010 File:Боловсрол Суваг Лого өмнөх.jpg |2010-2013 File:Боловсрол суваг лого.jpg |2013-2021 BOLOVSROL_2021.jpg|2021-2022 EduTV_2022.jpg|2022- </gallery> {{commonscat|Edutainment TV}} {{Монгол улсын телевизүүд}} [[Ангилал:Монголын телевиз]] {{Mongolia-stub}} qwru4kem0rhwkppasbsco4qbsew17s2 852021 852018 2026-04-02T06:16:33Z ~2026-20392-72 103656 Edutv.mn 852021 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Short description|Mongolian television channel}} {{Инфобокс телевизийн суваг | name = Боловсрол суваг (Edutainment TV ) | logo = EduTV_2022.jpg | logo_size = 225px | logo_alt = | launch_date = 2007 оны зуны сар | closed_date = | owner = Монгол масс медиа групп ХХК Бодь Интернэйшил ХХК | country = [[Монгол]] | area = [[Улаанбаатар]] | headquarters = [[Улаанбаатар]], [[Монгол]] | former_names = | replaced = | sister_channels =Eagle News Moviebox Asianbox Dream TV Хөг-жим Asar shop Moviebox+ | timeshift_service =6:00-1:00 хүртэлх нэвтрүүлгээ цацдаг | picture_format = [[16:9]] HDTV (2013-онд) | website = [http://www.edutv.mn/ www.edutv.mn] }} '''Боловсрол суваг''' телевиз нь бүх насныханд зориулсан энтертайнмент хөтөлбөртэй, танин мэдэхүйн анхны телевиз. Боловсрол суваг телевиз нь анх 2007 оны зуны сар 7-р сар гэхэд туршилтын нэвтрүүлгээ цацаж эхлэв тухайн үед Боловсрол соел шинжлэх ухааны яамны дэргэд байсан бүх үндэстэнд хэрэгтэй танин мэдэхүйн боловсрол олгох суваг байжээ 1 жилийн дараа хувийн компаний мэдэлд шилжиж хувийн компани нөлөөтэй болсон. Үүний дараа 2010 онд нэвтрүүлгийн төрлийг сайжруулах явцтай болгосон. == Лого == <gallery> Bolovsrol_huuchin.png| Анхны лого 2007-2010 File:Боловсрол Суваг Лого өмнөх.jpg |2010-2013 File:Боловсрол суваг лого.jpg |2013-2021 BOLOVSROL_2021.jpg|2021-2022 EduTV_2022.jpg|2022-одоог хүртэл </gallery> {{commonscat|Edutainment TV}} {{Монгол улсын телевизүүд}} [[Ангилал:Монголын телевиз]] {{Mongolia-stub}} qyhw0wzx3psxg9xmpuog5yq5rnx19ha 0 144782 852007 845526 2026-04-01T21:00:00Z Cicihwahyuni6 84487 852007 wikitext text/x-wiki [[Файл:Subway 2016 logo.svg|thumb|353x353px]] '''Subway''' (монголоор. ''Сабвэй'') — [[Франчайзинг (Franchising)|франчайзинг]] зарчмаар үйл ажиллагаа явуулдаг түргэн хоолны сүлжээ юм. 2011 оны байдлаар байршлын тоогоороо дэлхийд хамгийн том түргэн хоолны сүлжээ болсон юм. Уг сүлжээний хамгийн их зарагддаг гол бүтээгдэхүүн нь "шумбагч онгоц" (гонзгой урт хэлбэртэй тул ийм нэртэй) сэндвич юм. == Түүх == 1965 оны 8-р сарын 28-нд Фред ДеЛука (1947–2015) болон доктор Питер Бак (1930–2021) нар [[Коннектикут]] мужийн [[Брижпорт]] хотод анхны ресторанаа нээж, "Питийн Супер Шумбагч онгоц" ([[Англи хэл|англи.]] ''Pete’s Super Submarines'') гэж нэрлэжээ. Тухайн үед 17 настай байсан Фред коллежийн төлбөр төлөх хэрэгтэй байсан тул гэр бүлийн найз Питер Бак нь түүнд сэндвичийн мухлаг нээхийг санал болгосон түүхтэй. Банкнаас 1000 долларын зээл олгож, Фред Делука бизнесийг хянах эрхээ авчээ. Хэсэг хугацааны дараа рестораны нэрээ Питийн Сабвэй «Pete’s Subway», дараа нь Сабвэй «Subway» болгон өөрчилжээ. 1974 онд тус сүлжээ 32 ресторантай байсан бөгөөд тухайн үед АНУ-д улам бүр түгээмэл болж байсан [[Франчайзинг (Franchising)|франчайзинг]] руу шилжих шийдвэр гаргасан бөгөөд энэ нь сүлжээгээ цаашид өргөжүүлэх зорилготой байв. 1987 онд 1000 дахь ресторан нээгдэв. 1990-ээд оны эхэн үеэс хойш Subway жил бүр 1000 гаруй шинэ ресторан нээж байжээ. 2023 оны 1-р сард тус компани худалдан авагчдыг хайхын тулд зөвлөхүүдийг хөлсөлсөн. Шинжээчдийн тооцоолсноор тус компанийг 10 тэрбум доллараар борлуулах боломжтой байсан юм. == Салбарууд == 2020 оны 7-р сарын байдлаар Subway нь дэлхийн 111 оронд ойролцоогоор 41,600 салбартай байсан бөгөөд бүгд бие даан үйл ажиллагаа явуулдаг байв. 2012 оны статистик мэдээллээр Subway ресторануудын дийлэнх нь дараах улсуудад байрладаг: * АНУ - 24,129; * Канад - 3,155; * Их Британи - 2,300; * Бразил - 2,200; * Австрали - 1,400; * Мексик - 929; * Герман - 680; * Энэтхэг - 521; * Хятад - 495; * Орос - 460; * Өмнөд Солонгос - 418; * Франц - 393; * Шинэ Зеланд - 247; * Малайз - 235; * Колумб - 219; * Нидерланд - 205; * Япон - 194; * Финлянд - 190; * Саудын Араб — 178; Швед — 174; * Пуэрто Рико — 167; * Польш — 154. == Монголд == Дэлхийн 110 орны, 37,000 байршилд, өдөртөө 7,6 сая үйлчлүүлэгчдэд хүрч үйлчилдэг, дэлхийн хамгийн олон салбартай, амтат сэндвичийн Subway брэндийн анхны салбарыг Монголд Таван Богд Групп албан ёсны франчайзинг эрхтэйгээр Улаанбаатар хотод 2024 оны 7-р сарын 5-нд нээсэн байна. sgrg86ryd1n9t1axu6enk7ncbf4sjbe 0 145690 852015 851993 2026-04-02T04:02:13Z Asaaa18 98448 852015 wikitext text/x-wiki '''Петронас Филармонийн танхим''' ( {{Langx|ms|Dewan Filharmonik Petronas}} ) нь [[Малайз|Малайзын]] сонгодог хөгжимд зориулан тусгайлан барьсан анхны концертын танхим юм. Энэхүү танхим нь Малайзын Филармонийн Оркестрын (MPO) үндсэн гэр бөгөөд Нью-Йоркийн Филармони, Филадельфийн оркестр, BBC Симфони болон Венийн Симфони зэрэг дэлхийн тэргүүлэх оркеструудыг хүлээн авч тоглуулж байсан түүхтэй. Концертын танхимыг 19-р зууны Европын сонгодог хөгжмийн танхимуудын уламжлалт гутлын хайрцагны хэлбэрээс санаа авч Сезар Пелли зохион бүтээжээ. Танхим нь лож суудал, байгууллагын сюит (corporate suites) болон хааны сюит зэргийг багтаасан нийт 920 хүний суудалтай. Тайзны шал нь уян хатан байхаар хийгдсэн бөгөөд ойролцоогоор 297 ^м2 талбайтай бөгөөд 369 хүртэл сунгаж болно. Оркестрын нүх нь 45 хүртэлх хөгжимчин багтахаар зохион бүтээгдсэн боловч тайзны өргөтгөлийг ашиглан илүү олон хүн багтаах боломжтой байдаг. ms7ax494gl6o3qw75c7i0vrkb98k18y 0 145691 852014 851997 2026-04-02T04:00:50Z Asaaa18 98448 852014 wikitext text/x-wiki [[File:National_Taichung_Theater_Level_1_lobby_view_201905.jpg|thumb|1-р түвшний лобби]] [[File:National_Taichung_Theater_Level_6_Sky_Garden_2019.jpg|thumb|6-р давхарт Тэнгэрийн цэцэрлэг]] '''Үндэсний Тайчун Театр''' (Хятадаар: 臺中國家歌劇院; Пиньинь: Táizhōng Guójiā Gējù Yuàn) нь Тайванийн Тайчун хотын Шитунь дүүрэг дэх "7-р дахин төлөвлөлтийн бүс"-д байрладаг дуурийн театр юм. Тус байгууламжийн тооцоолсон талбай нь 57,685 квадрат метр (620,920 хавтгай дөрвөлжин фут) юм. Үүнийг Японы архитектор Тоёо Ито, Аруп AGU-ийн Сесил Балмонд нар хамтран зохион бүтээжээ. Барилга угсралтын ажлын гэрээг 2009 оны 11-р сарын 11-нд байгуулсан бөгөөд барилгын ажлыг 45 сарын хугацаанд гүйцэтгэхээр төлөвлөжээ. Тус газар 2014 оны 11-р сарын 23-нд хэсэгчилсэн нээлтээ хийсэн. <ref>{{Cite web |title=Taichung National Opera House to open in November |url=http://focustaiwan.tw/news/aedu/201410150032.aspx |access-date=7 November 2014 |website=Focus Taiwan |agency=Central News Agency}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://focustaiwan.tw/news/aedu/201410150032.aspx "Taichung National Opera House to open in November"]. </cite></ref> <blockquote>Тус барилга 2016 онд албан ёсоор нээгдсэн байна. [2]</blockquote> 6jrpagar9kjjxkyqxf9d3u2kju84zgv 0 145693 852002 2026-04-01T12:10:27Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Константин Фомиченко''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Константи́н Ефи́мович Фомиче́нко,'' 1927 оны 1-р сарын 22-нд Зөвлөлт Украины [[Житомир]] хотод төрсөн — 2015 оны 4-р сарын 11-нд [[Москва]] хотод төрсөн) — ЗХУ-ын намын зүтгэлтэн, дипломат. Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цо..." 852002 wikitext text/x-wiki '''Константин Фомиченко''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Константи́н Ефи́мович Фомиче́нко,'' 1927 оны 1-р сарын 22-нд Зөвлөлт Украины [[Житомир]] хотод төрсөн — 2015 оны 4-р сарын 11-нд [[Москва]] хотод төрсөн) — ЗХУ-ын намын зүтгэлтэн, дипломат. Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цолтой. 1985-1988 онд ЗХУ-аас [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]]-д [[Элчин сайд|Элчин сайдаар]] ажилласан. == Намтар == К.Фомиченко 1948 онд хойш [[ЗХУ-ын Коммунист нам|ЗХУ-ын]] [[ЗХУ-ын Коммунист нам|Коммунист намд]] элссэн. ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны дэргэдэх Дээд Намын Сургуулийг эчнээгээр төгссөн (1958). Түүхийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн (1971). 1981 оноос дипломат албанд шилжин ажилласан. 1945-1950 онд тэрээр Бүх Холбоотны Лениний Залуучуудын Холбооны Төв Хорооны засварын хэсэгт Комсомол зохион байгуулагчаар ажиллаж байжээ. 1950-1953 онд тэрээр Челябинск мужийн Бүх Холбоотны Ленинч Залуучуудын Холбооны Катав дүүргийн хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 1953-1955 онд тэрээр Бүх Холбоотны Лениний Залуучуудын Холбооны Челябинск мужийн хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 1955-1970 онд тэрээр ЗХУ-ын [[Челябинск]] мужийн Хорооны ажилтан байжээ. 1970-1973 онд тэрээр ЗХУ-ын Челябинск мужийн Хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 1973-1977 онд тэрээр ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны байцаагч, ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны Зохион байгуулалт, намын ажлын хэлтэст секторын эрхлэгчээр ажиллаж байжээ. 1977-1981 онд тэрээр Зөвлөлт Киргизийн Коммунист Намын Төв Хорооны Хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга байсан. 1981 оны 6-р сарын 25-наас 1985 оны 3-р сарын 29 хүртэл тэрээр ЗХУ-аас Этиоп улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд. 1985 оны 4-р сарын 4-нөөс 1988 оны 3-р сарын 25 хүртэл тэрээр ЗХУ-аас БНМАУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар ажиллаж байжээ. kol7vfqqmltqwetvzaqbf9af4acn2wv 0 145694 852016 2026-04-02T04:32:28Z ~2026-20392-72 103656 Eagle.mn 852016 wikitext text/x-wiki (англи: Eagle News mongolia монгол: Ийглийн мэдээ <ref>{{Cite web |title=EAGLE.mn |url=https://eagle.mn/ |access-date=2026-04-02 |website=eagle.mn |language=en}}</ref> Ийгл телевиз бол Монголын Анхны Мэдээний Бие даасан телевиз бөгөөд тасралтгүй үйл явдлын мэдээллийг хүргэдэг цор ганц суваг юм. Анх энэ суваг 1994 онд Америкийн бизнесийн түнш Among Foundation Монголын ардчилагчид үүсгэн байгуулсан ба хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө шашин шүтэх эс шүтэх маягаар гарч ирсэн монголын цор ганц чөлөөт суваг байсан юм. Анхны нэвтрүүлэг нь 1995 оны 11-р сарын 15-ны өдөр Нийслэл даяар CNN-ний эфирийг цацаж эхэлсэн ба дэлхийн жишгийг монголд анх удаа нэвтрүүлсэн нь Монголын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд цоо шинэ үзэгдэл тохиолдов. 96vcmwhks1c6f4mct1xdlfn79oppav5 852017 852016 2026-04-02T04:46:10Z ~2026-20392-72 103656 Eagle.mn 852017 wikitext text/x-wiki (англи: Eagle News mongolia монгол: Ийглийн мэдээ <ref>{{Cite web |title=EAGLE.mn |url=https://eagle.mn/ |access-date=2026-04-02 |website=eagle.mn |language=en}}</ref> Ийгл телевиз бол Монголын Анхны Мэдээний Бие даасан телевиз бөгөөд тасралтгүй болж буй үйл явдлын мэдээллийг тэнцвэртэй хүргэдэг цор ганц суваг юм. Мөн Манай монгол улс гэлтгүй Азийн улсуудад Христийн шашин буюу сайн мэдээг тараах зорилготой цор ганц суваг байсан юм. Анх энэ суваг 1994 онд Америкийн Христийн шашны сурталчлах Among Foundation ТББ Монголын ардчилагчид эсвэл ММК (Монголын Медиа Корпораци) хамтран үүсгэн байгуулсан ба хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө шашин шүтэх эс шүтэх маягаар гарч ирсэн монголын цор ганц чөлөөт суваг байсан юм. Анхны нэвтрүүлэг нь 1995 оны 11-р сарын 15-ны өдөр Нийслэл даяар CNN-ний эфирийг цацаж эхэлсэн ба дэлхийн жишгийг монголд анх удаа нэвтрүүлсэн нь Монголын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд цоо шинэ үзэгдэл тохиолдов. Дараа нь 1996 оны 4-р сарын 15-ны өдөр Үндэсний үйл явдлын мэдээллийн хөтөлбөрийг шууд цацаж эхэлж 1996 оны УИХ-ын сонгуулийг анхны шууд дамжуулалтийг 70-аад жил удирдсан МСДН МҮАН хамтран 53 суудал МАХН 26 суудал Үлдсэн нэг суудал нь (Яруу найрагч агсан О.Дашбалбар) сонгуулийн ялалт байгуулав хэмээн шуурхай мэдээллсэн нь монголын телевизүүдийн түүхэнд анхны тохиолдол болсон юм. Түүний дараа үйл явдлын мэдээ болон Христийн шашны хөтөлбөрийг тогтмол нэвтрүүлдэг эхлэл тавигдсан мөн ихэнх Америкийн захирлууд 1998 онд нутаг буцхаар явсан юм. Байгуулагдсан эхний жилүүдэд NBA TALK буюу сагсанбөмбөг тоглох спортыг тайлбартайгаар шууд утастайгаар үзүүлж харуулав 40kr0fc08mwb3h09ky0f73jsuvwp92f 852023 852017 2026-04-02T08:03:00Z ~2026-20392-72 103656 Amongfoundation.org 852023 wikitext text/x-wiki (англи: Eagle News mongolia монгол: Ийглийн мэдээ) Энэ суваг нь үйл явдлын мэдээг цаг тухайд нь дамжуулахаас гадна Есүсийн хөтөлбөрийг зэрэг гаргахад анхаардаг байсан <ref>{{Cite web |title=EAGLE.mn |url=https://eagle.mn/ |access-date=2026-04-02 |website=eagle.mn |language=en}}</ref> Ийгл телевиз бол Монголын Анхны Мэдээллийн Бие даасан телевиз бөгөөд тасралтгүй болж буй үйл явдлын мэдээллийг тэнцвэртэй хүргэдэг монголын өргөн нэвтрүүлгийн цор ганц суваг юм. Мөн Манай монгол улс гэлтгүй Азийн ихэнх улсуудад анх удаа дэлгэрч буй Христийн шашин буюу сайн мэдээг тараах зорилготой цор ганц суваг байсан юм. Анх энэ суваг 1994 онд 8-р суваг хэлбэрээр MBC-ийн лицензээр гарч эхэлсэн Америкийн Христийн шашны сурталчлах Among Foundation ТББ Монголын ардчилагчид эсвэл ММК (Монголын Медиа Корпораци) хамтран үүсгэн байгуулсан ба хэвлэн нийтлэх үг хэлэх хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө шашин шүтэх эс шүтэх маягаар гарч ирсэн монголын анхны чөлөөт суваг байсан юм. 1995 оны намар Үндэсний телевизийн цамхагт 40 тоннын чингэлэгтэй Кондитер буюу орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг авчран Пол Шванцендруберг гэх эрхэм CNN-ны антеныг хүлээн авсан нь монголын телевизийн түүхэнд шинэ эхлэл болсон юм.<ref name=":0">{{Cite news |last= |first= |author-link= |date= |year= |title= |language= |pages= |work= |publication-place= |url=Eagle.mn}}</ref> Анхны Эфир нь 1995 оны 11-р сарын 15-ны өдөр Нийслэл Улаанбаатар хот даяар CNN-ний эфирийг цацаж эхэлсэн ба дэлхийн жишгийг монголд анх удаа нэвтрүүлсэн нь Монголын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд цоо шинэ үзэгдэл тохиолдов. Дараа нь 1996 оны 4-р сарын 15-ны өдөр Үндэсний үйл явдлын мэдээллийн хөтөлбөрийг шууд цацаж эхэлж 1996 оны УИХ-ын сонгуулийг анхны шууд дамжуулалтийг 70-аад жил удирдсан МСДН МҮАН хамтран 53 суудал МАХН 26 суудал Үлдсэн нэг суудал нь (Яруу найрагч агсан О.Дашбалбар) сонгуулийн ялалт байгуулав хэмээн шуурхай мэдээллсэн нь монголын телевизүүдийн түүхэнд анхны тохиолдол болсон юм. Түүний дараа өдөр тутам цаг тухайд хүргэх үйл явдлын мэдээ болон Христийн шашин буюу Их эзэний Сайн мэдээг тараах зорилготой хөтөлбөрийг тогтмол нэвтрүүлдэг эхлэл тавигдсан мөн ихэнх Америкийн захирлууд 1998 онд нутаг буцахаар явсан юм. Байгуулагдсан эхний жилүүдэд NBA TALK буюу сагсанбөмбөг тоглох спортыг тайлбартайгаар шууд утастайгаар үзүүлж харуулав дараа нь Цахиур чулууны хүмүүс хэмээх америкийн хуучин загвартай хүүхэлдэйн кино америкийн пасторуудыг орчуулгатай харуулах христийн нэвтрүүлгийг албан ёсны эрхтэйгээр бэлтгэж эхлэв 1999 оны 4-р сарын 1-ны өдөр шуурхай мэдээлэх станцаа ажиллуулсан ба 2000 онд телевизийн анхны сонгуулийн мэтгэлцээнийг нэвтрүүлсэн 2001 оны 9-р сарын 11-ны өдөр АНУ-ын худалдааны төвд томоохон хэмжээний аймшигт халдлагыг шуурхай мэдээ хэлбэрээр үзүүлэв мөн монголын чөлөөт хэвлэл Өдрийн Сонин зэрэг мэдээллсэн нь гадаад шуурхай мэдээг дамжуулсан нь цоо шинэ үзэгдэл болов.<ref>{{Citation |title=Main Page |date=2026-03-25 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=1345340283 |work=Wikipedia, the free encyclopedia |access-date=2026-04-02 |language=en}}</ref> 2002 онд Америкийн иргэн Том Терри болон ММК нар Ийгл ТВ-ыг удирдлагатаа авч Азид анх удаа болсон Хөлбөмбөгийн Тэмцээн монголын дуучдын Тоглолт концертууд арга хэмжээнүүд олон төрлийн Спортын тэмцээнүүдийг цаг тухайд шууд дамжуулсан ба нийгмийн асуудалд оролцсоор ирсэн <ref name=":0" /> 2003 оны 3-р сард эхэлсэн Иракын дайныг CNN-ны албан ёсны эрхтэйгээр 20 хоног шуурхай мэдээллсэн үүнтэй зэрэгцэн Ийгл телевиз үзэгчдын мэдэлгүй удаан үргэлжилсэн Санхүүгийн болон Удирдлагын маргаанаас болж Монголын талын түнш гэрээгээ цуцалж Засгийн Газар эрхийг хүчингүй болгож америкийн талын түнш тоног төхөөрөмжөө салган авч станцаа буулгаж 4-р сарын 22-ны өдөр нэвтрүүлгээ дамжуулахаа больж ажилчид нь ажлаасаа гарсан тохиолдол байсан<ref>{{Cite web |title=Wayback Machine |url=https://web.archive.org/ |access-date=2026-04-02 |website=web.archive.org}}</ref> Станцыг хаасны дараа Among Foundation Ийгл броадкастинг компанийг үүсгэн байгуулж захирлаар Том Терриг томилов тэрээр тус сувгийг кабелийн сүлжээгээр цацах үүрэг өгөв 2005 оны 1-р сарйн 16-ны өдөр Ийгл ТВ Шинэ Шударга Шуурхай уриагаар анхны 6 цагийн шууд мэдээллийг эхлүүлж нэвтрүүлгээ шинээр эхлүүлж Сансар Супервишн зэрэг олон кабелийн сувгын сүлжээгээр шууд нэвтрүүлж эхлэв ингэснээр монголын анхны мэдээний төрөлжсөн телевиз болж өргөжсөн ба 2005 оны ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын тангараг өргөх ёслолыг хот даяар бүтэн өдөржингөө үзүүлж харуулсан дашрамд хэлэхэд 2005 оны намар ХХЗХ Ийгл ТВ-д өргөн нэвтрүүлгийн лицензийг шинээр өгч эхэлсэн бөгөөд 24 цагийн шуурхай мэдээний форматыг бий болгох Өдөр Бүр өглөөний 7:00 цагаас үдшийн 00:00 цаг хүртэлх Нэвтрүүлгээ дамжуулах техник технлогийг бэхжүүлэх ба Христийн шашны нэвтрүүлгийн бодлогыг өөрчлилж танин мэдэхүйн чиглэлтэй болгох цаашид Орон даяар цацах хүртэлх хөгжүүлж байжээ. Цоо шинэ түншлэл нь Fox news суваг Associated press агентлагтай хамтын ажиллагаатай болж гадаад мэдээг үнэн бодитой өгч эхлэв. 2011 оны 4-р сарын 1-ны 100 хувь Монголын талын Монгол Масс Медиа групп Бодь Интернэйшнл ХХК нар Ийгл ТВ-г худалдан авч мэдээний бодлогыг сайжруулав Том Терри захиралаас чөлөөлөгдөж Ийгл ТВ-гийн Христийн нэвтрүүлэг бэлтгэдэг Улаанбаатар хот дахь Телевизийн Продакшн болох Үнэт Өв Продакшн буюу Амонг Монголиа ХХК-г үүсгэн байгуулсан. 2013 оны 11-р сард Христийн нэвтрүүлэгийг ШУУД суваг руу шилжүүлсэн. 2012 онд Ийгл Ньюс ТВ нь Монгол Масс медиа группын эзэмшилд бүрэн хэмжээний мэдээллийн телевиз болон өөрчлөгдөж эдийн засгийн санхүүгийн хөтөлбөрийг эфирт нэмж улс төрийн нийгмийн асуудалд оролцохоор бий болж 2013 оны 5-р сард Продюстингийн системд шилжиж 11-р сард CNN-ны хамтын ажиллагааны түншлэл байгуулагдав. 2013 онд EAGLE.MN мэдээллийн веб сайт нээгдэж Үндэсний Тойм сэтгүүл Ардын Эрх сонинтой нэгдэж Ийгл Ньюс ТВ 2014 онд Монголын Медиа Корпораци болон өөрчлөгдөн 2015 онд Eagle.FM 91.1 долгион нээгдэж Сошиал Медиа руу шилжиж бямба ням гараг бүр гарах амралтын хөтөлбөртэй албан ёсны гадаадын чухал сонирхолтой нэвтрүүлэг нэмэгдэж 2019 онд мэдээний стиди сайжирч Нэвтрүүлэг нь 100% үндэсний хэлбэртэй болгосон эдүгээ орон даяар мэдээгээ бэлтгэн гаргаж байна. <references /> # pxjqez1if2694o00xhkq035rrip8lfg 0 145695 852024 2026-04-02T08:05:58Z ~2026-20392-72 103656 C1tv.mn 852024 wikitext text/x-wiki C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. 0x61jxdnhs0yafnjm140qy5yarm6ear 852025 852024 2026-04-02T08:06:46Z ~2026-20392-72 103656 Zuragt.mn 852025 wikitext text/x-wiki === C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. === dg1kp7plk4tvrwrnz36snbbvzet43rg 0 145696 852026 2026-04-02T08:15:08Z ~2026-20392-72 103656 Tv25.mn 852026 wikitext text/x-wiki 25-р суваг телевиз нь Монголын Өргөн нэвтрүүлэгээр дамжуулагдах суваг ба анхны хувийн чөлөөт ардчилсан телевиз 1996 оны 9-р сарын 26-ны 19:00 цагт анхны нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн Улаанбаатар хот даяар дамжуулагдсан байсанба үүсгэн байгуулагчид нь сэтгүүлч З.Алтай Талийгч Өнөөдөр сонины эрхлэгч агсан Ц.Балдорж А.Авирмэд Эрдэнэт үйлдвэрийн захирал агсан Ш.Отгонбилэг Жаргалсайхан зэрэг эрхэм ноёд үүсгэн байгуулжээ. <ref>{{Cite web |title=TV25 |url=https://tv25.mn/ |access-date=2026-04-02 |website=tv25.mn}}</ref> Тухайн Жааг ФМ нээж ажиллуулж байсан ба хамтран санаа гаргаж нэгтгэнэ шинэ телевиз байгуулах зорилготой байсан Тухайн үед иргэдийн төлөө ардчилалаа хамгаалах бэхжүүлэх зорилготой үндэсний хэмжээний чөлөөт олон төрлийн нэвтрүүлгүүд хийдэг гадаадын кинонууд үзүүлэн харуулж хийдэг байсан юм. s1jky1bowo8boq160hri77eezpwxref