Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Хятад 0 2058 852195 848991 2026-04-03T22:52:55Z Enkhsaihan2005 64429 852195 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс<br/><span style="text-align:left;">{{МонголЮникод|ᠪᠦᢉᠦᠳᠡ<br/>ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ<br/>ᠬᠢᠲᠠᠳ<br/>ᠠᠷᠠᠳ<br/>ᠤᠯᠤᠰ|size=1em}}</span> | common_name = Хятад | native_name = {{native name|zh-Hans-CN|中华人民共和国|italic=no}}<br />{{smaller|{{transliteration|zh|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}}}}<!-- Please do not add official regional/minority languages here; use the langbox template directly below, included specifically for that purpose --> | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = National Emblem of the People's Republic of China (2).svg | other_symbol = | other_symbol_type = | flag_type = [[БНХАУ-ын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | symbol_type = [[БНХАУ-ын үндэсний сүлд|Үндэсний сүлд]] | motto = <!-- The PRC does not have an official motto, please do NOT add its unofficial motto to this parameter as it's unsourced on whether it's official or not. Please see the talk page for the specifics. --> | national_anthem = <br />{{lang|zh-Hans-CN|义勇军进行曲}}<br />{{transliteration|zh|Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ}}<br />"[[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын төрийн дуулал|Сайн дурынхны марш]]"{{parabr}}{{center|[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]}} | image_map = CHN orthographic.svg | map_width = 250px | map_caption = БНХАУ-ын хяналтад байгаа газар нутгийг хар ногооноор харуулав; нэхэмжилсэн боловч хяналтгүй газар нутгийг цайвар ногооноор харуулав | capital = [[Бээжин]] | coordinates = {{Coord|39|55|N|116|23|E|type:city(21,000,000_region:CN-BJ)}} | largest_settlement = [[Шанхай]] | largest_settlement_type = хот<br />{{nobold|хүн амын тоогоор}} | official_languages = [[Хятад хэл]]{{efn|Хятад болон [[Англи хэл|Англи]] хэл зөвхөн [[Хонконг|Хонконгын ЗЗТБ-ийн]] албан ёсны хэл юм. Хятад болон [[Португал хэл|Португал]] хэл зөвхөн [[Макао|Макаогийн ЗЗТБ-ийн]] албан ёсны хэл юм.}} | languages_type = Албан бичиг | languages = Хялбаршуулсан [[Хятад үсэг|Хятад ханз]]{{efn|Цөөнхийн нутаг дэвсгэр бусад скриптүүдийг нэгэн зэрэг ашигладаг. {{Bulleted list|[[Хонконг|Хонконгын ЗЗТБ-д]] Уламжлалт Хятад ханз ба [[Англи цагаан толгой]] ашиглагддаг,|[[Макао|Макаогийн ЗЗТБ-д]] Уламжлалт Хятад ханз ба [[Португал зөв бичих дүрэм]] ашиглагддаг,|[[Өвөр Монгол]]д хялбаршуулсан Хятад ханзны хажуугаар [[Монгол бичиг]] ашиглагддаг,|[[Төвөдийн өөртөө засах орон]]д хялбаршуулсан Хятад ханзны хажуугаар [[Төвд үсэг]] ашиглагддаг,|[[Шинжаан]]д хялбаршуулсан Хятад ханзны хажуугаар [[Уйгурын Араб цагаан толгой]] ашиглагддаг,|[[Гуанши]] ба [[Веньшань Жуан ба Мяо өөртөө засах тойрог|Вэньшань тойрогт]] хялбаршуулсан Хятад ханзны хажуугаар [[латин цагаан толгой]] ашиглагддаг,|[[Яньбянь тойрог]] хялбаршуулсан Хятад ханзны хажуугаар [[солонгос үсэг]] ашиглагддаг.}}}} | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|74.5% Шашингүй/Үндэсний|18.3% [[Буддизм]] |5.2% [[Христ итгэл]]|1.6% [[Ислам]]|0.4% Бусад}} | religion_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/china#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|title=Chinese Religion &#124; GRF|website=globalreligiousfutures.org|access-date=2022-10-29|archive-date=2019-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521230415/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/china#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|url-status=dead}}</ref> | recognized_regional_languages = {{hlist|[[Монгол хэл|Монгол]]|[[Уйгур хэл|Уйгур]]|[[Төвөд хэл|Төвөд]]|[[Жуан хэл|Жуан]]|[[БНХАУ-ын хэлнүүд|Бусад]]}} | religion_year = 2020 | ethnic_groups = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|91.1% [[Хятадууд]]|8.9% [[Хятадын ард түмэн|Бусад]]}} | ethnic_groups_year = 2020 | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.statista.com/statistics/166158/population-growth-inchina/|title = Erleichterung von Zuwanderung für Unternehmen vorteilhaft}}</ref> | demonym = [[Хятадууд]] <!---- Note: Describing the PRC's government type has been a contentious issue. Please read the archives of past discussions before making or proposing changes. -----> | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Коммунизм|Коммунист]] нэг-намын <!-- The Wikipedia page for one-party state describes it as "a type of state in which one political party has the right to form the government, usually based on the existing constitution". In 2018, the Chinese government added the CCP's leadership to the constitution, which officially makes China both a de jure and a de facto one-party state. -->[[Социалист улс|социалист]] [[бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = Нам төрийн удирдагч{{efn|[[Нэг намын систем|Нэг намын]] засаглалтай Хятад улс дахь [[Хятад дахь тэргүүлэх зэрэглэл|дээд албан тушаал]]. [[БНХАУ-ын Ерөнхийлөгч]] хэдийгээр төрийн тэргүүн боловч, [[Хятадын Коммунист Намын Ерөнхий Нарийн Бичгийн Дарга|ХКН-ын Ерөнхий Нарийн Бичгийн Алба]] доорх хязгаарлагдмал эрхтэй голдуу ёслолын албан тушаал юм. Үүнд төрийн болон намын төв цэргийн дарга нар багтана.}} | leader_name1 = [[Ши Жиньпин]] | leader_title2 = [[БНХАУ-ын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]] | leader_name2 = [[Ли Кэчян]] | leader_title3 = [[Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын Байнгын Хорооны Дарга|Их Хурлын Дарга]] | leader_name3 = [[Ли Жаньшу]] | leader_title4 = [[Хятадын Ардын Улс Төрийн Зөвлөлдөх Зөвлөлийн Дарга|ХАУТЗЗ-ын Дарга]]{{efn|Хятадын Ардын Улс Төрийн Зөвлөлдөх Зөвлөлийн Дарга.}} | leader_name4 = [[Ван Ян (улс төрч)|Ван Ян]] | leader_title7 = 1st [[Secretariat of the Chinese Communist Party|CCP Secretariat's Member]] | legislature = [[Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурал|Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурал]] | sovereignty_type = [[Хятадын түүх|Түүх]] | established_event1 = [[Ся улс|Эзэнт гүрний үеэс өмнөх анхны улс]] | established_date1 = МЭӨ&nbsp;2070 | established_event2 = [[Цинь улс|Анхны эзэнт гүрэн]] | established_date2 = МЭӨ&nbsp;221 | established_event3 = [[Синьхайн хувьсгал|Бүгд найрамдах улс байгуулагдсан]] | established_date3 = 1912 оны 1 сарын 1 | established_event4 = Бүгд Найрамдах Ард Улсын тунхаглал | established_date4 = 1949 оны 10 сарын 1 | established_event5 = [[БНХАУ-ын Үндсэн хууль|Анхны үндсэн хууль]] | established_date5 = 1954 оны 9 сарын 20 | established_event6 = [[БНХАУ-ын Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date6 = 1982 оны 12 сарын 4 | established_event7 = [[Макао|Хамгийн саяхны нэгжийг]] [[Макаогийн бүрэн эрхийн шилжүүлэг|нэгтгэв]] | established_date7 = 1999 оны 12 сарын 20 | area_km2 = 9,596,961 | area_footnote = {{efn|[[Хятадын газар нутгийн санаархал]].}} | area_rank = 3 / 4 | area_sq_mi = 3,705,407 <!-- Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]] --> | percent_water = 2.8 | population_estimate = 1,410,539,758<ref name="2020_census">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |title=CIA World Factbook China |access-date=24 September 2022 |archive-date=20 Арван хоёрдугаар сар 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 1 | population_census = {{increaseNeutral}} 1,411,778,724<ref name="2020_census"/> | population_census_year = 2020 | population_census_rank = 1 | population_density_km2 = 145<ref>{{cite web|title=Population density (people per km<sup>2</sup> of land area)|url=http://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST|publisher=IMF|access-date=16 May 2015}}</ref> | population_density_sq_mi = 373 <!-- Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]] --> | population_density_rank = 83 | GDP_PPP = {{increase}} $30.074 их наяд<ref name="IMFWEOCN">{{cite web|title=China World Economic Outlook Database: October 2022|url= https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=924,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 1 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $21,291<ref name="IMFWEOCN" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 72 | GDP_nominal = {{increase}} $18.321 их наяд<ref name="IMFWEOCN" /> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 2 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $12,970<ref name="IMFWEOCN" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 67 | Gini = 38.2 <!-- number only --> | Gini_year = 2019 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="GINI">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CN&most_recent_year_desc=true|title=Gini index – China|publisher=World Bank|access-date=24 May 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.768 <!-- number only --> | HDI_year = 2021 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 79 | currency = [[Хятадын юань]] (元/¥){{efn|Тусгай захиргааны бүс тусдаа мөнгөн тэмдэгт ашигладаг. {{Bulleted list|[[Хонконг доллар]] Хонконг ба Макаод ашиглагддаг|[[Макао патака]] зөвхөн Макаод ашиглагддаг.}}}} | currency_code = CNY | time_zone = CST | utc_offset = [[UTC+8|+8]] | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = жжжж-сс-өө (年/月/日) | drives_on = баруун (Эх газрын Хятад)<br />зүүн ([[Хонконг]] ба [[Макао]]) | calling_code = [[БНХАУ дахь утасны дугаар|+86]]<br />[[Хонконг дахь утасны дугаар|+852]] (Хонконг)<br />[[Макао дахь утасны дугаар|+853]] (Макао) | cctld = {{hlist|[[.cn]]}}{{hlist|[[.hk]]|[[.mo]]}} }} '''Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс''' (товчоор '''Хятад''') — [[Дорнод Ази]]д оршсон [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] '''[[улс]]'''. Хятад улс 9.6 сая км<sup>2</sup> нутаг дэвсгэртэй дэлхийн [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|3-р том]] орон бөгөөд зүүн талаараа [[Номхон далай]]д тулж бусад талаараа [[Вьетнам]], [[Лаос]], [[Бирм]], [[Бутан]], [[Энэтхэг]], [[Балба]], [[Пакистан]], [[Афганистан]], [[Тажикистан]], [[Киргиз]], [[Казахстан|Казах,]] [[Монгол Улс|Монгол]], [[Оросын Холбооны Улс|Орос]], [[Умард Солонгос|Хойд Солонгос]] гэсэн 14 улстай хиллэдэг. Хангай говь, халуун сэрүүн гээд газрын тогтоц, уур амьсгал янз бүр. [[Тайвань]], Энэтхэг зэрэг хэдэн оронтой газар нутгийн маргаантай. 1.36 тэрбум буюу дэлхийн [[Улс орнуудын хүн амын тоо|хамгийн олон]] хүнтэй улс юм. Үндсэн хүн ам [[хятадууд|хятад үндэстнийг]] (91.5%) багтаагаад [[Хятадын ард түмэн|56 нэрийн]] ард түмэн байна. Албан ёсны хэл — [[хятад хэл|хятад]]. Нийслэл — [[Бээжин]]. Хятадад [[Эртний Хятад|эртнээс]] соёл иргэншил тогтсон. Домгийн [[Ся улс]]аас хойш НТӨ 221 онд [[Цинь улс]] хүчирхэгжиж хятад үндэстний анхны нэгдсэн улсыг үүсгэжээ. Олон улс халалцсаар 1911 онд [[манж үндэстэн|манж]] [[Чин улс]] мөхсөнөөр хаант засгаас татгалзаж, [[бүгд найрамдах засаг]] авсан бөгөөд [[Хятадын иргэний дайн|иргэний дайныг]] төгсгөж өнөөгийн БНХАУ 1949 онд байгуулагдсан. [[Коммунизм|Коммунист]] (эв хамт) улс төрийн дэглэм, [[зах зээлийн эдийн засаг|зах зээлийн]] баримжаат [[социализм|социалист]] (нийгэм журамт) эдийн засагтай, [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]] төрийн байгууламжтай. Дотроо муж, [[өөртөө засах орон]], төвөөс захирах хот, онцгой захиргаат орон гээд 33 нутаг болж [[Хятад улсын засаг захиргааны хуваарь|хуваагддаг]]. Хятад улс аж үйлдвэржиж, эдийн засаг нь тогтмол хурдтай өсч байгаа бөгөөд [[дотоодын нийт бүтээгдэхүүн]]ий хэмжээгээр [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын дараа 2-рт байна. Цөмийн зэвсэгтэй. 1971 онд Тайваньд байсан [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын]]- суудлыг зүй ёсоор авсан бөгөөд НҮБ-ын Аюулгүй зөвлөлийн байнгын гишүүн юм. [[Дэлхийн Худалдааны Байгууллага]], АПЕК, [[Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллага]], [[Их Хорь]] зэрэг олон улсын байгууллагын гишүүн. == Нэр == {{Хятадын түүх}} [[Хятад хэл]]ээр улсын товч нэрийг «''Жунгуо''» (中国; Жунгаа) гэх бөгөөд тус улсад монголоор «{{mongolUnicode|ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠦ ᠤᠯᠤᠰ|h}}» (Дундад улс) гэж орчуулан бичдэг. Энэ нь [[соёл иргэншил|соёл иргэншлийн]] төв гэсэн санаа, эрт цагт тойрж асан бүдүүлэг аймгуудаас ялгасан утга юм. Харин дэлхийн бусад оронд дээрхээс гадна үндсэн хоёр төрлийн нэрээр нэрийдэж байна. Нэг нь [[кидан]] үндэстнийг анх нэрийдсэнээс үүсэлтэй, [[монгол хэл|монгол]], [[орос хэл|орос]]оор дамжсан «''Хита''» төрөл. Үүнд «{{mongolUnicode|ᠬᠢᠲᠠᠳ|h}}», монгол кириллээр «'''Хятад'''», буриад, халимаг кирилээр «Хитад», «Китд» гэж бичих хамаарна. Урьдын «[[хятадууд|хятад]] улс» нь [[Сүн улс]], [[Мин улс]], [[Дундад Иргэн Улс]] гэж өөр өөр нэртэй бол одоогийнх '''Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс''' (БНХАУ) гэсэн нэртэй. Нөгөө нь эртний [[Цинь улс]]ын гарвалтай, [[самгарди хэл|самгарди]], [[перс хэл|перс]] хэлээр дамжин тархсан «''Чина''» төрлийн нэрс юм. == Газар зүй == {{гол|Хятадын газар зүй}} Хятад улс 9,596,961 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, [[Канад]]аас бага, [[Америк]]аас ялимгүй том буюу дэлхийн [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|3-р том]] орон болно. Маргаантай газар нутаг ихтэй, тоо хэмжээ нарийн тохироогүй. [[Файл:China_100.78713E_35.63718N.jpg|200px|thumb|left|Хиймэл дагуулаас]] [[Зураг:China_topo.png|thumb|left|200px|thumb|Физик газрын зураг]] === Байрлал === Хойд өргөргийн 18° — 54°, зүүн уртрагийн 73° — 130° дотор НҮБ-ийн ангиллаар [[Дорнод Ази]]д оршино. Нутгийн хэсэг Хайнань нь зүүн өмнөд азид, ЮНЕСКО-гийн ангиллаар Шинжаан, Төвөд, Өвөр Монгол, Төвөд нь [[Төв Ази]]д хамаарна. Хятад 22,117 км хуурай газрын хилийн уртаар дэлхийд тэргүүлэх бөгөөд [[Вьетнам]], [[Лаос]], [[Мьянмар]], [[Энэтхэг]], [[Бутан]], [[Балба]], [[Пакистан]], [[Афганистан]], [[Тажикистан]], [[Киргиз]], [[Казахстан]], [[Монгол Улс|Монгол]], [[Орос]], [[Умард Солонгос]] гэсэн 14 оронтой хиллэдэг. Дорнод захаараа Номхон далайд 18000 км эрэгтэй. Үүнд [[Бохайн тэнгис]], [[Шар тэнгис]], [[Дорнод Хятадын тэнгис]], [[Тайванийн хоолой]], [[Өмнөд Хятадын тэнгис]]т гарах бөгөөд Өмнө Солонгос, Япон, Тайвань, Вьетнам, Филиппинтэй усан хил тогтоожээ. [[Зураг:Longji_Terraces.JPG|thumb|200px|right|Өмнөдийн Гуанши нутаг]] === Газрын гадарга === Хятадын газрын гадарга хотгор гүдгэр. Нутгийн 33 хувийг уул нуруу, 26 хувийг тэгш өндөрлөг, 19 хувийг дов гүвээ, 12 хувийг нам доор газар, 19 хувийг гол мөрний сав газар эзэлнэ. Дорно умард талаар хүн ам шигүү суух тэнгисийн эргийн нам доор газар, [[Хятадын их тал]] байх ба умард нутгаар [[Монголын тэгш өндөрлөг]]ийн өмнөд зах, баруун өмнөд хэсэгт [[Хөхнуур-Төвөдийн тэгш өндөрлөг]] (4000 м-ээс өндөр) байна. Дорно өмнөд нутгаар дов гүвээ хавтгай нутаг, баруун хойд хэсгээр [[Зүүнгар]], [[Говь]], [[Такламакан]] зэрэг эх газрын хотгор, хүнгүй цөлүүд байна. Хамгийн нам доор цэг [[Айдин нуур]] (−154 м) [[Турфаны хотгор]]т байна. Нутгийн өрнөд зах, хилээр голцуу [[Хималай]], [[Кунь-Лунь]], [[Памир]], [[Каракорум]], [[Тэнгэр уул]] (Тянь-Шань), [[Алтай]] зэрэг хөвч нурууд тогтжээ. [[Зураг:Mondsichelsee-06.JPG|thumb|200px|left|Умардын Ганьсү нутаг]] Дэлхийн 17 өндөр уулын 9 нь Хятадын хил дээр байдаг. Хималайн [[Эверест]] (8848 м), [[Лхоцэ]] (8516), [[Макалу]] (8485), [[Чо Оюу]] (8188), Каракорумын [[Чогори]] (8611), [[Гашербрум I]] (8080), [[Конгур]] (7649), Тэнгэр уулын [[Ялалтын оргил]] (7439), Кунь-Луний [[Улугмузтаг]] (6973), Алтайн [[Хүйтэн оргил|Хүйтэн]] (4374) болон [[Утай]] (3061) зэрэг уулс байна. [[Зураг:Dusk_on_the_Yangtze_River.jpg|thumb|200px|right|Хөх мөрөн]] === Ус зүй === Хятад улсын хуурай газрын 0.28 хувь гадаргын ус байна. 50,000 орчим гол горхины нийлбэр урт 420,000 километр. [[Хөх мөрөн]] (6300 км урт) Шанхай орчмоор, [[Хатан гол]] (Шар мөрөн) Тяньжинь орчмоор, [[Хар мөрөн]] (Амар) Оросын нутагт орж, [[Сувдан мөрөн]] Макао орчмоор далайд цутгадаг. Мөн [[Ляо гол|Ляо]], [[Хуай]], Вэй, [[Ялу]], Вэй, Юань, Шян, Тарим гол байх ба [[Меконг]], [[Брахмапутра]], [[Эрчис]], [[Или]] гол Хятадын нутгаас эх авдаг. [[Хөх нуур]] (4340 км²), [[Ханка]], [[Пуян]], [[Дунтин]], Тайхү, [[Далай нуур|Далай]], Хунзэ зэрэг нуур бий. Гол мөрд тариалангийн газар болно. Эрт цагт үүсгэсэн Бээжингээс Ханжоу хүрэх усан суваг (1794 км) байна. === Ашигт малтмал === Хятад улс [[нүүрс]], [[төмрийн хүдэр]], [[газрын тос]], [[шатдаг хий]], [[сурьма]], [[цайр]], [[никель]], [[гянт болд]], [[давс]]ны нөөцтэй. === Уур амьсгал === Өмнөд нутгаар тропикийн дулаан уур амьсгал, умард захаар суб-арктикийн хүйтэн уур амьсгалтай. Төвөдийн өндөрлөгт альпийн уур амьсгалтай. Хармөрөн мужид I сард дунджаар −30 °C, VII сард 18 °C байх бол Хайнаньд I сард 17 °C, VII сард 28 °C байдаг. Дорнод өмнөд эргээр жилийн 1500 мм-ээс дээш тунадас унадаг бол баруун хойд говь, цөлөөр 100 мм хүрэхгүй хур тунадастай. [[Зураг:Giant_Panda_Eating.jpg|180px|thumb|left|[[Хулсны баавгай]]]] === Амьтан ургамал === Хятадад 34,687 зүйлийн [[амьтан]] [[ургамал]] байна. Дэлхийд зүйлийн тоогоор Бразил, Колумбийн дараа гуравдугаар байрт орно. 551 зүйлийн хөхтөн, 1221 зүйлийн жигүүртэн, 424 зүйлийн хоёр нутагтан, 333 зүйлийн шавж байгаагаас 840 зүйлийн амьтан мөхөх аюултай байгаас сэрэмжлэн улсын хэмжээнд 2349 тусгай хамгаалттай газар нутгийг зааж өгчээ. Хятадад 30,000 гаруй зүйлийн ургамал бий. [[Ой]] олон төрлөөрөө байна. [[Хулс]] ихээр анхааралд өртдөг. == Хүн ам зүй == [[Зураг:PRC Population Density.svg|thumb|200px|Хүн амын нягт сийрэг]] {| class="toccolours" cellpadding="1" cellspacing="0" celhttp://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Islamabad&action=edit&section= style="float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:85%;" |- ! colspan="3" style="background:#ace1af; text-align:center;"| Хятадын хүн амын тоо (1953-2010)<ref>[http://www.stats.gov.cn/tjgb/rkpcgb/index.htm БНХАУ-ын хүн амын зургаан удаагийн тоолллого]</ref> |- ! style="text-align:center;"| Он !! style="text-align:center;"| Хүн амын тоо || style="text-align:center;"| %± |- | colspan=3| ---- |- style="text-align:center;" || 1953 || style="text-align:center;"|582,603,417 || style="text-align:center;"| — |- style="text-align:center;" || 1964 || style="text-align:center;"| 694,581,759 || style="text-align:center;"| 19.2% |- style="text-align:center;" || 1982 || style="text-align:center;"| 1,008,175,288 || style="text-align:center;"| 45.1% |- style="text-align:center;" || 1990 || style="text-align:center;"| 1,133,682,501 || style="text-align:center;"| 12.4% |- style="text-align:center;" || 2000 || style="text-align:center;"| 1,265,830,000 || style="text-align:center;"| 11.7% |- style="text-align:center;" || 2010 || style="text-align:center;"| 1,339,724,852|| style="text-align:center;"| 5.8% |- | colspan=3| ---- |} Хятадын "Синхуа" агентлагийн мэдээлж буйгаар 2021 онд 1,412,636,575 хүн амтай болжээ. Дэлхийн хамгийн [[Улс орнуудын хүн амын тоо|олон хүнтэй]] улс юм. 16.6 хувь нь 14 хүртэлх насны хүүхэд, 70.1 хувь 15-60 настай, 13.3% нь 60-аас дээш ахмад настан байв. Дундаж наслалт — 73.2 жил, хүн амын жилийн өсөлт — 0.46%.<ref>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |language=en| title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) | website=National Bureau of Statistics of China | date=11 May 2021|access-date=11 May 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104840/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html | archive-date=11 May 2021}}</ref> 1979 оноос «[[Нэг хүүхдийн бодлого]]» хэрэгжүүлэх болсон. Хэт өсөлтийг зогсоож, хэмжээг хязгаарлах, ядуурлыг бууруулахад амжилт олсон боловч ажиллах хүч цөөрөх, хүүхэд нуух, наймаалах муу үйл бас дагалджээ. Төрж буй хүүхдийн эр-эм [[хүйсийн харьцаа]] 105/100 болж гажсан бөгөөд 2010 онд бүр 118/100 байжээ.<ref>[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/09/24/the-odds-that-you-will-give-birth-to-a-boy-or-girl-depend-on-where-in-the-world-you-live/ "The odds that you will give birth to a boy or girl depend on where in the world you live".]</ref> 2013 оноос эхнэр нөхрийн аль нэг нь айлын ганц хүүхэд бол хоёр хүүхэдтэй байхыг зөвшөөрч зөөлрүүлсэн.<ref>[http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/12/28/china-one-child-policy/4230785/ "China formalizes easing of one-child policy"]</ref> [[Зураг:China linguistic map.jpg|thumb|200px|Хэл-угсааны газрын зураг]] === Ард түмэн === {{гол|Хятадын ард түмэн}} БНХАУ ард иргэдээ хэл, яс үндсийг нь харгалзан [[Хятадын ард түмэн|56 нэрээр]] бүртгэдэг. Үндсэн хүн ам [[Дотор газар|Дотор газрын]] унаган, тариачин уламжлалтай [[хятадууд|хятад үндэстэн]] 91.5 хувийг бүрдүүлж, Төвөд Шиньжян хоёроос бусад муж, оронд дийлэнх олон болон амьдарч байна. [[Зураг:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 6.jpg|thumb|left|200px|56 ардын хувцас]] [[Зураг:Chinese_Buddhist_Monks_Ceremony_Hangzhou.jpeg|thumb|left|200px|Буддын сүмийн лам]] Үлдсэн 8.5 хувийг 16.9 сая [[жуан үндэстэн|жуан]], 10.5 сая [[Хотон (үндэстэн)|хотон үндэстэн]], 10.3 сая [[манжууд|манж]], 10.0 сая [[уйгурууд|уйгур]], 9.4 сая [[мяо үндэстэн|мяо]], 8.7 сая [[и үндэстэн|и]], 8.3 сая [[тужя]], 6 сая [[төвөдүүд|төвөд]], 6 сая [[Монголчууд|монгол]], цаашилбал [[солонгосчууд|солонгос]], [[казахууд|казах]], [[дуншян]], [[дагуур]], 3 мянган [[татарууд|татар]] гээд 55 өөр нэрийн ард түмэн бүрдүүж байна.<ref>[http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm "Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census (No. 1)"]</ref> === Хэл, шашин === Улсын албан ёсны хэл нь [[хятад хэл]]. Хятад хэлтний 70 хувь нь үндсэн аялга буюу [[хятад хэл|умард аялгаар]] (''мандарин'') ярьж байна. [[ү хэл|Ү]] (Шанхайн), [[хятад хэл|юэ]] (Хонконгийн), [[хятад хэл|минь]] зэрэг олон аялга нь хоорондоо ойлголцоход төвөгтэй боловч бүгд нэг ханзаар бичих дүрэмтэй. 1956 оноос хялбар ханз хэрэглэсэн. Өмнөд нутгаар [[тай-кадай]], [[төвөд-бирм]], [[мон-кхмер]], умард нутгаар [[тунгус хэлний бүлэг|тунгус]], [[монгол хэлний бүлэг|монгол]], [[түрэг хэлний бүлэг|түрэг]] төрлийн хэлээр хэлцэнэ. Хятадууд [[күнзийн суртал|күнз]], [[бомбын шашин|бомбо]] (''дао''), [[буддын шашин|будда]] гэсэн «гурван шашин ном»-ыг эртнээс идээшүүлж авсан.<ref>[http://books.google.com/books?id=GuINLKnJp0AC&pg=PA11#v=onepage&q&f=false Chinese Religion: A Contextual Approach]</ref> [[Хотон (үндэстэн)|Хотон үндэстэн]] болон [[түрэг]] угсаатан ислам шүтлэгтэй. БНХАУ эхэндээ шашныг хориглосон ч 1980-аад оноос хяналттай чөлөөлжээ. === Хот суурин === Хятад улс хотжиж байгаа. 1990 онд хотын хүн ам 20% байсан бол 2007 онд 46% хотынхон болцгоосон.<ref>[http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Preparing%20for%20Chinas%20urban%20billion/MGI_Preparing_for_Chinas_Urban_Billion_full_report.ashx "Preparing for China's urban billion"]</ref> Ажил хайж хөдөөнөөс хот бараадсан 220 сая хүн бий.<ref>[http://www.ibtimes.com/china-now-has-more-260-million-migrant-workers-whose-average-monthly-salary-2290-yuan-37409-1281559 "China Now Has More Than 260 Million Migrant Workers Whose Average Monthly Salary Is 2,290 Yuan ($374.09)"]</ref> Дотор газарт шигүү, [[өөртөө засах орон|өөртөө засах орнуудад]] сийрэг суудаг. [[Зураг:Shanghai_pudong_skyline.jpg|thumb|180px|1. [[Шанхай]]]] [[Зураг:Kunming_40.JPG|thumb|180px|24. [[Күньмин]]]] {|class="wikitable" |+ [[Хятадын хотын жагсаалт|24 том хот]]: |- valign="top" | * [[Шанхай]] (22 сая) * [[Бээжин]] * [[Тяньжинь]] * [[Гуанжоу]] * [[Шэньжэнь]] * [[Дунгуань]] * [[Чөндү]] * [[Хонконг]] || * [[Наньжин]] (7 сая) * [[Үхань]] * [[Мүгдэн]] * [[Ханжоу]] * [[Чунчин]] * [[Сүжоу]] * [[Харбин]] * [[Жинань]] || * [[Шиань]] (4 сая) * [[Үши]] * [[Хөфэй]] * [[Чанчүнь]] * [[Чанжоу]] * [[Далянь]] * [[Тайюань]] * [[Күньмин]] |} == Түүх == {{гол|Хятадын түүх}} Бээжингийн ойрх агуйгаас 750,000 жилийн тэртээх «босоо хүн»-ий араг яс олсон. НТӨ 7000 оны үед хамаарах бичиг зураг Жиахү гэдэг газраас олжээ. === Эртний улс === [[Зураг:Territories of Dynasties in China.gif|left|thumb|Хятад орны түүхэн газрын зураг]] Хятадад анх домгийн Шя улс НТӨ 2100 онд бүрэлдсэн ба хагас домгийн шинжтэй [[Шан улс|Шан]], [[Жоу улс|Жоу]] улсууд залган байв. Хатан гол (Шар мөрөн), Хөх мөрний адаг, Дотор газар үүссэн вант улсууд НТӨ 500 он болоход байлдагч олон тал болон зэрэгцэн оршсон байна. Эрт үед Хятадад [[Күнз]], Мэнз, Сүнз зэрэг соён гэгээрүүлэгч, [[Сыма Цянь]] түүхч амьдарч байв. НТӨ 221 онд [[Цинь Ши Хуан]] бусад улсыг байлдан дагуулж [[хятад үндэстэн|хятад үндэстний]] анхны нэгдсэн улсыг [[Шиань]] хотод төвлөн байгуулж, хэл бичгийн дүрэм, мөнгөний нэгж, хэмжих нэгж зэрэг нэгэн хэв болгожээ. [[Цинь улс]]ын тавьсан суурин дээр [[Хань улс]] (НТӨ 206–НТ 220 он) тогтож газар нутгаа ихээр тэлж Солонгосын [[Когурё]], Вьетнамын улс, Монголын [[Хүннү]] улстай хиллэх болжээ. Хан улсын үед [[күнзийн суртал]] дэлгэрч, төрийн ёс жигдэрсэн юм. [[Зураг:Terracotta_pmorgan.jpg|thumb|right|Цинь Шихуаны бунхан]] Дараа нь [[Гурван улсын үе]] (220–280), [[Жинь улс]] (265–420), [[Умард ба Өмнөд улсуудын үе]]д тархай бутархай байлдаж байсны эцэст 581 онд [[Сүй улс]] дахин нэгтгэжээ. Когурётэй хийсэн дайны дараа хүчин муудаж төрийн эргэлтээр Тан улс байгуулагдсан. [[Тан улс]]ын (618–907) үед уран зураг, яруу найраг хөгжиж, [[буддын шашин]] хүчтэй дэлгэрсэн бол [[Сүн улс]]ын (960–1279) үед цаасан мөнгө хэвлэж, байнгын тэнгисийн цэрэгтэй болж, күнзийн үзэл эргэн иржээ. 11-р зуунд Хятадын хүн ам 100 сая хүрч олширсон байв. === Юань, Мин, Чин === [[Зураг:Chinesische-mauer.jpg|thumb|left|Умардын түрэг, монгол, зөрчиний довтолгоог хорих [[Цагаан хэрэм]]]] 13-р зуунд хятад үндэстэн, түүний Дотор газар бүхлээрээ харь хэлт [[монголчууд]]ын харьяанд орсон. Их Монгол улс Евразийг нэлэнхүй эзлээд [[Хубилай хаан]] нийслэлийг [[Дайду]]д (Бээжин) нүүлгэн, 1371 онд улсын нэрийг [[Юань улс|Юань]] хэмээгээд 1279 онд Сүн улсын үлдэгдлийг бүрэн даржээ. Юань улсын үед [[дөрвөлжин үсэг]] хэрэглэж, буддын шашныг улсын шашин болгож байв. Юань улсыг хятад тариачин [[Жү Юаньжан]]гийн удирдсан бослого нурааж [[Мин улс]]ыг (1368-1644) үүсгэв. Мин улсын үед урлаг соёл цэцэглэж, хөлөг онгоц нь [[Африк]] хүрч аялсан ба Цагаан хэрэмийг ихээр барьж [[Наньжин]]д (өмнөд нийслэл) байсан нийслэлийг 1421 онд [[Бээжин]]д (умард нийслэл) авчирчээ. [[Ван Янмин]] күнзийн шинэ суртлыг нэвтрүүлсэн. 17-р зуунд умардын тариачин-нүүдэлчин [[манж үндэстэн]] хүчирхэгжив. 1644 онд [[Ли Зичөн]]гийн удирдсан бослого Бээжинг эзэлж Мингийн сүүлчийн хаан амиа хорлов. Мөн онд Мингийн жанжин [[Ү Сангуй]] [[Цагаан хэрэм]]ийн хаалгыг манжийн цэрэгт онгойлгон өгсөнөөр манж [[Чин улс]] (1616-1912) Бээжинг эзлэн улмаар 1662 он гэхэд Дотор газрыг бүрэн дагуулжээ. Чин улс 18-р зууныг дуустал газар нутгаа ихээр тэлсэн нь Юань улсынхаас арай бага газар нутагтай байсан боловч 19-р зуунаас дотоодын хятад, [[мяо]], [[Хотон үндэстэн|дунган]] зэрэг ардын бослого, Британи, Франц зэрэг [[Европ]]ын империалист улсуудын гар дүрэлтэд хүчин доройтжээ. [[Хар тамхины нэгдүгээр дайн]]аар 1842 онд [[Хонконг]]гийг Британид өгч, [[Япон-манжийн дайн]]д ялагдан 1895 онд [[Тайвань|Тайванийг]] Японд алджээ. [[Хятад үндэстэн|Хятадын үндсэрхэг]] үзэл сэргэж тэмцсээр 1911 оны [[Цагаагчин гахай жилийн хувьсгал]] Чин улсыг мөхөөсөн ба [[Монгол Улс|Монгол]] тусгаар тогтносон. === Дундад Иргэн Улс === [[Зураг:Sun_Yat-sen_and_Chiang_Kai-shek.jpg|thumb|200px|Сунь Ятсен, Чан Кайши]] 1912 оны 1 сарын 1-нд [[Дундад Иргэн Улс]]ыг [[Сунь Ятсен]] түр ерөнхийлөгч зарлан тунхаглав. Хятад орон [[бүгд найрамдах засаг]]т шилжжээ. Удалгүй Чингийн жанжин асан Бээжинд суугаа [[Юань Шикай]] ерөнхийлөгч болсон ба Хятадын зүг бүрт жанжид бүлэг үүсгэх ба нэр төдий нэгдмэл, үнэндээ [[Хятадын иргэний дайн|дайн байлдаан ихтэй]] байв. 1928 онд [[Гоминдан]] намын [[Чай Кайши]] нэгдсэн удирдлаганд оруулж Наньжинд нийслэлийг шилжүүлэв. Гэвч шинэ өрсөлдөгч буюу ЗХУ-аар дэмжигдсэн [[коммунизм|коммунист]] улс байгуулахыг хүсэгчид дайтаж эхэлжээ. 1931 онд [[Японы эзэнт гүрэн|Япон]] Хятадын зүүн хойд нутагт халдаж [[Манж-го]] улсыг үүсгэв. 1937-1945 оны хоорондох [[Япон-хятадын дайн]]д гоминдан болон коммунист хүчин эх орны төлөө эвсэв. 1945 онд Япон дайнд бууж өгсөн ба Тайвань буцаад Хятадын харьяанд ирэв. Хэд хэд хүчтэй байлдсаны эцэст коммунист хүчин ялж 1949 онд Бээжинг нийслэл болгож, Гоминданы үлдэгдэл [[Тайвань]] руу дүрвэв. === БНХАУ (1949 оноос) === 1949 оны 10 сарын 1-нд Коммунист намын дарга [[Мао Зэдун]] Бээжингийн төв талбайд БНХАУ байгуулагдсаныг зарлан тунхаглав. Ардын Чөлөөлөх Арми 1950 онд Тайванийн (Гоминданы) харьяанд байсан [[Хайнань|Хайнанийг]] эзэлж авсан төдийгүй тусгаар байсан [[Төвөд]]ийг эзэлж авав. Мао газрыг хурааж, эдийн засаг, нийгмийн эрс хувьсгал хийж байв. «[[Их үсрэлтийн бодлого]]» нь амжилттай болоогүй, 1966 оны «[[Соёлын хувьсгал]]» нь бас л олон сая хүний амийг үрсэн. Мао 1976 онд нас барж [[Дэн Сяопин]] төрийн эрхэнд гарч 1978 оноос эдийн засгийг чөлөөлж эхэлсэнээр Хятад улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн эдийн засагт аажмаар шилжин холимог шинжинд оржээ. Мөн «[[Нэг хүүхдийн бодлого]]» хэрэгжүүлсэн. Одоогийн үндсэн хууль 1982 онд шинэчлэн батлагдсан. Энэ хугацаанд хүнд, хөнгөн аж үйлдвэр хөгжин «Дэлхийн үйлдвэр» хэмээн нэрлэгдэх болтлоо эдийн засаг нь өссөн юм. 1993 оны 3-р сараас [[Жян Жэминь]], Жү Рунжи, 2002 оноос [[Ху Жинтао]], Вэнь Жябао нар улсыг удирдав. Эдийн засаг, ардын амжиргаа дээшилсэн. Гэвч улс төрийн ардчилалгүй хэвээрээ бөгөөд 1989 оны ардчиллыг хүссэн [[Тяньаньмэний талбайн бослого]], 2000-аад оны уйгур, төвөдийн салан тусгаарлах хөдөлгөөнийг цэргийн хүчээр дарав. 2005 онд Салан тусгаарлахын эсрэг хууль гаргасан. 2012 онд дараагийн удирдлага бую [[Ши Жиньпин]], [[Ли Көчян]] нар нам, төр, засгийг тэргүүлэх болж «Нэг хүүхдийн бодлого»-ыг зөөлрүүлсэн. == Улс төр == === Төр засаг === [[Зураг:12th_National_People%27s_Congress.jpg|thumb|Ардын төлөөлөгчдийн их хурал]] БНХАУ 1954, 1975, 1978, 1982 онд үндсэн хуулиа шинэчилжээ. Үндсэн хуульд зааснаар «ажилчин анги удирдаж, ажилчин болон тариачны холбоонд түшиглэсэн ардын ардчилсан дэглэмт [[социалист]] улс» юм. Дэлхий дээр социалист улс цөөхөн үлдсэн. * [[Ардын төлөөлөгчдийн их хурал]] (АТИХ) — төрийн эрх барих дээд байгууллага. АТИХ хууль тогтоож, улс орны чухал шийдвэрийг гаргана. 2,987 төлөөлөгчийг 5 жилийн хугацаатай сонгох бөгөөд жилд нэг удаа 14 хоног хуралдаад тардаг. * [[БНХАУ-ын дарга|Улсын дарга]] — төрийн тэргүүн. АТИХ болон түүний байнгын хорооны шийдвэрийг батлах, төрийн албан хаагчдыг томилох, алдар цол шагнах гэх мэт олон үүрэгтэй. Одоогийн БНХАУ-ын дарга нь 2012 онд сонгогдсон [[Ши Жиньпин]]. * [[БНХАУ-ын Төрийн зөвлөл|Төрийн зөвлөл]] (Ардын төв засгийн газар) — төрийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх дээд байгууллага. АТИХ-аас сонгож улсын дарга баталдаг. АТИХ, түүний байнгын хороонд ажлаа тайлагнана. Ерөнхий сайд, ерөнхий сайдын орлогч, яам болон төрийн хорооны сайд нар, Улсын банкны даргаас бүрддэг. Одоогоор 28 яам, хороотой. Одоогийн ерөнхий сайд — [[Ли Көчян]]. Хятад улс нэг гоц намтай. [[Хятадын эв хамт нам]] (ХКН) нь 1921 онд байгуулагдсан, 1949 оноос эрх баригч нам болсон. Удирдах дээд байгууллага нь 5 жил тутамд хуралддаг Их хурал, түүнээс сонгогдсон Төв хороо юм. Үнэндээ Намын төв хорооны 500 гишүүн, түүний Улс төрийн товчооны 7 гишүүн улсыг удирддаг.<ref>{{Cite web |url=http://sodonzul.blog.banjig.net/post.php?post_id=116829 |title=Төрийн байгуулал, улс төрийн тогтолцоо. |access-date=2015-08-03 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310152354/http://sodonzul.blog.banjig.net/post.php?post_id=116829 |url-status=dead }}</ref> [[Зураг:China_map.png|thumb|200px|Тайвань-Хятад хоёрын нутаг]] === Гадаад харилцаа === БНХАУ дэлхийн 180 улстай дипломат харилцаатай, 171 улсад Элчин сайдын яамтай байна. 1971 онд Тайвань ([[Тайвань|БНХУ]])-д хадгалагдаж байсан [[НҮБ]]-ын суудал БНХАУ-д шилжин ирсэн. Хятад улс НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөлийн байнгын 5 гишүүний нэг, [[Их Хорь|Их хорь]], [[БРИКС]]-ын бүлэг, [[Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллага|Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллагын]] гишүүн юм. Дорно Азийн уулзалт, АСЕАН-ы уулзалтад оролцдог. БНХАУ [[ЗХУ]]-тай сайн харьцаатай байснаа 1960-аад оноос муудсан, [[Энэтхэг]]тэй Аксай Чин нутгаас болж дайтаж муудсан. Харин 1990 оноос хойш [[Орос]], Энэтхэгтэй түншийн хэмжээнд хүртэл харьцаа сайжирсан. БНХАУ одоогоор Японтой [[Сэнкакү]] олтригийг булаацалдаж байгаа бөгөөд [[Тайвань|Тайванийг]] анхнаасаа л өөрийн гэж үзэн гадаад улстай харилцах эрхийг нь хааж иржээ. 1997 онд [[Хонконг]]ийг Их Британиас, 1999 онд [[Макао]]г Португалаас буцаан авсан нь гадаад харилцааны том амжилт байв. [[Хятад дахь хүний эрх|Хүний эрхийг зөрчиж]], ардчиллыг боомилдог гэдгээрээ өрнөдийн орнуудаас их шүүмжлэл хүртдэг. === Орон нутаг === {{гол|БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь}} [[Файл:Regions of China.svg|thumb|left|Зүг чигийн бүсчлэл — 6 орон]] Хятад улс нутаг дэвсгэрээ [[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь|таван түвшний олон нэгжээр]] хуваадаг. {| class="wikitable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px" |+ ! Зэрэг !! Засаг захиргааны нэгж !! Нутгийн тоо |- | I (мужийн) || [[муж]] | [[өөртөө засах орон]] | <br> [[төвөөс захирах хот]] | [[онцгой захиргаат орон]]|| 33 |- | II (аймгийн) || [[аймгийн энтэй хот]] | [[тойрог]] | [[өөртөө засах тойрог]] | [[аймаг]] || 332 |- | III (хошууны) || [[шянь]] | [[тойрог]] | хошууны энтэй хот | тусгай газар | <br> ойт газар | өөртөө засах шянь | [[хошуу]] | өөртөө засах хошуу || 2,853 |- | IV (сумын) || [[балгас]] | шян | [[хороо]] | хошууны дүүрэг | <br> бага ардын шян | [[сум]] | бага ардын сум || 40,466 |- | V (гацааны) || гацаа, тосгон, хэсэг || 704,386 |- |} Нэгдмэл улс. I дэсийн (мужийн зэргийн) 33 нутаг байна. Үүнд хоёр [[онцгой захиргаат орон]] ([[Хонконг]], [[Макао]]) нь илүү их өөртөө засах эрх эдэлнэ. Мөн 22 [[муж]], 5 [[өөртөө засах орон]], 4 [[төвөөс захирах хот]] бий. Зүүн хойд орон, баруун өмнөд орон гэх мэтээр 6 бүс болгон хуваадаг. <div class="thumb tleft"><div class="thumbinner image" style="width:502px;"><div id=imgborder style="width:500px; text-align:left; background-color:white; border:none; padding:0; position:relative; font-size:100%"> {{Image label|x=100|y=150|text=[[Шинжаан]]}} {{Image label|x=330|y=125|text=[[Өвөр Монгол|Өвөр Монгол]]}} {{Image label|x=410|y=70|text=[[Хармөрөн]]}} {{Image label|x=410|y=110|text=[[Гирин]]}} {{Image label|x=390|y=140|text=[[Ляонин]]}} {{Image label|x=110|y=240|text=[[Төвөдийн өөртөө засах орон|Төвөд]]}} {{Image label|x=180|y=210|text=[[Хөхнуур]]}} {{Image label|x=250|y=210|text=[[Ганьсү]]}} {{Image label|x=260|y=190|text=[[Ниншя - Хотонгийн өөртөө засах орон|Ниншя]]}} {{Image label|x=290|y=220|text=[[Шэньси]]}} {{Image label|x=320|y=200|text=[[Шаньси]]}} {{Image label|x=345|y=150|text=[[Хөбэй]]}} {{Image label|x=355|y=160|text=[[Бээжин]]}} {{Image label|x=365|y=170|text=[[Тяньжинь]]}} {{Image label|x=370|y=200|text=[[Шаньдун]]}} {{Image label|x=330|y=230|text=[[Хөнань]]}} {{Image label|x=230|y=260|text=[[Сычуань]]}} {{Image label|x=280|y=280|text=[[Чунчин]]}} {{Image label|x=330|y=260|text=[[Хүбэй]]}} {{Image label|x=370|y=250|text=[[Аньхуй]]}} {{Image label|x=400|y=230|text=[[Жянсү]]}} {{Image label|x=220|y=330|text=[[Юньнань]]}} {{Image label|x=280|y=310|text=[[Гуйжоу]]}} {{Image label|x=320|y=300|text=[[Хүнань]]}} {{Image label|x=355|y=285|text=[[Жянши]]}} {{Image label|x=400|y=270|text=[[Жөжян]]}} {{Image label|x=420|y=250|text=[[Шанхай]]}} {{Image label|x=295|y=340|text=[[Гуанши - Жуангийн өөртөө засах орон|Гуанши]]}} {{Image label|x=345|y=335|text=[[Гуандун]]}} {{Image label|x=380|y=310|text=[[Фүжянь]]}} {{Image label|x=355|y=360|text=[[Макао]]}} {{Image label|x=365|y=350|text=[[Хонконг]]}} {{Image label|x=310|y=380|text=[[Хайнань]]}} {{Image label|x=420|y=330|text=<span style="color:gray;">''Тайвань''</span>}} <imagemap>Зураг:Map of PRC without province names.svg|500px|Mapa mudo del nivel provincial de China rect 0 0 05 5 [[China]] desc bottom-left</imagemap> </div imgborder>БНХАУ-ын I дэсийн 33 нутаг болон Тайвань газрын зурагт</div thumbinner></div thumb tright> {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center ! № ! colspan="2" | Нутгийн нэр ! Хятадаар ! Талбай (км²) ! Хүн ам (2010) ! Нутгийн төв |----------bgcolor=lightblue |Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь|муж]]''' (省) — |---------- |1 || [[Аньхуй]] || {{юникодмонгол|ᠠᠨᠾᠦ᠋ᠢ|h}} || 安徽 || 139,700 || 59,500,510 || [[Хөфэй]] |---------- |2 || [[Ганьсү]] || {{юникодмонгол|ᠭᠠᠨᠰᠤ|h}} || 甘肃 || 454,300 || 25,575,254 || [[Ланьжоу]] |---------- |3 || [[Гирин]] || {{юникодмонгол|ᠭᠢᠷᠢᠨ|h}} || 吉林 || 187,400 || 27,462,297 || [[Чанчүнь]] |---------- |4 || [[Гуандун]] || {{юникодмонгол|ᠭᠤᠸᠠᠩᠳᠦ᠋ᠩ|h}} || 广东 || 180,000 || 104,303,132 || [[Гуанжоу]] |---------- |5 || [[Гуйжоу]] || {{юникодмонгол|ᠭᠦᠢᠵᠸᠦ|h}} || 贵州 || 176,000 || 34,746,468 || [[Гуйян]] |---------- |6 || [[Жөжян]] || {{юникодмонгол|ᠵᠸᠵᠢᠶᠠᠩ|h}} || 浙江 || 102,000 || 54,426,891 || [[Ханжоу]] |---------- |7 || [[Жянсү]] || {{юникодмонгол|ᠵᠢᠶᠠᠩᠰᠦ|h}} || 江苏 || 102,600 || 78,659,903 || [[Наньжин]] |---------- |8 || [[Жянши]] || {{юникодмонгол|ᠵᠢᠶᠠᠩᠰᠢ|h}} || 江西 || 167,000 || 44,567,475 || [[Наньчан]] |---------- |9 || [[Ляонин]] || {{юникодмонгол|ᠯᠢᠶᠤᠤᠨᠢᠩ|h}} || 辽宁 || 145,900 || 43,746,323 || [[Мүгдэн]] |---------- |10 || [[Сычуань]] || {{юникодмонгол|ᠰᠸᠴᠤᠸᠠᠨ|h}} || 四川 || 485,000 || 80,418,200 || [[Чөндү]] |---------- |11 || [[Фүжянь]] || {{юникодмонгол|ᠹᠦᠵᠢᠶᠠᠨ|h}} || 福建 || 121,300 || 36,894,216 || [[Фүжоу]] |---------- |12 || [[Хайнань]] || {{юникодмонгол|ᠬᠠᠶᠢᠨᠠᠨ|h}} || 海南 || 34,000 || 8,671,518 || [[Хайкоу]] |---------- |13 || [[Хармөрөн]] || {{юникодмонгол|ᠬᠠᠷᠠᠮᠦ᠋ᠷᠡᠨ|h}} || 黑龙江 || 454,000 || 38,312,224 || [[Харбин]] |---------- |14 || [[Хөбэй]] || {{юникодмонгол|ᠾᠸᠪᠸᠢ|h}} || 河北 || 187,700 || 71,854,202 || [[Шижяжуан]] |---------- |15 || [[Хөнань]] || {{юникодмонгол|ᠾᠸᠨᠠᠨ|h}} || 河南 || 167,000 || 94,023,567 || [[Жөнжоу]] |---------- |16 || [[Хөхнуур]] || {{юникодмонгол|ᠬᠥᠬᠡᠨᠠᠭᠤᠷ|h}} || 青海 || 721,200 || 5,626,722 || [[Шинин]] |---------- |17 || [[Хүбэй]] || {{юникодмонгол|ᠬᠤᠪᠸᠢ|h}} || 湖北 || 185,900 || 57,237,740 || [[Үхань]] |---------- |18 || [[Хүнань]] || {{юникодмонгол|ᠬᠤᠨᠠᠨ|h}} || 湖南 || 210,000 || 65,683,722 || [[Чанша]] |---------- |19 || [[Шаньдун]] || {{юникодмонгол|ᠱᠠᠩᠳᠦ᠋ᠩ|h}} || 山东 || 153,800 || 95,793,065 || [[Жинань]] |---------- |20 || [[Шаньси]] || {{юникодмонгол|ᠱᠠᠨ ᠰᠢ|h}} || 山西 || 156,300 || 35,712,111 || [[Тайюань]] |---------- |21 || [[Шэньси]] || {{юникодмонгол|ᠱᠠᠨᠰᠢ|h}} || 陕西 || 205,600 || 37,327,378 || [[Шиань]] |---------- |22 || [[Юньнань]] || {{юникодмонгол|ᠶᠦᠨᠨᠠᠨ|h}} || 云南 || 394,000 || 45,966,239 || [[Күньмин]] |----------bgcolor=lightblue |Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь|өөртөө засах орон]]''' (自治区) — |---------- |23 || [[Гуанши - Жуангийн өөртөө засах орон|Гуанши]]|| {{юникодмонгол|ᠭᠤᠸᠠᠩᠰᠢ|h}} || 广西 || 236,000 || 46,026,629 || [[Наньнин]] |---------- |24 || [[Ниншя - Хотонгийн өөртөө засах орон|Ниншя]] || {{юникодмонгол|ᠨᠢᠩᠰᠢᠶᠠ|h}} || 宁夏 || 66,400 || 6,301,350 || [[Иньчуань]] |---------- |25 || [[Өвөр Монгол|Өвөр Монгол]] || {{юникодмонгол|ᠥᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ|h}} || 內蒙古 || 1,183,000 || 24,706,321 || [[Хөх хот]] |---------- |26 || [[Төвөдийн өөртөө засах орон|Төвөд]] || {{юникодмонгол|ᠲᠦᠪᠡᠳ|h}} || 西藏 || 1,228,400 || 3,002,166 || [[Лхас]] |---------- |27 || [[Шинжаан]] || {{юникодмонгол|ᠰᠢᠩᠵᠢᠶᠠᠩ|h}} || 新疆 || 1,660,400 || 21,813,334 || [[Өрөмч]] |----------bgcolor=lightblue |Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь|онцгой захиргаат орон]]''' (特别行政区) — |---------- |28 || [[Макао]] || || 澳门 || 29 || 552,300 || ''Макао'' |---------- |29 || [[Хонконг]] || || 香港 || 1,104 || 7,061,200 || ''Хонконг'' |----------bgcolor=lightblue |Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь|төвд захирагдах хот]]''' (直辖市) — |---------- |30 || [[Бээжин]] || {{юникодмонгол|ᠪᠡᠭᠡᠵᠢᠩ|h}} || 北京 || 16,800 || 19,612,368 || ''Бээжин'' |---------- |31 || [[Тяньжинь]] || {{юникодмонгол|ᠲᠢᠶᠠᠨᠵᠢᠨ|h}} || 天津 || 11,305 || 12,938,224 || ''Тяньжинь'' |---------- |32 || [[Чунчин]] || {{юникодмонгол|ᠴᠦᠩᠴᠢᠩ|h}} || 重庆 || 82,300 || 28,846,170 || ''Чунчин'' |---------- |33 || [[Шанхай]] || {{юникодмонгол|ᠱᠠᠩᠬᠠᠢ|h}} || 上海 || 6,341 || 23,019,148 || ''Шанхай'' |} === Цэрэг зэвсэг === [[Зураг:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 40.jpg|thumb|200px|2015 он. Сүрт жагсаал]] [[Зураг:CNS Haikou (DDG-171) in Rim of the Pacific (RIMPAC) Exercise 2014.jpg|thumb|left|200px|Байлдааны хөлөг онгоц]] Хятад улсын зэвсэгт хүчин нь [[Ардын Чөлөөлөх Арми]] юм. 2,285,000 хүн алба хааж байна. Цэргийн төв зөвлөл удирддаг. Хуурай замын цэрэг, цэргийн нисэх хүчин, тэнгисийн цэрэг, стратегийн цөмийн зэвсгийн хүчин, их бууны хорооноос бүрдэнэ. Батлан хамгаалахад 132 тэрбум $ зардгаараа [[АНУ]]-ын дараа 2-рт орно. ДНБ-ийн 1.5%-тай тэнцэнэ. Цөмийн 50-75 пуужин байна. Зөвлөлтийн зэвсэг техникт суурилан дотооддоо үйлдвэрлэдэг. Сүүлийн үед Оросоос [[Су-30]] сөнөөгч онгоц худалдан авсан ба өөрөө [[Чөндү Ж-10]], [[Шэньян Ж-11]] зэрэг нисэх онгоц үйлдвэрлэжээ. Байлдааны үндсэн танк 7950, хуягт 5000, их буу 6000-аас олон бий. [[ЗТЗ-99]] танк, [[ХЧ-9]] газар-агаар төрлийн пуужин, [[ЗБД-97]] загварын хуягт машиныг сүүлд үйлдвэрлэн хэрэглэж байна. Умард, дорнод, өмнөд гэсэн тэнгисийн флоттой. Нисэх онгоц тээгч 1 хөлөг онгоц, 55 шумбагч, нийт 200 гаруй хөлөг онгоцтой. == Эдийн засаг == [[Зураг:Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg|thumb|200px|Шанхайн худалдааны гудамж]] [[Зураг:Oil working,Liuyuan-Turfan 2012.jpg|thumb|200px|Газрын тосны цооног]] [[Зураг:China Export Treemap.jpg|thumb|200px|Экспортын барааны бүтэц]] 2014 оны Хятад улсын [[дотоодын нийт бүтээгдэхүүн]] 10 их наяд [[америк доллар|ам.доллар]]тай тэнцэж дэлхийд 2-р байр эзэлж байна. Нэг хүнд ноогдох ДНБ нэрлэсэн үнээр 7,589 $, худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн үнээр 12,880 $ (80-р байр) байв. 1949 оноос төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай байсан улс 1978 оноос эдийн засгийг чөлөөлж зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээр мэдэгдэхүйц үр дүнтэй байлаа. Хувийн өмчийг зөвшөөрсөн бөгөөд томоохон үйлдвэрүүд төрийн мэдэлд байдаг. Хятадын хямд, ихээр байгаа ажиллах хүчнийг ашиглахаар гадаадын хөрөнгө оруулалт их орсон бөгөөд үндэстэн дамнасан корпорациуд Хятадад хамгийн хямд зардлаар бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэж байна. Жилийн дундаж өсөлт тогтмол 10.5 хувь байдаг. Эрчим хүч, газрын тосны гол хэрэглэгч болсон. Жилд 3.9 их наяд $ бүтээгдэхүүн экспортолдгоороо дэлхийд тэргүүлдэг. Мөнгөний нэгж нь — [[Хятадын юань]]. 2010 оноос эхлэн Орос улс доллараар биш юаниар Хятадтай наймаа хийдэг болсон. <timeline> ImageSize = width:450 height:225 PlotArea = left:30 bottom:20 top:20 right:20 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:60.0 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = early Colors = id:gray value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PAN value:rgb(0.4, 0.6, 1) id:PRD value:rgb(1, 0.84314, 0) id:PRI value:rgb(1, 0.5372, 0.5372) id:ALT value:rgb(0.2, 0.6, 0.8) id:NA value:rgb(0,0.4,0.4) id:darkgray value:rgb(0.80,0.80,0.80) id:midgray value:rgb(0.30,0.57,0) ScaleMajor = gridcolor:black increment:10 start:0 ScaleMinor = gridcolor:gray increment:1 start:0 BarData= barset:Países PlotData= width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:red barset:Países from:0 till:18.10 color:PAN width:20 align:left fontsize:S text:"[[Америк]] (18.1%)" from:0 till:17.40 color:PRD width:20 align:left fontsize:S text:"[[Хонконг]] (17.4%)" from:0 till:06.80 color:PRI width:20 align:left fontsize:S text:"[[Япон]] (6.8%)" from:0 till:04.10 color:ALT width:20 align:left fontsize:S text:"[[Өмнөд Солонгос]] (4.1%)" from:0 till:53.60 color:darkgray width:20 align:left fontsize:S text:"бусад орон (53.6%)" TextData= pos:(180,215) fontsize:M text:"Экспорт" pos:(110,205) fontsize:S text:"Эх сурвалж: АНУ-ын ТТГ. 2013 он. 2.34 их наяд $" pos:(400,1) fontsize:S text:(%) </timeline> <timeline> ImageSize = width:450 height:225 PlotArea = left:30 bottom:20 top:20 right:20 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:60.0 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = early Colors = id:gray value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PAN value:rgb(0.4, 0.6, 1) id:PRD value:rgb(1, 0.84314, 0) id:PRI value:rgb(1, 0.5372, 0.5372) id:ALT value:rgb(0.2, 0.6, 0.8) id:NA value:rgb(0,0.4,0.4) id:darkgray value:rgb(0.80,0.80,0.80) id:midgray value:rgb(0.30,0.57,0) ScaleMajor = gridcolor:black increment:10 start:0 ScaleMinor = gridcolor:gray increment:1 start:0 BarData= barset:Países PlotData= width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:red barset:Países from:0 till:09.40 color:PAN width:20 align:left fontsize:S text:"[[Өмнөд Солонгос]] (9.4%)" from:0 till:08.30 color:PRI width:20 align:left fontsize:S text:"[[Япон]] (8.3%)" from:0 till:08.00 color:PRD width:20 align:left fontsize:S text:"[[Тайвань]] (8.0%)" from:0 till:07.80 color:ALT width:20 align:left fontsize:S text:"[[Америк]] (7.8%)" from:0 till:05.00 color:NA width:20 align:left fontsize:S text:"[[Австрали]] (5.0%)" from:0 till:59.50 color:darkgray width:20 align:left fontsize:S text:"бусад орон (59.5%)" TextData= pos:(180,215) fontsize:M text:"Импорт" pos:(110,205) fontsize:S text:"Эх сурвалж: АНУ-ын ТТГ. 2013 он. 1.96 их наяд $" pos:(400,1) fontsize:S text:(%) </timeline> === Холбоо харилцаа === Хятад улсад 1 тэрбум хүн гар утас, харилцуур утсаар холбогдож байна. 2013 онд 591 сая хүн байнга интернет хэрэглэж байсан. [[Хятадын цахилгаан холбоо]], [[Хятадын сүлжээ холбоо]] хоёр компани энэ салбарт тэргүүлдэг. Бэйдоу хэмээх хиймэл дагуулын сүлжээтэй. [[Зураг:Balinghe_Bridge-1.jpg|thumb|200px|left|375 м өндөр Балин голын гүүр]] === Зам тээвэр === 2000-аад он болоход Хятад улсын бүх муж, орон хурдны замд холбогдсон. Хурдны замын нийт урт — 85,000 км. Жишээлэхэд 1991 онд Хөх мөрөн дээгүүр 6 гүүр байсан бол нэмж барьсаар 81 гүүр, хонгил болжээ. Жил болгон 40 сая автомашин шинээр худалдан авдаг. Ослын тоо нэмэгдсэн. 2011 онд 62 мянган хүн автомашины ослоор нас барсан. 470 сая унадуг дугуй хэрэглэгдэж байгаа. Төмөр зам улсын өмчинд байна. 2013 оны байдлаар 103,144 км төмөр зам тавигджээ. Макаогаас бусад муж, орон төмөр замаар холбогдсон. Цагаан сарын үеэр ачаалал эрс нэмэгддэг. 2013 онд 2.1 тэрбум зорчигч, 4 тэрбум тонн ачаа тээш зөөсөн гэнэ. Бээжин—Шэньжэнь, Бээжин—Шанхай чиглэлийн хурдны төмөр зам барьсан. 2014 оны байдлаар 20 хотод метро баригдаад байна. 182 нисэх буудал бий. Бээжингийн нисэх буудал зорчигчийн тоогоор, Хонконг, Шанхайнх ачаа тээврээр дэлхийд дээгүүр байрт байна. == Соёл == === Урлаг=== [[Зураг:Pekin_przedstawienie_tradycjnego_teatru_chinskiego_7.JPG|thumb|200px|''Баруунш зорчсон тэмдэглэл'']] Хятадад утга зохиол НТӨ Жоугийн үеэс хөгжсөн. Эртний ном судрууд яруу найраг, одон орон, зурхай, анагаах ухааны чиглэлээр байдаг. Тан улсын үед [[Ли Бай]], [[Ду Фу]] зэрэг алдарт яруу найрагчид байсан бол Мин улсын үед «[[Баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл]]» зэрэг жүжиг, роман их бичигдэж, 20-р зуунд [[Жинь Юн]] алдартай [[үшя]] (хятад зодоон) зохиолуудаа бичсэн. === Дэлхийн өв === Хятадын нутагт [[ЮНЕСКО]]-гийн [[Дэлхийн өв|Дэлхийн өвийн]] жагсаалтад бүртгэгдсэн соёлын өв 22, байгалийн өв 4, нийлмэл өв 4 бий. === Хоол === Хятад хоол олон төрөл зүйл байна. Өмнөд нутагт [[цагаан будаа]], умард нутагт [[талх]], [[гоймон]]г түлхүү хэрэглэдэг байсан. Гахайн мах голчлон иддэг. Сычуань, Кантон, Жянсү, Шаьдун, Фужян, Хүнань, Аньхуй, Жөжян нутгийн хоол алдартай. Хэрчих, болгох, амтлах, чимэглэх хэв маяг янзтай. Буддын болон лал шашны тусгай хоол гэж бий. Өмнөд нь далайн бүтээгдэхүүн, ногоо, умард нь гурилан, хуурай бүтээгдэхүүний уламжлалтай. === Спорт === [[Зураг:Dragon_boat_racing.jpg|thumb|200px|Луун завины уралдаан]] [[Хөлбөмбөг]], [[сагсан бөмбөг]], ширээний теннис, бадминтон, усанд сэлэлт, [[снукер]]ийг өргөнөөр тоглож, хичээллэдэг. [[Го]] даам тоглодог. Хятад зодооныг [[үшя]] (күнфү) гэнэ. [[Тай чи чуань]], [[чигун]] зэрэг зодооны арга байна. [[Луун завь|Луун завиар]] уралддаг. Хятад 1932 оноос Олимпын наадамд оролцож эхэлсэн ба БНХАУ 1984 оноос хойш тасралтгүй баг тамирчдаа илгээх болжээ. 2008 онд нутагтаа хүлээн авсан [[Бээжингийн олимп]]од 51 алт, бүгд 100 медаль хүртэж багийн дүнгээр тэргүүлсэн. Өвлийн олимпод 3-4 алтан медаль хүртдэг. [[Усанд үсрэлт]], [[хүндийн өргөлт]], [[гимнастик]], [[ширээний теннис]], [[буудлага]], [[бадминтон]], [[усанд сэлэлт]], [[жүдо]], [[хөнгөн атлетик]], [[шорт трек]]ийн тэмцээн уралдаанд илүү амжилттай оролцсон. [[Зоу Кай]] гимнастикч 5 алтан медаль хураагаад байгаа. ==Зургийн цомог== <gallery widths="170px" heights="130px"> Файл:Хятадын физик газарзүй.gif|Физик газар зүйн зураг Файл:Хятадын физик газарзүй, засаг захиргааны хуваарь.jpg|Физик газар зүйн зураг Файл:Хятад-атлас.jpg|Физик газар зүйн зураг Зураг:China provinces.png|I дэсийн 4 нэгжийн 33 нутаг Файл:Хятадын атлас-орос хэлээр.jpg|Газрын зураг {{ref-ru}} Файл:New autonomies in China.png|Хятад улс дахь бие даасан бүс нутаг {{ref-ru}} </gallery> == Тэмдэглэл == {{Notelist|1}} == Лавлах холбоос == {{лавлах холбоос|2}} == Гадаад холбоос == {{Commonscat|China}} * [https://www.google.com/maps/place/China/@35.8592948,104.1361118,4z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x31508e64e5c642c1:0x951daa7c349f366f «''Google Maps''» цахим талбар дахь газрын зураг] * [http://mn.chineseembassy.org/mn/ Монгол улс дахь БНХАУ-ын Элчин сайдын яамны цахим талбар] {{s-start}} {{Залгамжлал |өмнө=[[Дундад Иргэн Улс]] |он= 1949-одоо үе |албан_тушаал=БНХАУ |дараа= Одоо үе }} {{end}} {{Ази}} {{Хөтлөгч мөр Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:Социалист улс]] epjh1l71wgjajtciy990kfjo2d5fji4 Кирилл бичиг 0 7134 852127 848243 2026-04-03T12:34:29Z Avirmed Batsaikhan 53733 852127 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Үсэг |Schrift = Кирилл үсэг |Typ = [[Цагаан толгой]] |Erfinder = |Jahr = |Sprachen = [[#Кирилл цагаан толгой|Жагсаалтыг]] үзэх |Zeitraum = 10-р зууны дундаас |Regionen = |Offiziell = |Fam1 = [[Финик үсэг]] |Fam2 = [[Грек цагаан толгой]] |Fam3 = [[Глаголица]] |Abgeleitet = |Verwandt = [[Латин цагаан толгой]]<br />[[Копт үсэг]]<br />[[Армен цагаан толгой]]<br />[[Глаголица]] |Besonderheiten = |Unicode = U+0400–U+052F<br /> U+2DE0–U+2DFF<br /> U+A640–U+A69F |ISO15924 = Cyrl<br /> Cyrs |Beispiel = [[File:Cyrillicalphabet.jpg|250px|Кирилл цагаан толгой]] }} '''Кирилл үсэг''' ([[Болгар хэл]]: ''Кирилица'') нь [[үсэгт бичиг]] бөгөөд түүнийг голчлон [[слав]] угсааны ард түмний дунд болон буюу [[европ]] болон [[ази]]д хэрэглэдэг. Энэ бичгийг [[Кирилл Салиники]]йн (826-869) нэрээр нэрлэсэн боловч тэрбээр кирилл үсгийг бус түүний өмнөх [[глаголит цагаан толгой]]н үсгийг зохиосон юм. Кирилл үсгийг өөрөөр '''кириллица''' эсвэл '''азбука''' (а слав хэлээр аз, б-г мөн слав хэлээр буки) буюу цагаан толгойн эхний хоёр үсгээр нь бас нэрлэдэг. ==Түүх== ===Үүсэл=== Хэдийгээр [[Кирилл, Мефодий хоёр]]ыг [[глаголит цагаан толгой]]г зохиогчид гэж үздэг боловч кирилл үсгийн зохиогчийн хувьд нь өнөөг хүртэл судлаачдын маргааны сэдэв байсаар ирсэн. Кирилл үсгийн нэр нь Кириллийн нэрийг зүүх боловч үүссэн түүхийн хувьд 10-р зууны дундуур [[Болгар улс|зүүн болгарын]] [[Велики Преслав]] дахь хааны ордонд зохиогдсон ажээ.<ref>Nikolaos Trunte: ''Altkirchenslavisch.'' 4. Auflage. Sagner, München 1994, ISBN 3-87690-480-3 (''Словѣньскъи ѩзыкъ. Ein praktisches Lehrbuch des Kirchenslavischen in 30 Lektionen.'' Bd. 1), Kap.&nbsp;1.9, S.&nbsp;16–19.</ref><ref>[[Hans-Dieter Döpmann]]: ''Kirche in Bulgarien von den Anfängen bis zur Gegenwart.'' Biblion, München 2006</ref><ref>Gerhard Podskalsky: ''Theologische Literatur des Mittelalters in Bulgarien und Serbien 815-1459.'' Beck, München 2000</ref> Тэгэхээр түүнээс 100 гаран жилийн өмнө амьдарч байсан Кирилл болон Метод нарын зохиогчийн эрх нь хамааралгүй болно. ==Хэрэглээ== [[File:Cyrillic alphabet distribution map.png|right|thumb|350x350px|<center>Кирилл цагаан толгойн тархац {{Өнгөний тайлал|#075107| цорын ганц [[албан ёсны хэл]]}} {{Өнгөний тайлал|#079A07| латин үсгийн хажуугаар хэрэглэнэ}}</center>]] Кирилл үсгийг 30 гаруй улсад ашиглаж байгаа бөгөөд өөрсдийн хэлний онцлог, дуудлага хөгд тохируулан үсэг нэмж хэрэглэж байна. ===Кирилл цагаан толгой=== Кирилл үсгийг албан ёсны цагаан толгойгоор ашигладаг хэлнүүд гэвэл: *Слав хэлнүүд: [[Болгар хэл|Болгар]], [[Беларусь хэл|Беларусь]], [[Македон хэл|Македон]], [[Орос хэл|Орос]], [[Русин хэл|Русин]], [[Серби хэл|Серби]], [[Украин хэл|Украин]] *Слав бус хэлнүүд: [[Абхаз хэл|Абхаз]], [[Башкир хэл|Башкир]], [[Ерзя хэл|Ерзя]], [[казах хэл|Казах]], [[Килдин хэл|Килдин]], [[Сами хэл|Сами]], [[Коми хэл|Коми]], [[Киргиз хэл|Киргиз]], Мари, Мокша, [[Монгол хэл|Монгол]], Оссет, Романи (зарим аялгад), [[Саха хэл|Якут]], [[Тажик хэл]], [[Татар хэл|Татар]], Тлингит (сүмийн текст бичихэд), Туван, Удмурт, [[Узбек хэл|Узбек]], Юуйт (Сибир Юпик хэл), Юпик ([[Аляска|Аляскад]]) ===Бичгийн хэв=== {| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style="padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;" |+ align=bottom style="text-align:left; font-size:smaller; " | Мөр 1: Дармал бичиглэл, Мөр 2: Бичмэл бичиглэл. |- style="font-family:FreeSerif,Georgia,'Times New Roman','Nimbus Roman No9 L','Century Schoolbook L','Trebuchet MS','URW Bookman L','URW Chancery L','URW Palladio L',Arial,Teams,serif; font-size:large; text-align:center; " | а || б || в || г || д || е || ё || ж || з || и || й || к || л || м || н || о || ө || п || р || с || т || у || ү || ф || х || ц || ч || ш || щ || ъ || ы || ь || э || ю || я |- style="font-family:FreeSerif,Georgia,'Times New Roman','Nimbus Roman No9 L','Century Schoolbook L','Trebuchet MS','URW Bookman L','URW Chancery L','URW Palladio L',Arial,Teams,serif; font-size:large; text-align:center; " |{{highlight1}}|''а'' || ''б'' ||{{highlight1}}| ''в'' ||{{highlight1}}| ''г'' ||{{highlight1}}| ''д'' || ''е'' || ''ё'' || ''ж'' || ''з'' ||{{highlight1}}| ''и'' ||{{highlight1}}| ''й'' || ''к'' || ''л'' || ''м'' || ''н'' || ''о'' ||{{highlight1}}| ''ө'' ||''п'' || ''р'' || ''с'' ||{{highlight1}}| ''т'' || ''у'' || ''ү'' || ''ф'' || ''х'' || ''ц'' || ''ч'' || ''ш'' || ''щ'' || ''ъ'' || ''ы'' || ''ь'' || ''э'' || ''ю'' || ''я'' |} == Цахим холбоос == {{Commons|Cyrillic alphabet|Кирилл үсэг}} ==Эшлэл== <references /> [[Ангилал:Цагаан толгой]] [[Ангилал:Бичиг үсэг]] [[Ангилал:Славян хэлнүүд]] 6s0pw0v3uuaywv4tsg5jf8qbfqla21f Өзбег 0 8186 852244 800842 2026-04-04T11:01:18Z Avirmed Batsaikhan 53733 852244 wikitext text/x-wiki [[Файл:35 History of the Russian state in the image of its sovereign rulers - fragment.jpg|thumb|right|200px|''"Тверийн Михаил Өзбег ханы өмнө''", [[Василий Верещагин|Василий Верещагиний]] бүтээл.]] '''Султан Мохаммед Өзбег''' (Үзбек, Узбек гэж мөн бичдэг) ([[1282]]-[[1341]]), ([[1313]]-[[1341]] онд төр барьсан) нэрээрээ алдаршсан энэ хан [[Алтан Орд]]ыг хамгийн удаан захирч, оргил үед нь хүргэсэн хан юм. Өзбегийн дараагаар түүний хүү [[Тинибег]] нь хаан болсон. Тэрбээр 1267-1280 онд Алтан Ордын хаан байсан [[Мөнхтөмөр]]ийн хөвүүн Тогрилчагийн хөвүүн юм. == Хаанчлал == Өзбег авга ах [[Тохта]]г нас барсны дараа Хорезм мужийн Үргенч хотоос хааны гашуудалд оролцох нэрээр беклярбек Кутлугтөмөрийн хамтаар [[Сарай (хот)|Сарай]] руу хөдөлж, [[1313]] оны нэгдүгээр сард Сарайд ирж, Тохта хааны хөвүүн Ильбасмиш, [[беклярбек]] Хадаг нарыг исламын шашинтнуудын дэмжлэгтэйгээр хороож хаан суурийг булаан авсан. Өзбегийг хаан болсны дараа Алтан Ордыг хөгжин цэцэглэн байсан талаар [[Ислам|исламын]] шүтлэгт түүхчдийн ном зохиолд дурдах нь олон хэдий ч, [[Чингис хаан|Чингис хаанаас]] уламжлан байсан тэнгэр шүтлэгт монгол төрийн бодлого, Их Засаг хуулийг арчин хаясан нь энэ улсын дотоодын хямралын эхлэлийн суурийг тавьсан. "Өзбег хааныг исламын шашныг хүчлэн дэлгэрүүлэгч байсны төлөө хэт өргөмжлөн магтаж байснаас '''"Алтан үе"''' гэсэн хий хоосон ойлголт бий болжээ."<ref>{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Зүчийн Улс |publisher=МУИС |year=2019 |isbn=9919-9552-2-1 |location=Улаанбаатар |pages=69}}</ref> Тэрээр хаан болонгуут Чингис хааны үеэс бүх шашинтныг эрх тэгшээр үзэн зөвшөөрдөг монголын уламжлалт бодлогыг огоорч, зөвхөн исламын шашныг чухалчилж үзэх болж, ингэхдээ бүх иргэдийг исламжуулж эхэлсэн. "Өзбег хаан 1320 онд исламын шашныг албан ёсоор [[Зүчийн улс|Зүчийн улсын]] төрийн шашнаар тунхагласан."<ref name=":0">{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Зүчийн Улс |publisher=МУИС |year=2019 |isbn=9919-9552-2-1 |location=Улаанбаатар |pages=70}}</ref> Түүнээс өмнө Бэрх, Мөнхтөмөр, Тодмөнх хаад исламын шашинтан болсон ч, энэ нь хувь хүний шүтлэгээс хэтрээгүй байсан. Гэтэл төрийн шашныг өөрчилсөн нь монгол угсааны ихэнх хан хөвүүд, ноёд эсэргүүцэж байсан. Тэр [[Лалын шашин]]г төрийн шашин болгосноос үүдэн бөө мөргөлт ханхүү нарын дунд түүний эсрэг хуйвалдаан гарсан боловч нухчин дарагджээ. Лалын шашинг төрийн шашин болгосноор хан Ордын доторхи зөрчил тэмцлийг дарж, төрийн байгууллагуудыг тогтворжуулж чадсан байна. Энэ хэргийн эцэст "[[Чингис хаан|Чингис хааны]] удмын 120 хан хөвүүнийг цаазалсан нь монгол хаадын угсаан дахь хамгийн том харгислалд тооцогдоно."<ref name=":0" /> Ингэснээр тус улс дахь Монгол аймгуудын хэл соёлыг устган, исламжсан Түрэг хэлт угсаатан болгох хэмжээний гай авчирсан. Түүний хаан байх үед шинэ [[Сарай (хот)|Сарай]] хотыг байгуулж, гоёмсог орд харш сүндэрлүүлж, нийслэлээ Сарай Бэрх буюу Сарай ал-жадид нэрт хот руу шилжүүлж, хааны орд, шашны сургууль, ислам сүмүүд, өргөн гудамжтай хороолол баригдаж, тус хот дахь угсаатан бүр тусдаа амьдрах хороолол, захтай байжээ. "Мамлюкын эх сурвалуудад Өзбег хаан 70 түмтийн ноёнтой хэрэг зөвлөлдсөн"<ref>{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Зүчийн Улс |publisher=МУИС |year=2019 |isbn=9919-9552-2-1 |location=Улаанбаатар |pages=191}}</ref> тухай цөөнгүй дурдсан ч, энэ нь яг 700,000 цэрэгтэй байсан гэхэд эргэлзээтэй. Тэрбээр [[1319]], [[1335]] онд [[Арран]]д [[Ил Хан]] улсын эсрэг аян дайн явуулахдаа цэрэг дайны нөлөөгөө ашиглажээ. Өзбег Ил Хан улсын эсрэг [[Египет]]ийн [[Мамлюк]]уудтай эвсэхэд, [[Каир]] хотын нэгэн талбайг түүний нэрээр нэрлэж байв. Өзбег мөн Болгар, Византийн дайнд оролцсон. Харин Сербид Монголчуудын хяналтыг дахин тогтоох гэсэн түүний оролдлого талаар болсон ажээ. [[Русь]] дахь улс төрийн хувьд Өзбег [[Москва]]гийн эхэн үеийн вангууд болох өөрийн хадам ах Москвагийн Юрий, Юрийн залгамжлагч [[Иван Калита]] нарыг дэмжиж, өрнийг түшиглэж байсан [[Тверь|Тверийн]] вангуудыг дарж байлаа. Тверийн гурван ван, тухайлбал [[Тверийн Михаил]], түүний хүү [[Тверийн Александр|Александр]], ач Теодор нарыг Өзбегийн зарлигаар [[Сарай (хот)|Сарай]]д цаазалж байлаа. Ордын эсрэг Тверийн бослогыг 1327 онд Москва, Татарын нэгдсэн хүч цус урсган дарсан юм. "Оросын он дарааллын бичигт өгүүлснээр Өзбег хаан 6 их ван, 3 ванг хороосон байна."<ref>{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх |publisher=МУИС |year=2019 |isbn=9919-9552-2-1 |location=Улаанбаатар |pages=73}}</ref> == Гэр бүл == * Эцэг: Тогрилча ноён * Эх: Баялун хатан<ref>{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Зүчийн Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=68}}</ref> === Хатад === # [[Тайтугла|Тайтугла хатан]] (?-1360) # Хабаг хатан: [[Хонгирад|хонгирадын]] [[эмир]] Нангидайгийн охин # Их Баялун хатан (?-1323) # Бага Баялун хатан: [[Византын эзэнт гүрэн|Византийн]] [[3-р Андроникос|3-р Андроникосын]] охин. # Урдуж хатан: [[улус эмир]] Исабегийн охин. === Хүүхэд === Өзбег хаан дөрвөн хатнаас долоон хөвүүн, гурван охинтой (түүхэнд тэмдэглэж үлдсэн) байсан. Хөвүүд: # Төмөрбег (?-1330) # [[Тинибег]] (?-1342): Тайтугла хатнаас төрсөн. # [[Жанибег]] (?-1357): Тайтугла хатнаас төрсөн. # Тулунбег # Иринбег # Тугдыбег # Хызрбег (?-1342) Охид: # Ит Күчүжүк: Их Баялун хатнаас төрсөн. [[Улус эмир]] Иса бегтэй хуримласан. # Нэр тодорхойгүй: Их Баялун хатнаас төрсөн. Эмир Али Арзактай гэрлэсэн. # Нэр тодорхойгүй: [[Тайтугла хатан|Тайтугла хатнаас]] төрсөн. [[Хорезм|Хорезмын]] эмир Кутлугтөмөрийн хөвүүн Харунбегтэй хуримласан. # Тулунбай: [[Мамлюк|мамлюкийн]] [[Ал-Насир Мухаммед]] султанд өгсөн. (өргөмөл охин) == Мөн үзэх == * [[Алтан Ордын хангууд]] == Лавлах бичиг == * [[David Morgan (historian)|David Morgan]], ''The Mongols'' {{s-start}} {{Залгамжлал|албан_тушаал=[[Алтан ордны улсын хангууд|Алтан Ордын Хаан]]|дараа=[[Тинибег]]|өмнө=[[Тохта]]|он=1313-1341}} {{end}} == Эшлэл == [[Ангилал:Алтан ордны улсын хан]] [[Ангилал:Дундад зууны хүн]] [[Ангилал:Төв Азийн түүх]] [[Ангилал:14-р зууны ноёрхогч]] [[Ангилал:1282 онд төрсөн]] [[Ангилал:1341 онд өнгөрсөн]] 31x783jhj49lzdtnocnie2z35x3tdr4 Ил Хаант Улс 0 8224 852240 849806 2026-04-04T10:36:51Z Avirmed Batsaikhan 53733 852240 wikitext text/x-wiki {{Short description|Иран дахь Монголын эзэнт гүрний дараах ханлиг}} {{Инфобокс улс | native_name = {{lang|fa|ایران‌زمین}} ([[Persian language|Persian]])<br />{{Transliteration|fa|Irānzamin}} | conventional_long_name = Ил Хаант Улс | common_name = Ил Хаант Улс | status = {{Indented plainlist|*[[Их Монгол Улс]]ын [[захиргааны бүс]] (1256–1259) *Бие даасан [[ханлиг]] (1260–1335)}} | life_span = 1256–1335<ref>{{cite encyclopedia|last=Biran|first=Michal|date=2016|doi=10.1002/9781118455074.wbeoe362|title=Il-Khanate Empire|encyclopedia=The Encyclopedia of Empire|editor-last1=Далзиел|editor-last2=Маккензи|editor-first1=Н.|editor-first2=Ж. М.|page=1|isbn=978-1-118-44064-3}}</ref> | government_type = [[Хаант засаг]] | image_map = Historical Atlas of Iran - Plate No. 17 (cropped).jpg | image_map_caption = [[Газан]]ы үеийн Ил Хаант Улс | image_map_size = 300 | capital = {{plainlist| *[[Марага]] (1256–1265) * [[Табриз]] (1265–1306) * [[Солтаниех]] (1306–1335)}} | religion = *[[Монголын Буддизм]] (1295 он хүртэл) *[[Ислам]] (1295 оноос) | official_languages = {{indented plainlist|[[Перс хэл|Перс]] (''нийтлэг хэл'', засаг захиргаа, бичиг баримт){{sfn|Fragner|2006|pp=78–79}} }} | common_languages = [[Дундад Монгол хэл|Дундад Монгол]]{{efn|(эрх баригч династи, шүүх, баримт бичиг)<ref>{{Cite book|last=Важда|first=Эдвард|title=The Languages and Linguistics of Northern Asia|page=79|date=2024|publisher=De Gruyter|isbn=9783110556216}}</ref>{{sfn|Fragner|2006|p=78}}}}<br>'''Албан бус:'''{{plainlist| *[[Араб хэл|Араб]]{{sfn|Badiee|1984|p=97}} *[[Түрэг хэлнүүд|Түрэг]]{{sfn|Vásáry|2016|p=149}}}} | leader1 = [[Хүлэгү|Хүлэгү хаан]] | leader2 = [[Абу Саид Бахадур хан|Абу Саид]] | year_leader1 = 1256–1265 | year_leader2 = 1316–1335 | title_leader = [[Хан]]/[[Падишах]] | stat_year1 = 1310 est.<ref>{{cite journal|last1=Турчин|first1=Петер|last2=Адамс|first2=Жонатан М.|last3=Холл|first3=Томас Д|title=East-West Orientation of Historical Empires|journal=Journal of World-Systems Research|date=December 2006|volume=12|issue=2|page=223|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|access-date=2026-03-07|issn=1076-156X}}</ref><ref>{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|page=496|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|author-link=Rein Taagepera|jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807|url-access=subscription}}</ref><ref name="OxfordArea">{{Cite book|last1=Bang|first1=Peter Fibiger|url=https://books.google.com/books?id=9mkLEAAAQBAJ&pg=PA92|title=The Oxford World History of Empire: Volume One: The Imperial Experience|last2=Бэйли|first2=Ц. А.|last3=Шайдел|first3=Вальтер|year=2020|publisher=Оксфордын Их Сургуулийн Хэвлэл|isbn=978-0-19-977311-4|pages=92–94|language=en}}</ref> | stat_area1 = 3750000 | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | p1 = Их Монгол Улс | s1 = Жалайрын улс{{!}}Жалайр | p2 = Аббасидын Халифат Улс | p3 = Низари Исмаилийн Улс | p4 = Румын Султант Улс | p5 = Гүржийн хаант улс | p6 = Күтлүгханид | p7 = Айюбидын улс | p8 = Салгурын улс | p9 = Бейлик | s2 = Чобаны улс | s3 = Музаффарид | s4 = Картидууд | s5 = Сарбедаран | s6 = Инжүид | s7 = Михрабанид | s8 = Эретна | s9 = Гүржийн хаант улс | s10 = Бейлик | s11 = Мамлюк | s12 = Сутайн улс | today = }} {{Монголчуудын түүх}} '''Ил Хаант Улс''' нь 13-14-р зууны үеийн [[Их Монгол Улс|Монголын эзэнт гүрний]] доторх дөрвөн [[ханлиг]]ийн нэг юм. Тус улс нь [[Перс]]эд төвлөрч, өнөөгийн [[Иран]], [[Ирак]], [[Афганистан]], [[Туркменистан]], [[Армени]], [[Азербайжан]], [[Гүрж]], [[Турк]], баруун [[Пакистан]]ы нутаг дэвсгэрийг хамарч байлаа. Ил хант улсыг анх [[1219]]-[[1224]] онд [[Чингис хаан]] [[Хорезмын эзэнт улс]]ыг байлдан дагуулах үеэр үндэслэсэн бөгөөд Чингис хааны ач [[Хүлэгү]] хан анх байгуулжээ. == Хүлэгү == 1243 онд [[Көсэ Дагийн тулалдаан]]аар Монголчууд Анатолийг болон [[Сельжүкийн султант улс]]ыг эзлэн авч, вассалаа болгосон нь сүүлд Ил ханы Монголчууд болжээ. Ил хаант улсыг үндэслэгч нь [[Чингис хаан]]ы ач, [[Мөнх хаан]], [[Хубилай хаан]] нарын дүү [[Хүлэгү]] хан юм. [[1255]]-[[1256]] оны үед Байжугаас захирагчийн албыг хүлээн аваад "Египетийн хил хүртэлхи" өрнө зүгийн Исламын шашинт улс орнуудыг дагаар оруулах үүрэг хүлээн авчээ. Энэхүү байлдан дагууллын улмаас Туркменууд Монголын аймгуудаас зугтан өрнө зүгт [[Анатоли]] руу нүүхэд хүрчээ. Аян дайныхаа дараа Хүлэгү Персийн төв нутагт эргэж ирээд өөрийн улсыг байгуулав. Тэрбээр Египет хүртэл аян дайн хийсэн боловч, түүнд Мөнх хаан нас барсан мэдээ Монголоос иржээ. Хүлэгү шинэ Их хааныг сонгох их хуралдайд оролцохоор эзэлсэн нутагтаа Найман аймгийн Хитбуха жанжныг үлдээгээд Монгол руу явсан байна. Гэвч Хитбуха жанжин 1260 онд Египетийн [[Мамлюк]]уудад [[Айн Жалутын тулалдаан]]д ялагдсан байна. Хүлэгү энэ мэдээг сонсоод буцаж иржээ. Хүлэгү цаашид аян дайнаа үргэлжлүүлж, Мамлюкийн Египетийг эзлэн авахыг санаархаж байлаа. Гэвч Мамлюкууд [[Алтан Орд|Алтан Ордтой]] холбоо тогтоожээ. Алтан Ордын улс Мамлюкуудтай байгуулсан гэрээнийхээ дагуу Ил хаант улсын хойд талаас довтолсон тул Хүлэгү тэд нартай дайтах хэрэгтэй болсноор Хүлэгүгийн аян дайн эцэс болжээ. Хүлэгү хаан нь эхнэр Тоус хатныхаа хамт Христийн Несториан шашинтай байсан бөгөөд жанжин Хитбух нь ч мөн адил шашинтай байжээ. Түүнийг Христийн төлөө зүтгэл гаргасны учир 2-р Константин хэмээн өргөмжилсөн байдаг харин эхнэр Тоусыг нь гэгээн Елена хэмээж байсан байна. Хожим тэр алхимид анхаарлаа хандуулж шинжлэх ухааныг судлах болсон тухай тэмдэглэгдсэн байдаг. == Ил Хаант Улсын эхэн үе == ''Ил хан'' гэсэн үг нь "бага[[хан]]" гэсэн утгатай бөгөөд энэ нь [[Мөнх хаан]]ыг бүх эзэнт улсын дээд эзэн их хаан гэж үзэж байсантай холбоотой. Хүлэгүгийн үр хойчис [[Перс]]ийг наян жилийн турш захирахдаа эхлээд христын несторын шашинтнууд байснаа, дараа нь Буддын шашинтнууд, эцэс сүүлд нь Исламын шашинтнууд болцгоожээ. Гэхдээ Ил Хан улс Араб-Мамлюкуудтай (Монгол болон загалмайтнуудыг хоёуланг нь ялсан улс) дайсагнасан хэвээр байсан боловч тэдний эсрэг сайн түшиц газар олж чадалгүй байсаар [[Сири]]йг эзлэн авах төлөвлөгөөгөө орхиход хүрч, улмаар өөрийн вассалууд болох Румын Султант улс ба Силиси дахь Арменийн вант улсыг бүрэн хяналтнаасаа алджээ. Ил хан улс өрнө зүгт хил хязгаараа тэлж чадаагүй нь умард болон дорно зүгийн ханлигуудын дайсагналтай холбоотой юм. Тухайлбал дундад Ази дахь [[Цагадай]]н ханлиг, [[Бат хан]]ы [[Хөх орд]] [[Кавказын нуруу|Кавказ]] болон [[Трансоксань]] дахь Ил хан улсын нутаг дэвсгэрт аюул занал учруулж байлаа. Бүр Хүлэгүгийн үед Ил хан улс [[Орос]]ын тал нутгийн Монголчуудтай Кавказад шууд тулалдаж байлаа. === Франц-Монголын эвсэл === 13-14-р зуунд Загалмайтны долдугаар аян дайны үеэс эхлэн [[Баруун Европ]] болон [[Их Монгол Улс|Монголын эзэнт гүрний]] хаад (гол төлөв Ил хаант улсын хангууд) Франц-Монголын эвсэл байгуулах олон оролдлого хийжээ. Исламын шашинтнуудын (гол нь Мамлюкуудын) эсрэг байр сууриараа нэгдсэн Ил хаант улс болон Европын улсууд нийтийн дайсныхаа эсрэг хүчээ хангалттай нэгтгэж ердөө ч чадаагүй юм.<ref>"Despite numerous envoys and the obvious logic of an alliance against mutual enemies, the papacy and the Crusaders never achieved the often-proposed alliance against Islam". Atwood, ''Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire'', p. 583, "Western Europe and the Mongol Empire"</ref> === Исламын шашинд орсон нь === Хүлэгүгаас хойш Ил хан улсын удирдагчид [[Төвөдийн Буддын шашин]]д орох нь ихсэв. [[Нестор]] шашинд талтай байсан тул Христ шашны нөлөө бас байлаа. Гэвч энэ нь тэдний шашнуудад эн тэнцүү ханддаг хандлагаас цааш гүнзгийрээгүй бололтой.<ref>Medieval Persia 1040-1797, David Morgan p64</ref> Ийнхүү Ил хаант улсын удирдагчид өөрсдийн захирдаг Исламын шашинт олонхиос тэс өөр шашинтай байв. [[Газан]] [[Байду]]г авч хаяхаасаа өмнөхөн [[Исламын шашин]]д оржээ. Исламын шашинг албан ёсоор ивээдэг байсан нь тус улсын дэглэмийг Монгол бус олонхитой ойртуулах оролдлоготой нь давхцсан юм. Христ шашинт ба Еврей харъяатууд нь Исламын шашинтнуудтай эн тэнцүү статусаа алдаж, хүн амын татвар төлөх ёстой болсон. Будда бурханы шашинтнууд бүр их ч хатуу сонголттой тулгарсан. Тэд нэг бол Исламын шашинд орох, эс бөгөөс хөөгдөх замыг сонгох ёстой болжээ<ref>''Medieval Persia 1040-1797'', [[David Morgan (historian)|David Morgan]] p72</ref>. Исламын шашинд орсон нь Ил хан улсын гадаад харилцаанд бараг нөлөө үзүүлсэнгүй. Газан Сирийг авахын төлөө Мамлюкуудтай тулалдсаар байв. Газаны дүү [[Өлзийт]] хан [[Шийт урсгал|Шийт урсгалын]] номлогч Аль-Хилли ба Майтхам Аль Бахрани нарын нөлөөн дор Лалын шашны шийт урсгалд талтай болж эхэлсэн байж болох ч Газан ахынхаа бодлогыг ихэнх талаар үргэлжлүүлжээ.<ref>Ali Al Oraibi, Rationalism in the school of Bahrain: a historical perspective, in Shīʻite Heritage: Essays on Classical and Modern Traditions By Lynda Clarke, Global Academic Publishing 2001 p336</ref> Өлзийт [[Каспийн тэнгис]]ийн эргийн [[Гилан]]ыг эзлэн авч чадсан. [[Солтаниех]] дэх түүний гайхамшигт бунхан Перс дэх Ил Хаант улсын ноёрхлын үеийн хамгийн алдартай түүхийн дурсгалт газар юм. === Задрал, мөхөл === [[Абу Саид (Ил Хан улс)|Абу Саид]] 1335 онд нас барснаар тус ханлиг хурдан задарч эхэлсэн бөгөөд хэд хэдэн дайсагнагч улсуудад хуваагдсанаас хамгийн алдартай нь [[Жалайрын улс|Жалайрын султант улс]] юм. Ил ханы ширээнд суухыг оролдсон сүүлчийн хүн 1353 онд алагджээ. Сүүлд [[Доголон Төмөр]] хуучин ханлигийг сэргээхийн тулд Жалайрын султант улсаас (Ил хаант улсын задралын үр дүнд бий болсон улсуудын нэг) нэгэн хэсэг газар нутгийг таслан авчээ. Түүхч [[Рашид ад-Дин]] 1315 оны үед хангуудын тухай [[дэлхийн түүх]] бичсэн нь тэдний түүхийн талаар баялаг эх сурвалж болдог билээ. == Засаг захиргааны бүтэц == "Ил хаант улс нь засаг захиргааны хувьд хараат улс, орон нутгийн ванлиг, дотоод мужууд хэмээх гурван үндсэн хэлбэртэй байв."<ref name=":0">{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Ил Хаант Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=157}}</ref> * Хараат улсууд: [[Киликийн Армян]], [[Их Армени улс|Их Армени]], [[Гүржийн вант улс]], [[Селжукийн султант улс]] * Орон нутгийн жижиг ванлиг: Кертийн мелик, Йездийн атабек, Кирманы Хар Хятаны мелик, Их бага Лурын атабек, Систаны мелик, Фарсын хаким, Шабанкарай, Ормуз арлын мелик<ref >{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Ил Хаант Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=160}}</ref> * Муж: Хорасан, Кирман, Фарс, Тебриз, Ирак-и Ажам, Ирак-и Араб, Диярбакр, Арран, Азербайжан, Сири<ref >{{Cite book |last=П. |first=Дэлгэржаргал |title=Монголын Эзэнт Гүрний Түүх - Ил Хаант Улс |publisher=МУИС |year=2019 |location=Улаанбаатар |pages=161}}</ref> === Монгол аймгууд === Жалайр аймаг [[Багдад]] хот орчмын нутаг, Сүлдүс аймгийн нутаг [[Урмияа|Урмияагийн]] баруун урд хэсэгт, Ойрад аймаг [[Диярбакир]], [[Мосул]], Муш, [[Бингол]] орчмоор, Татар аймаг [[Анатоли|Анатолийн]] төв хэсэгт тус тус нутаглаж байсан. == Ил Хаант Улсын хаад == # [[Хүлэгү]] хан (1256-1265, [[Тулуй]] ханы хүү) # [[Абаха]] хан (1265-1282, [[Хүлэгү]] ханы хүү) # [[Тэкүдэр|Ахмед Тэкүдэр]] (1282-1284, [[Хүлэгү]] ханы хүү) # [[Аргун]] (1284-1291, [[Абаха]] ханы хүү) # [[Гайхат]] (1291-1295 оны 3-р, [[Абаха]] ханы хүү) # [[Байду]] (1295 оны 4-р сараас 10-р сар, Хүлэгү хааны ач хүү) # [[Газан|Махмуд Газан]] (1295-1304, [[Аргун]] ханы хүү) # [[Өлзийт]] (1304-1316, [[Аргун]] ханы хүү ) # [[Абу Саид (Ил хан улс)|Абу Саид Бахадур]] (1316-1335, [[Өлзийт]] ханы хүү) === Дотоодын дайны үеийн хаад === Абу саид хан амь үрэгдсэний дараа улс төрд нөлөө ихтэй [[Табриз]] хотоор төвлөрсөн сүлдүсийн [[Чобаны улс|Малек Ашраф ноёны бүлэг]], [[Багдад]] хотоор төвлөрсөн [[Жалайрын улс|жалайрын]] [[Хасан Бузург]] ноёны бүлэг өөрсдийн эрх ашгийг төлөөлж чадах алтан ургийн хан хөвүүдийг нэгэн зэрэг дэмжин ил ханы сэнтийд өргөмжилж байсан. # [[Арпа Кэүн]] (1335-1336) # [[Муса ил хан|Муса]] (1336-1337) (Багдадын Али падишахын тоглоомын хан) # [[Мухаммед ил хаан|Мухаммед]] (1336-1338) ([[Жалайрын улс|Жалайрынханы]] тоглоомын хан) # [[Сати бэхи]] ([[Өлзийт султан|Өлзийт султаны]] охин) (1338-1339) ([[Чобаны улс|Чобаныханы]] тоглоомын хан) # [[Сулейман ил хан|Сулейман]] (1339-1343) (Чобаныханы тоглоомын хан, 1341-1343 онд [[Сарбадар|Сарбадарууд]] хүлээн зөвшөөрсөн) # [[Жахантөмөр ил хаан|Жахантөмөр]] (1339-1340) (Жалайрынханы тоглоомын хан) # [[Ануширван]] (1343-1356) (Чобаныханы тоглоомын хан) # II Газан (1356-1357) (зөвхөн зоосон дээр л нэр нь байсан) # [[Тугайтөмөр]] (1338-1353) (1338-1349 онд [[Курт|Куртынхан]]; 1338-1339 ба 1340-1344 онд Жалайрынхан; 1338-1341, 1344, 1353 онд Сарбадарууд тус тус хүлээн зөвшөөрсөн) # [[Лухман]] (1353-1388) (Тугайтөмөрийн хүү) == Зураг == <gallery> Файл:Persian drawing of Hülegü taking a drink. Although he is leaning on a mace, holding his bow, with arrows scattered about, still, the artist conveys a very peaceful moment.jpg|Хүлэгү хан айраг ууж байгааг дүрсэлэн перс зураг Файл:HulaguAndDokuzKathun.JPG|Хүлэгү хан Докуз хатны хамт Файл:Funérailles de Hülegü.jpeg|Хүлэгү ханы оршуулгын ёслол Файл:AbaqaEnthroned.png|Абага хан хатны хамт Файл:IranaftertheIlkhanate.png|Ил хант улсын задрал Файл:LetterArghunToNicholasIV1290VaticanArchives.jpg|Аргун ханы Ромын пап 4-р Николаст илгээсэн захидал Файл:LetterOljeituToPhilipLeBel.jpg|Өлзийт ил ханы Францын Филипп хаанд илгээсэн захидал Файл:ArghunEnthroned.png|Аргун хан хатны хамт Файл:سکه ارغون ضرب اسفراین.jpg|Аргун ханы зоос Файл:Il Khaan.jpg|Ил хаадын угсаа залгамж Файл:Jame' al-Tavarikh (Compendium of Chronicles) manuscript by Rashid al-Din Fazlullah, Iran, early 15th century AD, ink, watercolour, and gold on paper - Aga Khan Museum - Toronto, Canada - DSC06735.jpg|Жами ал-Таварих буюу Судрын чуулган </gallery> == Холбоотой хуудас == * [[Монголын хаадын нэрс]] * [[Хазара]] *[[Рашид ад-Дин]] == Эшлэл == {{reflist}} == Лавлах бичиг == * Atwood, Christopher P. (2004). ''The Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire''. Facts on File, Inc. ISBN 0-8160-4671-9. * C.E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties'', New York, 1996. * R. Amitai-Preiss: ''Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War 1260-1281''. Cambridge, 1995 == Цахим холбоос == * [http://www.islamicarchitecture.org/dynasties/ilkhanids.html Ilkhanids Dynasty] Монголын династи * [https://web.archive.org/web/20061019004703/http://www.iranica.com/newsite/home/index.isc Encyclopedia Iranica.] Ил Хан улсын тухай нэмэлт мэдээлэл агуулна. * [https://web.archive.org/web/20060822135316/http://tokakte.virtualave.net/] Ил Хан улсын үеийн зоосны тухай өгөгдлийн сан [[Ангилал:Ил Хаант Улс| ]] [[Ангилал:Их Монгол Улс]] [[Ангилал:Ираны хант улс]] [[Ангилал:Монголын түүхэн улс]] p1pngber7i0up12vwekcnqmvmqlbohm Ормузын хоолой 0 8304 852236 849249 2026-04-04T10:21:16Z Avirmed Batsaikhan 53733 852236 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Straße von Hormuz.jpg|thumb|Ормузын хоолойн сансраас авсан зураг]] '''Ормузын хоолой''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Strait of Hormuz'', [[перс хэл]]ээр: ''تنگه هرمز,'' [[Араб хэл|араб.]] ''مَضيق هُرمُز‎ — Madīq Hurmuz'') нь [[Персийн булан]] ба [[Оманы булан]]г холбосон [[Арабын тэнгис|Арабын тэнгисийг]] стартегийн чухал ач холбогдолтой нарийхан [[Хоолой (газарзүй)|хоолой]] юм. Хойд талд нь [[Иран]], өмнө талд нь [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс]], [[Оман]]ы харьяа [[Мусандам]] оршино. Урт нь 167 км бөгөөд 39-96 км өргөнтэй, хамгийн гүн хэсэг нь 299 м ажээ. Эрт цагт энэ бүс нутагт [[Ормузын хаант улс]] оршиж байсан аж. Дэлхийн шингэрүүлсэн байгалийн хийн гуравны нэг, газрын тосны бараг дөрөвний нэг нь энэ хоолойгоор дамжин тээвэрлэдэг байна. Персийн булангаас олборлодог [[газрын тос]]ыг зөөвөрлөдөг усан зам үүгээр дайрч өнгөрдөг бөгөөд [[Иран-Иракийн дайн]]ы үед [[танкер]]уудыг довтолж, хоолойн усан замыг хаасны улмаас дэлхий даяар газрын тосны үнэ өсч байсан удаатай. '''Ормузын хоолойн хямрал''' 2026 оны 2-р сарын 28-нд АНУ болон Израилийн Иранд хийсэн агаарын цохилтын дараа эхэлсэн бөгөөд тус улсын Дээд удирдагч Али Хаменеи амиа алдсан юм. Үүний хариуд Ираны эрх баригчид [[Персийн булан]] АНУ-ын байнуудад пуужингийн цохилт өгч, хоолойг хаахаа зарласнаар тээвэрлэлт бараг зогссон. Дэлхийн далайн тээврийн газрын тосны хангамжийн 20 орчим хувь нь энэ хоолойгоор дамждаг тул тасалдал нь газрын тос, байгалийн хийн үнэ огцом өсөхөд хүргэсэн. Хэд хэдэн танкер эвдэрч, томоохон тээврийн компаниуд тээвэрлэлтээ зогсоож, зах зээл удаан үргэлжилсэн эрчим хүч, эдийн засгийн хямралын эрсдэлтэй тулгарсан байна. [[Зураг:Strait of Hormuz.jpg|thumb|250px|right|Ормузын хоолойн газрын зураг]] {{commonscat}} [[Ангилал:Ираны газар зүй]] [[Ангилал:Оманы газар зүй]] [[Ангилал:Персийн булан]] [[Ангилал:Энэтхэгийн далайн хоолой]] {{geo-stub}} ji04mq5uajj8x997iz3obhcabyaim3v АНУ-ын Зэвсэгт Хүчин 0 9253 852206 851172 2026-04-04T03:41:26Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 852206 wikitext text/x-wiki {{Short description|АНУ-ын нэгдсэн цэргийн хүчин}} {{Инфобокс зэвсэгт хүчин | country = Америкийн Нэгдсэн Улс | name = АНУ-ын Зэвсэгт Хүчин | image = <!--DO NOT CHANGE THE ORDER OF THESE IMAGES - THEY ARE LISTED IN ORDER OF SERVICE BRANCH SENIORITY-->[[File:Military service mark of the United States Army.svg|90px]] [[File:Emblem of the United States Marine Corps.svg|90px]] [[File:Emblem of the United States Navy.svg|90px]] [[File:U.S. Air Force service mark.svg|90px]] [[File:Seal of the United States Space Force.svg|90px]] [[File:Seal of the United States Coast Guard.svg|90px]] | alt = | caption = АНУ-ын Зэвсэгт хүчний цэргийн салбаруудын бэлгэ тэмдэг | image2 = | alt2 = | caption2 = | motto = | founded = {{Start date and age|1775|06|14}}{{efn|[[Эх газрын арми]] байгуулагдсанаар.}} | current_form = <!-- PLEASE DO NOT CHANGE THE ORDER OF PRECEDENCE HERE OR ELSEWHERE IN THE ARTICLE. Please read the talk page as to why. --> | branches = {{plainlist| * {{Army|Америкийн Нэгдсэн Улс|name=АНУ-ын Арми|size=25px}} * {{Marines|Америкийн Нэгдсэн Улс|name=АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн корпус|size=25px}} * {{Navy|Америкийн Нэгдсэн Улс|name=АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчин|size=25px}} * {{Air force|Америкийн Нэгдсэн Улс|name=АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин|size=25px}} * {{Space force|Америкийн Нэгдсэн Улс|name=АНУ-ын Сансрын Хүчин|size=25px}} * {{Coast guard|Америкийн Нэгдсэн Улс|name=АНУ-ын Эргийн харуул|size=25px}} }} | headquarters = [[Пентагон]], [[Арлингтон тойрог, Виржини|Арлингтон тойрог]], [[Виржини]] | website = {{URL|https://www.war.gov/about/|war.gov}}<br>{{URL|https://www.dhs.gov/operational-and-support-components|dhs.gov}} <!-- Leadership -->| commander-in-chief = {{Flagicon image|Flag of the President of the United States of America.svg|size=25px}} [[АНУ-ын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] [[Доналд Трамп]] | commander-in-chief_title = [[Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхий командлагч|Ерөнхий командлагч]] | chief minister = {{Flagicon image|USSecDefflag.svg|size=25px}} [[Пит Хегсет]] | chief minister_title = [[АНУ-ын Батлан ​​​​хамгаалахын сайд|Батлан ​​​​хамгаалахын сайд]] | minister = {{Flagicon image|Flag of the United States Secretary of Homeland Security.svg|size=25px}} [[Кристи Ноэм]] | minister_title = [[АНУ-ын Дотоодын Аюулгүй Байдлын Департамент|Дотоодын аюулгүй байдлын сайд]] | commander = {{Flagicon image|Flag of the Chairman of the U.S. Joint Chiefs of Staff.svg|size=25px}} [[Генерал (Америкийн Нэгдсэн Улс)|Генерал]] [[Дэн Кейн]], [[АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин|USAF]] {{Инфобокс |child=yes | label1 = Нэгдсэн Штабын дэд дарга | data1 = {{Flagicon image|VJCSflag.svg|size=25px}} [[Генерал (Америкийн Нэгдсэн Улс)|Генерал]] [[Кристофер Ж. Махони]], [[АНУ-ын Тэнгисийн явган цэргийн корпус|USMC]] | label2 = Нэгдсэн Штабын даргын цэргийн ахлах зөвлөх | data2 = {{Flagicon image|Flag of the Senior Enlisted Advisor to the Chairman.svg|size=25px}} [[Дэвид Исом]], [[АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчин|USN]] }} | commander_title = Нэгдсэн Штабын дарга <!-- Manpower -->| age = 17 эцэг эхийн зөвшөөрөлтэй, 18 сайн дураар.{{efn|Анх удаа цэргийн албанд элсэх насны дээд хязгаар нь Армийн хувьд 35,<ref name="goarmy.com">{{cite web|title=Common Questions About Eligibility and Requirements|url=https://www.goarmy.com/how-to-join/requirements.html |website=Goarmy.com|access-date=2026-03-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110141651/https://www.goarmy.com/how-to-join/requirements.html|archive-date=2023-11-10}}</ref> 28 Тэнгисийн явган цэргийн хувьд,<ref name="marines.com">{{cite web|title=General Requirements|url=https://www.marines.com/become-a-marine/requirements/general.html|website=Marines.com|access-date=2026-03-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110142055/https://www.marines.com/become-a-marine/requirements/general.html|archive-date=2023-11-10}}</ref> Тэнгисийн цэргийн хувьд 41,<ref name="navy.com">{{cite web|title=Requirements to Join|url=https://www.navy.com/joining/requirements|website=Navy.com|access-date=2026-03-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110143355/https://www.navy.com/joining/requirements|archive-date=2023-11-10}}</ref> Агаарын цэргийн хувьд 42,<ref name="airforce.com">{{cite web|title=Join the Active Duty Air Force|url=https://www.airforce.com/how-to-join/join-the-air-force|website=Airforce.com|access-date=2026-03-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110143643/https://www.airforce.com/how-to-join/join-the-air-force|archive-date=2023-11-10}}</ref> Сансрын хүчний хувьд 42,<ref name="spaceforce.com">{{cite web|title=Join as Enlisted|url=https://www.spaceforce.com/how-to-join/enlisted-guardians|website=Spaceforce.com|access-date=2026-03-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110144212/https://www.spaceforce.com/how-to-join/enlisted-guardians|archive-date=2023-11-10}}</ref> Эргийн харуулын хувьд 42 нас байна.<ref name="uscg.mil">{{cite web|title=Coast Guard removes barriers to boost recruiting|url=https://www.mycg.uscg.mil/News/Article/3208270/coast-guard-removes-barriers-to-boost-recruiting/|website=MyCG|access-date=2026-03-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608005138/https://www.mycg.uscg.mil/News/Article/3208270/coast-guard-removes-barriers-to-boost-recruiting/|archive-date=2023-06-08}}</ref>}} | conscription = [[АНУ-ын цэрэг татлага|1973 оноос хойш идэвхгүй]] (эрэгтэйчүүд 18 нас хүрэхдээ бүртгүүлэх ёстой) | manpower_age = 18–25 | available = 15 сая (2021)<ref>{{cite web | url=https://www.sss.gov/about/ | title=About Selective Service }}</ref> | available_f = | fit = | fit_f = | active = 1,340,655<ref>{{cite web|url=https://dwp.dmdc.osd.mil/dwp/api/downloadZ?fileId=140629&groupName=milTop|website=dwp.dmdc.osd.mil|title=ACTIVE DUTY MILITARY STRENGTH REPORT FOR OCTOBER 31, 2025|format=PDF}}{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ranked = 3-т | reserve = 799,500<ref name="House Appropriations">{{cite web|url=https://appropriations.house.gov/news/press-releases/appropriations-committee-releases-fiscal-year-2022-defense-funding-bill|title=Appropriations Committee Releases Fiscal Year 2022 Defense Funding Bill|date=2021-06-29|access-date=2026-03-22|archive-date=2023-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20231012054629/https://appropriations.house.gov/news/press-releases/appropriations-committee-releases-fiscal-year-2022-defense-funding-bill|url-status=dead}}</ref> <!-- Financial -->| amount = [[Америк доллар|$]]901 тэрбум (2026)<ref name="Budget2026">{{Cite web |date=2025-12-19|title=Trump Signs $901B FY 2026 Defense Authorization Bill Into Law|url=https://www.govconwire.com/articles/trump-fy26-ndaa-acquisition-reforms |access-date=2026-01-03 |publisher=govconwire.com}}</ref> | percent_GDP = 3.22% (2025)<ref name="BIP2025">{{Cite web |date=2025-06-03|title=Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2025)|url=https://www.nato.int/content/dam/nato/webready/documents/finance/def-exp-2025-en.pdf#page=9 |access-date=2026-03-22 |publisher=nato.int}}</ref> <!-- Industrial -->| domestic_suppliers = [[АНУ-ын батлан ​​​​хамгаалах гэрээт гүйцэтгэгчдийн жагсаалт|Жагсаалт]] | foreign_suppliers = {{flag|Нэгдсэн Хаант Улс}}<br>{{flag|Герман}}<br>{{flag|Нидерланд}}<br>{{flag|Франц}}<br>{{flag|Израил}}<br>{{flag|Итали}}<br>{{flag|Швед}}<br>{{flag|Австрали}}<br>{{flag|Энэтхэг}}<br/>{{flag|Япон}}<br>{{flag|Йордан}}<br>{{flag|Испани}}<br>{{flag|Норвеги}}<br>{{flag|Швейцар}}<br>{{flag|Сингапур}}<br>{{flag|Өмнөд Африк}}<br>{{flag|Чех}}<br>{{flag|Канад}}<br>{{flag|Өмнөд Солонгос}}<br>{{flag|Бразил}}<br>{{flag|Болгар}} | imports = $652.6 сая (2014–2022)<ref name="SIPRI_US"/> | exports = $28.50 тэрбум (2014–2022)<ref name="SIPRI_US">{{cite web|url=https://armstrade.sipri.org/armstrade/page/values.php|title=TIV of arms imports/exports from United States, 2014–2022|date=2024-01-26|work=[[Стокхольмын Олон Улсын Энх Тайвны Судалгааны Хүрээлэн]]}}</ref> <!-- Related aricles -->| history = [[АНУ-ын цэргийн түүх]]<br />[[:Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн|АНУ-ын дайны лавлах]]<br /> | ranks = }} '''Америкийн Нэгдсэн Улсын Зэвсэгт Хүчин''' {{Lang-en|United States Armed Forces}} нь Америкийн Нэгдсэн Улсын цэргийн нэгдсэн хүчин юм. Америкийн хувьсгалын дайны үеэр Их Британийн эсрэг шинэ тулгар улсаа хамгаалах зорилгоор Тивийн хоёрдугаар конгрессоос АНУ-ын зэвсэгт хүчнийг анх байгуулсан юм. 1776 онд тусгаар тогтнолоо тунхаглахаас өмнө 1775 онд [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Арми]], [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн явган цэргийн корпус]], [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн цэргийн хүчин]]г тус тус байгуулжээ. [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Эргийн харуул]] 1790 онд байгуулагдсан. Дэлхийд хамгийн томд тооцогдох агаарын цэргийн хүчинтэй байсан боловч дөнгөж 1947 онд л [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Агаарын цэргийн хүчин]]г бие даасан хүчин болгон зохион байгуулжээ. Анх байгуулагдсан цагаасаа хойш зэвсэгт хүчин АНУ-ын түүхэнд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн. [[Барбарийн дайн]] болон [[1812 оны дайн]]уудад ялан дийлснээр үндэсний эв нэгдлийн мэдрэмж, үндэсний өвөрмөц байдлаа олж авчээ. 1812 оны дайныг Америкийн Тусгаар тогтнолын хоёрдугаар дайн гэх нь бас бий. Гэсэн ч АНУ-ыг үндэслэн байгуулсан эцгүүд байнгын цэргийн хүчин байгуулахаас болгоомжилж, [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]] дэгдэх хүртэл энхийн үед армийг албан ёсоор байгуулаагүй юм.<ref name="naim">{{cite web | author = Moisés Naím | title = Megaplayers Vs. Micropowers | url = http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3476 | accessdate = December 18 | accessyear = 2007 | archive-date = 2009-02-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090201123536/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3476 | url-status = dead }}</ref> [[Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхийлөгч|Америкийн Нэгдсэн Улсын Ерөнхийлөгч]] зэвсэгт хүчнийхээ ерөнхий командлагчийн үүргийг гүйцэтгэдэг бөгөөд АНУ-ын Батлан хамгаалахын нарийн бичгийн дарга, АНУ-ын Батлан хамгаалах департамент, АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчний департамент зэвсэгт хүчнийг зохицуулахад оролцдог. 2001 оны Есдүгээр сарын 11-ны террорист халдлагын дараа АНУ-ын дотоод дахь аюул заналтай тэмцэх АНУ-ын Дотоодын аюулгүй байдлын департаментийг байгуулсан. 2020 оны байдлаар Зэвсэгт хүчин нь бараг 3 сая бие бүрэлдхүүнтэй бөгөөд үүний тал нь цэргийн жинхэнэ албан хаагч бол үлдсэн тал нь бэлтгэл хүчинд тооцогддог. Зэвсэгт хүчин сайн дураар цэрэгт элсэхийг хүссэн маш олон хүмүүсээс бүртгэж авдаг тул хугацаат цэргийн алба шаардагддаггүй. Бие бүрэлдхүүний ихээхэн хэсэг нь зэвсэгт хүчний хангалтад ажилладаг бөгөөд энэхүү хангалтын хэсэг [[C-5 Galaxy]], [[C-17 Globemaster]], [[C-130 Hercules]] зэрэг тээврийн нисэх онгоц бүхий маш том баазтай. Агаарт шатахуун цэнэглэдэг шатахуун тээгч нисэх онгоцууд шаардлагатай түлш шатахуунаар хангадаг. Цэргийн нисэх онгоц тээгч 11 хөлөг онгоц, тэнгисийн цэргийн хүчний бусад хөлөг онгоцуудын хамтаар дэлхийд хамгийн хүчирхэг, уян хатан зэвсэглэлийг бүрдүүлдэг бөгөөд заримдаа ''Hyperpower'' гэгдэх нь бий. == Зохион байгуулалт == Бүх салбар нь АНУ-ын төрийн тусгай албадын бүрэлдхүүнд ордог бөгөөд АНУ-ын Үндсэн хуулийн дагуу иргэний удирдлага дор байх бөгөөд Ерөнхий командлагч болох АНУ-ын Ерөнхийлөгчид шууд захирагдана. Эргийн харуулаас бусад бүх цэргийн салбар хүчнүүд мөн л иргэний албан тушаалтан болох АНУ-ын Батлан хамгаалахын нарийн бичгийн даргаар удирдуулсан АНУ-ын Батлан хамгаалах департаментийн бүрэлдхүүнд орно. Эргийн харуул энхийн цагт АНУ-ын Дотоодын аюулгүй байдлын департаментийн харъяанд байх боловч дайны цагт АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчний департаментаар дамжуулан АНУ-ын Батлан хамгаалах департаментийн харъяанд ордог байна.<ref>The United States Coast Guard has both military and law enforcement functions. 14 USC 1, states "The Coast Guard as established [[January 28]], [[1915]], shall be a military service and a branch of the armed forces of the United States at all times." Coast Guard units, or ships of its predecessor service, the Revenue Cutter Service, have seen combat in every war and armed conflict of the United States since 1790, including the U.S. occupation of Iraq.</ref> Цэргийн ажиллагааг дипломат ажиллагаатай уялдуулан зохицуулах зорилгоор Ерөнхийлөгчийн дэргэд Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөхөөр удирдуулсан Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөл ажилладаг. Ерөнхийлөгчийн дор АНУ-ын Батлан хамгаалах департаментийг хариуцсан Засгийн газрын танхимын гишүүн болох АНУ-ын Батлан хамгаалахын нарийн бичгийн дарга ажилладаг. Ерөнхийлөгч болон Батлан хамгаалахын нарийн бичгийн даргад Нэгдсэн штаб зөвлөдөг бөгөөд түүнд Нэгдсэн штабын дарга, дэд даргаар удирдуулсан салбарын штабын дарга нар ордог. == Түүх == [[Зураг:Pushmataha high resolution.jpg|thumb|left|[[Чоктоо]] омгийн ахлагч/АНУ-ын генерал [[Пушматаха]], 1824.]] АНУ-ыг байгуулахаас өмнө буюу байгуулах явцад цэргийн хүчнийг муж улсуудын захирсан цэргийн бэлтгэлгүй орон нутгийн хамгаалах хүч бүрдүүлдэг байв. [[Холбооны Конгресс|Тивийн Конгресс]]оос анх удаа Тивийн армийг байгуулахаар шийдвэр гаргах үед энэ арми нь муж улсуудаас ирсэн орон нутгийн хамгаалах хүчнүүдээс бүрдэж байлаа. Генерал [[Жорж Вашингтон]]ы удирдлага дор энэ арми Америкийн Хувьсгалыг ялалтад хүргэсэн боловч хувьсгалын дараа татан буугдсан ажээ. Гэхдээ удалгүй байнгын арми, тэнгисийн цэргийн хүчин шаардлагатай байгаа нь тодорхой болсон. 1794 онд Конгрессоос хэд хэдэн цэргийн хөнгөн хөлөг онгоц байгуулах шийдвэр гаргаснаар АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчний суурь тавигджээ. Гэхдээ энэ хүчин нь маш жижиг байсан бөгөөд дайны үед голдуу муж улсуудын орон нутгийн хамгаалах хүчин дээр тулгуурладаг байлаа. Улс байгуулагдсанаас хойш [[Америкийн Иргэний дайн]]ыг хүртэл хугацаанд Америкийн цэргийн хүчин Барбарийн далайн дээрэмчдийн эсрэг тулалдаж ялснаас гадна, 1812 оны дайнаар Британичуудтай тулалдаж, статус квогийн байдалтай дайныг дуусгасан бөгөөд [[Мексик-Америкийн дайн]]аар мексикчүүдээс баруун өмнөд хэд хэдэн нутаг дэвсгэрийг салгаж авчээ. 1861 онд Америкийн Иргэний дайн эхлэхэд цэргийн олон хүчин, үүний дотор тус улсын шилдэг олон генерал Америкийн Холбооны Улсын талд оржээ. 600 мянган хүний амийг авч одсон удаан үргэлжилсэн дайны эцэст 1865 онд Нэгдсэн Улс байгуулснаар Иргэний дайн өндөрлөжээ. [[Зураг:Kurz & Allison - Battle of Antietam.jpg|thumb|left|250px|[[Антиетамын тулалдаан]]. 1860 оны АНУ-ын хүн амын тооллогоос харахад 13-43 насны бүх цагаан арьст эрчүүдийн 8% нь Иргэний дайнд амь үрэгджээ.<ref name="HarvardCraig">{{cite web |last=Lambert |first=Craig |title=The Deadliest War |publisher=Harvard Magazine |date=May–June 2001| url=http://www.harvardmagazine.com/on-line/050155.html |accessdate=2007-10-14}}</ref>]] Иргэний дайнаас хойш 1890-ээд оныг хүртэл цэргийнхнийг сул чөлөөтэй байхыг зөвшөөрсөн боловч нүүдэллэн суурьшигчид АНУ-ын төв хэсэг рүү нүүхэд АНУ-ын Арми уугуул америкчуудтай тулалдахад хүрч байлаа. XIX зууны эцэс гэхэд Америк дэлхийн шинэ гүрэн болон хурдан өсч байлаа. Тус улсын цэрэг [[Испани-Америкийн дайн]], [[Филиппин-Америкийн дайн]]д тулалдаж, Латин Америкт хэд хэдэн удаа интервенци явуулж байсан. Түүнчлэн [[Тэдди Рузвельт]] Америкийн хүчин чадлыг дэлхий даяар харуулахын тулд Агуу цагаан флотыг дэлхийг тойруулахаар илгээж байв. 1903 оны Орон нутгийг хамгаалах хүчний тухай хуулиар АНУ-ын Үндэсний гвардийг байгуулжээ. АНУ 1917 онд [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]д орсон бөгөөд Холбоотны ялалтад томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. Дэлхийн хоёр дайны хооронд АНУ-ын зэвсэгт хүчин суларсан боловч Дэлхийн хоёрдугаар дайн дэгдэхэд зэвсэгт хүчнийг буцаад бэлэн байдалд оруулжээ. АНУ-ын Армийн цэргүүд [[Хойд Африк]], [[Итали]]йг эзлэн авсан хүчний нэгэн томоохон хэсгийг бүрдүүлж байсан бөгөөд [[Ди өдөр]] хоёрдугаар фронтыг нээж [[Франц]]ын эрэг дээр бууж байлаа. АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчин, Тэнгисийн явган цэрэг, Армийн цэргүүд Япон болон түүний холбоотнуудын эсрэг Номхон Далайд тулалдсан. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа АНУ ба түүний [[НАТО]]-гийн холбоотнууд, [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] ба түүний [[Варшавын Гэрээ]]ний холбоотнуудын хоорондох хүчирхийлэлгүй тэмцэл болох [[Хүйтэн дайн]]ы эхлэл тавигдсан. АНУ-ын олон зуун мянган цэрэг хэзээ ч дэгдээгүй тэмцэл тулаанд бэлтгэж, Европт байршсан. Гэхдээ АНУ-ын цэрэг [[Солонгосын дайн|Солонгос]], [[Вьетнамын дайн|Вьетнамд]] болсон дайнд оролцсон. Нэг талаас [[Хойд Солонгос]], [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Хятад]] нөгөө талаас [[Өмнөд Солонгос]], АНУ, [[НҮБ]]-ын бусад цэргийн хүч оролцсон Солонгосын дайн эцэстээ статус "[[кво анте]]" байдалтай дуусчээ. Нэг талаас Хойд Вьетнам, нөгөө талаас Өмнөд Вьетнам, АНУ-ын нэгдсэн хүчний хооронд болсон Вьетнамын дайн гал зогсоосноор өндөрлөсөн бөгөөд АНУ-ын цэрэг тус улсаас гарсны дараа Умард Вьетнам ЗХУ-ын шууд болон шууд бус дэмжлэгтэйгээр Өмнөд Вьетнамыг эзэлсэн юм. [[Зураг:Approaching Omaha.jpg|thumb|right|200px|Нормандын Омаха эрэг дээр бууж байгаа.]] 1980-аад онд АНУ-ын цэрэг Панам, Гренадад мөн тулалдсан. Түүнчлэн Ираны эсрэг Персийн буланд янз бүрийн ажиллагаа явуулж байлаа. Үүний зэрэгцээ [[Гөүлдвотер-Николсын хууль]] цэргийн зохион байгуулалтыг бүрэн өөрчилсөн юм. 1989 он гэхэд Зөвлөлт Холбоот Улс нуран унах нь тодорхой болсон байв. Энэ үеэр 1991 онд [[Ирак]] [[Кувейт]] руу халдан довтлоход АНУ-ын цэрэг [[Персийн булангийн дайн]]д татагдан орсон юм. АНУ-ын цэргийн хүч болон бусад улсын цэргийн хүчний эвсэл Иракийн армийг хохирол багатай амархан ялсан нь дан сайн дурын цэргээс бүрдсэн хүчний тулалдах чадвартай гэдгийг өргөн хэмжээнд баталсан юм. Энэхүү богино хугацааны дайн өндөрлөж, Зөвлөлт Холбоот Улс задарсны дараа 1990-ээд оны турш АНУ-ын цэргийн хүч Югослав, Косово, Сомали болон дэлхийн бусад халуун цэгт янз бүрийн үүрэг гүйцэтгэсэн. == Одоогийн ажиллагаа == АНУ дэлхий даяар цэргийн ажиллагаанд оролцдог бөгөөд гадаад улсуудад нийт 290,178 цэрэг байршуулж байна. Тэднээс 22,625 цэрэг хөлөг онгоцон дээр байрладаг.<ref>{{Cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-09-25 |archive-date=2010-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505024458/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf |url-status=dead }}</ref> === Гадаад === 2001 оны есдүгээр сарын 11-ний террорист халдлагаас хойш АНУ-ын цэргийн хүчин [[Терроризмтай хийх дайн]]д оролцож байна. АНУ-ын удирдсан эвслийнхэн 2001, 2003 онд [[Афганистаны дайн 2001 оноос|Афганистан]], [[Ирак]] руу довтолж, өнөөг хүртэл тэдгээр улсад цэргийн хүчээ байрлуулсан хэвээр байна. 31,100 орчим цэрэг НАТО-гийн Генерал Дэвид Д. МакКернаны удирдлага дор [[Афганистан]]д байршиж байсан бол [[Ирак]]т 195,000 цэрэг байрлуулсан бөгөөд энэ ажиллагааг дэмжих үүднээс [[Герман]], [[Итали]], [[Япон]], [[Өмнөд Солонгос]], [[Нэгдсэн Вант Улс]]ад 19,300 цэрэг байрлуулж байна.<ref>{{Cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-09-25 |archive-date=2010-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505024458/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf |url-status=dead }}</ref> Одоогоор Генерал Рэй Одерно Ирак дахь олон үндэстний цэргийн хүчийг захирч байсан. Түүнчлэн Терроризмтай хийх дайны хүрээнд Африкийн эвэр, Филиппин, Ливид цэрэг илгээсэн. === Дотоод === АНУ-ын цэргийн хүчин АНУ-д болсон байгалийн гамшгийн үеэр тусламжийн үйл ажиллагаанд оролцдог. 2005 онд болсон Катрина хар шуургын дараа бүх тавин муж улсаас нийт 58,000 орчим Үндэсний гвардийн цэрэг ирж тусалж байлаа.<ref>http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0509/06/se.01.html</ref> Хамгийн сүүлд 2008 онд Икэ хар шуургын өмнө ба хойно иргэдийг нүүлгэн шилжүүлэхэд Үндэсний гварди тусалсан билээ.<ref>{{Cite web |url=http://www.emergency.louisiana.gov/Releases/091608LDWFSARS2.html |title=Archive copy |access-date=2008-09-25 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801213712/http://www.emergency.louisiana.gov/Releases/091608LDWFSARS2.html |url-status=dead }}</ref> == Бие бүрэлдхүүн == [[Зураг:USmilitary.JPG|thumb|200px|right|АНУ-ын цэргийн бие бүрэлдхүүн зүүнээс эхлэн: Тэнгисийн явган цэрэг, АЦХ, ТЦХ, Арми]] 2008 оны долдугаар сарын 31-ний байдлаар 1,436,642 хүн цэргийн жинхэнэ алба хааж байсан<ref> http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/ms0.pdf</ref> бөгөөд Бэлтгэл хүчний долоон бүрэлдхүүн хэсэгт нийт 848,056 хүн бүртгэлтэй байлаа.<ref>http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d110:h.r.01585{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:</ref> Зэвсэгт хүчин тэр чигтээ сайн дурын үндсэн дээр бүрэлддэг боловч АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн хүсэлтээр АНУ-ын Конгресс сайшаасны дагуу цэрэг татлага явуулж болно. АНУ-ын зэвсэгт хүчин дэлхийд зөвхөн [[Ардын Чөлөөлөх Арми]]йн дараа орох олон бие бүрэлдхүүнтэй бөгөөд дэлхий даяар цэргээ байршуулдаг. 2007 оны эхээр Батлан хамгаалахын нарийн бичгийн дарга Роберт Гэйтс Терроризмтай хийх дайны хэрэгцээнд нийцүүлж Арми, Тэнгисийн явган цэргийн корпусын нийт хэмжээг нэмэгдүүлэх санал Ерөнхийлөгчид танилцуулжээ.<ref>{{Citation | last = Bender | first = Bryan | title = Gates calls for buildup in troops | newspaper = [[The Boston Globe]] | year = 2007 | date = [[January 12]], [[2007]] | url = http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2007/01/12/gates_calls_for_buildup_in_troops/ | accessdate= [[2007-11-11]]}} </ref> Одоо байгаа төлөвлөгөөгөөр 2012 он гэхэд Армийн бие бүрэлдхүүнийг 547,400, Тэнгисийн явган цэргийн корпусын бие бүрэлдхүүнийг 202,000 хүртэл өсгөх ажээ. Энэхүү өргөжүүлэлтэд 2009-2013 онд нийт $90.7 тэрбум зарцуулах бөгөөд Тэнгисийн цэргийн хүчин болон Агаарын цэргийн хүчнийг бага зэрэг цомхотгох юм.<ref>{{Cite web |url=http://www.fas.org/sgp/crs/natsec/2009dodbud.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-09-25 |archive-date=2008-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923190900/http://www.fas.org/sgp/crs/natsec/2009dodbud.pdf |url-status=dead }}</ref> Ихэнх зэвсэгт хүчний нэгэн адил АНУ-ын Зэвсэгт хүчний албан хаагчид цэргийн цолтой бөгөөд цол дэвших боломжтой юм. === Бие бүрэлдхүүнийг салбараар нь авч үзвэл === ''2008 оны долдугаар сарын 31-ний байдлаар <ref>{{Cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/Miltop.htm |title=Archive copy |access-date=2008-09-25 |archive-date=2011-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110303054700/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/miltop.htm |url-status=dead }}</ref> Эмэгтэй бие бүрэлдхүүний тоо 2007 оны есдүгээр сарын 30-ны байдлаар <ref>http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/rg0709f.pdf</ref>'' {| class="wikitable" |- align="wrap" |'''Салбар'''||'''Цэргийнхэн'''||'''Цэрэг'''||'''Офицер'''||'''Эмэгтэй'''||'''Энгийн''' |- |[[Зураг:Emblem of the United States Department of the Army.svg‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Арми|Арми]]||538,128||445,952||87,662||71,756||260,416 |- |[[Зураг:USMC_logo.svg‎‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн явган цэргийн корпус|Тэнгисийн явган цэргийн корпус]]||194,912||174,868||11,707||20,044|| |- |[[Зураг:US-DeptOfNavy-Seal.svg‎ ‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн цэргийн хүчин|Тэнгисийн цэргийн хүчин]]||332,832||276,474||51,877||49,775||180,323 |- |[[Зураг:Seal_of_the_US_Air_Force.svg‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Агаарын цэргийн хүчин|Агаарын цэргийн хүчин]]||328,439||258,604||65,304||65,252||156,181 |- |[[Зураг:USCG_S_W.svg‎‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Эргийн харуул|Эргийн харуул]]||42,331|| || || || |- style="background:gray; color:black" |'''Нийт цэргийн жинхэнэ алба хаагчид'''||'''1,436,642'''||'''1,155,898'''||'''224,887'''||'''198,490'''||'''596,920''' |- |[[Армийн Үндэсний гварди]]||352,600|| || || || |- |[[Зураг:Seal of the United States Army Reserve.svg‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Армийн бэлтгэл хүчин|Армийн бэлтгэл хүчин]]||205,000|| || || || |- |[[Тэнгисийн явган цэргийн бэлтгэл хүчин|ТЯЦ-ийн бэлтгэл хүчин]]||39,600|| || || || |- |[[Зураг:United_States_NR_Seal.svg‎‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн цэргийн хүчний бэлтгэл хүчин|ТЦХ-ний бэлтгэл хүчин]]||66,700|| || || || |- |[[Агаарын үндэсний гварди]]||106,756|| || || || |- |[[Зураг:Air Force Reserve Command.svg‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Агаарын цэргийн хүчний бэлтгэл хүчин|АЦХ-ний бэлтгэл хүчин]]||67,400|| || || || |- |[[Зураг:United_States_Coast_Guard_Reserve_emblem.png‎‎|25x25px]] [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Эргийн харуулын бэлтгэл хүчин|Эргийн харуулын бэлтгэл хүчин]]||10,000|| || || || |- style="background:gray; color:black" |'''Нийт бэлтгэл хүчин'''||'''848,056'''|| || || || |- |БХД-ийн бусад бие бүрэлдхүүн|| || || || ||94,461 |} === Бие бүрэлдхүүний байршил === ==== Гадаадад ==== 2008 оны гуравдугаар сарын 31-ний байдлаар, АНУ-ын Зэвсэгт хүчин 39 улс орны 820 гаруй баазад байрлаж байв.<ref>{{cite web |url = http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf |title = ACTIVE DUTY MILITARY PERSONNEL STRENGTHS BY REGIONAL AREA AND BY COUNTRY |accessdate = 2008-09-19 |date = 2008 |publisher = U.S. Department of Defense |archive-date = 2010-05-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100505024458/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf |url-status = dead }}</ref> Үүнээс [[Ирак]]т 150,000, [[Герман]]д 56,200, [[Япон]]д 33,122, [[Өмнөд Солонгос]]т 26,339, [[Афганистан]]д 31,100, [[Итали]] болон [[Нэгдсэн Вант Улс]]ад тус бүр 9,700 цэрэг байршуулж байна. Эдгээр тоо тогтмол тоо биш бөгөөд байн байн янз бүрийн анги нэгтгэлийг гадаадаас эргүүлэн татах буюу гадаадад илгээдэг. Нийтдээ Европт 84,488, Зөвлөлт Холбоот Улсын бүрэлдхүүнд байсан улсуудад 154, Зүүн Ази, Номхон Далайд 70,719, Хойд Африк, Ойрхи Дорнод, Өмнөд Азид 7,850, Сахаараас өмнөх Африкт 2,727, дэлхийн баруун хагаст 2,043 цэрэг байршуулсан. ==== АНУ-ын дотор ==== ''Үүний дотор АНУ-ын нутаг дэвсгэр болон АНУ-д харъяалагдах далайн усанд байгаа хөлөг онгоцууд орно'' Нийт 1,083,027 бие бүрэлдхүүн АНУ болон түүний нутаг дэвсгэрийн хүрээнд цэргийн жинхэнэ алба хааж байгаа болно (үүний дотор хөлөг онгоцон дээр):<ref>{{cite web | author = United States Department of Defense | title = U.S. Military Deployment | url = http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf | access-date = 2008-09-25 | archive-date = 2010-05-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100505024458/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst0803.pdf | url-status = dead }}</ref> Тэдний дийлэнх олонхи нь буюу 883,430 нь АНУ-ын эх газар дээр янз бүрийн баазуудаар таран байршсан. Түүнчлэн [[Хавайн арлууд]] дээр 36,827, [[Аляска]]д 19,828 цэрэг тус тус бий. Далайд 90,218 цэрэг байгаагаас 2,970 нь [[Гуам]]д, 137 нь [[Пуэрто-Рико]]д байрлаж байна. ==Тэмдэглэл== {{notelist}} == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == * [http://www.defenselink.mil/ Official U.S. Department of Defense website] * [http://www.globalsecurity.org/military/ops/index.html Global Security on U.S. Military Operations] * [https://web.archive.org/web/20081207131506/http://wdif.net/ Military News] * [http://www.todaysmilitary.com Today's Military website] * [http://www.military-quotes.com/military-rank.htm US Military ranks and rank insignia] * [http://www.defencetalk.com/ Defence Talk] * [https://web.archive.org/web/20001217061700/http://www.cdi.org/issues/usforces/deployments.html Center of Defence Information on U.S. Military]* {{Хөтлөгч мөр Умард Атлантын Гэрээний Байгууллагын гишүүн улсууд}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:АНУ-ын зэвсэгт хүчин| ]] [[Ангилал:АНУ-ын үндсэн хуулийн эрх зүй]] [[Ангилал:1784 онд байгуулагдсан]] f5aoc85133a3vow5jfzzu6ijbhfwisn Их Морави 0 10687 852126 750175 2026-04-03T12:31:34Z Avirmed Batsaikhan 53733 852126 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Great moravia svatopluk.png|thumb|180px|Сватоплукийн үе (871-894)-ийн хамгийн том газар нутагтай байсан Их Морави]] [[Зураг:Holy Trinity Column - Saint Cyril.jpg|thumb|180px|right|Гэгээн [[Кирилл]]ийн хөшөө. Моравийн [[Оломоуц]] хот]] '''Их Морави''' ([[Чех хэл]]: ''Veľkomoravská ríša'') нь [[9-р зуун|9]]-өөс [[10-р зуун]]ы эхэн үед хөгжин цэцэглэж байсан, [[слав]]уудын байгуулсан хаант улс юм. Их Морави улс нь эрх мэдлийнхээ оргил үед орчин үеийн [[Унгар]], [[Словак]], Чехын [[Морави]], мөн Украины нэг хэсэг, [[Бага Польш муж|Бага Польш]], [[Силези муж|Силези]] [[Силези муж|мужийн]] түүхэн бүс нутгуудыг хамарч байв. == Түүх == 9-р зууны эхэн үеийн түүхийн дурсгалд анх Их Моравийн тухай дурьдагдсан байдаг. Анхны хаан [[Моймир I]] ([[830]]-[[846]] онд хаанчилсан) нь [[католик]] шашны Зальцбургийн хамба ламыг хүлээн зөвшөөрч байсан бол [[846]] онд хаан болсон [[Ростислав]] нь [[Зүүн Франкийн хаант улс]]ын дарамтаас ангижрахын тулд [[Зүүн Ромын эзэнт улс]], [[үнэн алдартны шашин]]тай ойртож, улсдаа гэгээн [[Кирилл, Мефодий хоёр|Кирилл Мефодий хоёрыг]] урьж байжээ. Чухам тэд [[Глагол үсэг|глагол үсгийг]] зохиосон нь одоогийн кирилл үсгийн үндэс болжээ. Гэвч Ростиславын үеэл [[Сватоплук]] Франкуудтай нийлж, Ростиславыг хаан суудлаас зайлуулсан байна. Ингээд Зүүн Ромоос залагдсан номлогчид хөөгдөж, католик шашинд дагаар орсон аж. Сватоплукийг нас барсны дараа хаан ширээний төлөө тэмцэл, Зүүн Франкийн дарамт, мөн [[Мажар үндэстэн|мажарууд]]ын довтолгоо зэрэг олон шалтгааны улмаас 10-р зууны эхний хагас гэхэд мөхсөн юм. == Мөн үзэх == *[[Кирилл үсэг]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|Great Moravia}} * [https://web.archive.org/web/20070927190657/http://www.sendme.cz/trestik/VelkaMorava.htm Дундад зууны эхэн үеийн Чех: Их Морави] (англи, герман, чех хэлээрх мэдээлэл) [[Ангилал:Морави]] [[Ангилал:Европын түүхэн улс]] [[Ангилал:Словакийн түүх]] [[Ангилал:Унгарын Хант Улс]] [[Ангилал:Чехийн түүх]] l2bwl99zvk5swxph26v0vz3duuqzwsg Алтанзул цэцэг 0 13841 852132 741567 2026-04-03T13:08:19Z JackyM59 102680 Photographs updated 852132 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Алтанзул | image = Tulipa suaveolens floriade to Canberra.jpg | image_width = 250px | image_caption = '''Таримал алтанзул'''- [[Канберра]] 2005 он. | regnum = [[Ургамал]] | divisio = [[Цэцэгт ургамал]] | classis = [[monocotyledon|Liliopsida]] | ordo = [[Liliales]] | familia = [[Сарааныхан]] | genus = '''''Алтан зул''''' | subdivision_ranks = Зүйлүүд | subdivision = }} '''Алтан зул''' нь 150 зүйлийн болцуут ургамлыг багтаасан '''[[сараана|сараанын]]''' (''Liliaceae'') овгийн цэцэгт ургамал юм. Энэхүү үзэсгэлэнт цэцгийн ихэнх зүйл нь өмнөд [[Европ]], умар [[Африк]], [[Ази]]ас гаралтай. [[Иран]] болон [[Афганистан]], [[Пакистан]]ы уул нурууд, [[Казахстан]]ы тал хөндийд алтан зулын олон төрлүүд ургана. Мөн цэцэрлэг, ургамлын хүрээлэнд олон зүйлийг эрлийзжүүлэн гаргаж авсан алтан зулыг ургуулж байна. [[Нидерланд]] улс нь алтан зулаар дэлхийд алдартай бөгөөд тариалалт, экспортоороо тэргүүлдэг. == Бүтэц == Алтан зул нь болцуут, олон наст ургамал юм. Богиноос өндөр шулуун иштэй янз бүр байх ба 10-70 см хүртэл өндөр байх бөгөөд хүйтэнд, цастай өвөл ч ургадаг байна. Голдуу 2-6 навчтай, зарим тохиолдолд 12 байдаг. == Тарxалт == Алтанзулын төрөл зүйлийн байгалийн муж нь Баруун хойг, Баруун Сибирийн хойд хэсэг, Ираны өмнөд хэсэг, Синай хойг, Шиньжяны зүүн хэсэг, Монголын баруун хэсгүүд, Газар дундын тэнгисийн баруун хэсэгт (Испанийн өмнөд эрэг, хойд хэсэг) Марокко, Ливи, Тунис, Сицилийн арал), Алс Дорнод (Эрхүү муж, Чита муж, Манжуур). == Зургууд == <gallery> Файл:Tulip with variegated colors.jpg Файл:TulipaBataliniiBronzeCharm.jpg Файл:Tulipa aucheriana 240408.jpg Файл:Tulipa kaufmanniana 270303.jpg Файл:Single yellow tulip in a field of red tulips.JPG Файл:Unidentified species of pink tulips.JPG Файл:Tulipa florenskyi 4.jpg Файл:Mariette.jpg Файл:Garden of the Provinces and Territories - Tulip Festival - 2.jpg Файл:Tulips (Black Horse hybrid cultivar).jpg Файл:Melanostoma scalare sur une tulipe.jpg Файл:Tulipes en mars - Nord de la France.jpg </gallery> == Тэмдэглэл == <references /> == Гадаад холбоос == {{commons|Tulip}} * [https://web.archive.org/web/20110613232905/http://www.karisgarden.com/chapters/tulipaner.htm Old Tulips] * [https://web.archive.org/web/20091013011225/http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-16298-10118-10120&lang=1&bhcp=1 Canadian National Capital Commission: The Gift of Tulips] [[Ангилал:Ургамал]] tf14lf3a3saguogmrpkjsep3va17xri 4 сарын 3 0 16220 852199 852069 2026-04-04T02:11:24Z Avirmed Batsaikhan 53733 852199 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 3''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 93 дахь ([[өндөр жил]] бол 94 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 272 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 801 - Франкын хаан Луи Пиу олон сарын хугацаанд бүслэсний эцэст [[Барселон]] хотыг эзлэн авчээ. * 1043 - Английн хаан ширээнд "Үнэн" Эдуард суув. * 1559 - Чатеу-Камбресигийн энхийн гэрээ байгуулагдсанаар Италийн дайн дуусчээ. * 1834 - Грекын тусгаар тогтнолын төлөөх дайнд оролцсон генералуудыг шүүх ажиллагаа эхлэв. * 1865 - [[Америкийн иргэний дайн]]: Эх газрын Америкийн нийслэл гэгдэх [[Виржини|Виржиниа]] мужийн Ричмонд хотыг Холбоотны цэргийн хүч эзлэн авчээ. * 1885 - Германы зохион бүтээгч, инженер Готтлеб Даймлер өөрийн бүтээсэн хөдөлгүүртээ зохиогчийн эрх авав. * 1888 - Английн [[Лондон]] хотын зүүн захын Уайтчапел хотод эзэн холбогдогчийг нь хэзээ ч тогтоож чадаагүй 11 цогцос олджээ. * 1895 - Алдарт зохиолч [[Оскар Уайльд|Оскар Уайльдыг]] ижил хүйстэнтэйгээ явалдсан гэх үндэслэлээр шоронд хорив. * 1922 - [[ЗХУ-ын Коммунист нам|ЗХУ-ын Коммунист намын]] анхны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар [[Иосиф Сталин]] тодорчээ. * 1933 - [[Эверест]] буюу Жомолунгма хайрханыг судлахаар Британийн анхны экспедиц [[Төвөд|Төвөдийг]] зорив. * 1936 - Алдарт нисгэгч Чарльз Линдбергийн хүүг барьцаалсан хэрэгт буруутай гэж үзэн Бруно Ричард Хауптманн гэгчид цаазын ял оноожээ. * 1942 - Дэлхийн II дайн: Батааны хойгт Японы цэргийн хүч халдан довтлов. Тус хойгийг АНУ болон Филиппиний арми хамтран хамгаалсан юм. * 1946 - Батааны хойгт цуст яргалал зохион байгуулсан гэх үндэслэлээр Японы цэргийн жанжин Хомма Масахаруг цаазлав. * 1948 - АНУ-ын ерөнхийлөгч [[Харри Трумэн]] дайны дараах сэргээн босголтод зориулсан 16 улсад туслах "[[Маршаллын төлөвлөгөө]]"-г 5 тэрбум ам.доллар олгох зарлигт гарын үсэг зуржээ. ** Өмнөд Солонгосын [[Чэжү]] мужид хүний эрх, эрх чөлөөний төлөө тэмцсэн Чэжүгийн бослого дэгдэв. * 1968 - Өнгөт арьстан, хүний эрхийн төлөө цогтой тэмцэгч [[Мартин Лютер Кинг]] "Би уулын оргил гарна" илтгэлээ олон нийтэд хандан хэлжээ. * 1969 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ-ын Батлан хамгаалахын сайд Мелвин Лейрд Вьетнамыг сэргээн босгох ажилд гар бие оролцохоо мэдэгдэв. * 1973 - [[Моторола компани|Моторола компанийн]] ажилтан Мартин Күүпер зохион бүтээсэн анхны гар утасаараа Беллийн Лабораторийн эрдэмтэн Жоел С.Энгел рүү дуудлага хийв. Энэ нь гар утасаар хийсэн анхны дуудлага байсан юм. * 1974 - Америк болон Канадын өрнө, дорно хэсэгт дэгдсэн их хар салхины улмаас 315 хүн амиа алдаж, 5,500 гаруй хүн гэмтэж, бэртжээ. * 1975 - Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах шувтаргын тоглолтод [[Бобби Фишер]] болон [[Анатолий Карпов]] нар учраа таарч Карпов дэлхийн аварга болов. * 1981 - АНУ-ын [[Сан-Франциско]] хотод зохиогдсон "Баруун эргийн компьютерийн үзэсгэлэнд" дэлхийн хамгийн анхны суурин компьютер болох "Осборн 1"-ийг танилцуулжээ. * 1996 - "Унабомбер"-ын хэрэгт сэжиглэгдэж байсан Теодор Кашински гэгч АНУ-ын Монтана мужийн нэгэн байшинг барьцаалав. * 1997 - Алжирийн босогчид Талит тосгоны 53 оршин суугчийг хэрцгийгээр хороожээ. * 2000 - Компьютерийн алдарт "Майкрософт" компанийг АНУ-ын итгэлцлийн хуулийг зөрчин өрсөлдөгчөө зах зээлээс шахан гаргах замаар монопольдсон гэж үзэн, шүүхэд өгчээ. * 2004 - Мадридын террорист халдлагыг зохион байгуулсан бүлэг этгээдийг хоргодох байрандаа байхад нь цагдаа нар устган хороов. * 2007 - Францын галт тэрэгний үйлчилгээний TGV галт тэрэг Ла Шемин хотод 574 км/ц хурдалж дэлхийн дээд амжилтыг тогтоожээ. * 2008 - Америкийн иргэний агаарын тээврийн ATA Airlines компани санхүүгийн асуудлаас болж дампуурлаа зарлав. * 2009 - АНУ-ын Нью-Йорк хотын Бингхемптон дүүрэгт байрлах Америкийн иргэний холбооны дэргэдэх цагаачлалын төвд гал гарч 13 хүн амиа алджээ. Дөрвөн хүн хүнд шархдаж эмнэлэгт хүргэгдсэн ч бүгдээрээ эмнэлэгт амиа хорлосон байна. * 2010 - Дэлхийн хамгийн анхны таблет төхөөрөмжийг [[Apple|Apple компани]] худалдаанд гаргажээ. * 2013 - Аргентин улсын [[Буэнос-Айрес|Буенос Айрес]] болон Ла Плата хотод олон хоног үргэлжлэн орсон аадар борооны улмаас их хэмжээний үер бууж наад зах нь 50 хүн амиа алдсан байна. * 2016 - Дэлхийн эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдийн холбооны санаачилгаар [[Панамын баримт|Панамын баримтыг]] олон нийтэд дэлгэж 214,488 оффшор компанийн мэдээллийг ил болгов. * 2017 - ОХУ-ын [[Санкт-Петербургийн метро|Санкт-Петербургийн метронд]] дэлбэрэлт болж 14 хүн амиа алдан, олон тооны хүн шархаджээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1016 - Лиао гүрний хаан Шинзонг (1055 онд нас барсан) * 1245 - Францын хаан III Филип (1285 онд нас барсан) * 1715 - Английн физикч Уиллиам Ватсон (1787 онд нас барсан) * 1814 - Америкийн шашны Исүс Кристийн хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн сүмийн тэргүүн Лорензо Снөү (1901 онд нас барсан) * 1876 - Гуталны "Бата" брендийг үндэслэгч Чехийн бизнесмэн [[Томаш Бата]](1932 онд нас барсан) * 1881 - Италийн 30 дахь ерөнхий сайд Алсиде Де Гаспери (1954 онд нас барсан) * 1887 - Японы мэргэжлийн [[сүмо]] бөхийн 24 дэх их аварга Танигоро Отори (1956 онд нас барсан) * 1898 - Алдарт "Тайм" сэтгүүлийг үүсгэн байгуулалцсан Хенри Люс (1967 онд нас барсан) * [[1900]] - Ливан улсын долоо дахь ерөнхийлөгч Камиль Шамун (1987 онд нас барсан) * [[1913]] - Норвегийн 18 дахь ерөнхий сайд Пер Бортен (2005 онд нас барсан) * 1920 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн 43 дахь их аварга Жүнносүке Ёшибаяма (1977 онд нас барсан) * 1924 - Америкийн нэрт жүжигчин [[Марлон Брандо]] (2004 онд нас барсан) * 1929 - Данийн 29 дэх ерөнхий сайд Поул Шлутер * 1930 - [[Германы канцлер]] [[Хельмут Коль]] (2017 онд нас барсан) * 1939 - Оросын [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их сургуулийн]] ректор [[Виктор Садовничий]]. * 1942 - "[[Алтан бөмбөрцөг]]" наадмын хоёр удаагийн шагналт жүжигчин Марша Мейсон * 1946 - Польшийн тав дахь ерөнхий сайд Анна Шучока * 1948 - [[НАТО]] буюу Умард Атлантын цэргийн эвслийн 11 дэх ерөнхий нарийн бичгийн дарга Яап де Хүүп Шеффер ** Мексикийн 53 дахь ерөнхийлөгч Карлос Салинас де Гортари * 1953 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн 56 дахь их аварга II Ваканохана Канжи ** Мэргэжлийн боксын хүнд жингийн дэлхийн аварга Америкийн боксчин Жеймс Смит * 1961 - Америкийн инээдмийн нэрт кино жүжигчин [[Эдди Мерфи]] * 1971 - Олимпын алт, мөнгө, Дэлхийн аваргын алт, мөнгө, хүрэл медальт Америкийн уулын цаначин Пикабо Стрийт * 1978 - Олимпын мөнгөн медальт Германы теннисчин Томми Хаас * 1985 - Их Британийн "Икс Фактор" нэвтрүүлгийн ялагч, дуучин Леона Льюс * 1987 - Олимпын хүрэл медальт, дэлхийн аваргын нэг мөнгө, хошой хүрэл медальт, Европын гурван удаагийн аварга Их Британийн гүйгч Мартин Рүүни * 1988 - Голландын хөлбөмбөгийн хаалгач Тим Крулл * 1992 - Олимпын хошой хүрэл, нэг мөнгөн медальт, Дэлхийн тав, Европын гурван удаагийн аварга Оросын усанд сэлэгч Юлия Ефимова == Нас барсан алдартнууд == * 1287 - Ромын пап IV Онориус (1210 онд төрсөн) * 1882 - Америкийн зартай дээрэмчин Жесси Жеймс (1847 онд төрсөн) * 1897 - Германы нэрт хөгжмийн зохиолч Йоханнес Брамс (1833 онд төрсөн) * 1941 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн 22 дахь их аварга Тачияма Минемон (1877 онд төрсөн) ** Унгарын 22 дахь ерөнхий сайд Пал Телеки (1879 онд төрсөн) * 2000 - Америкийн нэрт философич Терренс МакКенна (1946 онд төрсөн) * 2015 - Алдарт "Линирд Скинирд" хамтлагийн бөмбөрчин Боб Бөрнс (1950 онд төрсөн) * 2016 - Италийн нэрт хөлбөмбөгч Чезаре Малдини (1932 онд төрсөн) * 2020 - [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар|хөдөлмөрийн баатар]], [[Ардын Уран Зохиолч]], [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн|СГЗ]], [[Төрийн шагнал|Төрийн шагналт]], доктор, [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|УБИС]]-ийн хүндэт профессор, [[XX зууны манлай]] сэтгүүлч [[Лодонгийн Түдэв]] Улаанбаатар хотод нас барсан (1935 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == ---- {{Commonscat|3 April|4 сарын 3}} [[Ангилал:Өдөр|0403]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|03]] cyt7rfmrx867fhqlas3q4h2odz9wltz Москвагийн метро 0 16465 852140 773085 2026-04-03T14:14:09Z Avirmed Batsaikhan 53733 852140 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс метро |Name = Москвагийн метро [[File:Moscow Metro.svg|30px]] |Bild = Metro MSK Line3 Arbatskaya (img1).jpg |Staat = {{RUS}} |Stadt = [[Москва]] |Verkehrsverbund = |Eröffnung = 1935 оны 5 сарын 15 |Linien = 15 <small>(+ [[Москвагийн монорельс|Монорельс]])</small> |Streckenlänge = 460,5 км <small>(+ 4,7 км [[Москвагийн монорельс|Монорельс]])</small> |Stationen = 263 <small>(+ 6 [[Москвагийн монорельс|Монорельс]]ийн зогсоолууд)</small> |Fernbf = <!--davon Fernbahnhöfe--> |Tunnelbf = 197 |Taktfolge = 1,5 минут |Passagiere = 2560,7 сая/жил (2019 он)<ref>https://mosmetro.ru/press/digits/</ref> |Einzugsbereich = <!--Einwohner im Einzugsbereich--> |Mitarbeiter = <!--Anzahl der Mitarbeiter--> |Fahrzeuge = Еж3, Еж6, Ем508T<br>81-717/714<br>81-720/721<br>81-740/741<br>81-760/761/763<br>81-765/766/767 |Fahrzeugekl = |Betreiber = |Spurweite = 1520 мм |Strom = 825 [[Хүчдэл|V]] [[Тогтмол хүчдэл|=]] |Stromkl = <!--Stromsystem klein?--> }} [[File:Moscow metro map sb.svg|lang=ru|thumb|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Moscow_metro_map_sb.svg/langru-1330px-Moscow_metro_map_sb.svg.png]] '''Москвагийн метро''' ({{lang-ru|Московский метрополитен}}) нь 2023 оны байдлаар нийт 449 км урт замтай 15 шугам, 258 [[өртөө]]тэй. [[1935]] оны [[5 сарын 15]]-нд анх нээгдсэн байна. == Түүх == 1931 оны 6-р сарын 15-нд ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Бага хурлаар Москва хотод метро барих шийдвэр гаргасан байна. 1934 оны 10-р сарын 15-нд Анхны туршилтын галт тэрэг явсан бөгөөд 11-р сарын 15-нд Москва хотын Захиргааны дэргэд Метрог удирдах газар байгуулжээ. 1935 оны 5-р сарын 15-нд албан ёсоор Москва хотын Метро албан ёсоор 13 өртөө бүхий "Сокольническая" шугамаар нээгдэж зорчигдоо тээвэрлэж эхэлсэн байна. 1941-1943 онд дайны үеэр метро нийтийн тээврийн болон бөмбөгдөлтөөс орогнох байр гэсэн хоёр хэлбэрээр ашиглаж байжээ. 1944-1945 онд дайны үед метроны баригын ажил явагдаж шугам нэмэгдэж тойргийн шугам барьж эхлүүлжээ. 2023 оны 3-р сарын 1-нд Москва хотын метроны Том тойргийн шугам нээгдсэн байна. 2023 оны байдлаар өдөрт 10 мянган багон 7 сая зорчигч тээвэрлэдэг бөгөөд амралтын өдрүүдэд зорчигдын тоо 9 сая хүрдэг байна. === 1990 оны 11-р сарын 5-нд зарим шугамын болон өртөөний нэрсийг өөрчилсөн байна: === * «Кировская» — «Чистые пруды»; * «Дзержинская» — «Лубянка»; * «Площадь Ногина» — «Китай-город»; * «Проспект Маркса» — «Охотный Ряд»; * «Площадь Свердлова» — «Театральная»; * «Горьковская» — «Тверская»; * «Калининская» — «Александровский сад»; * «Колхозная» — «Сухаревская»; * «Щербаковская» — «Алексеевская»; * «Ленино» — «Царицыно»; * Кировско-Фрунзенская шугам — Сокольническая шугам; * Горьковско-Замоскворецкая шугам— Замоскворецкая шугам. 2021 онд Москвагийн метроны өртөөнүүдийн хоорондох хонгилуудаар явах дундаж хурд 41.61 км/цаг байсан бөгөд ачаалалтай үед 90 секунд тутам вагонууд явдаг байна. == Эшлэл == <references /> == Цахим холбоос == {{Commons|Moscow Metro|Москвагийн метро}} [[Ангилал:Москвагийн метро| ]] [[Ангилал:Москвагийн аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:Оросын тээврийн аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:ЗХУ-ын зам тээвэр]] [[Ангилал:Царигийн өргөн 1524 мм]] afvwbk2vq82v016eva1upz4ajthbydh Метро 0 16468 852128 792276 2026-04-03T12:40:56Z Avirmed Batsaikhan 53733 852128 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pickering station sign.jpg|thumb|220px|"Pickering" өртөө]] '''Метро''' ([[Франц хэл|франц]]. ''métro'', Америкт [[Англи хэл|англ]]. ''subway'' буюу ''metro'', мөн Их британид. [[Англи хэл|англи]]. ''underground'') - Хотын гудамжны бус төмөр замын, хүн зорчих зориулалттай нийтийн тээвэр. 1863 оны 1-р сарын 10-нд буюу 160 жилийн тэртээ [[Лондон]] хотод анхны метро ашиглалтад орж байжээ. Энэхүү анхны 3,6 км урт замтай, нийт 7 өртөөтэй метрог "Метрополитан Рэйлвэй" (Metropolitan Railway) компани барьсан тул Лондончууд эхлээд "метрополитан" гэж нэрлэж байгаад сүүлд товчилж "метро" гэх болжээ. Орчин үед Лондон хотынхон газар доорх хотын төмөр замын нийтийн тээврийг "андеграунд" (Underground-газар доорх) буюу "тьюб" (tube-хоолой) гэж нэрлэх болсон ажээ. 1890 онд [[Лондоны метро]] цахилгаан хөдөлгүүртэй болж, метро утаа, тортогноос салсан түүхтэй. 1892 онд АНУ-ын [[Чикаго]], 1896 онд Унгарын [[Будапешт]], Британийн [[Глазго]], Франын [[Парис]]-1900 онд, АНУ-ын [[Бостон]]-1901 онд болон [[Берлин]]-1902, [[Афин]]-1904, [[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]]-1904, [[Хамбург]]-1912, [[Мадрид]]-1919, [[Токио]]-1927, [[Осака]]-1933, [[Москва]]-1935 онд ар араасаа метротой болсон түүхтэй. [[Файл:World Metro systems.svg|thumb|423x423px|Метротой орнууд]] 2021 оны байдлаар дэлхийн 61 орны 204 хот метротой болоод байгаа ажээ. Метро нь газар доор (хонгилоор), газраар болон газар дээрх (тулгуур дээгүүр) зэрэг гурван төрлийнх байдаг ажээ. == Дэлхийн хамгийн том метронууд == * Шугам болон өртөөнүүдээр: [[Нью-Йоркийн метро]] (472 өртөө, 28 шугамтай); * уртаараа: [[Шанхайн метро]] (743 км) [[Бээжингийн метро]] (727 км); * жилд тээвэрлэсэн зорчигчийн тоогоор: [[Бээжингийн метро]], [[Токиогийн метро]]; * өдөр тутмын зорчигчийн тоогоор: [[Бээжингийн метро]] тэргүүлдэг ажээ. * [[Дэлхийн метроны жагсаалт]] харах. == Цахим холбоос == {{commonscat|Rapid transit}} [[Ангилал:Метро| ]] [[Ангилал:Төмөр замын тээврийн хэрэгсэл]] exmyg31gs6o4ojqq9sax9hgaoemlya5 Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл 0 18300 852233 837943 2026-04-04T08:09:36Z ~2026-20758-11 103711 м 852233 wikitext text/x-wiki '''Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл''' (Проблемная статья. Background article). Нийгмийн амьдралын аль нэг шинэ сэргэг, шийдвэрлэхийг нийгмийн тухайн , нөхцөл байдал, хэрэгцээ шаардсан чухал асуудлыг ул суурьтай судлан, түүний ирээдүйн төрх төлөвийг тодорхой гаргаж, шийдвэрлэх арга замыг эрж хайсан өгүүллийн хэлбэрийг асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл гэж нэрлэнэ. Энэ бол нийтлэлийн нэлээд идэвхтэй, цаг үеийн томоохон асуудлыг хөндсөн төрөл бөгөөд амьдралаас урган гарсан шинэ сэргэг зүйлийн ач холбогдол, учир шалтгааныг тайлбарлан таниулж, нэгтгэн дүгнэж тухайн цаг үеийн хувьд онцгой ач холбогдолтой асуудлыг олон нийтээр хэлэлцүүлэх замаар үр дүнд хүрэх, шийдвэрлэхийг зорилго болгодог шинжлэлт бичлэгийн өвөрмөц төрөл юм. Тиймээс зарим асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл маргаан, мэтгэлцээний шинжтэй, шүүмжлэн хэлэлцэх хэлбэрээр бичигдсэн байдаг. Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл хөндөж буй сэдвийн хүрээнд цогц баримтыг сонгон авч, дүн шинжилгээ хийх замаар асуудлын үндэслэл, шалтгаан, үр дагавар, ач холбогдол, учир утгыг гарган, уншигчдад нөлөөлж, итгүүлэн үнэмшүүлэхийн хамт асуудлын талаар санал бодлоо хэлж, эргэцүүлэн бодоход уриалсан шинжтэй байдаг. Өгүүллийн энэ хэлбэр нь мэдээллийн багтаамж, үнэлэлт, дүгнэлт сайтай, танин мэдүүлэх ач холбогдол өндөр, асуудлыг тал бүрээс нь нээн харуулах зорилгоор нэлээд чөлөөтэй хандсан, бас бусад зарим бичлэгийн төрлийн шинж тэмдгийг агуулдаг онцлогтой юм. Асуудал дэвшүүлсэн өгүүллийн асуудал хөндсөн нийтлэлийн бусад төрөл, зүйлтэй харьцуулахад дэвшүүлж буй асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг эрж хайсан, зохиогч энэ талаарх өөрийнхөө санаа бодлыг чөлөөтэй илэрхийлсэн байдаг. Асуудал дэвшүүлсэн сурвалжлага, тэмдэглэл, сурвалжилсан тэмдэглэлд зохиогч заавал ийм зорилт тавьдаггүй бол энэ нь асуудал дэвшүүлсэн өгүүллийн үндсэн шинжийг нэг мөн. Сүүлийн жилүүдэд манай сонин, сэтгүүлд нийгмийн ээдрээтэй хурц асуудлыг хөндсөн, баримт нотолгоо, үндэслэл сайтай өгүүлэл олширч байна. Ялангуяа өөрчлөлт шинэчлэлтийн эхлэл тавигдаж, ардчиллын уур амьсгал нэвтэрч эхэлсэн наяад оны дунд үеэс Ц.Балдоржийн “Далай ээж маань “цаазын тавцанд”, “Хүр хорхой үржүүлж, хөвөн тарих хүмүүсээ яах вэ?”, Г.Жамцын “Эх орны ногоон хүрэм сэглэгдэж байна”, “Ууршуулж шатаасан шингэн алт хайран”, Ц.Дашдондовын “Баярын тухай гунигт бодол”, “Дээд комиссийн доод ажил”, Ц.Дашдоржийн “Авьяас тэтгэвэрт гардаг юу уу?”, Х.Цэвлээгийн “Хариулт хүлээсэн зарим асуудал”, Л.Түдэвийн “Цагаан ямаа”, О.Хахаарын “Дундаж сэхээтэн” зэрэг олон өгүүлэл гарч, нийгмийн сэтгэл зүйд хүчтэй нөлөө үзүүлж, зарим нь томоохон үр дүнд хүрч байсан. Энэ бүхэн нь асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл улс оронд болж байгаа цар хүрээ бүхий том өөрчлөлт, дэвшлийн үед улам ихээр гарч ирдгийн тодорхой жишээ юм. Өөрчлөн байгуулалтын эхний жилүүдэд гарсан асуудал дэвшүүлсэн өгүүллийн ихэнх нь энэ бичлэгийн төрлийн шилдэг жишээ болж чадсан бөгөөд манай сэтгүүл зүйн асуудал дэвшүүлсэн нийтлэл, нэвтрүүлгийг улам эрчимтэй хөгжүүлж, ур чадварыг сайжруулахад томоохон хувь нэмэр оруулжээ. [[Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо]] 53dteuhvdqqkhi8ljzh91w95zkjqwm5 Киевийн Русь 0 18431 852201 818035 2026-04-04T02:35:19Z Avirmed Batsaikhan 53733 852201 wikitext text/x-wiki {{Short description|State in Europe, c. 880 to 1240}} {{About||other historical states known as Rus'|Rus (disambiguation){{!}}Rus}} {{Инфобокс түүхэн улс | native_name = {{native name|orv|Роусь|italics=no}}<br />{{native name|non|Garðaríki}} | conventional_long_name = Киевийн Русь | common_name = Русь | p1 = Новгородын Словен{{!}}Словен | p2 = Кривичүүд | p3 = Чудь | p4 = Волгагийн Финчүүд | p5 = Дреговичүүд | p6 = Радимичүүд | p7 = Полянчууд (зүүн){{!}}Зүүн Полянчууд | p8 = Северянчууд | p9 = Древлянчууд | p10 = Вятичүүд | p11 = Волынчууд | p12 = Цагаан Хорват | p13 = Тиверци | p14 = Уличууд | s1 = Киевийн Вант Улс | s2 = Бүгд Найрамдах Новгород Улс | s3 = Черниговын Вант Улс | s4 = Переяславлийн вант улс | s5 = Владимир-Суздалийн Вант Улс{{!}}Владимир-Суздаль | s6 = Волынийн Вант Улс | s7 = Галицийн вант улс | s8 = Полоцкийн вант улс | s9 = Смоленскийн вант улс | s10 = Рязанийн Вант Улс | s11 = Их Монгол Улс{{!}}Монголын Эзэнт Гүрэн | image_coat = [[File:Coin of Vladimir the Great (reverse).svg|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Coin of Yaroslav the Wise (reverse).svg|90px]] | symbol_type = [[Рурикидын бэлгэдэл|Рурикийн сүлд]] зоосон дээр:<br />Зүүн: [[Владимир Святославич|Аугаа Владимир]] (10–11-р зуун)<br />Баруун: [[Ярослав Владимирович|Мэргэн Ярослав]] (11-р зуун) | coa_size = 60px | image_flag = | flag_border = no | flag_type = | image_map = Location of Kyivan Rus.png | image_map_caption = [[Ярослав Владимирович|I Ярослав]]ийн үхлийн дараах Киевийн Русийн газрын зураг (1054 он) | government_type = [[Хаант засаг]] | demonym = [[Русь үндэстэн|Русь]] | event_start = | year_start = {{circa}} 880 | event1 = [[Хазарчууд|Хазарын Ханлиг]] байлдан дагуулав | date_event1 = 965–969 | event2 = Христийн шашинг хүлээж авав | date_event2 = {{circa}} 988 | event3 = ''[[Русская Правда]]'' | date_event3 = 1050-д он{{sfn|Bushkovitch|2011|p=11}} | event4 = [[Монголчуудын Русь руу хийсэн довтолгоо|Монголын хийсэн довтолгоо]] | date_event4 = 1237–1241 | event_end = [[Киевийн бүслэлт (1240)|Киевийн бүслэлт]] | year_end = 1240 | capital = {{nowrap|[[Киев]] {{small|(882–1240)}}}} | legislature = [[Вече]] | title_leader = [[Киевийн их хунтайж|Хунтайж]] | leader1 = [[Мэргэн Олег]] | year_leader1 = {{circa}} 882–912 (анхны) | religion = {{Plainlist}} *[[Славяны онго шүтлэг]] {{small|([[Эртний Славууд|Славууд]]ын уугуул итгэл)}} *[[Славяны онго шүтлэг#Киевийн Русийн албан ёсны шашин ба алдартай шүтлэг|Шинэчилсэн төрийн онго шүтлэг]] {{small|(10-р зуун хүртэл [[Владимир Святославич#Онго шүтлэгийн үе|албан ёсны]])}} *[[Зүүний үнэн алдартны сүм|Ортодокс Христийн шашин]] {{small|(10-р зуунаас хойш албан ёсны)}} {{endplainlist}} | common_languages = {{Plainlist}} *[[Эртний Орос хэл]] *[[Эртний Слав хэл]] (бичгийн)<ref>{{cite book |title=CALIFORNIA SLAVIC STUDIES, VOLUME XVI : slavic culture in the middle ages. |date=2021 |publisher=UNIV OF CALIFORNIA PRESS |location=[S.l.] |isbn=9780520309180 |pages=141}}</ref> *[[Эртний Скандинав хэл]] *[[Балт-Фин хэлний язгуур|Фин хэлнүүд]] | currency = [[Эртний оросын гривна|Гривна]] | stat_year1 = 1000<ref>{{cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/urlanis/urlanis.pdf |page=89 |author=Б.Ц.Урланис |script-title=ru:Рост населения в Европе |language=ru|access-date=17 November 2016 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223243/http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/urlanis/urlanis.pdf |url-status=live}}</ref> | stat_area1 = 1330000 | stat_pop1 = 5.4 сая | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | iso3166code = omit }} '''Киевийн Русь''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Киевская Русь'', [[украин хэл|украин.]] ''Київська Русь'', [[Беларусь хэл|беларус.]] ''Кіеўская Русь'', эртний Оросын вант улсууд) бол дорно Слав буюу Фин-Угор овогуудын нэгдлийн үр дүнд 880 онд байгуулагдаад 1240 он хүртэл оршиж байсан Эртний Орос улс юм. Энэ улс нь Новгород, Владимир, Киев, Рязань, Галич-Волыний, Переяславль-Залеский гэх мэт хэд хэдэн вант улсуудаас бүрдэж холбооны улсын хэлбэрээр оршин тогтнож байсан. Эдгээр вант улсууд нь [[Киев]] хотод суух Ванд захирагддаг байжээ. Анх 862 онд Викинг Олег Новгородын вант улсыг байгуулж улмаар Смоленск, Киев зэрэг бусад эртний бүх [[Орос үндэстэн|Орос]] хот аймгуудыг нэгтгэж 882 онд [[Киев]]т төвлөсөн Русь буюу хожмын түүхчдийн хэлж заншсанаар [[Киевийн Русь|Киевийн Орос (Русь) улсыг]] үүсгэжээ. [[Киевийн Русь|Киевийн Орос улс]] нь МЭ 882 оноос 13-р зууны дунд үе хүртэл оршин тогтносон бөгөөд 1237-1241 онуудад болсон [[Монголчуудын Русь руу хийсэн довтолгоо|Монголын эзэнт гүрний аян дайны]] үед эзлэгдэж мөхсөн юм. == Түүх == Уламжлал ёсоор бол 12-р зууны эхэн үеийн '''"[[Цаг тооны тууж]]"''' ([[Орос хэл|орос]]. «''Повести временных лет''» сүмийн слав хэл. "Повѣсть врємѧнныхъ лѣтъ") Оросын түүхээс эхлээд өнөөг хүртэл Оросын төрийн үүсэл, эхлэл нь 862 оноос эхэлдэг гэж үздэг. Киевийн Орос буюу Киевийн Русь гэх нэрийг 19-р зуунд Оросын түүхчид гаргаж ирж энэ үеийг тэмдэглэх болсон. 862 онд Оросын анхны төрт улс [[Русь]] [[Новгород|Новгородод]] болон 882 онд Киевт байгуулагдсан гэдэг 20 жилийн ялгаатай хоёр хувилбар түүхчид дэвшүүлдэг. '''''1-р хувилбар''''' оросын эртний эх сурвалж болох "Цаг тооны тууж"-ийн дагуу (эх хувь нь олдоогүй бөгөөд сүүлд 14-р зуунд сэргээж бичсэн он дараалал нь зохиомол баримжаалсан тооцоон дээр тулгуурласан учраас огноо нь маргаантай юм) [[слав]], фин-угор овгууд умард варягчуудыг хөөж өөрийн эрх мэдлээ 862 онд тогтоож улсаа байгуулсан гэж дурьдсан байдаг байна. '''''2-р хувилбар''''' 882 онд Рюрикийн угсаатан Олег Ван (Зөнч Олег, 879-912 онд Новгородын, 882-912 онд Киевийн Ван) Новгородоос өмнө зүгт аян дайнд мордож, замдаа Смоленск, Любеч хотуудыг эзлэн, тэнд эрх мэдлээ тогтоосон байна. Дараа нь Олег Новгородын цэргүүд болон хөлсний Варяг цэргүүдийн хамт [[Днепр мөрөн|Днепр мөрнөөр]] усан завиар Киевт хүрч эзлэн авч, тэнд захирч байсан Аскольд, Дир нарыг хороож Киев хотыг улсынхаа нийслэл гэж зарлаад Орос улс байгуулагдсан гэж зарим эх сурвалжид тэмдэглэсэн байдаг. == Киевийн Оросын Вангууд == *882-912 онд Олег ван (Олег зөнч) *912-945 онд Игорь Рюрикович *945-960 онд Ольга (Игорийн эхнэр) *960-972 онд Святослав Игоревич Святославын 3 хүү Ярополк, Олег, Владимир нар эрх мэдлээ булаацалдсан. [[Файл:Kyiv Rus T.png|thumb|295x295px|880-1240 оны Киевийн Орос улс]] Зүүн Слав, Норвеги, Финланд зэрэг ард түмнүүдийг хамарсан энэ мужийг Варангийн хунтайж Рюрикийн үүсгэн байгуулсан Рюрик улсыг захирч байжээ. Киевийн Оросыг өнөөгийн Беларусь, Орос, Украины ард түмэн өөрийн соёлын өв угсаа гэж үздэг бөгөөд Беларусь, Орос нэрээ эндээс авсан юм. 11-р зууны дунд үед Киевийн Орос нь хойд талаараа [[Цагаан тэнгис|Цагаан тэнгисээс]] өмнөд зүгт [[Хар тэнгис]] хүртэл, баруун талаасаа [[Висла мөрөн|Висла мөрний]] зүүн нутгаас Таманы хойг хүртэл Зүүн Слав муж, овог аймгуудыг нэгтгэн тэлсэн том газар нутагтай байжээ. == Хүн ам, эдийн засаг == Киевийн Оросын эдийн засгийн хөгжил нь хүн амын тоотой нягт уяалдаатай юм. Тухайн үеийн Киевийн хүн амыг судлаач эрдэмтдийн тооцоогоор 36,000-аас 50,000 орчим (мөн үед Парис 50,000, Лондон хот 30,000 хүн амтай байсан) байсан гэж үздэг. Новгород 10,000-15,000 хүн амтай байсан бол Чернигов нь тухайн үеийн Киев, Новгород хоёроос том газар нутагтай байсан тул үүнээс ч олон хүн амтай байсан байх магадлалтай гэж үздэг. Харьцуулахад тухайн үед дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг байсан [[Константинополь]] 1180 оны орчимд 400,000 орчим хүн амтай байсан юм. Зөвлөлтийн эрдэмтэн, эртний орос судлаач Михаил Тихомиров монголчуудын түрэмгийллийн өмнөхөн Киевийн Русь буюу Киевийн Орост том жижиг 300 орчим хот сууринтай байсан гэж тооцоо гаргасан байдаг. {{Загвар:Оросын түүх}} [[Ангилал:Киевийн Русь| ]] [[Ангилал:Европын түүхэн улс]] [[Ангилал:Киевийн түүх]] 6383x03nucd2g8u6qp07pp8w3rahto9 Цагаан Орд 0 27245 852245 834616 2026-04-04T11:10:38Z Avirmed Batsaikhan 53733 852245 wikitext text/x-wiki {{Монголчуудын түүх}} '''Цагаан Ордын Улс''' - 13-15-р зууны үеийн [[Алтан Орд|Алтан Ордны Улс]]ын хараат баруун хэсэг болж байсан улс юм. Энэ улсыг [[Зүчи|Зүчи ханы]] том хүү [[Орда хан|Орд хан]] байгуулсан юм. Энэ улс нь одоогийн [[Казахстан|Казахстаны]] хойд, зүүн хойд, [[Сибирь|Сибирийн]] төв ба өмнөд хэсэг, [[Енисей мөрөн|Енисей мөрний]] сав газар багтаж байсан гэж үздэг. Цагаан Ордын Улс нь өөрийн гэсэн хан эзэнтэй ч, [[Алтан Орд|'''Зүчийн Улс''']]ын зүүнгар нь болох тул, [[Бэрх Сарай|Бэрх Сарайд]] суух хааны нэрийг аливаа зарлиг, зоосон мөнгөний тэргүүнд тавьдаг байжээ. 1370-1390-ээд оны хооронд хаан ширээний төлөө үймээн самуун өрнөж байсан тул хүч чадал нь их суларчээ. 1446 онд [[Зүчи|Зүчи хааны]] хүү [[Шибан]]ы удмын [[Абулхайр хан|Абулхайр]] хан өөртөө нэгтгэсэн. [[Ангилал:Азийн түүхэн улс]] [[Ангилал:Төв Азийн түүх]] [[Ангилал:Хойд Азийн түүх]] [[Ангилал:Алтан Ордны Улс]] [[Ангилал:Их Монгол Улс]] rknju0s11b3ova0x6kdrx3te78lzxf4 Аарон Брүүкс (сагсан бөмбөгчин) 0 37041 852207 741437 2026-04-04T03:45:38Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 852207 wikitext text/x-wiki {{НБА2 тоглогч | Нэр = Аарон Брүүкс | Англиар = Aaron Brooks | Хоч = | Зураг = Aaron Brooks.jpg | Хэмжээ = 240px | Тайлбар = Аарон Брүүкс «Рокетст» | Байрлал = [[холбон тоглогч]] | Өндөр = 183 [[Сантиметр|см]] | Жин = 73 [[Килограмм|кг]] | Баг = Чикаго Буллз | Дугаар = 0 | Иргэншил = {{USA}} | Мэндэлсэн огноо = {{Birth date and age|mf=yes|1985|1|14}} | Мэндэлсэн газар = [[Вашингтон]], [[Сиэтл]] | Бага сургууль = Франклин (Вашингтон, Сиэтл) | Ахлах сургууль = Орегон (2003—2007) | Драфт = 26 | Драфтын жил = 2007 | Сонгогдсон баг = [[Хьюстон Рокетс]] | Багууд = <nowiki></nowiki> * {{Далбаа АНУ|20px}} [[Хьюстон Рокетс]] (2007—2011) * {{Далбаа АНУ|20px}} {{аренда}} Рио-Гранде Валлей Вайперс ([[Лига развития НБА|Д-лига]]) (2007) * {{Далбаа АНУ|20px}} [[Финикс Санз]] (2011) * {{Далбаа Хятад|20px}} [[Гуандун Саузерн Тайгерс]] (2011—2012) * {{Далбаа АНУ|20px}} [[Сакраменто Кингз]] (2012—2013) * {{Далбаа АНУ|20px}} [[Хьюстон Рокетс]] (2013—2014) * {{Далбаа АНУ|20px}} [[Денвер Наггетс]] (2014) * {{Далбаа АНУ|20px}} [[Чикаго Буллз]] (2014—одоо) | Алдар цол = <nowiki></nowiki> * [[НБА-гийн ахисан тоглогч]] (2010) }} '''Аарон Жамал Брүүкс''' ({{lang-en|Aaron Jamal Brooks}}, [[1985]] оны [[1 сарын 14|нэгдүгээр сарын 14-нд]] [[Вашингтон]] [[муж]]ийн [[Сиэтл]] хотод төрсөн) — [[АНУ|Америкийн]] мэргэжлийн [[сагсан бөмбөг]]чин бөгөөд [[Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо]]ны «[[Чикаго Буллз]]» багт [[Холбон тоглогч (сагсан бөмбөг)|холбон тоглогчоор]] тоглодог. == Замнал == [[2007]] оны [[драфт]]ын №26 Брүүкс [[Хьюстон Рокетс]] (2007—2011) багт тоглож байгаад [[Финикс Санс]]<ref>[http://www.nba.com/2012/news/06/28/suns-offers.ap/ Suns extend qualifying offers to Lopez, Brooks]</ref><ref>[http://www.nba.com/2012/news/07/07/brooks-suns.ap/ Suns withdraw qualifying offer to guard Brooks]</ref> (2011), [[Хятад]]ын [[Гуандун Саузерн Тайгерс]]<ref>[http://tucsoncitizen.com/arizona-news/2011/11/17/phoenix-suns-guard-aaron-brooks-plans-to-sign-with-chinese-team/ Phoenix Suns guard Aaron Brooks plans to sign with Chinese team]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://sports.163.com/11/1118/09/7J4QD0KH00052UUC.html |title=布鲁克斯:合同摆在面前很难拒绝 下周将飞广东 |access-date=2013-11-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130745/http://sports.163.com/11/1118/09/7J4QD0KH00052UUC.html |url-status=dead }}</ref> (2011—2012), [[Сакраменто Кингc]]<ref>{{cite web|work=NBA.com|accessdate=July 22, 2012|date=July 16, 2012|title=KINGS AND AARON BROOKS AGREE ON A CONTRACT IN PRINCIPLE|url=http://www.nba.com/kings/news/kings-and-aaron-brooks-agree-principle-contract}}</ref><ref>{{cite web|work=ESPN.com|accessdate=October 17, 2013|date=July 16, 2012|title=Kings sign point guard Aaron Brooks|url=http://espn.go.com/nba/story/_/id/8171794/sacramento-kings-sign-guard-aaron-brooks-waive-hassan-whiteside}}</ref> (2012—2013) багуудад тоглож байлаа. Хьюстон Рокетс багтаа 2013 оны [[7 сарын 19|долоодугаар сарын 19-нд]] гэрээгээр элсчээ.<ref>[http://www.insidehoops.com/blog/?p=13833 Houston Rockets re-sign Aaron Brooks, sign Reggie Williams]</ref> Брүүкс хувийн дээд оноогоо [[Миннесота Тимберволвес]] багийн эсрэг тоглолтонд [[2010]] оны [[1 сарын 13]]-нд 43 оноо авсанаар тогтоож байжээ.<ref>{{cite web|publisher=[[ESPN]].com|accessdate=January 11, 2010|date=January 11, 2010|title=Houston Rockets vs. Minnesota Timberwolves|author=Associated Press|url=http://espn.go.com/nba/recap?gameId=300113010}}</ref> [[2014]] оны [[2 сарын 20|хоёрдугаар сарын 20-нд]] «[[Денвер Наггетс|Денвер Наггетст]]» [[Жордан Хэмилтон]]оор солигдон очив.<ref>[http://www.nba.com/nuggets/news/denver-nuggets-acquire-g-aaron-brooks-houston Denver Nuggets Acquire G Aaron Brooks From Houston]</ref> Брүүксийг «[[Чикаго Буллз]]» 2014 оны [[7 сарын 22|долоодугаар сарын 22-нд]] элсүүлэв.<ref>{{cite web|work=NBA.com|accessdate=July 23, 2014|date=July 22, 2014|title=Bulls sign free agent guard Aaron Brooks|url=http://www.nba.com/bulls/news/bulls-sign-free-agent-guard-aaron-brooks}}</ref> ==НБА-гийн үзүүлэлт== {{НБА-гийн тоглогчийн үзүүлэлтийн таних тэмдэг}} ===Улирал=== {{НБА-гийн тоглогчийн үзүүлэлт}} |- | align="left" | {{nbay|2007}} | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | 51 || 0 || 11.9 || .413 || .330 || .857 || 1.1 || 1.7 || 0.3 || 0.1 || 5.2 |- | align="left" | {{nbay|2008}} | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | 80 || 35 || 25.0 || .404 || .366 || .866 || 2.0 || 3.0 || 0.6 || 0.1 || 11.2 |- | align="left" | {{nbay|2009}} | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | '''82''' || '''82''' || '''35.6''' || .432 || .398 || .822 || 2.6 || '''5.3''' || 0.8 || 0.2 || '''19.6''' |- | align="left" | {{nbay|2010}} | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | 34 || 7 || 23.9 || .346 || .284 || '''.940''' || 1.5 || 3.8 || 0.6 || 0.1 || 11.6 |- | align="left" | {{nbay|2010}} | align="left" | [[Финикс Санз|Финикс]] | 25 || 5 || 18.9 || .430 || .328 || .807 || 1.1 || 4.2 || 0.5 || 0.0 || 9.6 |- | align="left" | {{nbay|2012}} | align="left" | [[Сакраменто Кингз|Сакраменто]] | 46 || 20 || 20.8 || '''.459''' || .378 || .769 || 1.7 || 2.3 || 0.6 || 0.2 || 8.0 |- | align="left" | {{nbay|2012}} | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | 7 || 0 || 5.4 || .308 || .286 || .000 || 0.3 || 0.9 || 0.1 || '''0.4''' || 1.4 |- | align="left" | {{nbay|2013}} | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | 43 || 0 || 16.7 || .395 || '''.409''' || .841 || 1.4 || 1.9 || 0.6 || 0.1 || 7.0 |- | align="left" | {{nbay|2013}} | align="left" | [[Денвер Наггетс|Денвер]] | 29 || 12 || 29.0 || .406 || .362 || .902 || '''2.7''' || 5.2 || '''0.9''' || 0.2 || 11.9 |- | align="left" | Замнал | align="left" | &nbsp; | 397 || 161 || 23.6 || .413 || .368 || .847 || 1.8 || 3.4 || 0.6 || 0.1 || 11.1 {{s-end}} === Плей-офф === {{НБА-гийн тоглогчийн үзүүлэлт}} |- | align="left" | 2008 | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] |6 || 0 || 8.3 || .320 || .000 || '''.818''' || 1.0 || 0.5 || 0.0 || 0.0 || 4.2 |- | align="left" | 2009 | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | '''13''' || '''13''' || '''34.2''' || '''.453''' || '''.422''' || .804 || '''2.6''' || '''3.4''' || '''0.4''' || '''0.2''' || '''16.8''' |- | align="left" | 2013 | align="left" | [[Хьюстон Рокетс|Хьюстон]] | 6 || 0 || 11.2 || .382 || .111 || .600 || 1.5 || 1.8 || 0.2 || '''0.2''' || 5.0 |- | align="left" | Замнал | align="left" | &nbsp; | 25 || 13 || 22.4 || .428 || .337 || .790 || 2.0 || 2.3 || 0.2 || 0.2 || 10.9 {{s-end}} == Лавлах холбоос == {{лавлах холбоос|2}} == Гадны холбоос == * {{NBA.com|aaron_brooks}} * [http://www.basketball-reference.com/player_search.cgi?search=Aaron+Brooks Үзүүлэлт - Аарон Брүүкс]{{ref-en}} * [http://www.youtube.com/watch?v=AEC0M-ARFUc Бичлэг]{{ref-en}} {{Чикаго Буллз багийн бүрэлдэхүүн}} {{НБА-гийн ахисан тоглогч}} {{2007 оны НБА-гийн драфт}} [[Ангилал:1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:НБА-гийн тоглогч]] [[Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин]] [[Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч]] [[Ангилал:Орегон Дакс багийн тоглогч]] [[Ангилал:Финикс Санс багийн тоглогч]] [[Ангилал:Хьюстон Рокетс багийн тоглогч]] [[Ангилал:Гуандун Саузерн Тайгерс багийн тоглогч]] [[Ангилал:Сакраменто Кингз багийн тоглогч]] [[Ангилал:Денвер Наггетс багийн тоглогч]] [[Ангилал:Чикаго Буллз багийн тоглогч]] [[Ангилал:Америкчууд]] ksye9h2za7vcjx9jcqgc1cycr7cnp4y Википедиа:Хурал/Гадаад хэл 4 40836 852156 851981 2026-04-03T17:11:32Z MediaWiki message delivery 26946 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ шинэ хэсэг 852156 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{/header}} == The Vector 2022 skin as the default in two weeks? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikimania 2022 Vector (2022) Presentation.pdf|thumb|The slides for our presentation at Wikimania 2022|page=26]] Hello. I'm writing on behalf of the [[mw:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. '''In two weeks, we would like to make the Vector 2022 skin the default on this wiki.''' We have been working on it for the past three years. So far, it has been the default on more than 30 wikis, including sister projects, all accounting for more than 1 billion pageviews per month. On average [[phab:T317529#8246686|87% of active logged-in users]] of those wikis use Vector 2022. It would become the default for all logged-out users, and also all logged-in users who currently use Vector legacy. Logged-in users can at any time switch to [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|any other skins]]. No changes are expected for users of these skins. <div style="width:100%; margin:auto;"><gallery widths="220" heights="150" mode="packed" caption="Top of an article"> Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2010 top.png|Vector legacy (current default) Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2022 top.png|Vector 2022 </gallery><gallery widths="220" heights="150" mode="packed" caption="A section of an article"> Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2010 scrolled.png|Vector legacy (current default) Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2022 scrolled.png|Vector 2022 </gallery></div> === About the skin === '''[Why is a change necessary]''' The current default skin meets the needs of the readers and editors as these were 13 years ago. Since then, new users have begun using Wikimedia projects. [https://diff.wikimedia.org/2022/08/18/prioritizing-equity-within-wikipedias-new-desktop/ The old Vector doesn't meet their needs.] '''[Objective]''' The objective for the new skin is to make the interface more welcoming and comfortable for readers and useful for advanced users. It draws inspiration from previous requests, the [[metawiki:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey|Community Wishlist Surveys]], and gadgets and scripts. The work helped our code follow the standards and improve all other skins. [[phab:phame/post/view/290/how_and_why_we_moved_our_skins_to_mustache/|We reduced PHP code in Wikimedia deployed skins by 75%]]. The project has also focused on making it easier to support gadgets and use APIs. '''[Changes and test results]''' The skin introduces a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features|series of changes]] that improve readability and usability. The new skin does not remove any functionality currently available on the Vector skin. * The sticky header makes it easier to find tools that editors use often. It decreases scrolling to the top of the page by 16%. * The new table of contents makes it easier to navigate to different sections. Readers and editors jumped to different sections of the page 50% more than with the old table of contents. It also looks a bit different on talk pages. * The new search bar is easier to find and makes it easier to find the correct search result from the list. This increased the amount of searches started by 30% on the wikis we tested on. * The skin does not negatively affect pageviews, edit rates, or account creation. There is evidence of increases in pageviews and account creation across partner communities. '''[Try it out]''' Try out the new skin by going to the appearance tab in [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|your preferences]] and selecting Vector 2022 from the list of skins. === How can editors change and customize this skin? === It's possible to configure and personalize our changes. We support volunteers who create new gadgets and user scripts. Check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Repository|our repository]] for a list of currently available customizations, or add your own. === Our plan === '''If no large concerns are raised, we plan on deploying in the week of October 3, 2022'''. If your community would like to request more time to discuss the changes, hit the button and write to us. We can adjust the calendar. <div style="text-align: center;">[[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|<span class="plainlinks mw-ui-button">Request for more time to discuss the change</span>]]</div> If you'd like ask our team anything, if you have questions, concerns, or additional thoughts, please ping me here or write on the [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|talk page of the project]]. We will gladly answer! Also, [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions|see our FAQ]]. Thank you! [[mw:User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[mw:User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) 04:15, 22 Есдүгээр сар 2022 (UTC) :Hey, was wondering how you were going with this - looks like the old skin is still intact? [[User_talk:Chinneeb|<span style="color:blue">chinneeb</span>]] 11:35, 18 Аравдугаар сар 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/MM/Varia&oldid=23838600 --> == Update on Vector 2022 == [[File:Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2022 scrolled.png|thumb]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello. I'm sorry for not communicating in your language. I'll be grateful if you translated my message. I'm writing on behalf of the [[mw:Reading/Web|Web team]] working on the new skin, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]]. We wanted to apologize for the delays in the deployment of Vector 2022. We know many of you are waiting for this eagerly. We have been delaying the deployment because we have been working on the logos. It has taken us more time than originally expected. Once the logos are ready, we will let you know the exact date of deployment. '''We are planning for either the next (more likely) or the following week'''. If your wiki doesn't currently have a localized logo, we encourage you to [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|reach out to us]] and we can help make one. We invite you to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements#contact|get involved in the project]]. Contact us if you have any questions or need any help, particularly with the compatibility of gadgets and user scripts. Thank you! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) 23:24, 19 Аравдугаар сар 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/MM/Varia&oldid=23955535 --> == Invitation to attend “Ask Me Anything about Movement Charter” Sessions == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Hello all, During the 2022 Wikimedia Summit, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Movement Charter Drafting Committee]] (MCDC) presented the first outline of the Movement Charter, giving a glimpse on the direction of its future work, and the Charter itself. The MCDC then integrated the initial feedback collected during the Summit. Before proceeding with writing the Charter for the whole Movement, the MCDC wants to interact with community members and gather feedback on the drafts of the three sections: Preamble, Values & Principles, and Roles & Responsibilities (intentions statement). The Movement Charter drafts will be available on the Meta page [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content|here]] on November 14, 2022. Community wide consultation period on MC will take place from November 20 to December 18, 2022. Learn more about it [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|here]]. With the goal of ensuring that people are well informed to fully participate in the conversations and are empowered to contribute their perspective on the Movement Charter, three '''“Ask Me Anything about Movement Charter"''' sessions have been scheduled in different time zones. Everyone in the Wikimedia Movement is invited to attend these conversations. The aim is to learn about Movement Charter - its goal, purpose, why it matters, and how it impacts your community. MCDC members will attend these sessions to answer your questions and hear community feedback. The “Ask Me Anything” sessions accommodate communities from different time zones. Only the presentation of the session is recorded and shared afterwards, no recording of conversations. Below is the list of planned events: *<s>'''Asia/Pacific''': November 4, 2022 at 09:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1667552400 your local time]). Interpretation is available in Chinese and Japanese.</s> * '''Europe/MENA/Sub Saharan Africa''': November 12, 2022 at 15:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 your local time]). Interpretation is available in Arabic, French and Russian. * '''North and South America/ Western Europe''': November 12, 2022 at 15:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 your local time]). Interpretation is available in Spanish and Portuguese. On the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|Meta page]] you will find more details; Zoom links will be shared 48 hours ahead of the call. '''Call for Movement Charter Ambassadors''' Individuals or groups from all communities who wish to help include and start conversations in their communities on the Movement Charter are encouraged to become [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|Movement Charter Ambassadors]] (MC Ambassadors). MC Ambassadors will carry out their own activities and get financial support for enabling conversations in their own languages. [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Team|Regional facilitators]] from the Movement Strategy and Governance team are available to support applicants with MC Ambassadors grantmaking. If you are interested please sign up [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|here]]. Should you have specific questions, please reach out to the MSG team via email: strategy2030@wikimedia.org or on the MS forum. We thank you for your time and participation. On behalf of the Movement Charter Drafting Committee,<section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz (WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] 15:33, 7 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Apply for Funding through the Movement Strategy Community Engagement Package to Support Your Community == :''{{More languages}}'' <section begin="announcement-content" /> The Wikimedia Movement Strategy implementation is a collaborative effort for all Wikimedians. [[m:Special:MyLanguage/Grants:MSIG/About|Movement Strategy Implementation Grants]] support projects that take the current state of a [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives|Movement Strategy Initiative]] and push it one step forward. If you are looking for an example or some guide on how to engage your community further on Movement Strategy and the Movement Strategy Implementation Grants specifically, you may find this '''[[m:Special:MyLanguage/Grants:MSIG/Community Engagement Package|community engagement package]]''' helpful. The goal of this community engagement package is to support more people to access the funding they might need for the implementation work. By becoming a recipient of this grant, you will be able to support other community members to develop further grant applications that fit with your local contexts to benefit your own communities. With this package, the hope is to break down language barriers and to ensure community members have needed information on Movement Strategy to connect with each other. Movement Strategy is a two-way exchange, we can always learn more from the experiences and knowledge of Wikimedians everywhere. We can train and support our peers by using this package, so more people can make use of this great funding opportunity. If this information interests you or if you have any further thoughts or questions, please do not hesitate to reach out to us as your [[m:Special:MyLanguage/Movement_Strategy_and_Governance/Team|regional facilitators]] to discuss further. We will be more than happy to support you. When you are ready, follow the steps on [[m:Special:MyLanguage/Grants:MSIG/About |this page]] to apply. We look forward to receiving your application. Best regards, <br> Movement Strategy and Governance Team <br> Wikimedia Foundation<section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz (WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] 16:26, 14 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Opportunities open for the Ombuds commission and the Case Review Committee == <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>'' </div> Hi everyone! The Ombuds commission (OC) and the Case Review Committee (CRC) are looking for members. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to do so. There is more information below about the opportunity and the skills that are needed. '''About the Ombuds commission''' The Ombuds commission (OC) works on all Wikimedia projects to investigate complaints about violations of the privacy policy, especially in use of [[m:Special:MyLanguage/CheckUser policy|CheckUser]] and [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|Oversight]] (also known as Suppression) tools. The Commission mediates between the parties of the investigation and, when violations of the policies are identified, advises the Wikimedia Foundation on best handling. They may also assist the General Counsel, the Chief Executive Officer, or the Board of Trustees of the Foundation in these investigations when legally necessary. For more on the OC's duties and roles, '''[[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|see Ombuds commission on Meta-Wiki]]'''. Volunteers serving in this role should be experienced Wikimedians, active on any project, who have previously used the CheckUser/Oversight tools OR who have the technical ability to understand these tools and the willingness to learn them. They must be able to communicate in English, the common language of the commission. They are expected to be able to engage neutrally in investigating these concerns and to know when to recuse when other roles and relationships may cause conflict. Commissioners will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''About the Case Review Committee''' The Case Review Committee (CRC) reviews appeals of eligible Trust & Safety office actions. The CRC is a critical layer of oversight to ensure that Wikimedia Foundation office actions are fair and unbiased. They also make sure the Wikimedia Foundation doesn’t overstep established practices or boundaries. For more about the role, '''[[m:Special:MyLanguage/Case Review Committee|see Case Review Committee on Meta-Wiki]]'''. We are looking for current or former functionaries and experienced volunteers with an interest in joining this group. Applicants must be fluent in English (additional languages are a strong plus) and willing to abide by the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee/Charter|terms of the Committee charter]]. If the work resonates and you qualify, please apply. Committee members will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''Applying to join either of these groups''' Members are required to sign the [[m:Special:MyLanguage/Confidentiality agreement for nonpublic information|Confidentiality agreement for nonpublic information]] and must be willing to comply with the appropriate Wikimedia Foundation board policies (such as the [[m:Special:MyLanguage/Access to nonpublic information policy|access to non-public information policy]] and the [[foundation:Special:MyLanguage/Privacy policy|Foundation privacy policy]]). These positions requires a high degree of discretion and trust. Members must also be over 18 years of age. '''If you are interested in serving in either capacity listed above,''' please write in English to the Trust and Safety team at ca[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the OC) or to the Legal Team at legal[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the CRC) with information about: * Your primary projects * Languages you speak/write * Any experience you have serving on committees, whether movement or non-movement * Your thoughts on what you could bring to the OC or CRC if appointed * Any experience you have with the Checkuser or Oversight tools (OC only) * Any other information you think is relevant '''The deadline for applications is 31 December 2022 in any timezone.''' Please feel free to pass this invitation along to any users who you think may be qualified and interested. Thank you! On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> <!-- Message sent by User:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Community Wishlist Survey 2023 opens in January! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:Please-translate}}'' {{int:Hello}} The [[m:Community Wishlist Survey 2023|'''Community Wishlist Survey (CWS) 2023''']], which lets contributors propose and vote for tools and improvements, starts next month on Monday, [https://zonestamp.toolforge.org/1674496831 23 January 2023, at 18:00 UTC] and will continue annually. We are inviting you to share your ideas for technical improvements to our tools and platforms. Long experience in editing or technical skills is not required. If you have ever used our software and thought of an idea to improve it, this is the place to come share those ideas! The dates for the phases of the Survey will be as follows: * Phase 1: Submit, discuss, and revise proposals – Monday, Jan 23, 2023 to Sunday, Feb 6, 2023 * Phase 2: WMF/Community Tech reviews and organizes proposals – Monday, Jan 30, 2023 to Friday, Feb 10, 2023 * Phase 3: Vote on proposals – Friday, Feb 10, 2023 to Friday, Feb 24, 2023 * Phase 4: Results posted – Tuesday, Feb 28, 2023 If you want to start writing out your ideas ahead of the Survey, you can start thinking about your proposals and draft them in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. We are grateful to all who participated last year. See you in January 2023! </div> {{int:Feedback-thanks-title}} <bdi lang="en" dir="ltr">Community Tech, [[m:User:STei (WMF)|STei (WMF)]]</bdi> 12:59, 13 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:STei_(WMF)/CWS_2023_List&oldid=24226232 --> == Vote for your favourite Wikimedia sound logo == ''{{int:Please-translate}}'' ''We are really sorry for posting in English'' [[Файл:Sound_Logo_Cover_Image_-_Linkedin.png|center|800x800px]] Voting in the Wikimedia sound logo contest [[c:Commons:Sound_Logo_Vote|'''has started''']]. From December 6 to 19, 2022, please play a part and help chose the sound that will identify Wikimedia content on audio devices. [[wmfblog:2022/12/06/vote-for-the-sound-of-all-human-knowledge/|Learn more on Diff]]. The sound logo team is grateful to everyone who participated in this global contest. We received 3,235 submissions from 2,094 participants in 135 countries. We are incredibly grateful to the team of [[wmfblog:2022/10/31/screening-3235-sound-submissions/|volunteer screeners]] and the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Communications/Sound_Logo/Contest_proposal#How_will_the_final_selection_happen? selection committee] who, among others, helped bring us to where we are today. It is now up to Wikimedia to choose the Sound Of All Human Knowledge. Best wishes, [[Хэрэглэгч:Arupako-WMF|Arupako-WMF]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Arupako-WMF|talk]]) 10:50, 17 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) == Questionable article == Hello Mongolian Wikipedia editors. I do not speak Mongolian, but I think that the [[MongoDB]] page is just a tutorial copied from somewhere, and I think it should be rewritten or deleted. Thanks in advance for anybody willing to help {{smiley}}. [[Хэрэглэгч:QuickQuokka|QuickQuokka]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:QuickQuokka|talk]]) 16:41, 20 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) == Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 10:23, 24 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Zabe@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == Editing news 2023 #1 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work: # The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it. # They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]. <strong>Talk pages project</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]] The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]]. It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new "{{int:skin-action-addsection}}" button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]] An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site. <strong>New Project: Edit Check</strong> The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click "{{int:publishchanges}}". The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&nbsp;March&nbsp;2023]] to learn more.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:24, 22 Хоёрдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 21:20, 27 Хоёрдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-04-26|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-04-26|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 21 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24748237 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello, As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are: * Community members in good standing * Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects * Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type * Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023 * Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations * Confidently able to communicate in English The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff. The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''. Best regards,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:00, 26 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 19:45, 11 Тавдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Selection of the U4C Building Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> The next stage in the Universal Code of Conduct process is establishing a Building Committee to create the charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). The Building Committee has been selected. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read about the members and the work ahead on Meta-wiki]].<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 Тавдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == A new entry point available in Mongolian Wikipedia == {{int:Hello}} Mongolian Wikipedians! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. The WMF Language team has introduced a new entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other Product teams on [[mw:Edit_Discovery|Edit discovery]]. The Product teams evaluated different paths people took to contribute to the Wikimedia project and located a persistent and constant place where contributors (both old and new) could discover and understand how to contribute and improve any content in Wikipedia. So, you can access the Content and Section translation tool from a desktop or mobile device with ease, without a link from your Wikipedia account. To access the new entry point, just login into your account, click on the User drop-down menu and choose the Contribute icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to “view contributions” is also available to access the list of your contributions. [[Файл:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|alt=Mobile contribute menu (detailed)|right|670x670px]] [[Файл:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]         This entry point is designed to be a central point to discover contribution tools. Currently, a limited number of options are provided, but different MediaWiki extensions can add more options to expand the list. This is also a new infrastructure, so there may be some issues to fix (such as [[phab:T336838|issues on mobile]] and [[phab:T337366|with some skins]]) and other ideas to improve. Since this is a new feature in active development, issues are expected to be resolved soon.   We have made this feature available in your Wikipedia and four others (Albanian, Malayalam, Bangla, Tagalog) because we want your community to use this entry point and [[mw:Talk:Edit_Discovery|provide feedback]] to help us improve its discoverability and iterate in other Wikipedias. We [[mw:Content_translation/Section_translation#Boost_initiative:_communities_with_potential_to_grow_with_translation|chose your Wikipedia]] to be the first to have it because of your valuable contributions to bridging the knowledge gap using the Content and Section translation tool and your previous involvement in testing some of our tools. We look forward to your valuable feedback soon. Thank you! [[Хэрэглэгч:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:UOzurumba (WMF)|talk]]) 15:47, 30 Тавдугаар сар 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team. == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Announcing the new Elections Committee members</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello there, We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors. Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future. On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:00, 28 Зургаадугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == MinT Machine Translation added to your Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. The WMF Language team has added another machine translation (MT) system for [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Content Translation] in your Wikipedia called MinT; you can use [https://www.mediawiki.org/wiki/Content_translation/Machine_Translation/MinT MinT machine translation] when translating Wikipedia articles using the Content and Section Translation tool. The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [https://en.wikipedia.org/wiki/Neural_machine_translation neural machine translation] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200], [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT], [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2 IndicTrans2] and [https://github.com/Softcatala/nmt-models Softcatalà]. This MT is set as optional in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu. Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT machine translation and the models on [https://www.mediawiki.org/wiki/Content%20translation/Machine%20Translation/MinT this page]. Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to: *use it to improve the quality of the Machine Translation service *[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Content_translation provide feedback] about its quality, and '''if you prefer the MinT machine translation as default in your Wikipedia'''. We trust that introducing this MT is a good support to the Content Translation tool. Thank you! </div> [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|яриа]]) 22:02, 4 Долоодугаар сар 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team. <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_MinT_announcement_list_2&oldid=25258883 --> == Deploying the Phonos in-line audio player to your Wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies if this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. This wiki will soon be able to use the [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player]] implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. This is part of fulfilling a wishlist proposal of providing [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|audio links that play on click]]. With the inline audio player, you can add text-to-speech audio snippets to wiki pages by simply using a tag: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Listen"/> </syntaxhighlight> The above tag will show the text next to a speaker icon, and clicking on it will play the audio instantly without taking you to another page. A common example where you can use this feature is in adding pronunciation to words as illustrated on the [[wiktionary:en:English#Pronunciation|English Wiktionary]] below. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Could become: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> The inline audio player will be available in your wiki in 2 weeks time; in the meantime, we would like you to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos|read about the features]] and give us feedback or ask questions about it in this [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|talk page]]. Thank you!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], on behalf of the Foundation's Language team</bdi> </div> 02:26, 27 Долоодугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_announcement_list_(In-line_audio_player)&oldid=25350821 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello all, I am pleased to share the next step in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] work. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) draft charter]] is now ready for your review. The [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] require a [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|Building Committee]] form to draft a charter that outlines procedures and details for a global committee to be called the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Over the past few months, the U4C Building Committee worked together as a group to discuss and draft the U4C charter. The U4C Building Committee welcomes feedback about the draft charter now through 22 September 2023. After that date, the U4C Building Committee will revise the charter as needed and a community vote will open shortly afterward. Join the conversation during the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|conversation hours]] or on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Meta-wiki]]. Best,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 Наймдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-09-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-09-20|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 09:23, 15 Есдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25018086 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Opportunities open for the Affiliations Committee, Ombuds commission, and the Case Review Committee ==</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div> Hi everyone! The [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]] (AffCom), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission]] (OC), and the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Case Review Committee]] (CRC) are looking for new members. These volunteer groups provide important structural and oversight support for the community and movement. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to apply. There is more information about the roles of the groups, the skills needed, and the opportunity to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|'''Meta-wiki page''']]. On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 Аравдугаар сар 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review and comment on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, Please review and comment on the Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package from now until 29 October 2023. The selection rules package was based on older versions by the Elections Committee and will be used in the 2024 Board of Trustees selection. Providing your comments now will help them provide a smoother, better Board selection process. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|More on the Meta-wiki page]]. Best, Katie Chan <br> Chair of the Elections Committee<br /><section end="announcement-content" /> </div> 01:13, 17 Аравдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coming soon: Reference Previews</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="ReferencePreviewsDefault"/> [[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]] A new feature is coming to your wiki soon: Reference Previews are popups for references. Such popups have existed on wikis as local gadgets for many years. Now there is a central solution, available on all wikis, and consistent with the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. Reference Previews will be visible to everyone, including readers. If you don’t want to see them, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|you can opt out]]. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews unless you disable the gadget. Reference Previews have been a beta feature on many wikis since 2019, and a default feature on some since 2021. Deployment is planned for November 22. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Help page]] * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Project page with more information (in English)]]. * Feedback is welcome [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|on this talk page]]. -- For [[m:WMDE Technical Wishes|Wikimedia Deutschland’s Technical Wishes]] team, <section end="ReferencePreviewsDefault"/> </div> [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 Арваннэгдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25866958 --> == Is there actually a specific rule dictating that all pages on Mongolian Wikipedia must directly relate to the county of Mongloia? == Based on the logs, it would appear that the Mongolian Wikipedia article about the 67th ''yokozuna'' [[Мүсашимарү Кооёо|Musashimaru Kōyō]] was deleted in compliance with such a rule. [[Хэрэглэгч:ArguaBILL|ArguaBILL]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ArguaBILL|talk]]) 10:28, 8 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="Body"/>Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland <section end="Body"/> </div> [[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25955829 --> == Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite&oldid=26027495 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Feminism and Folklore 2024 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' -- [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks. Please look forward to hearing about the next steps soon. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:23, 12 Хоёрдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 Гуравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 2024: Call for candidates and call for questions * June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5] * June-August 2024: Campaign period * End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period * October–November 2024: Background check of selected candidates * Board's Meeting in December 2024: New trustees seated Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan. '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]]. Best regards, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:57, 12 Гуравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2024-03-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2024-03-20|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 00:01, 15 Гуравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636619 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:21, 25 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22, 14 Тавдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25, 22 Тавдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello, The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term: * North America (USA and Canada) ** – * Northern and Western Europe ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Latin America and Caribbean ** – * Central and East Europe (CEE) ** — * Sub-Saharan Africa ** – * Middle East and North Africa ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * East, South East Asia and Pacific (ESEAP) ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * South Asia ** – The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3 Зургаадугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hi everyone, The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading. '''What is the Wikimedia Movement Charter?''' The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. '''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”''' Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote. '''Movement Charter ratification vote''' Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta. If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44, 11 Зургаадугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading. Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]]. After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further. If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51, 25 Зургаадугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''. If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45, 8 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 17:52, 18 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:47, 27 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:30, 6 Наймдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 23:19, 22 Наймдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06, 2 Есдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board. Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]]. When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 12:14, 3 Есдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2024-09-25|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-09-25T15:00|en}} {{#time:H:i e|2024-09-25T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2024-09-25|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]], 09:37, 20 Есдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27248326 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 18:57, 27 Есдүгээр сар 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == Invitation to Participate in Wiki Loves Ramadan Community Engagement Survey == Dear all, Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. We are excited to announce the upcoming [[m:Wiki Loves Ramadan|Wiki Loves Ramadan]] event, a global initiative aimed at celebrating Ramadan by enriching Wikipedia and its sister projects with content related to this significant time of year. As we plan to organize this event globally, your insights and experiences are crucial in shaping the best possible participation experience for the community. To ensure that Wiki Loves Ramadan is engaging, inclusive, and impactful, we kindly invite you to participate in our community engagement survey. Your feedback will help us understand the needs of the community, set the event's focus, and guide our strategies for organizing this global event. Survey link: https://forms.gle/f66MuzjcPpwzVymu5 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will make a difference! Thank you for being a part of our journey to make Wiki Loves Ramadan a success. Warm regards, User:ZI Jony 03:20, 6 Аравдугаар сар 2024 (UTC) Wiki Loves Ramadan Organizing Team <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27510935 --> == <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted. The following four candidates were the most voted: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]] Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08, 16 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29, 22 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Final Reminder: Join us in Making Wiki Loves Ramadan Success == Dear all, We’re thrilled to announce the Wiki Loves Ramadan event, a global initiative to celebrate Ramadan by enhancing Wikipedia and its sister projects with valuable content related to this special time of year. As we organize this event globally, we need your valuable input to make it a memorable experience for the community. Last Call to Participate in Our Survey: To ensure that Wiki Loves Ramadan is inclusive and impactful, we kindly request you to complete our community engagement survey. Your feedback will shape the event’s focus and guide our organizing strategies to better meet community needs. * Survey Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSffN4prPtR5DRSq9nH-t1z8hG3jZFBbySrv32YoxV8KbTwxig/viewform?usp=sf_link Complete the Survey] * Deadline: November 10, 2024 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will truly make a difference! '''Volunteer Opportunity''': Join the Wiki Loves Ramadan Team! We’re seeking dedicated volunteers for key team roles essential to the success of this initiative. If you’re interested in volunteer roles, we invite you to apply. * Application Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfXiox_eEDH4yJ0gxVBgtL7jPe41TINAWYtpNp1JHSk8zhdgw/viewform?usp=sf_link Apply Here] * Application Deadline: October 31, 2024 Explore Open Positions: For a detailed list of roles and their responsibilities, please refer to the position descriptions here: [https://docs.google.com/document/d/1oy0_tilC6kow5GGf6cEuFvdFpekcubCqJlaxkxh-jT4/ Position Descriptions] Thank you for being part of this journey. We look forward to working together to make Wiki Loves Ramadan a success! Warm regards,<br> The Wiki Loves Ramadan Organizing Team 05:12, 29 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 Арваннэгдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:08, 16 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 22:14, 21 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 02:36, 29 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 02:36, 29 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:29, 22 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Гуравдугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:56, 13 Гуравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14, 14 Гуравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:11, 16 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Тавдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|хэлэлцүүлэг]])</bdi> 22:07, 15 Тавдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27, 22 Тавдугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 03:07, 28 Тавдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Зургаадугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 17:44, 17 Зургаадугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Зургаадугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 12:45, 14 Долоодугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:36, 26 Наймдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 15:41, 18 Есдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 04:48, 9 Аравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Аравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Аравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Арваннэгдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 13:21, 18 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Report possible machine-translated article by user who engaged in cross-wiki abuse == Dear admins, I'm an active user from Commons and Wikidata. I was led here because I'm investigating a [[wikidata:Wikidata:Requests_for_checkuser/Case/Yukitanooki|sockpuppetry in Wikidata]] of [[User:Yukitanooki]], who was mainly active in enwiki with [[:en:Special:Diff/1232853533|babels]] (Non-native speaker here) and basically adds machine translations to the other languages' Wikipedias with sock puppets and temp accounts. I suspect the article [[Баруун Филиппиний тэнгис]] was also created by Yukitanooki' temp accounts with machine translation service. All in all, I suggest that article be reviewed carefully. Thanks. [[Хэрэглэгч:0x0a|0x0a]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:0x0a|яриа]]) 14:26, 18 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 17:11, 3 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> rw1lv4c78oq1kq1iu1lrqrsasog8c0y Кваме Нкрума 0 41356 852200 695694 2026-04-04T02:34:38Z CommonsDelinker 211 [[File:The_National_Archives_UK_-_CO_1069-50-1.jpg]]-г [[File:Kwame_Nkrumah_-_The_National_Archives_UK_-_CO_1069-50-1.jpg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 852200 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|thumb|120px|Кваме Нкрума]] '''Фрэнсис Нвиа Кофи Ква́ме Нкру́ма''' ({{lang-en|Francis Nwia Kofie Kwame Nkrumah}}; [[1909]]-[[1972]]) — [[Гана|Ганын]] философич, нийгэм ба улс төр судлаач, тусгаар тогтносон [[Гана]] улсын анхны ерөнхийлөгч (1960—1966), анхны ерөнхий сайд (1957—1960), [[фельдмаршал]] (1965). Тэрээр [[Африк]] тив колоничлолоос ангижрах эгзэгтэй үед Африкийн хурал чуулганыг зохион байгуулж [[Африкийн Холбоо]]г үүсгэн байгуулалцжээ. == Гадаад холбоос== {{commonscat|Kwame Nkrumah|Кваме Нкрума}} {{DEFAULTSORT:Нкрума, Кваме}} [[Ангилал:Ганын ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Ганын гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Ганын зохиолч]] [[Ангилал:Зохиогч]] [[Ангилал:20-р зууны утга зохиол]] [[Ангилал:Панафриканист]] [[Ангилал:Их Британийн Нууц Зөвлөлийн гишүүн]] [[Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)]] [[Ангилал:Лениний нэрэмжит олон улсын энхтайвны шагналтан]] [[Ангилал:Ганачууд]] [[Ангилал:1909 онд төрсөн]] [[Ангилал:1972 онд өнгөрсөн]] 61lwu2hxjhnzn5eaaeyoi2yh0m5rkf8 Адам Куараси 0 42905 852208 783691 2026-04-04T03:56:56Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 852208 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 |name = Адам Ларсен Куараси |image = |caption = |fullname = Адамбатиа Ларсен Куараси |birth_date = {{birth date and age|1987|12|12|df=y}} |birth_place = [[Норвеги]], [[Осло]] |height = 1.90 [[Метр|м]]<ref>http://us.soccerway.com/players/adam-larsen/7945/</ref> |position = [[Хаалгач (хөлбөмбөг)|хаалгач]] |currentclub = [[Стрёмсгодсет]] |clubnumber = 12 |youthyears1 = |youthclubs1 = Тростеруд |youthyears2 = 2006–2007 |youthclubs2 = [[Волеренга (хөлбөмбөгийн баг)|Волеренга]] |years1 = 2007– |clubs1 = [[Стрёмсгодсет]] |caps1 = 130 |goals1 = 0 |nationalyears1 = 2008 |nationalteam1 = Норвеги (21-) |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalyears2 = 2011– |nationalteam2 = [[Ганын хөлбөмбөгийн шигшээ|Гана]] |nationalcaps2 = 19 |nationalgoals2 = 0 |club-update = 2013 оны 9 сарын 27 |nationalteam-update = 2013 оны 12 сарын 17 }} '''Адамбатиа Ларсен Куараси''' ({{lang-no|Adambathia Larsen Kwarasey}}, ''[[1987]] оны [[12 сарын 12|арванхоёрдугаар сарын 12-нд]] [[Норвеги]]йн [[Осло]] [[хот]]од төрсөн'') — [[Гана|Ганын]] [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд Норвегийн [[Стрёмсгодсет]] болон [[Ганын хөлбөмбөгийн шигшээ|Ганын шигшээд]] [[Хаалгач (хөлбөмбөг)|хаалгачаар]] тоглодог. ==Замнал== Адам [[2013]] онд [[Норвегийн хөлбөмбөгийн лиг|Норвегийн аварга]] болохын сацуу шилдэг хаалгачаар нэрлэгдэж байлаа. Норвегийн өсвөрийн багт харъяалагддаг байсан Адам [[Ганын хөлбөмбөгийн шигшээ|Ганын шигшээн]] нэрийн өмнөөс тоглохоор болжээ. [[2011]] оны [[9 сарын 2|есдүгээр сарын 2-нд]] анхны тоглолтоо [[Свазилендийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Свазилендийн]] эсрэг хийжээ.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201109030085.html|title=Ghana/Swaziland: Gyan, Badu Inspire Black Stars to Home Win|date=2011-09-02|publisher=All Africa|deadlink=403}}</ref> == Амжилт == ;Стрёмсгодсет *[[Норвегийн хөлбөмбөгийн лиг|Норвегийн аварга]] (1): 2013 *[[Норвегийн хөлбөмбөгийн цом|Норвегийн цом]] (1): 2010 ;Хувийн * Норвегийн лигийн шилдэг хаалгач: 2013 <ref>{{Cite web |url=http://www.myjoyonline.com/sports/2013/november-13th/adam-kwarasey-voted-best-goalkeeper-of-the-season-in-norway.php |title=Archive copy |access-date=2014-05-14 |archive-date=2013-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116024345/http://www.myjoyonline.com/sports/2013/november-13th/adam-kwarasey-voted-best-goalkeeper-of-the-season-in-norway.php |url-status=dead }}</ref> ==Эшлэл== {{Reflist|2}} ==Холбоос== * [https://web.archive.org/web/20120819092950/http://www.godset.no/player-profiles/playerID/7945 Профайл] {{2012 оны Африк үндэстний цомд Ганын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{2013 оны Африк үндэстний цомд Ганын хөлбөмбөгийн шигшээ}} {{DEFAULTSORT:Куараси, Адам}} [[Ангилал:1987 онд төрсөн]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач]] [[Ангилал:Ганын хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Норвегийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Ганын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Стрёмсгодсет багийн тоглогч]] [[Ангилал:Ганачууд]] j1nrob6svsaiokttr8o75fo95mva539 Чойжилжавын Цэрэннадмид 0 47365 852222 846099 2026-04-04T05:37:17Z EnkhbilegTs 65556 Намтар нь бүтнээрээ 852222 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image = | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = эмч | agent = | alma_mater = | spouseэхнэр = | children = }} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, * Анагаахын профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] nsuzemjjogi3r96l65jhggvumdks1iq 852223 852222 2026-04-04T05:41:27Z EnkhbilegTs 65556 852223 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image = | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол улсын ардын эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, * Анагаахын профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] 27lh40vbopyhx8z8scblb5w1ej5n9n7 852224 852223 2026-04-04T06:10:54Z EnkhbilegTs 65556 Picture 852224 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол улсын ардын эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, * Анагаахын профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] rsnn9239ui6obcannw1e5mmy3rs5iso 852225 852224 2026-04-04T06:15:38Z EnkhbilegTs 65556 Ажил 852225 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол улсын ардын эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, * Анагаахын профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] rrk995f7lg5lbif7xh9aeszkqvv6nmp 852226 852225 2026-04-04T06:24:50Z ~2026-20722-18 103708 852226 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, Профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, * Анагаахын профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] gwpbahaotjsjcgztxouy838aerxz9yg 852227 852226 2026-04-04T06:28:29Z ~2026-20722-18 103708 852227 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, Профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор * Профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] 0amgtj2pmr1l9y5g7wf5m1kw3es1dc0 852228 852227 2026-04-04T06:29:48Z ~2026-20722-18 103708 852228 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, Профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол Улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын цусны эмгэг судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор * Профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] t9kflcz8ir314hezvrtj6lnmumo5wjg 852229 852228 2026-04-04T06:30:11Z ~2026-20722-18 103708 852229 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, Профессор|known=Ардын эмч, Багш, Профессор|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' - Монгол Улсын [[Ардын Эмч]], (1930 – 2017) бол Монгол Улсын Ардын эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын Цусны Эмгэг Судлалын үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Эхний үе ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүний эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим ЭМШУИС) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор * Профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] 63tlbfyed6yxq7jqk2xi8cyz1o9mjxn Чинбатын Номин 0 51995 852187 852006 2026-04-03T22:05:36Z Enkhsaihan2005 64429 852187 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Чинбатын Номин | image = Nomin Chinbat 2022 (cropped).jpg | office = Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд | primeminister = [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] | termstart = 2024 оны 7 сарын 10 | termend = 2025 оны 6 сарын 18 | preceded = Албан тушаал бий болсон | successor = [[Чинбатын Ундрам]] | office2 = Соёлын сайд | term_start2 = 2021 оны 1 сарын 29 | term_end2 = 2024 оны 7 сарын 10 | predecessor2 = [[Сампилдондовын Чулуун]] | successor2 = | office3 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start3 = 2024 оны 6 сар | term_end3 = | successor3 = | constituency3 = [[Сонгинохайрхан]] | birth_date = {{Birth date and age|1983|06|10}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], Монгол | death_date = | death_place = | party = [[Монгол Ардын Нам]] | spouse = | children = | alma_mater = [[Зүүн Английн Их Сургууль]] }} '''Чинбатын Номин''' нь Монголын бизнес эрхлэгч эмэгтэй, Монгол телевизийн захирлаар ажиллаж байгаад [[2021 он|2021]] оны [[1 сарын 29|1-р сарын 29]]-нд Соёлын сайдаар томилогджээ. Тэрбээр УИХ-ын 9 дэх удаагийн сонгуульд 11-р тойрог, Сонгинохайрхан дүүргээс нэр дэвшин сонгогдож, Соёл, спорт, аялал, жуулчлал, залуучуудын сайдаар томилогдон ажиллаж байв. == Намтар == Чинбатын Номин нь [[1983 он|1983]] оны [[6 сарын 10]]-нд төржээ. Тэр ажил хөдөлмөрийн гараагаа хувийн хэвшил, тэр тундаа үндэсний аялал жуулчлалын салбараас эхэлсэн юм. Англи Улсад эдийн засаг/нягтлан бодох бүртгэл мэргэжлээр суралцсан. Ч.Номин нь захиргаадалтын дэглэмээс чөлөөт зах зээлийн эдийн засагт шилжиж байсан манай улсад зочдыг хүлээн авах үйлчилгээ, үйлчилгээний соёл, найрсаг байдлын дэлхийн стандартыг нэвтрүүлж, энэ салбарын суурийг Монголын анхны 5 одтой зочид буудлыг бүтээн байгуулж өөрчилсөн юм. Түүний зочид буудал нь жуулчдын заавал очдог газруудын нэг болсон төдийгүй үйл ажиллагаагаа явуулдаг тус хотхоны хамгийн том ажил олгогч бөгөөд татвар төлөгч юм. Тэрээр эдүгээ соён гэгээрүүлэх салбарт 10 гаруй жил ажилласан туршлага дээрээ үндэслэн, улсынхаа соёл урлаг, соён гэгээрлийн салбарт хувь нэмрээ оруулахаар Монгол Улсын Засгийн Газрын гишүүн, Соёлын сайд, улмаар Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайдаар ажиллаж байв. === Боловсрол === * 2001-2003: [[Кембрижийн Их Сургууль|Кембридж]]<nowiki/>ийн Аббэй Коллеж, [[Их Британи-Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс|ИБУИНВУ]] * 2003-2006: Зүүн Английн Их Сургууль, эдийн засаг, нягтлан бодох бүртгэлийн бакалаврын зэрэг, [[Их Британи-Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс|ИБУИНВУ]] * 2016-2018: Харвардын Бизнесийн Сургууль, удирдах менежмент === Ажилласан туршлага === * 2003-2007: Гацуурт Групп, Гадаад харилцааны захирал * 2008-2021: Тэрэлж Зочид Буудал, үүсгэн байгуулагч, Гүйцэтгэх захирал * 2011-2021: [[Монгол Телевиз]] ХХК, Гүйцэтгэх захирал * 2015-2021: [[Хэвлэл мэдээллийн зөвлөл|Монголын Хэвлэл Мэдээллийн Зөвлөл]], Тэргүүн * 2021-2024: Монгол Улсын Засгийн Газрын гишүүн, Соёлын сайд * 2021-Одоо: [[МАН]]-ын УЗ-ийн гишүүн * 2021-Одоо: СДМЭХ-ны дэд Ерөнхийлөгч * 2021-Одоо: Азийн улс төрийн намуудын Эмэгтэйчүүдийн жигүүрийн тэргүүн * 2021-Одоо: Монгол Улсын олон улс дахь сурталчилгаа мэдээллийн Үндэсний хорооны дарга * 2024-Одоо: УИХ-ын гишүүн * 2024-2025: Засгийн газрын гишүүн, Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд * 2024-2025: Аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх Үндэсний хорооны дэд дарга<ref>{{Cite web |title=Эрх зүйн акт дэлгэрэнгүй |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16960553821651&showType=1 |access-date=2025-01-16 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=en}}</ref> == Монгол ТВ == 2011 оноос 2021 он хүртэл Монгол HD телевизийн захирлаар ажиллаж, Монголд анх удаа HD форматыг нэвтрүүлж, телевизийн контентын бодлого, оюуны өмчийн талаарх эрчимтэй өөрчлөлтүүдийг өөрийн телевиздээ хийн, энэ үйл явцдаа бусдыгаа ч уриалан, манлайлж байгаа тэдний арга туршлага салбарынхны анхаарлыг эрхгүй татдаг. Дотоодын төдийгүй олон улсад ч тэдний үйл хэргийг үнэлж 2013 онд Ч.Номин нь телевизийн салбар дахь Дэлхийн нөлөө бүхий 25 эмэгтэйн нэгээр шалгарсан билээ. Ажлын цагийн 10 хувь л "Тэрэлж" зочид буудалд зарцуулагдаж харин 90 хувиа "Монгол ТВ" телевизэд зарцуулж байв. [[The Voice of Mongolia]] нэвтрүүлэг нь Монголын шинэ дуу хоолой, өнгө төрхийг шалгаруулах зорилготой тэмцээн юм. Эхний улирлын анхны дугаар 2018 оны 1-р сарын 21-нд [[Монгол Телевиз|Монгол Телевизээр]] дамжуулагдан үзэгчдэд хүрчээ. Хамгийн анх телевизийн продьюсер Жон де Мол-ын санаачлагаар The Voice of Holland нэртэйгээр зохиогдож байсан [[The Voice]] шоуны монгол дахь хувилбар ийнхүү [[Монголчууд|Монголчуудын]] хүртээл болсон билээ. The Apprentice Mongolia бол дэлхийн олон улсад амжилттай бүтээгдэж шинэ залуу, шилдэг бизнесийн удирдагчдыг эдийн засаг бизнесийн талбарын оргилд гаргадаг бизнесийн № 1 реалити шоу нэвтрүүлэг юм. Mongolia’s Got Talent  шоунд Монгол улсын өнцөг булан бүрээс өөрийн авьяас чадвараа харуулахыг зорьсон хүн бүр оролцох боломжтой хамгийн ардчилсан шоу нэвтрүүлэг билээ. Мөн шоуны хамгийн том онцлог бол бүх төрлийн авьяас чадвар нэгэн тайзнаа цуглаж чаддагт оршдог юм. Шарк Танк Монгол шоу нь Дэлхийн 30 гаруй улс оронд амжилттай хийгдсэн бизнесийн #1 реалити шоу нэвтрүүлэг юм. Энэ шоу нь оргилуун их хүсэл тэмүүлэлтэй бизнес эрхлэгчдийн мөрөөдлөө биелүүлэх, санхүүжилтээ бий болгох газар боловч оролцогчид маань эхлээд шаркууд буюу хөрөнгө оруулагчдыг өөрсдийн төлөвлөгөөндөө итгүүлэн үнэмшүүлэх хэрэгтэй болно. ==Улс төрийн замнал== [[Файл:Nomin Chinbat.jpg|thumb]] 2021 оны [[1 сарын 29|1-р сарын 29]]-нд Ерөнхий сайд Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн [[Улсын Их Хурал|УИХ]]-ын чуулганд танилцуулснаар Ч.Номин танхимын Соёлын сайдаар ажиллахаар томилогджээ. <ref>https://ikon.mn/n/2e0h?fbclid</ref> Тэрбээр Соёлын сайдаар томилогдсон цагаас хойш салбарын гол хуулиудыг УИХ-д өргөн барьж батлуулсан. Тодруулбал [https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16230709374521 Соёлын тухай] хуульд сүүлийн 15 жил өөрчлөлт ороогүй байсан. Энэ хуулийн үндсэн агуулга нь Монголын соёлын өвийг хадгалах, шинэ тутам орж ирж байгаа соёлын урсгалаас үндэсний өв соёлоо хамгаалах, өв соёлоо эдийн засгийн эргэлтэд оруулах томоохон зохицуулалт хийсэн. Мөн музейн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх зүйн үндсийг тогтоох, музейн сан хөмрөг бүрдүүлэх, аюулгүй байдлыг хангахтай холбогдсон харилцааг зохицуулах [https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16160832622081 Музейн тухай хууль] болон кино үйлдвэрлэх үйл ажиллагааны эрх зүйн үндсийг бүрдүүлж, Монгол Улсад кино бүтээх таатай орчныг бий болгох, кино урлагийг хөгжүүлэхэд төрөөс дэмжлэг үзүүлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулах [https://legalinfo.mn/mn/detail/16230709404501 Кино урлагийг дэмжих тухай] хуулийн төслүүдийг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар батлуулсан. Түүнчлэн оюуны өмчийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, соёлын салбарын эдийн засагт оруулах үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор [https://d.parliament.mn/tusul/939febc8-16cd-48a8-86b0-302d5f227e39 Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай] хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барьж хэлэлцэгдэхээр дэмжигдсэн юм. 2023 оны байдлаар соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн салбар Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 1.4 хувийг эзэлж байгаа бөгөөд Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн төсөл батлагдсанаар соёлын салбарын ДНБ-д эзлэх хувь 2030 он гэхэд 4.0 хувьд хүрэх боломжтой хэмээн тооцоолсон. Улмаар 2024 оны 5-р сарын 16-ны өдөр [[Улсын Их Хурал|УИХ]]-ын чуулганаар Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн төслийг хэлэлцэн дэмжиж, батлагдсан юм. <ref>{{Cite web |title=Эрх зүйн акт дэлгэрэнгүй |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16960553821651&showType=1 |access-date=2025-01-16 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=en}}</ref> Засгийн газрын 2023  оны [[3 сарын 22|3-р сарын 2]]2-ны өдрийн 103 дугаар тогтоолоор [https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16758850238911 Монгол Улсын олон улс дахь сурталчилгаа, мэдээллийн үндэсний хорооны] даргаар Ч.Номинг томилсон. Энэ хүрээнд өв соёлоороо дамжуулан Монгол Улсаа сурталчлах, олон улсын хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудыг урих нөгөө талаас гадаад улсад монгол уран бүтээлчид уран бүтээлээ толилуулахад дэмжлэг үзүүлэн ажилласан. Тэрбээр улс төр дэх жендерийн эрх тэгш байдлыг шийдвэр гаргах түвшинд нэмэгдүүлэн эмэгтэйчүүдийн манлайлал, оролцоо, дуу хоолой болж, тэгш боломж, тэгш оролцоог хангах чиглэлээр үзэл бодлоо идэвхтэй илэрхийлсээр ирсэн бөгөөд 2023 оны [[8 сарын 5|8-р сарын 5]]-ны өдөр Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдсан [http://nam.mn/hb Азийн улс төрийн намуудын олон улсын Бага хурлын салбар хуралдаан]{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ы үеэр Азийн улс төрийн намуудын олон улсын Эмэгтэйчүүдийн байгууллагын тэргүүнээр сонгогдсон. == Шүүмж == Соёлын сайд Ч.Номин 2021 оны [[11 сарын 14|11-р сарын 14]]-нд Улсын их хурлын гишүүдэд Гацуурт компанийн ургацын төмс тараасан нь олон нийтийн дургүйцлийг хүргэж байв.<ref>https://news.mn/r/2495776/</ref> "Богд Зонхова" цогцолбор байгуулахаар 2022 оны улсын төсөвт 32 тэрбум төгрөг суулгасныг нийгмийн сүлжээгээр эрс шүүмжлэв. Улмаар 2021 оны [[11 сарын 22|11-р сарын 22]]-нд "Богд Зонхова" цогцолборын төсөлд хөрөнгө зарцуулахгүй гэдгээ өөрийн фейсбүүк хуудсаараа мэдэгджээ.<ref>https://ikon.mn/n/2e0h?fbclid</ref> ==Гэр бүл== Аав Л.Чинбат нь 1998 онд “Гацуурт” ХХК-г үүсгэн байгуулж өөрийн бизнесээ эхлүүлсэн хүн. Нөхөр Г.Бат-Эрдэнэ нь Монгол телевизийн Стратеги, бодлого төлөвлөлт хариуцсан дэд захирал, Монголын Телевизүүдийн Холбооны ТУЗ-ийн даргын алба хашдаг. Тэд 3 хүүхдийн эцэг эх болсон. == Нийгмийн хариуцлага == {| class="wikitable" |2017 – 2021 2016 – 2021 2015 – 2021 2011 – 2016 2013 – 2014 | Монголын Оюун Өмч Хамгаалах Холбоо, ТУЗ-н гишүүн Дэлхийн Эдийн засгийн форумын Дэлхийн Залуу Манлайлагч Монголын Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлийн Тэргүүн Дэлхийн Эдийн засгийн форумын Дэлхийн Чиг хандлагыг тодорхойлогч Дэлхийн Чиг хандлагыг тодорхойлогч нийгэмлэгийн Улаанбаатар салбарын куратор |} == Гавьяа шагнал == {| class="wikitable" | colspan="2" |Олон Улсын: |- |2019 2015 2014 2013 |Хамгийн нэр хүндтэй продюсерт нэр дэвшсэн, 23 дах Азийн Телевизүүдийн Шагнал гардуулах ёслол Шилдэг шинийг санаачлагч эмэгтэй, Realscreen сэтгүүл Ньюз Эйжа Сувгийн “Азийн Эрх мэдэл эзэмшигчд”-ийн жагсаалтад орсон Холливүүдийн Дэлхийн телевизийн салбарын 25 шилдэг Манлайлагч эмэгтэйчүүдийн нэг |- | colspan="2" |Монгол Улсын: |- |2017 2017 2016 2016 2015 2012 2011 2010 |Шилжилтийн 25 жилийн “Бүтээгч бизнесмэн залуу Монголын Залуучуудын холбоо, Залуу удирдагч сан 30 хүртэлх 30 залуу, Forbes Mongolia сэтгүүл Олон Улсын Эмэгтэйчүүдийн Эрхийг хамгаалах өдрийг тэмдэглэхтэй холбогдуулан АНУ-ын Элчин сайдын яамнаас шалгаруулсан таван “Монголын эмэгтэй манлайлагч”-дын нэг болсон. Монгол Улсын Ерөнхий сайдын захирамжаар Монголын 21 “Эмэгтэй манлайлагч”-дын нэг болсон. “Шилдэг Эмэгтэй Бизнес эрхлэгч” цол, Монгол Улсын Үндэстний Худалдаа, аж үйлдвэрийн танхим Монголын Сэтгүүлчдийн холбооны “Шилдэг Сэтгүүлч” цол Монголын Космополитан сэтгүүлийн “Хамгийн Хөгжилтэй, Зоригтой Эмэгтэй” Монголын Эмэгтэйчүүдийн холбооны “Шилдэг Эмэгтэй” шагнал |} ==Цахим сүлжээ== LinkedIn: <nowiki>https://mn.linkedin.com/in/nomin-chinbat-07903b14?trk=people-guest_people_search-card</nowiki><ref>https://mn.linkedin.com/in/nomin-chinbat-07903b14?trk=people-guest_people_search-card</ref> Facebook: <nowiki>https://www.facebook.com/NominChinbatM</nowiki><ref>[https://www.facebook.com/NominChinbatM]</ref> Instagram: <nowiki>https://www.instagram.com/nomin.chinbat/</nowiki><ref>https://www.instagram.com/nomin.chinbat/</ref> {{DEFAULTSORT:Номин, Чинбатын}} [[Ангилал:Монголын соёлын сайд]] [[Ангилал:1983 онд төрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголын бизнесмен]] dibtil5tsynzopeje5dp5az1grnubwt Абу Саид Бахадур хан 0 55596 852243 737549 2026-04-04T10:53:19Z Avirmed Batsaikhan 53733 852243 wikitext text/x-wiki '''Абу Саид Бахадур хан''' ([[Перс хэл]]: ابو سعید بہادر خان ''Busayid Baghatur Khan,'' 1305 оны 6-р сарын 2-нд төрсөн — 1335 оны 11-р сарын 30-нд нас барсан) - Монголын [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант Улсын]] хан юм. Тэрээр [[Өлзийт|Өлзийт хааны]] хөвгүүн бөгөөд 1316-1335 оны хооронд Ил Хаант Улсыг захирч байлаа. Түүний засаглалын үед эмир ноёдын хүч нөлөө ихэссэн байсан ба ханы тушаал зарлигт төдийлөн захирагдахгүй болсон байв. Абу Саид 1335 оны 11-р сарын 30-нд Кавказ руу довтолсон [[Алтан Орд|Алтан Ордын]] Узбек хааны эсрэг хийсэн аян дайны үеэр Карабах хотод хорлогдон нас барсны дараа залгамжлагчгүй үлдсэн Ил Хаант Улс нь [[Жалайрын улс|Жалайрын султант улс]], [[Чобаны улс]], [[Сарбадар|Сарбадарын улс]] зэрэг ханлигт хуваагдан задарчээ. == Мөн үзэх == *[[Ил Хаант Улс]] *[[Монгол хаад]] {{s-start}} {{Залгамжлал |өмнө=[[Өлзийт|Өлзийт султан]] |дараа=[[Арпа Кэүн]] |он=1316-1335 |албан_тушаал=Ил хаан }} {{end}} [[Ангилал:14-р зууны ноёрхогч]] [[Ангилал:Ил хан]] [[Ангилал:1305 онд төрсөн]] [[Ангилал:1335 онд өнгөрсөн]] keus9b2odmnvvxrkmui42o4fvo38u1y Хөх Орд 0 61928 852246 834617 2026-04-04T11:14:40Z Avirmed Batsaikhan 53733 852246 wikitext text/x-wiki '''Хөх Орд''' гэдэг нь [[Ижил мөрөн|Ижил мөрний]] хөвөөгөөр нутаглаж байсан [[монгол]]ын нэгэн [[ханлиг]] юм. Хөх ордыг [[Бат хан|Бат хаан]]ы хүүхдүүд болон түүний дүү нар удирдаж байв. Хөх Ордын түүхийг зарим үед бас л түүнтэй нэгэн холбоотой сибирийн Хөх Орд хэмээх ханлигтай андуурах нь бий. Гэхдээ барууны түүхийн эх сурвалжуудад эхний утгаараа үлдсэн нь их байдаг. Хөх Ордын газар нутаг нь өнөөгийн [[Баруун Сибирийн тэгш тал|Баруун Сибирь]] болон [[Казахстан|Казахстаны]] нутгийг хамарч байжээ. ==Түүх== Хөх Орд нь 13-р зууны дундуур монголчууд болон тэдний хамсаатан [[Түрэг|түрэгүүд]] Ижил мөрний хөвөөнд суурьшсанаар үүссэн түүхтэй. [[Оросын Холбооны Улс|Оросын вангууд]] Хөх Ордны шууд удирдлага дор буюу эзэмшилд нь байсан учраас сүүлд бий болсон [[Алтан Орд]]ны улсын чухал бүрэлдэхүүн зүүн хэсэг байсан бөгөөд Баруун хэсгийг [[Цагаан Орд]] гэдэг байв. Хөх Ордын улсын анхны хаан нь [[Чингис хаан]]ы хамгийн ахмад хөвүүн болох [[Зүчи]] байв. Зүчийн эзэмшил нутагт сибирийн баруун талаас эхлээд [[каспийн тэнгис]] хүртэл байсан бөгөөд эдгээрийг монголчууд баруун зүгт хийсэн аян дайнуудаар (жишээ нь 1223 оны хийсэн [[Калка голын тулалдаан]]) эзлэн авчээ. Зүчийн хаан ширээг түүний хоёр дахь хүү [[Бат хаан]] (том хүү [[Орда хан]] татгалзсан учир) залгамжлан авч, 1236-1240 онуудад [[Киевийн Русь]] руу аян дайн хийсэн. Үүний дараа тэрбээр Ижил мөрний хөвөөнд суурьшин өөрийн Орд улсыг байгуулсан нь Хөх Ордыг үгүй болгох шалтгаан болов. Түүний ах [[Орд]] нь Батын эзэмшил нутгийн зүүн талын хагаст хаан суун үлджээ. Хөх Ордод голчлон түрэг болон Монголын тал нутгийн овог аймгууд, түүний дотор Монголын довтолгооноос өмнө тус бүс нутагт амьдарч байсан [[Кипчак]], Кангли, мөн монголчуудтай хамт ирсэн [[Найман]], [[Хэрэйд]], Карлук, [[Хонгирад]], [[Мэргид]], [[Жалайр]], зэрэг хүмүүс амьдардаг байв. Тэдний хоорондох хил хязгаарыг ерөнхий байдлаар тодорхойлж, цэрэг, улс төрийн нөхцөл байдлаас хамааран өөрчилдөг байв. Эхэндээ Орд ханы түшиц төв Алакул нуурын (өнөөгийн Киргиз улсад) ойролцоох [[Эрчис мөрөн|Эрчис мөрний]] дээд хэсэгт орших эцгийнх нь оршин суудаг газар байв. [[13-р зуун|13-р зууны]] хоёрдугаар хагаст [[Сырдарья]] мөрний эрэг дээрх [[Сыгнак]] хот Хөх Ордын нийслэл болсон байна. [[Ангилал:Хөх Орд| ]] [[Ангилал:Алтан Ордны Улс]] [[Ангилал:Хойд Азийн түүх]] [[Ангилал:Төв Азийн түүх]] [[Ангилал:Түүхэн нутаг дэвсгэр]] ek7fadsnk7rxjwy2gblbfc4owon0i98 Сэнгэринчен 0 62808 852159 818846 2026-04-03T17:38:39Z Enkhsaihan2005 64429 852159 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хаан | name = Сэнгэринчен | image = Sengge Rinchen.jpg | succession = [[Хорчин зүүн гарын хойд хошуу]]ны засаг ноён, [[Хошой Бодлоготой чин ван]] | reign1 = 1825–1854 | predecessor = ''Жүн вангаас чин ван болсон'' | successor = [[Буяннэмэх (Хорчины ван)|Буяннэмэх]] | succession1 = [[Хорчин зүүн гарын хойд хошуу]]ны засаг ноён, [[жүн ван]] | reign= 1854–1865 | predecessor1 = [[Содномдорж]] | successor1 = ''Хошой чин ван болсон'' | birth_date={{birth date|1811|7|24}} | birth_place = [[Хорчин зүүн гарын хойд хошуу]], [[Өвөр Монгол]], [[Чин улс]] | death_date={{death date and age|1865|5|18|1811|7|24}} | death_place = [[Мүдахь дүүрэг|Хөзө хошуу]], [[Хөзө|Цаожоу тойрог]], [[Шаньдун]], Чин улс | burial_date = 1865 | burial_place = Гунжүлин тосгон, Сижязи дүүрэг, [[Факү хошуу]], [[Ляонин муж]], [[Хятад]] | module ={{Инфобокс Хятад хэл|child=yes|c=僧格林沁|p=Sēnggélínqìn|w=Seng-ko-lin-ch'in|mong=ᠰᠡᠩᠭᠡᠷᠢᠨᠴᠢᠨ |monr=Sengerinchen| mnc= ᠰᡝᠩᡤᡝᡵᡳᠨᠴᡳᠨ | mnc_rom = senggerincin |collapse=yes}} }} '''Сэнгэринчен''' ({{MongolUnicode|ᠰᠡᠩᠭᠡᠷᠢᠨᠴᠢᠨ}}, {{zh|c=僧格林沁}}; {{bo|t=སེང་གེ་རིན་ཆེན།}}; 1811 – 1865 оны 5 сарын 18) [[монгол]] язгууртан, [[Чин улс]]ын үед [[Төр гэрэлт]], [[Түгээмэл элбэгт]], [[Бүрэн засагч]] хаадад хүчин зүтгэж явсан цэргийн жанжин. Тэрээр Хар тамхины хоёрдугаар дайны Балишаогийн тулалдаан болон [[Тайпингийн бослого|Тайпин]], Нианий бослогуудыг дарахад гавьяа байгуулснаараа алдаршсан. ==Уг гарал== Сэнгэринчен нь [[Чингис хаан]]ы дүү [[Хасар|Хасарын]] 26 дахь үеийн удам, [[Боржигин]] овгийн хүн бөгөөд [[Өвөр Монгол]]ын [[Хорчин зүүн гарын хойд хошуу]]ных. Хүүхэд байхад нь хошууны засаг, [[жүн ван]] Содномдовчин (索特納木多布濟) түүнийг өргөн авсан бөгөөд 1825 онд тэр Содномдовчиныг залгамжлан хошуу засаг болсон. ==Цэргийн замнал== [[File:Sengge rinchen.jpg|thumb|300px|Сэнгэринчен цэргээ удирдан тулалдахаар явж байгаа нь]] 1853 онд [[Түгээмэл элбэгт]]ийн үед гарсан [[Тайпингийн бослого]]д оролцогчдыг Сэнгэринчен [[Тяньжинь|Тяньжиний]] өмнө зүгт довтлон ялсан. Түүний амжилтыг эзэн хаан үнэлж, 1855 онд "Бодлоготой чин ван" (博多勒噶台親王) цол хүртээжээ. Мөн онд Фэнгуаний бүлэглэл (馮官屯, өнөөгийн [[Шаньдун]] мужийн Ляочэн хотын Чипин тойрог)-т халдсан Тайпингийн босогчдыг няцааж, жанжин [[Ли Кайфан]] (李開芳)-г баривчилсан аж. 1857 онд [[хар тамхины хоёрдугаар дайн]] эхлэхэд Сэнгэринчен ерөнхий командлагчаар томилогдон, Тяньжиьг хамгаалах ажиллагааг удирдав. 2 жилийн дараа, Англи, Францын армийг [[Таку бэхлэлтийн тулалдаан (1859)|Дагу бэхлэлтийн 2-р тулалдаанд]] ялсны дараа тэндээ бэхлэлт барин цэргээ суулгасан боловч 1860 онд болсон [[Таку бэхлэлтийн тулалдаан (1860)|3 дахь тулалдаанд]] Англи, Францчууд ялж, Тяньжинийг эзлэхэд Сэнгэринчен армиа аван [[Тонжоу]] хүртэл ухрав. [[Харри Смит Паркес]], [[Хэнри Лох]] нараар удирдуулсан Англи-Францын төлөөлөгчид энхийн хэлэлцээ хийхээр Тонжоуд ирэхэд хошой өргөн чин ван [[Зайюань]] болон бусад төлөөлөгчдийн хамтаар Сэнгэринчен барууны төлөөлөгчдийг баривчилж [[Бээжин]] уруу илгээсэн бөгөөд тэнд Паркес, Лох нараас бусад олзлогдогсод халдварт өвчин, яргаллын улмаас үхжээ. [[Балишаогийн тулалдаан]]д тэрээр монгол морин цэргээ удирдан Англи-Францын хүчтэй байлдаж, холбоотны цэрэгт Бээжинг эзлэх боломж олгоогүй ч өөрсдөө асар их хохирол амсав. Үүний дараа Сэнгэринчэний зэрэг дэвийг бууруулсан ч ерөнхий командлагчийн албан тушаалыг нь хэвээр үлдээсэн аж. Чингийн захиргаа [[Нианий бослого]] гарсан мэдээг аваад Сэнгэринченг [[Шаньдун]], [[Хэнань]], [[Аньхуй]] дахь бослогыг даруулахаар илгээжээ. 1865 онд [[Гаолоу бэхлэлтийн тулалдаан]]ы үеэр [[Лай Вэньгуан]], [[Сон Жинши]] (宋景詩) нарын удирдсан босогчдын отолтод оров. Тэр морин цэргүүдийнхээ хамтаар зугтахыг оролдож ойд бүгсэн боловч босогчдын нэг толгойлогч Жан Пигэнг (張皮綆)-д алагджээ. ==Дурсгал== Сэнгэринчений цогцсыг Бээжинд хүргэж, гурван өдрийн гашуудал зарласан бөгөөд эзэн хаан [[Бүрэн засагч]], [[Хатан эх]] [[Цыань]], Хатан эх [[Цыши]] нарын хамт түүний оршуулгад оролцож, Сэнгэринчений дурсгалын сүм босгохыг зарлигджээ. Ийнхүү эзэн хааны зарлигаар босгосон "Шяньжонци" сүм (顯忠祠; "Үнэнч байдлыг илэрхийлэх сүм") нь одоогийн [[Бээжин]] хотын [[Дончэн дүүрэг|Дончэн дүүргийн]] Куаньжиэ бага сургуулийн байгаа газарт байсан гэдэг. Сэнгэринченгийн Чингийн эзэн хаанд үнэнчээр зүтгэснийг БНХАУ-ын албан ёсны түүхэнд Хятадын эх оронч үзлийн илэрхийлэл болгон сурталчилдаг. 1995 онд [[Өвөр Монгол]]ын [[Тонляо]]д Сэнгэринчений дурсгалын музей нээгджээ. ==Гэр бүл== Сэнгэринченг түүний хүү [[Буяннэмэх (Хорчины ван)|Буяннэмэх]] (伯彥訥謨祜; 1836–91) залгамжилсан. Буяннэмэхийн зургаан хөвгүүний 3 нь лам болсон бөгөөд том хүү Нарс (那爾蘇; 1855–90) [[Ишуань|хошой хатан чин ван Ишуаний]] том охинтой гэрлэж, [[бэйл]] цол хүртсэн. Нарсугийн хүү [[Амарлингуй]] (阿穆爾靈圭; 1886–1930) болно. Буяннэмэхийн бага хүү Бодис (博迪蘇; 1871–1914) [[Дундад Иргэн Улс|Бүгд Найрамдах засгийн]] үед Үндэсний хурлын гишүүнээр сонгогдож явжээ. ==Эшлэл== * Hummel, Arthur William, ed. ''Eminent Chinese of the Ch'ing Period (1644-1912).'' 2 vols. Washington: United States Government Printing Office, 1943. ==Гадны холбоос== *[http://www.bjdch.gov.cn/n1569/n5907/n119216/n120713/249776.html Сэнгэринчений дурсгалын сүм (хятад хэлээр)] [[Ангилал:1811 онд төрсөн]] [[Ангилал:1865 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Боржигин]] [[Ангилал:Чин улсын жанжин]] [[Ангилал:Чин улсын улс төрч]] q2742t8802iilfuu4qw0997fjc63xo3 Мишигийн Сономпил 0 62858 852160 834546 2026-04-03T17:41:37Z Enkhsaihan2005 64429 852160 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Мишигийн Сономпил | image = Mishig Sonompil 070603-D-7203T-006 0W9GX.jpg | caption = Мишигийн Сономпил [[Шангри-Лагийн диалог]]ийн үеэр. 2007 оны 6 сарын 3, Сингапур | office = [[Батлан хамгаалах яам (Монгол)|Батлан хамгаалахын сайд]] | term_start = 2006 оны 1 сар | term_end = 2007 оны 12 сарын 22 | president = [[Намбарын Энхбаяр]] | primeminister = [[Миеэгомбын Энхболд]] | predecessor = [[Цэрэнхүүгийн Шаравдорж]] | successor = [[Жамъяндоржийн Батхуяг]] | office1 = Эрчим хүчний сайд | term_start1 = 2012 оны 8 сарын 20 | term_end1 = 2014 оны 11 сар | primeminister1 = [[Норовын Алтанхуяг]] | predecessor1 = [[Дашдоржийн Зоригт]]<br/>(<small>Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд)</small> | successor1 = [[Дашзэвэгийн Зоригт]] | birth_date = {{birth date and age|1965|11|27}} | birth_place = [[Тэс сум (Увс)|Тэс сум]], [[Увс]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] }} '''Мишигийн Сономпил''' (1965 оны 11 сарын 27-нд төрсөн) нь [[Монгол Улс]]ын улс төрч, бизнесмэн. ==Бага нас, боловсрол == Тэрээр 1965 онд [[Увс]] аймгийн [[Тэс сум (Увс)|Тэс суманд]] төрсөн бөгөөд 1984 онд Дархан хотын 1-р дунд сургуулийг дүүргэсэн. Улмаар Цэргийн нэгдсэн дээд сургуульд элсэн, 1988 онд ерөнхий цэргийн командын хуягт машины ашиглалтын инженер мэргэжлээр төгсчээ. Сургуулиа төгсөөд 1990 он хүртэл Ардын армийн 167 дугаар ангид салаан захирагч, 1991 он хүртэл 50 дугаар ангид техникийн орлогчоор ажиллаж байв. == Бизнес == 1991 онд Сономпил ах Чимэдцэрэнгийнхээ байгуулсан "Залуу Монгол" компанид менежерээр ажиллах болов. Улмаар 1995 онд тус корпорацийн ерөнхийлөгч болж, 2004 онд УИХ-ын гишүүн болох хүртлээ уг албан тушаалыг хашсан. Мөн 2008-2012 онд дахин "Залуу Монгол" корпорацийнхаа ерөнхийлөгчөөр ажиллажээ. ==Улс төр== УИХ-ын гишүүн байсан Чимэдцэрэн ах нь 1998 оны 5 сард дельтапланы ослоор амь үрэгдэж, 53-р тойрогт нөхөн сонгууль зарлагдахад Ардчилсан Холбоо эвслээс Сономпилийн нэрийг дэвшүүлсэн хэдий ч МАХН-аас нэр дэвшсэн Д.Цэвээнжавт ялагдсан. 2000 оны сонгуульд Монголын Үндэсний Ардчилсан Намаас нэр дэвшиж, мөнөөх Цэвээнжавтаа дахин ялагджээ. 2004 оны сонгуульд [[Ардчилсан Нам (Монгол)|Ардчилсан Намаас]] нэр дэвшин, анх удаа УИХ-ын гишүүнээр сонгогдов. 2006 оны 1-р сард МАХН-ын бүлгийнхэн ерөнхий сайд [[Цахиагийн Элбэгдорж]]ийн засгийн газрыг огцруулах асуудлыг УИХ-д оруулж санал хураахад Сономпил намынхаа шийдвэрээс эсрэгээр, засгийн газрыг огцруулах санал өгсөн. Улмаар хамтдаа засгийн газрыг унагаалцсан [[Мэндсайханы Энхсайхан]], [[Жанлавын Наранцацралт]] нарын хамт шинээр бүрдсэн [[Миеэгомбын Энхболд]]ын засгийн газарт батлан хамгаалахын сайдаар ажиллах болов. Үүний улмаас АН-ын гишүүнчлэлээ алдсан тэд мөн оны 5-р сард [[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|Үндэсний Шинэ Намыг]] байгуулжээ. 2007 оны 6 сард Онцгой Байдлын Ерөнхий Газрын [[2007 оны Ми-8 нисдэг тэрэгний осол|Ми-8 нисдэг тэрэг осолдож]], 15 аврагч амиа алдсан хэргийн улмаас ерөнхий сайд Энхболд цэргийн мэргэжлийн удирдлагын дээд байгууллагын зүгээс улсын агаарын хөлгийн нислэгийн үйл ажиллагаанд зохих хяналт тавьж, мэргэжлийн удирдлагаар хангах үүргээ орхигдуулсан гэсэн үндэслэлээр Сономпилийг өөр 2 сайдын хамт огцруулах санал оруулсан ч 8 сарын 17-нд холбогдох байнгын хорооны хурлаар хэлэлцээд, УИХ-ын ажлын хэсгийн дүгнэлт гартал УИХ-аар хэлэлцэхийг хойшлуулсан юм. Харин мөн оны 11 сард МАХН-ын их хурлаар Энхболдыг өөрийг нь намын даргаас огцруулсан тул ерөнхий сайдын албаа ч өгөхөөр болж, ийнхүү Энхболдын засгийн газар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцроход Сономпил албан тушаалаасаа буусан. 2008 оны сонгуульд ҮШН-аас Дархан-Уул аймагт нэр дэвшсэн ч энэ удаад сонгогдсонгүй, бизнестээ эргэж оров. [[2012 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2012 оны УИХ-ын сонгууль]] анх удаа пропорциональ системээр зохион байгуулагдахад Сономпил МАХН-МҮАН-ы "Шударга ёс" эвслийн жагсаалтын 3-рт бичигдэн, улмаар УИХ-ын гишүүн боллоо. Сонгуулийн үр дүнд байгуулагдсан эвслийн засгийн газарт Сономпил эрчим хүчний сайдаар томилогдон ажиллаж байсан. 2016 онд Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны даргаар сонгогдсон. Мөн оны хавар Шударга ёс эвслийн бүлэг тарахад тэрээр [[Намдагийн Батцэрэг]] гишүүний хамтаар АН-ын гишүүнчлэлээ сэргээж, АН-ын бүлэгт харьяалагдах болсон. Улмаар [[2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2016 оны УИХ-ын сонгуульд]] АН-аас Дархан-Уул аймгийн 43-р тойрогт нэр дэвшиж өрсөлдсөн боловч МАН-ын [[Баагаагийн Баттөмөр|Б.Баттөмөрт]] ялагджээ. ==Албан тушаалын хэрэг== Сономпил Эрчим хүчний сайдаар ажиллаж байхдаа яамныхаа эрх бүхий албан тушаалтнуудад нөлөөлж, тус яамнаас Дарханы дулааны цахилгаан станцын үнс хадгалах сан барих тендерт “Хотгор зам” ХХК-ийг ялуулахад нөлөөлснийхөө төлөө уг компаниас өөрийнхөө байгуулсан “Залуу Монгол”-ын дансаар 264 сая төгрөгийн хахууль авсан хэмээн 2019 оны 7 сарын 24-ний өдөр 4 жил хорих ялаар шийтгэгдсэн. Мөн түүний хахуулиар олсон 264 сая төгрөгийг улсын орлого болгожээ. Тэр Дээд шүүх хүртэл давж заалдсан ч 2020 оны 2 сарын 18-нд түүний ялыг хэвээр үлдээсэн. ==Гэр бүл== Түүний ах [[Мишигийн Чимэдцэрэн]] нь УИХ-ын гишүүн байсан. == Гаднын холбоос == {{commonscat}} *[http://www.parliament.mn/who?type=4&rid=1&cid=49 Парламент.мн сайт дахь намтар]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Монголын Батлан Хамгаалахын сайд}} {{DEFAULTSORT:Сономпил, Мишигийн}} [[Ангилал:Монголын батлан хамгаалахын сайд]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Зэвсэгт хүчний инженер]] [[Ангилал:Монголын бизнесмен]] [[Ангилал:Авлига]] [[Ангилал:Монголын хоригдол]] [[Ангилал:Эдийн засгийн гэмт хэрэгтэн]] [[Ангилал:Тэсийн (Увс) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1965 онд төрсөн]] k114v3gpbuw6cnf4wetbvmxwq2cdw98 Цэрэндондовын Навааннэрэн 0 64917 852161 806464 2026-04-03T17:46:27Z Enkhsaihan2005 64429 852161 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сэцэн хан аймгийн сүүлчийн хан (1877–1937)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Цэрэндондовын Навааннэрэн | image = Navaanneren.jpg | caption = Навааннэрэн 1920-д онд | office = [[Хууль зүй, дотоод хэргийн яам (Монгол)|Шүүх яамны сайд]] | term_start = 1915 | term_end = 1920 | predecessor = [[Мижиддоржийн Намсрай]] | successor = Наваанлувсанцэдэнгийн Магсаржав | office2 = [[Хууль зүй, дотоод хэргийн яам (Монгол)|Дотоод яамны сайд]] | term_start2 = 1922 | term_end2 = 1925 | predecessor2 = [[Да лам Пунцагдорж]] | successor2 = ? | office3 = [[Сэцэн хан]] | term_start3 = 1910 | term_end3 = 1923 | predecessor3 = Цэрэндоржийн Дэмчигдорж | successor3 = ''цол байхгүй болсон'' | birth_date = 1877 | birth_place = [[Сэцэн хан аймаг]], [[Чин Улсын эрхшээл дэх Монгол орон|Ар Монгол]], [[Чин улс]] | death_date = 1937 | death_place = [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] }} '''Цэрэндондовын Навааннэрэн''' - (1877-1937) Монголын язгууртан (Чингис хааны удам), тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч, төрийн зүтгэлтэн хүн байв. == Намтар == Навааннэрэн [[1877]] онд төржээ. Түүний эцэг [[тайж]] [[Оржинжавын Цэрэндондов|Цэрэндондов]] [[Сэцэн-хан]]ы хан ширээний төлөө өөрийн үеэл ах Дэмчигдоржтой тэмцээд амжилт олоогүй бөгөөд хүүгээ төрсний дараагаар таалал төгссөн. Навааннэрэнг түүний авга ах нь өргөж авчээ. Бага насандаа хийдэд шавилан сууж хятад, манж хэлийг сурсан бөгөөд 1910 онд Дэмчигдоржид өв залгамжлах угсаа байхгүйн улмаас Навааннэрэнг Сэцэн ханы ширээнд суулгав.<ref>{{Cite web |url=http://www.khentii.com/?p=1344 |title=Сэцэн ханы түүх намтар ил болов |access-date=2018-08-24 |archive-date=2016-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160515184119/http://www.khentii.com/?p=1344 |url-status=dead }}</ref> Тухайн үед түүний амь насанд хүртэл халдах оролдлого гарч байв. [[1911]] оны 6-р сарын 10-нд Халхын ноёдын Өргөөгийн ойролцоох хуралд оролцож Манжийн эсрэг тэмцэхийн тулд Хаант Орос улсаас гуйх тусламжийн бичигт гарын үсгээ зурсан байна. Монголын үндэсний хувьсгал гарсны дараагаар Богд гэгээн түүнд «Махасамади Далай Сэцэн-хан» хэмээх цол олгов. [[1912]] онд Сэцэн хан Навааннэрэн яаманд зөвлөх ажилтан, 1915-1919 онд шүүх яамны сайд болсон. Ардын хувьсгалын дараа Хан-Хэнтий уул аймгийн дарга, БНМАУ-ын бага хурлын гишүүн, Шинжлэх ухааны академид орлогч дарга зэрэг албыг хашиж байв. 1922 онд удам залгах хүү төрөөгүй гэх шалтгаанаар эхнэрээсээ салж Юндэндорж гэх нэртэй лам болсон. 1922 - 1925 онуудад Ардын засгийн газарт Дотоод яамны даргын алба хашсан бөгөөд МАХН-ын III хуралд төлөөлөгчөөр оролцсон.<ref>[http://www.khentii.gov.mn/main/index.php?option=com_content&view=article&id=131&Itemid=154 Халхын Сэцэн хан аймгийг үе залгамжлан захирсан 16 хан]{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[1937]] оны [[Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт|хэлмэгдүүлэлтэд]] өртөж цаазлагдсаныг сүүлд 1991 онд цагаатгасан билээ.<ref>''И.Байгалмаа'' {{Webarchiv|url=http://local.news.mn/content/44063.shtml |wayback=20140714230917 |text=Сэцэн хан Навааннэрэнгийн 100 жилийн ойг тэмдэглэв |archiv-bot=2023-09-26 21:59:18 InternetArchiveBot }}</ref> == Ном зүй == {{Reflist}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Навааннэрэн, Цэрэндондовын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын дотоод хэргийн сайд]] [[Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн]] [[Ангилал:Боржигин]] [[Ангилал:Сэцэн хан]] [[Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1877 онд төрсөн]] [[Ангилал:1937 онд өнгөрсөн]] 16v1209koj8y1oul1evp0mlh5c7qoir Буннянг Ворачит 0 65549 852168 821151 2026-04-03T18:09:56Z Enkhsaihan2005 64429 852168 wikitext text/x-wiki {{Short description|Лаос Ардын Хувьсгалт Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан (2016-2021)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Буннянг Ворачит | native_name_lang = lo | native_name = {{nobold|ບຸນຍັງ ວໍລະຈິດ}} | image = Bounnhang Vorachith 2016 (cropped).jpg | caption = Ворачит 2016 онд | office = [[Лаос Ардын Хувьсгалт Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга]] | deputy = [[Пханкам Випхаван]]<br/>([[Лаосын Ардын Хувьсгалт Намын гүйцэтгэх хороо|Гүйцэтгэх нарийн бичгийн дарга]]) | term_start = 2016 оны 1 сарын 22 | term_end = 2021 оны 1 сарын 15 | predecessor = [[Тюммали Сайнясон]] | successor = [[Тонглун Сисулит]] | order1 = 6 дахь | office1 = Лаосын ерөнхийлөгч | primeminister1 = Тонглун Сисулит | vicepresident1 = Пханкам Випхаван | term_start1 = 2016 оны 4 сарын 20 | term_end1 = 2021 оны 3 сарын 22 | predecessor1 = Тюммали Сайнясон | successor1 = Тонглун Сисулит | order2 = 4 дэх | office2 = Лаосын дэд ерөнхийлөгч | president2 = Тюммали Сайнясон | term_start2 = 2006 оны 6 сарын 8 | term_end2 = 2016 оны 4 сарын 20 | predecessor2 = Тюммали Сайнясон | successor2 = Пханкам Випхаван | office3 = [[Лаос Ардын Хувьсгалт Нам|ЛАХН-ын]] хэрэг эрхлэх газрын 1-р байнгын гишүүн | 1blankname3 = {{nowrap|Ерөнхий нарийн бичгийн дарга}} | 1namedata3 = [[Тюммали Сайнясон]] | term_start3 = 2006 оны 6 сарын 8 | term_end3 = 2016 оны 1 сарын 21 | predecessor3 = Албан тушаал бий болсон | successor3 = Пханкам Випхаван | order4 = 14 дэх | office4 = Лаосын ерөнхий сайд | president4 = [[Кхамтай Сипхандон]] | term_start4 = 2001 оны 3 сарын 27 | term_end4 = 2006 оны 6 сарын 8 | predecessor4 = [[Сисават Кеобунпхан]] | successor4 = [[Буассон Бупхаван]] | office5 = [[Сангийн яам (Лаос)|Сангийн сайд]] | primeminister5 = [[Сисават Кеобунпхан]] | term_start5 = 1999 оны 8 сарын 6 | term_end5 = 2001 оны 3 сарын 27 | predecessor5 = [[Кхампуи Кеобуарапха]] | successor5 = [[Сукан Махалатх]] | birth_date = {{birth date and age|1937|8|15}} | birth_place = [[Саваннакхет муж|Саваннакет]], [[Францын ивээл дэх Лаос]] | death_date = | death_place = | spouse = Хаммеунг Ворачит | party = [[Лаос Ардын Хувьсгалт Нам]] (1955–одоо) | allegiance = [[File:Flag of Laos.svg|25px]] [[Лаос]] | branch = [[File:Emblem of Lao People's Army.svg|25px]] [[Лаос Ардын Арми|ЛАА]] | rank = [[File:10.LPAF-COL.png|15px]] [[Хурандаа]]<ref>{{cite web|url=https://www.cambodiadaily.com/news/lao-prime-minister-begins-three-day-visit-25168/|title=Lao Prime Minister Begins Three-Day Visit|first=Jody|last=McPhillips|date=2001-08-15|website=The Cambodia Daily|access-date=2026-04-03|archive-date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815183306/https://www.cambodiadaily.com/news/lao-prime-minister-begins-three-day-visit-25168/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://thaiveterans.mod.go.th/new_v2/wvo_v2/wvo_eng/29/single.html |title=Archived copy |access-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209232229/http://thaiveterans.mod.go.th/new_v2/wvo_v2/wvo_eng/29/single.html |archive-date=2019-02-09 |url-status=dead }}</ref> }} '''Буннянг Ворачит''' ({{lang-lo|ບຸນຍັງ ວໍລະຈິດ}}, Бунянг Волачит гэж бас бичдэг, 1937 оны 8-р сарын 15-нд [[Лаос]]ын [[Саваннакхет муж|Саваннакет]] мужид төрсөн.) 2016-2020 онд [[Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улс|Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улсын]] Ерөнхийлөгч. [[Лаос Ардын Хувьсгалт Нам|Лаос Ардын Хувьсгалт намын]] дарга. ==Боловсрол== *1957-1961 БНАВьетУ-д Ерөнхий боловсролын чиглэлээр суралцсан *1978-1980 БНСВьетУ-д Улс төрийн дээд сургуульд суралцсан ==Ажлын туршлага== *1954-1957 Лаосын Ардын Армийн 605 дугаар анги, тасгийн дарга *1961-1962 Лаосын Ардын Армийн 1 дивизид салаан дарга *1962-1968 ЛАА-ийн 613 дугаар ангийн Улс төрийн газрын орлогч дарга *1969-1972 Сиенгкуан мужийн цэргийн тойргийн боловсон хүчний дарга *1972-1973 Лаосын умард фронтын командлагчийн орлогч *1973-1978 [[Луанг Прабанг муж|Луангпрабанг]] муж дахь цэргийн хамтарсан хүчний нарийн бичгийн дарга *1980-1982 Цэргийн төв тойргийн Улс төрийн газрын дарга *1982-1983 Саваннакет мужийн Намын хорооны нарийн бичгийн дарга *1991 [[Лаос Ардын Хувьсгалт Нам|ЛАХН]]-ын Y их хурлаас ЛАХН-ын ТХ-ны гишүүнээр сонгогдсон *1993-1999 ЛАХН-ын YI их хурлаас ЛАХН-ын ТХ-ны Улс Төрийн Товооны гишүүн бөгөөд нийслэл [[Вьентьян]] хотын Намын хорооны нарийн бичгийн дарга бөгөөд нийслэлийн захирагч *1999-2001 ЛАХН-ын ТХ-ны УТТ-ны гишүүн, БНАЛАУ-ын Ерөнхий сайдын орлогч бөгөөд Сангийн сайд *2001-2006 ЛАХН-ын ТХ-ны УТТ-ны гишүүн, БНАЛАУ-ын Ерөнхий сайд *2006-2015 ЛАХН-ын ТХ-ны УТТ-ны гишүүн, БНАЛАУ-ын Дэд Ерөнхийлөгч *2016 2020 -ЛАХН-ын Х дугаар Их хурлаас ЛАХН-ын ТХ-ны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон. *2016 оны 4 дүгээр сарын 8 дахь удаагийн сонгуулийн ЛҮА-н анхдугаар чуулганаар БНАЛАУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов. Гэр бүл, гурван хүүхэдтэй. Вьетнам хэлний мэдлэгтэй. ==Эшлэл== {{Reflist}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Ворачит, Буннянг}} [[Ангилал:Лаосын ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Лаосын ерөнхий сайд]] [[Ангилал:Засгийн газрын орлогч дарга]] [[Ангилал:Лаосын сангийн сайд]] [[Ангилал:20-р зууны улс төрч]] [[Ангилал:21-р зууны улс төрч]] [[Ангилал:Лаосчууд]] [[Ангилал:1937 онд төрсөн]] 6i28pbm85tmgfmk8waxh6s79mubagck R (программчлалын хэл) 0 66085 852204 851970 2026-04-04T03:21:52Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 852204 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = R хэл | logo = [[File:R logo.svg|200px|Лого]] | released = {{Start date and age|1993|08}}<ref name="Interface98">{{cite techreport |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf |title=R : Past and Future History |first=Ross |last=Ihaka |institution=Statistics Department, The University of Auckland, Auckland, New Zealand |conference=Interface '98 |year=1998}}</ref> | designer = [[wikisource:en:Ross Ihaka|Ross Ihaka]] and [[wikisource:en:Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]] | developer = R Core Team<ref>{{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ |at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}</ref> | typing = [[wikisource:en:dynamic typing|Dynamic]] | implementations = | dialects = | influenced = | license = [[GNU GPL#Version 2|GNU GPL v2]]<ref>{{cite web |url=https://www.r-project.org/COPYING |title=R license |publisher=r-project |access-date=6 June 2016}}</ref> | website = [https://www.r-project.org/ www.r-project.org] | wikibooks = | paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Array programming|Array]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Imperative programming|imperative]], [[Functional programming|functional]], [[Procedural programming|procedural]], [[Reflective programming|reflective]] | latest_release_version = 3.4.0 (You Stupid Darkness)<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-devel/NEWS.html|title=R News|website=CRAN|access-date=22 April 2017}}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|2017|04|21}} | latest_test_version = | latest_test_date = | influenced_by = | file_ext = .r, .R, .RData, .rds, .rda }} R нь статистик тооцоолол, график дүрслэлд зоиулагдсан нээлттэй эх бүхий [[программчлалын хэл]] болон програм хангамж бөгөөд Статистик Тооцооллын R Сан дээр түшиглэдэг.{{refn| R language and environment * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ| at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} R Foundation * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-the-R-Foundation_003f |title=R FAQ |at=2.13 What is the R Foundation? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} The R Core Team [https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Citing-R asks authors who use R in their data analysis] to cite the software using: * R Core Team (2016). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. URL http://www.R-project.org/. }} R хэлийг статистикчид, [[Data mining|өгөгдлийн уурхайчид]] статистикийн програм хангамж{{refn| widely used * {{cite journal | author1 = Fox, John | author2 = Andersen, Robert | lastauthoramp = yes | title = Using the R Statistical Computing Environment to Teach Social Statistics Courses | publisher = Department of Sociology, McMaster University | date = January 2005 | url = http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-08-03 | archive-date = 2016-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611085820/http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | url-status = dead }} * {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html |title=Data Analysts Captivated by R's Power | date=2009-01-06 | accessdate=2009-04-28|last=Vance| first=Ashlee |work=[[New York Times]]| quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}} }} зохиох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html|title=Data Analysts Captivated by R's Power|date=2009-01-06|accessdate=2009-04-28|last=Vance|first=Ashlee|work=[[New York Times]]|quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}</ref> зэрэгт өргөн хэрэглэхийн зэрэгцээ сүүлийн жилүүдэд түүний хэрэглээ бусад чиглэлд ч хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна.{{refn| R's popularity * David Smith (2012); [http://java.sys-con.com/node/2288420 ''R Tops Data Mining Software Poll''], Java Developers Journal, May 31, 2012. * Karl Rexer, Heather Allen, & Paul Gearan (2011); [http://www.rexeranalytics.com/Data-Miner-Survey-Results-2011.html ''2011 Data Miner Survey Summary''], presented at Predictive Analytics World, Oct. 2011. * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} }} R бол GNU програм хангамж юм.{{refn| GNU project * {{cite web | url=http://directory.fsf.org/project/gnur/ | publisher=Free Software Foundation (FSF) Free Software Directory|title=GNU R |date=19 July 2010|accessdate=13 November 2012}} * {{cite web | author=R Project|date=n.d.|url=https://www.r-project.org/about.html | title=What is R? | accessdate=2009-04-28}} }} R програмын эх код [[Си хэл|C]], [[Фортран|Fortran]], R хэл дээр бичигдсэн.<ref>{{cite web|author="Wrathematics"|url=http://librestats.com/2011/08/27/how-much-of-r-is-written-in-r/|title=How Much of R Is Written in R|date=27 August 2011|accessdate=2011-12-01|publisher=librestats}}</ref> R програмыг [[GNU General Public License|GNU GPL Олон Нийтийн Лиценз]]-ээр голлох [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системүүд]] дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой. Мөн R нь командын мөрнөөс ажилладаг тул зориулалтын [[Хэрэглэгчийн график интерфейс|график интерфейс]] бүхий програмаар дамжуулан ашиглах нь зүйтэй.<ref name="R_gui">{{cite web|title=7 of the Best Free Graphical User Interfaces for R|url=http://www.linuxlinks.com/article/20110306113701179/GUIsforR.html|website=linuxlinks.com|accessdate=9 February 2016}}</ref> == Түүх == R нь John Chambers гэдэг хүний Bell Labs-д ажиллаж байх үедээ зохиосон [[wikisource:en:S (programming language)|програмчлалын S хэл]] дээр тулгуурласан. Эдгээрийн хооронд хэдэн чухал ялгаа байдаг ч S хэлээр бичигдсэн кодын ихэнх нь R дээр шууд ажилладаг.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/about.html|title=R: What is R?|website=R-Project|accessdate=7 February 2016}}</ref> R програмыг Росс Ihaka , Роберт Gentleman<ref>{{cite web|url=http://myprofile.cos.com/rgentleman|title=Individual Expertise profile of Robert Gentleman|last=Gentleman|first=Robert|date=9 December 2006|accessdate=2009-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723215206/http://myprofile.cos.com/rgentleman|archivedate=23 July 2011}}</ref> нар Шинэ Зеландын Веллингтон Их Сургууль-д байх үедээ зохиосон бөгөөд одоогоор ''R Development Core Team'' хөгжүүлж байна. S хэлний зохиогч Chambers уг багийн нэг гишүүн юм. R гэх нэр нь түүнийг анхлан зохиогчдын нэр болон гол суурь нь болсон S хэлний нэртэй холбоотой.<ref>{{cite book|url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f|title=The R FAQ: Why is R named R?|isbn=3-900051-08-9|author=Kurt Hornik|accessdate=2008-01-29}}</ref> Төсөл 1992 онд санаачлагдсан бол анхны хувилбар нь 1995 онд гарсан. Харин тогтвортой beta хувилбар нь 2000 онд гарсан.<ref>{{Cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/html/interface98-paper/paper_2.html|title=R : Past and Future History -- A Free Software Project|website=cran.r-project.org|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|title=Over 16 years of R Project history|website=Revolutions|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Massey.pdf|title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future|last=Ihaka|first=Ross|date=|website=stat.auckland.ac.nz|publisher=|access-date=}}</ref> == R програм Монгол улсад == R програмыг хэрэглэх, R хэлийг судлах явдал [[Монгол улс]]ад улам бүр дэлгэрч буй бөгөөд үүнийг гэрчлэх мэдээ материал<ref>{{Cite web|url=http://news.num.edu.mn/?p=38344|title=Судалгаанд статистикийн аргыг хэрэглэх нь сэдэвт сургалт амжилттай болж өндөрлөлөө|website=news.num.edu.mn|access-date=2016-11-29}}</ref>, нийгмийн сүлжээний бүлгэмүүд<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/238749916309897/|title=Монголын R хэрэглэгчдийн групп|website=facebook.com|access-date=2017-05-19}}</ref> цөөнгүй байна. Зарим их, дээд сургууль сургалтын хөтөлбөртөө R програмыг нэвтрүүлснээс тухайлан [[Монгол Улсын Их Сургууль]] дээр хэрэгжиж буй Статистик хөтөлбөрийг дурдаж болно.{{citation needed|date=May 2017}} Монгол хэл дээрх ном, сурах бичиг, гарын авлагын хувьд [https://web.archive.org/web/20171129163653/http://galaa.mn/ Г.Махгал], Ш.Мөнгөнсүх нар бичиж Б.Магсаржав хянан тохиолдуулсан [https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html Статистик програмчлалын R хэл] сурах бичиг хэвлэгдэн гарчээ.<ref>{{Cite web|url=http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|title=МУИС Пресс хэвлэлийн газар|website=mongolbooks.com|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519163835/http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magadlal.mn/books/id-2.html|title=www.magadlal.mn|website=magadlal.mn|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html|url-status=dead}}</ref> == Статистикийн зүгээс онцлох зүйлс == R, түүний сангууд олон янзын статистик болон график хэрэгсэл агуулдаг. Тухайлбал шугаман болон шугаман бус загвар, статистик шинжүүрүүд, хугацаан цувааны шинжилгээ, бүлэглэх, ангилах болон бусад олон шинжилгээ дурдаж болно. Мөн R програмын нэмэлт багцууд олон янзын функц болон бусад зүйлс агуулдаг. R хэлний стандарт функцүүдийн олонх нь R хэл дээрээ бичигдсэн бөгөөд нэмэлтээр [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээрх код оруулан ажиллуулж болдог. Өндөр мэдлэг чадвартай хэрэглэгчид C, C++,<ref>{{cite journal|url=http://www.jstatsoft.org/v40/i08|title=Rcpp: Seamless R and C++ Integration|first1=Dirk|last1=Eddelbuettel|first2=Romain|last2=Francois|journal=[[Journal of Statistical Software]]|volume=40|issue=8|year=2011|doi=10.18637/jss.v040.i08}}</ref> [[Java]],<ref>{{cite web|title=Calling R from Java|first=Duncan|last=Temple Lang|url=http://www.nuiton.org/attachments/168/RFromJava.pdf|date=6 November 2010|accessdate=18 September 2013|publisher=Nuiton}}</ref> [[.NET Фрэймворк|.NET]]{{refn| .NET Framework * {{cite web |title=Making GUIs using C# and R with the help of R.NET |url = http://psychwire.wordpress.com/2011/06/19/making-guis-using-c-and-r-with-the-help-of-r-net/}} * {{cite web |title=R.NET homepage |url=http://rdotnet.codeplex.com/ |access-date=2017-05-18 |archive-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013020201/http://rdotnet.codeplex.com/ |url-status=dead }} * {{cite conference |url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |title=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |last1=Haynold |first1=Oliver M. |date=April 2011 |conference=R/Finance 2011 |conference-url=http://www.rinfinance.com/RinFinance2011/agenda/ |publisher= |book-title= |pages= |location=Chicago, IL, USA |id= }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-04 03:21:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-31 23:46:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-29 01:12:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 23:40:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 15:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-20 22:50:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-17 23:46:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-14 22:54:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-11 23:57:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-08 23:22:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-05 23:40:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-02 22:48:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-27 23:49:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-24 22:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-21 23:32:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-18 23:02:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-15 23:30:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-12 22:45:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-09 23:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-06 23:31:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-03 22:53:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-31 23:53:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-28 22:54:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-25 23:32:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-22 23:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-19 23:35:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-16 22:55:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 23:22:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 03:16:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-10 04:04:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-05 22:44:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-02 21:42:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-31 00:40:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-27 22:10:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-24 22:29:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-21 21:38:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-18 22:42:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-15 21:36:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-12 22:21:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 22:02:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 03:45:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-05 21:09:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-02 19:51:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-25 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-21 23:47:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-15 18:28:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-12 17:33:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-09 18:20:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-06 17:56:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-03 18:15:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-31 17:30:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-28 18:41:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-25 18:26:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-22 19:11:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 17:21:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 11:24:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 02:49:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-14 21:41:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 20:40:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 14:14:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 07:33:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-07 22:30:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-04 21:50:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-01 21:57:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-28 22:26:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-25 21:31:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-22 22:20:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-19 21:38:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-17 02:50:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-13 22:36:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-10 22:11:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-07 23:03:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 22:07:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 15:38:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-01 16:55:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-29 15:32:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 16:17:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 05:15:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-23 08:15:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-20 00:58:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-16 23:37:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-14 01:18:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-10 23:56:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-08 00:11:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-05 00:39:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-01 23:58:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-30 00:38:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 23:52:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 09:26:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-23 08:56:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-20 08:08:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-17 09:00:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-13 02:17:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 12:20:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 07:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 03:51:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-11 22:54:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-09 17:17:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 22:40:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 15:10:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 05:45:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 21:39:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 08:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-23 17:13:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 20:09:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 00:21:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-19 00:48:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-17 00:06:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 12:49:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 04:39:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 09:35:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 00:55:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-12 01:56:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-09 01:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-06 02:10:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-04 21:26:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-29 00:04:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-26 00:51:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-23 00:06:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-20 02:24:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-17 00:55:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-14 00:10:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-11 00:45:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-08 00:19:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-05 00:52:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-01 23:56:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-29 01:00:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-26 00:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-23 00:44:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 23:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 21:44:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 19:51:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 17:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 16:01:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 14:02:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 12:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 10:14:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 08:24:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 06:31:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 04:38:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 02:34:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-17 22:09:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-07 21:38:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-04 20:50:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-01 22:11:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-29 20:49:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-26 21:49:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-23 21:06:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-20 21:41:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-17 20:54:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-14 21:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-11 20:48:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-08 21:41:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 20:55:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 14:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 07:26:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 01:27:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-01 22:19:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-26 23:16:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-23 22:32:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-20 22:59:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-17 22:13:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-14 23:11:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-11 22:21:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-08 22:50:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-05 22:25:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-02 23:03:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-30 22:09:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-29 19:19:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-24 22:21:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 22:54:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 17:03:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-18 17:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 17:33:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 11:02:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-11 21:07:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-08 21:55:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-05 21:02:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-02 21:53:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-30 21:14:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-27 21:46:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-24 20:59:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-21 22:01:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-18 21:06:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-15 21:41:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-12 21:15:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-09 22:36:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-06 21:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-03 21:52:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-30 20:59:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-27 21:53:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-24 21:25:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 21:36:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 15:16:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-18 15:56:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-15 15:31:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-12 16:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-09 17:02:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-06 18:17:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-20 23:39:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-18 22:35:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-08 00:12:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-05 00:41:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-01 23:54:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-29 01:10:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-26 00:54:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-23 00:42:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-20 00:16:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-17 00:39:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-13 23:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-11 01:00:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-07 23:55:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-05 00:50:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-02 00:13:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-30 00:43:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-27 00:02:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-24 00:51:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-20 23:52:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-18 00:48:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 23:48:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 19:34:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 14:52:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 12:21:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 09:07:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-10 16:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-07 15:01:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-04 16:35:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-31 09:33:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-28 12:22:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-25 09:51:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-22 09:58:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-17 13:54:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-14 14:33:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-11 13:16:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-08 15:15:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-05 13:29:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-02 14:31:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-29 14:02:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-26 13:52:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-24 18:03:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-20 11:07:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-17 11:47:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-14 11:19:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-11 11:45:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-08 10:54:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-05 11:53:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-02 10:48:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-30 11:46:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-27 11:12:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-24 11:42:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-21 11:41:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-18 12:34:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-15 11:55:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-12 10:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-09 11:53:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-08 10:54:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-07 08:13:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-06 00:38:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-04 23:27:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-02 01:42:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-29 00:14:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-26 01:43:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-23 00:59:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-20 00:07:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-17 00:48:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-14 00:20:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-11 00:57:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-07 20:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-04 18:23:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-01 20:05:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-29 19:22:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-27 03:09:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 17:56:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 05:41:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-22 02:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-21 08:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 14:08:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 01:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-19 12:23:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-18 12:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-17 20:04:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-14 21:51:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-11 21:02:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-08 21:37:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-05 20:47:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-02 21:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-28 21:02:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-25 21:36:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-22 21:10:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-19 21:40:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-16 21:01:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-13 21:44:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-10 20:53:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-07 21:24:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-04 20:40:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-01 21:47:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 19:37:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 03:10:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-28 03:40:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-27 08:11:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-26 15:41:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-25 23:48:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 23:22:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 03:04:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-23 10:42:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-22 16:16:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-21 15:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 20:27:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 05:13:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-19 13:05:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-18 13:06:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 16:34:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 00:43:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-16 09:14:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-13 01:25:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-10 07:39:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-07 00:41:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-04 00:02:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-01 00:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-28 23:55:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-26 00:48:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-22 23:59:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-20 00:42:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-16 23:59:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-14 00:46:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-10 23:47:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-08 01:13:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-05 00:45:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-01 23:52:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-29 01:02:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-25 23:51:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-23 00:47:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-20 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-17 00:36:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-13 23:55:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-11 00:55:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-07 23:50:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-05 19:50:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-02 00:06:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-30 01:23:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-26 23:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-24 01:20:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-20 23:50:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-18 00:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-15 00:08:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-12 00:39:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-08 23:53:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-06 01:17:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-02 23:50:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-30 01:05:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 23:46:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 05:10:10 InternetArchiveBot }} }} болон [[Python]] зэрэг хэл дээр R хэлний объект уруу шууд хандаж ажиллах код бичдэг.<ref name="SASvsR">{{cite web|url=https://intellipaat.com/blog/choosing-between-sas-r-and-python-for-big-data-solution/|title=Choosing between SAS, R and Python for Big Data Solution - Intellipaat Blog|first=|last=Intellipaat|work=intellipaat.com|accessdate=2 December 2016}}</ref> Статистик тооцооллын бусад хэлнүүдээс ялгарах гол давуу тал бол R хэлний [[Объект хандалтат програмчлал|объект-хандалтат]] чанар бөгөөд энэ нь S хэлнээс түүнд дамжсэн билээ. R хэлний бас нэг онцлог lexical scoping зарчмыг хэрэгжүүлсэн явдал юм.<ref>{{cite journal|last=Jackman|first=Simon|title=R For the Political Methodologist|journal=The Political Methodologist|volume=11|issue=1|pages=20–22|date=Spring 2003|publisher=Political Methodology Section, [[American Political Science Association]]|url=http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|format=PDF|accessdate=2006-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721143309/http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|archivedate=2006-07-21}}</ref> Түүний өөр нэг давуу тал бол математикийн тэмдэгт агуулсан, хэвлэлийн шаардлагад нийцэх график диаграм байгуулдаг явдал юм. Мөн нэмэлт багцуудын тусламжтай динамик болон интерактив график диаграм ч байгуулах боломжтой.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|title=CRAN Task View: Graphic Displays & Dynamic Graphics & Graphic Devices & Visualization|publisher=The Comprehensive R Archive Network|accessdate=2011-08-01|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926233106/https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|url-status=dead}}</ref> R програм өөрийн баримт бичиг боловсруулалтын [[LaTeX]] төст Rd гэх форматтай.<ref name="R_Rd">{{cite web|title=Rd format|url=http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|website=hep.by|accessdate=9 February 2016|archive-date=13 Есдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185536/http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|url-status=dead}}</ref> == Програмчлалын зүгээс онцлох зүйлс == R нь шууд хөрвүүлэгдэн ажилладаг хэл бөгөөд хэрэглэгчид түүнийг командын мөрний хөрвүүлэгчээр дамжуулж ашигладаг. Хэрэв хэрэглэгч R хэлний командын мөрөнд <code>2+2</code> гэж бичээд enter дарвал компьютер доор үзүүлсэн шиг 4 гэсэн хариу өгнө:<source lang="rout"> > 2+2 [1] 4 </source>R програм энэ тооцоог тус бүр нэг элементтэй хоёр векторын нийлбэр гэж ойлгох тул үр дүн нь нэг элементтэй вектор байна. <code>[1]</code> угтвар векторын эхний элемент хэвлэгдсэнийг илтгэнэ (энэ нь тооцооны үр дүн олон мөр дамнан хэвлэгдэх үед илүү ашиг тустай байдаг). APL , MATLAB зэрэгтэй адил R хэл матриц дээрх арифметик үйлдлүүдийг дэмждэг. R-ын [[Өгөгдлийн бүтэц|өгөгдлийн бүтцэд]] вектор, матриц, массив, датафрейм (өгөгдлийн сангийн хүснэгттэй төстэй), лист зэрэг багтдаг.<ref>{{cite book|last=Dalgaard|first=Peter|title=Introductory Statistics with R|year=2002|publisher=Springer-Verlag|location=New York, Berlin, Heidelberg|isbn=0387954759|pages=10–18, 34}}</ref> Эдгээр объектуудаас гадна регрессийн загвар, хугацаан цуваа болон гео-орон зайн координат зэрэг өөр бусад төрлийн объектууд байдаг. Мөн хэрэглэгч өөрөө шинээр объектын класс тодорхойлж ашиглах боломжтой. Скаляр төрлийн өгөгдлийн хувьд энэ нь бие даасан өгөгдлийн бүтэц болдоггүй.<ref>{{cite journal|last=Ihaka|first=Ross|last2=Gentlman|first2=Robert|date=Sep 1996|title=R: A Language for Data Analysis and Graphics|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/R-paper.pdf|journal=Journal of Computational and Graphical Statistics|publisher=American Statistical Association|volume=5|issue=3|pages=299–314|doi=10.2307/1390807|accessdate=2014-05-12}}</ref> Үүний оронд скаляр утгыг нэг урттай вектор гэж үздэг.<ref>{{Cite web|url=http://adv-r.had.co.nz/Data-structures.html|title=Data structures · Advanced R.|website=adv-r.had.co.nz|access-date=2016-09-26}}</ref> R нь зарим функцийн хувьд функц бүхий [[процедур хандалтат програмчлал]] болон ерөнхий функц бүхий [[объект хандалтат програмчлал]]<nowiki/>ын аль алийг дэмждэг. Ерөнхий функц нь түүний аргументаар дамжин ирсэн объектын классаас хамааран ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл ерөнхий функц объектын классыг ялгаад улмаар харгалзах функц уруу замчилж өгдөг. Жишээлбэл <code>print</code> нэртэй ерөнхий функц ашиглан бараг бүх төрлийн объектын утгыг хэвлэх тушаалыг  <code>print(objectname)</code>  хэлбэрээр өгч болдог.<ref name="help_print">{{cite web|last1=R Core Team|title=Print Values|url=https://stat.ethz.ch/R-manual/R-devel/library/base/html/print.html|website=R Documentation|publisher=R Foundation for Statistical Computing|accessdate=30 May 2016}}</ref> == Багц == R програмын боломж бололцоог хэрэглэгчдийн үүсгэсэн ''багц'' нэмж суулгах замаар жишээлбэл мэргэжлийн статистикийн арга техник, график төхөөрөмж (тухайлбал ggplot2 багц, зохиогч нь Hadley Wickham), импорт/экспортын боломжууд, тайлан гаргах хэрэгсэл (knitr, Sweave) гэх мэтээр өргөтгөх боломжтой. Тэдгээр багцууд голдуу R заримдаа [[Java]], [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээр бичигдсэн байдаг.{{citation needed|date=January 2016}} R програмын суулгацад агуулагдах үндсэн багцуудаас гадна Comprehensive R Archive Network (CRAN),<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/|title=The Comprehensive R Archive Network|publisher=}}</ref> Bioconductor, Omegahat,<ref>{{cite web|url=http://www.omegahat.net/|title=Omegahat.net|publisher=Omegahat.net|date=|accessdate=2016-09-09}}</ref> GitHub болон бусад агуулахуудад (2017 оны 4 сарын байдлаар) 10500 нэмэлт багц байна.{{refn| packages available from repositories * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} * {{Cite web|url = http://www.rdocumentation.org/|title = <nowiki>Search all R packages and function manuals | Rdocumentation</nowiki>|date = 2014-06-16|accessdate = 2014-06-16|website = Rdocumentation|publisher = }} }} == Гол үе шатууд == R програмын өөрчлөлтийн түүхчилсэн жагсаалт CRAN дээр хадгалагдаж байдаг.<ref name="RNews">Changes in versions 3.0.0 onward: </ref> Тэдгээрээс заримыг онцлон дор жагсаав. {| class="wikitable" |- ! Release ! Date ! Description |- ! 0.16 | |This is the last [[Alpha test|alpha]] version developed primarily by Ihaka and Gentleman. Much of the basic functionality from the "White Book" (see [[S (programming language)#History|S history]]) was implemented. The mailing lists commenced on April 1, 1997. |- ! 0.49 | style="white-space:nowrap;"|1997-04-23 | This is the oldest [[Source code|source]] release which is currently available on CRAN.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/src/base/R-0/|title=Index of /src/base/R-0|publisher=}}</ref> CRAN is started on this date, with 3 mirrors that initially hosted 12 packages.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000001.html|title=ANNOUNCE: CRAN|publisher=}}</ref> Alpha versions of R for Microsoft Windows and the [[classic Mac OS]] are made available shortly after this version.{{citation needed|reason=the CRAN announcement does not specifically mention Windows or Mac OS|date=October 2015}} |- ! 0.60 | 1997-12-05 | R becomes an official part of the [[GNU Project]]. The code is hosted and maintained on [[Concurrent Versions System|CVS]]. |- ! 0.65.1 | style="white-space:nowrap;"|1999-10-07 | First versions of update.packages and install.packages functions for downloading and installing packages from CRAN.<ref>https://cran.r-project.org/src/base/NEWS.0</ref> |- ! 1.0 | 2000-02-29 | Considered by its developers stable enough for production use.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/2000/000127.html|title=R-1.0.0 is released|author=Peter Dalgaard|accessdate=2009-06-06}}</ref> |- ! 1.4 | 2001-12-19 | S4 methods are introduced and the first version for [[macOS|Mac OS X]] is made available soon after. |- ! 2.0 | 2004-10-04 | Introduced [[lazy loading]], which enables fast loading of data with minimal expense of system memory. |- ! 2.1 | 2005-04-18 | Support for [[UTF-8]] encoding, and the beginnings of [[internationalization and localization]] for different languages. |- ! 2.11 | 2010-04-22 | Support for Windows 64 bit systems. |- ! 2.13 | 2011-04-14 | Adding a new compiler function that allows speeding up functions by converting them to byte-code. |- ! 2.14 | 2011-10-31 | Added mandatory namespaces for packages. Added a new parallel package. |- ! 2.15 | 2012-03-30 | New load balancing functions. Improved serialization speed for long vectors. |- ! 3.0 | 2013-04-03 | Support for numeric index values 2<sup>31</sup> and larger on 64 bit systems. |} == Интерфейсүүд == Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг R хэлний график интерфэйс бүхий хөгжүүлэлтийн цогц орчин бол RStudio юм. Үүнтэй ижил төстэй интерфэйс гэвэл R Tools for Visual Studio програмыг нэрлэж болно. R хэлэнд зориулагдсан интерфейст мөн Crackle GUI, R Commander, RKWard багтана. Өргөн хэрэглэгддэг зарим редактор R хэлийг дэмждэг. Тухайлбал Eclipse,<ref>{{cite web|url=http://www.walware.de/goto/statet|title=StatET for R|author=Unknown|access-date=2017-05-18|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926134541/http://www.walware.de/goto/statet|url-status=dead}}</ref> Emacs, Кейт,<ref>{{cite web|url=http://kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|title=Syntax Highlighting|publisher=Kate Development Team|accessdate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707062903/http://www.kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|archivedate=2008-07-07|url-status=dead}}</ref> LyX.<ref>{{cite web|url=http://wiki.lyx.org/LyX/LyxWithRThroughSweave|title=LyX with R through Sweave|author=Paul E. Johnson and Gregor Gorjanc|accessdate=2017-04-04}}</ref> Notepad++,<ref>{{cite web|url=http://sourceforge.net/projects/npptor/|title=NppToR: R in Notepad++|publisher=sourceforge.net|accessdate=2013-09-18|date=8 May 2013}}</ref> WinEdt,<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/RWinEdt/index.html|title=RWinEdt: R Interface to 'WinEdt'|author=Uwe Ligges|accessdate=2017-04-04}}</ref> Tinn-Р.<ref>{{cite web|url=http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|title=Tinn-R|accessdate=2017-04-04|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713103753/http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|url-status=dead}}</ref> R хэлийг [[Python]],<ref>{{cite web|url=http://rpy.sourceforge.net|title=A simple and efficient access to R from Python|accessdate=18 September 2013|date=21 October 2012|first=Laurent|last=Gautier}}</ref> Perl,<ref>{{cite web|url=https://metacpan.org/module/Statistics::R|title=Statistics::R - Perl interface with the R statistical program - metacpan.org|author=Florent Angly|publisher=}}</ref> Ruby,<ref>{{cite web|url=https://github.com/alexgutteridge/rsruby|title=GitHub - alexgutteridge/rsruby: Ruby - R bridge.|author=alexgutteridge|work=GitHub}}</ref> F#<ref>{{cite web|url=http://bluemountaincapital.github.io/FSharpRProvider/|title=F# R Type Provider|author=BlueMountain Capital|publisher=}}</ref> , Julia<ref>{{cite web|url=https://github.com/JuliaInterop/RCall.jl}}</ref> зэрэг хэд хэдэн скрипт хэлнээс хандаж ашиглах боломжтой байдаг. == useR! хурал == R хэрэглэгчдийн албан ёсны жил тутмын цугларалт бол  "[https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html useR!]" юм.<ref name="user">"useR!"</ref> Үүний анхны арга хэмжээ [https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/ useR! 2004] 2004 оны тав дугаар сард Австри улсын [[Вена]] хотноо зохион байгуулагдсан.<ref>{{cite web|url=http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|title=useR! 2004 - The R User Conference|accessdate=2013-09-18|date=27 May 2004|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|url-status=dead}}</ref> Уг арга хэмжээ 2005 онд өнжсөнөөс хойш жил бүр Европ болон Хойд Америкт ээлжлэн зохион байгуулагдаж байна.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/conferences.html|title=R-related Conferences|author=R Project|date=9 August 2013|accessdate=2013-09-18|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html|url-status=dead}}</ref> Дараагийн хурлуудыг дор жагсаав: * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2006/ useR! 2006, Vienna, Austria] * [https://web.archive.org/web/20161031082351/http://user2007.org/ useR! 2007, Ames, Iowa, USA] * [https://web.archive.org/web/20170603005926/http://www.statistik.uni-dortmund.de/useR-2008/ useR! 2008, Dortmund, Germany] * [https://web.archive.org/web/20161206224014/http://math.agrocampus-ouest.fr/infoglueDeliverLive/evenements/useR2009 useR! 2009, Rennes, France] * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2010/ useR! 2010, Gaithersburg, Maryland, USA] * [https://web.archive.org/web/20170421113054/http://web.warwick.ac.uk/statsdept/useR-2011/ useR! 2011, Coventry, United Kingdom] * [https://web.archive.org/web/20161103201807/http://biostat.mc.vanderbilt.edu/wiki/Main/UseR-2012 useR! 2012, Nashville, Tennessee, USA] * [https://web.archive.org/web/20161103062642/http://www.edii.uclm.es/~useR-2013// useR! 2013, Albacete, Spain] * [https://web.archive.org/web/20190107054408/http://user2014.stat.ucla.edu/ useR! 2014, Los Angeles, California, USA] * [http://user2015.math.aau.dk// useR! 2015, Aalborg, Denmark] *[https://user2016.r-project.org// useR! 2016, Stanford, California, USA] * [http://user2017.brussels/ useR! 2017, Brussels, Belgium] *[https://user2018.r-project.org/ useR! 2018, Brisbane, Australia] *[https://web.archive.org/web/20191202142748/http://www.user2019.fr/ useR! 2019, Toulouse, France] *[https://user2020.r-project.org/ useR! 2020, St. Louis, Missouri, USA] == R сэтгүүл == ''R сэтгүүл'' нь R төслийн нээлттэй хандалттай, хөндлөнгийн хяналттай сэтгүүл юм. Энд R програмын хэрэглээ болон хөгжүүлэлт тухайлбал R хэлний багц, програмчлалын зөвлөмж, мэдээ зэрэг зүйлс хэвлэгддэг. == SAS, SPSS болон Stata програмуудтай харьцуулахад == R програмыг SAS, SPSS, Stata зэрэг өргөн тархсан статистикийн програмуудтай нарийвчлан харьцуулах нь зүйтэй.<ref>{{cite web|url=http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/R_relative_statpack.pdf|title= Comparison of R to SAS, Stata and SPSS|first=Patrick|last=Burns|date=27 February 2007|accessdate=2013-09-18}}</ref> R нь статистикийн програмуудын харьцуулалт дээр статистикийн шилдэг програмуудтай хамт тэргүүн эгнээнд жагсдаг. ''New York Times'' сонины 2009 оны 1 дүгээр сарын дугаарт өгөгдөл шинжээчдийн дунд R програм хүлээн зөвшөөрөгдөхийн зэрэгцээ SAS зэрэг арилжааны чанартай статистикийн програмын зах зээлд болзошгүй аюул учруулж буй талаар нийтлэл хэвлэгдсэн байдаг.{{refn | R as competition for commercial statistical packages * {{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=Data Analysts Are Mesmerized by the Power of Program R: [Business/Financial Desk] | date=2009-01-07}} * {{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/01/08/r-you-ready-for-r/ | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=R You Ready for R? | date=2009-01-08}} }} == Жишээ == === Бичигдэх хэлбэр === Дараах жишээнд уг [[Синтакс|хэлний бичигдэх хэлбэр]] болон командын мөрнөөс ажиллах байдлыг харууллаа.{{citation needed|date=January 2016}} R хэлэнд утга оноох оператор болох = тэмдэгтийн оронд <- хоёр тэмдэгтээс тогтох сумыг өргөн хэрэглэдэг.<ref>{{cite web|author=R Development Core Team|title=Assignments with the = Operator|url=https://developer.r-project.org/equalAssign.html|accessdate=14 June 2012}}</ref><source lang="rout"> > x <- c(1,2,3,4,5,6) # Create ordered collection (vector) > y <- x^2 # Square the elements of x > print(y) # print (vector) y [1] 1 4 9 16 25 36 > mean(y) # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar [1] 15.16667 > var(y) # Calculate sample variance [1] 178.9667 > lm_1 <- lm(y ~ x) # Fit a linear regression model "y = f(x)" or "y = B0 + (B1 * x)" # store the results as lm_1 > print(lm_1) # Print the model from the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Coefficients: (Intercept) x -9.333 7.000 > summary(lm_1) # Compute and print statistics for the fit # of the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Residuals: 1 2 3 4 5 6 3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667 3.3333 Coefficients: Estimate Std. Error t value Pr(>|t|) (Intercept) -9.3333 2.8441 -3.282 0.030453 * x 7.0000 0.7303 9.585 0.000662 *** --- Signif. codes: 0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1 Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom Multiple R-squared: 0.9583, Adjusted R-squared: 0.9478 F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF, p-value: 0.000662 > par(mfrow=c(2, 2)) # Request 2x2 plot layout > plot(lm_1) # Diagnostic plot of regression model </source>[[Файл:Plots_from_lm_example.svg]] === Функцийн бүтэц === Хэрэглэгчийн функц зохиоход хялбар байдал нь R хэлний нэг давуу тал юм. Функцийн бие доторх объект функцийн дотоод хувьсагч болохын зэрэгцээ функцийн буцаах утга өгөгдлийн аль ч төрөл хэлбэрт байж болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.statmethods.net/management/userfunctions.html|title=Quick-R: User-Defined Functions|first=Robert|last=Kabacoff|year=2012|accessdate=2013-10-28|website=statmethods.net}}</ref> Функцийн бүтцийг харуулсан жишээг дор өгөв:<source lang="r"> functionname <- function(arg1, arg2, ... ){ # функцийн нэр болон аргументуудыг зарлаж байна statements # тушаалууд return(object) # object объектыг функцийн утга болгон буцааж байна } sumofsquares <- function(x){ # хэрэглэгчийн үүсгэсэн функц return(sum(x^2)) # x векторын элементүүдийн квадратуудын нийлбэрийг буцааж байна } </source><source lang="rout"> > sumofsquares(1:3) [1] 14 </source> === Mandelbrot олонлог === R хэл дээрх дараах богинохон код ''c'' комплекс тогтмолын янз бүрийн утганд харгалзах ''z'' = ''z''<sup>2</sup> + ''c'' тэгшитгэлийн эхний 20 итерацаар Mandelbrot олонлогийг дүрслэн үзүүлнэ. Мөн энэ жишээ дараах зүйлсийг харуулна: * энд caTools багцын хэрэглээ * [[комплекс тоо]]<nowiki/>н дээрх үйлдэл * тоон элементүүдээс тогтох олон хэмжээст массивын хэрэглээ (<code>C</code>, <code>Z</code> , <code>X</code>).<source lang="r"> install.packages("caTools") # багц суулгах тушаал library(caTools) # write.gif функц ашиглахаар харгалзах багцыг дуудаж байна jet.colors <- colorRampPalette(c("#00007F", "blue", "#007FFF", "cyan", "#7FFF7F", "yellow", "#FF7F00", "red", "#7F0000")) dx <- 400 # урт dy <- 400 # өргөн C <- complex( real=rep(seq(-2.2, 1.0, length.out=dx), each=dy ), imag=rep(seq(-1.2, 1.2, length.out=dy), dx ) ) C <- matrix(C,dy,dx) # комплекс тоонуудыг матриц хэлбэрт шилжүүлэх Z <- 0 # Z хувьсагчид 0 утга оноох X <- array(0, c(dy,dx,20)) # гаралтанд ашиглах 3 хэмжээст массивыг үүсгэж байна for (k in 1:20) { # 20 итерац бүхий давталт Z <- Z^2+C # итерац X[,,k] <- exp(-abs(Z)) # үр дүнг хадгалах } write.gif(X, "Mandelbrot.gif", col=jet.colors, delay=900) </source>[[Файл:Mandelbrot_Creation_Animation.gif|400x400px]] == Санал болгох бусад мэдээлэл == * [[wikisource:en:Comparison of numerical analysis software|Comparison of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:Comparison of statistical packages|Comparison of statistical packages]] * [[wikisource:en:List of numerical analysis software|List of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:List of statistical packages|List of statistical packages]] * [[wikisource:en:Programming with Big Data in R|Programming with Big Data in R]] (pbdR)<ref>{{cite web|author=Ostrouchov, G., Chen, W.-C., Schmidt, D., Patel, P.|title=Programming with Big Data in R|year=2012|url=http://r-pbd.org/}}</ref> * [[wikisource:en:Rmetrics|Rmetrics]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|GNU R|R}} * [https://www.r-project.org/ R төслийн албан ёсны веб сайт] * [https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/R-intro.html An Introduction to R] * [https://www.r-project.org/doc/bib/R-books.html R books], has extensive list (with brief comments) of R-related books * [http://www.r-bloggers.com/ R-bloggers], a daily news site about R, with 10,000+ articles, tutorials and case-studies, contributed by over 450 R bloggers. * [https://web.archive.org/web/20121206104812/http://rgm3.lab.nig.ac.jp/RGM/ The R Graphical Manual], a collection of R graphics from all R packages, and an index to all functions in all R packages * [http://rseek.org R seek], a custom frontend to Google search engine, to assist in finding results related to the R language * [https://web.archive.org/web/20061004131509/http://addictedtor.free.fr/graphiques/index.php R Graph Gallery] == Ашигласан материал == {{Reflist|3}} [[Ангилал:Статистикийн программчлалын хэл]] [[Ангилал:Чөлөөт статистикийн программ хангамж]] [[Ангилал:Чөлөөт тоон программ хангамж]] [[Ангилал:GNU багц]] qd56vxf7zkdlcpgl030qf46ags5jv33 Шагалын Жадамбаа 0 66633 852169 834266 2026-04-03T18:16:29Z Enkhsaihan2005 64429 852169 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Шагалын Жадамбаа | image = | caption = | office = [[Батлан хамгаалах яам (Монгол)|Батлан хамгаалахын яам]] | prime_minister = {{ubl|[[Дашийн Бямбасүрэн]]|[[Пунцагийн Жасрай]]}} | term_start = 1990 оны 9 сарын 11 | term_end = 1996 оны 7 сарын 19 | predecessor = [[Лувсангомбын Моломжамц]] | successor = [[Дамбийн Дорлигжав]] | birth_date = 1940 | birth_place = [[Говь-Алтай аймаг]], [[Монгол]] | death_date = 1996 | death_place = [[Улаанбаатар]], [[Монгол]] | children = [[Жадамбын Энхбаяр]] | allegiance = {{flag|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}} | branch = [[File:State emblem of the People's republic of Mongolia (1960–1992).svg|20px]] [[Монголын Ардын Арми]] | serviceyears = 1950-д—1996 | rank = [[Дэслэгч генерал]] }} Жалайр овогт '''Шагалын Жадамбаа''' (1940 онд Засагт хан аймгийн Эрдэнэ бишрэлт хошуунд буюу өнөөгийн [[Говь-Алтай аймаг|Говь-Алтай аймгийн]] [[Халиун сум|Халиун сумын]] нутаг Дунд Улиастай гэдэг газар төрсөн- ) Монгол Улсын Төр нийгмийн зүтгэлтэн, БХЯ-ны сайд асан, дэслэгч генерал. == Намтар == Тэрээр малчин, анчин Сэрээдоогийн Шагалын гэрт төрсөн. Эцэг нь хэдэн хүүхдээ ангийн махаар хооллож, Алтайн хишиг буянаар өсгөсөн байна. Эцэг эхээс наймуулаа зургаан хүү, хоёр охинтой айл байж. Багадаа ядуу зүдүү байсан учир айлд хөлсөөр мал маллаж, цэрэгт явах хүртлээ ачигч хийж байсан байна. Борог амьдрал дундаас л сургууль соёлын мөр хөөсөн нэгэн. 1949-1953 онд Баян сум (одоогийн Халиун сум)-ын бага сургуульд суралцахад нь тус сургуулийн захирал, ангийн багшаар нь төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, Ерөнхий сайд асан [[Пунцагийн Жасрай]] гуай ажиллаж байсан гэдэг. Сүүлд 1992-1996 онд П.Жасрай гуай Засгийн газрын тэргүүн болоод өөрийн багтаа авч ажиллуулсан байна. Цэрэгт ирээд удаагүй байтал бага дарга бэлтгэх ЗХУ-ын Алс Дорнодын цэргийн сургуульд тэнцэж явсан. Ингээд 1961-1964 онд ЗХУ-ын Алс Дорнодод [[Благовещенск]] хотын цэргийн сургуулийг онц дүнтэй төгсөж ирээд цэргийн салбарт ажиллаж эхэлсэн. Цэргийн их сургуульд ротын захирагч, тактикийн багш хийж байв. Энэ хугацаанд армийн бүх шат дамжлагаар ажилласан. [[Москва]] хотод М.М.Фрунзын нэрэмжит ерөнхий цэргийн командын академи, К.Е.Ворошиловын нэрэмжит Зэвсэг хүчний жанжин штабын дээд академи, академийг онц дүнтэй төгссөн. Оросын дээрх хоёр том сургуулийн ханан дээр "Монгол Улс, Шагалын Жадамбаа" гэж алтан үсгээр бичигдсэн байдаг. Фрунзын нэрэмжит академид "Монголын Жадамбаа шиг суралцацгаая" гэсэн хөдөлгөөн хүртэл өрнөдөг байсан гэдэг. Батлан хамгаалахын орлогч сайд, нэгдүгээр орлогч болон сайдаар ажилласан хугацааг нь аваад үзэхээр 12 жил хоёр ч Засгийн газар дамжиж алба хашсан. "Нийгмийн гольдрол өөрчлөгдсөн хүнд цагт Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байсан [[Дашийн Бямбасүрэн]] түүнийг нөмөр түшигтэй төрийн сайд гэж тодотгосон юм" хэмээн Ш.Арвай генералын дурсамжид байдаг. Тэрээр Жадамбаа генералыг "Монголын алт" гэж үнэлсэн нь бий. Энэ үгийг Арвай генералд Оросын Цэргийн командын академийн захирагч, хурандаа И.Н.Воробьев 1970-аад онд манайд айлчлахдаа хэлсэн байдаг. Монголын Батлан хамгаалах салбар хүчирхэг байсан үеийн Ш.Жадамба генерал армийн бүх шатны сургууль, албыг дүүргэж, цэргийн эрдэмд төгс боловсорсон жинхэнэ эх орны цэрэг байж. Махруу дайчин шаргуу, нягт нямбай, энгүй хөдөлмөрч тэрбээр суралцсан цэрэг, хүчний сургууль бүрээ алтан тэмдэгтэй дүүргэж, хашсан албан тушаал бүртээ бүтээсэн гавъяа хэлэх үгтэй байж цэрэг армийнхаа төлөө хатуу чанд тэмцдэг, хамгаалдаг генерал байж. Ш.Жадамба хээрийн дадлага, сургууль буудлага жолоодлогын талбайд офицер, цэргүүдтэйгээ халуун, хүйтнээс халшрахгүй ихэнх цагаа өнгөрүүлдэг байв. Түүний удирдсан хээрийн томоохон сургууль, дадлага, бүтээж туурвисан ном, илтгэл, өгүүлэл, дүрэм журам, зөвлөмжүүд нь энэ салбарын хөтөч гэгдэх юм. Монголын ардын армийг өргөтгөн зохион байгуулах нь Ш.Жадамба генерал, түүний хамтран зүтгэгчдээс хичээл зүтгэл, эр зориг, тэвчээр хатуужил шаардсан ажил байжээ. Ш.Жадамба, Л.Моломжамц, Ч.Пүрэвдорж, Р.Гаваа, Ц.Дашзэвэг, П.Мөнхдорж нарын цэргийн шилдэг дарга нар зэвсэгт хүчнээ хүмүүнлэг шинэ цагийн зорилгод нийцүүлэн өөрчлөн байгуулах цаг ирснийг эрт ойлгосон байжээ. Ардчилсан хувьсгал ялсны дараахан Ю.Цэдэнбалыг хаана оршуулах талаар Монголын төр хуралдахад “Төр нь тэргүүнээсээ нүүр буруулж, төмөр нүүрээ харуулж байгаа бол арми нь маршалаа авъя...” гэж ёсолчхоод гарч одсон8 тухайн үеийн [[Батлан хамгаалахын сайд]], [[Дэслэгч генерал]] Ш.Жадамба хүн чанар, төрт ёсыг түүхэнд сийлжээ. Шавилхан биетэй буурал генералыг уудам дэлгэр эх орноо сэтгэл зүрхэндээ багтаан, ган зуд, өвчин тахал, гал усны гашуун зовлонд элэг зүрхээ эмтлэн явсан жинхэнэ монгол эр гэх юм билээ. ==Гэр бүл== Түүний хүү [[Жадамбаагийн Энхбаяр|Ж.Энхбаяр]] мөн Батлан хамгаалахын сайдаар ажиллаж байсан улс төрч юм. {{Монголын Батлан Хамгаалахын сайд}} {{DEFAULTSORT:Жадамбаа, Шагалын}} [[Ангилал:Монголын батлан хамгаалахын сайд]] [[Ангилал:Монголын дэслэгч генерал]] [[Ангилал:Цэргийн Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:ЗХУ-ын жанжин штабын цэргийн академийн төгсөгч]] [[Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч]] [[Ангилал:Говь-Алтайнхан]] [[Ангилал:Халиуны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1940 онд төрсөн]] c3lqthjl5pg0r44tct518lht1c4rdjw 852170 852169 2026-04-03T18:17:02Z Enkhsaihan2005 64429 852170 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Шагалын Жадамбаа | image = | caption = | office = [[Батлан хамгаалах яам (Монгол)|Батлан хамгаалахын яам]] | prime_minister = {{ubl|[[Дашийн Бямбасүрэн]]|[[Пунцагийн Жасрай]]}} | term_start = 1990 оны 9 сарын 11 | term_end = 1996 оны 7 сарын 19 | predecessor = [[Лувсангомбын Моломжамц]] | successor = [[Дамбийн Дорлигжав]] | birth_date = 1940 | birth_place = [[Говь-Алтай аймаг]], [[Монгол]] | death_date = {{death date and age|1996|1940}} | death_place = [[Улаанбаатар]], [[Монгол]] | children = [[Жадамбын Энхбаяр]] | allegiance = {{flag|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}} | branch = [[File:State emblem of the People's republic of Mongolia (1960–1992).svg|20px]] [[Монголын Ардын Арми]] | serviceyears = 1950-д—1996 | rank = [[Дэслэгч генерал]] }} Жалайр овогт '''Шагалын Жадамбаа''' (1940 онд Засагт хан аймгийн Эрдэнэ бишрэлт хошуунд буюу өнөөгийн [[Говь-Алтай аймаг|Говь-Алтай аймгийн]] [[Халиун сум|Халиун сумын]] нутаг Дунд Улиастай гэдэг газар төрсөн- ) Монгол Улсын Төр нийгмийн зүтгэлтэн, БХЯ-ны сайд асан, дэслэгч генерал. == Намтар == Тэрээр малчин, анчин Сэрээдоогийн Шагалын гэрт төрсөн. Эцэг нь хэдэн хүүхдээ ангийн махаар хооллож, Алтайн хишиг буянаар өсгөсөн байна. Эцэг эхээс наймуулаа зургаан хүү, хоёр охинтой айл байж. Багадаа ядуу зүдүү байсан учир айлд хөлсөөр мал маллаж, цэрэгт явах хүртлээ ачигч хийж байсан байна. Борог амьдрал дундаас л сургууль соёлын мөр хөөсөн нэгэн. 1949-1953 онд Баян сум (одоогийн Халиун сум)-ын бага сургуульд суралцахад нь тус сургуулийн захирал, ангийн багшаар нь төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, Ерөнхий сайд асан [[Пунцагийн Жасрай]] гуай ажиллаж байсан гэдэг. Сүүлд 1992-1996 онд П.Жасрай гуай Засгийн газрын тэргүүн болоод өөрийн багтаа авч ажиллуулсан байна. Цэрэгт ирээд удаагүй байтал бага дарга бэлтгэх ЗХУ-ын Алс Дорнодын цэргийн сургуульд тэнцэж явсан. Ингээд 1961-1964 онд ЗХУ-ын Алс Дорнодод [[Благовещенск]] хотын цэргийн сургуулийг онц дүнтэй төгсөж ирээд цэргийн салбарт ажиллаж эхэлсэн. Цэргийн их сургуульд ротын захирагч, тактикийн багш хийж байв. Энэ хугацаанд армийн бүх шат дамжлагаар ажилласан. [[Москва]] хотод М.М.Фрунзын нэрэмжит ерөнхий цэргийн командын академи, К.Е.Ворошиловын нэрэмжит Зэвсэг хүчний жанжин штабын дээд академи, академийг онц дүнтэй төгссөн. Оросын дээрх хоёр том сургуулийн ханан дээр "Монгол Улс, Шагалын Жадамбаа" гэж алтан үсгээр бичигдсэн байдаг. Фрунзын нэрэмжит академид "Монголын Жадамбаа шиг суралцацгаая" гэсэн хөдөлгөөн хүртэл өрнөдөг байсан гэдэг. Батлан хамгаалахын орлогч сайд, нэгдүгээр орлогч болон сайдаар ажилласан хугацааг нь аваад үзэхээр 12 жил хоёр ч Засгийн газар дамжиж алба хашсан. "Нийгмийн гольдрол өөрчлөгдсөн хүнд цагт Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байсан [[Дашийн Бямбасүрэн]] түүнийг нөмөр түшигтэй төрийн сайд гэж тодотгосон юм" хэмээн Ш.Арвай генералын дурсамжид байдаг. Тэрээр Жадамбаа генералыг "Монголын алт" гэж үнэлсэн нь бий. Энэ үгийг Арвай генералд Оросын Цэргийн командын академийн захирагч, хурандаа И.Н.Воробьев 1970-аад онд манайд айлчлахдаа хэлсэн байдаг. Монголын Батлан хамгаалах салбар хүчирхэг байсан үеийн Ш.Жадамба генерал армийн бүх шатны сургууль, албыг дүүргэж, цэргийн эрдэмд төгс боловсорсон жинхэнэ эх орны цэрэг байж. Махруу дайчин шаргуу, нягт нямбай, энгүй хөдөлмөрч тэрбээр суралцсан цэрэг, хүчний сургууль бүрээ алтан тэмдэгтэй дүүргэж, хашсан албан тушаал бүртээ бүтээсэн гавъяа хэлэх үгтэй байж цэрэг армийнхаа төлөө хатуу чанд тэмцдэг, хамгаалдаг генерал байж. Ш.Жадамба хээрийн дадлага, сургууль буудлага жолоодлогын талбайд офицер, цэргүүдтэйгээ халуун, хүйтнээс халшрахгүй ихэнх цагаа өнгөрүүлдэг байв. Түүний удирдсан хээрийн томоохон сургууль, дадлага, бүтээж туурвисан ном, илтгэл, өгүүлэл, дүрэм журам, зөвлөмжүүд нь энэ салбарын хөтөч гэгдэх юм. Монголын ардын армийг өргөтгөн зохион байгуулах нь Ш.Жадамба генерал, түүний хамтран зүтгэгчдээс хичээл зүтгэл, эр зориг, тэвчээр хатуужил шаардсан ажил байжээ. Ш.Жадамба, Л.Моломжамц, Ч.Пүрэвдорж, Р.Гаваа, Ц.Дашзэвэг, П.Мөнхдорж нарын цэргийн шилдэг дарга нар зэвсэгт хүчнээ хүмүүнлэг шинэ цагийн зорилгод нийцүүлэн өөрчлөн байгуулах цаг ирснийг эрт ойлгосон байжээ. Ардчилсан хувьсгал ялсны дараахан Ю.Цэдэнбалыг хаана оршуулах талаар Монголын төр хуралдахад “Төр нь тэргүүнээсээ нүүр буруулж, төмөр нүүрээ харуулж байгаа бол арми нь маршалаа авъя...” гэж ёсолчхоод гарч одсон8 тухайн үеийн [[Батлан хамгаалахын сайд]], [[Дэслэгч генерал]] Ш.Жадамба хүн чанар, төрт ёсыг түүхэнд сийлжээ. Шавилхан биетэй буурал генералыг уудам дэлгэр эх орноо сэтгэл зүрхэндээ багтаан, ган зуд, өвчин тахал, гал усны гашуун зовлонд элэг зүрхээ эмтлэн явсан жинхэнэ монгол эр гэх юм билээ. ==Гэр бүл== Түүний хүү [[Жадамбаагийн Энхбаяр|Ж.Энхбаяр]] мөн Батлан хамгаалахын сайдаар ажиллаж байсан улс төрч юм. {{Монголын Батлан Хамгаалахын сайд}} {{DEFAULTSORT:Жадамбаа, Шагалын}} [[Ангилал:Монголын батлан хамгаалахын сайд]] [[Ангилал:Монголын дэслэгч генерал]] [[Ангилал:Цэргийн Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:ЗХУ-ын жанжин штабын цэргийн академийн төгсөгч]] [[Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч]] [[Ангилал:Говь-Алтайнхан]] [[Ангилал:Халиуны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1940 онд төрсөн]] 5g1qs6lrvno0ykloza6281ndf5ufa09 Алфа Ромео Жулиа (952) 0 66666 852232 522304 2026-04-04T07:50:48Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 852232 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суудлын тэрэг | Marke = [[Алфа Ромео]] | Modell = Жулиа | Bild = " 15 - ITALY Alfa Romeo Giulia QV 2015 pre-series at Museo Alfa Romeo Arese.jpg | Bild zeigt = Алфа Ромео Жулиа (2016 оноос хойш) | von = 2016 | bis = | Klasse = [[Дунд ангилал]] | Versionen = [[Лимузин]] | Motoren = [[Бензин хөдөлгүүр]]:<br />2,0–2,9 литр<br />(147–375&nbsp;кВт)<br />[[Дизель хөдөлгүүр]]:<br />2,2 литр<br />(100–154&nbsp;кВт)<ref>[http://www.autoevolution.com/news/marchionne-confirms-new-alfa-romeo-model-for-june-24-2015-86501.html ''Marchionne Confirms New Alfa Romeo Model for June 24, 2015''], Jeffrey Ross, autoevolution, 2014-09-12</ref> | Länge = 4639–4643 | Breite = 1860–1873 | Höhe = 1426–1436 | Radstand = 2820 | Gewicht = 1449–1655 | Vorgänger = [[Алфа Ромео 159]] | Nachfolger = }} {| class="infobox" width="258" | colspan="2" style="background:#9ACD32;text-align:center" | '''Бусад хэмжилт''' |- | [[Евро ШАҮП]]-[[ослын тест]]эд авсан одны тоо (2016)<ref>{{Webarchiv|url=http://www.euroncap.com/en/results/alfa-romeo/giulia/24849 |wayback=20170611164912 |text=Ergebnis des Alfa Romeo Giulia beim Euro-NCAP-Crashtest |archiv-bot=2026-04-04 07:50:47 InternetArchiveBot }} (2016)</ref> | [[File:Crashtest-Stern 5.svg|105px|]] |} '''Алфа Ромео Жулиа''' (952) (''итал.:'' Alfa Romeo Giulia) нь Италийн [[Фиат Крайслер Автомобил|Фиат Крайслер концернд]] хамаарах автомашин үйлдвэрлэгч [[Алфа Ромео]] компанийн [[Дунд ангилал|дунд ангиллын]] тэрэг бөгөөд 2016 оноос цувралаар үйлдвэрлэж байна. <gallery widths="200"> 2016-03-01 Geneva Motor Show 1239.JPG|Алфа Ромео Жулиа, 2016 оны Женевийн автомашины үзэсгэлэн Alfa Romeo Giulia 2017.jpg|Ар талын харагдац File:Prague 2017 Alfa Romeo Giulia 1.jpg </gallery> <div style="clear:both"></div> ==Цахим холбоос== {{Commonscat|Alfa Romeo Giulia (2015)|Алфа Ромео Жулиа}} * [http://www.alfaromeo.de/giulia ''Die neue Alfa Romeo Giulia''] Kreiert aus Emotionen. FCA Germany AG, abgerufen am 10. April 2016 (Offizielle Website). == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Алфа Ромео|Жулиа (2015)]] [[Ангилал:Лимузин]] [[Ангилал:Суудлын автомашины загвар]] mx7dvlic1ma75yqz86bdr94h7op8477 Раднаабазарын Раш 0 69254 852171 841891 2026-04-03T18:18:13Z Enkhsaihan2005 64429 852171 wikitext text/x-wiki [[Файл:Раднаабазарын Раш.jpg|thumb|Р. Раш Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Гавъяат тээвэрчин]] '''Раднаабазарын Раш''' (* [[1953 он]]ы [[3 сарын 18]]-нд [[Дундговь аймаг|Дундговь аймгийн]] [[Эрдэнэдалай сум]]<nowiki/>анд төрсөн) -1991-2004 он хүртэл Төмөр замын Хэрэг Эрхлэх Газрын дарга, УБТЗ-ын даргын үүрэгт ажлыг давхар хашиж, 2004-2008 онд Улсын Их Хурлын гишүүн, 2007 оноос Зам тээвэр, аялал жуулчлалын сайд. Улс төрч, инженер. == Намтар == '''Албан тушаал''' : Яг одоогоор "УБТЗ" ХНН-ийн даргын зөвлөх, УБТЗ-ын Ёс зүйн хороо, Ахмадын холбооны даргын зөвлөхөөр ажиллаж байна. '''Мэргэжил''' : Төмөр замын ашиглалтын инженер '''Боловсрол:''' 1972 онд Нийслэлийн 28 дугаар дунд сургууль, 1978 онд ЗХУ-ын /хуучин нэрээр Ленинград/ одоогийн Санкт-Петербург хотын Төмөр замын дээд сургууль, 1985 онд ЗХУКН-ын Төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академийг тус тус төгссөн. Төмөр замын ашиглалтын инженер мэргэжилтэй. == Ажилласан байдал == 1978-1979 онд Улаанбаатар төмөр замын [[Чойр]] өртөөнд вагоны холбогч найруулагч'','' хөдөлгөөн зохицуулагч, 1979 - 1981 онд Төмөр замын Удирдах газарт Галт тэрэгний хөдөлгөөний төв диспетчер, 1981 - 1982 онд “Толгойт” өртөөний дарга, 1982 - 1983 онд Улаанбаатар төмөр замын Ачаа тээврийн албаны ерөнхий инженер. 1985 -1990 онд МАХН-ын Төв хорооны зохион байгуулагч. Мөн тэр ондоо Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож, ардчилсан шинэ Үндсэн хууль батлалцсан хүний нэг юм. 1990 онд Төмөр замдаа эргэн очиж, "Улаанбаатар төмөр зам"-ын ХЭГ-ын нэгдүгээр орлогч дарга, 1991-2004 оны 10 дугаар сар хүртэл "УБТЗ" ХНН-ийн дарга, Төмөр замын Хэрэг эрхлэх газрын даргаар тус тус 14 жил давхар ажиллажээ. Раднаабазарын Раш нь УБТЗ-ын Хэрэг эрхлэх газрын даргаар ажилласан анхны Монгол дарга юм. 2004 оны сонгуулиар Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдож төр түшилцсэн байсан. 2007 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Зам тээвэр, аялал жуулчлалын сайдын албыг хашиж байв. Монголын төмөр замын удирдлагын бүтэц нь мэргэжлийн албадад тулгуурлан зохион байгуулагддаг. Ерээд оны эхнээр улс орон зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцоонд шилжих явцад тулгарсан хүнд үед УБТЗ хэмээх том айлыг хүлээн авч улсын эдийн засгийн гол өндөрлөгүүдийг холбосон, олон улсын тээврийн зах зээлд өрсөлдөх чадвартай, орчин үеийн техник, технологиор бэхэжсэн, үйлчилгээг чанарын түвшинд хүргэж, ажилчдынхаа нийгмийн асуудлыг үндсэнд нь шийдвэрлэсэн, монголын төмөр замын нэр хүндийг олон улсад таниулж, итгэлийг нь олж гадаадын түншүүдийн дэмжлэгийг олсон бие даасан байгууллага болгож чадсан байна. 1998 онд гавьяат тээвэрчин болсноосоо хойших 6 жилд Улаанбаатар, Дарханы илчит тэрэгний болон вагон депо, Зүүнхараагийн депо зэрэг бааз үйлдвэрүүдэд өргөтгөл хийж, Хөтөлд төмөр бетон дэрний үйлдвэр байгуулж, Япон, Герман, АНУ, Хятад, Итали зэрэг орны орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлсэн байна. Илчит тэрэгний тоог нэмэгдүүлснээр 1999 онд хоногт дунджаар 17 илчит тэрэг явдаг байсан бол 2003 онд 32 болж, ачаа тээвэрлэлт мөн хугацаанд 48,6 хувь өсчээ. Улаанбаатар-II, Түшлэг зэрэг 9 өртөө, зөрлөг шинээр нээж, шилэн кабелийн технологийг анх нэвтрүүлж, 1402 км урт кабель тавьж ОХУ, БНХАУ-тай шилэн кабелийн сүлжээгээр холбогдсон зэрэг олон ажил бүтээсэн байна. 1990 онд Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож, ардчилсан шинэ Үндсэн хуулийг батлалцжээ. МАХН-ын сүүлчийн их хурлуудад төлөөлөгчөөр оролцож, Намын бага хурлын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байв. == Төмөр замын Төв Засварын үйлдвэрт хийсэн зүтгүүр: 2ZAGAL == Монголын Төмөр Замчдын маань бахархал, Монгол инженерүүдийн маань ур ухаан шингэсэн 2 Загал-005 зүтгүүр. Зөвлөлтийн 2М62, М62УМ, 2ТЭ10М серийн илчит тэрэгний кузов, явах анги дээр АНУ-ын General Electric компаний 7FDL дизель хөдөлгүүрийг хослуулан бүтээсэн илчит тэрэг юм. 1995-1996 онуудад Улаанбаатар төмөр замын хэрэг эрхлэх газрын хэмжээнд удаа дараа яригдсаар Улаанбаатар төмөр замын дарга Р.Раш 1997 оны намар 10-р сарын 20-нд Монголын төмөр замд “Загал-2” серийн илчит тэргийг угсрах, зохион бүтээх тухай бүрэн шийдэлд хүрч, УБТЗ-ын дарга Р. Раш, Зүтгүүрийн албаны ерөнхий инженер Л.Ганбаатар нар АНУ явж Монголын төмөр замд ямар зүтгүүр ашиглаж болох тухай албаны хүмүүстэй уулзаж зохих шийдэлд хүрсэн билээ. Улмаар 1996 оны намар инженер Л.Ганбаатар, Х.Сүрэнжав, Улаанбаатар депогийн дарга Ю.Идэрчулуун нар АНУ-ын Пенсельван мужийн үйлдвэрийн жижиг хот Эрид “GENERAL-ELECTRIC” заводод одоо ажиллаж буй DASH зүтгүүрийг Монголд явуулах бэлтгэл ажилтай 20 гаруй хоног танилцаж, туршилтад оруулан Монголд 1997 онд авчирсан юм. Тэр үед Орос зүтгүүрийн раман дээр өөрийн заводын дизель генераторыг байрлуулж угсрах тухай бидэнд ярьж улмаар Казахстан улсын хоёр ширхэг зүтгүүрийн раманд угсарч буйгаа үзүүлж танайх үйлдвэрийн энэ шугамд орох хэрэгтэй гэж ухуулж байсан юм. Бараг найман жилийн хойно 2003-2004 онд ОХУ-ын Коломенскийн заводод хийсэн Д49 дизель генераторыг 2М62М-ын металл ломд хаягдсан раман дээр байрлуулах ажлыг тус депогийн инженер техникийн ажилчид зориглон орж хийж эхэлсэн юм. Нийт 10 ширхэг секцэнд тоноглож 2005 оны тавдугаар сарын 9-нд Ялалтын баяраар анхны аялалд үдэж байв. Энэ шинэ дизель генераторын илчит тэрэг хуучин 2М62М-ээс чадлаар илүү ачааг татах хүч нь 300 тонноор нэмэгдсэн юм. Энэ модернизацийг Украин улсын Полтавын засварын заводод хийж Монголд явуулж тодорхой техникийн дэвшилд тус завод хүрлээ гэж яригдаж байсан цаг үед Монголд шинэчлэл хийсэнд Полтавчууд гайхаж байсан сураг дуулдсан. “Zagal 2” серийн илчит тэргийг угсрах бүр шинээр хийх зураг төсөл гаргах бэлтгэл ажил 2005 оны 1-2 дугаар сард хангагдаж АНУ-аас анхны дизель генератор ирж ажил эхэлсэн юм. Нийт 60 хоног үргэлжилж “Zagal 001” илчит тэргийг хийсэн билээ. Улаанбаатар зүтгүүрийн депогийн инженер техникийн ажилчид өндөр мэргэжлийн засварчид нэг баг болж, ер нь депо тэр аяараан хөдөлж “Zagal 001” илчит тэргийг угсрахад УБТЗ-ын дарга Р.Раш, 1-р орлогч дарга В.М.Гернего, В.В.Магдей нар өдөр тутмын бодит дэмжлэг, сэтгэл санаа тавьж 2 ЗАГАЛ илчит тэрэгийг үйлдвэрлэн гаргахад хүн бүрийн хүчин зүтгэл шингэсэн юм. == Шагнал == * 1996 онд Хөдөлмөрийн Гавъяаны улаан тугийн одон, * 1998 онд ОХУ-ын “Найрамдал одон” , * 1998 онд Монгол Улсын Гавъяат тээвэрчин /1998-07-17/, * 2004 онд УИХ-ын гишүүн байхдаа Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар /2004-10-07. №414/. * 2004 онд ОХУ-ын Засгийн газрын “Мельников” медаль, “Транссибирийн төмөр зам" медаль, * 2006 онд Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль, * 2006 онд Төрийн хичээнгүй түшээ өргөмжлөл хүртсэн. Монгол, Оросын хүндэт төмөр замчин. {{DEFAULTSORT:Раш, Раднаабазарын}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Төмөр замын инженер]] [[Ангилал:Монголын сайд]] [[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Гавьяат Тээвэрчин]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан]] [[Ангилал:Хүндэт төмөр замчин]] [[Ангилал:Дундговийнхон]] [[Ангилал:Эрдэнэдалайн хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1953 онд төрсөн]] ocl9l8izvapiih3wijd3pagiax0r1iw Хенри Эгард Уоллес 0 74562 852172 842796 2026-04-03T18:27:01Z Enkhsaihan2005 64429 852172 wikitext text/x-wiki {{Short description|1941-1945 онд АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Хенри Э. Уоллес | native_name = {{nobold|Henry A. Wallace}} | image = Henry-A.-Wallace-Townsend (cropped).jpeg | caption = Албан ёсны хөрөг, 1940 | order = 33 дахь | office = АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч | president = [[Франклин Рузвельт]] | term_start = 1941 оны 1 сарын 20 | term_end = 1945 оны 1 сарын 20 | predecessor = [[Жон Гарнер]] | successor = [[Харри Трумэн]] | order1 = 10 дахь | office1 = АНУ-ын худалдааны сайд | president1 = {{ubl|Франклин Рузвельт|Харри Трумэн}} | term_start1 = 1945 оны 3 сарын 2 | term_end1 = 1946 оны 9 сарын 20 | predecessor1 = [[Жесс Жонс]] | successor1 = [[Эверэлл Харриман]] | order2 = 11 дэх | office2 = АНУ-ын хөдөө аж ахуйн сайд | president2 = Франклин Рузвельт | term_start2 = 1933 оны 3 сарын 4 | term_end2 = 1940 оны 9 сарын 4 | predecessor2 = [[Артур Хайд]] | successor2 = [[Клод Викард]] | birth_name = Хенри Агард Уоллес | birth_date = {{birth date|1888|10|7}} | birth_place = [[Ориент, Айова]], АНУ | death_date = {{death date and age|1965|11|18|1888|10|7}} | death_place = [[Данбөри, Коннектикут]], АНУ | party = {{ubl|[[Бүгд Найрамдах Нам (АНУ)|Бүгд Найрамдах]] (1909–1936)|[[Ардчилсан Нам (Америкийн Нэгдсэн Улс)|Ардчилсан]] (1936–1947, 1964–1965)|[[Дэвшилт Нам (АНУ, 1948–1955)|Дэвшилт]] (1948–1950)}} | otherparty = [[Дэвшилт Нам (АНУ, 1912)|Дэвшилт]] (1912) | spouse = {{marriage|[[Ило Браун]]|1914}} | children = 3 | father = [[Хенри Кантвелл Уоллес]] | education = [[Айова мужийн их сургууль]] ([[Шинжлэх ухааны бакалавр|BS]]) | occupation = {{Hlist|Улс төрч|сэтгүүлч|фермер|бизнесмен}} | signature = Henry A Wallace Signature.svg | resting_place = Глендейл оршуулгын газар, [[Де Мойн]], Айова, АНУ }} '''Хенри Эгард Уоллес''' – ({{lang-en|Henry Agard Wallace}}; 1888 оны 10-р сарын 7-нд АНУ-ын [[Айова]] мужийн Эдэйр Коунтид төрсөн-1965 оны 11-р сарын 18-нд нас барсан) нь АНУ-ын улс төрийн зүтгэлтэн, ажил хэрэгч хүн, сэтгүүлч. == Намтар == Айовагийн их сургуулийг мал аж ахуйчаар 1910 онд төгсөөд малын фермд ажилласан. Мөн өөрийн гэр бүлийн сонины редактораар давхар ажиллаж байжээ. 1933-1940 онд [[Франклин Рузвельт]] түүнийг АНУ-ын Хөдөө аж ахуйн сайдаар томилсон. 1941-1945 онд АНУ-ын 33 дахь Дэд Ерөнхийлөгчөөр ажилласан. 1945-1946 онд АНУ-ын Худалдааны сайдаар ажиллаж, Ерөнхийлөгч [[Харри Трумэн|Харри Трумэний]] үед огцорсон. 1948 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өөрийн байгуулсан “Прогрессив” /Хөгжил-Дэвшил/ намаас нэр дэвшиж ялагдаад улс төрөөс холдсон байна. Тэрээр Х.Трумэний хэрэгжүүлсэн "[[Маршаллын төлөвлөгөө]]<nowiki/>г" эсэргүүцэгч байсан бөгөөд түүний либерал үзэлтэй гэдэг байжээ. АНУ-ын [[Коннектикут]] мужийн Данбери хотод 1965 оны 11-р сарын 18-нд нас барсан. ==1944 онд Монголд айлчилсан нь== Америкийн Нэгдсэн Улсын Дэд Ерөнхийлөгч Хенри Эгард Уоллес 1944 оны 5 дугаар сард ЗХУ-д албан ёсоор айлчилж, 6 дугаар сарын сүүлчээр Хятад улсад айлчлаад буцах замдаа Улаанбаатарт 7-р сарын 2-нд бууж 2 хоног зочилсон нь Монгол Улсад айлчилсан хөрөнгөтөн орны буюу АНУ-ын анхны өндөр түвшний зочин байлаа. АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгчийг уг айлчлалын бүрэлдэхүүнд Зөвлөлт-Хятадын харилцааг "нэвт мэддэг", бас монголоор ярьдаг, америкийн хятад судлаач, монголч эрдэмтэн [[Оуэн Латтимор]], орос хэлтэй эдийн засагч Жон Хазард, Төрийн департаментын хятадын хэлтсийн дарга Картер Винсент нар багтаж дагалдан ирсэн байна. АНУ-ын төрийн дээд зиндааны анхны зочдыг Монголын удирдагчид хүндэтгэн угтаж, БНМАУ-ын Ерөнхий сайд бөгөөд ГЯЯ-ны сайд [[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]] өөрийн биеэр онгоцны буудалд угтаж авч улс орныхоо туулсан зам, бодит байдлын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл хийхдээ Монгол нь тусгаар тогтносон улс болохыг онцолж, фашизмын эсрэг тэмцэж байгаа Холбоотон гүрнүүдийг анхнаасаа дэмжиж буйгаа онцгойлон илэрхийлж байжээ. Мөн ЗХУ-д Элчин сайдаар ажиллаж байсан [[Жамсрангийн Самбуу]] гуайг хотын дарга болгож, Намын Төв хорооны Нарийн бичгийн дарга [[Дашийн Дамба|Дашийн Дамбыг]] албан ёсоор дагалдах хүнээр, эрдэмтэн [[Бямбын Ринчен]]<nowiki/>г англи хэлний орчуулагчаар ажиллуулсан байдаг юм. АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгчид ДЯЯ-ны Хэлтсийн дарга Б.Болд, Гомбосүрэн нарыг ахлах дэслэгч цолтой формоор хувцаслан хамгаалагчаар томилон ажиллуулжээ. Х.Э.Уоллес Намын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга [[Юмжаагийн Цэдэнбал]]<nowiki/>ын Зис 101 машинаар, Засгийн газрын Нүхтийн амралтын хоёр давхар дүнзэн байшин, дэргэд нь барьсан 12 ханатай Монгол гэрт байрлуулж, хамгаалалт гаргаж үйлчилжээ. АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгч өдрийн цагт гэрт, шөнө байшинд хоноглож Гандан хийд, Биокомбинат, Улсын их сургуульд зочилж, тэнд 2 микроскоп бэлэглэж өгөөд, орой нь Бөмбөгөр ногоон театрт “Шарай голын гурван хаан” жүжиг үзэж сонирхсон байна. Дэд Ерөнхийлөгч Хэнри Уоллес нутаг буцахаар онгоцоор хөөрсөн боловч ЗХУ-ын Эрхүү хотод цаг агаар муу байснаас удалгүй буцаад дахин газардсан байдаг. Өмнө очсон Гандан хийдээр дахин "бэлдсэн жүжиг байж уу гэж шалгах" зорилготой байсан байх /таамаглал/ гээд очиж үзээд нэг хоноод ниссэн ажээ. Үүнээс улбаалж "АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч Монголд хоёр удаа айлчлав" гэсэн яриа тухайн үед гарч байжээ. АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгчийн явах замын дагуу болон очих газруудад нь байнга хүч нэмэгдүүлсэн хамгаалалт зохиож, шөнийн цагт байрных нь гадна талд аюулаас хамгаалах газрын офицеруудыг ахлагчийн дүрэмт хувцас өмсгөн, автомат буугаар зэвсэглэн хамгаалсан байдаг. Энэ айлчлалын үеэр Монголд амьдарч байсан оросуудыг хоёр хоног хотоос гадагш амралтын маягаар байлгасан нь Зөвлөлтийн колони мэтээр улсаа харагдуулахгүй гэсэн арга байсан гэдэг. Энэхүү айлчлалын үндсэн зорилго нь Их гүрнүүдийн удирдагчдын [[Ялтын уулзалт|Ялтын бага хурл]]<nowiki/>ын өмнө Монголын тусгаар тогтнолын тухайд Америкийн байр суурийг бэлтгэх үүднээс БНМАУ-ын бодит байдалтай танилцах, тус улсын Зөвлөлт, Хятадын харилцаанд эзлэх байр суурийг тодруулах явдал байсан юм. Америйкийн Дэд Ерөнхийлөгч Х.Уоллес Монголд айлчилснаар манай орны тухай америкчууд ямар нэг бодит ойлголттой болж авчээ. Дэд Ерөнхийлөгчөөс Америкийн Нэгдсэн Улсын Ерөнхийлөгч [[Франклин Рузвельт|Ф.Д.Рузвэльт]]<nowiki/>эд бичсэн тайландаа: “Зөв дэвшил, цэргийн бэлэн байдал, үндэсний ухаан бодол Гадаад Монголд их байгаагийн баталгаа мундахгүй байна. Зөвлөлтийн нөлөө их байгаа нь эргэлзээгүй зүйл боловч улс төр, засаг захиргааны хяналт авьяаслаг монгол хүмүүсийн гарт байна. Хятадын нөлөөлөл амархан сэргэх тухай бодол бол бүтэшгүй зүйл. Харин ч дайны дараа Өвөр Монголтой нэгдэх тухай ухуулга гарч болох юм” хэмээн онцлон тэмдэглэсэн нь [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]]-ын талаарх Ф.Рузвельтийн үзэл хандлагад эерэг нөлөө үзүүлж, '''Монгол Улсын “статус квог” хүлээн зөвшөөрөх''', шийдвэр гаргахад АНУ болон Их Британид тодорхой нөлөө үзүүлсэн юм. {{DEFAULTSORT:Уоллес, Хенри Эгард}} [[Ангилал:АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:АНУ-ын хөдөө аж ахуйн сайд]] [[Ангилал:АНУ-ын худалдааны сайд]] [[Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ)]] [[Ангилал:АНУ-ын Ардчилсан Намын гишүүн]] [[Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин]] [[Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин]] [[Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн]] [[Ангилал:Америкчууд]] [[Ангилал:1888 онд төрсөн]] [[Ангилал:1965 онд өнгөрсөн]] jziuvplfze2lq7gqculph2nimp4w2o7 Загвар:Инфобокс улс 10 76390 852191 849393 2026-04-03T22:49:42Z Enkhsaihan2005 64429 852191 wikitext text/x-wiki {{инфобокс |templatestyles = Загвар:Инфобокс улс/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}} |<div class="fn org country-name">{{{conventional_long_name|}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}} |<div class="ib-country-names"><!-- -->{{br separated entries |{{{native_name|}}} |{{#if:{{{name|}}} |<div class="ib-country-name-style fn org country-name">{{{name|}}}</div> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class="fn org">[[Micronation]]</span> }} }} | subheader = {{#if:{{{life_span|}}} | {{{life_span}}} | {{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}{{#if:{{{year_end|}}}|–{{{year_end}}} }} }} }} | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}} |<div class="center">{{Инфобокс улс/imagetable |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|{{{flag_size|}}}}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag|{{{flag_alt|}}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын далбаа}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag2|{{{flag_alt2|}}}}}}}} |caption1= {{#ifexist:{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{if empty |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{if empty |{{{flag_type|}}} |Flag}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }}|{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}}]] |{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{if empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}} |size={{{symbol_width|{{{coa_size|}}}}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{{alt_coat|{{{coat_alt|}}}}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын {{{symbol_type|Сүлд}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} | {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} {{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}|{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} | {{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}]] |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} }} }}</div> }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}} |<div class="center">'''Уриа:&nbsp;'''{{if empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<div>{{{englishmotto}}}</div> }}</div> }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}} |'''Төрийн дуулал:'''&nbsp;{{if empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}} }}{{#if:{{{anthems|}}} |'''Төрийн дууллууд:'''&nbsp;{{{anthems}}} }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Хааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{royal_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{flag_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Далбааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{flag_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{national_march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Үндэсний марш:'''&nbsp;{{{national_march}}}</div> }}{{#if:{{{territorial_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Нутаг дэвсгэрийн дуулал:'''&nbsp;{{{territorial_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{regional_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Аймгийн дуулал:'''&nbsp;{{{regional_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{state_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Мужын дуулал:'''&nbsp;{{{state_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Марш:'''&nbsp;{{{march}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | <div class="center">'''{{if empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}</div><!-- --><div class="center">{{if empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}</div> }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_width|{{{image_map_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map|{{{image_map_alt|}}}}}}|title={{{map_caption|{{{image_map_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{{map2_width|{{{image_map2_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map2|{{{image_map2_alt|}}}}}}|title={{{map_caption2|{{{image_map2_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | label6 = Төлөв | data6 = {{#if:{{{status|}}}|{{Инфобокс улс/status text|status={{{status|}}}|status_text={{{status_text|}}}|empire={{{empire|}}}|year_end={{{year_end|}}}|year_exile_start={{{year_exile_start|}}}|year_exile_end={{{year_exile_end|}}} }} }} | label7 = Байршил | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | Нийслэл }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><div class="ib-country-largest">{{{largest_settlement_type|ба томоохон хот}}}</div> }} | data8 = {{#if:{{{capital|}}}|{{{capital}}}{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label9 = Цөллөгт байгаа нийслэл | data9 = {{#ifexist:{{{capital_exile|}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} | rowclass10 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label10 = {{#if:{{{admin_center_type|}}}| {{{admin_center_type}}} | Засаг захиргааны&nbsp;төв }} | data10 = {{#switch:{{{admin_center|}}} |capital | = |[[{{{capital|}}}]] = |{{{capital|}}} = |#default = {{{admin_center}}}{{#if:{{{capital|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} }} | rowclass11 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}|mergedbottomrow}} | label11 = Томоохон {{{largest_settlement_type|хот}}} | data11 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{if empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} }} }} | rowclass12 = mergedtoprow | label12 = Албан ёсны&nbsp;хэл | data12 = {{{official_languages|}}} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}}&nbsp;хэл</span> | data13 = {{if empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_national_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} үндэсний&nbsp;хэл</span> | data14 = {{if empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_regional_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} орон нутгийн&nbsp;хэл</span> | data15 = {{if empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | label16 = Нийтлэг&nbsp;хэл | data16 = {{{common_languages|}}} | rowclass17 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label17 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data17 = {{{languages|}}} | rowclass18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data18 = {{{languages2|}}} | label19 = [[Ястан|Угсаатны&nbsp;бүлгүүд]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<div class="ib-country-ethnic"> ({{{ethnic_groups_year}}}){{{ethnic_groups_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-ethnic">{{{ethnic_groups_ref|}}}</div>}} | data19 = {{{ethnic_groups|}}} | label20 = Шашин <!-- -->{{#if:{{{religion_year|}}} |<div class="ib-country-religion"> ({{{religion_year}}}){{{religion_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-religion">{{{religion_ref|}}}</div>}} | data20 = {{{religion|}}} | label21 = [[Ард түмний нэр|Ард түмний нэршил]] | data21 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} people | [[{{{demonym}}} people|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label22 = Төрөл | data22 = {{{org_type|}}} | label23 = {{if empty|{{{membership_type|}}} | Гишүүнчлэл }} | data23 = {{{membership|}}} | label24 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}} улсын улс төр}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын улс төр|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data24 = {{{government_type|}}} | header25 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->Удирдагчид | <!--template being used for country/territory: -->Төр засаг }} }} }} | rowclass26 = mergedrow | data26 = {{#if:{{{leader_name1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} |{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} |{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} |{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} |{{{leader_title5|}}} |{{{leader_name5|}}} |{{{leader_title6|}}} |{{{leader_name6|}}} |{{{leader_title7|}}} |{{{leader_name7|}}} |{{{leader_title8|}}} |{{{leader_name8|}}} |{{{leader_title9|}}} |{{{leader_name9|}}} |{{{leader_title10|}}} |{{{leader_name10|}}} |{{{leader_title11|}}} |{{{leader_name11|}}} |{{{leader_title12|}}} |{{{leader_name12|}}} |{{{leader_title13|}}} |{{{leader_name13|}}} |{{{leader_title14|}}} |{{{leader_name14|}}} |{{{leader_title15|}}} |{{{leader_name15|}}} }} }} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{title_leader|}}}| {{{title_leader}}} }} | data27 = {{#if:{{{title_leader|}}}|&nbsp;}} | rowclass28 = mergedrow | data28 = {{#if:{{{year_leader1|}}} | {{Инфобокс улс/multirow|{{{year_leader1|}}} |{{{leader1|}}} |{{{year_leader2|}}} |{{{leader2|}}} |{{{year_leader3|}}} |{{{leader3|}}} |{{{year_leader4|}}} |{{{leader4|}}} |{{{year_leader5|}}} |{{{leader5|}}} |{{{year_leader6|}}} |{{{leader6|}}} |{{{year_leader7|}}} |{{{leader7|}}} |{{{year_leader8|}}} |{{{leader8|}}} |{{{year_leader9|}}} |{{{leader9|}}} |{{{year_leader10|}}} |{{{leader10|}}} |{{{year_leader11|}}} |{{{leader11|}}}|{{{year_leader12|}}} |{{{leader12|}}}|{{{year_leader13|}}} |{{{leader13|}}}|{{{year_leader14|}}} |{{{leader14|}}}|{{{year_leader15|}}} |{{{leader15|}}} }} }} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{title_representative|}}}| {{{title_representative}}} }} | data29 = {{#if:{{{title_representative|}}}|&nbsp;}} | rowclass30 = mergedrow | data30 = {{#if:{{{year_representative1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_representative1|}}} |{{{representative1|}}} |{{{year_representative2|}}} |{{{representative2|}}} |{{{year_representative3|}}} |{{{representative3|}}} |{{{year_representative4|}}} |{{{representative4|}}} |{{{year_representative5|}}} |{{{representative5|}}}|{{{year_representative6|}}} |{{{representative6|}}}|{{{year_representative7|}}} |{{{representative7|}}}|{{{year_representative8|}}} |{{{representative8|}}} }} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|{{{title_deputy}}} }} | data31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|&nbsp;}} | rowclass32 = mergedrow | data32 = {{#if:{{{year_deputy1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_deputy1|}}} |{{{deputy1|}}} |{{{year_deputy2|}}} |{{{deputy2|}}} |{{{year_deputy3|}}} |{{{deputy3|}}} |{{{year_deputy4|}}} |{{{deputy4|}}} |{{{year_deputy5|}}} |{{{deputy5|}}} |{{{year_deputy6|}}} |{{{deputy6|}}}|{{{year_deputy7|}}} |{{{deputy7|}}}|{{{year_deputy8|}}} |{{{deputy8|}}}|{{{year_deputy9|}}} |{{{deputy9|}}}|{{{year_deputy10|}}} |{{{deputy10|}}}|{{{year_deputy11|}}} |{{{deputy11|}}}|{{{year_deputy12|}}} |{{{deputy12|}}}|{{{year_deputy13|}}} |{{{deputy13|}}}|{{{year_deputy14|}}} |{{{deputy14|}}}|{{{year_deputy15|}}} |{{{deputy15|}}} }} }} | label40 = Хууль тогтоох байгууллага | data40 = {{{legislature|}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house1|}}}|{{{type_house1}}}|[[Дээд танхим]]}}</div> | data41 = {{{upper_house|{{{house1|}}}}}} | rowclass42 = mergedbottomrow | label42 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house2|}}}|{{{type_house2}}}|[[Доод танхим]]}}</div> | data42 = {{{lower_house|{{{house2|}}}}}} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedtoprow}} | header43 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<div class="ib-country-sovereignty">{{{sovereignty_note}}}</div>}} | {{#if:{{{established|}}}| | Байгуулагдсан }} }} }} | label44 = Байгуулагдсан | data44 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | label45 = {{#if:{{{era|}}}|Түүхэн эрин|Түүх}} | data45 = {{#if:{{{era|}}} |{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} | {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|&nbsp;}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data46 = {{#if:{{{established_date1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{established_event1|}}} |{{{established_date1||}}} |{{{established_event2|}}} |{{{established_date2||}}} |{{{established_event3|}}} |{{{established_date3|}}} |{{{established_event4|}}} |{{{established_date4|}}} |{{{established_event5|}}} |{{{established_date5|}}} |{{{established_event6|}}} |{{{established_date6|}}} |{{{established_event7|}}} |{{{established_date7|}}} |{{{established_event8|}}} |{{{established_date8|}}} |{{{established_event9|}}} |{{{established_date9|}}} |{{{established_event10|}}} |{{{established_date10|}}} |{{{established_event11|}}} |{{{established_date11|}}} |{{{established_event12|}}} |{{{established_date12|}}} |{{{established_event13|}}} |{{{established_date13|}}} |{{{established_event14|}}} |{{{established_date14|}}} |{{{established_event15|}}} |{{{established_date15|}}} |{{{established_event16|}}} |{{{established_date16|}}} |{{{established_event17|}}} |{{{established_date17|}}} |{{{established_event18|}}} |{{{established_date18|}}} |{{{established_event19|}}} |{{{established_date19|}}} |{{{established_event20|}}} |{{{established_date20|}}} }} }} | rowclass47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{event_pre|}}} |{{{date_pre|}}} |{{if empty|{{{event_start|}}}|Байгуулагдсан}} |{{{date_start|}}} {{{year_start|}}} |{{{event1|}}} |{{{date_event1|}}} |{{{event2|}}} |{{{date_event2|}}} |{{{event3|}}} |{{{date_event3|}}} |{{{event4|}}} |{{{date_event4|}}} |{{{event5|}}} |{{{date_event5|}}} |{{{event6|}}} |{{{date_event6|}}}|{{{event7|}}} |{{{date_event7|}}}|{{{event8|}}} |{{{date_event8|}}}|{{{event9|}}} |{{{date_event9|}}}|{{{event10|}}} |{{{date_event10|}}} |{{if empty|{{{event_end|}}}|Мөхсөн}} |{{{date_end|}}} {{{year_end|}}} |{{{event_post|}}} |{{{date_post|}}} }} }} | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | {{#ifexist:Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | Газар нутаг {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass61 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{area_label|}}}|Нийт}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{area_rank}}}]]) }} }} | rowclass62 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Land</div> | data62 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{{area_land_km2|}}} км<sup>2</sup> |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label63 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай</div> | data63 = {{#if:{{{area_water_km2|}}} | {{{area_water_km2|}}} км<sup>2</sup>{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label64 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай&nbsp;(%)</div> | data64 = {{{percent_water|}}} | rowclass65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label65 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass66 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label66 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data66 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass67 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label67 = {{{stat_year1|}}}{{{ref_area1|}}} | data67 = {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area1|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass68 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label68 = {{{stat_year2|}}}{{{ref_area2|}}} | data68 = {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area2|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass69 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label69 = {{{stat_year3|}}}{{{ref_area3|}}} | data69 = {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area3|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass70 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label70 = {{{stat_year4|}}}{{{ref_area4|}}} | data70 = {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area4|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass71 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label71 = {{{stat_year5|}}}{{{ref_area5|}}} | data71 = {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area5|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass89 = mergedbottomrow | label89 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data89 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass90 = mergedtoprow | header90 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | {{#ifeq:{{{population_link}}}|no|Population|[[{{{population_link}}}|Хүн ам]]}}<!-- -->| {{#ifexist:Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Population]]<!-- -->| Хүн ам<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass91 = mergedrow | label91 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}} тооцоо|Тооцоо}}</div> | data91 = {{#if:{{{population_estimate|}}} |{{{population_estimate}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass92 = mergedrow | label92= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data92= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass93= mergedrow | label93= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data93= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass94= mergedrow | data94= {{#if:{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}}|{{инфобокс улс/multirow|{{{stat_year1|}}}{{{ref_pop1|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}|{{{stat_year2|}}}{{{ref_pop2|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}|{{{stat_year3|}}}{{{ref_pop3|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}|{{{stat_year4|}}}{{{ref_pop4|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}|{{{stat_year5|}}}{{{ref_pop5|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}} }} }} | rowclass95= mergedrow | label95= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;тооллого|Тооллого}}</div> | data95= {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass96= mergedrow | label96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|{{nobold|1=&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})}}}}}} | data96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data97= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass98 = mergedrow | label98= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data98= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass99 = mergedbottomrow | label99= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нягтаршил{{{FR_foot5|}}}</div> | data99= {{#if:{{{population_density_km2|}}} | {{{population_density_km2|}}}/км<sup>2</sup>{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын нягт сийрэг|{{{population_density_rank}}}]])}} }} | rowclass100 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label100 = Membership | data100= {{{nummembers|}}} | rowclass101= mergedtoprow | label101= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|([[Худалдан авах чадварын паритет|ХАЧП]])}} | data101= {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass102= mergedrow | label102= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data102= {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_rank}}}]])}} }} | rowclass103= mergedbottomrow | label103= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data103= {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_per_capita_rank}}}]])}} }} | rowclass104= mergedtoprow | label104= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|(нэрлэсэн)}} | data104= {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass105= mergedrow | label105= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data105= {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass106= mergedbottomrow | label106= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data106= {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label107= [[Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр|ОТББИ]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{Gini_year}}})}}}} | data107= {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{Gini}}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=60 |{{color|red|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=46 <!-- -->| {{color|darkred|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=30 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=0 <!-- -->| {{color|forestgreen|бага}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүрээр)|{{{Gini_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label108= [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{HDI_year}}})}}}} | data108= {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{HDI}}}>1 <!-- -->| {{error|Error: HDI value greater than 1}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.799 <!-- -->| {{color|darkgreen|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.699 <!-- -->| {{color|forestgreen|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.549 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>=0.000<!-- -->| {{color|red|бага}}<!-- -->| {{error|Error: HDI value less than 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid HDI value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Хүний хөгжлийн илтгэлцүүрээр)|{{{HDI_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label109= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|Мөнгөний нэгж}} | data109= {{#if:{{{currency|}}} | {{{currency}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |({{{currency_code}}})}} }} | rowclass119= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label119= Цагийн бүс | data119= {{#if:{{{utc_offset|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset}}}}} {{#if:{{{time_zone|}}}|({{{time_zone}}})}} |{{{time_zone|}}} }} | rowclass120= {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label120= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Зуны цаг&nbsp;([[Зуны цаг|ЗЦ]])</div> | data120= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}}} {{#if:{{{time_zone_DST|}}}|({{{time_zone_DST}}})|{{#if:{{{DST|}}}|({{{DST}}})}}}} |{{#if:{{{time_zone_DST|}}}|{{{time_zone_DST}}}|{{{DST|}}}}} }} | rowclass121= mergedbottomrow | label121= <nowiki /> | data121= {{{DST_note|}}} | label122 = [[Antipodes]] | data122= {{{antipodes|}}} | label123 = Огнооны формат | data123= {{{date_format|}}} | label125= [[Зүүн ба баруун гар талын хөдөлгөөн|Жолооны тал]] | data125= {{#if:{{{drives_on|}}} | {{lcfirst:{{{drives_on}}}}} }} | label126= {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:Telephone numbers in {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} дахь утасны дугаар|Утасны томьёо]] | [[Улсын утасны кодуудын жагсаалт|Утасны томьёо]] }} }} | data126= {{{calling_code|}}} | label127= [[ISO 3166|ISO 3166 код]] | data127= {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#if:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}|nocat=true}} | {{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}} }} }} |#default = ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}} }} | label128= [[Интернетийн улсын домэйнуудын жагсаалт|Домэйн нэр]] | data128= {{{cctld|}}} | data129 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div class="ib-country-website"><div class="center">'''Вэбсайт'''<br/>{{{official_website}}}</div></div> }} | data130= {{#if:{{{image_map3|{{{location_map|}}}}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map3|{{{location_map|}}}}}}|size={{{map3_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map3|}}}|title=Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div class="ib-country-map-caption3">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data134 = {{#if:{{{p1|}}}{{{s1|}}} |{{Инфобокс улс/formernext|flag_p1={{{flag_p1|}}}|image_p1={{{image_p1|}}}|p1={{{p1|}}}|border_p1={{{border_p1|}}}|flag_p2={{{flag_p2|}}}|image_p2={{{image_p2|}}}|p2={{{p2|}}}|border_p2={{{border_p2|}}}|flag_p3={{{flag_p3|}}}|image_p3={{{image_p3|}}}|p3={{{p3|}}}|border_p3={{{border_p3|}}}|flag_p4={{{flag_p4|}}}|image_p4={{{image_p4|}}}|p4={{{p4|}}}|border_p4={{{border_p4|}}}|flag_p5={{{flag_p5|}}}|image_p5={{{image_p5|}}}|p5={{{p5|}}}|border_p5={{{border_p5|}}}|flag_p6={{{flag_p6|}}}|image_p6={{{image_p6|}}}|p6={{{p6|}}}|border_p6={{{border_p6|}}}|flag_p7={{{flag_p7|}}}|image_p7={{{image_p7|}}}|p7={{{p7|}}}|border_p7={{{border_p7|}}}|flag_p8={{{flag_p8|}}}|image_p8={{{image_p8|}}}|p8={{{p8|}}}|border_p8={{{border_p8|}}}|flag_p9={{{flag_p9|}}}|image_p9={{{image_p9|}}}|p9={{{p9|}}}|border_p9={{{border_p9|}}}|flag_p10={{{flag_p10|}}}|image_p10={{{image_p10|}}}|p10={{{p10|}}}|border_p10={{{border_p10|}}}|flag_p11={{{flag_p11|}}}|image_p11={{{image_p11|}}}|p11={{{p11|}}}|border_p11={{{border_p11|}}}|flag_p12={{{flag_p12|}}}|image_p12={{{image_p12|}}}|p12={{{p12|}}}|border_p12={{{border_p12|}}}|flag_p13={{{flag_p13|}}}|image_p13={{{image_p13|}}}|p13={{{p13|}}}|border_p13={{{border_p13|}}}|flag_p14={{{flag_p14|}}}|image_p14={{{image_p14|}}}|p14={{{p14|}}}|border_p14={{{border_p14|}}}|flag_p15={{{flag_p15|}}}|image_p15={{{image_p15|}}}|p15={{{p15|}}}|border_p15={{{border_p15|}}}|flag_p16={{{flag_p16|}}}|image_p16={{{image_p16|}}}|p16={{{p16|}}}|border_p16={{{border_p16|}}}|flag_p17={{{flag_p17|}}}|image_p17={{{image_p17|}}}|p17={{{p17|}}}|border_p17={{{border_p17|}}}|flag_p18={{{flag_p18|}}}|image_p18={{{image_p18|}}}|p18={{{p18|}}}|border_p18={{{border_p18|}}}|flag_p19={{{flag_p19|}}}|image_p19={{{image_p19|}}}|p19={{{p19|}}}|border_p19={{{border_p19|}}}|flag_p20={{{flag_p20|}}}|image_p20={{{image_p20|}}}|p20={{{p20|}}}|border_p20={{{border_p20|}}}|flag_p21={{{flag_p21|}}}|image_p21={{{image_p21|}}}|p21={{{p21|}}}|border_p21={{{border_p21|}}}|flag_s1={{{flag_s1|}}}|image_s1={{{image_s1|}}}|s1={{{s1|}}}|border_s1={{{border_s1|}}}|flag_s2={{{flag_s2|}}}|image_s2={{{image_s2|}}}|s2={{{s2|}}}|border_s2={{{border_s2|}}}|flag_s3={{{flag_s3|}}}|image_s3={{{image_s3|}}}|s3={{{s3|}}}|border_s3={{{border_s3|}}}|flag_s4={{{flag_s4|}}}|image_s4={{{image_s4|}}}|s4={{{s4|}}}|border_s4={{{border_s4|}}}|flag_s5={{{flag_s5|}}}|image_s5={{{image_s5|}}}|s5={{{s5|}}}|border_s5={{{border_s5|}}}|flag_s6={{{flag_s6|}}}|image_s6={{{image_s6|}}}|s6={{{s6|}}}|border_s6={{{border_s6|}}}|flag_s7={{{flag_s7|}}}|image_s7={{{image_s7|}}}|s7={{{s7|}}}|border_s7={{{border_s7|}}}|flag_s8={{{flag_s8|}}}|image_s8={{{image_s8|}}}|s8={{{s8|}}}|border_s8={{{border_s8|}}}|flag_s9={{{flag_s9|}}}|image_s9={{{image_s9|}}}|s9={{{s9|}}}|border_s9={{{border_s9|}}}|flag_s10={{{flag_s10|}}}|image_s10={{{image_s10|}}}|s10={{{s10|}}}|border_s10={{{border_s10|}}}|flag_s11={{{flag_s11|}}}|image_s11={{{image_s11|}}}|s11={{{s11|}}}|border_s11={{{border_s11|}}}|flag_s12={{{flag_s12|}}}|image_s12={{{image_s12|}}}|s12={{{s12|}}}|border_s12={{{border_s12|}}}|flag_s13={{{flag_s13|}}}|image_s13={{{image_s13|}}}|s13={{{s13|}}}|border_s13={{{border_s13|}}}|flag_s14={{{flag_s14|}}}|image_s14={{{image_s14|}}}|s14={{{s14|}}}|border_s14={{{border_s14|}}}|flag_s15={{{flag_s15|}}}|image_s15={{{image_s15|}}}|s15={{{s15|}}}|border_s15={{{border_s15|}}}|flag_s16={{{flag_s16|}}}|image_s16={{{image_s16|}}}|s16={{{s16|}}}|border_s16={{{border_s16|}}}|flag_s17={{{flag_s17|}}}|image_s17={{{image_s17|}}}|s17={{{s17|}}}|border_s17={{{border_s17|}}}|flag_s18={{{flag_s18|}}}|image_s18={{{image_s18|}}}|s18={{{s18|}}}|border_s18={{{border_s18|}}}|flag_s19={{{flag_s19|}}}|image_s19={{{image_s19|}}}|s19={{{s19|}}}|border_s19={{{border_s19|}}}|flag_s20={{{flag_s20|}}}|image_s20={{{image_s20|}}}|s20={{{s20|}}}|border_s20={{{border_s20|}}}|flag_s21={{{flag_s21|}}}|image_s21={{{image_s21|}}}|s21={{{s21|}}}|border_s21={{{border_s21|}}}|flag_s22={{{flag_s22|}}}|image_s22={{{image_s22|}}}|s22={{{s22|}}}|border_s22={{{border_s22|}}}}} }} | label135 = Өнөөдөр | data135 = {{{today|}}} | data136 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-alpha"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data137 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-num"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | data138 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div class="ib-country-fn">{{{footnotes}}}{{#if:{{{footnotes2|}}}|<br>{{{footnotes2}}}}}</div>}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Инфобокс улс]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center_type | admin_center | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | anthems | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | border_p1 | border_p2 | border_p3 | border_p4 | border_p5 | border_p6 | border_p7 | border_p8 | border_p9 | border_p10 | border_p11 | border_p12 | border_p13 | border_p14 | border_p15 | border_p16 | border_p17 | border_p18 | border_p19 | border_p20| border_p21 | border_s1 | border_s2 | border_s3 | border_s4 | border_s5 | border_s6 | border_s7 | border_s8 | border_s9 | border_s10 | border_s11 | border_s12 | border_s13 | border_s14 | border_s15 | border_s16 | border_s17 | border_s18 | border_s19 | border_s20 | border_s21 | calling_code | capital_exile | capital_type | capital | cctld | coa_size | coat_alt | common_languages | common_name | conventional_long_name | coordinates | currency_code | currency | date_end | date_event1 | date_event2 | date_event3 | date_event4 | date_event5 | date_event6 | date_event7 | date_event8 | date_event9 | date_event10 | date_format | date_post | date_pre | date_start | demonym | deputy1 | deputy2 | deputy3 | deputy4 | deputy5 | deputy6 | deputy7 | deputy8 | deputy9 | deputy10 | deputy11 | deputy12 | deputy13 | deputy14 | deputy15 | drives_on | DST_note | DST | empire | englishmotto | era | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_date8 | established_date9 | established_date10 | established_date11 | established_date12 | established_date13 | established_date14 | established_date15 | established_date16 | established_date17 | established_date18 | established_date19 | established_date20 | established_event1 | established_event2 | established_event3 | established_event4 | established_event5 | established_event6 | established_event7 | established_event8 | established_event9 | established_event10 | established_event11 | established_event12 | established_event13 | established_event14 | established_event15 | established_event16 | established_event17 | established_event18 | established_event19 | established_event20 | established | ethnic_groups_ref | ethnic_groups_year | ethnic_groups | event_end | event_post | event_pre | event_start | event1 | event2 | event3 | event4 | event5 | event6 | event7 | event8 | event9 | event10 | flag| flag_alt | flag_alt2 | flag_border | flag_caption | flag_caption | flag_p1 | flag_p2 | flag_p3 | flag_p4 | flag_p5 | flag_p6 | flag_p7 | flag_p8 | flag_p9 | flag_p10 | flag_p11 | flag_p12 | flag_p13 | flag_p14 | flag_p15 | flag_p16 | flag_p17 | flag_p18 | flag_p19 | flag_p20 | flag_p21 | flag_s1 | flag_s2 | flag_s3 | flag_s4 | flag_s5 | flag_s6 | flag_s7 | flag_s8 | flag_s9 | flag_s10 | flag_s11 | flag_s12 | flag_s13 | flag_s14 | flag_s15 | flag_s16 | flag_s17 | flag_s18 | flag_s19 | flag_s20 | flag_s21 | flag_s22 | flag_size | flag_type | flag_type_article | flag_width | flag2_border | footnote_a | footnote_a | footnote_b | footnote_b | footnote_c | footnote_c | footnote_d | footnote_d | footnote_e | footnote_e | footnote_f | footnote_f | footnote_g | footnote_g | footnote_h | footnote_h | footnote1 | footnote1 | footnote2 | footnote2 | footnote3 | footnote3 | footnote4 | footnote4 | footnote5 | footnote5 | footnote6 | footnote6 | footnote7 | footnote7 | footnote8 | footnote8 | footnotes | footnotes2 | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_metropole_population | FR_metropole | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | FR_total_population_estimate | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_nominal | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | GDP_PPP | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | Gini | government_type | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | HDI | house1 | house2 | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map | image_map2_alt | image_map2_caption | image_map2_size | image_map2 | image_map3 | image_p1 | image_p2 | image_p3 | image_p4 | image_p5 | image_p6 | image_p7 | image_p8 | image_p9 | image_p10 | image_p11 | image_p12 | image_p13 | image_p14 | image_p15 | image_p16 | image_p17 | image_p18 | image_p19 | image_p20 | image_p21 | image_s1 | image_s2 | image_s3 | image_s4 | image_s5 | image_s6 | image_s7 | image_s8 | image_s9 | image_s10 | image_s11 | image_s12 | image_s13 | image_s14 | image_s15 | image_s16 | image_s17 | image_s18 | image_s19 | image_s20 | image_s21 | image_symbol | iso3166code | languages_sub | languages_type | languages | languages2_sub | languages2_type | languages2 | largest_city | largest_settlement_type | largest_settlement | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_name6 | leader_name7 | leader_name8 | leader_name9 | leader_name10 | leader_name11 | leader_name12 | leader_name13 | leader_name14 | leader_name15 | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | leader_title6 | leader_title7 | leader_title8 | leader_title9 | leader_title10 | leader_title11 | leader_title12 | leader_title13 | leader_title14 | leader_title15 | leader1 | leader2 | leader3 | leader4 | leader5 | leader6 | leader7 | leader8 | leader9 | leader10 | leader11 | leader12 | leader13 | leader14 | leader15 | legislature | life_span | linking_name | location_map | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership_type | membership | micronation | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol_type | other_symbol | p1 | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census_rank | population_census_year | population_census | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_estimate | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | ref_area1 | ref_area2 | ref_area3 | ref_area4 | ref_area5 | ref_pop1 | ref_pop2 | ref_pop3 | ref_pop4 | ref_pop5 | regional_languages | recognized_regional_languages | religion_ref | religion_year | religion | representative1 | representative2 | representative3 | representative4 | representative5 | representative6 | representative7 | representative8 | royal_anthem | flag_anthem | march | national_march | regional_anthem | territorial_anthem | state_anthem | s1 | s2 | s3 | s4 | s5 | s6 | s7 | s8 | s9 | s10 | s11 | s12 | s13 | s14 | s15 | s16 | s17 | s18 | s19 | s20 | s21 | s22 | sovereignty_note | sovereignty_type | stat_area1 | stat_area2 | stat_area3 | stat_area4 | stat_area5 | stat_pop1 | stat_pop2 | stat_pop3 | stat_pop4 | stat_pop5 | stat_year1 | stat_year2 | stat_year3 | stat_year4 | stat_year5 | status_text | status | symbol| symbol_type_article | symbol_type | symbol_width | text_symbol_type | text_symbol | time_zone_DST | time_zone | title_deputy | title_leader | title_representative | today | type_house1 | type_house2 | upper_house | utc_offset_DST | utc_offset | year_deputy1 | year_deputy2 | year_deputy3 | year_deputy4 | year_deputy5 | year_deputy6 | year_deputy7 | year_deputy8 | year_deputy9 | year_deputy10 | year_deputy11 | year_deputy12 | year_deputy13 | year_deputy14 | year_deputy15 | year_end | year_exile_end | year_exile_start | year_leader1 | year_leader2 | year_leader3 | year_leader4 | year_leader5 | year_leader6 | year_leader7 | year_leader8 | year_leader9 | year_leader10 | year_leader11 | year_leader12 | year_leader13 | year_leader14 | year_leader15 | year_representative1 | year_representative2 | year_representative3 | year_representative4 | year_representative5 | year_representative6 | year_representative7 | year_representative8 | year_start}}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|A]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|B]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|C]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|D]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|E]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|F]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|G]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|H]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|I]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|J]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|K]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|L]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|M]]}} }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|O]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{flag_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{flag_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}}}<!-- Tracking categories from merge with {{infobox former country}}. After all cats are empty/have been checked, these can be removed. -->{{#if:{{{status_text|}}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Colony|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Exile|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}}}}} }}<!--End of former country tracking cats--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> agz1b237s65zfcsm6eo0r5fi73s1vus 852192 852191 2026-04-03T22:50:24Z Enkhsaihan2005 64429 852192 wikitext text/x-wiki {{инфобокс |templatestyles = Загвар:Инфобокс улс/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}} |<div class="fn org country-name">{{{conventional_long_name|}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}} |<div class="ib-country-names"><!-- -->{{br separated entries |{{{native_name|}}} |{{#if:{{{name|}}} |<div class="ib-country-name-style fn org country-name">{{{name|}}}</div> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class="fn org">[[Micronation]]</span> }} }} | subheader = {{#if:{{{life_span|}}} | {{{life_span}}} | {{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}{{#if:{{{year_end|}}}|–{{{year_end}}} }} }} }} | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}} |<div class="center">{{Инфобокс улс/imagetable |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|{{{flag_size|}}}}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag|{{{flag_alt|}}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын далбаа}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag2|{{{flag_alt2|}}}}}}}} |caption1= {{#ifexist:{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{if empty |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{if empty |{{{flag_type|}}} |Flag}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }}|{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}}]] |{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{if empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}} |size={{{symbol_width|{{{coa_size|}}}}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{{alt_coat|{{{coat_alt|}}}}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын {{{symbol_type|Сүлд}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} | {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} {{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}|{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} | {{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}]] |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} }} }}</div> }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}} |<div class="center">'''Уриа:&nbsp;'''{{if empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<div>{{{englishmotto}}}</div> }}</div> }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}} |'''Төрийн дуулал:'''&nbsp;{{if empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}} }}{{#if:{{{anthems|}}} |'''Төрийн дууллууд:'''&nbsp;{{{anthems}}} }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Хааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{royal_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{flag_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Далбааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{flag_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{national_march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Үндэсний марш:'''&nbsp;{{{national_march}}}</div> }}{{#if:{{{territorial_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Нутаг дэвсгэрийн дуулал:'''&nbsp;{{{territorial_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{regional_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Аймгийн дуулал:'''&nbsp;{{{regional_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{state_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Мужын дуулал:'''&nbsp;{{{state_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Марш:'''&nbsp;{{{march}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | <div class="center">'''{{if empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}</div><!-- --><div class="center">{{if empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}</div> }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_width|{{{image_map_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map|{{{image_map_alt|}}}}}}|title={{{map_caption|{{{image_map_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{{map2_width|{{{image_map2_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map2|{{{image_map2_alt|}}}}}}|title={{{map_caption2|{{{image_map2_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | label6 = Төлөв | data6 = {{#if:{{{status|}}}|{{Инфобокс улс/status text|status={{{status|}}}|status_text={{{status_text|}}}|empire={{{empire|}}}|year_end={{{year_end|}}}|year_exile_start={{{year_exile_start|}}}|year_exile_end={{{year_exile_end|}}} }} }} | label7 = Байршил | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | Нийслэл }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><div class="ib-country-largest">{{{largest_settlement_type|ба томоохон хот}}}</div> }} | data8 = {{#if:{{{capital|}}}|{{{capital}}}{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label9 = Цөллөгт байгаа нийслэл | data9 = {{#ifexist:{{{capital_exile|}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} | rowclass10 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label10 = {{#if:{{{admin_center_type|}}}| {{{admin_center_type}}} | Засаг захиргааны&nbsp;төв }} | data10 = {{#switch:{{{admin_center|}}} |capital | = |[[{{{capital|}}}]] = |{{{capital|}}} = |#default = {{{admin_center}}}{{#if:{{{capital|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} }} | rowclass11 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}|mergedbottomrow}} | label11 = Томоохон {{{largest_settlement_type|хот}}} | data11 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{if empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} }} }} | rowclass12 = mergedtoprow | label12 = Албан ёсны&nbsp;хэл | data12 = {{{official_languages|}}} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}}&nbsp;хэл</span> | data13 = {{if empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_national_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} үндэсний&nbsp;хэл</span> | data14 = {{if empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_regional_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} орон нутгийн&nbsp;хэл</span> | data15 = {{if empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | label16 = Нийтлэг&nbsp;хэл | data16 = {{{common_languages|}}} | rowclass17 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label17 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data17 = {{{languages|}}} | rowclass18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data18 = {{{languages2|}}} | label19 = [[Ястан|Угсаатны&nbsp;бүлгүүд]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<div class="ib-country-ethnic"> ({{{ethnic_groups_year}}}){{{ethnic_groups_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-ethnic">{{{ethnic_groups_ref|}}}</div>}} | data19 = {{{ethnic_groups|}}} | label20 = Шашин <!-- -->{{#if:{{{religion_year|}}} |<div class="ib-country-religion"> ({{{religion_year}}}){{{religion_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-religion">{{{religion_ref|}}}</div>}} | data20 = {{{religion|}}} | label21 = [[Ард түмний нэр|Ард түмний нэршил]] | data21 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} people | [[{{{demonym}}} people|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label22 = Төрөл | data22 = {{{org_type|}}} | label23 = {{if empty|{{{membership_type|}}} | Гишүүнчлэл }} | data23 = {{{membership|}}} | label24 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}} улсын улс төр}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын улс төр|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data24 = {{{government_type|}}} | header25 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->Удирдагчид | <!--template being used for country/territory: -->Төр засаг }} }} }} | rowclass26 = mergedrow | data26 = {{#if:{{{leader_name1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} |{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} |{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} |{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} |{{{leader_title5|}}} |{{{leader_name5|}}} |{{{leader_title6|}}} |{{{leader_name6|}}} |{{{leader_title7|}}} |{{{leader_name7|}}} |{{{leader_title8|}}} |{{{leader_name8|}}} |{{{leader_title9|}}} |{{{leader_name9|}}} |{{{leader_title10|}}} |{{{leader_name10|}}} |{{{leader_title11|}}} |{{{leader_name11|}}} |{{{leader_title12|}}} |{{{leader_name12|}}} |{{{leader_title13|}}} |{{{leader_name13|}}} |{{{leader_title14|}}} |{{{leader_name14|}}} |{{{leader_title15|}}} |{{{leader_name15|}}} }} }} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{title_leader|}}}| {{{title_leader}}} }} | data27 = {{#if:{{{title_leader|}}}|&nbsp;}} | rowclass28 = mergedrow | data28 = {{#if:{{{year_leader1|}}} | {{Инфобокс улс/multirow|{{{year_leader1|}}} |{{{leader1|}}} |{{{year_leader2|}}} |{{{leader2|}}} |{{{year_leader3|}}} |{{{leader3|}}} |{{{year_leader4|}}} |{{{leader4|}}} |{{{year_leader5|}}} |{{{leader5|}}} |{{{year_leader6|}}} |{{{leader6|}}} |{{{year_leader7|}}} |{{{leader7|}}} |{{{year_leader8|}}} |{{{leader8|}}} |{{{year_leader9|}}} |{{{leader9|}}} |{{{year_leader10|}}} |{{{leader10|}}} |{{{year_leader11|}}} |{{{leader11|}}}|{{{year_leader12|}}} |{{{leader12|}}}|{{{year_leader13|}}} |{{{leader13|}}}|{{{year_leader14|}}} |{{{leader14|}}}|{{{year_leader15|}}} |{{{leader15|}}} }} }} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{title_representative|}}}| {{{title_representative}}} }} | data29 = {{#if:{{{title_representative|}}}|&nbsp;}} | rowclass30 = mergedrow | data30 = {{#if:{{{year_representative1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_representative1|}}} |{{{representative1|}}} |{{{year_representative2|}}} |{{{representative2|}}} |{{{year_representative3|}}} |{{{representative3|}}} |{{{year_representative4|}}} |{{{representative4|}}} |{{{year_representative5|}}} |{{{representative5|}}}|{{{year_representative6|}}} |{{{representative6|}}}|{{{year_representative7|}}} |{{{representative7|}}}|{{{year_representative8|}}} |{{{representative8|}}} }} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|{{{title_deputy}}} }} | data31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|&nbsp;}} | rowclass32 = mergedrow | data32 = {{#if:{{{year_deputy1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_deputy1|}}} |{{{deputy1|}}} |{{{year_deputy2|}}} |{{{deputy2|}}} |{{{year_deputy3|}}} |{{{deputy3|}}} |{{{year_deputy4|}}} |{{{deputy4|}}} |{{{year_deputy5|}}} |{{{deputy5|}}} |{{{year_deputy6|}}} |{{{deputy6|}}}|{{{year_deputy7|}}} |{{{deputy7|}}}|{{{year_deputy8|}}} |{{{deputy8|}}}|{{{year_deputy9|}}} |{{{deputy9|}}}|{{{year_deputy10|}}} |{{{deputy10|}}}|{{{year_deputy11|}}} |{{{deputy11|}}}|{{{year_deputy12|}}} |{{{deputy12|}}}|{{{year_deputy13|}}} |{{{deputy13|}}}|{{{year_deputy14|}}} |{{{deputy14|}}}|{{{year_deputy15|}}} |{{{deputy15|}}} }} }} | label40 = Хууль тогтоох байгууллага | data40 = {{{legislature|}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house1|}}}|{{{type_house1}}}|[[Дээд танхим]]}}</div> | data41 = {{{upper_house|{{{house1|}}}}}} | rowclass42 = mergedbottomrow | label42 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house2|}}}|{{{type_house2}}}|[[Доод танхим]]}}</div> | data42 = {{{lower_house|{{{house2|}}}}}} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedtoprow}} | header43 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<div class="ib-country-sovereignty">{{{sovereignty_note}}}</div>}} | {{#if:{{{established|}}}| | Байгуулагдсан }} }} }} | label44 = Байгуулагдсан | data44 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | label45 = {{#if:{{{era|}}}|Түүхэн эрин|Түүх}} | data45 = {{#if:{{{era|}}} |{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} | {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|&nbsp;}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data46 = {{#if:{{{established_date1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{established_event1|}}} |{{{established_date1||}}} |{{{established_event2|}}} |{{{established_date2||}}} |{{{established_event3|}}} |{{{established_date3|}}} |{{{established_event4|}}} |{{{established_date4|}}} |{{{established_event5|}}} |{{{established_date5|}}} |{{{established_event6|}}} |{{{established_date6|}}} |{{{established_event7|}}} |{{{established_date7|}}} |{{{established_event8|}}} |{{{established_date8|}}} |{{{established_event9|}}} |{{{established_date9|}}} |{{{established_event10|}}} |{{{established_date10|}}} |{{{established_event11|}}} |{{{established_date11|}}} |{{{established_event12|}}} |{{{established_date12|}}} |{{{established_event13|}}} |{{{established_date13|}}} |{{{established_event14|}}} |{{{established_date14|}}} |{{{established_event15|}}} |{{{established_date15|}}} |{{{established_event16|}}} |{{{established_date16|}}} |{{{established_event17|}}} |{{{established_date17|}}} |{{{established_event18|}}} |{{{established_date18|}}} |{{{established_event19|}}} |{{{established_date19|}}} |{{{established_event20|}}} |{{{established_date20|}}} }} }} | rowclass47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{event_pre|}}} |{{{date_pre|}}} |{{if empty|{{{event_start|}}}|Байгуулагдсан}} |{{{date_start|}}} {{{year_start|}}} |{{{event1|}}} |{{{date_event1|}}} |{{{event2|}}} |{{{date_event2|}}} |{{{event3|}}} |{{{date_event3|}}} |{{{event4|}}} |{{{date_event4|}}} |{{{event5|}}} |{{{date_event5|}}} |{{{event6|}}} |{{{date_event6|}}}|{{{event7|}}} |{{{date_event7|}}}|{{{event8|}}} |{{{date_event8|}}}|{{{event9|}}} |{{{date_event9|}}}|{{{event10|}}} |{{{date_event10|}}} |{{if empty|{{{event_end|}}}|Мөхсөн}} |{{{date_end|}}} {{{year_end|}}} |{{{event_post|}}} |{{{date_post|}}} }} }} | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | {{#ifexist:Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | Газар нутаг {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass61 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{area_label|}}}|Нийт}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{{area_land_km2|}}} км<sup>2</sup> |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{area_rank}}}]]) }} }} | rowclass62 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Land</div> | data62 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{{area_land_km2|}}} км<sup>2</sup> |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label63 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай</div> | data63 = {{#if:{{{area_water_km2|}}} | {{{area_water_km2|}}} км<sup>2</sup>{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label64 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай&nbsp;(%)</div> | data64 = {{{percent_water|}}} | rowclass65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label65 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass66 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label66 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data66 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass67 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label67 = {{{stat_year1|}}}{{{ref_area1|}}} | data67 = {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area1|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass68 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label68 = {{{stat_year2|}}}{{{ref_area2|}}} | data68 = {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area2|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass69 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label69 = {{{stat_year3|}}}{{{ref_area3|}}} | data69 = {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area3|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass70 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label70 = {{{stat_year4|}}}{{{ref_area4|}}} | data70 = {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area4|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass71 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label71 = {{{stat_year5|}}}{{{ref_area5|}}} | data71 = {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area5|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass89 = mergedbottomrow | label89 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data89 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass90 = mergedtoprow | header90 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | {{#ifeq:{{{population_link}}}|no|Population|[[{{{population_link}}}|Хүн ам]]}}<!-- -->| {{#ifexist:Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Population]]<!-- -->| Хүн ам<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass91 = mergedrow | label91 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}} тооцоо|Тооцоо}}</div> | data91 = {{#if:{{{population_estimate|}}} |{{{population_estimate}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass92 = mergedrow | label92= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data92= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass93= mergedrow | label93= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data93= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass94= mergedrow | data94= {{#if:{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}}|{{инфобокс улс/multirow|{{{stat_year1|}}}{{{ref_pop1|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}|{{{stat_year2|}}}{{{ref_pop2|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}|{{{stat_year3|}}}{{{ref_pop3|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}|{{{stat_year4|}}}{{{ref_pop4|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}|{{{stat_year5|}}}{{{ref_pop5|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}} }} }} | rowclass95= mergedrow | label95= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;тооллого|Тооллого}}</div> | data95= {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass96= mergedrow | label96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|{{nobold|1=&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})}}}}}} | data96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data97= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass98 = mergedrow | label98= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data98= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass99 = mergedbottomrow | label99= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нягтаршил{{{FR_foot5|}}}</div> | data99= {{#if:{{{population_density_km2|}}} | {{{population_density_km2|}}}/км<sup>2</sup>{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын нягт сийрэг|{{{population_density_rank}}}]])}} }} | rowclass100 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label100 = Membership | data100= {{{nummembers|}}} | rowclass101= mergedtoprow | label101= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|([[Худалдан авах чадварын паритет|ХАЧП]])}} | data101= {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass102= mergedrow | label102= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data102= {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_rank}}}]])}} }} | rowclass103= mergedbottomrow | label103= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data103= {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_per_capita_rank}}}]])}} }} | rowclass104= mergedtoprow | label104= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|(нэрлэсэн)}} | data104= {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass105= mergedrow | label105= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data105= {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass106= mergedbottomrow | label106= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data106= {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label107= [[Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр|ОТББИ]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{Gini_year}}})}}}} | data107= {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{Gini}}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=60 |{{color|red|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=46 <!-- -->| {{color|darkred|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=30 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=0 <!-- -->| {{color|forestgreen|бага}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүрээр)|{{{Gini_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label108= [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{HDI_year}}})}}}} | data108= {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{HDI}}}>1 <!-- -->| {{error|Error: HDI value greater than 1}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.799 <!-- -->| {{color|darkgreen|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.699 <!-- -->| {{color|forestgreen|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.549 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>=0.000<!-- -->| {{color|red|бага}}<!-- -->| {{error|Error: HDI value less than 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid HDI value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Хүний хөгжлийн илтгэлцүүрээр)|{{{HDI_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label109= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|Мөнгөний нэгж}} | data109= {{#if:{{{currency|}}} | {{{currency}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |({{{currency_code}}})}} }} | rowclass119= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label119= Цагийн бүс | data119= {{#if:{{{utc_offset|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset}}}}} {{#if:{{{time_zone|}}}|({{{time_zone}}})}} |{{{time_zone|}}} }} | rowclass120= {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label120= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Зуны цаг&nbsp;([[Зуны цаг|ЗЦ]])</div> | data120= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}}} {{#if:{{{time_zone_DST|}}}|({{{time_zone_DST}}})|{{#if:{{{DST|}}}|({{{DST}}})}}}} |{{#if:{{{time_zone_DST|}}}|{{{time_zone_DST}}}|{{{DST|}}}}} }} | rowclass121= mergedbottomrow | label121= <nowiki /> | data121= {{{DST_note|}}} | label122 = [[Antipodes]] | data122= {{{antipodes|}}} | label123 = Огнооны формат | data123= {{{date_format|}}} | label125= [[Зүүн ба баруун гар талын хөдөлгөөн|Жолооны тал]] | data125= {{#if:{{{drives_on|}}} | {{lcfirst:{{{drives_on}}}}} }} | label126= {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:Telephone numbers in {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} дахь утасны дугаар|Утасны томьёо]] | [[Улсын утасны кодуудын жагсаалт|Утасны томьёо]] }} }} | data126= {{{calling_code|}}} | label127= [[ISO 3166|ISO 3166 код]] | data127= {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#if:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}|nocat=true}} | {{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}} }} }} |#default = ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}} }} | label128= [[Интернетийн улсын домэйнуудын жагсаалт|Домэйн нэр]] | data128= {{{cctld|}}} | data129 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div class="ib-country-website"><div class="center">'''Вэбсайт'''<br/>{{{official_website}}}</div></div> }} | data130= {{#if:{{{image_map3|{{{location_map|}}}}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map3|{{{location_map|}}}}}}|size={{{map3_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map3|}}}|title=Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div class="ib-country-map-caption3">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data134 = {{#if:{{{p1|}}}{{{s1|}}} |{{Инфобокс улс/formernext|flag_p1={{{flag_p1|}}}|image_p1={{{image_p1|}}}|p1={{{p1|}}}|border_p1={{{border_p1|}}}|flag_p2={{{flag_p2|}}}|image_p2={{{image_p2|}}}|p2={{{p2|}}}|border_p2={{{border_p2|}}}|flag_p3={{{flag_p3|}}}|image_p3={{{image_p3|}}}|p3={{{p3|}}}|border_p3={{{border_p3|}}}|flag_p4={{{flag_p4|}}}|image_p4={{{image_p4|}}}|p4={{{p4|}}}|border_p4={{{border_p4|}}}|flag_p5={{{flag_p5|}}}|image_p5={{{image_p5|}}}|p5={{{p5|}}}|border_p5={{{border_p5|}}}|flag_p6={{{flag_p6|}}}|image_p6={{{image_p6|}}}|p6={{{p6|}}}|border_p6={{{border_p6|}}}|flag_p7={{{flag_p7|}}}|image_p7={{{image_p7|}}}|p7={{{p7|}}}|border_p7={{{border_p7|}}}|flag_p8={{{flag_p8|}}}|image_p8={{{image_p8|}}}|p8={{{p8|}}}|border_p8={{{border_p8|}}}|flag_p9={{{flag_p9|}}}|image_p9={{{image_p9|}}}|p9={{{p9|}}}|border_p9={{{border_p9|}}}|flag_p10={{{flag_p10|}}}|image_p10={{{image_p10|}}}|p10={{{p10|}}}|border_p10={{{border_p10|}}}|flag_p11={{{flag_p11|}}}|image_p11={{{image_p11|}}}|p11={{{p11|}}}|border_p11={{{border_p11|}}}|flag_p12={{{flag_p12|}}}|image_p12={{{image_p12|}}}|p12={{{p12|}}}|border_p12={{{border_p12|}}}|flag_p13={{{flag_p13|}}}|image_p13={{{image_p13|}}}|p13={{{p13|}}}|border_p13={{{border_p13|}}}|flag_p14={{{flag_p14|}}}|image_p14={{{image_p14|}}}|p14={{{p14|}}}|border_p14={{{border_p14|}}}|flag_p15={{{flag_p15|}}}|image_p15={{{image_p15|}}}|p15={{{p15|}}}|border_p15={{{border_p15|}}}|flag_p16={{{flag_p16|}}}|image_p16={{{image_p16|}}}|p16={{{p16|}}}|border_p16={{{border_p16|}}}|flag_p17={{{flag_p17|}}}|image_p17={{{image_p17|}}}|p17={{{p17|}}}|border_p17={{{border_p17|}}}|flag_p18={{{flag_p18|}}}|image_p18={{{image_p18|}}}|p18={{{p18|}}}|border_p18={{{border_p18|}}}|flag_p19={{{flag_p19|}}}|image_p19={{{image_p19|}}}|p19={{{p19|}}}|border_p19={{{border_p19|}}}|flag_p20={{{flag_p20|}}}|image_p20={{{image_p20|}}}|p20={{{p20|}}}|border_p20={{{border_p20|}}}|flag_p21={{{flag_p21|}}}|image_p21={{{image_p21|}}}|p21={{{p21|}}}|border_p21={{{border_p21|}}}|flag_s1={{{flag_s1|}}}|image_s1={{{image_s1|}}}|s1={{{s1|}}}|border_s1={{{border_s1|}}}|flag_s2={{{flag_s2|}}}|image_s2={{{image_s2|}}}|s2={{{s2|}}}|border_s2={{{border_s2|}}}|flag_s3={{{flag_s3|}}}|image_s3={{{image_s3|}}}|s3={{{s3|}}}|border_s3={{{border_s3|}}}|flag_s4={{{flag_s4|}}}|image_s4={{{image_s4|}}}|s4={{{s4|}}}|border_s4={{{border_s4|}}}|flag_s5={{{flag_s5|}}}|image_s5={{{image_s5|}}}|s5={{{s5|}}}|border_s5={{{border_s5|}}}|flag_s6={{{flag_s6|}}}|image_s6={{{image_s6|}}}|s6={{{s6|}}}|border_s6={{{border_s6|}}}|flag_s7={{{flag_s7|}}}|image_s7={{{image_s7|}}}|s7={{{s7|}}}|border_s7={{{border_s7|}}}|flag_s8={{{flag_s8|}}}|image_s8={{{image_s8|}}}|s8={{{s8|}}}|border_s8={{{border_s8|}}}|flag_s9={{{flag_s9|}}}|image_s9={{{image_s9|}}}|s9={{{s9|}}}|border_s9={{{border_s9|}}}|flag_s10={{{flag_s10|}}}|image_s10={{{image_s10|}}}|s10={{{s10|}}}|border_s10={{{border_s10|}}}|flag_s11={{{flag_s11|}}}|image_s11={{{image_s11|}}}|s11={{{s11|}}}|border_s11={{{border_s11|}}}|flag_s12={{{flag_s12|}}}|image_s12={{{image_s12|}}}|s12={{{s12|}}}|border_s12={{{border_s12|}}}|flag_s13={{{flag_s13|}}}|image_s13={{{image_s13|}}}|s13={{{s13|}}}|border_s13={{{border_s13|}}}|flag_s14={{{flag_s14|}}}|image_s14={{{image_s14|}}}|s14={{{s14|}}}|border_s14={{{border_s14|}}}|flag_s15={{{flag_s15|}}}|image_s15={{{image_s15|}}}|s15={{{s15|}}}|border_s15={{{border_s15|}}}|flag_s16={{{flag_s16|}}}|image_s16={{{image_s16|}}}|s16={{{s16|}}}|border_s16={{{border_s16|}}}|flag_s17={{{flag_s17|}}}|image_s17={{{image_s17|}}}|s17={{{s17|}}}|border_s17={{{border_s17|}}}|flag_s18={{{flag_s18|}}}|image_s18={{{image_s18|}}}|s18={{{s18|}}}|border_s18={{{border_s18|}}}|flag_s19={{{flag_s19|}}}|image_s19={{{image_s19|}}}|s19={{{s19|}}}|border_s19={{{border_s19|}}}|flag_s20={{{flag_s20|}}}|image_s20={{{image_s20|}}}|s20={{{s20|}}}|border_s20={{{border_s20|}}}|flag_s21={{{flag_s21|}}}|image_s21={{{image_s21|}}}|s21={{{s21|}}}|border_s21={{{border_s21|}}}|flag_s22={{{flag_s22|}}}|image_s22={{{image_s22|}}}|s22={{{s22|}}}|border_s22={{{border_s22|}}}}} }} | label135 = Өнөөдөр | data135 = {{{today|}}} | data136 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-alpha"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data137 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-num"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | data138 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div class="ib-country-fn">{{{footnotes}}}{{#if:{{{footnotes2|}}}|<br>{{{footnotes2}}}}}</div>}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Инфобокс улс]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center_type | admin_center | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | anthems | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | border_p1 | border_p2 | border_p3 | border_p4 | border_p5 | border_p6 | border_p7 | border_p8 | border_p9 | border_p10 | border_p11 | border_p12 | border_p13 | border_p14 | border_p15 | border_p16 | border_p17 | border_p18 | border_p19 | border_p20| border_p21 | border_s1 | border_s2 | border_s3 | border_s4 | border_s5 | border_s6 | border_s7 | border_s8 | border_s9 | border_s10 | border_s11 | border_s12 | border_s13 | border_s14 | border_s15 | border_s16 | border_s17 | border_s18 | border_s19 | border_s20 | border_s21 | calling_code | capital_exile | capital_type | capital | cctld | coa_size | coat_alt | common_languages | common_name | conventional_long_name | coordinates | currency_code | currency | date_end | date_event1 | date_event2 | date_event3 | date_event4 | date_event5 | date_event6 | date_event7 | date_event8 | date_event9 | date_event10 | date_format | date_post | date_pre | date_start | demonym | deputy1 | deputy2 | deputy3 | deputy4 | deputy5 | deputy6 | deputy7 | deputy8 | deputy9 | deputy10 | deputy11 | deputy12 | deputy13 | deputy14 | deputy15 | drives_on | DST_note | DST | empire | englishmotto | era | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_date8 | established_date9 | established_date10 | established_date11 | established_date12 | established_date13 | established_date14 | established_date15 | established_date16 | established_date17 | established_date18 | established_date19 | established_date20 | established_event1 | established_event2 | established_event3 | established_event4 | established_event5 | established_event6 | established_event7 | established_event8 | established_event9 | established_event10 | established_event11 | established_event12 | established_event13 | established_event14 | established_event15 | established_event16 | established_event17 | established_event18 | established_event19 | established_event20 | established | ethnic_groups_ref | ethnic_groups_year | ethnic_groups | event_end | event_post | event_pre | event_start | event1 | event2 | event3 | event4 | event5 | event6 | event7 | event8 | event9 | event10 | flag| flag_alt | flag_alt2 | flag_border | flag_caption | flag_caption | flag_p1 | flag_p2 | flag_p3 | flag_p4 | flag_p5 | flag_p6 | flag_p7 | flag_p8 | flag_p9 | flag_p10 | flag_p11 | flag_p12 | flag_p13 | flag_p14 | flag_p15 | flag_p16 | flag_p17 | flag_p18 | flag_p19 | flag_p20 | flag_p21 | flag_s1 | flag_s2 | flag_s3 | flag_s4 | flag_s5 | flag_s6 | flag_s7 | flag_s8 | flag_s9 | flag_s10 | flag_s11 | flag_s12 | flag_s13 | flag_s14 | flag_s15 | flag_s16 | flag_s17 | flag_s18 | flag_s19 | flag_s20 | flag_s21 | flag_s22 | flag_size | flag_type | flag_type_article | flag_width | flag2_border | footnote_a | footnote_a | footnote_b | footnote_b | footnote_c | footnote_c | footnote_d | footnote_d | footnote_e | footnote_e | footnote_f | footnote_f | footnote_g | footnote_g | footnote_h | footnote_h | footnote1 | footnote1 | footnote2 | footnote2 | footnote3 | footnote3 | footnote4 | footnote4 | footnote5 | footnote5 | footnote6 | footnote6 | footnote7 | footnote7 | footnote8 | footnote8 | footnotes | footnotes2 | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_metropole_population | FR_metropole | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | FR_total_population_estimate | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_nominal | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | GDP_PPP | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | Gini | government_type | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | HDI | house1 | house2 | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map | image_map2_alt | image_map2_caption | image_map2_size | image_map2 | image_map3 | image_p1 | image_p2 | image_p3 | image_p4 | image_p5 | image_p6 | image_p7 | image_p8 | image_p9 | image_p10 | image_p11 | image_p12 | image_p13 | image_p14 | image_p15 | image_p16 | image_p17 | image_p18 | image_p19 | image_p20 | image_p21 | image_s1 | image_s2 | image_s3 | image_s4 | image_s5 | image_s6 | image_s7 | image_s8 | image_s9 | image_s10 | image_s11 | image_s12 | image_s13 | image_s14 | image_s15 | image_s16 | image_s17 | image_s18 | image_s19 | image_s20 | image_s21 | image_symbol | iso3166code | languages_sub | languages_type | languages | languages2_sub | languages2_type | languages2 | largest_city | largest_settlement_type | largest_settlement | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_name6 | leader_name7 | leader_name8 | leader_name9 | leader_name10 | leader_name11 | leader_name12 | leader_name13 | leader_name14 | leader_name15 | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | leader_title6 | leader_title7 | leader_title8 | leader_title9 | leader_title10 | leader_title11 | leader_title12 | leader_title13 | leader_title14 | leader_title15 | leader1 | leader2 | leader3 | leader4 | leader5 | leader6 | leader7 | leader8 | leader9 | leader10 | leader11 | leader12 | leader13 | leader14 | leader15 | legislature | life_span | linking_name | location_map | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership_type | membership | micronation | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol_type | other_symbol | p1 | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census_rank | population_census_year | population_census | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_estimate | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | ref_area1 | ref_area2 | ref_area3 | ref_area4 | ref_area5 | ref_pop1 | ref_pop2 | ref_pop3 | ref_pop4 | ref_pop5 | regional_languages | recognized_regional_languages | religion_ref | religion_year | religion | representative1 | representative2 | representative3 | representative4 | representative5 | representative6 | representative7 | representative8 | royal_anthem | flag_anthem | march | national_march | regional_anthem | territorial_anthem | state_anthem | s1 | s2 | s3 | s4 | s5 | s6 | s7 | s8 | s9 | s10 | s11 | s12 | s13 | s14 | s15 | s16 | s17 | s18 | s19 | s20 | s21 | s22 | sovereignty_note | sovereignty_type | stat_area1 | stat_area2 | stat_area3 | stat_area4 | stat_area5 | stat_pop1 | stat_pop2 | stat_pop3 | stat_pop4 | stat_pop5 | stat_year1 | stat_year2 | stat_year3 | stat_year4 | stat_year5 | status_text | status | symbol| symbol_type_article | symbol_type | symbol_width | text_symbol_type | text_symbol | time_zone_DST | time_zone | title_deputy | title_leader | title_representative | today | type_house1 | type_house2 | upper_house | utc_offset_DST | utc_offset | year_deputy1 | year_deputy2 | year_deputy3 | year_deputy4 | year_deputy5 | year_deputy6 | year_deputy7 | year_deputy8 | year_deputy9 | year_deputy10 | year_deputy11 | year_deputy12 | year_deputy13 | year_deputy14 | year_deputy15 | year_end | year_exile_end | year_exile_start | year_leader1 | year_leader2 | year_leader3 | year_leader4 | year_leader5 | year_leader6 | year_leader7 | year_leader8 | year_leader9 | year_leader10 | year_leader11 | year_leader12 | year_leader13 | year_leader14 | year_leader15 | year_representative1 | year_representative2 | year_representative3 | year_representative4 | year_representative5 | year_representative6 | year_representative7 | year_representative8 | year_start}}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|A]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|B]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|C]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|D]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|E]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|F]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|G]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|H]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|I]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|J]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|K]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|L]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|M]]}} }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|O]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{flag_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{flag_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}}}<!-- Tracking categories from merge with {{infobox former country}}. After all cats are empty/have been checked, these can be removed. -->{{#if:{{{status_text|}}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Colony|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Exile|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}}}}} }}<!--End of former country tracking cats--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 8fuyw3avsnpqu1gwarc21hlapwezxmm 852193 852192 2026-04-03T22:50:39Z Enkhsaihan2005 64429 [[Special:Contributions/Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[User talk:Enkhsaihan2005|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/852192|852192]] засварыг цуцлах 852193 wikitext text/x-wiki {{инфобокс |templatestyles = Загвар:Инфобокс улс/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}} |<div class="fn org country-name">{{{conventional_long_name|}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}} |<div class="ib-country-names"><!-- -->{{br separated entries |{{{native_name|}}} |{{#if:{{{name|}}} |<div class="ib-country-name-style fn org country-name">{{{name|}}}</div> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class="fn org">[[Micronation]]</span> }} }} | subheader = {{#if:{{{life_span|}}} | {{{life_span}}} | {{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}{{#if:{{{year_end|}}}|–{{{year_end}}} }} }} }} | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}} |<div class="center">{{Инфобокс улс/imagetable |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|{{{flag_size|}}}}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag|{{{flag_alt|}}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын далбаа}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag2|{{{flag_alt2|}}}}}}}} |caption1= {{#ifexist:{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{if empty |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{if empty |{{{flag_type|}}} |Flag}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }}|{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}}]] |{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{if empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}} |size={{{symbol_width|{{{coa_size|}}}}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{{alt_coat|{{{coat_alt|}}}}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын {{{symbol_type|Сүлд}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} | {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} {{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}|{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} | {{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}]] |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} }} }}</div> }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}} |<div class="center">'''Уриа:&nbsp;'''{{if empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<div>{{{englishmotto}}}</div> }}</div> }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}} |'''Төрийн дуулал:'''&nbsp;{{if empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}} }}{{#if:{{{anthems|}}} |'''Төрийн дууллууд:'''&nbsp;{{{anthems}}} }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Хааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{royal_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{flag_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Далбааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{flag_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{national_march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Үндэсний марш:'''&nbsp;{{{national_march}}}</div> }}{{#if:{{{territorial_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Нутаг дэвсгэрийн дуулал:'''&nbsp;{{{territorial_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{regional_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Аймгийн дуулал:'''&nbsp;{{{regional_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{state_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Мужын дуулал:'''&nbsp;{{{state_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Марш:'''&nbsp;{{{march}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | <div class="center">'''{{if empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}</div><!-- --><div class="center">{{if empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}</div> }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_width|{{{image_map_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map|{{{image_map_alt|}}}}}}|title={{{map_caption|{{{image_map_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{{map2_width|{{{image_map2_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map2|{{{image_map2_alt|}}}}}}|title={{{map_caption2|{{{image_map2_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | label6 = Төлөв | data6 = {{#if:{{{status|}}}|{{Инфобокс улс/status text|status={{{status|}}}|status_text={{{status_text|}}}|empire={{{empire|}}}|year_end={{{year_end|}}}|year_exile_start={{{year_exile_start|}}}|year_exile_end={{{year_exile_end|}}} }} }} | label7 = Байршил | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | Нийслэл }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><div class="ib-country-largest">{{{largest_settlement_type|ба томоохон хот}}}</div> }} | data8 = {{#if:{{{capital|}}}|{{{capital}}}{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label9 = Цөллөгт байгаа нийслэл | data9 = {{#ifexist:{{{capital_exile|}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} | rowclass10 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label10 = {{#if:{{{admin_center_type|}}}| {{{admin_center_type}}} | Засаг захиргааны&nbsp;төв }} | data10 = {{#switch:{{{admin_center|}}} |capital | = |[[{{{capital|}}}]] = |{{{capital|}}} = |#default = {{{admin_center}}}{{#if:{{{capital|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} }} | rowclass11 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}|mergedbottomrow}} | label11 = Томоохон {{{largest_settlement_type|хот}}} | data11 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{if empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} }} }} | rowclass12 = mergedtoprow | label12 = Албан ёсны&nbsp;хэл | data12 = {{{official_languages|}}} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}}&nbsp;хэл</span> | data13 = {{if empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_national_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} үндэсний&nbsp;хэл</span> | data14 = {{if empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_regional_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} орон нутгийн&nbsp;хэл</span> | data15 = {{if empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | label16 = Нийтлэг&nbsp;хэл | data16 = {{{common_languages|}}} | rowclass17 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label17 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data17 = {{{languages|}}} | rowclass18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data18 = {{{languages2|}}} | label19 = [[Ястан|Угсаатны&nbsp;бүлгүүд]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<div class="ib-country-ethnic"> ({{{ethnic_groups_year}}}){{{ethnic_groups_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-ethnic">{{{ethnic_groups_ref|}}}</div>}} | data19 = {{{ethnic_groups|}}} | label20 = Шашин <!-- -->{{#if:{{{religion_year|}}} |<div class="ib-country-religion"> ({{{religion_year}}}){{{religion_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-religion">{{{religion_ref|}}}</div>}} | data20 = {{{religion|}}} | label21 = [[Ард түмний нэр|Ард түмний нэршил]] | data21 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} people | [[{{{demonym}}} people|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label22 = Төрөл | data22 = {{{org_type|}}} | label23 = {{if empty|{{{membership_type|}}} | Гишүүнчлэл }} | data23 = {{{membership|}}} | label24 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}} улсын улс төр}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын улс төр|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data24 = {{{government_type|}}} | header25 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->Удирдагчид | <!--template being used for country/territory: -->Төр засаг }} }} }} | rowclass26 = mergedrow | data26 = {{#if:{{{leader_name1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} |{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} |{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} |{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} |{{{leader_title5|}}} |{{{leader_name5|}}} |{{{leader_title6|}}} |{{{leader_name6|}}} |{{{leader_title7|}}} |{{{leader_name7|}}} |{{{leader_title8|}}} |{{{leader_name8|}}} |{{{leader_title9|}}} |{{{leader_name9|}}} |{{{leader_title10|}}} |{{{leader_name10|}}} |{{{leader_title11|}}} |{{{leader_name11|}}} |{{{leader_title12|}}} |{{{leader_name12|}}} |{{{leader_title13|}}} |{{{leader_name13|}}} |{{{leader_title14|}}} |{{{leader_name14|}}} |{{{leader_title15|}}} |{{{leader_name15|}}} }} }} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{title_leader|}}}| {{{title_leader}}} }} | data27 = {{#if:{{{title_leader|}}}|&nbsp;}} | rowclass28 = mergedrow | data28 = {{#if:{{{year_leader1|}}} | {{Инфобокс улс/multirow|{{{year_leader1|}}} |{{{leader1|}}} |{{{year_leader2|}}} |{{{leader2|}}} |{{{year_leader3|}}} |{{{leader3|}}} |{{{year_leader4|}}} |{{{leader4|}}} |{{{year_leader5|}}} |{{{leader5|}}} |{{{year_leader6|}}} |{{{leader6|}}} |{{{year_leader7|}}} |{{{leader7|}}} |{{{year_leader8|}}} |{{{leader8|}}} |{{{year_leader9|}}} |{{{leader9|}}} |{{{year_leader10|}}} |{{{leader10|}}} |{{{year_leader11|}}} |{{{leader11|}}}|{{{year_leader12|}}} |{{{leader12|}}}|{{{year_leader13|}}} |{{{leader13|}}}|{{{year_leader14|}}} |{{{leader14|}}}|{{{year_leader15|}}} |{{{leader15|}}} }} }} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{title_representative|}}}| {{{title_representative}}} }} | data29 = {{#if:{{{title_representative|}}}|&nbsp;}} | rowclass30 = mergedrow | data30 = {{#if:{{{year_representative1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_representative1|}}} |{{{representative1|}}} |{{{year_representative2|}}} |{{{representative2|}}} |{{{year_representative3|}}} |{{{representative3|}}} |{{{year_representative4|}}} |{{{representative4|}}} |{{{year_representative5|}}} |{{{representative5|}}}|{{{year_representative6|}}} |{{{representative6|}}}|{{{year_representative7|}}} |{{{representative7|}}}|{{{year_representative8|}}} |{{{representative8|}}} }} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|{{{title_deputy}}} }} | data31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|&nbsp;}} | rowclass32 = mergedrow | data32 = {{#if:{{{year_deputy1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_deputy1|}}} |{{{deputy1|}}} |{{{year_deputy2|}}} |{{{deputy2|}}} |{{{year_deputy3|}}} |{{{deputy3|}}} |{{{year_deputy4|}}} |{{{deputy4|}}} |{{{year_deputy5|}}} |{{{deputy5|}}} |{{{year_deputy6|}}} |{{{deputy6|}}}|{{{year_deputy7|}}} |{{{deputy7|}}}|{{{year_deputy8|}}} |{{{deputy8|}}}|{{{year_deputy9|}}} |{{{deputy9|}}}|{{{year_deputy10|}}} |{{{deputy10|}}}|{{{year_deputy11|}}} |{{{deputy11|}}}|{{{year_deputy12|}}} |{{{deputy12|}}}|{{{year_deputy13|}}} |{{{deputy13|}}}|{{{year_deputy14|}}} |{{{deputy14|}}}|{{{year_deputy15|}}} |{{{deputy15|}}} }} }} | label40 = Хууль тогтоох байгууллага | data40 = {{{legislature|}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house1|}}}|{{{type_house1}}}|[[Дээд танхим]]}}</div> | data41 = {{{upper_house|{{{house1|}}}}}} | rowclass42 = mergedbottomrow | label42 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house2|}}}|{{{type_house2}}}|[[Доод танхим]]}}</div> | data42 = {{{lower_house|{{{house2|}}}}}} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedtoprow}} | header43 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<div class="ib-country-sovereignty">{{{sovereignty_note}}}</div>}} | {{#if:{{{established|}}}| | Байгуулагдсан }} }} }} | label44 = Байгуулагдсан | data44 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | label45 = {{#if:{{{era|}}}|Түүхэн эрин|Түүх}} | data45 = {{#if:{{{era|}}} |{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} | {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|&nbsp;}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data46 = {{#if:{{{established_date1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{established_event1|}}} |{{{established_date1||}}} |{{{established_event2|}}} |{{{established_date2||}}} |{{{established_event3|}}} |{{{established_date3|}}} |{{{established_event4|}}} |{{{established_date4|}}} |{{{established_event5|}}} |{{{established_date5|}}} |{{{established_event6|}}} |{{{established_date6|}}} |{{{established_event7|}}} |{{{established_date7|}}} |{{{established_event8|}}} |{{{established_date8|}}} |{{{established_event9|}}} |{{{established_date9|}}} |{{{established_event10|}}} |{{{established_date10|}}} |{{{established_event11|}}} |{{{established_date11|}}} |{{{established_event12|}}} |{{{established_date12|}}} |{{{established_event13|}}} |{{{established_date13|}}} |{{{established_event14|}}} |{{{established_date14|}}} |{{{established_event15|}}} |{{{established_date15|}}} |{{{established_event16|}}} |{{{established_date16|}}} |{{{established_event17|}}} |{{{established_date17|}}} |{{{established_event18|}}} |{{{established_date18|}}} |{{{established_event19|}}} |{{{established_date19|}}} |{{{established_event20|}}} |{{{established_date20|}}} }} }} | rowclass47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{event_pre|}}} |{{{date_pre|}}} |{{if empty|{{{event_start|}}}|Байгуулагдсан}} |{{{date_start|}}} {{{year_start|}}} |{{{event1|}}} |{{{date_event1|}}} |{{{event2|}}} |{{{date_event2|}}} |{{{event3|}}} |{{{date_event3|}}} |{{{event4|}}} |{{{date_event4|}}} |{{{event5|}}} |{{{date_event5|}}} |{{{event6|}}} |{{{date_event6|}}}|{{{event7|}}} |{{{date_event7|}}}|{{{event8|}}} |{{{date_event8|}}}|{{{event9|}}} |{{{date_event9|}}}|{{{event10|}}} |{{{date_event10|}}} |{{if empty|{{{event_end|}}}|Мөхсөн}} |{{{date_end|}}} {{{year_end|}}} |{{{event_post|}}} |{{{date_post|}}} }} }} | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | {{#ifexist:Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | Газар нутаг {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass61 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{area_label|}}}|Нийт}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{area_rank}}}]]) }} }} | rowclass62 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Land</div> | data62 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{{area_land_km2|}}} км<sup>2</sup> |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label63 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай</div> | data63 = {{#if:{{{area_water_km2|}}} | {{{area_water_km2|}}} км<sup>2</sup>{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label64 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай&nbsp;(%)</div> | data64 = {{{percent_water|}}} | rowclass65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label65 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass66 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label66 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data66 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass67 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label67 = {{{stat_year1|}}}{{{ref_area1|}}} | data67 = {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area1|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass68 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label68 = {{{stat_year2|}}}{{{ref_area2|}}} | data68 = {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area2|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass69 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label69 = {{{stat_year3|}}}{{{ref_area3|}}} | data69 = {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area3|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass70 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label70 = {{{stat_year4|}}}{{{ref_area4|}}} | data70 = {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area4|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass71 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label71 = {{{stat_year5|}}}{{{ref_area5|}}} | data71 = {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area5|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass89 = mergedbottomrow | label89 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data89 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass90 = mergedtoprow | header90 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | {{#ifeq:{{{population_link}}}|no|Population|[[{{{population_link}}}|Хүн ам]]}}<!-- -->| {{#ifexist:Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Population]]<!-- -->| Хүн ам<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass91 = mergedrow | label91 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}} тооцоо|Тооцоо}}</div> | data91 = {{#if:{{{population_estimate|}}} |{{{population_estimate}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass92 = mergedrow | label92= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data92= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass93= mergedrow | label93= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data93= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass94= mergedrow | data94= {{#if:{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}}|{{инфобокс улс/multirow|{{{stat_year1|}}}{{{ref_pop1|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}|{{{stat_year2|}}}{{{ref_pop2|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}|{{{stat_year3|}}}{{{ref_pop3|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}|{{{stat_year4|}}}{{{ref_pop4|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}|{{{stat_year5|}}}{{{ref_pop5|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}} }} }} | rowclass95= mergedrow | label95= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;тооллого|Тооллого}}</div> | data95= {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass96= mergedrow | label96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|{{nobold|1=&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})}}}}}} | data96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data97= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass98 = mergedrow | label98= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data98= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass99 = mergedbottomrow | label99= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нягтаршил{{{FR_foot5|}}}</div> | data99= {{#if:{{{population_density_km2|}}} | {{{population_density_km2|}}}/км<sup>2</sup>{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын нягт сийрэг|{{{population_density_rank}}}]])}} }} | rowclass100 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label100 = Membership | data100= {{{nummembers|}}} | rowclass101= mergedtoprow | label101= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|([[Худалдан авах чадварын паритет|ХАЧП]])}} | data101= {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass102= mergedrow | label102= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data102= {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_rank}}}]])}} }} | rowclass103= mergedbottomrow | label103= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data103= {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_per_capita_rank}}}]])}} }} | rowclass104= mergedtoprow | label104= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|(нэрлэсэн)}} | data104= {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass105= mergedrow | label105= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data105= {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass106= mergedbottomrow | label106= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data106= {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label107= [[Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр|ОТББИ]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{Gini_year}}})}}}} | data107= {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{Gini}}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=60 |{{color|red|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=46 <!-- -->| {{color|darkred|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=30 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=0 <!-- -->| {{color|forestgreen|бага}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүрээр)|{{{Gini_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label108= [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{HDI_year}}})}}}} | data108= {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{HDI}}}>1 <!-- -->| {{error|Error: HDI value greater than 1}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.799 <!-- -->| {{color|darkgreen|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.699 <!-- -->| {{color|forestgreen|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.549 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>=0.000<!-- -->| {{color|red|бага}}<!-- -->| {{error|Error: HDI value less than 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid HDI value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Хүний хөгжлийн илтгэлцүүрээр)|{{{HDI_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label109= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|Мөнгөний нэгж}} | data109= {{#if:{{{currency|}}} | {{{currency}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |({{{currency_code}}})}} }} | rowclass119= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label119= Цагийн бүс | data119= {{#if:{{{utc_offset|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset}}}}} {{#if:{{{time_zone|}}}|({{{time_zone}}})}} |{{{time_zone|}}} }} | rowclass120= {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label120= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Зуны цаг&nbsp;([[Зуны цаг|ЗЦ]])</div> | data120= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}}} {{#if:{{{time_zone_DST|}}}|({{{time_zone_DST}}})|{{#if:{{{DST|}}}|({{{DST}}})}}}} |{{#if:{{{time_zone_DST|}}}|{{{time_zone_DST}}}|{{{DST|}}}}} }} | rowclass121= mergedbottomrow | label121= <nowiki /> | data121= {{{DST_note|}}} | label122 = [[Antipodes]] | data122= {{{antipodes|}}} | label123 = Огнооны формат | data123= {{{date_format|}}} | label125= [[Зүүн ба баруун гар талын хөдөлгөөн|Жолооны тал]] | data125= {{#if:{{{drives_on|}}} | {{lcfirst:{{{drives_on}}}}} }} | label126= {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:Telephone numbers in {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} дахь утасны дугаар|Утасны томьёо]] | [[Улсын утасны кодуудын жагсаалт|Утасны томьёо]] }} }} | data126= {{{calling_code|}}} | label127= [[ISO 3166|ISO 3166 код]] | data127= {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#if:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}|nocat=true}} | {{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}} }} }} |#default = ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}} }} | label128= [[Интернетийн улсын домэйнуудын жагсаалт|Домэйн нэр]] | data128= {{{cctld|}}} | data129 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div class="ib-country-website"><div class="center">'''Вэбсайт'''<br/>{{{official_website}}}</div></div> }} | data130= {{#if:{{{image_map3|{{{location_map|}}}}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map3|{{{location_map|}}}}}}|size={{{map3_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map3|}}}|title=Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div class="ib-country-map-caption3">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data134 = {{#if:{{{p1|}}}{{{s1|}}} |{{Инфобокс улс/formernext|flag_p1={{{flag_p1|}}}|image_p1={{{image_p1|}}}|p1={{{p1|}}}|border_p1={{{border_p1|}}}|flag_p2={{{flag_p2|}}}|image_p2={{{image_p2|}}}|p2={{{p2|}}}|border_p2={{{border_p2|}}}|flag_p3={{{flag_p3|}}}|image_p3={{{image_p3|}}}|p3={{{p3|}}}|border_p3={{{border_p3|}}}|flag_p4={{{flag_p4|}}}|image_p4={{{image_p4|}}}|p4={{{p4|}}}|border_p4={{{border_p4|}}}|flag_p5={{{flag_p5|}}}|image_p5={{{image_p5|}}}|p5={{{p5|}}}|border_p5={{{border_p5|}}}|flag_p6={{{flag_p6|}}}|image_p6={{{image_p6|}}}|p6={{{p6|}}}|border_p6={{{border_p6|}}}|flag_p7={{{flag_p7|}}}|image_p7={{{image_p7|}}}|p7={{{p7|}}}|border_p7={{{border_p7|}}}|flag_p8={{{flag_p8|}}}|image_p8={{{image_p8|}}}|p8={{{p8|}}}|border_p8={{{border_p8|}}}|flag_p9={{{flag_p9|}}}|image_p9={{{image_p9|}}}|p9={{{p9|}}}|border_p9={{{border_p9|}}}|flag_p10={{{flag_p10|}}}|image_p10={{{image_p10|}}}|p10={{{p10|}}}|border_p10={{{border_p10|}}}|flag_p11={{{flag_p11|}}}|image_p11={{{image_p11|}}}|p11={{{p11|}}}|border_p11={{{border_p11|}}}|flag_p12={{{flag_p12|}}}|image_p12={{{image_p12|}}}|p12={{{p12|}}}|border_p12={{{border_p12|}}}|flag_p13={{{flag_p13|}}}|image_p13={{{image_p13|}}}|p13={{{p13|}}}|border_p13={{{border_p13|}}}|flag_p14={{{flag_p14|}}}|image_p14={{{image_p14|}}}|p14={{{p14|}}}|border_p14={{{border_p14|}}}|flag_p15={{{flag_p15|}}}|image_p15={{{image_p15|}}}|p15={{{p15|}}}|border_p15={{{border_p15|}}}|flag_p16={{{flag_p16|}}}|image_p16={{{image_p16|}}}|p16={{{p16|}}}|border_p16={{{border_p16|}}}|flag_p17={{{flag_p17|}}}|image_p17={{{image_p17|}}}|p17={{{p17|}}}|border_p17={{{border_p17|}}}|flag_p18={{{flag_p18|}}}|image_p18={{{image_p18|}}}|p18={{{p18|}}}|border_p18={{{border_p18|}}}|flag_p19={{{flag_p19|}}}|image_p19={{{image_p19|}}}|p19={{{p19|}}}|border_p19={{{border_p19|}}}|flag_p20={{{flag_p20|}}}|image_p20={{{image_p20|}}}|p20={{{p20|}}}|border_p20={{{border_p20|}}}|flag_p21={{{flag_p21|}}}|image_p21={{{image_p21|}}}|p21={{{p21|}}}|border_p21={{{border_p21|}}}|flag_s1={{{flag_s1|}}}|image_s1={{{image_s1|}}}|s1={{{s1|}}}|border_s1={{{border_s1|}}}|flag_s2={{{flag_s2|}}}|image_s2={{{image_s2|}}}|s2={{{s2|}}}|border_s2={{{border_s2|}}}|flag_s3={{{flag_s3|}}}|image_s3={{{image_s3|}}}|s3={{{s3|}}}|border_s3={{{border_s3|}}}|flag_s4={{{flag_s4|}}}|image_s4={{{image_s4|}}}|s4={{{s4|}}}|border_s4={{{border_s4|}}}|flag_s5={{{flag_s5|}}}|image_s5={{{image_s5|}}}|s5={{{s5|}}}|border_s5={{{border_s5|}}}|flag_s6={{{flag_s6|}}}|image_s6={{{image_s6|}}}|s6={{{s6|}}}|border_s6={{{border_s6|}}}|flag_s7={{{flag_s7|}}}|image_s7={{{image_s7|}}}|s7={{{s7|}}}|border_s7={{{border_s7|}}}|flag_s8={{{flag_s8|}}}|image_s8={{{image_s8|}}}|s8={{{s8|}}}|border_s8={{{border_s8|}}}|flag_s9={{{flag_s9|}}}|image_s9={{{image_s9|}}}|s9={{{s9|}}}|border_s9={{{border_s9|}}}|flag_s10={{{flag_s10|}}}|image_s10={{{image_s10|}}}|s10={{{s10|}}}|border_s10={{{border_s10|}}}|flag_s11={{{flag_s11|}}}|image_s11={{{image_s11|}}}|s11={{{s11|}}}|border_s11={{{border_s11|}}}|flag_s12={{{flag_s12|}}}|image_s12={{{image_s12|}}}|s12={{{s12|}}}|border_s12={{{border_s12|}}}|flag_s13={{{flag_s13|}}}|image_s13={{{image_s13|}}}|s13={{{s13|}}}|border_s13={{{border_s13|}}}|flag_s14={{{flag_s14|}}}|image_s14={{{image_s14|}}}|s14={{{s14|}}}|border_s14={{{border_s14|}}}|flag_s15={{{flag_s15|}}}|image_s15={{{image_s15|}}}|s15={{{s15|}}}|border_s15={{{border_s15|}}}|flag_s16={{{flag_s16|}}}|image_s16={{{image_s16|}}}|s16={{{s16|}}}|border_s16={{{border_s16|}}}|flag_s17={{{flag_s17|}}}|image_s17={{{image_s17|}}}|s17={{{s17|}}}|border_s17={{{border_s17|}}}|flag_s18={{{flag_s18|}}}|image_s18={{{image_s18|}}}|s18={{{s18|}}}|border_s18={{{border_s18|}}}|flag_s19={{{flag_s19|}}}|image_s19={{{image_s19|}}}|s19={{{s19|}}}|border_s19={{{border_s19|}}}|flag_s20={{{flag_s20|}}}|image_s20={{{image_s20|}}}|s20={{{s20|}}}|border_s20={{{border_s20|}}}|flag_s21={{{flag_s21|}}}|image_s21={{{image_s21|}}}|s21={{{s21|}}}|border_s21={{{border_s21|}}}|flag_s22={{{flag_s22|}}}|image_s22={{{image_s22|}}}|s22={{{s22|}}}|border_s22={{{border_s22|}}}}} }} | label135 = Өнөөдөр | data135 = {{{today|}}} | data136 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-alpha"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data137 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-num"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | data138 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div class="ib-country-fn">{{{footnotes}}}{{#if:{{{footnotes2|}}}|<br>{{{footnotes2}}}}}</div>}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Инфобокс улс]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center_type | admin_center | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | anthems | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | border_p1 | border_p2 | border_p3 | border_p4 | border_p5 | border_p6 | border_p7 | border_p8 | border_p9 | border_p10 | border_p11 | border_p12 | border_p13 | border_p14 | border_p15 | border_p16 | border_p17 | border_p18 | border_p19 | border_p20| border_p21 | border_s1 | border_s2 | border_s3 | border_s4 | border_s5 | border_s6 | border_s7 | border_s8 | border_s9 | border_s10 | border_s11 | border_s12 | border_s13 | border_s14 | border_s15 | border_s16 | border_s17 | border_s18 | border_s19 | border_s20 | border_s21 | calling_code | capital_exile | capital_type | capital | cctld | coa_size | coat_alt | common_languages | common_name | conventional_long_name | coordinates | currency_code | currency | date_end | date_event1 | date_event2 | date_event3 | date_event4 | date_event5 | date_event6 | date_event7 | date_event8 | date_event9 | date_event10 | date_format | date_post | date_pre | date_start | demonym | deputy1 | deputy2 | deputy3 | deputy4 | deputy5 | deputy6 | deputy7 | deputy8 | deputy9 | deputy10 | deputy11 | deputy12 | deputy13 | deputy14 | deputy15 | drives_on | DST_note | DST | empire | englishmotto | era | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_date8 | established_date9 | established_date10 | established_date11 | established_date12 | established_date13 | established_date14 | established_date15 | established_date16 | established_date17 | established_date18 | established_date19 | established_date20 | established_event1 | established_event2 | established_event3 | established_event4 | established_event5 | established_event6 | established_event7 | established_event8 | established_event9 | established_event10 | established_event11 | established_event12 | established_event13 | established_event14 | established_event15 | established_event16 | established_event17 | established_event18 | established_event19 | established_event20 | established | ethnic_groups_ref | ethnic_groups_year | ethnic_groups | event_end | event_post | event_pre | event_start | event1 | event2 | event3 | event4 | event5 | event6 | event7 | event8 | event9 | event10 | flag| flag_alt | flag_alt2 | flag_border | flag_caption | flag_caption | flag_p1 | flag_p2 | flag_p3 | flag_p4 | flag_p5 | flag_p6 | flag_p7 | flag_p8 | flag_p9 | flag_p10 | flag_p11 | flag_p12 | flag_p13 | flag_p14 | flag_p15 | flag_p16 | flag_p17 | flag_p18 | flag_p19 | flag_p20 | flag_p21 | flag_s1 | flag_s2 | flag_s3 | flag_s4 | flag_s5 | flag_s6 | flag_s7 | flag_s8 | flag_s9 | flag_s10 | flag_s11 | flag_s12 | flag_s13 | flag_s14 | flag_s15 | flag_s16 | flag_s17 | flag_s18 | flag_s19 | flag_s20 | flag_s21 | flag_s22 | flag_size | flag_type | flag_type_article | flag_width | flag2_border | footnote_a | footnote_a | footnote_b | footnote_b | footnote_c | footnote_c | footnote_d | footnote_d | footnote_e | footnote_e | footnote_f | footnote_f | footnote_g | footnote_g | footnote_h | footnote_h | footnote1 | footnote1 | footnote2 | footnote2 | footnote3 | footnote3 | footnote4 | footnote4 | footnote5 | footnote5 | footnote6 | footnote6 | footnote7 | footnote7 | footnote8 | footnote8 | footnotes | footnotes2 | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_metropole_population | FR_metropole | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | FR_total_population_estimate | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_nominal | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | GDP_PPP | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | Gini | government_type | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | HDI | house1 | house2 | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map | image_map2_alt | image_map2_caption | image_map2_size | image_map2 | image_map3 | image_p1 | image_p2 | image_p3 | image_p4 | image_p5 | image_p6 | image_p7 | image_p8 | image_p9 | image_p10 | image_p11 | image_p12 | image_p13 | image_p14 | image_p15 | image_p16 | image_p17 | image_p18 | image_p19 | image_p20 | image_p21 | image_s1 | image_s2 | image_s3 | image_s4 | image_s5 | image_s6 | image_s7 | image_s8 | image_s9 | image_s10 | image_s11 | image_s12 | image_s13 | image_s14 | image_s15 | image_s16 | image_s17 | image_s18 | image_s19 | image_s20 | image_s21 | image_symbol | iso3166code | languages_sub | languages_type | languages | languages2_sub | languages2_type | languages2 | largest_city | largest_settlement_type | largest_settlement | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_name6 | leader_name7 | leader_name8 | leader_name9 | leader_name10 | leader_name11 | leader_name12 | leader_name13 | leader_name14 | leader_name15 | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | leader_title6 | leader_title7 | leader_title8 | leader_title9 | leader_title10 | leader_title11 | leader_title12 | leader_title13 | leader_title14 | leader_title15 | leader1 | leader2 | leader3 | leader4 | leader5 | leader6 | leader7 | leader8 | leader9 | leader10 | leader11 | leader12 | leader13 | leader14 | leader15 | legislature | life_span | linking_name | location_map | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership_type | membership | micronation | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol_type | other_symbol | p1 | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census_rank | population_census_year | population_census | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_estimate | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | ref_area1 | ref_area2 | ref_area3 | ref_area4 | ref_area5 | ref_pop1 | ref_pop2 | ref_pop3 | ref_pop4 | ref_pop5 | regional_languages | recognized_regional_languages | religion_ref | religion_year | religion | representative1 | representative2 | representative3 | representative4 | representative5 | representative6 | representative7 | representative8 | royal_anthem | flag_anthem | march | national_march | regional_anthem | territorial_anthem | state_anthem | s1 | s2 | s3 | s4 | s5 | s6 | s7 | s8 | s9 | s10 | s11 | s12 | s13 | s14 | s15 | s16 | s17 | s18 | s19 | s20 | s21 | s22 | sovereignty_note | sovereignty_type | stat_area1 | stat_area2 | stat_area3 | stat_area4 | stat_area5 | stat_pop1 | stat_pop2 | stat_pop3 | stat_pop4 | stat_pop5 | stat_year1 | stat_year2 | stat_year3 | stat_year4 | stat_year5 | status_text | status | symbol| symbol_type_article | symbol_type | symbol_width | text_symbol_type | text_symbol | time_zone_DST | time_zone | title_deputy | title_leader | title_representative | today | type_house1 | type_house2 | upper_house | utc_offset_DST | utc_offset | year_deputy1 | year_deputy2 | year_deputy3 | year_deputy4 | year_deputy5 | year_deputy6 | year_deputy7 | year_deputy8 | year_deputy9 | year_deputy10 | year_deputy11 | year_deputy12 | year_deputy13 | year_deputy14 | year_deputy15 | year_end | year_exile_end | year_exile_start | year_leader1 | year_leader2 | year_leader3 | year_leader4 | year_leader5 | year_leader6 | year_leader7 | year_leader8 | year_leader9 | year_leader10 | year_leader11 | year_leader12 | year_leader13 | year_leader14 | year_leader15 | year_representative1 | year_representative2 | year_representative3 | year_representative4 | year_representative5 | year_representative6 | year_representative7 | year_representative8 | year_start}}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|A]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|B]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|C]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|D]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|E]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|F]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|G]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|H]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|I]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|J]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|K]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|L]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|M]]}} }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|O]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{flag_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{flag_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}}}<!-- Tracking categories from merge with {{infobox former country}}. After all cats are empty/have been checked, these can be removed. -->{{#if:{{{status_text|}}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Colony|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Exile|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}}}}} }}<!--End of former country tracking cats--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> agz1b237s65zfcsm6eo0r5fi73s1vus 852194 852193 2026-04-03T22:52:22Z Enkhsaihan2005 64429 [[Special:Contributions/Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[User talk:Enkhsaihan2005|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/852191|852191]] засварыг цуцлах 852194 wikitext text/x-wiki {{инфобокс |templatestyles = Загвар:Инфобокс улс/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}} |<div class="fn org country-name">{{{conventional_long_name|}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}} |<div class="ib-country-names"><!-- -->{{br separated entries |{{{native_name|}}} |{{#if:{{{name|}}} |<div class="ib-country-name-style fn org country-name">{{{name|}}}</div> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class="fn org">[[Micronation]]</span> }} }} | subheader = {{#if:{{{life_span|}}} | {{{life_span}}} | {{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}{{#if:{{{year_end|}}}|–{{{year_end}}} }} }} }} | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}} |<div class="center">{{Инфобокс улс/imagetable |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|{{{flag_size|}}}}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag|{{{flag_alt|}}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын далбаа}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag2|{{{flag_alt2|}}}}}}}} |caption1= {{#ifexist:{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{if empty |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{if empty |{{{flag_type|}}} |Flag}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }}|{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}}]] |{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Далбаа}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{if empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}} |size={{{symbol_width|{{{coa_size|}}}}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{{alt_coat|{{{coat_alt|}}}}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын {{{symbol_type|Сүлд}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} of {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} | {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} {{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}|{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} | {{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}}]] |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Сүлд}} }} }}</div> }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}} |<div class="center">'''Уриа:&nbsp;'''{{if empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<div>{{{englishmotto}}}</div> }}</div> }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}} |'''Төрийн дуулал:'''&nbsp;{{if empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}} }}{{#if:{{{anthems|}}} |'''Төрийн дууллууд:'''&nbsp;{{{anthems}}} }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Хааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{royal_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{flag_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Далбааны дуулал]]:'''&nbsp;{{{flag_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{national_march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Үндэсний марш:'''&nbsp;{{{national_march}}}</div> }}{{#if:{{{territorial_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Нутаг дэвсгэрийн дуулал:'''&nbsp;{{{territorial_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{regional_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Аймгийн дуулал:'''&nbsp;{{{regional_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{state_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Мужын дуулал:'''&nbsp;{{{state_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Марш:'''&nbsp;{{{march}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | <div class="center">'''{{if empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}</div><!-- --><div class="center">{{if empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}</div> }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_width|{{{image_map_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map|{{{image_map_alt|}}}}}}|title={{{map_caption|{{{image_map_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption|{{{image_map_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |<div class="center">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{{map2_width|{{{image_map2_size|}}}}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map2|{{{image_map2_alt|}}}}}}|title={{{map_caption2|{{{image_map2_caption|Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{{map_caption2|{{{image_map2_caption|}}}}}}</div>}} </div>}} | label6 = Төлөв | data6 = {{#if:{{{status|}}}|{{Инфобокс улс/status text|status={{{status|}}}|status_text={{{status_text|}}}|empire={{{empire|}}}|year_end={{{year_end|}}}|year_exile_start={{{year_exile_start|}}}|year_exile_end={{{year_exile_end|}}} }} }} | label7 = Байршил | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | Нийслэл }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><div class="ib-country-largest">{{{largest_settlement_type|ба томоохон хот}}}</div> }} | data8 = {{#if:{{{capital|}}}|{{{capital}}}{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label9 = Цөллөгт байгаа нийслэл | data9 = {{#ifexist:{{{capital_exile|}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} | rowclass10 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label10 = {{#if:{{{admin_center_type|}}}| {{{admin_center_type}}} | Засаг захиргааны&nbsp;төв }} | data10 = {{#switch:{{{admin_center|}}} |capital | = |[[{{{capital|}}}]] = |{{{capital|}}} = |#default = {{{admin_center}}}{{#if:{{{capital|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} }} | rowclass11 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}|mergedbottomrow}} | label11 = Томоохон {{{largest_settlement_type|хот}}} | data11 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{if empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} }} }} | rowclass12 = mergedtoprow | label12 = Албан ёсны&nbsp;хэл | data12 = {{{official_languages|}}} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}}&nbsp;хэл</span> | data13 = {{if empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_national_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} үндэсний&nbsp;хэл</span> | data14 = {{if empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_regional_languages|}}}|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн}} орон нутгийн&nbsp;хэл</span> | data15 = {{if empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | label16 = Нийтлэг&nbsp;хэл | data16 = {{{common_languages|}}} | rowclass17 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label17 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty| {{{languages_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data17 = {{{languages|}}} | rowclass18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }}</div> |{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Бусад&nbsp;хэлнүүд }} }} | data18 = {{{languages2|}}} | label19 = [[Ястан|Угсаатны&nbsp;бүлгүүд]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<div class="ib-country-ethnic"> ({{{ethnic_groups_year}}}){{{ethnic_groups_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-ethnic">{{{ethnic_groups_ref|}}}</div>}} | data19 = {{{ethnic_groups|}}} | label20 = Шашин <!-- -->{{#if:{{{religion_year|}}} |<div class="ib-country-religion"> ({{{religion_year}}}){{{religion_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-religion">{{{religion_ref|}}}</div>}} | data20 = {{{religion|}}} | label21 = [[Ард түмний нэр|Ард түмний нэршил]] | data21 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} people | [[{{{demonym}}} people|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label22 = Төрөл | data22 = {{{org_type|}}} | label23 = {{if empty|{{{membership_type|}}} | Гишүүнчлэл }} | data23 = {{{membership|}}} | label24 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}} улсын улс төр}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} улсын улс төр|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Төр засаг}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data24 = {{{government_type|}}} | header25 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->Удирдагчид | <!--template being used for country/territory: -->Төр засаг }} }} }} | rowclass26 = mergedrow | data26 = {{#if:{{{leader_name1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} |{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} |{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} |{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} |{{{leader_title5|}}} |{{{leader_name5|}}} |{{{leader_title6|}}} |{{{leader_name6|}}} |{{{leader_title7|}}} |{{{leader_name7|}}} |{{{leader_title8|}}} |{{{leader_name8|}}} |{{{leader_title9|}}} |{{{leader_name9|}}} |{{{leader_title10|}}} |{{{leader_name10|}}} |{{{leader_title11|}}} |{{{leader_name11|}}} |{{{leader_title12|}}} |{{{leader_name12|}}} |{{{leader_title13|}}} |{{{leader_name13|}}} |{{{leader_title14|}}} |{{{leader_name14|}}} |{{{leader_title15|}}} |{{{leader_name15|}}} }} }} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{title_leader|}}}| {{{title_leader}}} }} | data27 = {{#if:{{{title_leader|}}}|&nbsp;}} | rowclass28 = mergedrow | data28 = {{#if:{{{year_leader1|}}} | {{Инфобокс улс/multirow|{{{year_leader1|}}} |{{{leader1|}}} |{{{year_leader2|}}} |{{{leader2|}}} |{{{year_leader3|}}} |{{{leader3|}}} |{{{year_leader4|}}} |{{{leader4|}}} |{{{year_leader5|}}} |{{{leader5|}}} |{{{year_leader6|}}} |{{{leader6|}}} |{{{year_leader7|}}} |{{{leader7|}}} |{{{year_leader8|}}} |{{{leader8|}}} |{{{year_leader9|}}} |{{{leader9|}}} |{{{year_leader10|}}} |{{{leader10|}}} |{{{year_leader11|}}} |{{{leader11|}}}|{{{year_leader12|}}} |{{{leader12|}}}|{{{year_leader13|}}} |{{{leader13|}}}|{{{year_leader14|}}} |{{{leader14|}}}|{{{year_leader15|}}} |{{{leader15|}}} }} }} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{title_representative|}}}| {{{title_representative}}} }} | data29 = {{#if:{{{title_representative|}}}|&nbsp;}} | rowclass30 = mergedrow | data30 = {{#if:{{{year_representative1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_representative1|}}} |{{{representative1|}}} |{{{year_representative2|}}} |{{{representative2|}}} |{{{year_representative3|}}} |{{{representative3|}}} |{{{year_representative4|}}} |{{{representative4|}}} |{{{year_representative5|}}} |{{{representative5|}}}|{{{year_representative6|}}} |{{{representative6|}}}|{{{year_representative7|}}} |{{{representative7|}}}|{{{year_representative8|}}} |{{{representative8|}}} }} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|{{{title_deputy}}} }} | data31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|&nbsp;}} | rowclass32 = mergedrow | data32 = {{#if:{{{year_deputy1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow|{{{year_deputy1|}}} |{{{deputy1|}}} |{{{year_deputy2|}}} |{{{deputy2|}}} |{{{year_deputy3|}}} |{{{deputy3|}}} |{{{year_deputy4|}}} |{{{deputy4|}}} |{{{year_deputy5|}}} |{{{deputy5|}}} |{{{year_deputy6|}}} |{{{deputy6|}}}|{{{year_deputy7|}}} |{{{deputy7|}}}|{{{year_deputy8|}}} |{{{deputy8|}}}|{{{year_deputy9|}}} |{{{deputy9|}}}|{{{year_deputy10|}}} |{{{deputy10|}}}|{{{year_deputy11|}}} |{{{deputy11|}}}|{{{year_deputy12|}}} |{{{deputy12|}}}|{{{year_deputy13|}}} |{{{deputy13|}}}|{{{year_deputy14|}}} |{{{deputy14|}}}|{{{year_deputy15|}}} |{{{deputy15|}}} }} }} | label40 = Хууль тогтоох байгууллага | data40 = {{{legislature|}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house1|}}}|{{{type_house1}}}|[[Дээд танхим]]}}</div> | data41 = {{{upper_house|{{{house1|}}}}}} | rowclass42 = mergedbottomrow | label42 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{type_house2|}}}|{{{type_house2}}}|[[Доод танхим]]}}</div> | data42 = {{{lower_house|{{{house2|}}}}}} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedtoprow}} | header43 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<div class="ib-country-sovereignty">{{{sovereignty_note}}}</div>}} | {{#if:{{{established|}}}| | Байгуулагдсан }} }} }} | label44 = Байгуулагдсан | data44 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | label45 = {{#if:{{{era|}}}|Түүхэн эрин|Түүх}} | data45 = {{#if:{{{era|}}} |{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} | {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|&nbsp;}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data46 = {{#if:{{{established_date1|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{established_event1|}}} |{{{established_date1||}}} |{{{established_event2|}}} |{{{established_date2||}}} |{{{established_event3|}}} |{{{established_date3|}}} |{{{established_event4|}}} |{{{established_date4|}}} |{{{established_event5|}}} |{{{established_date5|}}} |{{{established_event6|}}} |{{{established_date6|}}} |{{{established_event7|}}} |{{{established_date7|}}} |{{{established_event8|}}} |{{{established_date8|}}} |{{{established_event9|}}} |{{{established_date9|}}} |{{{established_event10|}}} |{{{established_date10|}}} |{{{established_event11|}}} |{{{established_date11|}}} |{{{established_event12|}}} |{{{established_date12|}}} |{{{established_event13|}}} |{{{established_date13|}}} |{{{established_event14|}}} |{{{established_date14|}}} |{{{established_event15|}}} |{{{established_date15|}}} |{{{established_event16|}}} |{{{established_date16|}}} |{{{established_event17|}}} |{{{established_date17|}}} |{{{established_event18|}}} |{{{established_date18|}}} |{{{established_event19|}}} |{{{established_date19|}}} |{{{established_event20|}}} |{{{established_date20|}}} }} }} | rowclass47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|{{Инфобокс улс/multirow |{{{event_pre|}}} |{{{date_pre|}}} |{{if empty|{{{event_start|}}}|Байгуулагдсан}} |{{{date_start|}}} {{{year_start|}}} |{{{event1|}}} |{{{date_event1|}}} |{{{event2|}}} |{{{date_event2|}}} |{{{event3|}}} |{{{date_event3|}}} |{{{event4|}}} |{{{date_event4|}}} |{{{event5|}}} |{{{date_event5|}}} |{{{event6|}}} |{{{date_event6|}}}|{{{event7|}}} |{{{date_event7|}}}|{{{event8|}}} |{{{date_event8|}}}|{{{event9|}}} |{{{date_event9|}}}|{{{event10|}}} |{{{date_event10|}}} |{{if empty|{{{event_end|}}}|Мөхсөн}} |{{{date_end|}}} {{{year_end|}}} |{{{event_post|}}} |{{{date_post|}}} }} }} | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | {{#ifexist:Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Geography of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Area {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | Газар нутаг {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass61 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{area_label|}}}|Нийт}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{area_rank}}}]]) }} }} | rowclass62 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Land</div> | data62 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{{area_land_km2|}}} км<sup>2</sup> |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label63 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай</div> | data63 = {{#if:{{{area_water_km2|}}} | {{{area_water_km2|}}} км<sup>2</sup>{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label64 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Усны эзлэх талбай&nbsp;(%)</div> | data64 = {{{percent_water|}}} | rowclass65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label65 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass66 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label66 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data66 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass67 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label67 = {{{stat_year1|}}}{{{ref_area1|}}} | data67 = {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area1|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass68 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label68 = {{{stat_year2|}}}{{{ref_area2|}}} | data68 = {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area2|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass69 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label69 = {{{stat_year3|}}}{{{ref_area3|}}} | data69 = {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area3|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass70 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label70 = {{{stat_year4|}}}{{{ref_area4|}}} | data70 = {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area4|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass71 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label71 = {{{stat_year5|}}}{{{ref_area5|}}} | data71 = {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area5|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass89 = mergedbottomrow | label89 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data89 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass90 = mergedtoprow | header90 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | {{#ifeq:{{{population_link}}}|no|Population|[[{{{population_link}}}|Хүн ам]]}}<!-- -->| {{#ifexist:Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}|Population]]<!-- -->| Хүн ам<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass91 = mergedrow | label91 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}} тооцоо|Тооцоо}}</div> | data91 = {{#if:{{{population_estimate|}}} |{{{population_estimate}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass92 = mergedrow | label92= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data92= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass93= mergedrow | label93= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data93= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass94= mergedrow | data94= {{#if:{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}}|{{инфобокс улс/multirow|{{{stat_year1|}}}{{{ref_pop1|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}|{{{stat_year2|}}}{{{ref_pop2|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}|{{{stat_year3|}}}{{{ref_pop3|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}|{{{stat_year4|}}}{{{ref_pop4|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}|{{{stat_year5|}}}{{{ref_pop5|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}} }} }} | rowclass95= mergedrow | label95= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;тооллого|Тооллого}}</div> | data95= {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын тоо|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass96= mergedrow | label96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|{{nobold|1=&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})}}}}}} | data96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data97= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass98 = mergedrow | label98= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data98= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass99 = mergedbottomrow | label99= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нягтаршил{{{FR_foot5|}}}</div> | data99= {{#if:{{{population_density_km2|}}} | {{{population_density_km2|}}}/км<sup>2</sup>{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын хүн амын нягт сийрэг|{{{population_density_rank}}}]])}} }} | rowclass100 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label100 = Membership | data100= {{{nummembers|}}} | rowclass101= mergedtoprow | label101= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|([[Худалдан авах чадварын паритет|ХАЧП]])}} | data101= {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass102= mergedrow | label102= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data102= {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_rank}}}]])}} }} | rowclass103= mergedbottomrow | label103= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data103= {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Худалдан авах чадвараар тэгшитгэгдсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_PPP_per_capita_rank}}}]])}} }} | rowclass104= mergedtoprow | label104= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]]&nbsp;{{nobold|(нэрлэсэн)}} | data104= {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}тооцоо }} | rowclass105= mergedrow | label105= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нийт</div> | data105= {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass106= mergedbottomrow | label106= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Нэг хүнд ноогдох</div> | data106= {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;([[Улс орнуудын жагсаалт (Нэг хүнд оногдох Нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр)|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label107= [[Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр|ОТББИ]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{Gini_year}}})}}}} | data107= {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{Gini}}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=60 |{{color|red|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=46 <!-- -->| {{color|darkred|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=30 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=0 <!-- -->| {{color|forestgreen|бага}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүрээр)|{{{Gini_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label108= [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{HDI_year}}})}}}} | data108= {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{HDI}}}>1 <!-- -->| {{error|Error: HDI value greater than 1}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.799 <!-- -->| {{color|darkgreen|маш өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.699 <!-- -->| {{color|forestgreen|өндөр}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.549 <!-- -->| {{color|orange|дундаж}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>=0.000<!-- -->| {{color|red|бага}}<!-- -->| {{error|Error: HDI value less than 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid HDI value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[Улс орны жагсаалт (Хүний хөгжлийн илтгэлцүүрээр)|{{{HDI_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label109= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|Мөнгөний нэгж}} | data109= {{#if:{{{currency|}}} | {{{currency}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |({{{currency_code}}})}} }} | rowclass119= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label119= Цагийн бүс | data119= {{#if:{{{utc_offset|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset}}}}} {{#if:{{{time_zone|}}}|({{{time_zone}}})}} |{{{time_zone|}}} }} | rowclass120= {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label120= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Зуны цаг&nbsp;([[Зуны цаг|ЗЦ]])</div> | data120= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}} |{{nowrap|[[Координатжуулсан дэлхийн цаг|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}}} {{#if:{{{time_zone_DST|}}}|({{{time_zone_DST}}})|{{#if:{{{DST|}}}|({{{DST}}})}}}} |{{#if:{{{time_zone_DST|}}}|{{{time_zone_DST}}}|{{{DST|}}}}} }} | rowclass121= mergedbottomrow | label121= <nowiki /> | data121= {{{DST_note|}}} | label122 = [[Antipodes]] | data122= {{{antipodes|}}} | label123 = Огнооны формат | data123= {{{date_format|}}} | label125= [[Зүүн ба баруун гар талын хөдөлгөөн|Жолооны тал]] | data125= {{#if:{{{drives_on|}}} | {{lcfirst:{{{drives_on}}}}} }} | label126= {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:Telephone numbers in {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} дахь утасны дугаар|Утасны томьёо]] | [[Улсын утасны кодуудын жагсаалт|Утасны томьёо]] }} }} | data126= {{{calling_code|}}} | label127= [[ISO 3166|ISO 3166 код]] | data127= {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#if:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}|nocat=true}} | {{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}} }} }} |#default = ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}} }} | label128= [[Интернетийн улсын домэйнуудын жагсаалт|Домэйн нэр]] | data128= {{{cctld|}}} | data129 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div class="ib-country-website"><div class="center">'''Вэбсайт'''<br/>{{{official_website}}}</div></div> }} | data130= {{#if:{{{image_map3|{{{location_map|}}}}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map3|{{{location_map|}}}}}}|size={{{map3_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map3|}}}|title=Location of {{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div class="ib-country-map-caption3">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data134 = {{#if:{{{p1|}}}{{{s1|}}} |{{Инфобокс улс/formernext|flag_p1={{{flag_p1|}}}|image_p1={{{image_p1|}}}|p1={{{p1|}}}|border_p1={{{border_p1|}}}|flag_p2={{{flag_p2|}}}|image_p2={{{image_p2|}}}|p2={{{p2|}}}|border_p2={{{border_p2|}}}|flag_p3={{{flag_p3|}}}|image_p3={{{image_p3|}}}|p3={{{p3|}}}|border_p3={{{border_p3|}}}|flag_p4={{{flag_p4|}}}|image_p4={{{image_p4|}}}|p4={{{p4|}}}|border_p4={{{border_p4|}}}|flag_p5={{{flag_p5|}}}|image_p5={{{image_p5|}}}|p5={{{p5|}}}|border_p5={{{border_p5|}}}|flag_p6={{{flag_p6|}}}|image_p6={{{image_p6|}}}|p6={{{p6|}}}|border_p6={{{border_p6|}}}|flag_p7={{{flag_p7|}}}|image_p7={{{image_p7|}}}|p7={{{p7|}}}|border_p7={{{border_p7|}}}|flag_p8={{{flag_p8|}}}|image_p8={{{image_p8|}}}|p8={{{p8|}}}|border_p8={{{border_p8|}}}|flag_p9={{{flag_p9|}}}|image_p9={{{image_p9|}}}|p9={{{p9|}}}|border_p9={{{border_p9|}}}|flag_p10={{{flag_p10|}}}|image_p10={{{image_p10|}}}|p10={{{p10|}}}|border_p10={{{border_p10|}}}|flag_p11={{{flag_p11|}}}|image_p11={{{image_p11|}}}|p11={{{p11|}}}|border_p11={{{border_p11|}}}|flag_p12={{{flag_p12|}}}|image_p12={{{image_p12|}}}|p12={{{p12|}}}|border_p12={{{border_p12|}}}|flag_p13={{{flag_p13|}}}|image_p13={{{image_p13|}}}|p13={{{p13|}}}|border_p13={{{border_p13|}}}|flag_p14={{{flag_p14|}}}|image_p14={{{image_p14|}}}|p14={{{p14|}}}|border_p14={{{border_p14|}}}|flag_p15={{{flag_p15|}}}|image_p15={{{image_p15|}}}|p15={{{p15|}}}|border_p15={{{border_p15|}}}|flag_p16={{{flag_p16|}}}|image_p16={{{image_p16|}}}|p16={{{p16|}}}|border_p16={{{border_p16|}}}|flag_p17={{{flag_p17|}}}|image_p17={{{image_p17|}}}|p17={{{p17|}}}|border_p17={{{border_p17|}}}|flag_p18={{{flag_p18|}}}|image_p18={{{image_p18|}}}|p18={{{p18|}}}|border_p18={{{border_p18|}}}|flag_p19={{{flag_p19|}}}|image_p19={{{image_p19|}}}|p19={{{p19|}}}|border_p19={{{border_p19|}}}|flag_p20={{{flag_p20|}}}|image_p20={{{image_p20|}}}|p20={{{p20|}}}|border_p20={{{border_p20|}}}|flag_p21={{{flag_p21|}}}|image_p21={{{image_p21|}}}|p21={{{p21|}}}|border_p21={{{border_p21|}}}|flag_s1={{{flag_s1|}}}|image_s1={{{image_s1|}}}|s1={{{s1|}}}|border_s1={{{border_s1|}}}|flag_s2={{{flag_s2|}}}|image_s2={{{image_s2|}}}|s2={{{s2|}}}|border_s2={{{border_s2|}}}|flag_s3={{{flag_s3|}}}|image_s3={{{image_s3|}}}|s3={{{s3|}}}|border_s3={{{border_s3|}}}|flag_s4={{{flag_s4|}}}|image_s4={{{image_s4|}}}|s4={{{s4|}}}|border_s4={{{border_s4|}}}|flag_s5={{{flag_s5|}}}|image_s5={{{image_s5|}}}|s5={{{s5|}}}|border_s5={{{border_s5|}}}|flag_s6={{{flag_s6|}}}|image_s6={{{image_s6|}}}|s6={{{s6|}}}|border_s6={{{border_s6|}}}|flag_s7={{{flag_s7|}}}|image_s7={{{image_s7|}}}|s7={{{s7|}}}|border_s7={{{border_s7|}}}|flag_s8={{{flag_s8|}}}|image_s8={{{image_s8|}}}|s8={{{s8|}}}|border_s8={{{border_s8|}}}|flag_s9={{{flag_s9|}}}|image_s9={{{image_s9|}}}|s9={{{s9|}}}|border_s9={{{border_s9|}}}|flag_s10={{{flag_s10|}}}|image_s10={{{image_s10|}}}|s10={{{s10|}}}|border_s10={{{border_s10|}}}|flag_s11={{{flag_s11|}}}|image_s11={{{image_s11|}}}|s11={{{s11|}}}|border_s11={{{border_s11|}}}|flag_s12={{{flag_s12|}}}|image_s12={{{image_s12|}}}|s12={{{s12|}}}|border_s12={{{border_s12|}}}|flag_s13={{{flag_s13|}}}|image_s13={{{image_s13|}}}|s13={{{s13|}}}|border_s13={{{border_s13|}}}|flag_s14={{{flag_s14|}}}|image_s14={{{image_s14|}}}|s14={{{s14|}}}|border_s14={{{border_s14|}}}|flag_s15={{{flag_s15|}}}|image_s15={{{image_s15|}}}|s15={{{s15|}}}|border_s15={{{border_s15|}}}|flag_s16={{{flag_s16|}}}|image_s16={{{image_s16|}}}|s16={{{s16|}}}|border_s16={{{border_s16|}}}|flag_s17={{{flag_s17|}}}|image_s17={{{image_s17|}}}|s17={{{s17|}}}|border_s17={{{border_s17|}}}|flag_s18={{{flag_s18|}}}|image_s18={{{image_s18|}}}|s18={{{s18|}}}|border_s18={{{border_s18|}}}|flag_s19={{{flag_s19|}}}|image_s19={{{image_s19|}}}|s19={{{s19|}}}|border_s19={{{border_s19|}}}|flag_s20={{{flag_s20|}}}|image_s20={{{image_s20|}}}|s20={{{s20|}}}|border_s20={{{border_s20|}}}|flag_s21={{{flag_s21|}}}|image_s21={{{image_s21|}}}|s21={{{s21|}}}|border_s21={{{border_s21|}}}|flag_s22={{{flag_s22|}}}|image_s22={{{image_s22|}}}|s22={{{s22|}}}|border_s22={{{border_s22|}}}}} }} | label135 = Өнөөдөр | data135 = {{{today|}}} | data136 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-alpha"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data137 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-num"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | data138 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div class="ib-country-fn">{{{footnotes}}}{{#if:{{{footnotes2|}}}|<br>{{{footnotes2}}}}}</div>}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Инфобокс улс]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center_type | admin_center | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | anthems | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | border_p1 | border_p2 | border_p3 | border_p4 | border_p5 | border_p6 | border_p7 | border_p8 | border_p9 | border_p10 | border_p11 | border_p12 | border_p13 | border_p14 | border_p15 | border_p16 | border_p17 | border_p18 | border_p19 | border_p20| border_p21 | border_s1 | border_s2 | border_s3 | border_s4 | border_s5 | border_s6 | border_s7 | border_s8 | border_s9 | border_s10 | border_s11 | border_s12 | border_s13 | border_s14 | border_s15 | border_s16 | border_s17 | border_s18 | border_s19 | border_s20 | border_s21 | calling_code | capital_exile | capital_type | capital | cctld | coa_size | coat_alt | common_languages | common_name | conventional_long_name | coordinates | currency_code | currency | date_end | date_event1 | date_event2 | date_event3 | date_event4 | date_event5 | date_event6 | date_event7 | date_event8 | date_event9 | date_event10 | date_format | date_post | date_pre | date_start | demonym | deputy1 | deputy2 | deputy3 | deputy4 | deputy5 | deputy6 | deputy7 | deputy8 | deputy9 | deputy10 | deputy11 | deputy12 | deputy13 | deputy14 | deputy15 | drives_on | DST_note | DST | empire | englishmotto | era | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_date8 | established_date9 | established_date10 | established_date11 | established_date12 | established_date13 | established_date14 | established_date15 | established_date16 | established_date17 | established_date18 | established_date19 | established_date20 | established_event1 | established_event2 | established_event3 | established_event4 | established_event5 | established_event6 | established_event7 | established_event8 | established_event9 | established_event10 | established_event11 | established_event12 | established_event13 | established_event14 | established_event15 | established_event16 | established_event17 | established_event18 | established_event19 | established_event20 | established | ethnic_groups_ref | ethnic_groups_year | ethnic_groups | event_end | event_post | event_pre | event_start | event1 | event2 | event3 | event4 | event5 | event6 | event7 | event8 | event9 | event10 | flag| flag_alt | flag_alt2 | flag_border | flag_caption | flag_caption | flag_p1 | flag_p2 | flag_p3 | flag_p4 | flag_p5 | flag_p6 | flag_p7 | flag_p8 | flag_p9 | flag_p10 | flag_p11 | flag_p12 | flag_p13 | flag_p14 | flag_p15 | flag_p16 | flag_p17 | flag_p18 | flag_p19 | flag_p20 | flag_p21 | flag_s1 | flag_s2 | flag_s3 | flag_s4 | flag_s5 | flag_s6 | flag_s7 | flag_s8 | flag_s9 | flag_s10 | flag_s11 | flag_s12 | flag_s13 | flag_s14 | flag_s15 | flag_s16 | flag_s17 | flag_s18 | flag_s19 | flag_s20 | flag_s21 | flag_s22 | flag_size | flag_type | flag_type_article | flag_width | flag2_border | footnote_a | footnote_a | footnote_b | footnote_b | footnote_c | footnote_c | footnote_d | footnote_d | footnote_e | footnote_e | footnote_f | footnote_f | footnote_g | footnote_g | footnote_h | footnote_h | footnote1 | footnote1 | footnote2 | footnote2 | footnote3 | footnote3 | footnote4 | footnote4 | footnote5 | footnote5 | footnote6 | footnote6 | footnote7 | footnote7 | footnote8 | footnote8 | footnotes | footnotes2 | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_metropole_population | FR_metropole | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | FR_total_population_estimate | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_nominal | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | GDP_PPP | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | Gini | government_type | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | HDI | house1 | house2 | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map | image_map2_alt | image_map2_caption | image_map2_size | image_map2 | image_map3 | image_p1 | image_p2 | image_p3 | image_p4 | image_p5 | image_p6 | image_p7 | image_p8 | image_p9 | image_p10 | image_p11 | image_p12 | image_p13 | image_p14 | image_p15 | image_p16 | image_p17 | image_p18 | image_p19 | image_p20 | image_p21 | image_s1 | image_s2 | image_s3 | image_s4 | image_s5 | image_s6 | image_s7 | image_s8 | image_s9 | image_s10 | image_s11 | image_s12 | image_s13 | image_s14 | image_s15 | image_s16 | image_s17 | image_s18 | image_s19 | image_s20 | image_s21 | image_symbol | iso3166code | languages_sub | languages_type | languages | languages2_sub | languages2_type | languages2 | largest_city | largest_settlement_type | largest_settlement | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_name6 | leader_name7 | leader_name8 | leader_name9 | leader_name10 | leader_name11 | leader_name12 | leader_name13 | leader_name14 | leader_name15 | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | leader_title6 | leader_title7 | leader_title8 | leader_title9 | leader_title10 | leader_title11 | leader_title12 | leader_title13 | leader_title14 | leader_title15 | leader1 | leader2 | leader3 | leader4 | leader5 | leader6 | leader7 | leader8 | leader9 | leader10 | leader11 | leader12 | leader13 | leader14 | leader15 | legislature | life_span | linking_name | location_map | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership_type | membership | micronation | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol_type | other_symbol | p1 | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census_rank | population_census_year | population_census | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_estimate | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | ref_area1 | ref_area2 | ref_area3 | ref_area4 | ref_area5 | ref_pop1 | ref_pop2 | ref_pop3 | ref_pop4 | ref_pop5 | regional_languages | recognized_regional_languages | religion_ref | religion_year | religion | representative1 | representative2 | representative3 | representative4 | representative5 | representative6 | representative7 | representative8 | royal_anthem | flag_anthem | march | national_march | regional_anthem | territorial_anthem | state_anthem | s1 | s2 | s3 | s4 | s5 | s6 | s7 | s8 | s9 | s10 | s11 | s12 | s13 | s14 | s15 | s16 | s17 | s18 | s19 | s20 | s21 | s22 | sovereignty_note | sovereignty_type | stat_area1 | stat_area2 | stat_area3 | stat_area4 | stat_area5 | stat_pop1 | stat_pop2 | stat_pop3 | stat_pop4 | stat_pop5 | stat_year1 | stat_year2 | stat_year3 | stat_year4 | stat_year5 | status_text | status | symbol| symbol_type_article | symbol_type | symbol_width | text_symbol_type | text_symbol | time_zone_DST | time_zone | title_deputy | title_leader | title_representative | today | type_house1 | type_house2 | upper_house | utc_offset_DST | utc_offset | year_deputy1 | year_deputy2 | year_deputy3 | year_deputy4 | year_deputy5 | year_deputy6 | year_deputy7 | year_deputy8 | year_deputy9 | year_deputy10 | year_deputy11 | year_deputy12 | year_deputy13 | year_deputy14 | year_deputy15 | year_end | year_exile_end | year_exile_start | year_leader1 | year_leader2 | year_leader3 | year_leader4 | year_leader5 | year_leader6 | year_leader7 | year_leader8 | year_leader9 | year_leader10 | year_leader11 | year_leader12 | year_leader13 | year_leader14 | year_leader15 | year_representative1 | year_representative2 | year_representative3 | year_representative4 | year_representative5 | year_representative6 | year_representative7 | year_representative8 | year_start}}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|A]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|B]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|C]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|D]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|E]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|F]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|G]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|H]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|I]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|J]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|K]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|L]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|M]]}} }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|O]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{flag_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{flag_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}}}<!-- Tracking categories from merge with {{infobox former country}}. After all cats are empty/have been checked, these can be removed. -->{{#if:{{{status_text|}}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Colony|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Exile|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}}}}} }}<!--End of former country tracking cats--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> m68gresyfvd8b9a33zzoqjxi6exoo3v Шийлэгийн Батбаяр 0 83108 852173 835386 2026-04-03T18:32:49Z Enkhsaihan2005 64429 852173 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Шийлэгийн Батбаяр | image = | office = Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн сайд | termstart = 2000 оны 7 сарын 26 | termend = 2004 оны 8 сарын 20 | predecessor = [[Содовын Сонин]]<br /><small>(Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын сайд)</small> | successor = [[Цэвэлмаагийн Баярсайхан]] | birth_date = 1943 он | birth_place = [[Нарийнтээл сум]], [[Өвөрхангай]] | party = [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | alma_mater = Эдийн засгийн дээд сургууль, Москвагийн хөдөлмөрийн институт }} '''Шийлэгийн Батбаяр''' (1943 онд [[Өвөрхангай]] аймгийн [[Нарийнтээл сум]]ын 3-р багт төрсөн) нь Монголын төрийн зүтгэлтэн, улс төрч, эдийн засагч хүн. Тэрээр 1966 онд Улаанбаатар хотын Эдийн засгийн дээд сургуулийг Аж үйлдвэрийн эдийн засагч мэргэжлээр төгсөж, Москвагийн Хөдөлмөрийн институтэд эдийн засгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ш.Батбаяр ШУА-ийн хүрээлэнд эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, Хөдөлмөр, цалин хөлсний улсын хорооны институтийн захирал, нэгдүгээр орлогч дарга, Улаанбаатар хотын нэгдүгээр орлогч дарга, МҮЭ-ийн холбооны ерөнхийлөгч, 2000-2004 онд Нийгмийн хамгаалал, Хөдөлмйрийн яамны сайдаар ажиллаж байв. Мөн УИХ-д 2 удаа сонгогдон ажиллажээ. Өдгөө Соёл Эрдэм дээд сургуулийн захирлаар ажилладаг. 2017 онд Монгол улсын гавьяат эдийн засагч цол хүртсэн. {{DEFAULTSORT:Батбаяр, Шийлэгийн}} [[Ангилал:1943 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монголын эдийн засагч]] {{bio-stub}} {{Mongolia-stub}} e3ajqvd726qsnhqxildb08ht6de23lq Сонын Доржнамжил 0 83280 852174 677098 2026-04-03T18:37:26Z Enkhsaihan2005 64429 852174 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Сонын Доржнамжил | image = С.Доржнамжил.jpg | birth_date = {{birth date|1931}} | birth_place = [[Онгон сум|Онгон сум]] [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]] | death_date = {{Death date and age|1931|2017}} | spouse = Янжмаагийн Чимидханд | children = хүү Болор, Тод, Арвин, охин Ундраа, Дөлгөөн, Бадмаараг, Дуулал, Тэмүүлэл | alma_mater = Төмөр замын сургууль комбинат, Төмөр замын техникум | awards = Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар<br>Монгол, Оросын Хүндэт төмөр замчин<br>[[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenTrudZnam.png|30px|Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]] | profession = Илчит тэрэгний машинист }} ==Намтар== [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Сонын Доржнамжил]] 1931 онд [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар аймгийн]] [[Онгон сум|Онгон суманд]] малчин ард Сонын тав дахь хүүхэд болон төрж, бага насаа эцэг эхийн гар дээр өнгөрүүлж, бүрэн дунд сургууль төгсөөд хөдөө гарч мал маллаж, ан гөрөө хийж аж төрж  байгаад цэргийн албанд татагджээ. Тэрээр хугацаат цэргийн албаа хаагаад 1954 онд Төмөр замын сургууль комбинатад элсэн суралцаж, илчит тэрэгний машинч мэргэжилтэй болсон. 1955-1957 онд Дорнод аймгийн Баянтүмэнгийн тасгийн төмөр замд, 1957 оноос Улаанбаатар төмөр замд илчит тэрэгний машинистаар ажиллаж энэ завсар Төмөр замын техникумыг төгсчээ. С.Доржнамжил илчит тэрэгний машинистаар ажилласан 30 гаруй жилийн хугацаанд нэг сая гаруй км зам туулж, хүнд ачаатай 300 гаруй цувааг жолоодож, нормоосоо 60 мянган тонн км ачааг илүү тээвэрлэснээс гадна  1000 гаруй удаа суудлын галт тэрэг жолооджээ. С.Доржнамжил машинистаар ажиллаж байх хугацаандаа гурван удаагийн гамшигт осол сүйрлээс олон зуун хүний амь нас, эд хөрөнгө, улсын ачаа тээврийг аварсан тул [[Шударга журам медаль]]-аар 2 удаа шагнагдаж байсан. С.Доржнамжил төр түшилцэж Ардын Их Хурлын депутат, Улаанбаатар хотын хурлын депутатаар удаа дараа сонгогдож, МАХН-ын болон МҮЭ-ийн их хурлуудад төлөөлөгчөөр оролцож байсан. [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] С.Доржнамжил 2017 онд нас барсан. ==Шагнал== *[[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] *[[Сүхбаатарын одон]] *[[Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]] *[[Хөдөлмөрийн хүндэт медаль]] *[[Шударга журам медаль]] 2 удаа *[[Монголын хүндэт төмөр замчин]] *[[Оросын хүндэт төмөр замчин]] ==Хөрөг== ИХ НОЁН НУРУУ БУЮУ АХ ЛАМ Олон улсын суудлын галт тэргээр ихэвчлэн гадаад орны иргэд зорчино. Тэднийг Монголын нутгаар тохьтой, тухтай аюулгүй байдлыг бүрэн хангаж тээвэрлэх үүргийг Улаанбаатар төмөр зам хариуцна. Тийм ч учраас олон улсын суудлын галт тэргийг голдуу 1 нэгдүгээр зэргийн машинч жолоодно. Энэ хариуцлагатай албыг С.Доржнамжил гуай олон жил гүйцэтгэсний зэрэгцээ олон улсын суудлын галт тэргэнд болон олон тонн бараа материалтай ачааны гал тэргэнд тохиолдож болзошгүй осол сүйрлээс аварч, сонор сэрэмжтэй сайн ажилласан тул түүнийг “Шударга журам” медалиар 2 удаа шагнасан байна. Энэ нь С.Доржнамжил гуайг ажилдаа хариуцлагатай хандаж, үргэлж өндөр сонор сэрэмжтэй байж, аваар гологдлоос урьдчилан сэргийлж байсныг төрөөс үнэлсэн үнэлгээ юм. Төмөр замын машинчдын дунд төрийн өндөр шагналтай хүмүүс олон бий. Гэхдээ хоёр удаа “Шударга журам” медаль хүртсэн хүн бараг байхгүй л болов уу. Жаахан Шаргын унаган хүү Доржнамжил Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын “Олон мод” гэдэг газарт 1931 оны хоёрдугаар сарын 20-нд малчин ард Сонын долоо дахь хүүхэд нь болон төржээ. Түүний аав Дарьгангын Соно гэж эх орон, эх нутгийнхаа төлөө тэмцэж явсан дайчин хүн байв. Соно гуай 1910 онд 19 настайдаа Шилийн Богдын ар талд Дугариг хүрээ гэдэг газарт Харчин ван Бавуудоржийн удирдлага дор Хятадын хар цэрэгтэй эх орноо хамгаалан байлдаж яваад гуяндаа буудуулан хүнд шархдаж явжээ. Түүний хэрэглэж явсан хуучин цагийн цахиур буу нь одоо хүртэл үр ач нарт нь өвлөгдөн үлджээ. С.Доржнамжилыг дунд сургуульд сурч байхад аав нь нас барж, аргагүйн эрхэнд мал дээр гарч, өөрийн биеийг чамлахгүй ээжтэйгээ хамт ажиллаж эхэлсэн нь түүнд хар, бор ажлын дөр суулгаж, хатуужилд сургав. Бяцхан хүүд отор нүүдэл хийх, өвс бэлчээр сонгох, малаа ямар газар хариулбал тарга, тэвээрэг авах зэрэг аавынх нь зааж сургаж, хэлж ярьж байсан нь том сургууль болжээ. Эрийн цээнд хүрч цэргийн албанд татагдана гэдэг эр хүн болж, эх орноо хамгаалах үйл хэрэгт биечлэн оролцох нэр хүндтэй алба юм. С.Доржнамжил нутгийн олон залуучуудтай мөр зэрэгцэн эр цэргийн албанд мордлоо. Түүнийг ээж, ах дүүс нь, үе тэнгийн охид бүсгүйчүүл нь үдсэн гэдэг. Тэр цэрэгт очиход нь Дорнодын 5 дугаар дивизэд хуваарилсан байна. Багын ажилсаг, сэргэлэн түүнийг бага даргын сургуульд жил хэртэй суулгав. Хөдөөний малчин залуу бага даргын сургууль төгсөөд, салааны даргын туслах болно гэдэг тэр үедээ шинэхэн цэргийн хувьд нэлээд өндөр албан тушаалд очлоо гэсэн үг. С.Доржнамжил амжилттай сайн суралцаж, дарга нарынхаа өгсөн үүрэг даалгаврыг сайн биелүүлсэн хариуцлагатай цэрэг байсан тул түүнийг гурван рот нийлсэн эвлэлийн үүрийн даргаар дэвшүүлэн давхар ажиллуулах болов. Энэ мөчөөс түүний ажиллах идэвхи сайжирч, төлөвшиж эхэлжээ. Тэр үед манай улсад өргөн төмөр зам тавигдаж, төмөр замын мэргэжлээр залуучуудыг курсээр сургаж эхэлж байсан үе. С.Доржнамжилын хүргэн ах, эгч хоёр нь төмөр замд ажилладаг, бас ч үгүй ямар мэргэжил амьдралд тустайг гадарладаг улс байж. Тэд цэргээс халагдаж, бие нь чийрэгжиж, ухаан сууж эхэлсэн С.Доржнамжилыг илчит тэрэгний туслах машинчийн курст суулгахаар Улаанбатаар хотод авчирсанаар түүний төмөр замчин болох зам нь нээгдсэн байна. С.Доржнамжил төмөр замаас төрсөн Сүхбаатар аймгийн анхны Хөдөлмөрийн баатар юм. Тиймээс ч нутгийнхан нь хүндлэн түүний машинчийн форм, малгай, ган алхыг нь аймгийн орон нутгийн музейд залжээ. Энэ бол яах аргагүй жаахан шаргын унаган хүүгийн бахархал мөн. Монголын анхдагч буюу 001 дугаарын эзэн 1954 онд нээгдсэн илчит тэрэгний туслах машинчийн анхны курст тэр үеийн шилдэг тэргүүний залуучууд орж, суралцсан гэдэг. Үүнийг ч гэрчилж тэр курсээс хэд хэдэн хүн Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, гавъяат тээвэрчин болцгоожээ. Түүний нэг нь С. Доржнамжил юм. Тэднийг төгсөж байх үед Монголын төмөр замд өөрийн гэсэн илчит тэрэг, монгол машинч ч байсангүй. Тун удалгүй анхны илчит тэрэг ирж, түүнтэй хамт Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд ирсэн түүхтэй. Зөвлөлтийн мэргэжилтэн багш нар нь дайны хүнд бэрхшээл, хатуужлыг амсаж туулсан хүмүүс байжээ. Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд “Чи ямар ч дадлагатай, туршлагатай, өндөр зэрэгтэй машинч боллоо гэсэн нэг хором ч анхаарлаа сарниулалгүй ажилладаг юм шүү. Яг л дүрдээ орсон жүжигчин шиг байгаарай” гэж захидаг байсан нь миний насан туршийн амьдралын хөтөлбөр болсон гэж  С.Доржнамжил ярьжээ. Туслахын болон машинчийн курсээ төгсөөд тэр үеийн төмөр замын хэрэгцээтэй газар гэж байсан Баянтүмэн, Сайншандын депод ажиллав. С.Доржнамжил Сайншандын депод оройгоор 30 гаруй хүнд машинистын мэргэжлээр хичээл зааж, төмөр замдаа боловсон хүчин бэлтгэхэд өөрийн хувь нэмрийг оруулжээ. Тэр сурахын төлөө байнга биеэ дайчилдаг байсны нэг жишээ нь, Төмөр замын техникумын илчит тэрэгний техник механикийн ангид оройгоор суралцан онц дүнтэй төгссөн явдал юм. Төмөр замын хэмжээнд 1 нэгдүгээр зэргийн машинч маш ховор, бараг л гарын таван хуруунд багтдаг байсан үе бий. Тэгвэл С.Доржнамжил төмөр замын сургуулиа онц төгссөнөө батлаж, 1965 онд Улаанбаатар төмөр замын анхны 1 дүгээр зэргийн машинч болж, 001 дугаартай үнэмлэх авч байсан түүхтэй. С. Доржнамжил эзэмшсэн илчит тэргээ дээд зэргээр арчилж, албаны засвар үйлчилгээг бүрэн хийж, эвдрэл гэмтэлгүй сайн арчилсан илчит тэргээр гологдол зөрчилгүй ажиллажээ. Түлш хэмнэж, хүнд жинтэй галт тэрэг жолоодох арга барилыг сайн эзэмшиж, эх орондоо их зүйлийг бүтээх эрмэлзэлтэй нэгэн явав. Энэ нь ч С.Доржнамжилын ажлын арга туршлага, амжилт нь болж алдар гавъяаны замд хүргэсэн юм. Тэр илчит тэрэгний дулааны дэглэм, ус, тосны халууныг тогтмол байх ёстой хэмжээнд нь байлгана.  Өртөөнөөс гарахын өмнө илчит тэргээ сайн халааж, хоорондын замд гарахдаа тэрэгнийхээ утааны өнгө, цахилгаан хэмжүүрийн манометрийн заалт зэргийг нүд салгалгүй хянаж, түлшний шаталтыг сайжруулахын тулд турбины жалюзан нээлтээр орох агаарын хэмжээг цаг агаар, улирлын байдлаар тохируулдаг байжээ. С.Доржнамжил гуайн бусад машинчаас ялгарах нэг гол онцлог нь өөрийнхөө хариуцсан илчит тэргийг засварт байх үед нь түлшний аппарат, форсункийн засвар, тохируулгыг биечлэн шалгаж үздэг нь түлш хэмнэх. Ингэснээр хүнд жинтэй галт тэргийг аюулгүй, илүү бага зардлаар, шуурхай жолоодох эх үндэс болдог гэж тэр үздэг. Техникийн өндөр мэдлэгтэй хүн л эзэмшиж байгаа илчит тэргэндээ шинэ туршилтуудыг хийж, үр дүнг нь үздэг. Илчит тэрэгний цахилгаан машиныг тогтмол үлээлгэж цэвэрлэж байхын тулд хийн шахуургын дэргэдэх хоолой дээр крант тавиулан галт тэргээ зогссон тохиолдол бүрт крантаа ашиглан цахилгаан машинаа үлээлгэн цэвэрлэх болсныг депогийн Шинэ Бүтээл Оновчтой Санал (ШБОС)-ын комисс шинэ санаачлагаар бүртгэн авч байжээ. Илчит тэрэгний гүүшин бол хүндийн хүчийг төмөр замд шилжүүлж, байнгын хүнд ачаалал, эргэлтэнд байдаг. Ийм болохоор үзлэг, тосолгоо, голын хүзүү тулгуурын бэхэлгээ, чигжээсний материал зэргийн ашиглалтын байдлыг биечлэн хянаж туслах машинчынхаа анхаарлыг байнга хандуулж, галт тэрэг зогсох бүрт үзүүлж, өөртөө илтгүүлдэг журманд хэвшүүлжээ. Гүүшингийн чигжээсний материал нэг үе ховордсон гэдэг. Тэр үед С.Доржнамжил шинэ санаачлага гаргаж, тосны бүдүүн шүүргийн чигжээс хийдэг утсан материалыг хөвөн даавуун уутанд хийж, тосонд нэвчүүлэн, голын хүзүүн дор тавьж ашигласан нь үр дүнгээ өгсөн гэдэг. С.Доржнамжил галт тэрэг жолоодон явах үед илчит тэргэн дээр гарсан эвдрэл гэмтлийг оношилж олох, илрүүлсэн гэмтлийг бага хугацаанд засах мэдлэг, ур чадвар сайтай машинч гэж хамт олон нь үнэлдэг. Тэр илчит тэргэнд гэмтэл тохиолдсон үед ашиглаж болохоор техникийн аптек бэлтгээд авч явдаг нь түүнд тус болно. С.Доржнамжил гуай 1982 оны үед 21 вагонтой суудлын галт тэрэг жолоодон Эмээлт өөд өгсөж явжээ. Гэтэл олон вагон чирж явсан илчит тэрэг хүч алдаад унтрав. Энэ юунаас болж, унтрав хэмээн тэр боджээ. Тэр үед туслах машинч нь ирж их л сандарсан байдалтай “Одоо галт тэрэг зогслоо шүү дээ, та яагаад суугаад байгаа юм бэ?” гэжээ. Тэгтэл тэр шууд л зүтгүүрийн эргэлт тохируулагчийг ганцхан эргүүлж тавиад татахад зүтгүүр асч эхэлсэн  гэдэг. Ер нь, мэдлэг сайтай хүн тэвддэггүй, харин мэдлэг муутай, өөртөө итгэлгүй хүн л сандардаг байх. С.Доржнамжил гуай төмөр замд 40 гаруй жил ажиллахдаа сүүлийн 20 жилд нь ахлах болон зааварлагч машинчаар ажиллаж өөрийнхөө мэдлэг, дадлага, туршлагаа залуучууддаа эзэмшүүлж байв. Тэр ажиллах хугацаандаа ажил, мэргэжилгүй 42 залууг илчит тэрэгний туслах машинч болгож, зааварлагч машинч байхдаа 52 хүнийг машинч болгосон байна. Түүний хүндлэл хүлээсэн хайртай шавь нарын нэг Зүтгүүрийн аж ахуйн манлай дарга, Монгол Улсын гавъяат тээвэрчин Д.Гэсэржав гуай байлаа. “Д.Гэсэржав над дээр анх ирж илчит тэрэгний мэргэжлээ бэхжүүлж, миний арга барилаар ажиллаж байсан шавь нарын минь нэг” гэж бахархан ярьдаг байв. Ер нь, илчит тэрэгний ахмад машинчдын нэг бол яах аргагүй С.Доржнамжил гуай юм. Түүний хамгийн гол  онцлог бол номхон дөлгөөн зантай, бусадтайгаа нөхөрсөг харьцаж, тусалдаг, амьдралд маш идэвхитэй ханддаг, илчит тэрэгний жолоон дээр сууж буй үедээ онцгой сонор соргог, дүрэмчээр ажилладаг хүн байлаа . С.Доржнамжил гуай “Зүтгүүр” сонины сурвалжлагч  Батсүхтэй ярилцахдаа “Би хүнтэй харилуцахдаа загнаад байдаггүй, эхлээд хүнээ судалдаг. Судалсаны үндсэн дээр шаардлага тавьдаг учраас хүн болгон миний хэлж ярьсан зүйлийг дуртай хүлээж авдаг. Гол нь хүний эвийг олох, ямар хүн бэ гэдгийг мэдэхийн тулд гадаад байдлаас нь хараад дараа нь дотогш нь хардаг байх хэрэгтэй. Одоо манай залуу дарга нар хүнийг дарамталдаг. Чөлөөтэй байж болдоггүй. Ажлаас хална. Чамаар дутахгүй, мэргэжилтэй хүн их байна. Талоныг чинь хураана гэх мэтээр сүрдүүлнэ. Түүний оронд дутагдал гаргахгүй байх талаас нь хэлж өгөх хэрэгтэй” гэж байжээ. Эндээс үзэхэд С.Доржнамжил гуай хүнтэй харьцахдаа шинжлэх ухаанч байдлаар ажиллаж, ханддаг нь ажиглагдана. С.Доржнамжил зааварлагч машинчаар ажиллаж байхдаа зааж зааварлахыг гол болгож байсан гэдэг. Тэр өөрийн цуваанд хуваарьтай илчит тэрэгнүүдийн ашиглалтанд байнга үзлэг хийж, хяналт тавьж, илэрсэн дутагдлыг засуулж, тэргүүний арга туршлага, дүрэм заавраар зааварчлаж, мэдлэг мэргэжлийг сорьж, мэдэхгүйг мэдүүлж өгдөг байсан гэдэг. Машинчдыг өвлийн ид хүйтэн, зуны бие нозооруулсан халуун, нойр их хүрдэг үүр шөнийн зааг орчмоор тэр хяналт шалгалт хийнэ. Харин шалгалтаар зөрчил илэрвэл, юуны түрүүнд аашлаж, загнах, анхааруулах, талон хураах, шагналт цалин хасах, шуурхай зөвлөгөөнд оруулахаар шийддэггүй. Хэн нэгний өчүүхэн алдааг нь томруулж нийтэд зарлахыг гол болгодоггүй, цаашид засаж залруулах, ухамсарлуулж, ойлгуулах талаар түлхүү анхаардаг тул С.Доржнамжил гуайг цувааных нь машинч, туслахууд өөрийн эрхгүй хүндэлнэ. Ахмад сэтгүүлч Б.Түндэв гуай Улаанбаатар депод хамт ажиллаж байсан машинчдын ажил, амьдралыг сайн мэддэг хүний хувьд бодитой зүйлийг бичдэг. Тэр “Гавъяа хайрласан ган зам” номондоо “Манайхан С.Доржнамжилыг “Ах лам” гэж авгайлна. Ах лам үе үе санаанд оромгүй юм сэднэ. Нэг удаа шалгалтаар Чойрт очоод буцахдаа Улаанбаатар явах галт тэрэгний вагоны тавцан вагон дээр сэм гараад суусан гэдэг. Уг галт тэрэг нь Мааньт өртөөнөөс гараад нэлээд явж байгаад  замдаа гэнэт зогсчээ. Тэгтэл туслах машинч нь замын хэсгийн байшин руу гүйхээр нь С.Доржнамжил гуай вагоноосоо бууж илчит тэрэгнийхээ арын секцээр дамжин очиход нөгөө туслах машинч тарваганы чанасан мах барьсаар орж ирэх нь тэр. Зааварлагчаа хараад сандарсандаа өнөөх туслах машинч барьж явсан махныхаа хагасыг газарт унагачихаж гэнэ. Өмнө нь машинчдын хурдны тууз шалгаж байх үед гүү барьсан айл, тарвага агнадаг анчдын отгийн ойролцоо газарт галт тэрэг байнга зогсдог байсныг Ах лам олоод мэдчихжээ. Тэд галт тэрэг зогссон шалтгааныг  “Гэнэт тоормоз барих хэрэг гарсан. Урд талд мал байсан” гэж тайлбар бичдэг байсны нарийн учрыг ингэж олсон аж. Ах лам өртөөний жижүүр, холбогч, найруулагч нартай их дотно. Тэдэнтэй ярилцаж, машинч, туслахуудын тухай их юм олж сонсоно. Гэвч бусдын үгээр нөхдөө хохироодоггүй. Харин, “Чи чинь тэгсэн гэл үү? Ингэсэн гэл үү? гээд ёжтойхон жуумалзана”  гэж С.Доржнамжил гуайн ажлын арга барил, жинхэнэ дүр төрхийн талаар өгүүлжээ. С.Доржнамжил гуайг баатруудын дотроос нэлээд бүтээлтэй гэж мэргэжил нэгтнүүд ярьдаг нь үнэний хувьтай. Монгол “Мичурин” буюу номтой өвөө С.Доржнамжил гуайн ажил хэрэгч зан чанар гавъяаныхаа амралтанд гарсан ч зүгээр суулгасангүй. Тэр Улаанбаатар депогийн ахмадын хорооны даргыг 1990 он хүртэл 4 жил хийж, улсын тэргүүний Ахмадын хороо болгосон туршлагатай. Хүн ер нь хөдөлж л байвал биед нь сайн, би зүгээр суух дургүй. Аль болох ном уншиж, аливаа зүйл хийхийг боддог гэж тэр ярина. Жар гарчихсан өвгөн хөдөө аж ахуйн талаар ямар ч мэдлэггүй, төмс хаана, яаж тарьдагийг ч мэдэхгүй, ичмээр байсан гэж өөрийгөө голно. 50 шахам жил илчит тэрэгний жолооны ард элдвийг санаачилсан хүн төмс яаж тарьдагийг мэдэхгүй байхыг буруутгах аргагүй. С.Доржнамжил гуай аливаа зүйлд мэрийлттэй хүн учраас найз нөхдөөсөө асууж, ном хэвлэл, агрономичдын бичсэн гарын авлага, материалуудыг уншиж судалж үзжээ. Үүний хүчинд хоёр жилийн дараа ойр зуурын идэшний ногоо тарьж, жимс ургуулах аргаа мэдэж авав. Эхлээд 70 хэдэн жимсний модтой болов. Гэтэл талыг нь хулгайд алдав. Гэвч тэр шантарсангүй. Харин ч модоо нэмж тарин, сайн услаж тордосны хүчинд чацарганы 400-гаад модтой болсон байна. Энэ бол түүний багаас сурсан ажил хэрэгч, юманд тууштай ханддагийн үр дүн. С.Доржнамжил гуай хүмүүс чацарганы эмчилгээний үр шимийг сайн мэддэг болж дээ гэж ярина. Тэр бусдад буян хийж, 42 айлд өөрийн биеэр чацарганы мод яаж тарих аргыг зааж, суулгац үнэгүй өгсөн хүн. Түрэгний голын хүүхдүүд түүнийг “Номтой өвөө” гэж хүндэлнэ. Ер нь, хийе, суръя, бүтээе гэсэн хүн аливаа ажлын цаана гардгийг түүний амьдралын туршлага харуулж байна. С.Доржнамжил гуай тэтгэвэртээ гарсныхаа дараа монгол бичгийг үргэлжлүүлэн маш сайн сурч, зурхайн ухааныг судалжээ. Энэ тухайгаа “Зурхайн ухаан үе үеийн эрдэмтэн мэргэдийн судалгааны үндсэн дээр буй болсон болохоор хүний амьдралд их ойрхон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, хүн судлалын ухаан шүү дээ” хэмээн хуучилжээ.  Тиймээс одон орон судлалын олон ном уншиж, судалжээ. Бүх юмыг шашинтай хутгаж болохгүй. Буддын шашин Монголд орж ирэхдээ олон сайхан шинжлэх ухааныг дагуулж ирсэн. Одон орон, анагаах, нийгмийн ухаан гээд олон зүйлийг хэлж болно хэмээн ярьдаг. С.Доржнамжил гуай цагийг үр ашиггүй өнгөрөөхгүй маш их ном уншиж сүүл рүүгээ гэгээрсэн нэгэн болжээ. Тэр тарнийг бас судалж, сүүлийн үед эртний  судар бичгийг сонирхон үзсэн бололтой. Депогийн маань залуучуудад хэрэгтэй болов уу? гээд “Зүтгүүр” сониндоо тарнийг тайлбартай нь тавьсан гэдэг. Хүн сурахад насны хязгаар байхгүй, хүний оюуны хэмжээ ямар их байдгийг С.Доржнамжил гуайн туршлага харуулах бололтой. Ийнхүү төмөр замын талаар лавлах болж, төмс ногоо, мод үржүүлэх талаар туршлага сууж “Мичурин” шахуу болсон энэ хүний гэр бүл, үр хүүхэд ямаршуухан хүмүүс байдаг бол гэх бодол эрхгүй төрнө. С.Доржнамжил гуайн ханийг Я.Чимэдханд гэдэг байлаа. Тэд хар багаасаа ханилан суусан хоёр. Я.Чимэдханд гуай Анагаах ухааны дээд сургуульд амжилттай сайн суралцаж, онц дүнтэй төгсөхийн даваан дээр 5 дугаар курст байхад нь эсэргүүний хамсаатан гэдэг шалтгаанаар сургуулиас нь хөөжээ. Угаасаа өнчин ганцаараа, хавчилт дарамтан дор өссөн ханьдаа С.Доржнамжил гуай өмөг түшиг нь болж байлаа. Тэднийнх 8 хүүхэд, 18 ач, зээтэй. Ууган хүү Д.Болор нь холбооны инженер мэргэжилтэй. Манай улсын харилцаа холбооны тэргүүлэх “Мобиком”, “Скайтел” компаний захирлаар олон жил ажилласан нэртэй удирдагч. Удаах хүү Д.Тод нь түүхч мэргэжилтэй. Шинжлэх Ухааны Академийн Түүх, археологийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, доктор цолтой. Хүү Д.Арвин, охин Д.Тэмүүлэл нар нь “Скайтел” компанид ажилладаг. Охин Д.Дөлгөөн нь хувиараа аж ахуй эрхэлдэг, аавынхаа эрхэлж байсан чацарганы аж ахуйг үргэлжлүүлэн авч яваа. Том охин Д.Ундраа нь Англид амьдардаг, охин Д.Бадмаараг нь “Оюуны дархлаа” төрийн бус байгууллагад менежер хийдэг. Охин Д.Дуулал нь “Тэнгис” кино театрт менежерээр ажилладаг. Аавынхаа мэргэжлийг залгамжилсан хүүхэд байхгүй боловч ач, зээ нараас нь ирээдүйн төмөр замчин гарах нь гарцаагүй. Миний дээр үеийн танил сэтгүүлч, нийтлэлч Г.Энхбаатар маань С.Доржнамжил гуайн хайртай хүргэчүүлийн нэг юм. Тэр хадам аавынхаа талаар сонирхолтой зүйлүүдийг ярив. “Би С.Доржнамжил баатарын хүргэн болоод 28 жил болж байна. Манай хадам аав маш их даруухан хүн. Хөдөлмөрийн баатар хүн цаанаасаа л төрдөг юм байна гэдгийг манай аав харуулсан гэж боддог.  Тэр зөвхөн илчит тэрэгний машинист байгаагүй, түүх, соёл, шашин, урлаг их мэддэг, арвин туршдлага хуримтлуулсан хүн. Амьдралынхаа сүүлчийн 26 жилд одон орон, бурхан шашны холбогдолтой олон ном уншиж судалсан. Зарим талдаа гэгээрсэн гэхэд хэтрүүлэг болохгүй. Нэг удаа надад сонирхолтой түүх ярьж өгсөн юм. “1966 оны өвөл Зөвлөлтийн удирдагч, ЗХУКН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Л.И.Брежнев гуай манай улсад албан ёсны айлчлал хийхээр галт тэргээр иржээ. Түүний хөлгөлсөн тусгай суудлын галт тэргийг хадам аав маань Наушкаас Улаанбаатарт иртэл жолооджээ. Ар шилэн дээр нь өндөр модон сандал дээр нь Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны тусгай ажилтан суучихаад түүний үйл хөдлөл бүрийг хоромч алгасалгүй хянаж явсан нь хожим бодоход дурсамжтай ч юм шиг санагддаг гэж билээ. Түүнээс хойно 1983 онд Болгарын удирдагч, БКН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Тодор Живков манай оронд айлчилжээ. Айлчлалынхаа хүрээнд тэрээр Ю.Цэдэнбал даргын хамт галт тэргээр Дархан хотод зочилж, социалист бүтээн байгуулалттай танилцаж явтал Болгараас яаралтай цахилгаан утас иржээ. Тэр нь Тодор Живковын охин БКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн Людмила Живкова нас барсан тухай мэдээ байжээ. Тодор Живков айлчлалаа зогсоож, яаралтай нутаг буцах болсон тул Ю.Цэдэнбал дарга Улаанбаатар төмөр замын дарга нарт Улаанбаатар руу 2 цагийн дотор түүнийг хүргэх үүрэг өгчээ. Үүний дагуу манай хадам аав  Дарханаас Улаанбаатар хүртэл тусгай суудлын гал тэргийг 2 цаг жолоодож ирсэн түүхтэй” гэж тэр ярьлаа. Энэ бол аргагүй түүх юм. Тэр  үед суудлын галт тэрэг хойт чиглэлд хамгийн ихдээ 80 км/цагийн хурдтай явж байсан байх. Тэгвэл 120 км/цагаар хурдалж, Монгол оронд хамгийн хурдтай явсан галт тэрэг болж таарав. Нэг удаа С.Доржнамжил гуай Гандан хавиар явж байтал айлын гэрийн гадуур бүрээсний зарим нь хар, зарим нь цагаан байсан гэнэ. Ажиглаад байсан чинь өндөр яндантай айлын гэрийн гадуур бүрээс цагаан, намхан яндантай гэрийн бүрээс хар байжээ. Үүнээс тэр санаа авч илчит тэрэгний янданг уртасгаж, утааг багасгах санаачлага гаргав. Даанч зарим хүмүүс түүний санаачлагыг зөвшөөрөөгүй ажээ. Гэтэл С.Доржнамжил гуайд аз таарч илчит тэргийг их засварт хүргэхээр Астарханий завод руу явахаар болжээ. Астарханьд очоод тэр Засварын заводын удирдлагуудад илчит тэрэгний янданг өндөрсгөх зураг, саналаа танилцуулахад Орос нөхдүүд баяртай хүлээн авчээ. Түүнээс хойш Орос улсаас илчит тэрэг авч байсан бүх орны илчит тэрэгний янданг өндөрсгөж үйлдвэрлэсэн гэдэг. Тэр санаачлага дэлхий даяар тарж, олон мянган хүний эрүүл мэндэд сайн нөлөө үзүүлсэн буянтан бол Сонын Доржнамжил гуай юм. Санаачлага хэзээ ч багададгүй. == Ашигласан материал == * Б.Түндэв: “Гавъяа хайрласан ганзам” ном дахь “Зүтгүүр минь, Зүтгүүрчид минь” хөрөг дурсамж, ярилцлага * “Жавхлант шарга” сэтгүүлд нийтлэгдсэн “Аймгийн музейд замчны минь алх бий” ярилцлага {{DEFAULTSORT:Доржнамжил, Сонын}} [[Ангилал:Галт тэрэгний машинист]] [[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Хүндэт төмөр замчин]] [[Ангилал:Онгоны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1931 онд төрсөн]] [[Ангилал:2017 онд өнгөрсөн]] mppwtntess99xv13b3xjs32fzh5hs02 852175 852174 2026-04-03T18:37:53Z Enkhsaihan2005 64429 852175 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Сонын Доржнамжил | image = С.Доржнамжил.jpg | birth_date = 1931 он | birth_place = [[Онгон сум|Онгон сум]] [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]] | death_date = {{Death date and age|2017|1931}} | spouse = Янжмаагийн Чимидханд | children = хүү Болор, Тод, Арвин, охин Ундраа, Дөлгөөн, Бадмаараг, Дуулал, Тэмүүлэл | alma_mater = Төмөр замын сургууль комбинат, Төмөр замын техникум | awards = Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар<br>Монгол, Оросын Хүндэт төмөр замчин<br>[[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenTrudZnam.png|30px|Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]] | profession = Илчит тэрэгний машинист }} ==Намтар== [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Сонын Доржнамжил]] 1931 онд [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар аймгийн]] [[Онгон сум|Онгон суманд]] малчин ард Сонын тав дахь хүүхэд болон төрж, бага насаа эцэг эхийн гар дээр өнгөрүүлж, бүрэн дунд сургууль төгсөөд хөдөө гарч мал маллаж, ан гөрөө хийж аж төрж  байгаад цэргийн албанд татагджээ. Тэрээр хугацаат цэргийн албаа хаагаад 1954 онд Төмөр замын сургууль комбинатад элсэн суралцаж, илчит тэрэгний машинч мэргэжилтэй болсон. 1955-1957 онд Дорнод аймгийн Баянтүмэнгийн тасгийн төмөр замд, 1957 оноос Улаанбаатар төмөр замд илчит тэрэгний машинистаар ажиллаж энэ завсар Төмөр замын техникумыг төгсчээ. С.Доржнамжил илчит тэрэгний машинистаар ажилласан 30 гаруй жилийн хугацаанд нэг сая гаруй км зам туулж, хүнд ачаатай 300 гаруй цувааг жолоодож, нормоосоо 60 мянган тонн км ачааг илүү тээвэрлэснээс гадна  1000 гаруй удаа суудлын галт тэрэг жолооджээ. С.Доржнамжил машинистаар ажиллаж байх хугацаандаа гурван удаагийн гамшигт осол сүйрлээс олон зуун хүний амь нас, эд хөрөнгө, улсын ачаа тээврийг аварсан тул [[Шударга журам медаль]]-аар 2 удаа шагнагдаж байсан. С.Доржнамжил төр түшилцэж Ардын Их Хурлын депутат, Улаанбаатар хотын хурлын депутатаар удаа дараа сонгогдож, МАХН-ын болон МҮЭ-ийн их хурлуудад төлөөлөгчөөр оролцож байсан. [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] С.Доржнамжил 2017 онд нас барсан. ==Шагнал== *[[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] *[[Сүхбаатарын одон]] *[[Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]] *[[Хөдөлмөрийн хүндэт медаль]] *[[Шударга журам медаль]] 2 удаа *[[Монголын хүндэт төмөр замчин]] *[[Оросын хүндэт төмөр замчин]] ==Хөрөг== ИХ НОЁН НУРУУ БУЮУ АХ ЛАМ Олон улсын суудлын галт тэргээр ихэвчлэн гадаад орны иргэд зорчино. Тэднийг Монголын нутгаар тохьтой, тухтай аюулгүй байдлыг бүрэн хангаж тээвэрлэх үүргийг Улаанбаатар төмөр зам хариуцна. Тийм ч учраас олон улсын суудлын галт тэргийг голдуу 1 нэгдүгээр зэргийн машинч жолоодно. Энэ хариуцлагатай албыг С.Доржнамжил гуай олон жил гүйцэтгэсний зэрэгцээ олон улсын суудлын галт тэргэнд болон олон тонн бараа материалтай ачааны гал тэргэнд тохиолдож болзошгүй осол сүйрлээс аварч, сонор сэрэмжтэй сайн ажилласан тул түүнийг “Шударга журам” медалиар 2 удаа шагнасан байна. Энэ нь С.Доржнамжил гуайг ажилдаа хариуцлагатай хандаж, үргэлж өндөр сонор сэрэмжтэй байж, аваар гологдлоос урьдчилан сэргийлж байсныг төрөөс үнэлсэн үнэлгээ юм. Төмөр замын машинчдын дунд төрийн өндөр шагналтай хүмүүс олон бий. Гэхдээ хоёр удаа “Шударга журам” медаль хүртсэн хүн бараг байхгүй л болов уу. Жаахан Шаргын унаган хүү Доржнамжил Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын “Олон мод” гэдэг газарт 1931 оны хоёрдугаар сарын 20-нд малчин ард Сонын долоо дахь хүүхэд нь болон төржээ. Түүний аав Дарьгангын Соно гэж эх орон, эх нутгийнхаа төлөө тэмцэж явсан дайчин хүн байв. Соно гуай 1910 онд 19 настайдаа Шилийн Богдын ар талд Дугариг хүрээ гэдэг газарт Харчин ван Бавуудоржийн удирдлага дор Хятадын хар цэрэгтэй эх орноо хамгаалан байлдаж яваад гуяндаа буудуулан хүнд шархдаж явжээ. Түүний хэрэглэж явсан хуучин цагийн цахиур буу нь одоо хүртэл үр ач нарт нь өвлөгдөн үлджээ. С.Доржнамжилыг дунд сургуульд сурч байхад аав нь нас барж, аргагүйн эрхэнд мал дээр гарч, өөрийн биеийг чамлахгүй ээжтэйгээ хамт ажиллаж эхэлсэн нь түүнд хар, бор ажлын дөр суулгаж, хатуужилд сургав. Бяцхан хүүд отор нүүдэл хийх, өвс бэлчээр сонгох, малаа ямар газар хариулбал тарга, тэвээрэг авах зэрэг аавынх нь зааж сургаж, хэлж ярьж байсан нь том сургууль болжээ. Эрийн цээнд хүрч цэргийн албанд татагдана гэдэг эр хүн болж, эх орноо хамгаалах үйл хэрэгт биечлэн оролцох нэр хүндтэй алба юм. С.Доржнамжил нутгийн олон залуучуудтай мөр зэрэгцэн эр цэргийн албанд мордлоо. Түүнийг ээж, ах дүүс нь, үе тэнгийн охид бүсгүйчүүл нь үдсэн гэдэг. Тэр цэрэгт очиход нь Дорнодын 5 дугаар дивизэд хуваарилсан байна. Багын ажилсаг, сэргэлэн түүнийг бага даргын сургуульд жил хэртэй суулгав. Хөдөөний малчин залуу бага даргын сургууль төгсөөд, салааны даргын туслах болно гэдэг тэр үедээ шинэхэн цэргийн хувьд нэлээд өндөр албан тушаалд очлоо гэсэн үг. С.Доржнамжил амжилттай сайн суралцаж, дарга нарынхаа өгсөн үүрэг даалгаврыг сайн биелүүлсэн хариуцлагатай цэрэг байсан тул түүнийг гурван рот нийлсэн эвлэлийн үүрийн даргаар дэвшүүлэн давхар ажиллуулах болов. Энэ мөчөөс түүний ажиллах идэвхи сайжирч, төлөвшиж эхэлжээ. Тэр үед манай улсад өргөн төмөр зам тавигдаж, төмөр замын мэргэжлээр залуучуудыг курсээр сургаж эхэлж байсан үе. С.Доржнамжилын хүргэн ах, эгч хоёр нь төмөр замд ажилладаг, бас ч үгүй ямар мэргэжил амьдралд тустайг гадарладаг улс байж. Тэд цэргээс халагдаж, бие нь чийрэгжиж, ухаан сууж эхэлсэн С.Доржнамжилыг илчит тэрэгний туслах машинчийн курст суулгахаар Улаанбатаар хотод авчирсанаар түүний төмөр замчин болох зам нь нээгдсэн байна. С.Доржнамжил төмөр замаас төрсөн Сүхбаатар аймгийн анхны Хөдөлмөрийн баатар юм. Тиймээс ч нутгийнхан нь хүндлэн түүний машинчийн форм, малгай, ган алхыг нь аймгийн орон нутгийн музейд залжээ. Энэ бол яах аргагүй жаахан шаргын унаган хүүгийн бахархал мөн. Монголын анхдагч буюу 001 дугаарын эзэн 1954 онд нээгдсэн илчит тэрэгний туслах машинчийн анхны курст тэр үеийн шилдэг тэргүүний залуучууд орж, суралцсан гэдэг. Үүнийг ч гэрчилж тэр курсээс хэд хэдэн хүн Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, гавъяат тээвэрчин болцгоожээ. Түүний нэг нь С. Доржнамжил юм. Тэднийг төгсөж байх үед Монголын төмөр замд өөрийн гэсэн илчит тэрэг, монгол машинч ч байсангүй. Тун удалгүй анхны илчит тэрэг ирж, түүнтэй хамт Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд ирсэн түүхтэй. Зөвлөлтийн мэргэжилтэн багш нар нь дайны хүнд бэрхшээл, хатуужлыг амсаж туулсан хүмүүс байжээ. Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд “Чи ямар ч дадлагатай, туршлагатай, өндөр зэрэгтэй машинч боллоо гэсэн нэг хором ч анхаарлаа сарниулалгүй ажилладаг юм шүү. Яг л дүрдээ орсон жүжигчин шиг байгаарай” гэж захидаг байсан нь миний насан туршийн амьдралын хөтөлбөр болсон гэж  С.Доржнамжил ярьжээ. Туслахын болон машинчийн курсээ төгсөөд тэр үеийн төмөр замын хэрэгцээтэй газар гэж байсан Баянтүмэн, Сайншандын депод ажиллав. С.Доржнамжил Сайншандын депод оройгоор 30 гаруй хүнд машинистын мэргэжлээр хичээл зааж, төмөр замдаа боловсон хүчин бэлтгэхэд өөрийн хувь нэмрийг оруулжээ. Тэр сурахын төлөө байнга биеэ дайчилдаг байсны нэг жишээ нь, Төмөр замын техникумын илчит тэрэгний техник механикийн ангид оройгоор суралцан онц дүнтэй төгссөн явдал юм. Төмөр замын хэмжээнд 1 нэгдүгээр зэргийн машинч маш ховор, бараг л гарын таван хуруунд багтдаг байсан үе бий. Тэгвэл С.Доржнамжил төмөр замын сургуулиа онц төгссөнөө батлаж, 1965 онд Улаанбаатар төмөр замын анхны 1 дүгээр зэргийн машинч болж, 001 дугаартай үнэмлэх авч байсан түүхтэй. С. Доржнамжил эзэмшсэн илчит тэргээ дээд зэргээр арчилж, албаны засвар үйлчилгээг бүрэн хийж, эвдрэл гэмтэлгүй сайн арчилсан илчит тэргээр гологдол зөрчилгүй ажиллажээ. Түлш хэмнэж, хүнд жинтэй галт тэрэг жолоодох арга барилыг сайн эзэмшиж, эх орондоо их зүйлийг бүтээх эрмэлзэлтэй нэгэн явав. Энэ нь ч С.Доржнамжилын ажлын арга туршлага, амжилт нь болж алдар гавъяаны замд хүргэсэн юм. Тэр илчит тэрэгний дулааны дэглэм, ус, тосны халууныг тогтмол байх ёстой хэмжээнд нь байлгана.  Өртөөнөөс гарахын өмнө илчит тэргээ сайн халааж, хоорондын замд гарахдаа тэрэгнийхээ утааны өнгө, цахилгаан хэмжүүрийн манометрийн заалт зэргийг нүд салгалгүй хянаж, түлшний шаталтыг сайжруулахын тулд турбины жалюзан нээлтээр орох агаарын хэмжээг цаг агаар, улирлын байдлаар тохируулдаг байжээ. С.Доржнамжил гуайн бусад машинчаас ялгарах нэг гол онцлог нь өөрийнхөө хариуцсан илчит тэргийг засварт байх үед нь түлшний аппарат, форсункийн засвар, тохируулгыг биечлэн шалгаж үздэг нь түлш хэмнэх. Ингэснээр хүнд жинтэй галт тэргийг аюулгүй, илүү бага зардлаар, шуурхай жолоодох эх үндэс болдог гэж тэр үздэг. Техникийн өндөр мэдлэгтэй хүн л эзэмшиж байгаа илчит тэргэндээ шинэ туршилтуудыг хийж, үр дүнг нь үздэг. Илчит тэрэгний цахилгаан машиныг тогтмол үлээлгэж цэвэрлэж байхын тулд хийн шахуургын дэргэдэх хоолой дээр крант тавиулан галт тэргээ зогссон тохиолдол бүрт крантаа ашиглан цахилгаан машинаа үлээлгэн цэвэрлэх болсныг депогийн Шинэ Бүтээл Оновчтой Санал (ШБОС)-ын комисс шинэ санаачлагаар бүртгэн авч байжээ. Илчит тэрэгний гүүшин бол хүндийн хүчийг төмөр замд шилжүүлж, байнгын хүнд ачаалал, эргэлтэнд байдаг. Ийм болохоор үзлэг, тосолгоо, голын хүзүү тулгуурын бэхэлгээ, чигжээсний материал зэргийн ашиглалтын байдлыг биечлэн хянаж туслах машинчынхаа анхаарлыг байнга хандуулж, галт тэрэг зогсох бүрт үзүүлж, өөртөө илтгүүлдэг журманд хэвшүүлжээ. Гүүшингийн чигжээсний материал нэг үе ховордсон гэдэг. Тэр үед С.Доржнамжил шинэ санаачлага гаргаж, тосны бүдүүн шүүргийн чигжээс хийдэг утсан материалыг хөвөн даавуун уутанд хийж, тосонд нэвчүүлэн, голын хүзүүн дор тавьж ашигласан нь үр дүнгээ өгсөн гэдэг. С.Доржнамжил галт тэрэг жолоодон явах үед илчит тэргэн дээр гарсан эвдрэл гэмтлийг оношилж олох, илрүүлсэн гэмтлийг бага хугацаанд засах мэдлэг, ур чадвар сайтай машинч гэж хамт олон нь үнэлдэг. Тэр илчит тэргэнд гэмтэл тохиолдсон үед ашиглаж болохоор техникийн аптек бэлтгээд авч явдаг нь түүнд тус болно. С.Доржнамжил гуай 1982 оны үед 21 вагонтой суудлын галт тэрэг жолоодон Эмээлт өөд өгсөж явжээ. Гэтэл олон вагон чирж явсан илчит тэрэг хүч алдаад унтрав. Энэ юунаас болж, унтрав хэмээн тэр боджээ. Тэр үед туслах машинч нь ирж их л сандарсан байдалтай “Одоо галт тэрэг зогслоо шүү дээ, та яагаад суугаад байгаа юм бэ?” гэжээ. Тэгтэл тэр шууд л зүтгүүрийн эргэлт тохируулагчийг ганцхан эргүүлж тавиад татахад зүтгүүр асч эхэлсэн  гэдэг. Ер нь, мэдлэг сайтай хүн тэвддэггүй, харин мэдлэг муутай, өөртөө итгэлгүй хүн л сандардаг байх. С.Доржнамжил гуай төмөр замд 40 гаруй жил ажиллахдаа сүүлийн 20 жилд нь ахлах болон зааварлагч машинчаар ажиллаж өөрийнхөө мэдлэг, дадлага, туршлагаа залуучууддаа эзэмшүүлж байв. Тэр ажиллах хугацаандаа ажил, мэргэжилгүй 42 залууг илчит тэрэгний туслах машинч болгож, зааварлагч машинч байхдаа 52 хүнийг машинч болгосон байна. Түүний хүндлэл хүлээсэн хайртай шавь нарын нэг Зүтгүүрийн аж ахуйн манлай дарга, Монгол Улсын гавъяат тээвэрчин Д.Гэсэржав гуай байлаа. “Д.Гэсэржав над дээр анх ирж илчит тэрэгний мэргэжлээ бэхжүүлж, миний арга барилаар ажиллаж байсан шавь нарын минь нэг” гэж бахархан ярьдаг байв. Ер нь, илчит тэрэгний ахмад машинчдын нэг бол яах аргагүй С.Доржнамжил гуай юм. Түүний хамгийн гол  онцлог бол номхон дөлгөөн зантай, бусадтайгаа нөхөрсөг харьцаж, тусалдаг, амьдралд маш идэвхитэй ханддаг, илчит тэрэгний жолоон дээр сууж буй үедээ онцгой сонор соргог, дүрэмчээр ажилладаг хүн байлаа . С.Доржнамжил гуай “Зүтгүүр” сонины сурвалжлагч  Батсүхтэй ярилцахдаа “Би хүнтэй харилуцахдаа загнаад байдаггүй, эхлээд хүнээ судалдаг. Судалсаны үндсэн дээр шаардлага тавьдаг учраас хүн болгон миний хэлж ярьсан зүйлийг дуртай хүлээж авдаг. Гол нь хүний эвийг олох, ямар хүн бэ гэдгийг мэдэхийн тулд гадаад байдлаас нь хараад дараа нь дотогш нь хардаг байх хэрэгтэй. Одоо манай залуу дарга нар хүнийг дарамталдаг. Чөлөөтэй байж болдоггүй. Ажлаас хална. Чамаар дутахгүй, мэргэжилтэй хүн их байна. Талоныг чинь хураана гэх мэтээр сүрдүүлнэ. Түүний оронд дутагдал гаргахгүй байх талаас нь хэлж өгөх хэрэгтэй” гэж байжээ. Эндээс үзэхэд С.Доржнамжил гуай хүнтэй харьцахдаа шинжлэх ухаанч байдлаар ажиллаж, ханддаг нь ажиглагдана. С.Доржнамжил зааварлагч машинчаар ажиллаж байхдаа зааж зааварлахыг гол болгож байсан гэдэг. Тэр өөрийн цуваанд хуваарьтай илчит тэрэгнүүдийн ашиглалтанд байнга үзлэг хийж, хяналт тавьж, илэрсэн дутагдлыг засуулж, тэргүүний арга туршлага, дүрэм заавраар зааварчлаж, мэдлэг мэргэжлийг сорьж, мэдэхгүйг мэдүүлж өгдөг байсан гэдэг. Машинчдыг өвлийн ид хүйтэн, зуны бие нозооруулсан халуун, нойр их хүрдэг үүр шөнийн зааг орчмоор тэр хяналт шалгалт хийнэ. Харин шалгалтаар зөрчил илэрвэл, юуны түрүүнд аашлаж, загнах, анхааруулах, талон хураах, шагналт цалин хасах, шуурхай зөвлөгөөнд оруулахаар шийддэггүй. Хэн нэгний өчүүхэн алдааг нь томруулж нийтэд зарлахыг гол болгодоггүй, цаашид засаж залруулах, ухамсарлуулж, ойлгуулах талаар түлхүү анхаардаг тул С.Доржнамжил гуайг цувааных нь машинч, туслахууд өөрийн эрхгүй хүндэлнэ. Ахмад сэтгүүлч Б.Түндэв гуай Улаанбаатар депод хамт ажиллаж байсан машинчдын ажил, амьдралыг сайн мэддэг хүний хувьд бодитой зүйлийг бичдэг. Тэр “Гавъяа хайрласан ган зам” номондоо “Манайхан С.Доржнамжилыг “Ах лам” гэж авгайлна. Ах лам үе үе санаанд оромгүй юм сэднэ. Нэг удаа шалгалтаар Чойрт очоод буцахдаа Улаанбаатар явах галт тэрэгний вагоны тавцан вагон дээр сэм гараад суусан гэдэг. Уг галт тэрэг нь Мааньт өртөөнөөс гараад нэлээд явж байгаад  замдаа гэнэт зогсчээ. Тэгтэл туслах машинч нь замын хэсгийн байшин руу гүйхээр нь С.Доржнамжил гуай вагоноосоо бууж илчит тэрэгнийхээ арын секцээр дамжин очиход нөгөө туслах машинч тарваганы чанасан мах барьсаар орж ирэх нь тэр. Зааварлагчаа хараад сандарсандаа өнөөх туслах машинч барьж явсан махныхаа хагасыг газарт унагачихаж гэнэ. Өмнө нь машинчдын хурдны тууз шалгаж байх үед гүү барьсан айл, тарвага агнадаг анчдын отгийн ойролцоо газарт галт тэрэг байнга зогсдог байсныг Ах лам олоод мэдчихжээ. Тэд галт тэрэг зогссон шалтгааныг  “Гэнэт тоормоз барих хэрэг гарсан. Урд талд мал байсан” гэж тайлбар бичдэг байсны нарийн учрыг ингэж олсон аж. Ах лам өртөөний жижүүр, холбогч, найруулагч нартай их дотно. Тэдэнтэй ярилцаж, машинч, туслахуудын тухай их юм олж сонсоно. Гэвч бусдын үгээр нөхдөө хохироодоггүй. Харин, “Чи чинь тэгсэн гэл үү? Ингэсэн гэл үү? гээд ёжтойхон жуумалзана”  гэж С.Доржнамжил гуайн ажлын арга барил, жинхэнэ дүр төрхийн талаар өгүүлжээ. С.Доржнамжил гуайг баатруудын дотроос нэлээд бүтээлтэй гэж мэргэжил нэгтнүүд ярьдаг нь үнэний хувьтай. Монгол “Мичурин” буюу номтой өвөө С.Доржнамжил гуайн ажил хэрэгч зан чанар гавъяаныхаа амралтанд гарсан ч зүгээр суулгасангүй. Тэр Улаанбаатар депогийн ахмадын хорооны даргыг 1990 он хүртэл 4 жил хийж, улсын тэргүүний Ахмадын хороо болгосон туршлагатай. Хүн ер нь хөдөлж л байвал биед нь сайн, би зүгээр суух дургүй. Аль болох ном уншиж, аливаа зүйл хийхийг боддог гэж тэр ярина. Жар гарчихсан өвгөн хөдөө аж ахуйн талаар ямар ч мэдлэггүй, төмс хаана, яаж тарьдагийг ч мэдэхгүй, ичмээр байсан гэж өөрийгөө голно. 50 шахам жил илчит тэрэгний жолооны ард элдвийг санаачилсан хүн төмс яаж тарьдагийг мэдэхгүй байхыг буруутгах аргагүй. С.Доржнамжил гуай аливаа зүйлд мэрийлттэй хүн учраас найз нөхдөөсөө асууж, ном хэвлэл, агрономичдын бичсэн гарын авлага, материалуудыг уншиж судалж үзжээ. Үүний хүчинд хоёр жилийн дараа ойр зуурын идэшний ногоо тарьж, жимс ургуулах аргаа мэдэж авав. Эхлээд 70 хэдэн жимсний модтой болов. Гэтэл талыг нь хулгайд алдав. Гэвч тэр шантарсангүй. Харин ч модоо нэмж тарин, сайн услаж тордосны хүчинд чацарганы 400-гаад модтой болсон байна. Энэ бол түүний багаас сурсан ажил хэрэгч, юманд тууштай ханддагийн үр дүн. С.Доржнамжил гуай хүмүүс чацарганы эмчилгээний үр шимийг сайн мэддэг болж дээ гэж ярина. Тэр бусдад буян хийж, 42 айлд өөрийн биеэр чацарганы мод яаж тарих аргыг зааж, суулгац үнэгүй өгсөн хүн. Түрэгний голын хүүхдүүд түүнийг “Номтой өвөө” гэж хүндэлнэ. Ер нь, хийе, суръя, бүтээе гэсэн хүн аливаа ажлын цаана гардгийг түүний амьдралын туршлага харуулж байна. С.Доржнамжил гуай тэтгэвэртээ гарсныхаа дараа монгол бичгийг үргэлжлүүлэн маш сайн сурч, зурхайн ухааныг судалжээ. Энэ тухайгаа “Зурхайн ухаан үе үеийн эрдэмтэн мэргэдийн судалгааны үндсэн дээр буй болсон болохоор хүний амьдралд их ойрхон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, хүн судлалын ухаан шүү дээ” хэмээн хуучилжээ.  Тиймээс одон орон судлалын олон ном уншиж, судалжээ. Бүх юмыг шашинтай хутгаж болохгүй. Буддын шашин Монголд орж ирэхдээ олон сайхан шинжлэх ухааныг дагуулж ирсэн. Одон орон, анагаах, нийгмийн ухаан гээд олон зүйлийг хэлж болно хэмээн ярьдаг. С.Доржнамжил гуай цагийг үр ашиггүй өнгөрөөхгүй маш их ном уншиж сүүл рүүгээ гэгээрсэн нэгэн болжээ. Тэр тарнийг бас судалж, сүүлийн үед эртний  судар бичгийг сонирхон үзсэн бололтой. Депогийн маань залуучуудад хэрэгтэй болов уу? гээд “Зүтгүүр” сониндоо тарнийг тайлбартай нь тавьсан гэдэг. Хүн сурахад насны хязгаар байхгүй, хүний оюуны хэмжээ ямар их байдгийг С.Доржнамжил гуайн туршлага харуулах бололтой. Ийнхүү төмөр замын талаар лавлах болж, төмс ногоо, мод үржүүлэх талаар туршлага сууж “Мичурин” шахуу болсон энэ хүний гэр бүл, үр хүүхэд ямаршуухан хүмүүс байдаг бол гэх бодол эрхгүй төрнө. С.Доржнамжил гуайн ханийг Я.Чимэдханд гэдэг байлаа. Тэд хар багаасаа ханилан суусан хоёр. Я.Чимэдханд гуай Анагаах ухааны дээд сургуульд амжилттай сайн суралцаж, онц дүнтэй төгсөхийн даваан дээр 5 дугаар курст байхад нь эсэргүүний хамсаатан гэдэг шалтгаанаар сургуулиас нь хөөжээ. Угаасаа өнчин ганцаараа, хавчилт дарамтан дор өссөн ханьдаа С.Доржнамжил гуай өмөг түшиг нь болж байлаа. Тэднийнх 8 хүүхэд, 18 ач, зээтэй. Ууган хүү Д.Болор нь холбооны инженер мэргэжилтэй. Манай улсын харилцаа холбооны тэргүүлэх “Мобиком”, “Скайтел” компаний захирлаар олон жил ажилласан нэртэй удирдагч. Удаах хүү Д.Тод нь түүхч мэргэжилтэй. Шинжлэх Ухааны Академийн Түүх, археологийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, доктор цолтой. Хүү Д.Арвин, охин Д.Тэмүүлэл нар нь “Скайтел” компанид ажилладаг. Охин Д.Дөлгөөн нь хувиараа аж ахуй эрхэлдэг, аавынхаа эрхэлж байсан чацарганы аж ахуйг үргэлжлүүлэн авч яваа. Том охин Д.Ундраа нь Англид амьдардаг, охин Д.Бадмаараг нь “Оюуны дархлаа” төрийн бус байгууллагад менежер хийдэг. Охин Д.Дуулал нь “Тэнгис” кино театрт менежерээр ажилладаг. Аавынхаа мэргэжлийг залгамжилсан хүүхэд байхгүй боловч ач, зээ нараас нь ирээдүйн төмөр замчин гарах нь гарцаагүй. Миний дээр үеийн танил сэтгүүлч, нийтлэлч Г.Энхбаатар маань С.Доржнамжил гуайн хайртай хүргэчүүлийн нэг юм. Тэр хадам аавынхаа талаар сонирхолтой зүйлүүдийг ярив. “Би С.Доржнамжил баатарын хүргэн болоод 28 жил болж байна. Манай хадам аав маш их даруухан хүн. Хөдөлмөрийн баатар хүн цаанаасаа л төрдөг юм байна гэдгийг манай аав харуулсан гэж боддог.  Тэр зөвхөн илчит тэрэгний машинист байгаагүй, түүх, соёл, шашин, урлаг их мэддэг, арвин туршдлага хуримтлуулсан хүн. Амьдралынхаа сүүлчийн 26 жилд одон орон, бурхан шашны холбогдолтой олон ном уншиж судалсан. Зарим талдаа гэгээрсэн гэхэд хэтрүүлэг болохгүй. Нэг удаа надад сонирхолтой түүх ярьж өгсөн юм. “1966 оны өвөл Зөвлөлтийн удирдагч, ЗХУКН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Л.И.Брежнев гуай манай улсад албан ёсны айлчлал хийхээр галт тэргээр иржээ. Түүний хөлгөлсөн тусгай суудлын галт тэргийг хадам аав маань Наушкаас Улаанбаатарт иртэл жолооджээ. Ар шилэн дээр нь өндөр модон сандал дээр нь Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны тусгай ажилтан суучихаад түүний үйл хөдлөл бүрийг хоромч алгасалгүй хянаж явсан нь хожим бодоход дурсамжтай ч юм шиг санагддаг гэж билээ. Түүнээс хойно 1983 онд Болгарын удирдагч, БКН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Тодор Живков манай оронд айлчилжээ. Айлчлалынхаа хүрээнд тэрээр Ю.Цэдэнбал даргын хамт галт тэргээр Дархан хотод зочилж, социалист бүтээн байгуулалттай танилцаж явтал Болгараас яаралтай цахилгаан утас иржээ. Тэр нь Тодор Живковын охин БКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн Людмила Живкова нас барсан тухай мэдээ байжээ. Тодор Живков айлчлалаа зогсоож, яаралтай нутаг буцах болсон тул Ю.Цэдэнбал дарга Улаанбаатар төмөр замын дарга нарт Улаанбаатар руу 2 цагийн дотор түүнийг хүргэх үүрэг өгчээ. Үүний дагуу манай хадам аав  Дарханаас Улаанбаатар хүртэл тусгай суудлын гал тэргийг 2 цаг жолоодож ирсэн түүхтэй” гэж тэр ярьлаа. Энэ бол аргагүй түүх юм. Тэр  үед суудлын галт тэрэг хойт чиглэлд хамгийн ихдээ 80 км/цагийн хурдтай явж байсан байх. Тэгвэл 120 км/цагаар хурдалж, Монгол оронд хамгийн хурдтай явсан галт тэрэг болж таарав. Нэг удаа С.Доржнамжил гуай Гандан хавиар явж байтал айлын гэрийн гадуур бүрээсний зарим нь хар, зарим нь цагаан байсан гэнэ. Ажиглаад байсан чинь өндөр яндантай айлын гэрийн гадуур бүрээс цагаан, намхан яндантай гэрийн бүрээс хар байжээ. Үүнээс тэр санаа авч илчит тэрэгний янданг уртасгаж, утааг багасгах санаачлага гаргав. Даанч зарим хүмүүс түүний санаачлагыг зөвшөөрөөгүй ажээ. Гэтэл С.Доржнамжил гуайд аз таарч илчит тэргийг их засварт хүргэхээр Астарханий завод руу явахаар болжээ. Астарханьд очоод тэр Засварын заводын удирдлагуудад илчит тэрэгний янданг өндөрсгөх зураг, саналаа танилцуулахад Орос нөхдүүд баяртай хүлээн авчээ. Түүнээс хойш Орос улсаас илчит тэрэг авч байсан бүх орны илчит тэрэгний янданг өндөрсгөж үйлдвэрлэсэн гэдэг. Тэр санаачлага дэлхий даяар тарж, олон мянган хүний эрүүл мэндэд сайн нөлөө үзүүлсэн буянтан бол Сонын Доржнамжил гуай юм. Санаачлага хэзээ ч багададгүй. == Ашигласан материал == * Б.Түндэв: “Гавъяа хайрласан ганзам” ном дахь “Зүтгүүр минь, Зүтгүүрчид минь” хөрөг дурсамж, ярилцлага * “Жавхлант шарга” сэтгүүлд нийтлэгдсэн “Аймгийн музейд замчны минь алх бий” ярилцлага {{DEFAULTSORT:Доржнамжил, Сонын}} [[Ангилал:Галт тэрэгний машинист]] [[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Хүндэт төмөр замчин]] [[Ангилал:Онгоны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1931 онд төрсөн]] [[Ангилал:2017 онд өнгөрсөн]] inn4xryuah3w4mz4jvloboqyti3xvv7 Гончиглувсангийн Энхбаатар 0 83708 852176 831721 2026-04-03T18:38:19Z Enkhsaihan2005 64429 852176 wikitext text/x-wiki ==Намтар== Сэтгүүлч Г.Энхбаатар 1966 оны хоёрдугаар сарын 14-ны өдөр [[Төв аймаг|Төв аймгийн]] [[Зуунмод]] суманд төрсөн. 1984 онд Улаанбаатар хотын 3 дугаар дунд сургуулийн аравдугаар ангийг төгсөөд [[Анагаах ухааны дунд сургууль]]д суралцсан. 1997 онд [[Монголын Хэвлэлийн хүрээлэн]]гийн Сэтгүүл зүйн дээд курсийг төгссөн. 1985- 1988 онд хугацаат цэргийн алба хааж, 1988-1995 онд Монгол телевизэд туслах найруулагч, дадлагажигч редактор, редактороор ажилласан. 1995-1997 онд Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийн Хэвлэл мэдээллийн албанд найруулагч-редактор, 1997-2001 онд Монгол телевизэд редактор, студийн захирал, 2001-2003 онд 25 дугаар суваг телевизэд редактор, 2003-2004 онд ТВ-9 телевизэд программын албаны дарга, 2005-2008 онд  [[Ардын эрх сонин]], [[www.news.mn]] мэдээллийн портайл сайтад сурвалжлагч, албаны дарга, хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, 2011-2012 онд BTV-д, 2012-2013 онд ЗА суваг телевизэд тус тус программын албаны даргаар ажилласан. 2008-2010 онд Эрүүл мэндийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч, 2013-2016 онд Эрчим хүчний яамны хэвлэлийн төлөөлөгч, 2017-2020 онд Халдварт өвчин судлалын Үндэсний төвд хэвлэл мэдээллийн ажилтан, Эрсдэлийн харилцаа холбооны мэргэжилтэнээр тус тус ажиллаж байсан. 2021-2023 онд Хэвлэлийн Хүрээлэнд сэтгүүлзүйн багш, 2024 оноос "Ган зам" сонинд утга зохиолын ажилтан-сэтгүүлчээр ажиллаж байна. 2008 оноос эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн [[Оюуны дархлаа ТББ]]-ыг үүсгэн байгуулж, тэргүүнээр нь ажиллаж байгаа. Пи Ар олон нийттэй харилцах чиглэлээр НҮБ-ын Хүн амын сан, Хүүхдийн сан, ДОХ-ын нэгдсэн хөтөлбөр, МУЗН, Италийн АИФО олон улсын байгууллага, Норвегийн тусламжийн байгууллага зэрэг гадаад, дотоодын олон байгууллагатай хамтран ажиллаж төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлж байсан. Сэтгүүлч Г.Энхбаатар 700 гаруй гаруй мэдээ, сурвалжлага, 200 гаруй нэвтрүүлэг бэлтгэснээс “Ариун гэгээн Бакула Ренбүүчий”, “Хамбо номун эрдэнэ”, “Эрдэнийн дээд морин эрдэнэ”, “Морьтой хүн”, “Есөн эрдэнийн орон” зэрэг олон нэвтрүүлэг Монгол телевизийн алтан фондод хадгалагдан орсон. Түүнчлэн “Уяач”, “Амьдын хар нүгэл” зэрэг арав гаруй баримтат кино хийснээс тайлбарыг нь бичсэн “Амьдын хар нүгэл” баримтат кино Япон, Солонгос, Орос, Германы кино фестивалиас Гран при болон Тусгай шагналууд хүртэж байсан.  Сэтгүүлч Г.Энхбаатарын бичлэгийн гол сэдэв нь улс төр, нийгэм, соёлын салбарыг хамардаг бөгөөд ялангуяа эрэн сурвалжлах, иргэний сэтгүүл зүйн чиглэлээр олон бүтээл туурвисан. Тухайлбал, 2005 оны намар түүний бичсэн “Уйтай намрын эмгэнэл буюу амьдын хагацал”, “Газар дээр үлдсэн ганц мөр буюу шаналсан эцгийн эрэл” гэсэн цуврал сурвалжлага нь тухайн үед олон нийтийн анхаарал татаж байсан. Авлигын эсрэг бичсэн түүний цуврал бүтээл мөн л дуулиан тарьж байлаа. Түүнчлэн, авлигын талаарх бүтээл нь ЮНЕСКО-ийн Курьер сэтгүүлд 6 хэлээр нийтлэгдэж байв. ==Бүтээл== ===Баримтат кино=== *“Уяач” *“Амьдын хар нүгэл” *“Бид нэг тэнгэртэй” *“Илч гэрэл түгээгч” *“Эрчим хүч 85 жил” ===Ном товхимол=== *"Зөрж өнгөрөөгүй" сэтгүүлзүйн бүтээлийн эмхтгэл *"Өртөөлж гүйцсэн амжилт" намтарчилсан дурсамж *"Ерэн намрын дурдатгал" намтарчилсан дурсамж *"Монголын нэг өдөр" гэрэл зургийн цомогт тайлбар *"Монгол төрийн түшээ" гэрэл зургийн цомогт тайлбар *"АИФО Монголд 15 жилд" зохиогч редактор *"Хамтдаа туулсан 85 жил-АПУ" гэрэл зургийн цомогт тайлбар *"Завгүй өнгөрөөсөн, завсаргүй амьдрал" намтарчилсан дурсамж *"Монголд чи хэрэгтэй" намтарчилсан дурсамж *"Нийгмийн эрүүл мэндийн төвийн түүхэн замнал-90 жил" редактор *"Монголросцветмет 50 жил-түүх үргэлжилсээр" редактор *"Цар тахлыг даван туулсан нь" гэрэл зургийн цомогт зохиогч, ерөнхий редактор ==Шагнал== *[[Алтан гадас одон]],2014 он *[[Ардын армийн 70 жилийн ойн медаль]],1991 он *[[Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан]], 1992 он *[[Монгол Улсын шилдэг уран бүтээлч]] 2001 он *МУЗН-ийн Энэрэл мөнгөн медаль 2010 он *[[Эрүүлийг хамгаалахын тэргүүний ажилтан]] 2019 он *Нийслэлийн Засаг даргын Хүндэт үнэмлэх 2022 *Биеийн тамир, спортын байгууллагын 90 жилийн ойн медаль {{DEFAULTSORT:Энхбаатар, Гончиглувсангийн}} [[Ангилал:Монголын сэтгүүлч]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:1966 онд төрсөн]] fl4oojz2sna2anrtg6lt9iynhgpn6n7 Мөнхийн Шийрэв 0 83999 852177 656497 2026-04-03T18:38:40Z Enkhsaihan2005 64429 852177 wikitext text/x-wiki [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] сэтгүүлч '''Мөнхийн Шийрэв''' [[Дорнод аймаг|Дорнод]] аймгийн [[Баяндун сум]]анд төржээ. Тэрээр Монгол Улсын Их Сургуулийн сэтгүүлзүйн ангийг 1963 онд төгссөн. Монголын радиод сурвалжлагч, албаны дарга, даргаар ажиллаж байсан. 1990 онд болсон анхны ардчилсан сонгуульд нэр дэвшиж, [[БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын депутат]]аар сонгогдож, Монгол Улсын шинэ Үндсэн хуулийг өлгийдөж авсан 430 депутатын нэг болсон. Одоо Соёл урлагийн Их сургуулийн Радио телевизийн дээд сургуульд багшилж байгаа. ==Шагнал == Монгол Улсын [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] цол, [[Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]]гоор шагнагдсан. {{DEFAULTSORT:Шийрэв, Мөнхийн}} [[Ангилал:Монголын сэтгүүлч]] [[Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан]] [[Ангилал:Баяндуны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1942 онд төрсөн ]] 5l5bz8x5evp4svspytrtceeqxnniyrx Доржийн Батаа 0 84096 852178 808626 2026-04-03T18:39:00Z Enkhsaihan2005 64429 852178 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} '''Доржийн Батаа''' - [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]]-ын 3 удаагийн аварга комбайнч, Монгол Улсын Гавьяат Механикжуулагч. ==Намтар== Монгол Улсын гавьяат механикжуулагч Доржийн Батаа 1930 оны намар 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр Увс аймгийн Ховд суманд Шивэрийн завсрын Улааны арын намаржаа гэдэг газарт төржээ. Бага насаа эцэг эхийн гар дээр мал маллаж өсөөд цэрэгт татагдаж, баруун хязгаарт Баян-Өлгийн Баяннуур суман дахь Тавдугаар тусгай суманд алба хааж, 1951 онд халагдан нутагтаа ирээд мал маллахын зэрэгцээ тоо бүртгэгчээр ажиллаж байгаад 1956 онд Ховд аймагт зоотехникчийн курст суралцаж төгсчээ. <br /> [[Файл:Д.Батаа. Цэргийн алба.jpg|left|thumb|291x291px]] 1957 онд илгээлтээр Төв аймгийн Жаргалант суманд шилжин ирж, трактор комбайны жолоочийн курст сууж 1958 онд одоогийн Сүмбэр сумын нутаг Хар эргийн тасаг буюу Улаан чулууны дөрөвдүгээр бригадыг анх байгуулж, ажиллахаар анхны атарчин болон иржээ. Хар эргийн тасагт долоон хүн хуваарилагдаж ирсний нэг нь Д.Батаа тариаланч юм. Тэд шинэ газрыг анх хагалж, атрын анхны шанг энэ нутагт татжээ. Тэр тусмаа Д.Батаа гуай хамгийн анхны шан татаж, пооль дөрвөлжилж байсан. Хөдөлмөрийн баатар С.Цагааншүхэрт Н.Батдорж, Ц.Сандагдалай гээд л шилдгүүдтэй нэг бригад болон хамтран ажиллаж, анхны атрын шанг Сүмбэр нутагт татсан түүхтэй. Тэр ид ажиллаж байхдаа гурван ч удаа БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар гэх эрхэм цолны болзол хангаж байсан гэнэ. Гэхдээ Загдалын голын хойд эргийг хагалж, төлөвлөгөөт эдийн засгийг биелүүлнэ гэсэн дарга нарын шийдвэрийг эсэргүүцэж, “Чулуутай газар хагалаад хэрэггүй. Чулуутай газар техникт эвдрэл их халгаатай Ямар ч тариа ургахгүй” гэж эсэргүү зан гаргасан. Хөрс боловсруулалтыг чанартай хийж бага газраас өндөр ургац авах хэрэгтэй гээд Өөрийнхөө үзэл бодлыг сумын хурал болгон дээр шүүмжилж ярьсан гэдэг шалтгаанаар Хөдөлмөрийн баатар болж чадаагүй хоцорчээ. Түүнийг анх энэ нутагт ирж байхад сумын төв байгаа газарт гурван казак, нэг урианхай айл байсан гэнэ. Энэ ч үүднээс тэр Сүмбэр сумыг анх байгуулалцсан хүмүүсийн нэг яах аргагүй мөн. Тэрбээр 265 га газраас тогтмол 428-440 тонн тариа хурааж гарамгай амжилт үзүүлэн БНМАУ-ын өндөр ургацын аварга хэмээх цолыг 1967, 1969, 1973 онуудад гурван удаа хүртсэн гэнэ. [[Файл:Аварга комбайнч Д.Батаа.jpg|left|thumb|306x306px]] Мөн Төв аймгийн “Өндөр ургацын аварга” таван удаа, сумын долоон удаагийн аварга тариаланч болж 1967 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 1972 онд Жаргалантын САА, Сүмбэр сумын хүндэт дэвтэрт бичигдсэн.Эгэл жирийн тракторын жолоочоос сангийн аж ахуй тоо бүртгэгч, орлогч дарга хүртлээ дэвшин ажилласан байна. [[Файл:Доржийн Батаа тариан талбайд "Алтан гадас" одонгоор шагнуулсан нь.jpg|thumb|right|Д.Батаа "Хөдөлмөрийн хүндэт медаль", "Алтан гадас" одонгоор тус тус тариан талбайд шагнуулсан]] Тэр ингэж л Монгол улсад атар газар эзэмших, анхны аянд гар бие оролцож үе үеийн хөдөлмөрийн баатар, гавьяат, хөдөлмөрийн аваргуудтай мөр зэрэгцэн гялалзаж атрын хоёрдугаар аянаар байгуулагдсан Октябрийн САА-г, Сүмбэр сумыг анх байгуулалцаж байсан түүхтэй ажээ. БНМАУ-ын Өндөр ургацын гурван удаагийн аваргаар шалгарч, Монгол улсад газар тариалан үүсч хөгжсөн, атар газар эзэмшсэн, анхны аянтай жар гаруй жил энэ салбартаа ажиллаж байгаа улсын хошой тэргүүний тариаланч хамт олон ӨГӨӨЖ СҮМБЭР ХХК, ДИЙЛЭГЧ ТЭНГЭР ХХК-ийн зөвлөх Доржийн Батааг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "Гавьяат механикжуулагч" цол тэмдгээр шагнасан. ==Шагнал== * [[Хөдөө Аж Ахуйн Гавьяат Механикжуулагч|Гавьяат механикжуулагч]], * [[Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]], * [[Алтан гадас одон]], * [[Хөдөлмөрийн хүндэт медаль]], БНМАУ-ын Өндөр ургацын 3 удаагийн аварга {{DEFAULTSORT:Батаа, Доржийн}} [[Ангилал:Монголын комбайнч]] [[Ангилал:ХАА-н Гавьяат Механикжуулагч]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан]] [[Ангилал:Ховдын (Увс) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] 2pj9ley6np2cs31acvyt97ze8m4g93k Даваажанцангийн Сарангэрэл 0 84115 852179 778110 2026-04-03T18:49:55Z Enkhsaihan2005 64429 852179 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Даваажанцангийн Сарангэрэл | office1 = [[Улсын Их Хурад|Улсын Их Хурлын гишүүн]] | term_start1 = 2012 оны 12 сарын 13 | term_end1 = 2024 оны 7 сарын 2 | office2 = [[Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам (Монгол)|Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд]] | president2 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister2 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start2 = 2020 оны 7 сарын 8 | term_end2 = 2021 оны 1 сарын 29 | predecessor2 = [[Намсрайн Цэрэнбат]] | successor2 =[[Нямжавын Уртнасан]] | office3 = [[Эрүүл Мэндийн Яам (Монгол)|Эрүүл мэндийн сайд]] | president3 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister3 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start3 = 4 October 2017 | term_end3 = 8 July 2020 | predecessor3 = [[Аюушийн Цогцэцэг]] | successor3 = [[Тогтмолын Мөнхсайхан]] | birth_place = [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] | birth_date = 1963 | party = [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | alma_mater = * 1983 он: ЗХУ-ын Омск хотын Технологийн техникум<br/> * 1990 он: ЗХУ-ын Ростов хотын их сургууль | profession = [[Сэтгүүлч]] }} '''Даваажанцангийн Сарангэрэл''' ([[1962 он]]д<ref>{{Webarchiv|url=https://mongolia.mom-rsf.org/mn/ehzehmshigch/translation-indiv-owner/detail/owner/owner/show/ms-sarangerel-davaajantsan/ |wayback=20200706145250 |text=mongolia.mom-rsf.org: ''Даваажанцангийн Сарангэрэл'' |archiv-bot=2024-05-18 22:05:58 InternetArchiveBot }}, танилцуулга</ref> [[Улаанбаатар]]т төрсөн) [[Монгол Улс]]ын Эрүүл мэндийн сайд, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдаар ажиллаж байсан улс төрч юм. ==Төгссөн сургууль== * Нийслэлийн 10 жилийн 5, 57 дугаар дунд сургууль 1979 онд * ЗХУ-ын Омск хотын Технологийн техникумыг фото зургийн мэргэжлээр 1983 онд * ЗХУ-ын Ростов хотын их сургуулийг 1990 онд сэтгүүлч мэргэжлээр тус тус төгссөн ==Ажилласан байдал== Тэрбээр 1982-1985 онд Мэдээлэл, Радио, Телевизийн улсын хорооны харьяа Гэрэл зургийн газарт өнгөт зургийн лаборант, 1990-1991 онд Монголын Үндэсний телевизэд сурвалжлагч-редактор, 1991-1992 онд Монголын Үндэсний телевизэд ахлах редактор, 1993-1994 онд Монголын Үндэсний телевизэд хариуцлагатай редактор, 1995-1996 онд "ММ" агентлагийн захирал, 1997-1999 онд "ММ" агентлагийн ерөнхий редактор, 1999-2000 онд "ММ" агентлагийн захирал, 2000-2003 онд Нийгэм, эдийн засгийн ерөнхий редакцид редактор, 2003-2005 онд ТВ5 Телевизийн ерөнхий захирал, 2005-2011 онд Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн ерөнхийлөгч, 2011-2012 онд Монгол Ардын Намын нарийн бичгийн дарга, 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016-2017 онд Монгол Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны дарга, 2017-2020 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд, 2020-2021 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын албыг хашжээ. ==Шагнал== * 2002 он: [[Алтан гадас одон]] * 2009 он: Монгол Улсын [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] == Эшлэл == {{Reflist}} {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Сарангэрэл, Даваажанцангийн}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд]] [[Ангилал:МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын гэрэл зурагчин]] [[Ангилал:Монголын сэтгүүлч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1962 онд төрсөн]] 3wtq1nyome96n2jyg6y7bw9r2fks959 852180 852179 2026-04-03T18:50:33Z Enkhsaihan2005 64429 852180 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Даваажанцангийн Сарангэрэл | office1 = [[Улсын Их Хурад|Улсын Их Хурлын гишүүн]] | term_start1 = 2012 оны 12 сарын 13 | term_end1 = 2024 оны 7 сарын 2 | office2 = [[Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам (Монгол)|Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд]] | president2 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister2 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start2 = 2020 оны 7 сарын 8 | term_end2 = 2021 оны 1 сарын 29 | predecessor2 = [[Намсрайн Цэрэнбат]] | successor2 =[[Нямжавын Уртнасан]] | office3 = [[Эрүүл Мэндийн Яам (Монгол)|Эрүүл мэндийн сайд]] | president3 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister3 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start3 = 2017 оны 10 сарын 4 | term_end3 = 2020 оны 7 сарын 8 | predecessor3 = [[Аюушийн Цогцэцэг]] | successor3 = [[Тогтмолын Мөнхсайхан]] | birth_place = [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] | birth_date = {{birth date and age|1963}} | party = [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | alma_mater = * 1983 он: ЗХУ-ын Омск хотын Технологийн техникум<br/> * 1990 он: ЗХУ-ын Ростов хотын их сургууль | profession = [[Сэтгүүлч]] }} '''Даваажанцангийн Сарангэрэл''' ([[1962 он]]д<ref>{{Webarchiv|url=https://mongolia.mom-rsf.org/mn/ehzehmshigch/translation-indiv-owner/detail/owner/owner/show/ms-sarangerel-davaajantsan/ |wayback=20200706145250 |text=mongolia.mom-rsf.org: ''Даваажанцангийн Сарангэрэл'' |archiv-bot=2024-05-18 22:05:58 InternetArchiveBot }}, танилцуулга</ref> [[Улаанбаатар]]т төрсөн) [[Монгол Улс]]ын Эрүүл мэндийн сайд, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдаар ажиллаж байсан улс төрч юм. ==Төгссөн сургууль== * Нийслэлийн 10 жилийн 5, 57 дугаар дунд сургууль 1979 онд * ЗХУ-ын Омск хотын Технологийн техникумыг фото зургийн мэргэжлээр 1983 онд * ЗХУ-ын Ростов хотын их сургуулийг 1990 онд сэтгүүлч мэргэжлээр тус тус төгссөн ==Ажилласан байдал== Тэрбээр 1982-1985 онд Мэдээлэл, Радио, Телевизийн улсын хорооны харьяа Гэрэл зургийн газарт өнгөт зургийн лаборант, 1990-1991 онд Монголын Үндэсний телевизэд сурвалжлагч-редактор, 1991-1992 онд Монголын Үндэсний телевизэд ахлах редактор, 1993-1994 онд Монголын Үндэсний телевизэд хариуцлагатай редактор, 1995-1996 онд "ММ" агентлагийн захирал, 1997-1999 онд "ММ" агентлагийн ерөнхий редактор, 1999-2000 онд "ММ" агентлагийн захирал, 2000-2003 онд Нийгэм, эдийн засгийн ерөнхий редакцид редактор, 2003-2005 онд ТВ5 Телевизийн ерөнхий захирал, 2005-2011 онд Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн ерөнхийлөгч, 2011-2012 онд Монгол Ардын Намын нарийн бичгийн дарга, 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016-2017 онд Монгол Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны дарга, 2017-2020 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд, 2020-2021 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын албыг хашжээ. ==Шагнал== * 2002 он: [[Алтан гадас одон]] * 2009 он: Монгол Улсын [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] == Эшлэл == {{Reflist}} {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Сарангэрэл, Даваажанцангийн}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд]] [[Ангилал:МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын гэрэл зурагчин]] [[Ангилал:Монголын сэтгүүлч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1962 онд төрсөн]] ls6ii0wxt17uzz0ld650htxn265js0m 852181 852180 2026-04-03T18:50:59Z Enkhsaihan2005 64429 852181 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Даваажанцангийн Сарангэрэл | office1 = [[Улсын Их Хурад|Улсын Их Хурлын гишүүн]] | term_start1 = 2012 оны 12 сарын 13 | term_end1 = 2024 оны 7 сарын 2 | office2 = [[Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам (Монгол)|Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд]] | president2 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister2 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start2 = 2020 оны 7 сарын 8 | term_end2 = 2021 оны 1 сарын 29 | predecessor2 = [[Намсрайн Цэрэнбат]] | successor2 =[[Нямжавын Уртнасан]] | office3 = [[Эрүүл Мэндийн Яам (Монгол)|Эрүүл мэндийн сайд]] | president3 = [[Халтмаагийн Баттулга]] | primeminister3 = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | term_start3 = 2017 оны 10 сарын 4 | term_end3 = 2020 оны 7 сарын 8 | predecessor3 = [[Аюушийн Цогцэцэг]] | successor3 = [[Тогтмолын Мөнхсайхан]] | birth_place = [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] | birth_date = 1963 | party = [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | alma_mater = * 1983 он: ЗХУ-ын Омск хотын Технологийн техникум<br/> * 1990 он: ЗХУ-ын Ростов хотын их сургууль | profession = [[Сэтгүүлч]] }} '''Даваажанцангийн Сарангэрэл''' ([[1962 он]]д<ref>{{Webarchiv|url=https://mongolia.mom-rsf.org/mn/ehzehmshigch/translation-indiv-owner/detail/owner/owner/show/ms-sarangerel-davaajantsan/ |wayback=20200706145250 |text=mongolia.mom-rsf.org: ''Даваажанцангийн Сарангэрэл'' |archiv-bot=2024-05-18 22:05:58 InternetArchiveBot }}, танилцуулга</ref> [[Улаанбаатар]]т төрсөн) [[Монгол Улс]]ын Эрүүл мэндийн сайд, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдаар ажиллаж байсан улс төрч юм. ==Төгссөн сургууль== * Нийслэлийн 10 жилийн 5, 57 дугаар дунд сургууль 1979 онд * ЗХУ-ын Омск хотын Технологийн техникумыг фото зургийн мэргэжлээр 1983 онд * ЗХУ-ын Ростов хотын их сургуулийг 1990 онд сэтгүүлч мэргэжлээр тус тус төгссөн ==Ажилласан байдал== Тэрбээр 1982-1985 онд Мэдээлэл, Радио, Телевизийн улсын хорооны харьяа Гэрэл зургийн газарт өнгөт зургийн лаборант, 1990-1991 онд Монголын Үндэсний телевизэд сурвалжлагч-редактор, 1991-1992 онд Монголын Үндэсний телевизэд ахлах редактор, 1993-1994 онд Монголын Үндэсний телевизэд хариуцлагатай редактор, 1995-1996 онд "ММ" агентлагийн захирал, 1997-1999 онд "ММ" агентлагийн ерөнхий редактор, 1999-2000 онд "ММ" агентлагийн захирал, 2000-2003 онд Нийгэм, эдийн засгийн ерөнхий редакцид редактор, 2003-2005 онд ТВ5 Телевизийн ерөнхий захирал, 2005-2011 онд Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн ерөнхийлөгч, 2011-2012 онд Монгол Ардын Намын нарийн бичгийн дарга, 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016-2017 онд Монгол Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны дарга, 2017-2020 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд, 2020-2021 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын албыг хашжээ. ==Шагнал== * 2002 он: [[Алтан гадас одон]] * 2009 он: Монгол Улсын [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] == Эшлэл == {{Reflist}} {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Сарангэрэл, Даваажанцангийн}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд]] [[Ангилал:МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын гэрэл зурагчин]] [[Ангилал:Монголын сэтгүүлч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1962 онд төрсөн]] 8halyo3j54hywu6qi8c5pdjxg50u61w Раднаагийн Хайдав 0 84231 852182 739808 2026-04-03T18:51:24Z Enkhsaihan2005 64429 852182 wikitext text/x-wiki '''Раднаагийн Хайдав''' нь Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат зүтгэлтэн инженер-эдийн засагч. ==Намтар == 1958 онд Завхан аймгийн Их-Уул сумын Халуун усны Улаан даваа гэдэг газар, хуучнаар Сайн ноён хан аймгийн Далай Чойнхор вангийн хошуунд төржээ. Далай Чойнхор вангийн хошуу гэдэг маань одоогийн Завханы Их Уул, Тосонцэнгэл, Идэр сумууд, Хөвсгөлийн Шинэ Идэр, Галт, Жаргал сумууд, Архангайн Цахир, Тариат, Хангай сумуудыг нийлүүлсэн том хошуу байжээ. ==Ажилласан байдал == Оёдлын төв үйлдвэрт индүүчин, Засгийн газрын өмч хувьчлалын комисст мэргэжилтэн, Төрийн өмчийн хороонд мэргэжилтэн, газрын дарга, Дулааны шугам сүлжээ компанийн санхүү эрхэлсэн дэд захирал, Ерөнхий захиралаар ажиллаж байсан. ==Шагнал == Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон {{DEFAULTSORT:Хайдав, Раднаагийн}} [[Ангилал:Аж Үйлдвэрийн Гавьяат Ажилтан]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Их-Уулын (Завхан) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1958 онд төрсөн]] mzquq41hpb4ekapj850pq2e2ckdxci1 Хассуурийн Ганхуяг 0 84854 852183 851706 2026-04-03T18:58:18Z Enkhsaihan2005 64429 852183 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч (1977 онд төрсөн)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Хассуурийн Ганхуяг | image = Ганхуяг (cropped).jpg | caption = Ганхуяг 2020 онд | office = [[Монгол Улсын Шадар сайд]] | primeminister = [[Гомбожавын Занданшатар]] | alongside = [[Тогмидын Доржханд]] | term_start = 2025 оны 11 сарын 12 | term_end = | predecessor = [[Сайнбуянгийн Амарсайхан]] | successor = | party = [[Монгол Ардын Нам]]<br>(2017 оноос) | constituency1 = 9-р, [[Баянгол дүүрэг]] | office1 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] Гишүүн | otherparty = | termstart1 = 2024 оны 7 сарын 2 | alma_mater = [[Монгол Улсын Их Сургууль]]<br>[[Харвардын их сургууль]]<br>[[Британийн Колумбын Их Сургууль]] | birth_date = {{Birth date and age|1977|6|19}} | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | children = 3 }} '''Хассуурийн Ганхуяг''' (1977 оны 6 сарын 19-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) нь Монголын бизнесмэн, улс төрч. Хера группийг үүсгэн байгуулсан тэрээр [[2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2016 оны Улсын Их Хурлын сонгуульд]] бие даан нэр дэвшиж байв. ==Намтар== ===Боловсрол=== Х.Ганхуяг 1984-1994 онд Монгол-Оросын хамтарсан 3-р дунд сургууль, 1994-1999 онд МУИС-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургуулийг Гадаад албаны ажилтан мэргэжлээр төгссөн. Мөн 2013-2014 онд АНУ-ын Харвардын Их Сургуульд Захирлуудад зориулсан бизнес удирдлага, ерөнхий менежмент, 2015 онд БНСУ-ын Үндэсний Академид Олон улсын эдийн засаг, 2018 онд Канад улсын Бритиш Колумбийн Их Сургуульд Уул уурхайн инженер, тогтвортой хөгжлийн засаглалын чиглэлээр суралцжээ. ===Ажилласан байдал, сонгуульт ажил=== * 2003 оноос өнөөг хүртэл: Хера группийн үүсгэн байгуулагч, УЗ-ийн дарга * 2008-2014 он: [[Ремикон ХК]]-ийн ТУЗ-ийн дарга * 2010-2014 он: Уул уурхайн ассоциацийн удирдах зөвлөлийн гишүүн * 2010 оноос өнөөг хүртэл: Архангай аймгийн Тариат сумын нутгийн зөвлөлийн дарга * 2013 оноос өнөөг хүртэл: “CEO” клубийн гишүүн * 2013 оноос өнөөг хүртэл: YPO, Монгол улс дахь салбар байгууллагын гишүүн * 2012-2014 он: Үйлдвэр хөдөө аж ахуйн сайдын орон тооны бус зөвлөх * 2015-2017 он: МЭЗФ-ын зохион байгуулах комиссын гишүүн * 2017 оноос өнөөг хүртэл: МАН-ын бага хурлын гишүүн * 2018 оноос өнөөг хүртэл: Баянгол дүүргийн МАН-ын тэргүүлэгч, 22-р хорооны намын хорооны дарга * 2019 оноос өнөөг хүртэл: 3х3 UB клубийн эзэн, УЗ-ийн гишүүн * 2019 оноос өнөөг хүртэл: ЗГХЭГ-ын даргын орон тооны бус зөвлөх ==Гавьяа шагнал== * [[Алтан гадас одон]], 2013 * Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 2011 * Ардын хувьсгалын 90 жилийн ойн медаль, 2011 * Архангай аймгийн шилдэг бизнесмен, 2010, 2011, 2012 * Залуучуудын холбооны “Шилдэг залуу удирдагч” Алтан медаль, 2009 ==Гэр бүл== Х.Ганхуяг эхнэр, 3 хүүхэдтэй. {{DEFAULTSORT:Ганхуяг, Хассуурийн}} [[Ангилал:1977 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Монголын бизнесмен]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Улаанбаатарын улс төрч]] [[Category:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын шадар сайд]] rmxbcrx86hfjpe393146mc56cwm818y Суванна Фума 0 85031 852184 661860 2026-04-03T21:40:09Z Enkhsaihan2005 64429 852184 wikitext text/x-wiki {{Short description|Лаосын улс төрч (1901–1984)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Суванна Фума | native_name = {{nobold|ສຸວັນນະພູມາ}} | native_name_lang = lo | image = Vice President Spiro Agnew and Prince Souvanna Phouma (cropped).jpg | caption = Суванна 1969 онд | order = 7 дахь [[Лаосын ерөнхий сайд]] | monarch = [[Сисаванг Вонг]] | term_start = 1951 оны 11 сарын 21 | term_end = 1954 оны 10 сарын 20 | term_start2 = 1956 оны 3 сарын 21 | term_end2 = 1958 оны 8 сарын 17 | monarch3 = [[Сисаванг Ваттхана]] | term_start3 = 1960 оны 8 сарын 30 | term_end3 = 1960 оны 12 сарын 13 | term_start4 = 1962 оны 6 сарын 23 | term_end4 = 1975 оны 12 сарын 2 | predecessor1 = [[Фуи Сананикон]] | successor1 = [[Катай Дон Сасорит]] | predecessor2 = [[Катай Дон Сасорит]] | successor2 = [[Фуи Сананикон]] | predecessor3 = {{nowrap|[[Хунтайж Сомсанит Вонгкотраттана|Сомсанит Вонгкотраттана]]}} | successor3 = [[Бун Ум]] | predecessor4 = [[Бун Ум]] | successor4 = [[Кейсон Фомвихан]] | birth_date = 1901 оны 10 сарын 7 | birth_place = [[Луанг Прабанг]], [[Францын Лаос|Лаос]], [[Францын Энэтхэг-Хятад]] | death_date = {{death date and age|1984|1|10|1901|10|7}} | death_place = [[Вьентьян]], [[Лаос]] | spouse = {{marriage|[[Алин Клэйр Аллард]] |1933|1969|end=салсан}}<ref name="nyt">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1977/09/09/archives/princess-souvanna-phouma-dies-divorced-wife-of-exlaotian-chief.html | title=Princess Souvanna Phouma Dies; Divorced Wife of Ex-Laotian Chief | newspaper=The New York Times | date=1977-09-09 }}</ref> | party = [[Үндэсний Дэвшилт Нам (Лаос)|Үндэсний Дэвшилт Нам]]<br/>[[Лаосын Төвийг Сахигч Нам]] }} Хунтайж '''Суванна Фума''' (Souvanna Phouma) (1901.10.07-1984.01.10) [[Лаос]]ын улс төрийн зүтгэлтэн. Хунтайж 1901 оны 10 дугаар сарын 7-нд [[Луангпрабанг]] хотод Хунтайж Бунхонгийн 9 дахь хүү болж төрсөн. Хунтайж [[Суфанувонг хунтайж|Суфанувонг]]той эцэг нэгтэй ах дүүс юм. Тэрбээр [[Ханой]] хотод бага сургууль, лицей дүүргээд [[Франц]]ад дээд боловсрол эзэмшсэн. Парисын иргэний инженерийн сургууль, Гренобль хотын Эрчим хүчний дээд сургуулийг тус тус төгссөн. Суванна Фума 1931 онд эргэн нутагтаа ирж франц эцэг, лаос ээжтэй Алин Клэйр Аллард хэмээх бүсгүйтэй гэрлэж 4 хүүхэд төрүүлсэн. 15 жил Лаос дахь Францын Энэтхэг-Хятадын захиргаанд ажилсан. 1944-1945 онуудад Лаосын, дараа нь Энэтхэг-Хятадын Нийгмийн ажлын Хороонд ерөнхий инженер байсан. 1945 оноос Лао Иссара хөдөлгөөнд нэгдсэн байна. 1945-1951 онд Лао Иссарагийн түр Засгийн газарт Нийгмийн асуудал эрхэлсэн сайд, 1951-54, 1956-58, 1960-62 онуудад Лаосын Хаант Засгийн Ерөнхий сайдаар ажилсан. 1963-1974 оны хүнд жилүүдэд Засгийн газрыг толгойлж байсан. Ерөнхий сайдын хувьд 1961 онд ЗХУ-д найрсаг айлчлал хийсэн. 1963 оны эхэнд Лаосын Хаан Шри Саванг Ваттханыг ЗХУ-д албан ёсоор айлчлахад дагалдан ирсэн. 1975 оны Ардын хувьсгалын дараа Ерөнхий сайд К.Фомвиханы зөвлөхөөр 80-аад он хүртэл ажилласан. Түүнийг 1984 оны 1 дүгээр сарын 10-нд нас барахад нь хүндэтгэлтэйгээр оршуулсан байдаг. == Цахим холбоос == {{commonscat|Souvanna Phouma|Суванна Фума}} [[Ангилал:Лаосын ерөнхий сайд]] [[Ангилал:Лаосын барилга хот байгуулалтын сайд]] [[Ангилал:20-р зууны улс төрч]] [[Ангилал:Сурвалжит язгууртан]] [[Ангилал:Лаосчууд]] [[Ангилал:1901 онд төрсөн]] [[Ангилал:1984 онд өнгөрсөн]] 6kluu2pzhc5oza8r8ehmtmg211atl0q Очиртовуугийн Соёлт 0 94879 852185 763841 2026-04-03T21:43:59Z Enkhsaihan2005 64429 852185 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хүн | name = Очиртовуугийн Соёлт | image = О.Соёолт.jpg | birth_date = 1939 он | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | death_date = {{death date and age|2023|1939}} | death_place = | alma_mater = Дорнод Сибирийн Соёл урлагийн дээд сургууль | occupation = Найруулагч | notable_works = | party = | spouse = Дэчмаа | children = | mother = | father = | relatives = | awards = [[Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] }} '''Очиртовуугийн Соёлт '''(1939-2023) нь Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн цолтой,найруулагч юм. == Намтар == Товуу овгийн Очиртовуугийн Соёлт Улаанбаатар хотод 1939 онд төрсөн. Бага, дунд сургуульд суралцаж 1959 онд 10 дугаар анги төгссөн. Ардын цэргийн 120-р ангид алба хааж байгаад өвчний учраас цэргийн албанаас чөлөөлөгдсөн. 1962 онд Монгол Кино үйлдвэрт гүйцэтгэх ажилчнаар орж ачаа, бараа зөөж ачиж буулгаж хар бор ажил хийж байгаад туслах найруулагч болсон. “[[Энэ хүүхнүүд үү]]”, “[[Аман хуур (кино)|Аман хуур]]”, “[[Төгсгөл]]”, “[[Нөмрөг хадны цуурай]]”, “[[Тус биш ус]]”, “Эртний нутаг”-ийн кинонуудад ажиллаж байгаад 1966 онд Д.Нацагдоржийн “Хөдөөгийн баясгалан” зохиолоор “Шувуун саарал” баримтат уран сайхны кино хийжээ. 1969 онд Дорнод Сибирийн Соёл урлагийн дээд сургуульд суралцаж, 1974 онд найруулагч мэргэжлээр төгссөн. 1974-1985 онд Архангай аймгийн Соёлын ордонд уран сайхны удирдагч, ерөнхий найруулагчаар, 1985-1992 онд Мэдээлэл радио, телевизийн Улсын хорооны харьяа Монгол телевизийн Мэдээллийн редакц, Жүжиг уран зохиолын редакцад найруулагч, 1992-2004 онд Улаанбаатар телевизэд найруулагч, кино албаны дарга, 2004-2016 онд ТВ-9 телевизэд ерөнхий найруулагчаар тус тус ажилласан. Тэрбээр уран бүтээлээс гадна кино дэлгэцийн “Харцага”, “Замбуулин” дээд сургуулиудад найруулагчийн уран чадвар онолын хичээл зааж байсан. “Харцага” дээд сургуулийн Хүндэт доктор, Багшийн алдар медальтай, олон шавьтай сурган хүмүүжүүлэгч хүн. О.Соёлт кино, театр, телевиз гээд урлагийн гурван төрөлд 54 жил ажиллаж, 2016 онд өндөр настны тэтгэвэртээ суусан. == Уран бүтээл == Соёлын яамны томилолтоор Архангай аймгийн Соёлын ордонд уран сайхны удирдагч, ерөнхий найруулагчаар ажиллах хугацаандаа Д.Намдагийн “Ээдрээ” жүжиг, Д.Мягмарын “Нандин эрдэнэ” жүжиг, Ч.Лодойдамбын “Таван хуруу”. Д.Мягмарын “Найрын ширээний ууц” жүжиг, Ч.Гомбын “Мөнхийн гавьяа”, Ч.Нацагдоржийн “Чин зоригт миний бяцхан найз”, О.Цэндийн “Дарханы ухаан”, А.Самбалхүндэвийн “Хангайн өглөө”, А.Новировын “Бид ялна”, Ц.Шагжаевийн “Чөтгөр шүглэсэн авдар” зэрэг 1 жилд 3 жүжиг, 4 концерт найруулах Соёлын яамны төлөвлөгөөт ажлыг тасралтгүй биелүүлж иржээ. Мөн сумдын Соёл урлагийн 10 хоногийн (тайлан тоглолт) жүжиг, концертыг найруулан тавьж байжээ. Тэрбээр Архангай аймгийн Соёлын ордонд 11 жил ажиллахдаа 30 шахам жүжиг, 40 гаруй концерт найруулан тавьжээ. Монгол телевизэд найруулагчаар ажиллаж байхдаа Ц.Нацагдоржийн “Аянгын гялбаа” түүхэн 2 ангит жүжиг, В.Шукшин, Л.Лувсандорж, До.Цэнджав зэрэг зохиолчдын зохиолоор теле зохиомж хийж, Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Данзан, П.Гэндэн, А.Амар нарын зэрэг 5 хүний тухай хөрөг нийтлэл, баримтат нэвтрүүлэг, "Дэлгэрийнхэн", "Зава Дамдин", "Соёмбо үсэг" гээд уран сайхны тавилттай, шашин, ёс заншлын тухай олон нэвтрүүлэг хийжээ. “Эрэл” продакшинд ерөнхий найруулагчаар ажиллаж байхдаа хот, барилга байгуулалт, үйлдвэр бүтээн босголтын тухай 8 баримтат кино хийсэн байна. Улаанбаатар телевизэд найруулагч, кино албаны даргаар ажиллаж байхдаа “Уулсын сайхан Улаанбаатар минь”, “Борчуудын хороололд борооноос өөр шүршүүргүй”, “Өвгөнтийн хөндийнхөн”, “Шөнийн ээлжийнхэн”, “Гуйлгачингийн уут цоорхой”, “Ээ бүү үзэгд”, “Мод давирхайгаар уйлдаг” зэрэг 20 гаруй хөндүүр асуудал дэвшүүлсэн нийтлэл нэвтрүүлгийн зохиолыг өөрөө бичиж найруулсан. Улаанбаатар хотын 360 жилийн ойд зориулан “Гал хөгжөөх цадиг” уран сайхны баримтат кино, “Шинэ цагийн товчоон” туульсын олон ангит кино (Засгийн газрын захиалгаар) хийсэн. Улаанбаатар телевизэд Монголын анхны олон ангит “[[Эзэнгүй айл]]”, Р.Чойномын тухай Д.Намсрайн зохиолоор “Чойном хаана байна?” уран сайхны кино хийсэн. 2004 онд шинээр байгуулагдсан ТВ-9 телевизэд уран сайхны удирдагч, Ерөнхий найруулагчаар урилгаар ажиллаж урын сан, уран бүтээлийн бодлого, уран бүтээлчдийн ур чадварыг дээшлүүлэх гол зорилготой ажиллаж, шинэхэн ТВ-9 телевизийг үүсгэн байгуулж босголцсон уран бүтээлч билээ. Уран бүтээлчдийг мэргэжилдээ өсч өндийхөд голлон ажиллахын зэрэгцээ өөрөө олон арван шинэ хийц тавилттай өвөрмөц нийтлэл нэвтрүүлэг, баримтат кино хийж “Сумын эмч” уран сайхны 7 ангит кино хийсэн. == Гавьяа шагнал == *VI таван жилийн гавшгайч *Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан *Соёлын тэргүүний ажилтан *Урлагийн ажилтаны оны шагналт *Ган үзэгтэн *Р.Чойномын нэрэмжит шагналтан *“Гоо марал” шилдэг найруулагч *“Алтан Шонхор” телевизийн шилдэг найруулагч *“Алтан цамхаг” Анхдагч телевизийн найруулагч *Алтан гадас одон *Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн ==Эшлэл== *[https://www.facebook.com/100002425721389/videos/1342505782956707 Эмгэнэл] {{DEFAULTSORT:Соёлт, Очиртовуугийн}} [[Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Монголын найруулагч]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1939 онд төрсөн]] [[Ангилал:2023 онд өнгөрсөн]] j6ip2h2gbx2evpk5d9zmq72f5xp9sum Чинбатын Ундрам 0 95888 852186 835806 2026-04-03T22:02:43Z Enkhsaihan2005 64429 852186 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Чинбатын Ундрам | image = | caption = | office = [[Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын яам|Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд]] | primeminister = [[Гомбожавын Занданшатар]] | termstart = 2025 оны 6 сарын 18 | termend = 2026 оны 4 сарын 4 | office1 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүн]] | constituency1 = 5-р, [[Дархан-Уул]], [[Сэлэнгэ]], [[Төв аймаг|Төв]] (2024-)<br>13-р, [[Сэлэнгэ]] (2020-2024) | term_start1 = 2020 оноос | term_end1 = | birth_date = 1982 он | birth_place = | death_date = | death_place = | party = [[Монгол Ардын Нам]] | spouse = | children = | alma_mater = Лондон хотын Олон улсын америкийн их сургуулийн бизнесийн сургууль <br> Японы Нагоягийн Их сургууль | profession = Эдийн Засагч }} '''Чинбатын Ундрам''' (1982 онд төрсөн) нь эдийн засгийн ухааны доктор, дэд профессор цолтой, Монголын эдийн засагч. Тэрээр [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол улсын их сургуулийн]] сургалтын нэгдсэн албаны дарга, захиргаа, дотоод хамтын ажиллагаа хариуцсан дэд захирал, Санхүү төлөвлөлт хариуцсан дэд захирлаар ажиллаж байв. == Боловсрол == Ч.Ундрам 1998 онд [[23 дугаар сургууль|Нийслэлийн 23-р дунд сургуулийг]] төгсөөд 1999 онд АНУ-ын [[Хойд Каролина]] муж улсын [[Фэйэтвилл, Хойд Каролина|ФэйFayett]]eville Терри Сэнфордanford Ахлах сургуульд оюутан солилцооны хөтөлбөрөөр суралцжээ. Улмаар ИБУИНВУ-ын Лондон хотод Бизнесийн удирдлагын Бакалавр, Магистрын зэрэг хамгаалсан. 2010 ​онд [[Япон]] улсын [[Нагоя]] хотын Нагоя их сургуулийн Эдийн засгийн сургуульд Япон улсын Засгийн газрын тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдаж Зочин судлаачаар ажиллан, “Ил уурхай болон төмрийн хүдэр баяжуулах үйлдвэрийн төслийн менежмент ба симуляц дүн шинжилгээ хийх зарим аргууд” сэдвээр Эдийн засгийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Тэрээр 2015​ онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн Эрдмийн зөвлөлийн тогтоолоор Дэд профессор цол хүртсэн. == Ажилласан байдал == * 2005-2006 онд Эм Си Эс Интернэйшнл ХХК-д Маркетингийн менежер * 2007-2008 ​онд Япон Улсын Нагоя хотын Нагоя их сургуулийн Эдийн засгийн сургуульд зочин судлаач * 2010-2020 онд Харвардын их сургуулийн Бизнесийн сургуулийн дэргэдэх Өрсөлдөөний макро-экономикийн институтын Монгол улс дахь кординатор * 2010-2012 ​онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн сургуулийн Менежментийн тэнхимд тэнхимийн эрхлэгч, Профессор * 2012-2013​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн сургуулийн Менежментийн тэнхимд Профессор * 2013-2014​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Бакалаврын сургалтын албаны дарга, Байгаль эх лицей ахлах сургуулийн Удирдах зөвлөлийн дарга * 2014-2017​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Сургалтын нэгдсэн албаны дарга, Бизнес, менежментийн докторын зэрэг хамгаалуулах зөвлөлийн Нарийн бичгийн дарга, Байгаль эх лицей ахлах сургууль, Экологийн боловсролын төвийн Удирдах зөвлөлийн дарга * 2017-2018​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Захиргаа, дотоод хамтын ажиллагаа хариуцсан дэд захирал * 2018-2019 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Санхүү, төлөвлөлт хариуцсан дэд захирал * 2017-2020 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын Эдийн засгийн бодлогын зөвлөлийн гишүүн * 2019-2020 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Бизнесийн сургуульд профессор * 2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн * 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн * 2024-2025 онд Монгол Улсын Их хурлын Боловсрол,соёл, шинжлэх ухаан, спортын байнгын хорооны дарга * 2025 оноос Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Соёл, Спорт, Аялал жуулчлал, Залуучуудын сайд ==Гэр бүл== Тэрээр нөхөр, 2 хүүхэдтэй ==Бүтээл== ===Ном=== Доктор Ч. Ундрам нь АНУ-ын Симио компанийн захиалгаар “Симуляци”, Япон улсын Панасоник корпорацийн дэргэдэх PHP Institute Inc-ийн албан ёсны зөвшөөрөлтэйгөөр "Бизнесийн амжилт хүнээс" зэрэг номыг орчуулснаас гадна МУИС-ийн хамт олонтойгоо "Менежмент", "Бизнес ба нийгэм" мэргэжлийн сурах бичиг хэвлүүлжээ. Мөн "Төрийн албан хаагчийн ёс зүй" номын хамтарсан зохиогчоор ажилласан байна. ===Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл=== *[https://web.archive.org/web/20170809151458/http://www.informs-sim.org/wsc08papers/304.pdf “Using Operation Process Simulation for a Six Sigma Project of Mining and Iron Production Factory” (Такакүва Соэмоны хамт); 2008 он, хэвлэлийн редакторууд: S. J. Mason, R. R. Hill, L. Mönch, O. Rose, T. Jefferson, J. W. Fowler, 2008 Winter Simulation Conference-ийн хурлын эмхэтгэл, (2431-2438-р хуудас).] *[https://web.archive.org/web/20200202101035/http://ww.ijsimm.com/Full_Papers/Fulltext2009/text8-3_166-177.pdf “Using Simulation Analysis for Mining Project Risk Management” (Такакүва Соэмоны хамт); 2009 он, хэвлэлийн редакторууд: M. D. Rossetti, R. R. Hill, B. Johansson, A. Dunkin and R. G. Ingalls, 2009 Winter Simulation Conference-ийн хурлын эмхэтгэл, (2482-2493-р хуудас).] *[https://web.archive.org/web/20220628001927/https://informs-sim.org/wsc12papers/includes/files/con300.pdf “Operations modeling and analysis of open pit copper mining using gps tracking data” (Тань Ифэй, Мива Канна, Такакүва Соэмон нарын хамт); 2008 он, хэвлэлийн редакторууд: C. Laroque, J, Himmelspach, R. Pasupathy, 2012 Winter Simulation Conference-ийн хурлын эмхэтгэл, (2431-2438-р хуудас).] *[https://file.scirp.org/Html/1-8601494_88494.htm “Microeconomic Analysis of Export Credit Program” (Н.Тунгалаг, Р.Энхбат, Ч.Анхбаяр нарын хамт); 2018 он, iBusiness сэтгүүл, дугаар № 10 (177-184-р хуудас).] {{DEFAULTSORT:Ундрам, Чинбатын}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын эдийн засагч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн]] [[Ангилал:Их Британийн их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Японы их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1982 онд төрсөн]] na0jtok5puixiv1k1t2dvdwhgr277pd 852188 852186 2026-04-03T22:05:44Z Enkhsaihan2005 64429 852188 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Чинбатын Ундрам | image = | caption = | office = [[Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын яам|Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд]] | primeminister = [[Гомбожавын Занданшатар]] | termstart = 2025 оны 6 сарын 18 | termend = 2026 оны 4 сарын 4 | predecessor = [[Чинбатын Номин]] | successor = [[Жуковын Алдаржавхлан]] | office1 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүн]] | constituency1 = 5-р, [[Дархан-Уул]], [[Сэлэнгэ]], [[Төв аймаг|Төв]] (2024-)<br>13-р, [[Сэлэнгэ]] (2020-2024) | term_start1 = 2020 оноос | term_end1 = | birth_date = 1982 он | birth_place = | death_date = | death_place = | party = [[Монгол Ардын Нам]] | spouse = | children = | alma_mater = Лондон хотын Олон улсын америкийн их сургуулийн бизнесийн сургууль <br> Японы Нагоягийн Их сургууль | profession = Эдийн Засагч }} '''Чинбатын Ундрам''' (1982 онд төрсөн) нь эдийн засгийн ухааны доктор, дэд профессор цолтой, Монголын эдийн засагч. Тэрээр [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол улсын их сургуулийн]] сургалтын нэгдсэн албаны дарга, захиргаа, дотоод хамтын ажиллагаа хариуцсан дэд захирал, Санхүү төлөвлөлт хариуцсан дэд захирлаар ажиллаж байв. == Боловсрол == Ч.Ундрам 1998 онд [[23 дугаар сургууль|Нийслэлийн 23-р дунд сургуулийг]] төгсөөд 1999 онд АНУ-ын [[Хойд Каролина]] муж улсын [[Фэйэтвилл, Хойд Каролина|ФэйFayett]]eville Терри Сэнфордanford Ахлах сургуульд оюутан солилцооны хөтөлбөрөөр суралцжээ. Улмаар ИБУИНВУ-ын Лондон хотод Бизнесийн удирдлагын Бакалавр, Магистрын зэрэг хамгаалсан. 2010 ​онд [[Япон]] улсын [[Нагоя]] хотын Нагоя их сургуулийн Эдийн засгийн сургуульд Япон улсын Засгийн газрын тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдаж Зочин судлаачаар ажиллан, “Ил уурхай болон төмрийн хүдэр баяжуулах үйлдвэрийн төслийн менежмент ба симуляц дүн шинжилгээ хийх зарим аргууд” сэдвээр Эдийн засгийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Тэрээр 2015​ онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн Эрдмийн зөвлөлийн тогтоолоор Дэд профессор цол хүртсэн. == Ажилласан байдал == * 2005-2006 онд Эм Си Эс Интернэйшнл ХХК-д Маркетингийн менежер * 2007-2008 ​онд Япон Улсын Нагоя хотын Нагоя их сургуулийн Эдийн засгийн сургуульд зочин судлаач * 2010-2020 онд Харвардын их сургуулийн Бизнесийн сургуулийн дэргэдэх Өрсөлдөөний макро-экономикийн институтын Монгол улс дахь кординатор * 2010-2012 ​онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн сургуулийн Менежментийн тэнхимд тэнхимийн эрхлэгч, Профессор * 2012-2013​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн сургуулийн Менежментийн тэнхимд Профессор * 2013-2014​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Бакалаврын сургалтын албаны дарга, Байгаль эх лицей ахлах сургуулийн Удирдах зөвлөлийн дарга * 2014-2017​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Сургалтын нэгдсэн албаны дарга, Бизнес, менежментийн докторын зэрэг хамгаалуулах зөвлөлийн Нарийн бичгийн дарга, Байгаль эх лицей ахлах сургууль, Экологийн боловсролын төвийн Удирдах зөвлөлийн дарга * 2017-2018​ онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Захиргаа, дотоод хамтын ажиллагаа хариуцсан дэд захирал * 2018-2019 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Санхүү, төлөвлөлт хариуцсан дэд захирал * 2017-2020 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын Эдийн засгийн бодлогын зөвлөлийн гишүүн * 2019-2020 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Бизнесийн сургуульд профессор * 2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн * 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн * 2024-2025 онд Монгол Улсын Их хурлын Боловсрол,соёл, шинжлэх ухаан, спортын байнгын хорооны дарга * 2025 оноос Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Соёл, Спорт, Аялал жуулчлал, Залуучуудын сайд ==Гэр бүл== Тэрээр нөхөр, 2 хүүхэдтэй ==Бүтээл== ===Ном=== Доктор Ч. Ундрам нь АНУ-ын Симио компанийн захиалгаар “Симуляци”, Япон улсын Панасоник корпорацийн дэргэдэх PHP Institute Inc-ийн албан ёсны зөвшөөрөлтэйгөөр "Бизнесийн амжилт хүнээс" зэрэг номыг орчуулснаас гадна МУИС-ийн хамт олонтойгоо "Менежмент", "Бизнес ба нийгэм" мэргэжлийн сурах бичиг хэвлүүлжээ. Мөн "Төрийн албан хаагчийн ёс зүй" номын хамтарсан зохиогчоор ажилласан байна. ===Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл=== *[https://web.archive.org/web/20170809151458/http://www.informs-sim.org/wsc08papers/304.pdf “Using Operation Process Simulation for a Six Sigma Project of Mining and Iron Production Factory” (Такакүва Соэмоны хамт); 2008 он, хэвлэлийн редакторууд: S. J. Mason, R. R. Hill, L. Mönch, O. Rose, T. Jefferson, J. W. Fowler, 2008 Winter Simulation Conference-ийн хурлын эмхэтгэл, (2431-2438-р хуудас).] *[https://web.archive.org/web/20200202101035/http://ww.ijsimm.com/Full_Papers/Fulltext2009/text8-3_166-177.pdf “Using Simulation Analysis for Mining Project Risk Management” (Такакүва Соэмоны хамт); 2009 он, хэвлэлийн редакторууд: M. D. Rossetti, R. R. Hill, B. Johansson, A. Dunkin and R. G. Ingalls, 2009 Winter Simulation Conference-ийн хурлын эмхэтгэл, (2482-2493-р хуудас).] *[https://web.archive.org/web/20220628001927/https://informs-sim.org/wsc12papers/includes/files/con300.pdf “Operations modeling and analysis of open pit copper mining using gps tracking data” (Тань Ифэй, Мива Канна, Такакүва Соэмон нарын хамт); 2008 он, хэвлэлийн редакторууд: C. Laroque, J, Himmelspach, R. Pasupathy, 2012 Winter Simulation Conference-ийн хурлын эмхэтгэл, (2431-2438-р хуудас).] *[https://file.scirp.org/Html/1-8601494_88494.htm “Microeconomic Analysis of Export Credit Program” (Н.Тунгалаг, Р.Энхбат, Ч.Анхбаяр нарын хамт); 2018 он, iBusiness сэтгүүл, дугаар № 10 (177-184-р хуудас).] {{DEFAULTSORT:Ундрам, Чинбатын}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын эдийн засагч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн]] [[Ангилал:Их Британийн их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Японы их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1982 онд төрсөн]] 3okd6rc89teu6shkaitrruasqoi8mc5 Самбуугийн Ламбаа 0 96156 852189 806439 2026-04-03T22:38:28Z Enkhsaihan2005 64429 852189 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Самбуугийн Ламбаа | image = | office = [[Эрүүл Мэндийн Яам (Монгол)|Эрүүл мэндийн сайд]] | primeminister = [[Чимэдийн Сайханбилэг]] | termstart = 2016 оны 5 сарын 20 | termend = 2016 оны 7 сарын 7 | predecessor = [[Ганхуягийн Шийлэгдамба]] | successor = [[Аюушийн Цогцэцэг]] | termstart1 = 2014 оны 11 сарын 21 | termend1 = 2014 оны 12 сарын 10 | predecessor1 = [[Нацагийн Удвал]] | successor1 = Ганхуягийн Шийлэгдамба | primeminister2 = [[Санжаагийн Баяр]]<br>[[Сүхбаатарын Батболд]] | termstart2 = 2008 оны 9 сарын 19 | termend2 = 2012 оны 1 сар | predecessor2 = [[Бямбаагийн Батсэрээдэнэ]] | successor2 = [[Нямдаваагийн Хүрэлбаатар]] | office3 = Улсын Их Хурлын гишүүн | term_end3 = 2000 | term_start3 = 1996 | term_end4 = 2012 | term_start4 = 2004 | birth_date = [[1950]] | birth_place = [[Өндөр-Улаан сум]], [[Архангай аймаг]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол]] | alma_mater = МУИС-ийн инженер эдийн засгийн анги | awards = Монгол Улсын гавьяат багш [[File:OrdenTrudZnam.png|30px|Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]] [[File:OrdenPolStar.png|28px|Алтан гадас одон]] | party = [[Ардчилсан Нам (Монгол)|Ардчилсан нам]] | profession = Улстөрч, төр, нийгмийн зүтгэлтэн }} '''Самбуугийн Ламбаа''' ([[Архангай аймаг|Архангай аймгийн]] [[Өндөр-Улаан сум]] анд 1950 онд төрсөн) нь [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] Ардын багш, Монгол Улсын ерөнхийлөгчийн зөвлөх, Академич, доктор, профессор. ==Намтар== С. Ламбаа [[МУИС]]-ийг инженер, эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн. Эдийн засгийн ухааны доктор, профессорийн зэрэг хамгаалсан бөгөөд хожим 2017 онд АШУҮИС-ийн Хүндэт профессороор өргөмжлөгдсөн. [[Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]]ээр 1996-2000, 2004-2008, 2008-2012 онуудад гурван удаа сонгогдож байсан бөгөөд [[УИХ]]-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга, [[Эрүүл Мэндийн Яам (Монгол)|Эрүүл мэндийн сайд]] аар 2008-2012, 2016 онуудад томилогдон ажилласан. УИХ-ын даргын ахлах зөвлөх, Эрүүл мэнд спортын яамны төрийн нарийн бичгийн дарга гэх мэт хариуцлагатай албан тушаал хашиж байсан. ==Шагнал== * Монгол Улсын Ардын багш, * Монгол Улсын [[гавьяат багш]], * АШУҮИС-ийн Хүндэт профессор 2017 он, * Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, * [[Алтан гадас одон]] {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Ламбаа, Самбуугийн}} [[Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:Инженер эдийн засагч]] [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Өндөр-Улааны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1950 онд төрсөн]] {{bio-stub}} {{Mongolia-stub}} rwozm63viuyfmpxv9yhw4exis54q3eo Цэрэнжамцын Мөнхцэцэг 0 96617 852190 702596 2026-04-03T22:45:35Z Enkhsaihan2005 64429 852190 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан |name = Цэрэнжамцын Мөнхцэцэг |image = |caption = |office = Улсын Их Хурлын гишүүн |constituency = 24-р, [[Сүхбаатар дүүрэг|Сүхбаатар]] |term_start = 2020 оны 6 сарын 30 |term_end = 2024 оны 7 сарын 2 |predecessor = |successor = |birth_date = 1975 |birth_place = [[Монгол Улс]], [[Улаанбаатар]] |death_date = |death_place = |party = [[Монгол Ардын Нам]] |spouse = |children = |alma_mater = [[Монгол Улсын Их Сургууль]] <br> ХБНГУ-ын Билефелд Их Сургууль |profession = Улс төр судлаач |website = }} '''Цэрэнжамцын Мөнхцэцэг''' нь 1975 онд төрсөн, Монголын улс төр судлаач, улс төрч. 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажиллаж байна. Нөхөр хүүхдүүдийн хамт амьдардаг. Өнөөдөр сонины олон улсын мэдээний тоймч орчуулагч, МУБИС-ийн Улс төр судлалын тэнхимийн багш, тэнхмийн эрхлэгч, Нийгмийн ухааны тэнхмийн дэд профессор,МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын зөвлөх, 2019-2020 онд Сургалт, судалгааны Стратеги академийн захиралаар тус тус ажиллаж байсан. Тэрбээр ХБНГУ-ын Кобленц Ландау их сургууль, АНУ-ын Охайо мужийн их сургуульд зочин судлаачаар ажиллаж байсан бөгөөд олон улсын болон үндэсний хэмжээний 20 гаруй бодлогын болон харьцуулсан судалгааны эксперт, зөвлөхөөр ажилласан улс төрийн коммуникаци, сонгуулийн кампани, улс төрийн намын асуудлаар мэргэшсэн эрдэмтэн юм. ==Боловсрол== * 2015 онд МУБИС-ийн Эрдмийн зөвлөлийн тогтоолоор МУБИС-ийн Дэд профессор эрдмийн цол хамгаалсан. * 2006-2008 онд МУБИС болон ХБНГУ-ын Билефельд их сургуулийн докторантурт суралцаж 2009 онд “Сонгуулийн кампанийн коммуникаци: Монгол улсын жишээн дээр” сэдвээр улс төр судлалын докторын зэрэг хамгаалсан. * 1997-1999 онд МУИС-ийн магистрантурт суралцаж “Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн зүгээс олон нийтийн санаа бодолд үзүүлэх нөлөөлөл” сэдвээр улс төр судлалын магистрын зэрэг хамгаалсан. * 1993-1997 онд МУИС-д суралцаж улс төр судлалын бакалаврын зэрэг хамгаалсан * 1993 онд Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн 2 дугаар сургууль төгссөн. ==Ажилласан байдал== * 2019-2020 онд Стратеги академийн гүйцэтгэх захирал * 2018-2019 онд МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын зөвлөх * 2014-2019 онд МУБИС-ийн Нийгмийн ухааны тэнхимд дэд профессор * 2013 онд АНУ-ын Ohio State University-д зочин судлаач * 2007 онд ХБНГУ-ын Koblenz Landau University-д зочин судлаач * 2002-2012 онд МУБИС-ийн Улс төр судлал, социологийн тэнхимд багш * 1997-2000 онд Өнөөдөр сонины улс төр гадаад мэдээний албанд тоймч, орчуулагч ===Гишүүнчлэл=== * Төв Ази судлалын Европын нийгэмлэгийн гишүүн * Дэлхийн дэвшилтэт намуудын Прогрессив Альянс байгууллагын Удирдах зөвлөлийн гишүүн * ЮНЕСКО-гийн Нийгмийн өөрчлөлтийн удирдлагын хөтөлбөрийн Үндэсний хорооны гишүүн * ШУА-ийн Философи, социологи эрхийн хүрээлэнгийн Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн * Улс төр судлалаар докторын зэрэг хамгаалуулах зөвлөлийн гишүүн ==Бүтээл== Цэрэнжамцын Мөнхцэцэг нь монгол хэлээр Политайнмент буюу цэнгээнт улс төр. УБ, 2010, Улс төрийн намын санхүүжилт УБ, 2014, Цахим популизм буюу сонгууль дахь сошиал сүлжээний нөлөө УБ, 2018, Сонгуулийн кампанийн коммуникаци УБ, 2018, англи хэлээр The Impact of Mass Communication and Interpersonal communication on Electoral Behavior in Mongolia. Ulaanbaatar, 2015 номуудыг тус тус хэвлүүлсэн. Эрдэм шинжилгээний 30 гаруй өгүүлэл, судалгааны ажил нийтлүүлснээс олон улсын судалгааны хүрээлэн, олон улсын байгууллагуудын хэвлэлд удаа дараа нийтлэгдсэн. ===Гадаадад хэвлэгдсэн=== * Digital Populism and the Social Media Impact on the 2017 Mongolian Presidential Election. In: Panorama Insights into Asian and European Affairs journal,2018 * Rising to the Challenge: The Mongolian People's Party Experience" In: Socdem Asia Quarterly, 2018 * Digital Populism. In: Friedrich-Ebert-Stiftung, Networks for social democracy, 2018 * Tenscher, Jens/Tserenjamts, Munkthsetseg : Das Mediensystem der Mongolei. In: Hans-Bredow-Institut (Hg.): Internationales Handbuch Medien. Baden-Baden: Nomos. 2009. p. 1067-1078 * Mongolia Country Report. Bertelsmann Transformation Index 2012. Bertelsmann Stiftung. Germany.2012 Түүний гэр бүлийн тухайд гэвэл 3 хүүхэдтэй нөхөртэйгээ их сургуульд байхдаа танилцсан гэсэн тэгээд л тэрнээс хойш сайхан амьдраад явж байгаа бөгөөд бүл нэмэх эсэх одоогоор эргэлзээтэй байгаа билээ. ===Ном, сурах бичиг=== * “Монгол дахь ардчиллын хөгжил, бэхжилт, асуудал, сорилт” Улаанбаатар, 2019. Хамтын бүтээл * Цахим популизм буюу сонгууль дахь сошиал сүлжээний нөлөө УБ, 2018 * The Impact of Mass Communication and Interpersonal communication on Electoral Behavior in Mongolia. Ulaanbaatar, 2015 * Tenscher, Jens/Tserenjamts, Munkthsetseg, Das Mediensystem der Mongolei. In: Hans-Bredow-Institut (Hg.): Internationales Handbuch Medien. Baden-Baden: Nomos. 2009 * Mongolia Country Report. Bertelsmann Transformation Index 2012. Bertelsmann Stiftung. 2012 * Улс төрийн намын санхүүжилт УБ, 2014 * Политайнмент буюу цэнгээнт улс төр. 14 хх. УБ, 2010 * Улс төрийн үзэл суртал. Улс төрийн шинжлэх ухаан. УБ, 2011 номд. Ерөнхий редактор Ц.Ганболд * Улс төрийн мөргөлдөөн. Улс төрийн шинжлэх ухаан. УБ, 2000 номд. Ерөнхий редактор Ц.Ганболд * Европын улсуудын парламент. УБ, 2010 {{DEFAULTSORT:Мөнхцэцэг, Цэрэнжамцын}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:1975 онд төрсөн]] dgsnwub89coa86guoa8c2yi05q3rvps Ши Жиньпин 0 97933 852196 842921 2026-04-03T23:04:38Z Enkhsaihan2005 64429 852196 wikitext text/x-wiki {{Short description|2012 оноос Хятадын удирдагч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Ши Жиньпин | native_name = {{nobold|习近平}} | image = Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026 (cropped).jpg | caption = Ши 2026 онд | office = [[Хятадын Коммунист Намын Ерөнхий Нарийн Бичгийн Дарга]] | term_start = 2012 оны 11 сарын 15 | predecessor = [[Ху Жиньтао]] | office1 = [[Хятадын Ерөнхийлөгч]] | premier1 = {{ubl | [[Ли Кэчян]] <br/> (2013–2023) | [[Ли Цян]] <br/> (2023–одоо)}} | vice_president1 = {{ubl | [[Ли Юаньчао]] <br/> (2013–2018) | [[Ван Чишань]] <br/> (2018–2023) | [[Хань Жөн]] <br/> (2023–одоо)}} | term_start1 = 2013 оны 3 сарын 14 | predecessor1 = Ху Жиньтао | office2 = [[Цэргийн Төв Комиссын Дарга (Хятад)|Цэргийн Төв Комиссын Дарга]] | deputy2 = {{ubl | [[Фан Чанлун]] <br/> (2013–2018) | [[Жан Юшя]] <br/> (2018–2026) ---- | [[Шү Чилян]] <br/> (2013–2023) | [[Хэ Вэйдун]] <br/> (2023–2025) | [[Жан Шэнминь]] <br/> (2025–одоо)}} | term_start2 = {{ubl | '''Намаас томилсон''': <br/> {{nowrap|2012 оны 11 сарын 15}} | '''Улсаас томилсон''': <br/> {{nowrap|2013 оны 3 сарын 14}}}} | predecessor2 = Ху Жиньтао | office3 = [[Хятадын дэд ерөнхийлөгч]] | president3 = Ху Жиньтао | term_start3 = 2008 оны 3 сарын 15 | term_end3 = 2013 оны 3 сарын 14 | predecessor3 = [[Зэн Чинхун]] | successor3 = Ли Юаньчао | office4 = [[Цэргийн Төв Комиссын Дэд Дарга]] | 1blankname4 = Дарга | 1namedata4 = Ху Жиньтао | alongside4 = [[Гуо Бошюн]] болон [[Шю Цайхоу]] | term4 = {{ubl | '''Намаас томилсон''': <br> {{nowrap|2010 оны 10 сарын 18}} – {{nowrap|2012 оны 11 сарын 15}} | '''Улсаас томилсон''': <br> {{nowrap|2010 оны 10 сарын 28}} – {{nowrap|2013 оны 3 сарын 14}}}} | birth_date = {{Birth date and age|1953|06|15}} | birth_place = Бээжин, Хятад | party = [[Хятадын Коммунист Нам]] (1974 оноос) | spouse = {{ubl | {{Marriage|[[Кэ Линлин]]|1979|1982|end=салсан}} | {{Marriage|[[Фэн Лиюань]]|1987}}}} | children = [[Ши Минзэ]] | education = [[Цинхуа Их Сургууль]] (BS, LLD) | parents = {{ubl| | [[Ши Жуншүнь]] | [[Чи Шинь]] }} | signature = Xi Jinping signature (2023).svg }} '''Ши Жиньпин''' ({{lang-zh|习近平}}, ''Xí Jìnpíng, 1953 оны 6 дугаар сарын 15-нд [[Бээжин|Бээжин хотод]] төрсөн'') - [[2013 он]]ы [[3 сарын 14|3-р сарын 14]]-ний өдрөөс хойш [[Хятад улс|БНХАУ-ын]] даргаар ажиллаж буй, Хятадын төрийн зүтгэлтэн, улс төрч юм. Тэрбээр [[2012 он]]ы [[11 сарын 15|11-р сарын 15]]-ны өдөр [[Хятадын Коммунист Нам]]ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон. Ши Жиньпин бол Хятадын улс төрийн системийн хамгийн өндөр албан тушаалтан юм. Тэрбээр 2012 оны 11-р сарын 15-нд огцорсон БНХАУ-ын дарга [[Ху Жиньтао]]г залгамжлан ажиллаж байна. Тэрбээр олон улсад өөрийн улс төрийн өрсөлдөгчөө нугачин дардаг арга барил, хүний амьдралын бүх хэсгийг тагнан удирдах оролдлого, Шинжиан дахь уйгар үндэстнүүдийг хомроглон хорих үйл ажиллагаа, үндэстний цөөнхийн эсрэг бодлого, Хятадын үндсэрхэг үзлийг өөгшүүлэн дэвэргэх хандлага, эдийн засгийн хаалттай бодлого, хүний эрхийг үл тоодог үзэл зэргээсээ үүдэн хүчтэй шүүмжлэл дагуулдаг. == Намтар == Ши Жиньпин 1953 оны 6 дугаар сарын 15-нд [[Бээжин|Бээжин хотод]] төрсөн. Хятадын дийлэнх олонх болсон [[Хятадууд|Хан үндэстэн]]. Эцэг Ши Жунсюнь (1913—2002) Шэньси мужийн Фупин дүүргээс гаралтай, 1930-аад оны үед [[Мао Зэдун|Мао Зэдунтэй]] ойр хамтран зүтгэж, 1949 онд БНХАУ байгуулагдахад өндөр албан тушаал хашиж байсан бөгөөд 1959-1962 онуудад Төрийн Зөвлөлийн орлогч дарга (Ерөнхий сайдын орлогч) байсан. Ши Жиньпиний эцэг өндөр алба хашиж байсан тул түүний бага нас хангалуун байсан боловч 1962 онд түүний аавыг намын эсрэг хуйвалдаанд буруутгаж байжээ. 1965 онд эцэг Ши Жунсун Бээжингээс Хэнань муж руу хөөгдөн цөллөгдөж, "[[Соёлын хувьсгал]]"-ын үеэр (1966-1976) баривчлагдаж байжээ. Хэлмэгдүүлэлт Ши Жиньпинг мөн тойроогүй ажээ. 1969 онд залуу Ши-г "хөдөлмөрөөр хүмүүжүүлэх лагерт" БНХАУ-ын Шэньси мужийн хамгийн ядуу дүүргийн нэг Янчуань тосгон руу илгээсэн байна. Тэнд бараг долоон жилийн турш Ши Жиньпин их хүнд нөхцөлд амьдарсан байна: Түүний гэр нь агуй, тоосгон дээрх нимгэн хөнжил нь түүний ор, хувин нь түүний бие засах газар байсан гэдэг. 1971 онд Хятадын Хувьсгалт залуучудын Эвлэлд элсчээ. 1974 онд түүний аав нь шоронд байсан боловч Ши Жиньпин Хятадын Коммунист намд (ХКН) элсэж, яваандаа тосгоны намын байгууллагын нарийн бичгийн дарга болжээ. 1975 онд Ши Жиньпин нэр хүндтэй Бээжингийн Чинхуа их сургуулийн хими, технологийн ангид элсэн оржээ. 1979 онд дунд сургуулиа төгсөөд хэсэг хугацаанд Төрийн Зөвлөл болон Цэргийн төв Зөвлөлийн Тамгын газрын нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 1985 онд Ши Фужиан мужийн Фужоу хотын намын хорооны нарийн бичгийн дарга болжээ. Дараа нь мужийн захирагч, Жэжян мужийн намын хорооны нарийн бичгийн дарга болж дэвшсэн байна. Үүний дараа тэрбээр Хятадын удидлагын жинхэнэ төв болох Улс төрийн Товчоо, түүний Байнгын хороонд орохоосоо өмнө Шанхай хотын намын хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 2012 оны 11 дүгээр сард болсон ХКН-ын XVIII Их хурлаар Ши Жиньпин ХКН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон байна. 2013 оны 3 дугаар сарын 14-нд Бүх Хятадын Ардын төлөөлөгчдийн хурлаар БНХАУ-ын даргаар сонгогдсон. == Ши Жиньпин Монголд == 2008 оны 6-р сарын 19-нд БНХАУ-ын дэд дарга Ши Жиньпин Монгол улсад анх айлчилж байсан. 2014 оны 8 дугаар сард БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин Монгол Улсад төрийн айлчлал хийж, хоёр улсын харилцааны түвшнийг дээшлүүлж, Иж бүрэн стратегийн түншлэлийн харилцааг тогтоон хөгжүүлж байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Xi Jinping|Ши Жиньпин}} * [http://www.china.org.cn/english/MATERIAL/76256.htm Намтар] (англиар) * https://www.nytimes.com/2013/03/15/world/asia/chinas-new-leader-xi-jinping-takes-full-power.html * https://www.theguardian.com/world/2013/mar/14/xi-jinping-installed-china-president * https://www.bbc.com/news/world-asia-china-21819494 * https://www.economist.com/leaders/2013/05/04/xi-jinping-and-the-chinese-dream * https://www.reuters.com/article/us-china-parliament-xi-timeline/timeline-the-rise-of-chinese-leader-xi-jinping-idUSKCN1GS0ZA [[Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Хятадын Коммунист Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга]] [[Ангилал:БНХАУ-ын улс төрч]] [[Ангилал:Жөжян мужийн захирагч]] [[Ангилал:Фужянь мужийн захирагч]] [[Ангилал:Хятадын коммунист намын гишүүн]] [[Ангилал:Хятадын Коммунист Намын улс төрийн товчооны гишүүн]] [[Ангилал:Гэгээн Андрей одон шагналтан]] [[Ангилал:Леопольдын одон шагналтан (их загалмай)]] [[Ангилал:Хосе Марти одон шагналтан]] [[Ангилал:Хятадууд]] [[Ангилал:1953 онд төрсөн]] q7m4nra8t9cvjfu2t6lsedna328iw96 Николае Чаушеску 0 98891 852235 801403 2026-04-04T10:16:58Z Enkhsaihan2005 64429 852235 wikitext text/x-wiki {{Short description|1965-1989 оны Румыны удирдагч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Николае Чаушеску | native_name = {{nobold|Nicolae Ceaușescu}} | image = Nicolae Ceaușescu (3x4 cropped).jpg | caption = Албан ёсны хөрөг, 1965 | office = [[Румыны Коммунист Нам#Ерөнхий нарийн бичгийн дарга (1921–1989)|Румыны Коммунист Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга]] | term_start = 1965 оны 3 сарын 22 | term_end = 1989 оны 12 сарын 22 | predecessor = [[Георге Георгиу-Деж]] | successor = ''Албан тушаал үгүй болсон'' | office1 = [[Румыны ерөнхийлөгч|Бүгд Найрамдах Социалист Румын Улсын ерөнхийлөгч]] | term_start1 = 1974 оны 3 сарын 28 | term_end1 = 1989 оны 12 сарын 22 | predecessor1 = ''Албан тушаал бий болсон'' | successor1 = {{ubl|[[Үндэсний Авралын Фронтын Зөвлөлийн гишүүдийн жагсаалт|Үндэсний Авралын Фронтын Зөвлөл]] (түр)|[[Ион Илиеску]] (Румыны Ерөнхийлөгч)}} | primeminister1 = {{ubl|[[Маня Мэнеску]]|[[Илие Вердец]]|[[Константин Дэскэлеску]]}} | office2 = [[Румыны Төрийн Зөвлөл#Румыны Төрийн Зөвлөлийн ерөнхийлөгч|Румыны Төрийн Зөвлөлийн ерөнхийлөгч]] | primeminister2 = {{ubl|[[Ион Георге Маурер]]|Маня Мэнеску}} | term_start2 = 1967 оны 12 сарын 9 | term_end2 = 1974 оны 3 сарын 28 | predecessor2 = [[Чиву Стойка]] | successor2 = ''Албан тушаал өөрчлөгдсөн'' <!-- replaced by the presidency in 1974 --> | party = Румыны Коммунист Нам (1932 оноос) | birth_date = {{Birth date|1918|01|26}} | birth_place = [[Скорничешти]], Румын | death_date = {{Death date and age|1989|12|25|1918|01|26}} | death_place = [[Тырговиште]], Румын | spouse = {{marriage|[[Елена Чаушеску|Елена Петреску]]|1947|1989|end=нас барсан}} | children = {{hlist|[[Валентин Чаушеску|Валентин]]|[[Зоя Чаушеску|Зоя]]|[[Нику Чаушеску|Нику]]}} | signature = Nicolae Ceaușescu Signature.svg }} '''Николае Чаушеску''' ({{lang-ro|Nicolae Ceaușescu}}, [{{IPA|nikoˈla.e tʃe̯a.uˈʃesku}}] {{Audio|Ro-Nicolae Ceaușescu.ogg|дуудлага}}; 1918 оны 1-р сарын 26-нд Румынд төрсөн<ref>{{cite web |url=http://ceausescunicolae.files.wordpress.com/2010/09/ascrisceausescudosaruldcadresemnat.jpg |title=Ceaușescu |date=September 2010 |accessdate=28 December 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://jurnalul.ro/special-jurnalul/ceausescu-intre-legenda-si-adevar-data-nasterii-si-alegerea-numelui-de-botez-576781.html |title=Ceauşescu, între legendă şi adevăr: data naşterii şi alegerea numelui de botez |work=[[Jurnalul Național]] }}</ref> – 1989 оны 12-р сарын 25-нд цаазлуулж нас барсан) - [[Румын]]ы коммунист улс төрч, удирдагч байв. Тэрбээр 1965 оноос 1989 он хүртэл [[Румыны Коммунист Нам]]ын ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажилласан, Румыны 2 дахь бөгөөд сүүлчийн коммунист удирдагч билээ. Түүнчлэн 1967 оноос Румыны [[Румыны төрийн зөвлөл|төрийн зөвлөлийн]] ерөнхийлөгч, 1974 оноос [[Румыны ерөнхийлөгч|БНУ-ын ерөнхийлөгч]]өөр ажиллаж байгаад 1989 онд [[Зүүн Европ]]т өрнөсөн, коммунизм болон ЗХУ-ын эсрэг бослого хөдөлгөөний хүрээнд 1989 оны 12 сард гарсан [[Румыны хувьсгал]]аар албан тушаалаа алдаж, будуулж цаазлуулсан юм. == Намтар == [[Файл:001.Nicolae Ceausescu la varsta de 15 ani in 1933.jpg|thumb|1933 онд 15 настай Чаушеску анх шоронд орох үед]] Николае Чаушеску 1918 оны 1-р сарын 26-нд Скорничести тосгонд тариачны гэр бүлд төрж, гэр бүлийн арван хүүхдийн гурав дахь нь болжээ. Румыний ирээдүйн удирдагчийн гэр бүл нэлээд ядуу байв. Даруухан орлоготой байсан ч Андрутагийн аав хүүдээ бага боловсрол эзэмшүүлж, Николаг 11 настайдаа төгссөн хөдөөгийн сургуульд явуулжээ. 11 настайдаа Чаушеску эгч Никулина Русескугийн хамт Бухарестэд очиж амьдрах болжээ. Нийслэлд тэрээр нэгэн үйлдвэрт ажиллаж гутлын чиглэлээр суралцаж, гуталчинд дагалдангаар ажилд орсон байна. Тэрээр 15 настайдаа хууль бус байсан Румыны Коммунист намын (РКП) идэвхтэй гишүүн Александру Сандулескугийн гутлын жижиг цехэд дагалдангаар ажилд оржээ. Чаушескуг коммунист ажилчдын хөдөлгөөний үйл ажиллагаанд татан оруулсан хүн бол Сандулеску байсан юм. 1933 онд Николае Румыны Коммунист намын дэргэдэх Залуучуудын Холбоонд элсэн оржээ. Тэр үед тэрээр анх шоронд орсон байна. Үүний дараа тэрээр Румын улсын янз бүрийн шоронд хэд хэдэн удаа орж байсан юм. Энэ үед тэрээр идэвхтэй суртал ухуулгын ажилтан, коммунист, фашизмынэсрэг тэмцэгч гэсэн нэр хүндтэй болсон. Чаушеску хоёр жил шоронд хоригдож, хүнд нөхцөлд гэдгээрээ алдартай улс төрийн хоригдлуудын Дофтаны шоронд ял эдэлж байжээ. Дофтанд Чаушеску марксизмын онолыг судалсан гэдэг. 1939 онд шоронгоос гарсны дараа цэргийн ёслолын жагсаалын үеэр тэрээр нэхмэлийн үйлдвэрт ажиллаж байсан тариачны охин Елена Петреску хэмээх залуу нууц коммунист ажилтан бүсгүйтэй танилцжээ. Хожим нь 1946 онд Елена, Николае хоёр албан ёсны гэрлэлтээ батлуулсан; Елена Чаушеску дараа нь Румыны улс төрийн амьдралд томоохон нөлөө үзүүлэх болсон юм. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн хоёрдугаар дайны]] турш тэрээр нэг шоронгоос нөгөө шорон дамжин өнгөрөөсөн байна. 1944-1945 онд Коммунист залуучуудын эвлэлийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад 1945 онд Зэвсэгт хүчний Улс төрийн дээд газрын дарга, Батлан ​​хамгаалахын дэд сайдаар бригадын генерал цолтой томилогдов. /Армид алба хаагаагүй байж/. Мөн онд тэрээр Оросын Коммунист Намын Төв Хорооны гишүүнээр сонгогдсон байна. == Төрийн эрх мэдэлд == 1965 оны 3-р сарын 19-нд Георге Георгиу-Деж удаан хугацаанд өвдсөн хорт хавдраар нас барсан юм. Түүний үхэл эрх мэдлийн төлөөх хүчтэй тэмцлийг эхлүүлэв. Намын шинэ даргын албан тушаалд Ерөнхий сайд Ион Георге Маурер, Тэргүүн шадар сайд Георге Апостол, Ерөнхий сайд асан (1955-1961) Чиву Стойка гэсэн гурван хүн дунд өрсөлдөөн болжээ. Эхэндээ намын хамгийн дээд албан тушаалын гол өрсөлдөгч нар намын дотоод тэмцлийг хурцатгахгүйн тулд нэг нэгэндээ буулт хийж Чаушескуг нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар сонгохыг санал болгосон байна. 1965 оны 3-р сарын 22-нд 47 настай Н.Чаушескуг Румыны ажилчны намын Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар санал нэгтэй сонгов. 1965 оны 7-р сард Румыны ажилчны намын IX их хурал болж, Чаушескугийн санал болгосноор намыг өмнөх Румыны Коммунист нам (РКП) нэрийг буцааж авах шийдвэр гаргажээ. Мөн Их хурлаар намын удирдлагын боловсон хүчний өөрчлөлтийг баталж, үүний үр дүнд Чаушескугийн нэр дэвшүүлсэн хүмүүсийг гол албан тушаалд томилсон байна. Нэмж дурдахад, их хурал нь Георгиу-Дежийн үед хэрэглэж байсан удирдлагын арга барилыг шүүмжилж, өмнөх дэглэмийн үед зовж шаналж байсан хүмүүсийг нөхөн сэргээх кампанит ажлын эхлэл тавигдав. Энэхүү кампанит ажлыг хүн амын дунд Румыний шинэ удирдагчийн эерэг дүр төрхийг бий болгохын тулд суртал ухуулга ашигласан юм. Эдгээр үйл явцын толгойд Төв Хорооны Батлан ​​хамгаалах, аюулгүй байдлын хэлтсийн дарга, Чаушескугийн ойр дотны хүн Василе Патиленец байсан бөгөөд тэрээр түүний засаглалыг бий болгоход их зүйл хийсэн юм. 1965 оны 8-р сард Чаушескугийн санал болгосноор тус улсын албан ёсны нэрийг өөрчилсөн: Бүгд Найрамдах Румын Ард Улс (БНРАУ) байсаныг Бүгд Найрамдах Социалист Румын Улс (БНСРУ) болж өөрчилсөн юм. 1967 оны 12-р сард Чаушеску Стойкагийн оронд Төрийн зөвлөлийн даргаар томилогдож нэгэн зэрэг төрийн болон намын дээд албан тушаалыг хашиж бүх эрх мэдлийг нэг гарт төвлөрүүлэхэд хүргэсэн байна. 1969 оны Румыны Коммунист намын Х Их хурлаар Намын даргыг РКН-ын Төв хорооны гишүүд бус намын Их хурлаас бүх гишүүдээс сонгодог өөрчлөлт оруулжээ. Ингэж тэрээр ойр орчмын хамтран зүтгэгчид гэнэт албан тушаалаас нь зайлуулах боломжгүй болгосон байна. /Зөвлөлтөд Н.Хрущёвыг эрх мэдлээс зайлуулсан үйл явдлаас сургамж авсан/. 1974 оны 3-р сарын 28-нд Румыны Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж, гүйцэтгэх дээд эрх мэдлийг хамтын байгууллага болох Төрийн зөвлөлөөс төрийн цорын ганц тэргүүн, ерөнхийлөгчид шилжүүлэв. Үндсэн хуульд зааснаар ерөнхийлөгчийг Үндэсний Их Хурал буюу тус улсын парламент 5 жилийн хугацаатай сонгодог болсон. 1974 оны 3-р сарын 29-нд Н.Чаушеску ерөнхийлөгчөөр сонгогдов. Дараа нь тэрээр цорын ганц нэр дэвшигчээр хэд хэдэн удаа улиран сонгогдож, насан туршийн ерөнхийлөгч болсон юм. == Монголд == Николае Чаушеску эхнэр Елена Чаушескугийн хамт Монгол улсад (тухайн үед БНМАУ-д) эхлээд 1971 онд дараа нь 1988 оны 5-р сарын 19-21-нд 2 удаа айлчилж байжээ. ==Эшлэл== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Чаушеску, Николае}} [[Ангилал:Николае Чаушеску| ]] [[Ангилал:Румыны ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Румыны Коммунист Намын гишүүн]] [[Ангилал:Румыны түүхэн хүн]] [[Ангилал:Гуталчин]] [[Ангилал:Марксизм-Ленинизмийн төлөөлөгч]] [[Ангилал:Сталинизм]] [[Ангилал:Румыны цаазлагдсан хүн]] [[Ангилал:20-р зуунд цаазлагдсан хүн]] [[Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны Их-Од хүндэт тэмдгийн шагналтан]] [[Ангилал:Гэгээн Иаковын Сэлэм одон шагналтан (хүзүүний гинжтэй)]] [[Ангилал:Гэгээн Олафын одон шагналтан (их загалмай)]] [[Ангилал:Заан одон шагналтан]] [[Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)]] [[Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн өргөмжит хүлэг баатрын командлагч шагналтан]] [[Ангилал:Карл Марксын одон шагналтан]] [[Ангилал:Лениний одон шагналтан]] [[Ангилал:Нассаугийн Ордны Алтан Арслан одонгийн хүлэг баатар шагналтан]] [[Ангилал:Өмнөдийн Загалмай Үндэсний одон шагналтан]] [[Ангилал:Серафимов одон шагналтан]] [[Ангилал:Угаалгын одон шагналтан (өргөмжит хүлэг баатрын их загалмай)]] [[Ангилал:Финландын Цагаан Сарнай одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)]] [[Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмайн тусгай зэрэглэл)]] [[Ангилал:Хосе Марти одон шагналтан]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер)]] [[Ангилал:Чөлөөлөгч Сан Мартины одон шагналтан]] [[Ангилал:Белградын хүндэт иргэн]] [[Ангилал:Бургасын хүндэт иргэн]] [[Ангилал:Румынчууд]] [[Ангилал:1918 онд төрсөн]] [[Ангилал:1989 онд өнгөрсөн]] 0xrssdb7kk82i4umgjh6gixw7h0fab4 Саад Харири 0 99189 852237 802046 2026-04-04T10:22:42Z Enkhsaihan2005 64429 852237 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ливаны улс төрч (1970 онд төрсөн)}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Саад Харири | native_name = {{Nobold|{{lang|ar|سعد الحريري}}}} | image = Mr Saad HARIRI - Brussels conference (cropped 2).jpg | caption = Харири 2018 онд | order1 = 47, 50 дахь | office1 = Ливаны ерөнхий сайд | president1 = [[Мишел Аун]] | term_start1 = 2016 оны 12 сарын 18 | term_end1 = 2020 оны 1 сарын 21 | predecessor1 = [[Таммам Салам]] | successor1 = [[Хассан Диаб]] | president2 = [[Мишел Сулейман]] | term_start2 = 2009 оны 11 сарын 9 | term_end2 = 2011 оны 6 сарын 13 | predecessor2 = [[Фуад Синиора]] | successor2 = [[Нажиб Микати]] | office3 = [[2018–22 оны Ливаны Парламентын гишүүд|Ливаны Парламентын гишүүн]] | constituency3 = [[Бейрут]] | predecessor3 = [[Рафик Харари]] | term_start3 = 2005 оны 6 сарын 28 | term_end3 = 2022 оны 5 сарын 21 | office4 = [[Ирээдүйн Хөдөлгөө]]ний удирдагч | term_start4 = 2005 оны 4 сарын 20 | term_end4 = | predecessor4 = [[Рафик Харири]] | successor4 = | birth_name = Саад Эл-Дин Рафик Ал-Харири | birth_date = {{birth date and age|1970|4|18}} | birth_place = [[Рияд]], Саудын Араб | death_date = | death_place = | citizenship = Ливан<ref name=Husseini2012>{{cite book |author=Rola el Husseini |title=Pax Syriana: Elite Politics in Postwar Lebanon |url=https://books.google.com/books?id=zgl6DgAVzWMC&pg=PA250 |access-date=2026-04-04 |date=2012-10-15 |publisher=Syracuse University Press |isbn=978-0-8156-3304-4|pages=261}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/11/22/world/middleeast/lebanon-saad-hariri-resignation.html|title=Saad Hariri Steps Back From Resignation in Lebanon|first1=Ben|last1=Hubbard|first2=Hwaida|last2=Saad|author2-link=Hwaida Saad |newspaper=The New York Times|date=2017-11-22|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name="cnn.com">{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/11/04/middleeast/lebanese-prime-minister-saad-hariri-resigns/index.html|title=Lebanese Prime Minister Saad Hariri resigns|first=Chandrika |last=Narayan|website=cnn.com|date=2017-11-04|access-date=2026-04-04}}</ref><br />Saudi<ref name=Husseini2012/><ref name="nytimes.com"/><ref name="cnn.com"/><br />French<ref name = Fisk>{{cite news|title=Lebanese Prime Minister Saad Hariri accepts exile in France as Saudi Arabia no longer feels like a home away from home|last = Fisk|first = Robert|url=https://www.independent.co.uk/voices/saudia-arabia-lebanon-pidarasi-accepts-exile-in-france-a8058171.html|access-date=2026-04-04|work=[[The Independent]]}}</ref> | party = [[Ирээдүйн Хөдөлгөөн]] | otherparty = [[3 сарын 14 эвсэл]] | blank1 = Шашин | data1 = [[Суннит Ислам]] | alma_mater = [[Жоржтауны их сургууль]] | website = {{url|saadhariri.com|Албан ёсны вэбсайт}} | spouse = {{marriage|Лара Ал Азем|1998}} | children = 3 | residence = [[Бейрут]], Ливан | father = [[Рафик Харири]] | mother = Нидал Бустани | relatives = [[Хариригийн гэр бүл]] }} '''Саад Эл-Дин Рафик Ал-Харири''' ({{lang-ar|سعد الدين رفيق الحريري}}) (1970 оны 4 сарын 18-нд төрсөн)<ref>{{cite web|title=سعد الدين الحريري… رئيس شركة سعودي اوجيه المحدودة|url=https://www.almrsal.com/post/88681|website=Armsal.com|accessdate=4 November 2017|language=Arabic}}</ref> нь [[Ливан]]ы [[Ливаны ерөнхий сайд|ерөнхий сайдын]] албыг 2 удаа хашсан улс төрч юм.<ref name="HaririReturns">{{cite news|title=Hariri Back in Lebanon for First Time in 3 Years His nephew's name is Sultan Al Shaikh|url=http://www.lebanonnews.net/index.php/sid/224560437|accessdate=8 August 2014|publisher=Lebanon News.Net}}</ref> Тэрбээр тус улсын ерөнхий сайд агсан [[Рафик Харири]]йн 2 дахь хүү бөгөөд эцгийгээ 2005 онд алагдсаны дараа [[Ирээдүйн Хөдөлгөөн]] намыг тэргүүлж, парламентад сонгогджээ. Харири [[3 сарын 14 эвсэл|3 сарын 13 эвслийн]] гол хүмүүсийн нэг гэгддэг.<ref name="economistcivil">{{cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21565251-assassination-security-chief-drags-lebanon-closer-syria%E2%80%99s-civil|title=Lebanon and Syria: Peering into the abyss |work=The Economist|date=27 October 2012|accessdate=5 January 2013}}</ref> Эхний удаа ерөнхий сайдын албаа өгсний дараа 3 жил гадаада амьдраад, 2014 оны 8 сарын 8-нд нутагтаа эргэн ирж<ref name="HaririReturns"/><ref>{{cite news | title = News article | url =http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/2014/08/08/%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-3-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA.html | work = Al Hadath | publisher = Al Arabiya | date = 8 August 2014 }}</ref><ref>{{cite AV media | people= News presenter | date= 8 August 2014 |accessdate= 25 February 2016 | title= Prime Time News - 08/08/2014 | medium= Video | publisher= MTVLebanonNews via [[YouTube]] | url = https://www.youtube.com/watch?v=nThwJXDYfkg }}</ref>, 2016 оны 11 сарын 3-нд дахин ерөнхий сайдаар томилогдсон. [[Иран–Саудын Арабын зөрчилдөөн]] хурцдаж, тэр нь Хезболла бүлэглэлээр дамжин Ливанд ч өрнөж байх үеэр Харири 2017 оны 11 сарын 4-нд Саудын Арабд байхдаа тус улсын төв телевизээр огцрох тухайгаа гэнэт зарласан нь<ref>[https://www.reuters.com/article/us-lebanon-politics/lebanons-hariri-visits-uae-as-home-crisis-escalates-idUSKBN1D71RB Lebanon's Hariri visits UAE as home crisis escalates], ''Reuters'', "[Saad Hariri's] resignation has thrust Lebanon back into the frontline of the regional rivalry that pits a mostly Sunni bloc led by Saudi Arabia and allied Gulf monarchies against Shi‘ite Iran and its allies."</ref> [[2017 оны Ливан–Саудын Арабын маргаан|Ливан, Саудын Арабын хооронд маргаан]] тарьж байсан удаатай. Ерөнхийлөгч [[Мишел Аун]] Харириг огцрох саналаа дахин нягтлахыг хүссэний дагуу тэрбээр уг саналаа татаж байв. Гэсэн ч [[2019–20 оны Ливаны эсэргүүцлийн хөдөлгөөн|эсэргүүцлийн хөдөлгөөн]] эрчимжиж, 2019 оны 10 сарын 29-нд Харири өөрийн тэргүүлсэн засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээр огцрох тухайгаа зарлаж, 2020 оны 1 сарын 21-нд албан тушаалаа шилжүүлжээ.<ref name="oct29resignationannouncement">{{cite news |last1=Yee |first1=Vivian |title=Lebanon’s Prime Minister, Saad Hariri, to Step Down |url=https://www.nytimes.com/2019/10/29/world/middleeast/saad-hariri-stepping-down-lebanon.html |accessdate=29 October 2019 |publisher=The New York Times |date=29 October 2019}}</ref> ==Эшлэл== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Харири, Саад}} [[Ангилал:Ливаны ерөнхий сайд]] [[Ангилал:Одооны засгийн газрын тэргүүн]] [[Ангилал:Ливаны парламентын гишүүн]] [[Ангилал:21-р зууны бизнесмен]] [[Ангилал:20-р зууны бизнесмен]] [[Ангилал:Саудын Арабын бизнесмен]] [[Ангилал:Саудын Арабын хүн]] [[Ангилал:Ливанчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] cgh0ulue2yvl3ux7br9mad4sj4vzwuk Эрдэнэбатхаан 0 99208 852238 839522 2026-04-04T10:28:35Z Enkhsaihan2005 64429 852238 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан |name = Батxааны Эрдэнэ |image = Батxаан Эрдэнэ.jpg |office1 = [[Ардыг гэгээрүүлэх хоёрдох яамны сайд]] |termstart1 = 1924 оны 12 сар |term_end1 = 1928 оны 11 сарын 16 |birth_date = 1888 |birth_place = Тарас-Бахан хошуу, Балаган дүүрэг, [[Эрхүү|Эрхүү губерний]] [[Оросын эзэнт гүрэн]] |death_date = {{death date and age|1942|1|5|1888}} |death_place = Дээд Камын Вят дахь хөдөлмөр засан хүмүүжүүлэх лагерь, [[Киров|Киров муж]], ЗХУ |profession = Эрдэмтэн, төрийн зүтгэлтэн, жүжигчин |children = [[Эрдэнэбатын Оюун|Э. Оюун]] (том оxин) |party = [[Монгол Ардын Нам]] |spouse = Цэцэг Тугут Трубачеева |alma_mater = Эрхүүгийн багшийн семинар }} '''Эрдэнэбатхаан''' ({{юникодмонгол|ᠪᠠᠲᠤᠬᠠᠭᠠᠨ ᠣᠨ ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ|v|style=max-height:2.3em;word-wrap:normal}})(1888-1942 оны 1-р сарын 5) буюу '''Никита Фёдорович Батуханов''', '''Батын Эрдэнэ''' нь Монголын эрдэмтэн, төрийн зүтгэлтэн хүн байв. 1888 онд Хаант Орос Улсын [[Эрхүү]] губерний Балаган дүүрэг, Тарас-Бахан хошуу, Доод улст төрж өссөн, Усть-Ордын буриад тэрбээр 1908 онд Эрхүүгийн гимнази төгсөөд тэндээ хэдэн жил багшилсан боловч найдваргүй этгээд гэгдэн Галуут нуурт цөлөгдөв. Тэнд байхдаа [[Жамсрангийн Цэвээн]]тэй танилцаж, түүний ятгалгаар 1914 онд Нийслэл хүрээнд нүүн ирээд багшилж байгаад Ардын хувьсгал ялсны дараа 1921 оны 3 сарын 24-нд [[Монгол улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар|Монгол Улсын Засгийн газрын анхны нарийн бичгийн даргаар]] томилогджээ. Тэр үедээ 1921 оны 11 сард Монгол-Зөвлөлтийн найрамдлын гэрээ байгуулах төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд багтан, орчуулагчаар ажилласан. Улмаар 1924 оны 12 сард Улсын Бага Хурлын гишүүн, Ардыг Гэгээрүүлэх Яамны сайд болж, 1928 оны 11 сарын 16-ныг хүртэл ажиллаж байв. Тэр үедээ 1926 онд [[Дашдоржийн Нацагдорж|Д. Нацагдорж]] тэргүүтэй залуучуудыг Европт сургахаар хүргэж өгч байсан. 1929 онд Баруунтан гэгдэн хилс хэрэгт холбогдсоныхоо дараа 1930 онд Ленинград хотноо Дорно Дахины дээд сургуульд монгол хэл соёл заахын хажуугаар философийн ухааны докторын зэрэг горилж суралцаж байв. Харамсалтай нь 1937 оны 9 сарын 22-нд Японы тагнуул, Нармай Монгол үзэлтэн хэмээн баригдаж, эрүү шүүлтэд орсны эцэст 1940 оны 2-р сард 8 жилийн ял шийтгүүлжээ. Эрдэнэбатхаан 1942 оны 1-р сард ЗСБНХОУ-ын [[Киров муж]]ийн Дээд Камын Вят дахь хөдөлмөр засан хүмүүжүүлэх лагерьт нас барсан. Түүнийг 1956 онд цагаатгасан юм. ==Гэр бүл== Эрдэнэбатхааны гэргий, Цэцэг Тугут Трубачеева мөн өндөр боловсрол эзэмшсэн байсан бөгөөд нөхрийнхээ мэдлэг, боловсрол руу чиглэсэн чин хүсэл тэмүүллийг таван хүүхдэдээ залгамж болгон өвлүүлсэн юм. Эрдэнэбатхааны гэр бүлийн Герман оронтой холбогдсон түүхийг түүний ач охин, доктор Агваандоржийн Саруул үргэлжлүүлж байна. Агваандоржийн Саруул Герман Улсад улс төрийн шинжлэх ухааны чиглэлээр докторын зэрэг хамгаалсан бөгөөд улс орноо хөгжүүлэхийн төлөө идэвхтэй хүчин зүтгэж буй нэр хүндтэй олны танил юм. Эрдэнэбатхаан 5 хүүхэдтэй. Том охин Ардын жүжигчин [[Эрдэнэбатын Оюун|Э. Оюун]], мөн Карма, Зандармаа, Раднаа, Агваандорж гуай нар бүгд л салбар салбартаа тэргүүлж явсан. Түүнийг "баруунтан" хэмээн буруутгагдан хавчигдаж явсан ч эxнэр Цэцэг нь хөөцөлдөж байж хүүхдүүдээ сургууль соёлоор явуулсны ач тус юм. Э.Агваандорж гуай ч ялгаагүй. Тэднийх одоогийн Гадаад хэргийн яамны ард байсан бөгөөд [[Бат-Очирын Элдэв-Очир|Б. Элдэв-Очир]], [[Дансранбилэгийн Догсом|Д. Догсом]], [[Дарьзавын Лосол|Д. Лосол]] гуайнхтай айл байж хүүхдүүдтэй нь цуг тоглож өсчээ. Бага xүү Э.Агваандорж гуай Орост цахилгааны инженер мэргэжлээр сурч ирээд тухай үеийн Гэрлийн хороонд ажилд орж насаараа энэ салбарт ажилласан. III цахилгаан станцын даргаар олон жил ажилласан буурлын зээ охин нь нэрт загвар өмсөгч [[Саруулын Төгс|С.Төгс]] юм. Том охин [[Эрдэнэбатын Оюун|Э. Оюун]] гуайн зээнцэр хүү Б.Анар нь [[Skin Entertainment]] студийн найруулагч бөгөөд дууны клип, тоглолтын найруулга хийдэг. Б.Анар нь 2023 оны [[Наадам|Улсын Баяр Наадам]]-ын ерөнхий найруулагчаар ажилласан билээ.<ref>{{Cite web |last=А.Цээсүрэн |date=2023-05-05 |title=Наадмын найруулагч Б.Анар гэж хэн бэ? {{!}} News.MN |url=https://news.mn/r/2645798/ |access-date=2024-05-11 |website=News.MN - Мэдээллийн эх сурвалж |language=mn}}</ref> [[Файл:Анxны 40.jpg|left|thumb|400x400px|1926 онд 35 балчир хүүхдүүд (14 насны голдуу) хөрөнгөтний нийгэм хэмээгдсэн баруун Европт боловсрол соёлыг эзэмшихээр Герман, Францыг зорьжээ. ''Голын ард С. Даш, зүүн талын захад түүний гэргий Раднаа, урд эгнээнд Б. Эрдэнэ'' ]] == Ажилласан байдал == Тэрээр гадаад ертөнцөд нээлттэй хүн байв. Эрдэнэбатхаан энэхүү үзэл санаагаа Ардын Гэгээрлийн сайд байх хугацаандаа тууштай баримтлан, “Шинэ Монгол Улсын орчин үеийн соёл, боловсролын 10 жилийн төлөвлөгөөг” боловсруулсан. Баруун Европ руу, тэр дундаа ялангуяа Германы соёл, шинжлэх ухаанаас суралцахын төлөө тэрээр чин сэтгээлээсээ тэмүүлж байв. Түүний энэхүү хүсэл эрмэлзэл нь монгол хүүхэд, залуучуудыг Германд сургах шалтгаан нь байв. Ийнхүү  1926-1927 онуудад Монголын 40 гаруй оюутан, сурагч Герман улсад хүрэлцэн ирсэн. Эдгээр хүүхэд, залуус Германд суралцсан мэдлэг, чадвараа эх орондоо түгээж, үеийнхэндээ үлгэр дуурайл нь болсон байдаг. Гэгээрлийн сайд Эрдэнэбатхаан монгол залуусыг суралцуулах талаар Германы боловсролын байгууллагуудад биечлэн уулзалт, яриа хийж, тохирох сургуулиудыг сонгосон байна. Суралцах газраа зорин урт, удаан аян замд гарахад нь ч тэрбээр мөн тэдний хамт байв. Монголд Шинжлэх ухааны академи үүсгэн байгуулах үйлсэд Эрдэнэбатхаан сайд мөн Германаас дэмжлэг хүсэж байв. Тэрээр Монгол судлаач Херманн Констентай уулзан, энэхүү хүсэлтээ тавьсан байдаг. Мөн тэрбээр Зөвлөлтийн зоxиолч [[:ru:Розенфельд,_Михаил_Константинович|Миxаила Розенфельд]]<nowiki/>ын 1935 онд бичсэн  [[:ru:Ущелье_Аламасов_(фильм)|"Алмасын хавцал (1937)"]] романаар найруулсан [[:ru:Розенфельд,_Михаил_Константинович|Владимир Шнейдеров]]<nowiki/>ын адал явдалт уран сайxны кинод [[:ru:Ущелье_Аламасов_(фильм)#/media/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D0%B8%D0%B7_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%C2%AB%D0%A3%D1%89%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%C2%BB.jpg|профессор Джамбон]]<nowiki/>ын дүрд тоглож гэгээн дүрээ мөнxлөжээ. == Бүтээлүүд == === Сураx бичиг === * Сургуулийн хүүхэд сонирхон унших сургал бичиг 1-р дэвтэр гэсэн 1 төгрөг 50 мөнгөний үнэтэй ном бичин 5000 хувь хэвлүүлсэн. 1920он ==Эшлэл== *[https://web.archive.org/web/20211127121159/https://dnn.mn/%D1%8D%D1%80%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%8D%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC/ Эрдэнэбатхааны удам] *[https://web.archive.org/web/20110913052807/http://www.mongolinternet.com/famous/ErdeneBatHaan.htm ErdeneBatHaan] *[https://www.youtube.com/watch?v=MeX-JDYsFwM Союздетфильм: Ущелье Аламасов (1937)] *[[:ru:Ущелье_Аламасов_(фильм)|«Ущелье Аламасов» — приключенческий художественный фильм о борьбе научной экспедиции с диверсантами. Экранизация одноимённого романа Михаила Розенфельда (1935).]] * [[Ангилал:1888 онд төрсөн]] [[Ангилал:1942 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Монголын эрдэмтэн]] [[Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга]] e5l7amk63f1mrcd9r4nn4kyixyycjmq Николас Браво 0 99233 852241 809039 2026-04-04T10:37:17Z Enkhsaihan2005 64429 852241 wikitext text/x-wiki {{Short description|1839 онд, 1842-1843 онд, 1846 онд Мексикийн Ерөнхийлөгч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Николас Браво | native_name = {{nobold|Nicolás Bravo}} | image = Nicolás Bravo (Joaquín Ramírez).jpg | imagesize = | caption = | order = 11 дэх | office = Мексикийн ерөнхийлөгч | term_start1 = 1839 оны 7 сарын 10 | term_end1 = 19 | predecessor1 = [[Антонио Лопес де Санта Анна]] | successor1 = [[Анастасио Бустаманте]] | term_start2 = 1842 оны 10 сарын 26 | term_end2 = 1843 оны 5 сарын 14 | predecessor2 = [[Антонио Лопес де Санта Анна]] | successor2 = [[Антонио Лопес де Санта Анна]] | term_start3 = 1846 оны 7 сарын 28 | term_end3 = 8 сарын 4 | vicepresident3 = Өөрөө | predecessor3 = [[Мариано Парадес (Мексикийн ерөнхийлөгч)|Мариано Парадес]] | successor3 = [[Хосе Мариано Салас]] | office4 = [[Мексикийн төрийн тэргүүний жагсаалт|Мексикийн эзэнт гүрний шилжилтийн засгийн газрын тэргүүн]] | term_start4 = 1822 оны 4 сарын 11 | term_end4 = 5 сарын 18 | president4 = Агустин де Итурбид | predecessor4 = | successor4 = | office5 = 1 дэх [[Мексикийн дэд ерөнхийлөгчийн жагсаалт|Мексикийн Нэгдсэн Улсын дэд ерөнхийлөгч]] | term_start5 = 1824 оны 10 сарын 10 | term_end5 = 1827 оны 12 сарын 23 | president5 = [[Гуадалупе Викториа]] | predecessor5 = | successor5 = [[Анастасио Бустаманте]] | office6 = 4 дэх [[Мексикийн дэд ерөнхийлөгч|Мексикийн Бүгд Найрамдах Улсын дэд ерөнхийлөгч]] | term_start6 = 1846 оны 6 сарын 12 | term_end6 = 8 сарын 6 | president6 = [[Мариано Парадес (Мексикийн ерөнхийлөгч)|Мариано Парадес]]<br>Өөрөө | predecessor6 = [[Антонио Лопес де Санта Анна]] | successor6 = [[Валентин Гомес Фариас]] | birth_date = {{birth date|1786|09|10}} | birth_place = [[Чичихуалко]], [[Шинэ Испани]] | death_date = {{death date and age|1854|04|22|1786|09|10}} | death_place = [[Чилпансинго]], [[Герреро]], Мексик | party = [[Төвлөрсөн нам (Мексик)|Төв нам]]<br/>[[Консерватив Нам (Мексик)|Консерватив Нам]] | signature = Signature of Nicolás Bravo.svg }} '''Николас Браво Руэда''' ({{lang-es|Nicolás Bravo Rueda}}, 1786 оны 9 сарын 10 &ndash; 1854 оны 4 сарын 22) нь [[Мексик]]ийн 11 дэх ерөнхийлөгч, цэргийн зүтгэлтэн. Тэрээр [[Мексикийн тусгаар тогтнолын дайн]], 1846&ndash;1848 оны [[Мексик–Америкийн дайн]]уудад оролцож байв. {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Браво, Николас}} [[Ангилал:Мексикийн ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Засгийн газрын орлогч дарга]] [[Ангилал:Мексикийн зэвсэгт хүчний хүн]] [[Ангилал:Мексикийн тусгаар тогтнолын дайны хүн]] [[Ангилал:Мексикийн генерал]] [[Ангилал:1786 онд төрсөн]] [[Ангилал:1854 онд өнгөрсөн]] {{poli-bio-stub}} 35dbp41cccoqbgasnm77pjkggapljls Дамдины Цогтбаатар 0 99367 852242 835355 2026-04-04T10:41:15Z Enkhsaihan2005 64429 852242 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Дамдины Цогтбаатар | image = File:Tsogtbaatar Damdin - February 2017 (cropped).jpg | office = [[Гадаад харилцааны яам (Монгол)|Гадаад харилцааны сайд]] | term_start = 2017 оны 10 сарын 4 | term_end = 2020 оны 7 сарын 7 | primeminister = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | predecessor = [[Цэндийн Мөнх-Оргил]] | successor = [[Нямцэрэнгийн Энхтайван]] | office1 = [[Барилга, хот байгуулалтын яам (Монгол)|Барилга, хот байгуулалтын сайд]] | term_start1 = 2014 оны 12 сарын 11 | term_end1 = 2015 оны 8 сар | primeminister1 = [[Чимэдийн Сайханбилэг]] | predecessor1 = [[Цэвэлмаагийн Баярсайхан]] | successor1 = [[Зангадын Баянсэлэнгэ]] | office2 = [[Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам (Монгол)|Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд]] | term_start2 = 2012 оны 1 сарын 20 | term_end2 = 8 сар | primeminister2 = [[Сүхбаатарын Батболд]] | predecessor2 = [[Лүймэдийн Гансүх]] | successor2 = [[Санжаасүрэнгийн Оюун]]<br/><small>(Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн сайд)</small><br/>[[Цэдэвдамбын Оюунгэрэл]]<br/><small>(Соёл, спорт, аялал жуулчлалын сайд)</small> | birth_place = [[Улаанбаатар]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] | birth_date = {{birth date and age|1970|01|14}} | party = [[Монгол Ардын Нам]] }} '''Дамдины Цогтбаатар''' (1970 оны 1 сарын 14-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын улс төрч, Гадаад хэргийн сайд асан, Дипломатч. ==Боловсрол== *1988 онд Улаанбаатар хот дахь Зөвлөлтийн 14-р дунд сургууль *1994 онд Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль *1998 онд Австралийн Үндэсний их сургууль ==Намтар== *1994-1998 Гадаад харилцааны яамны Ази, Африкийн газарт атташе *1998-1999 МУИС-ийн Олон улсын харилцааны сургуульд илтгэгч, цагийн багш *1998-2000 Гадаад харилцааны яамны Гадаад худалдаа, хамтын ажиллагааны газарт атташе *2000-2002 Гадаад харилцааны яамны Олон талт хамтын ажиллагааны газрын дэд захирал *2002-2008 Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн гадаад бодлогын зөвлөх *2008-2011 Гадаад харилцааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга *2011-2012 Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх *2012 Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн – Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд *2012 [[Монгол Ардын Нам]]ын Нарийн бичгийн дарга *2012-2014 “Иксиллион” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал, Өмгөөллийн “Юстиэс консалтинг” ХХК-ийн зөвлөх *2014-2015 Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн – Барилга, хот байгуулалтын сайд *2015-2016 Өмгөөллийн “Юстиэс консалтинг” ХХК, “Иксиллион” ХХК-ийн зөвлөх *2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол Улсын Их Хурлын Хүний эрхийн дэд хорооны дарга *2017-2020 Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн – Гадаад харилцааны сайд *2020- Монгол Улсын Их хурлын гишүүн. /УБ хотын Сүхбаатар дүүргээс сонгогдсон/ {{commonscat}} {{Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цогтбаатар, Дамдины}} [[Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд]] [[Ангилал:Монголын барилга хот байгуулалтын сайд]] [[Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын улс төрч]] [[Ангилал:Монголын дипломатч]] [[Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1970 онд төрсөн]] qtn8l5raxvfm3v7plpukmnqysbora3g Арпад 0 134939 852124 850914 2026-04-03T12:22:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 852124 wikitext text/x-wiki [[Файл:Árpád Ráckeve.JPG|thumb|Арпадын хөшөө]] '''А́рпад''' ([[Унгар хэл|унгар]]. ''Árpád''; ойролцоогоор 845/ 855 — 907 он) МЭ 9-10-р зууны зааг дахь Мажар овгуудын холбооны тэргүүн байв. Арпад угсааныхны үндэслэгч. Тэрээр [[Унгар|Унгарын]] захирагч эсвэл тэдний цэргийн удирдагч байсан байж магадгүй ч түүний амьдралын ихэнх нарийн зүйл нь түүхчдийн дунд маргаантай байдаг бөгөөд янз бүрийн эх сурвалжид зөрчилтэй мэдээлэл байдаг. Гэсэн хэдий ч олон унгарчууд түүнийг "мажар улсыг үүсгэн байгуулагч" гэж үздэг бөгөөд [[Карпатын нуруу|Карпатын нурууны]] сав газрыг Мажарууд байлдан дагуулахад Арпад онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн болохыг хожмын зарим түүх судруудад онцлон тэмдэглэсэн байдаг. Арпадын угсаа залгамжлагчид 1301 он хүртэл Унгарын хаант улсыг захирч байжээ. == Намтар == Арпад бол Унгарын бүх түүхэн сударт Мажар овгуудын холбооны анхны тэргүүн гэж дурдсан Алмош ([[Унгар хэл|унгар]]. ''Álmos''; 820 — 895 орчим)-ын хүү байсан гэдэг. Түүний эхийн нэр, гэр бүл тодорхойгүй байна. Түүхч Гюла Кристогийн хэлснээр Арпад 845 онд төрсөн ажээ. Түүний нэр унгар хэлээр "арпа" буюу "арвай" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай гэдэг. Арпа- монгол "[[арвай]]" гэсэн үгтэй дуудлага ойролцоо байгаа юм. [[Византын эзэнт гүрэн|Византын эзэн]] хаан VII Константин Порфирогенит (913-959) Унгарчуудад Арпадаас өмнө "ямар ч үед өөр хунтайж байгаагүй" гэж тэмдэглэсэн нь Арпадын эцгийн албан тушаалын тухай Унгарын шастирын мэдээнээс эрс ялгаатай юм. VII Константин хааны өгүүлснээр [[Хазара|Хазарын хаан]] Унгарын овог аймгуудын захиргааг бэхжүүлэхийн тулд тэдний командлалыг төвлөрүүлж Леведи хэмээх нэгэн унгарын ноёноор удирдуулахаар томилохыг хүссэн санаачилга гаргаж байжээ. Гэвч Леведи ноён энэ саналыг хүлээж аваагүй бөгөөд оронд нь эцэг Алмош эсвэл хүү Арпад хоёрын аль нэгийг дэвшүүлэхийг санал болгов. Хазарын хаан энэхүү шинэ саналаараа Унгарчуудад ханджээ. Тэд Арпадыг эцгээсээ илүүд үздэг байсан, учир нь тэрээр "түүний мэргэн ухаан, зөвлөгөө, эр зоригийг маш их биширдэг байсан бөгөөд энэ удирдлагыг хэрэгжүүлэх чадвартай" байв. Үүний дараа Арпадыг "хазаруудын заншлаар ханхүү болгож, бамбай дээрээ өргөсөн байна". Константин хаан Мажаруудыг туркууд гэж андуурч байжээ. Мажарууд хэдийгээр түрэг угсааны зарим удамшлын болон соёлын нөлөөлөлтэй, нийгмийн түүхэн бүтэц нь түрэг гаралтай байсан ч тэд түрэг үндэстэн биш юм. Арпад [[Их Морави улс|Их Морави улсад]] хийсэн дайралт (892 он), Византийн талд Болгарчуудтай хийсэн дайн (894-896 он), Зүүн Франкийн хаан Арнульфын хүсэлтээр Ломбарди дахь кампанит ажлын үеэр Унгаруудыг удирдаж байв. Түүний удирдлаган дор эртний Унгарын овог аймгуудын холбоог одоогийн нутаг дэвсгэрт нь нүүлгэн шилжүүлж, "Дунай дахь эх орноо байлдан дагуулах эрин үе" гэж нэрлэгддэг байсан бөгөөд 896 онд печенегүүд хөөн зайлуулсан Унгарууд . [[Карпатын нуруу|Карпатын нурууг]] давж Дундад Дунай мөрөн орчимд суурьшсан байна. 900-901 онд Арпад тэргүүтэй Унгарчууд эцэст нь Блатений вант улсыг ялав. Үүний дараа Арпад командлагч Жухутумд Трансильванийг эзлэхийг тушааж, Унгарчуудыг [[Хүннү улс|Хүннү]] нарын удам болох [[Секеи]] нар дэмжиж байжээ. == 889-1301 онуудын Унгарын удирдагчид == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Надьфейеделем |- |889—907 |[[Арпад]] |- |907—947 |Жольт |- |947—955 |Файс |- |955—970 |Такшонь |- |970—997 |Геза |- |997—1000 |[[I Иштван]] -Ариун |- ! colspan="2" |Хаадууд |- |1000—1038 |I Иштван-Ариун |- |1038—1041 |Пётр Орсеоло |- |1041—1044 |Самуил Аба |- |1044—1046 |Пётр Орсеоло |- |1046—1060 |I Андраш |- |1060—1063 |[[I Бела]] |- |1063—1074 |Шаламон |- |1074—1077 |I Геза |- |1077—1095 |I Ласло -Ариун |- |1095—1116 |I Кальман-Номч |- |1116—1131 |II Иштван |- |1131—1141 |II Бела-Хараагүй |- |1141—1162 |II Геза |- |1162—1172 |III Иштван |- |1162—1163 |II Ласло |- |1163—1165 |IV Иштван |- |1172—1196 |[[III Бела]] |- |1196—1204 |Имре |- |1204—1205 |III Ласло |- |1205—1235 |[[II Андраш]] |- |1235—1270 |[[IV Бела]] |- |1270—1272 |V Иштван |- |1272—1290 |IV Ласло-Кун |- |1290—1301 |III Андраш |} [[Ангилал:Арпад овог]] [[Ангилал:840-д онд төрсөн]] [[Ангилал:900-д онд өнгөрсөн]] b5frdq89mv9qjqviwcr2hlodjqltibj 852125 852124 2026-04-03T12:23:14Z Avirmed Batsaikhan 53733 852125 wikitext text/x-wiki [[Файл:Árpád Ráckeve.JPG|thumb|Арпадын хөшөө]] '''А́рпад''' ([[Унгар хэл|унгар]]. ''Árpád''; ойролцоогоор 845/ 855 — 907 он) МЭ 9-10-р зууны зааг дахь Мажар овгуудын холбооны тэргүүн байв. Арпад угсааныхны үндэслэгч. Тэрээр [[Унгар|Унгарын]] захирагч эсвэл тэдний цэргийн удирдагч байсан байж магадгүй ч түүний амьдралын ихэнх нарийн зүйл нь түүхчдийн дунд маргаантай байдаг бөгөөд янз бүрийн эх сурвалжид зөрчилтэй мэдээлэл байдаг. Гэсэн хэдий ч олон унгарчууд түүнийг "мажар улсыг үүсгэн байгуулагч" гэж үздэг бөгөөд [[Карпатын нуруу|Карпатын нурууны]] сав газрыг Мажарууд байлдан дагуулахад Арпад онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн болохыг хожмын зарим түүх судруудад онцлон тэмдэглэсэн байдаг. Арпадын угсаа залгамжлагчид 1301 он хүртэл Унгарын хаант улсыг захирч байжээ. == Намтар == Арпад бол Унгарын бүх түүхэн сударт Мажар овгуудын холбооны анхны тэргүүн гэж дурдсан Алмош ([[Унгар хэл|унгар]]. ''Álmos''; 820 — 895 орчим)-ын хүү байсан гэдэг. Түүний эхийн нэр, гэр бүл тодорхойгүй байна. Түүхч Гюла Кристогийн хэлснээр Арпад 845 онд төрсөн ажээ. Түүний нэр унгар хэлээр "арпа" буюу "арвай" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай гэдэг. Арпа- монгол "[[арвай]]" гэсэн үгтэй дуудлага ойролцоо байгаа юм. [[Византын эзэнт гүрэн|Византын эзэн]] хаан VII Константин Порфирогенит (913-959) Унгарчуудад Арпадаас өмнө "ямар ч үед өөр хунтайж байгаагүй" гэж тэмдэглэсэн нь Арпадын эцгийн албан тушаалын тухай Унгарын шастирын мэдээнээс эрс ялгаатай юм. VII Константин хааны өгүүлснээр [[Хазара|Хазарын хаан]] Унгарын овог аймгуудын захиргааг бэхжүүлэхийн тулд тэдний командлалыг төвлөрүүлж Леведи хэмээх нэгэн унгарын ноёноор удирдуулахаар томилохыг хүссэн санаачилга гаргаж байжээ. Гэвч Леведи ноён энэ саналыг хүлээж аваагүй бөгөөд оронд нь эцэг Алмош эсвэл хүү Арпад хоёрын аль нэгийг дэвшүүлэхийг санал болгов. Хазарын хаан энэхүү шинэ саналаараа Унгарчуудад ханджээ. Тэд Арпадыг эцгээсээ илүүд үздэг байсан, учир нь тэрээр "түүний мэргэн ухаан, зөвлөгөө, эр зоригийг маш их биширдэг байсан бөгөөд энэ удирдлагыг хэрэгжүүлэх чадвартай" байв. Үүний дараа Арпадыг "хазаруудын заншлаар ханхүү болгож, бамбай дээрээ өргөсөн байна". Константин хаан Мажаруудыг туркууд гэж андуурч байжээ. Мажарууд хэдийгээр түрэг угсааны зарим удамшлын болон соёлын нөлөөлөлтэй, нийгмийн түүхэн бүтэц нь түрэг гаралтай байсан ч тэд түрэг үндэстэн биш юм. Арпад [[Их Морави|Их Морави улсад]] хийсэн дайралт (892 он), Византийн талд Болгарчуудтай хийсэн дайн (894-896 он), Зүүн Франкийн хаан Арнульфын хүсэлтээр Ломбарди дахь кампанит ажлын үеэр Унгаруудыг удирдаж байв. Түүний удирдлаган дор эртний Унгарын овог аймгуудын холбоог одоогийн нутаг дэвсгэрт нь нүүлгэн шилжүүлж, "Дунай дахь эх орноо байлдан дагуулах эрин үе" гэж нэрлэгддэг байсан бөгөөд 896 онд печенегүүд хөөн зайлуулсан Унгарууд . [[Карпатын нуруу|Карпатын нурууг]] давж Дундад Дунай мөрөн орчимд суурьшсан байна. 900-901 онд Арпад тэргүүтэй Унгарчууд эцэст нь Блатений вант улсыг ялав. Үүний дараа Арпад командлагч Жухутумд Трансильванийг эзлэхийг тушааж, Унгарчуудыг [[Хүннү улс|Хүннү]] нарын удам болох [[Секеи]] нар дэмжиж байжээ. == 889-1301 онуудын Унгарын удирдагчид == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Надьфейеделем |- |889—907 |[[Арпад]] |- |907—947 |Жольт |- |947—955 |Файс |- |955—970 |Такшонь |- |970—997 |Геза |- |997—1000 |[[I Иштван]] -Ариун |- ! colspan="2" |Хаадууд |- |1000—1038 |I Иштван-Ариун |- |1038—1041 |Пётр Орсеоло |- |1041—1044 |Самуил Аба |- |1044—1046 |Пётр Орсеоло |- |1046—1060 |I Андраш |- |1060—1063 |[[I Бела]] |- |1063—1074 |Шаламон |- |1074—1077 |I Геза |- |1077—1095 |I Ласло -Ариун |- |1095—1116 |I Кальман-Номч |- |1116—1131 |II Иштван |- |1131—1141 |II Бела-Хараагүй |- |1141—1162 |II Геза |- |1162—1172 |III Иштван |- |1162—1163 |II Ласло |- |1163—1165 |IV Иштван |- |1172—1196 |[[III Бела]] |- |1196—1204 |Имре |- |1204—1205 |III Ласло |- |1205—1235 |[[II Андраш]] |- |1235—1270 |[[IV Бела]] |- |1270—1272 |V Иштван |- |1272—1290 |IV Ласло-Кун |- |1290—1301 |III Андраш |} [[Ангилал:Арпад овог]] [[Ангилал:840-д онд төрсөн]] [[Ангилал:900-д онд өнгөрсөн]] qr70ociq6mzv3ykmjehwgqyqsl8qh9b Дэлхийн метроны жагсаалт 0 136597 852134 820415 2026-04-03T13:14:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 852134 wikitext text/x-wiki 2022 оны 12-р сарын байдлаар дэлхийн 63 орны 195 хотод 209 метро байдаг байна. Эхний газар доорхи метро нь 1863 онд нээгдэж, 1890 онд цахилгаанжуулсан [[Лондоны метро|Лондонгийн метро]] байв. Хамгийн их ачаалалтай нь [[Бээжингийн метро]]. [[Шанхайн метро|Шанхай хотын метро]] шугамын урт, өртөөний тоогоор тэргүүлдэг бол [[Нью-Йоркийн метро]] шугамын тоогоор тэргүүлдэг байна. '''Олон улсын нийтийн тээврийн холбооны''' ([[Франц хэл|франц]]. ''Union Internationale des Transports Publics, UITP'') тодорхойлолтоор бол [[метро|'''метро''']] гэдэг нь [[Автомашин|автомашины]] болон явган хүний ​​хөдөлгөөнөөс бүрэн тусгаарлагдсан, өөрийн гэсэн тусгай замтай, хот доторх зорчигч тээврийн систем юм. Энэ нь зөвхөн газар доогуур явдаг байх шаардлагагүй. Мөн бусад төрлийн хөдөлгөөнтэй огтлолцохгүй байх нөхцөлийг харгалзан гүүрэн гарц эсвэл гадаргуу дээр байрлуулж болно. {| class="wikitable sortable" !Метроны нэр !Хот !Улс !<abbr>Он</abbr> !<abbr>Шугам</abbr> !<abbr>Урт/км</abbr> !<abbr>Өртөө</abbr> !<abbr>Зорчигч-дын тоо</abbr> |- |[[Лондонгийн метро]] | rowspan="1" |[[Лондон]] | rowspan="1" |[[Их Британи]] |1863 |11 |402 |272 |1384 |- |[[Чикагогийн метро]] |[[Чикаго]] |АНУ |1892 |8 |165,4 |145 |230,2 |- |[[Глазогийн метро]] |[[Глазго]] |Их Британи |1896 |1 |10,5 |15 |14,4 |- |[[Будапештын метро|Будапешын метро]] |[[Будапешт]] |[[Унгар]] |1896 |4 |39,4 |52 |412 |- |[[Бостоны метро]] |[[Бостон]] |[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] |1897 |3 |61 |62 |167,2 |- |[[Парисын метро]] |[[Парис]] |Франц |1900 |16 |226,9 |399 |1518,6 |- |[[Берлин хотын метро]] |[[Берлин]] |[[Герман]] |1902 |9 |156,1 |175 |533,1 |- |Афины метро |[[Афин]] |[[Грек]] |1904 |3 |84,5 |71 |223 |- |[[Нью-Йоркийн метро]] | rowspan="1" |[[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] | rowspan="1" |АНУ |1904 |27 |399 |472 |1727,3 |- |Филадельфийн метро | rowspan="1" |[[Филадельфи]] | rowspan="1" |АНУ |1907 |3 |59,1 |75 |91,8 |- |PATH (англи. ''Port Authority Trans-Hudson'') -хурдны төмөр зам | rowspan="1" |[[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] | rowspan="1" |АНУ |1908 |4 |22,2 |13 |93 |- |[[Хамбургийн метро]] |[[Хамбург]] |Герман |1912 |4 |106,37 |93 |195 |- |[[Буэнос-Айресын метро]] |[[Буэнос-Айрес]] |[[Аргентин]] |1913 |6 |62,8 |90 |222,46 |- |[[Мадридын метро]] |[[Мадрид]] |[[Испани]] |1919 |13 |293 |302 |626,4 |- |[[Барселоны метро]] |[[Барселон]] |Испани |1924 |12 |151 |187 |452,4 |- |Статен-Айленда төмөр зам | rowspan="1" |[[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] | rowspan="1" |АНУ |1925 |1 |22,5 |21 |8,8 |- |[[Токиогийн метро]] | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |[[Япон]] |1927 |13 |304,1 |291 |3713,6 |- |[[Осакагийн метро]] |[[Осака]] |Япон |1933 |8 |129,9 |123 |870,4 |- |[[Москвагийн метро]] |[[Москва]] |[[Орос]] |1935 |16 |466,6 |268 |2530,8 |- |PATCO хурдны шугам | rowspan="1" |[[Филадельфи]] | rowspan="1" |АНУ |1936 |1 |22,9 |13 |10,8 |- |[[Стокхольмын метро]] |[[Стокхольм]] |[[Швед]] |1950 |<abbr>3</abbr> |105,7 |100 |330 |- |[[Торонтогийн метро]] |[[Торонто]] |Канад |1954 |4 |76,9 |80 |304,1 |- |[[Ромын метро]] |[[Ром]] |[[Итали]] |1955 |3 |60 |73 |279 |- |[[Санкт-Петербургийн метро]] |[[Санкт-Петербург]] |Орос |1955 |5 |124,8 |72 |726,5 |- |[[Кливлендын метро]] |[[Кливленд]] |АНУ |1955 |1 |31 |18 |5,9 |- |Нагоягийн метро |[[Нагоя]] |Япон |1957 |6 |93,3 |100 |479,4 |- |Кармелит -метро |[[Хайфа]] |[[Израил]] |1959 |1 |2 |6 |? |- |[[Лиссабоны метро]] |[[Лиссабон]] |Португал |1959 |4 |44,2 |56 |161,5 |- |[[Киевийн метро]] |[[Киев]] |[[Украин]] |1960 |3 |69,6 |52 |498,5 |- |Миланы метро |[[Милан]] |Итали |1964 |4 |104,1 |121 |468,3 |- |Токийский моно зам | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |Япон |1964 |1 |17,8 |11 |105,4 |- |[[Тбилисийн метро]] |[[Тбилиси]] |[[Гүрж]] |1966 |2 |29 |23 |140 |- |[[Монреалын метро]] | rowspan="1" |[[Монреал]] | rowspan="1" |[[Канад]] |1966 |5 |85,8 |78 |367,5 |- |[[Ослогийн метро]] |[[Осло]] |[[Норвеги]] |1966 |5 |85 |101 |118 |- |[[Бакугийн метро]] |[[Баку]] |[[Азербайжан]] |1967 |3 |40,7 |27 |208,7 |- |Роттердамбн метро |[[Роттердам]] |Нидерланд |1968 |5 |100,6 |70 |93 |- |[[Бээжингийн метро]] |[[Бээжин]] |Хятад |1969 |24 |785,7 |457 |3777,9 |- |Мехикогийн метро |[[Мехико]] |[[Мексик]] |1969 |12 |200,9 |195 |1605 |- |[[Мюнхены метро]] |[[Мюнхен]] |Герман |1971 |8 |103,1 |100 |353 |- |[[Саппорогийн метро]] |[[Саппоро]] |Япон |1971 |3 |48 |49 |229,2 |- |Нюрнбергийн метро |[[Нюрнберг]] |Герман |1972 |3 |38,2 |49 |122 |- |Сан-Франциско булангийн метро |[[Сан-Франциско]] |АНУ |1972 |5 |191,5 |47 |129,3 |- |[[Ёкохамагийн метро]] | rowspan="1" |[[Ёкохама]] | rowspan="1" |Япон |1972 |2 |53,4 |42 |239,1 |- |[[Пёньяны метро]] |[[Пёньян]] |[[Умард Солонгос]] |1973 |2 |22,5 |16 |36 |- |Сан-Паулугийн метро |[[Сан-Паулу]] |[[Бразил]] |1974 |6 |101,1 |89 |1309 |- |[[Сөүлийн метро]] | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |1974 |9 |345,3 |317 |2856,5 |- |[[Прагийн метро]] |[[Праг]] |[[Чех]] |1974 |3 |65,2 |61 |461,2 |- |[[Харьковын метро]] |[[Харьков]] |Украин |1975 |3 |38,1 |30 |231,1 |- |Сантьягогийн метро |[[Сантьяго]] |Чили |1975 |7 |143 |139 |685,1 |- |[[Венийн метро]] |[[Вена]] |Австри |1976 |5 |83,3 |109 |440,1 |- |Брюссельский метрополитен |[[Брюссель]] |[[Бельги]] |1976 |4 |39,9 |59 |151,6 |- |Вашингтоны метро |[[Вашингтон (хот)|Вашингтон]] |АНУ |1976 |6 |207,6 |102 |229,6 |- |Амстердамын метро |[[Амстердам]] |Нидерланд |1977 |5 |42,7 |39 |71 |- |[[Ташкентын метро]] |[[Ташкент]] |[[Узбекистан]] |1977 |4 |70,8 |50 |262,8 |- |Марселийн метро |[[Марсель]] |[[Франц]] |1977 |2 |21,5 |28 |83,3 |- |Кобэгийн метро |[[Кобэ]] |Япон |1977 |2 |38,1 |28 |112,9 |- |Лионы метро |[[Лион]] |Франц |1978 |4 |32,1 |40 |195,6 |- |Рио-де-Жанейрогийн метро |[[Рио-де-Жанейро]] |Бразил |1979 |3 |58 |41 |244,7 |- |[[Хонконгийн метро]] |[[Хонконг]] |Хятад |1979 |10 |174,7 |104 |1767,1 |- |[[Бухарестын метро]] |[[Бухарест]] |[[Румын]] |1979 |4 |71,4 |53 |179,1 |- |Атлантагийн метро |[[Атланта]] |АНУ |1979 |4 |76,6 |38 |67,4 |- |Метрополитен Тайна и Уира |Ньюкасл-апон-Тайн, Сандерленд |Их Британи |1980 |2 |77,7 |60 |37,7 |- |[[Ереваны метро]] |[[Ереван]] |[[Армени]] |1981 |1 |13,4 |10 |29,6 |- |Киотогийн метро |[[Киото]] |Япон |1981 |2 |31,2 |32 |141,4 |- |Фүкүокагийн метро |[[Фүкүока]] |Япон |1981 |3 |29,8 |36 |165,8 |- |Хельсинкийн метро |[[Хельсинки]] |[[Финланд]] |1982 |2 |43 |30 |64,1 |- |Каракасын метро | rowspan="1" |[[Каракас]], Лос-Текес | rowspan="1" |[[Венесуэл]] |1983 |6 |106,5 |51 |220 |- |Балтиморын метро |[[Балтимор]] |АНУ |1983 |1 |24,9 |14 |10,8 |- |Лиллийн метро |Лилль |Франц |1983 |2 |45 |60 |107,5 |- |[[Минскийн метро]] |[[Минск]] |[[Беларусь]] |1984 |3 |40,8 |33 |234 |- |Калькуттагийн метро |[[Калькутта]] |Энэтхэг |1984 |3 |47,85 |40 |118 |- |Тяньжины метро |[[Тяньжинь]] |Хятад |1984 |9 |296,6 |205 |351,6 |- |Майамигийн метро |[[Майами]] |США |1984 |2 |40,1 |23 |19,7 |- |Манилагийн метро | rowspan="1" |[[Манила]] | rowspan="1" |[[Филиппин]] |1984 |2 |33,4 |31 |243,6 |- |Метрополитен Порту-Алегри |Порту-Алегри |Бразил |1985 |1 |43,4 |22 |55,1 |- |Ресифийн метро |Ресифи |Бразил |1985 |3 |39,4 |31 |104,2 |- |[[Ванкуверын метро]] |[[Ванкувер]] |Канад |1985 |3 |79,6 |57 |151,4 |- |[[Бусаны метро]] |[[Бусан]] |Өмнөд Солонгос |1985 |5 |139,9 |135 |358 |- |Доод Новгородын метро |[[Доод Новгород]] |Орос |1985 |2 |21,6 |15 |27,6 |- |Новосибирскийн метро |[[Новосибирск]] |Орос |1985 |2 |16 |13 |80,3 |- |Белу-Оризонти метро |Белу-Оризонти |Бразил |1986 |1 |28,1 |19 |58,8 |- |Доклендын хөнгөн метро | rowspan="1" |[[Лондон]] | rowspan="1" |[[Их Британи]] |1987 |7 |34 |45 |119,65 |- |[[Каирын метро]] |[[Каир]] |[[Египет]] |1987 |3 |93,1 |74 |1280 |- |Самарын метро |[[Самара]] |Орос |1987 |1 |11,6 |10 |14,1 |- |[[Сингапурын метро]] |[[Сингапур]] |[[Сингапур]] |1987 |6 |230 |162 |1139,5 |- |Сэндайн метро |Сендай |Япон |1987 |2 |28,7 |30 |88,4 |- |Валенсийн метро |[[Валенси]] |Испани |1988 |<abbr>9</abbr> |<abbr>146,4</abbr> |<abbr>137</abbr> |62,6 |- |[[Стамбулын метро]] |[[Стамбул]] |[[Турк]] |1989 |11 |199,3 |137 |384,9 |- |Генуягийн метро |[[Генуя]] |Итали |1990 |1 |7,1 |8 |11 |- |Монтеррейн метро |[[Монтеррей]] |Мексик |1991 |2 |32 |32 |177,6 |- |[[Екатеринбургийн метро]] |[[Екатеринбург]] |Орос |1991 |1 |12,7 |9 |49,3 |- |Лозанны метро |[[Лозанн]] |Швейцар |1991 |1 |5,9 |14 |28,9 |- |Неаполийн метро |[[Неаполь]] |Итали |1993 |2 |20,2 |23 |38,1 |- |[[Лос-Анжелесын метро]] |[[Лос-Анжелес]] |АНУ |1993 |2 |28 |16 |44,9 |- |Тулузын метро |[[Тулуз]] |[[Франц]] |1993 |2 |28,2 |37 |107,4 |- |«Korail» шугам | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |1994 |5 |133 |81 |415,6 |- |[[Хирошимагийн метро]] |[[Хирошима]] |Япон |1994 |1 |18,4 |22 |23,7 |- |Бильбаогийн метро |[[Бильбао]] |Испани |1995 |2 |49,2 |48 |87,1 |- |[[Шанхайн метро]] |[[Шанхай]] |Хятад |1995 |19 |795,5 |506 |3537,6 |- |Медельины метро |Медельин |[[Колумби]] |1995 |2 |31,3 |27 |208,1 |- |[[Варшавын метро]] |[[Варшав]] |[[Польш]] |1995 |2 |35,8 |34 |187,3 |- |Днепр хотын метро |[[Днепр хот|Днепр]] |[[Украин]] |1995 |1 |7,1 |6 |7,5 |- |Линия Юрикамомэ | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |Япон |1995 |1 |14,7 |16 |38,7 |- |[[Тайбэйгийн метро]] |[[Тайбэй]] |Тайвань |1996 |6 |152,9 |131 |746,1 |- |Куала-Лумпурын метро |[[Куала Лумпур|Куала-Лумпур]] |[[Малайз]] |1996 |6 |196,2 |139 |182 |- |[[Анкарагийн метро]] |[[Анкара]] |Турк |1996 |5 |64,4 |56 |104,1 |- |Ринкай шугам | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |Япон |1996 |1 |12,2 |8 |90,7 |- |[[Гуанжоугийн метро]] |[[Гуанжоу]] |Хятад |1997 |16 |621,1 |302 |<abbr>2802,6</abbr> |- |Тэгүгийн метро |[[Тэгү]] |[[Өмнөд Солонгос]] |1997 |3 |83,7 |91 |163 |- |[[Софийн метро|Софигийн метро]] |[[Софи]] |[[Болгар]] |1998 |4 |52 |47 |132 |- |Тегераны метро |[[Тегеран]] |Иран |1999 |6 |279,2 |191 |717 |- |Катаниагийн метро |[[Катаниа]] |Итали |1999 |1 |8,8 |11 |3,4 |- |[[Инчоны метро]] |[[Инчон]] |Өмнөд Солонгос |1999 |2 |58,6 |56 |109 |- |Бангкокийн дамжин өнгөрөх систем | rowspan="1" |[[Бангкок]] | rowspan="1" |[[Тайланд|Таиланд]] |1999 |2 |53,5 |48 |241,1 |- |[[Манилын метро]] | rowspan="1" |[[Манила]] | rowspan="1" |Филиппин |1999 |1 |16,9 |13 |158,8 |- |Измирын метро |[[Измир]] |Турк |2000 |1 |20,1 |17 |105 |- |Бразилиа хотын метро |[[Бразилиа]] |Бразил |2001 |2 |42,4 |24 |54,7 |- |Лимагийн метро |[[Лима]], Кальяо |Перу |2001 |1 |34,6 |26 |107,2 |- |[[Копенхагены метро]] |[[Копенхаген]] |[[Дани]] |2002 |4 |38,2 |39 |70,4 |- |Делийн метро |[[Дели]] |Энэтхэг |2002 |10 |350,4 |256 |1688 |- |Бурсагийн метро |[[Бурса]] |Турк |2002 |2 |38,9 |<abbr>38</abbr> |91,3 |- |Рены метро |Рен |Франц |2002 |1 |9,4 |15 |33,3 |- |Даляны метро |[[Далянь]] |Хятад |2003 |6 |237,7 |107 |157,2 |- |Шэньжэний метро |[[Шэньжэнь]] |Хятад |2004 |16 |547,4 |369 |1654,4 |- |Уханий метро |[[Үхань|Ухань]] |Хятад |2004 |11 |460,9 |291 |926,8 |- |Кванжугийн метро |Кванжу |[[Өмнөд Солонгос]] |2004 |1 |20,1 |20 |19 |- |Сан-Хуанский метрополитен |[[Сан-Хуан]] |[[Пуэрто Рико|Пуэрто-Рико]] |2004 |1 |17,2 |16 |4,8 |- |Бангкокийн метро | rowspan="1" |[[Бангкок]] | rowspan="1" |[[Тайланд|Таиланд]] |2004 |2 |60,1 |45 |107,8 |- |Минатомирай шугам | rowspan="1" |[[Ёкохама]] | rowspan="1" |Япон |2004 |1 |4,1 |6 |76,4 |- |Наньжины метро |[[Наньжин]] |Хятад |2005 |13 |498,7 |218 |977,4 |- |Чунчины метро |[[Чунчин]] |Хятад |2005 |10 |485 |279 |743,1 |- |[[Казанийн метро]] |[[Казань]] |[[Орос]] |2005 |1 |16,8 |11 |27,2 |- |Валенсиин метро |[[Валенси (Венесуэл)|Валенси]] |Венесуэл |2006 |1 |7,7 |7 |22,6 |- |Лос-Текессийн метро | rowspan="1" |[[Каракас|Каракас,]] Лос-Текес | rowspan="1" |Венесуэл |2006 |2 |10,2 |5 |7,3 |- |Маракайбогийн метро |Маракайбо |Венесуэл |2006 |1 |6,5 |6 |15,3 |- |Турины метро |[[Турин]] |Итали |2006 |1 |13,2 |21 |41,1 |- |Тэжоны метро |Тэжон |Өмнөд Солонгос |2006 |1 |22,7 |22 |39 |- |Пальма-де-Мальоркийн метро |[[Пальма (хот)|Пальма]] |[[Испани]] |2007 |1 |15,6 |16 |1,2 |- |Гаошюны метро |[[Гаошюн]] |[[Тайвань]] |2008 |2 |42,7 |38 |63,8 |- |Санто-Домингогийн метро |[[Санто-Доминго (хот)|Санто-Доминго]] |Бүгд Найрамдах Доминикан улс |2009 |2 |28,4 |34 |67,5 |- |Севильягийн метро |[[Севилья]] |Испани |2009 |1 |18 |22 |16 |- |Дубайн метро |[[Дубай хот|Дубай]] |АНЭ |2009 |2 |74,6 |47 |200,1 |- |Аданагийн метро |Адана |Турк |2009 |1 |13,5 |13 |14 |- |Шэньяны метро |[[Шэньян]] |Хятад |2010 |5 |163,7 |122 |319,1 |- |Чэндэгийн метро |[[Чэндэ]] |Хятад |2010 |13 |517,8 |335 |782,1 |- |Фошаны метро |[[Фошан]] |Хятад |2010 |3 |39,6 |25 |<abbr>?</abbr> |- |Меккагийн метро |[[Мекка]] |[[Саудын Араб]] |2010 |1 |18,1 |9 |4 |- |Алжир хотын метро |[[Алжир хот|Алжир]] |Алжир |2011 |1 |18,2 |19 |28,43 |- |Бангалорын метро |[[Бангалор]] |[[Энэтхэг]] |2011 |2 |73,75 |66 |122,9 |- |Мешхедский метрополитен |[[Мешхед]] |Иран |2011 |1 |37,5 |35 |43,3 |- |[[Алматын метро]] |[[Алматы]] |[[Казахстан]] |2011 |1 |13,4 |11 |13,8 |- |Чанчүны метро |[[Чанчүнь]] |Хятад |2011 |4 |68,8 |59 |51,1 |- |Шианы метро |[[Шиань]] |Хятад |2011 |9 |311 |212 |605,3 |- |Син Пундан шугам | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |2011 |1 |31,3 |12 |95,7 |- |Форталезский метрополитен |Форталеза |Бразил |2012 |2 |43 |28 |? |- |Күньмины метро |[[Күньмин|Куньмин]] |Хятад |2012 |6 |164,3 |115 |124,8 |- |Сучжоуский метрополитен |Сучжоу |Хятад |2012 |6 |249,5 |196 |248,2 |- |Ханжоугийн метро |[[Ханжоу]] |Хятад |2012 |12 |516,2 |302 |339,9 |- |Гургаоны метро |Гургаон |Энэтхэг |2013 |1 |11,7 |11 |2,3 |- |Брешиагийн метро |Брешиа |Итали |2013 |1 |13,7 |17 |17,4 |- |Харбины метро |[[Харбин]] |Хятад |2013 |2 |31,5 |27 |113,3 |- |Чанжоугийн метро |[[Чанжоу]] |Хятад |2013 |9 |260,6 |180 |252,3 |- |Салвадор хотын метро |[[Салвадор]] |Бразил |2014 |2 |31,6 |20 |109,5 |- |Мумбайн метро |[[Мумбай]] |[[Энэтхэг]] |2014 |3 |11,4 |43 |? |- |Ширазын метро |[[Шираз]] |Иран |2014 |1 |22,5 |19 |8 |- |Чаншагийн метро |[[Чанша]] |Хятад |2014 |6 |207,9 |153 |233,4 |- |Метрополитен Нинбо |Нинбо |Хятад |2014 |5 |185,3 |127 |112,3 |- |Метрополитен Уси |Уси |Хятад |2014 |2 |61,2 |48 |92,3 |- |Панама хотын метро |Панама |Панам |2014 |2 |39,8 |32 |81,5 |- |Жайпурын метро |[[Жайпур]] |Энэтхэг |2015 |1 |9,6 |9 |7,2 |- |Ченнайн метро |[[Ченнай]] |Энэтхэг |2015 |2 |45,7 |43 |20,1 |- |Табризын метро |[[Табриз]] |[[Иран]] |2015 |1 |9,3 |10 |? |- |Исфаханский метрополитен |Исфахан |Иран |2015 |1 |20,2 |20 |? |- |Наньчанский метрополитен |Наньшан |Хятад |2015 |2 |60,2 |52 |109,8 |- |Чиндаогийн метро |[[Чиндао]] |Хятад |2015 |7 |308,9 |163 |65,7 |- |Дунгуаны метро |[[Дунгуань]] |Хятад |2016 |1 |37,7 |15 |38,7 |- |Фучжоуский метрополитен |[[Фужоу]] |Хятад |2016 |2 |55,5 |43 |49,3 |- |Хөфэйн метро |[[Хөфэй]] |Хятад |2016 |5 |176,2 |147 |42,7 |- |Наньнины метро |[[Наньнин]] |Хятад |2016 |3 |81 |65 |91,1 |- |Кочинский метрополитен |Кочин |Энэтхэг |2017 |1 |23,8 |21 |? |- |Метрополитен Лакхнау |Лакхнау |Энэтхэг |2017 |1 |23,7 |22 |? |- |Хайдарабадын метро |[[Хайдарабад]] |Энэтхэг |2017 |2 |71,1 |58 |73 |- |Гуйянский метрополитен |Гуйян |Хятад |2017 |1 |33,1 |24 |? |- |Шицзячжуанский метрополитен |Шизяжуан |Хятад |2017 |2 |46,1 |36 |40,4 |- |Сямыньский метрополитен |Сямынь |Хятад |2017 |2 |71,9 |53 |? |- |Таоюаньский метрополитен |Таоюань |Тайвань |2017 |1 |53,1 |22 |? |- |Өрөмчийн метро |[[Өрөмч]] |Хятад |2018 |1 |27,6 |21 |? |- |[[Сиднейн метро]] |[[Сидней]] |[[Австрали]] |2019 |1 |36 |13 |19 |- |Ноидагийн метро |Ноида |Энэтхэг |2019 |1 |29,7 |21 |? |- |Гужаратын метро |Ахмадабад, Гандинагар |Энэтхэг |2019 |1 |6,5 |6 |? |- |Нагпурын метро |Нагпур |Энэтхэг |2019 |2 |24,5 |16 |? |- |[[Жакартагийн метро]] |[[Жакарта]] |[[Индонез]] |2019 |2 |15,7 |13 |? |- |Дохагийн метро |[[Доха]] |Катар |2019 |3 |76 |39 |? |- |Вэньжоугийн метро |Вэньжоу |[[Хятад]] |2019 |1 |53,5 |18 |? |- |Цинаний метро |Цинань |Хятад |2019 |2 |47,7 |23 |? |- |Ланьжоугийн метро |Ланьчжоу |Хятад |2019 |1 |26,8 |20 |? |- |Чанжоугийн метро |[[Чанжоу]] |Хятад |2019 |1 |34,2 |29 |? |- |Сюйжоугийн метроп |[[Сюйжоу]] |Хятад |2019 |1 |22 |18 |? |- |Макаогийн метро |[[Макао]] |Хятад |2019 |1 |9,3 |11 |? |- |[[Хөх хотын метро]] |[[Хөх хот]] |Хятад |2019 |1 |21,7 |20 |? |- |Кимпхо Голдлайн шугам | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |2019 |1 |23,7 |10 |? |- |Лахорын метро |[[Лахор]] |Пакистан |2020 |1 |27,1 |26 |? |- |[[Ханойн метро]] |[[Ханой]] |[[Вьетнам]] |2021 |1 |12,5 |12 |? |- |Канпурын метро |Канпур |Энэтхэг |2021 |1 |8,7 |9 |? |- |Шаосины метро |Шаосин |Хятад |2021 |1 |20,3 |10 |? |- |Лояны метро |Лоян |Хятад |2021 |1 |25,3 |19 |? |- |Тайжуны метро |Тайжун |Тайвань |2021 |1 |16,7 |18 |? |- |Даккагийн метро |[[Дакка]] |[[Бангладеш]] |2022 |1 |20,1 |17 |— |- |Метрополитен Пуны |[[Пуна (хот)|Пуна]] |Энэтхэг |2022 |2 |23,8 |21 |? |- |Метрополитен Тайчжоу |Тайчжоу |Хятад |2022 |1 |52,4 |15 |? |- |Метрополитен Кито |[[Кито (хот)|Кито]] |[[Эквадор]] |2022 |1 |22 |15 |? |- |REM | rowspan="1" |[[Монреал|Монреаль]] | rowspan="1" |Канад |2023 |1 |16,6 |5 |? |- |Лагосын метро |[[Лагос (хот)|Лагос]] |[[Нигери]] |2023 |1 |35 |5 |? |- |Хонолулугийн метро |[[Хонолулу]] |[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] |2023 |1 |14,7 |9 |? |- |Аграгийн метро |[[Агра]] |Энэтхэг |2024 |1 |5,2 |6 |? |} 2hsorxokt62px1qvudrzoz0twbbo9wz 852137 852134 2026-04-03T13:27:48Z Avirmed Batsaikhan 53733 852137 wikitext text/x-wiki 2022 оны 12-р сарын байдлаар дэлхийн 63 орны 195 хотод 209 метро байдаг байна. Эхний газар доорхи метро нь 1863 онд нээгдэж, 1890 онд цахилгаанжуулсан [[Лондоны метро|Лондонгийн метро]] байв. Хамгийн их ачаалалтай нь [[Бээжингийн метро]]. [[Шанхайн метро|Шанхай хотын метро]] шугамын урт, өртөөний тоогоор тэргүүлдэг бол [[Нью-Йоркийн метро]] шугамын тоогоор тэргүүлдэг байна. '''Олон улсын нийтийн тээврийн холбооны''' ([[Франц хэл|франц]]. ''Union Internationale des Transports Publics, UITP'') тодорхойлолтоор бол [[метро|'''метро''']] гэдэг нь [[Автомашин|автомашины]] болон явган хүний ​​хөдөлгөөнөөс бүрэн тусгаарлагдсан, өөрийн гэсэн тусгай замтай, хот доторх зорчигч тээврийн систем юм. Энэ нь зөвхөн газар доогуур явдаг байх шаардлагагүй. Мөн бусад төрлийн хөдөлгөөнтэй огтлолцохгүй байх нөхцөлийг харгалзан гүүрэн гарц эсвэл гадаргуу дээр байрлуулж болно. {| class="wikitable sortable" !Метроны нэр !Хот !Улс !<abbr>Он</abbr> !<abbr>Шугам</abbr> !<abbr>Урт/км</abbr> !<abbr>Өртөө</abbr> !<abbr>Зорчигч-дын тоо</abbr> |- |[[Лондонгийн метро]] | rowspan="1" |[[Лондон]] | rowspan="1" |[[Их Британи]] |1863 |11 |402 |272 |1384 |- |[[Чикагогийн метро]] |[[Чикаго]] |АНУ |1892 |8 |165,4 |145 |230,2 |- |[[Глазогийн метро]] |[[Глазго]] |Их Британи |1896 |1 |10,5 |15 |14,4 |- |[[Будапештын метро|Будапешын метро]] |[[Будапешт]] |[[Унгар]] |1896 |4 |39,4 |52 |412 |- |[[Бостоны метро]] |[[Бостон]] |[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] |1897 |3 |61 |62 |167,2 |- |[[Парисын метро]] |[[Парис]] |Франц |1900 |16 |226,9 |399 |1518,6 |- |[[Берлин хотын метро]] |[[Берлин]] |[[Герман]] |1902 |9 |156,1 |175 |533,1 |- |Афины метро |[[Афин]] |[[Грек]] |1904 |3 |84,5 |71 |223 |- |[[Нью-Йоркийн метро]] | rowspan="1" |[[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] | rowspan="1" |АНУ |1904 |27 |399 |472 |1727,3 |- |Филадельфийн метро | rowspan="1" |[[Филадельфи]] | rowspan="1" |АНУ |1907 |3 |59,1 |75 |91,8 |- |PATH (англи. ''Port Authority Trans-Hudson'') -хурдны төмөр зам | rowspan="1" |[[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] | rowspan="1" |АНУ |1908 |4 |22,2 |13 |93 |- |[[Хамбургийн метро]] |[[Хамбург]] |Герман |1912 |4 |106,37 |93 |195 |- |[[Буэнос-Айресын метро]] |[[Буэнос-Айрес]] |[[Аргентин]] |1913 |6 |62,8 |90 |222,46 |- |[[Мадридын метро]] |[[Мадрид]] |[[Испани]] |1919 |13 |293 |302 |626,4 |- |[[Барселоны метро]] |[[Барселон]] |Испани |1924 |12 |151 |187 |452,4 |- |Статен-Айленда төмөр зам | rowspan="1" |[[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] | rowspan="1" |АНУ |1925 |1 |22,5 |21 |8,8 |- |[[Токиогийн метро]] | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |[[Япон]] |1927 |13 |304,1 |291 |3713,6 |- |[[Осакагийн метро]] |[[Осака]] |Япон |1933 |8 |129,9 |123 |870,4 |- |[[Москвагийн метро]] |[[Москва]] |[[Орос]] |1935 |16 |466,6 |268 |2530,8 |- |PATCO хурдны шугам | rowspan="1" |[[Филадельфи]] | rowspan="1" |АНУ |1936 |1 |22,9 |13 |10,8 |- |[[Стокхольмын метро]] |[[Стокхольм]] |[[Швед]] |1950 |<abbr>3</abbr> |105,7 |100 |330 |- |[[Торонтогийн метро]] |[[Торонто]] |Канад |1954 |4 |76,9 |80 |304,1 |- |[[Ромын метро]] |[[Ром]] |[[Итали]] |1955 |3 |60 |73 |279 |- |[[Санкт-Петербургийн метро]] |[[Санкт-Петербург]] |Орос |1955 |5 |124,8 |72 |726,5 |- |[[Кливлендын метро]] |[[Кливленд]] |АНУ |1955 |1 |31 |18 |5,9 |- |Нагоягийн метро |[[Нагоя]] |Япон |1957 |6 |93,3 |100 |479,4 |- |Кармелит -метро |[[Хайфа]] |[[Израил]] |1959 |1 |2 |6 |? |- |[[Лиссабоны метро]] |[[Лиссабон]] |Португал |1959 |4 |44,2 |56 |161,5 |- |[[Киевийн метро]] |[[Киев]] |[[Украин]] |1960 |3 |69,6 |52 |498,5 |- |Миланы метро |[[Милан]] |Итали |1964 |4 |104,1 |121 |468,3 |- |Токиогийн моно зам | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |Япон |1964 |1 |17,8 |11 |105,4 |- |[[Тбилисийн метро]] |[[Тбилиси]] |[[Гүрж]] |1966 |2 |29 |23 |140 |- |[[Монреалын метро]] | rowspan="1" |[[Монреал]] | rowspan="1" |[[Канад]] |1966 |5 |85,8 |78 |367,5 |- |[[Ослогийн метро]] |[[Осло]] |[[Норвеги]] |1966 |5 |85 |101 |118 |- |[[Бакугийн метро]] |[[Баку]] |[[Азербайжан]] |1967 |3 |40,7 |27 |208,7 |- |Роттердамын метро |[[Роттердам]] |Нидерланд |1968 |5 |100,6 |70 |93 |- |[[Бээжингийн метро]] |[[Бээжин]] |Хятад |1969 |24 |785,7 |457 |3777,9 |- |Мехикогийн метро |[[Мехико]] |[[Мексик]] |1969 |12 |200,9 |195 |1605 |- |[[Мюнхены метро]] |[[Мюнхен]] |Герман |1971 |8 |103,1 |100 |353 |- |[[Саппорогийн метро]] |[[Саппоро]] |Япон |1971 |3 |48 |49 |229,2 |- |Нюрнбергийн метро |[[Нюрнберг]] |Герман |1972 |3 |38,2 |49 |122 |- |Сан-Франциско булангийн метро |[[Сан-Франциско]] |АНУ |1972 |5 |191,5 |47 |129,3 |- |[[Ёкохамагийн метро]] | rowspan="1" |[[Ёкохама]] | rowspan="1" |Япон |1972 |2 |53,4 |42 |239,1 |- |[[Пёньяны метро]] |[[Пёньян]] |[[Умард Солонгос]] |1973 |2 |22,5 |16 |36 |- |Сан-Паулугийн метро |[[Сан-Паулу]] |[[Бразил]] |1974 |6 |101,1 |89 |1309 |- |[[Сөүлийн метро]] | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |1974 |9 |345,3 |317 |2856,5 |- |[[Прагийн метро]] |[[Праг]] |[[Чех]] |1974 |3 |65,2 |61 |461,2 |- |[[Харьковын метро]] |[[Харьков]] |Украин |1975 |3 |38,1 |30 |231,1 |- |Сантьягогийн метро |[[Сантьяго]] |Чили |1975 |7 |143 |139 |685,1 |- |[[Венийн метро]] |[[Вена]] |Австри |1976 |5 |83,3 |109 |440,1 |- |Брюссельский метрополитен |[[Брюссель]] |[[Бельги]] |1976 |4 |39,9 |59 |151,6 |- |[[Вашингтоны метро]] |[[Вашингтон (хот)|Вашингтон]] |АНУ |1976 |6 |207,6 |102 |229,6 |- |Амстердамын метро |[[Амстердам]] |Нидерланд |1977 |5 |42,7 |39 |71 |- |[[Ташкентын метро]] |[[Ташкент]] |[[Узбекистан]] |1977 |4 |70,8 |50 |262,8 |- |Марселийн метро |[[Марсель]] |[[Франц]] |1977 |2 |21,5 |28 |83,3 |- |Кобэгийн метро |[[Кобэ]] |Япон |1977 |2 |38,1 |28 |112,9 |- |Лионы метро |[[Лион]] |Франц |1978 |4 |32,1 |40 |195,6 |- |Рио-де-Жанейрогийн метро |[[Рио-де-Жанейро]] |Бразил |1979 |3 |58 |41 |244,7 |- |[[Хонконгийн метро]] |[[Хонконг]] |Хятад |1979 |10 |174,7 |104 |1767,1 |- |[[Бухарестын метро]] |[[Бухарест]] |[[Румын]] |1979 |4 |71,4 |53 |179,1 |- |Атлантагийн метро |[[Атланта]] |АНУ |1979 |4 |76,6 |38 |67,4 |- |Тайна ба Уира метро |Ньюкасл-апон-Тайн, Сандерленд |Их Британи |1980 |2 |77,7 |60 |37,7 |- |[[Ереваны метро]] |[[Ереван]] |[[Армени]] |1981 |1 |13,4 |10 |29,6 |- |Киотогийн метро |[[Киото]] |Япон |1981 |2 |31,2 |32 |141,4 |- |Фүкүокагийн метро |[[Фүкүока]] |Япон |1981 |3 |29,8 |36 |165,8 |- |Хельсинкийн метро |[[Хельсинки]] |[[Финланд]] |1982 |2 |43 |30 |64,1 |- |Каракасын метро | rowspan="1" |[[Каракас]], Лос-Текес | rowspan="1" |[[Венесуэл]] |1983 |6 |106,5 |51 |220 |- |Балтиморын метро |[[Балтимор]] |АНУ |1983 |1 |24,9 |14 |10,8 |- |Лиллийн метро |Лилль |Франц |1983 |2 |45 |60 |107,5 |- |[[Минскийн метро]] |[[Минск]] |[[Беларусь]] |1984 |3 |40,8 |33 |234 |- |Калькуттагийн метро |[[Калькутта]] |Энэтхэг |1984 |3 |47,85 |40 |118 |- |Тяньжины метро |[[Тяньжинь]] |Хятад |1984 |9 |296,6 |205 |351,6 |- |Майамигийн метро |[[Майами]] |США |1984 |2 |40,1 |23 |19,7 |- |Манилагийн метро | rowspan="1" |[[Манила]] | rowspan="1" |[[Филиппин]] |1984 |2 |33,4 |31 |243,6 |- |Метрополитен Порту-Алегри |Порту-Алегри |Бразил |1985 |1 |43,4 |22 |55,1 |- |Ресифийн метро |Ресифи |Бразил |1985 |3 |39,4 |31 |104,2 |- |[[Ванкуверын метро]] |[[Ванкувер]] |Канад |1985 |3 |79,6 |57 |151,4 |- |[[Бусаны метро]] |[[Бусан]] |Өмнөд Солонгос |1985 |5 |139,9 |135 |358 |- |Доод Новгородын метро |[[Доод Новгород]] |Орос |1985 |2 |21,6 |15 |27,6 |- |Новосибирскийн метро |[[Новосибирск]] |Орос |1985 |2 |16 |13 |80,3 |- |Белу-Оризонти метро |Белу-Оризонти |Бразил |1986 |1 |28,1 |19 |58,8 |- |Доклендын хөнгөн метро | rowspan="1" |[[Лондон]] | rowspan="1" |[[Их Британи]] |1987 |7 |34 |45 |119,65 |- |[[Каирын метро]] |[[Каир]] |[[Египет]] |1987 |3 |93,1 |74 |1280 |- |Самарын метро |[[Самара]] |Орос |1987 |1 |11,6 |10 |14,1 |- |[[Сингапурын метро]] |[[Сингапур]] |[[Сингапур]] |1987 |6 |230 |162 |1139,5 |- |Сэндайн метро |Сендай |Япон |1987 |2 |28,7 |30 |88,4 |- |Валенсийн метро |[[Валенси]] |Испани |1988 |<abbr>9</abbr> |<abbr>146,4</abbr> |<abbr>137</abbr> |62,6 |- |[[Стамбулын метро]] |[[Стамбул]] |[[Турк]] |1989 |11 |199,3 |137 |384,9 |- |Генуягийн метро |[[Генуя]] |Итали |1990 |1 |7,1 |8 |11 |- |Монтеррейн метро |[[Монтеррей]] |Мексик |1991 |2 |32 |32 |177,6 |- |[[Екатеринбургийн метро]] |[[Екатеринбург]] |Орос |1991 |1 |12,7 |9 |49,3 |- |Лозанны метро |[[Лозанн]] |Швейцар |1991 |1 |5,9 |14 |28,9 |- |Неаполийн метро |[[Неаполь]] |Итали |1993 |2 |20,2 |23 |38,1 |- |[[Лос-Анжелесын метро]] |[[Лос-Анжелес]] |АНУ |1993 |2 |28 |16 |44,9 |- |Тулузын метро |[[Тулуз]] |[[Франц]] |1993 |2 |28,2 |37 |107,4 |- |«Korail» шугам | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |1994 |5 |133 |81 |415,6 |- |[[Хирошимагийн метро]] |[[Хирошима]] |Япон |1994 |1 |18,4 |22 |23,7 |- |Бильбаогийн метро |[[Бильбао]] |Испани |1995 |2 |49,2 |48 |87,1 |- |[[Шанхайн метро]] |[[Шанхай]] |Хятад |1995 |19 |795,5 |506 |3537,6 |- |Медельины метро |Медельин |[[Колумби]] |1995 |2 |31,3 |27 |208,1 |- |[[Варшавын метро]] |[[Варшав]] |[[Польш]] |1995 |2 |35,8 |34 |187,3 |- |Днепр хотын метро |[[Днепр хот|Днепр]] |[[Украин]] |1995 |1 |7,1 |6 |7,5 |- |Линия Юрикамомэ | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |Япон |1995 |1 |14,7 |16 |38,7 |- |[[Тайбэйгийн метро]] |[[Тайбэй]] |Тайвань |1996 |6 |152,9 |131 |746,1 |- |Куала-Лумпурын метро |[[Куала Лумпур|Куала-Лумпур]] |[[Малайз]] |1996 |6 |196,2 |139 |182 |- |[[Анкарагийн метро]] |[[Анкара]] |Турк |1996 |5 |64,4 |56 |104,1 |- |Ринкай шугам | rowspan="1" |[[Токио]] | rowspan="1" |Япон |1996 |1 |12,2 |8 |90,7 |- |[[Гуанжоугийн метро]] |[[Гуанжоу]] |Хятад |1997 |16 |621,1 |302 |<abbr>2802,6</abbr> |- |Тэгүгийн метро |[[Тэгү]] |[[Өмнөд Солонгос]] |1997 |3 |83,7 |91 |163 |- |[[Софийн метро|Софигийн метро]] |[[Софи]] |[[Болгар]] |1998 |4 |52 |47 |132 |- |Тегераны метро |[[Тегеран]] |Иран |1999 |6 |279,2 |191 |717 |- |Катаниагийн метро |[[Катаниа]] |Итали |1999 |1 |8,8 |11 |3,4 |- |[[Инчоны метро]] |[[Инчон]] |Өмнөд Солонгос |1999 |2 |58,6 |56 |109 |- |Бангкокийн дамжин өнгөрөх систем | rowspan="1" |[[Бангкок]] | rowspan="1" |[[Тайланд|Таиланд]] |1999 |2 |53,5 |48 |241,1 |- |[[Манилын метро]] | rowspan="1" |[[Манила]] | rowspan="1" |Филиппин |1999 |1 |16,9 |13 |158,8 |- |Измирын метро |[[Измир]] |Турк |2000 |1 |20,1 |17 |105 |- |Бразилиа хотын метро |[[Бразилиа]] |Бразил |2001 |2 |42,4 |24 |54,7 |- |Лимагийн метро |[[Лима]], Кальяо |Перу |2001 |1 |34,6 |26 |107,2 |- |[[Копенхагены метро]] |[[Копенхаген]] |[[Дани]] |2002 |4 |38,2 |39 |70,4 |- |Делийн метро |[[Дели]] |Энэтхэг |2002 |10 |350,4 |256 |1688 |- |Бурсагийн метро |[[Бурса]] |Турк |2002 |2 |38,9 |<abbr>38</abbr> |91,3 |- |Рены метро |Рен |Франц |2002 |1 |9,4 |15 |33,3 |- |Даляны метро |[[Далянь]] |Хятад |2003 |6 |237,7 |107 |157,2 |- |Шэньжэний метро |[[Шэньжэнь]] |Хятад |2004 |16 |547,4 |369 |1654,4 |- |Уханий метро |[[Үхань|Ухань]] |Хятад |2004 |11 |460,9 |291 |926,8 |- |Кванжугийн метро |Кванжу |[[Өмнөд Солонгос]] |2004 |1 |20,1 |20 |19 |- |Сан-Хуанский метрополитен |[[Сан-Хуан]] |[[Пуэрто Рико|Пуэрто-Рико]] |2004 |1 |17,2 |16 |4,8 |- |Бангкокийн метро | rowspan="1" |[[Бангкок]] | rowspan="1" |[[Тайланд|Таиланд]] |2004 |2 |60,1 |45 |107,8 |- |Минатомирай шугам | rowspan="1" |[[Ёкохама]] | rowspan="1" |Япон |2004 |1 |4,1 |6 |76,4 |- |Наньжины метро |[[Наньжин]] |Хятад |2005 |13 |498,7 |218 |977,4 |- |Чунчины метро |[[Чунчин]] |Хятад |2005 |10 |485 |279 |743,1 |- |[[Казанийн метро]] |[[Казань]] |[[Орос]] |2005 |1 |16,8 |11 |27,2 |- |Валенсиин метро |[[Валенси (Венесуэл)|Валенси]] |Венесуэл |2006 |1 |7,7 |7 |22,6 |- |Лос-Текессийн метро | rowspan="1" |[[Каракас|Каракас,]] Лос-Текес | rowspan="1" |Венесуэл |2006 |2 |10,2 |5 |7,3 |- |Маракайбогийн метро |Маракайбо |Венесуэл |2006 |1 |6,5 |6 |15,3 |- |Турины метро |[[Турин]] |Итали |2006 |1 |13,2 |21 |41,1 |- |Тэжоны метро |Тэжон |Өмнөд Солонгос |2006 |1 |22,7 |22 |39 |- |Пальма-де-Мальоркийн метро |[[Пальма (хот)|Пальма]] |[[Испани]] |2007 |1 |15,6 |16 |1,2 |- |Гаошюны метро |[[Гаошюн]] |[[Тайвань]] |2008 |2 |42,7 |38 |63,8 |- |Санто-Домингогийн метро |[[Санто-Доминго (хот)|Санто-Доминго]] |Бүгд Найрамдах Доминикан улс |2009 |2 |28,4 |34 |67,5 |- |Севильягийн метро |[[Севилья]] |Испани |2009 |1 |18 |22 |16 |- |Дубайн метро |[[Дубай хот|Дубай]] |АНЭ |2009 |2 |74,6 |47 |200,1 |- |Аданагийн метро |Адана |Турк |2009 |1 |13,5 |13 |14 |- |Шэньяны метро |[[Шэньян]] |Хятад |2010 |5 |163,7 |122 |319,1 |- |Чэндэгийн метро |[[Чэндэ]] |Хятад |2010 |13 |517,8 |335 |782,1 |- |Фошаны метро |[[Фошан]] |Хятад |2010 |3 |39,6 |25 |<abbr>?</abbr> |- |Меккагийн метро |[[Мекка]] |[[Саудын Араб]] |2010 |1 |18,1 |9 |4 |- |Алжир хотын метро |[[Алжир хот|Алжир]] |Алжир |2011 |1 |18,2 |19 |28,43 |- |Бангалорын метро |[[Бангалор]] |[[Энэтхэг]] |2011 |2 |73,75 |66 |122,9 |- |Мешхедский метрополитен |[[Мешхед]] |Иран |2011 |1 |37,5 |35 |43,3 |- |[[Алматын метро]] |[[Алматы]] |[[Казахстан]] |2011 |1 |13,4 |11 |13,8 |- |Чанчүны метро |[[Чанчүнь]] |Хятад |2011 |4 |68,8 |59 |51,1 |- |Шианы метро |[[Шиань]] |Хятад |2011 |9 |311 |212 |605,3 |- |Син Пундан шугам | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |2011 |1 |31,3 |12 |95,7 |- |Форталезский метрополитен |Форталеза |Бразил |2012 |2 |43 |28 |? |- |Күньмины метро |[[Күньмин|Куньмин]] |Хятад |2012 |6 |164,3 |115 |124,8 |- |Сучжоуский метрополитен |Сучжоу |Хятад |2012 |6 |249,5 |196 |248,2 |- |Ханжоугийн метро |[[Ханжоу]] |Хятад |2012 |12 |516,2 |302 |339,9 |- |Гургаоны метро |Гургаон |Энэтхэг |2013 |1 |11,7 |11 |2,3 |- |Брешиагийн метро |Брешиа |Итали |2013 |1 |13,7 |17 |17,4 |- |Харбины метро |[[Харбин]] |Хятад |2013 |2 |31,5 |27 |113,3 |- |Чанжоугийн метро |[[Чанжоу]] |Хятад |2013 |9 |260,6 |180 |252,3 |- |Салвадор хотын метро |[[Салвадор]] |Бразил |2014 |2 |31,6 |20 |109,5 |- |Мумбайн метро |[[Мумбай]] |[[Энэтхэг]] |2014 |3 |11,4 |43 |? |- |Ширазын метро |[[Шираз]] |Иран |2014 |1 |22,5 |19 |8 |- |Чаншагийн метро |[[Чанша]] |Хятад |2014 |6 |207,9 |153 |233,4 |- |Метрополитен Нинбо |Нинбо |Хятад |2014 |5 |185,3 |127 |112,3 |- |Метрополитен Уси |Уси |Хятад |2014 |2 |61,2 |48 |92,3 |- |Панама хотын метро |Панама |Панам |2014 |2 |39,8 |32 |81,5 |- |Жайпурын метро |[[Жайпур]] |Энэтхэг |2015 |1 |9,6 |9 |7,2 |- |Ченнайн метро |[[Ченнай]] |Энэтхэг |2015 |2 |45,7 |43 |20,1 |- |Табризын метро |[[Табриз]] |[[Иран]] |2015 |1 |9,3 |10 |? |- |Исфаханский метрополитен |Исфахан |Иран |2015 |1 |20,2 |20 |? |- |Наньчанский метрополитен |Наньшан |Хятад |2015 |2 |60,2 |52 |109,8 |- |Чиндаогийн метро |[[Чиндао]] |Хятад |2015 |7 |308,9 |163 |65,7 |- |Дунгуаны метро |[[Дунгуань]] |Хятад |2016 |1 |37,7 |15 |38,7 |- |Фучжоуский метрополитен |[[Фужоу]] |Хятад |2016 |2 |55,5 |43 |49,3 |- |Хөфэйн метро |[[Хөфэй]] |Хятад |2016 |5 |176,2 |147 |42,7 |- |Наньнины метро |[[Наньнин]] |Хятад |2016 |3 |81 |65 |91,1 |- |Кочинский метрополитен |Кочин |Энэтхэг |2017 |1 |23,8 |21 |? |- |Метрополитен Лакхнау |Лакхнау |Энэтхэг |2017 |1 |23,7 |22 |? |- |Хайдарабадын метро |[[Хайдарабад]] |Энэтхэг |2017 |2 |71,1 |58 |73 |- |Гуйянский метрополитен |Гуйян |Хятад |2017 |1 |33,1 |24 |? |- |Шицзячжуанский метрополитен |Шизяжуан |Хятад |2017 |2 |46,1 |36 |40,4 |- |Сямыньский метрополитен |Сямынь |Хятад |2017 |2 |71,9 |53 |? |- |Таоюаньский метрополитен |Таоюань |Тайвань |2017 |1 |53,1 |22 |? |- |Өрөмчийн метро |[[Өрөмч]] |Хятад |2018 |1 |27,6 |21 |? |- |[[Сиднейн метро]] |[[Сидней]] |[[Австрали]] |2019 |1 |36 |13 |19 |- |Ноидагийн метро |Ноида |Энэтхэг |2019 |1 |29,7 |21 |? |- |Гужаратын метро |Ахмадабад, Гандинагар |Энэтхэг |2019 |1 |6,5 |6 |? |- |Нагпурын метро |Нагпур |Энэтхэг |2019 |2 |24,5 |16 |? |- |[[Жакартагийн метро]] |[[Жакарта]] |[[Индонез]] |2019 |2 |15,7 |13 |? |- |Дохагийн метро |[[Доха]] |Катар |2019 |3 |76 |39 |? |- |Вэньжоугийн метро |Вэньжоу |[[Хятад]] |2019 |1 |53,5 |18 |? |- |Цинаний метро |Цинань |Хятад |2019 |2 |47,7 |23 |? |- |Ланьжоугийн метро |Ланьчжоу |Хятад |2019 |1 |26,8 |20 |? |- |Чанжоугийн метро |[[Чанжоу]] |Хятад |2019 |1 |34,2 |29 |? |- |Сюйжоугийн метроп |[[Сюйжоу]] |Хятад |2019 |1 |22 |18 |? |- |Макаогийн метро |[[Макао]] |Хятад |2019 |1 |9,3 |11 |? |- |[[Хөх хотын метро]] |[[Хөх хот]] |Хятад |2019 |1 |21,7 |20 |? |- |Кимпхо Голдлайн шугам | rowspan="1" |[[Сөүл]] | rowspan="1" |Өмнөд Солонгос |2019 |1 |23,7 |10 |? |- |Лахорын метро |[[Лахор]] |Пакистан |2020 |1 |27,1 |26 |? |- |[[Ханойн метро]] |[[Ханой]] |[[Вьетнам]] |2021 |1 |12,5 |12 |? |- |Канпурын метро |Канпур |Энэтхэг |2021 |1 |8,7 |9 |? |- |Шаосины метро |Шаосин |Хятад |2021 |1 |20,3 |10 |? |- |Лояны метро |Лоян |Хятад |2021 |1 |25,3 |19 |? |- |Тайжуны метро |Тайжун |Тайвань |2021 |1 |16,7 |18 |? |- |Даккагийн метро |[[Дакка]] |[[Бангладеш]] |2022 |1 |20,1 |17 |— |- |Метрополитен Пуны |[[Пуна (хот)|Пуна]] |Энэтхэг |2022 |2 |23,8 |21 |? |- |Метрополитен Тайчжоу |Тайчжоу |Хятад |2022 |1 |52,4 |15 |? |- |Метрополитен Кито |[[Кито (хот)|Кито]] |[[Эквадор]] |2022 |1 |22 |15 |? |- |REM | rowspan="1" |[[Монреал|Монреаль]] | rowspan="1" |Канад |2023 |1 |16,6 |5 |? |- |Лагосын метро |[[Лагос (хот)|Лагос]] |[[Нигери]] |2023 |1 |35 |5 |? |- |Хонолулугийн метро |[[Хонолулу]] |[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] |2023 |1 |14,7 |9 |? |- |Аграгийн метро |[[Агра]] |Энэтхэг |2024 |1 |5,2 |6 |? |} f1nsg3wkzx30t8lk0f384s5pk8au2hd 10-р Богд Жавзандамба Хутагт 0 138941 852197 835331 2026-04-04T01:46:58Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 852197 wikitext text/x-wiki Монголын Буддын шашны тэргүүн, Оройн Дээд Очирдара Аравдугаар Богд Жавзандамба Хутагт. {{Инфобокс албан тушаалтан|title=Дээрхийн гэгээнтэн 10-р Жавцандамба Хутагт (Богд Гэгээн)|name=|image=Bogd Lama.jpg|caption=Богд лам|birth_date={{circa|2015}}|birth_place=[[Америкийн Нэгдсэн Улс]]|predecessor=[[Жамбалнамдолчойжижалцан|9-р Жавцандамба хутагт]]|death_date=|death_place=|occupation=Монголын буддын шашны тэргүүн|spouse=}} Монголын Буддын шашны тэргүүн, Оройн Дээд [[:en:Vajradhara|Очирдара]] Аравдугаар Богд Жавзандамба хутагт Данзан Жамбал Чойжи Ванчүг бээр билгийн тооллын 17 дугаар жарны 29 дүгээр он хаврын адаг цагаан луу сарын 15 буюу аргын тооллын 2015 оны 5 дугаар сарын 4-ний өдөр мэндэлжээ. 10-р Богд Жавзандамба хутагтын аав хуучнаар [[Түшээт хан аймаг|Түшээт хан]] аймгийн Эрдэнэ Дайчин вангийн хошуу, одоогийн [[Булган аймаг|Булган]] аймгийн [[Бугат сум (Булган)|Бугат]] сумын уугуул, [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуулийн]] багш, математикийн шинжлэх ухааны доктор Цогт овогт [https://altannar.com Чинчулууны Алтаннар], ээж нь хуучнаар [[Түшээт хан аймаг|Түшээт хан]] аймгийн Говь Түшээт вангийн хошуу, одоогийн [[Өмнөговь аймаг|Өмнөговь]] аймгийн [[Ханхонгор сум|Ханхонгор]] сумын уугуул, “[https://monpolymet.mn/ Монполимет]” группийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн дарга, эдийн засагч [[Боржигин|Боржигэд]] овогт [[:en:Munkhnasan_Narmandakh|Нармандахын Мөнхнасан]] билээ. Хутагтын аав Ч.Алтаннарын аав Очирхуягийн Чинчулуун, ээж Дамдингийн Нямсүрэн математикийн шинжлэх ухааны доктор, [[Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль|Шинжлэх Ухаан, Технологийн Их Сургуулийн]] профессор, багш хүн байжээ. Хутагтын аав Ч.Алтаннарын аав, ээж хоёулаа хуучнаар [[Түшээт хан]] аймгийн Эрдэнэ дайчин вангийн хошуу, одоогийн [[Булган]] аймгийн [[Бугат]] сумын уугуул хүмүүс ажээ. Хутагтын ээж Н.Мөнхнасангийн аав Гончигсүрэнгийн Нармандах хуучнаар [[Түшээт хан аймаг|Түшээт хан]] аймгийн Говь Түшээт вангийн хошуу, одоогийн [[Өмнөговь аймаг|Өмнөговь]] аймгийн Булган сумын уугуул, математикийн багш мэргэжилтэй хүн байжээ. Хутагтын ээж Н.Мөнхнасангийн ээж [[:en:Garamjav_Tseden|Цэдэнгийн Гарамжав]] хуучнаар [[Түшээт хан аймаг|Түшээт хан]] аймгийн Эрдэнэ Дайчин вангийн хошуу, одоогийн [[Булган аймаг|Булган]] аймгийн [[Орхон сум (Булган)|Орхон]] сумын уугуул, “[https://monpolymet.mn/ Монполимет]” группийн үүсгэн байгуулагч, Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн асан, Эрдэс Баялаг Эрчим хүчний дэд сайдаар богино хугацаанд ажиллаж байсан. == 10-р Богд Жавзандамба хутагтаар тодорсон нь == 2016 оны 11 дүгээр сард Дээрхийн гэгээнтэн [[14-р Далай лам]] Монгол Улсад айлчлахдаа: “Монголын Богд Жавзандамба хутагт түүхэнд алдартай, маш агуу хүн байсан”, олон хүүхдийн дундаас “Есдүгээр Богдын дараагийн дүр Монголд мэндэлсэн байгаа шинж тэмдэг илэрч байна” хэмээн 10 дугаар Богд Жавзандамба хутагтын дүрийг эндүүрэггүй магад тодруулсан болохоо нийтэд зарлажээ. 2016 онд Дээрхийн гэгээнтэн [[14-р Далай лам]] 10-р Богд Жавзандамба хутагтад Данзан Жамбал Чойжи Ванчүг [Түвэдээр: ''Tenzin Jampal Choegyi Wangchuk''] хэмээх алдар хайрлажээ. 10-р Богд Жавзандамба хутагтын алдарын эхний “Данзан” нь 14-р Далай лам Данзанжамцын нэрээс, удаах “Жамбал” нь [[:en:9th_Jebtsundamba_Khutughtu|9-р Богд Жавзандамба]] Жамбалнамдолчойжижанцан хутагтын нэрээс, удаах "Чойжи" нь [[:en:Bogd_Khan|8-р Богд Жавзандамба]] Агваан Лувсан Чойжи Ням Данзан Ванчүг Балсамбуу хутагтын нэрээс оруулсан байна.<ref>{{Cite web |title=eagle.mn |url=https://eagle.mn/r/20228 |access-date=2025-02-25 |website=eagle.mn}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kuepper |first=Miriam |date=2023-03-23 |title=Mongolian boy named by Dalai Lama as reincarnation of Buddhism leader |url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-11894335/Mongolian-child-named-Dalai-Lama-reincarnation-Buddhisms-important-leader.html |access-date=2025-02-25 |website=Mail Online}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-27 |title=Mongolian boy named reincarnation of Buddhist spiritual leader by the Dalai Lama |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/new-dalai-lama-mongolia-boy-tibet-b2308510.html |access-date=2025-02-25 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Dalai Lama names US-born Mongolian boy as as 3rd highest leader in Buddhism |url=https://www.business-standard.com/world-news/dalai-lama-names-us-born-mongolian-boy-as-as-3rd-highest-leader-in-buddhism-123032700655_1.html |access-date=2025-02-25 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> 2023 оны 3 сарын 8-ны өдөр Энэтхэгийн Himachal Pradesh мужийн [[Дарамсала]] хот дахь "Зүглаг Хан" дуганд 5000 лам хувраг, сүсэгтэн түүний дотор 600 монголчууд оролцсон Дэмчог Нагбува Хэрүга Кришначаряа уламжлалын авшиг хүртээх ёслолын үеэр Дээрхийн гэгээнтэн 14-р Далай лам түүний зүүн талд сууж буй бяцхан хүүг заан “Өнөөдөр бидэнтэй хамт Монголын Халх Жавзандамба хутагтын дүр сууж байна. Түүний өмнөх дүрүүд Дэмчогийн Кришначаряа язгууртай ойр холбоотой. Тэдний нэг энэ уламжлалд зориулж, Монгол Улсад сүм хийд байгуулж байсан. Богдын шинэ дүр өнөөдөр энд, бидэнтэй хамт байгаа нь маш их өлзий дэмбэрэлтэй хэрэг юм” хэмээн хурсан олонд айлдсаныг Энэтхэгийн Таймс, Английн Таймс зэрэг дэлхийн олон хэвлэлүүд түгээн цацсан билээ.<ref>{{Cite web |last=Б.Анхтуяа |date=2023-03-21 |title=Mongolian child named as the reincarnation of Buddhism's spiritual leader - News.MN |url=https://news.mn/en/798945/ |access-date=2025-02-25 |website=News.MN - The source of news |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=A Mongolian boy has been declared an important leader for Tibetan Buddhists |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2023/04/01/1167587452/a-mongolian-boy-has-been-declared-an-important-leader-for-tibetan-buddhists |access-date=2025-02-25}}</ref> 2016 оноос хойш нууцалж байсан 10-р Богд Жавзандамба хутагтын талаар [[14-р Далай лам]] дэлхийд зарласан нь буддын шашинтан хийгээд дэлхийн олон нийтэд шуугиан тарьсан юм. Дээрхийн гэгээнтэн 14-р Далай лам мөн өдөр лам хувраг, сүсэгтэн монголчуудын төлөөлөлтэй уулзаж, Монголын Буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзундамба хутагт бээр 14-р Далай ламд мандал өргөсөн байна. 10-р Богд Жавзандамба хутагт бол Монголын Буддын шашны тэргүүн бөгөөд Буддизмын гурав дахь том лам, оюун санааны удирдагч билээ. Ийнхүү 260 гаруй жилийн дараа Монгол нутагт, Монгол хүн Монголын Буддын шашны тэргүүнээр тодорлоо. == Богд ламын замнал == Монголын Буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзандамба хутагт бээр 2023 оны туулай жилийн Цагаан сарын шинийн гуравны билигт сайн өдөр [[Гандантэгчэнлин хийд|Гандантэгчэнлин]] хийдийн Батцагаан дуганд лам хуврагуудтай золголт хийжээ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-14 |title=БОГД |url=https://www.inews.mn/a/31580 |access-date=2025-02-25 |website=www.inews.mn |language=mn}}</ref><ref>{{Cite web |last=iSee.mn |title=Гурван настайдаа тодорч, 7 жил нууцлагдмал байсан Монголын X Богд олны өмнө гарч, “Монгол Улс буддын шашны цөм болно” гэж гаднынхан онцлов |url=https://isee.mn/n/47613 |access-date=2025-02-25 |website=iSee.mn |language=mn}}</ref> 2023 оны 8 сарын 30-нд Гандантэгчэнлин хийдийн Батцагаан дуганд Монголын Буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзандамба хутагт бээр Жадо ринбүчи хувилгаантай номын барилдлага тогтоон, [[Аюуш бурхан|Аюуш бурханы]] насны авшигийг багшаас шавьд, чихнээс чихэнд, нууцын нууц, зүрхний гүн дэх нандин авшиг дамжлагын эрхийг ёсчлон хүртжээ.<ref>{{Cite web |title=10-р Богд Жавзандамба эрдэнийн эрхи ёсчлон хүртлээ |url=https://sonin.mn/news/culture/139960 |access-date=2025-02-25 |website=sonin.mn |language=mn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Д.Чойжамц: X Богд бол Бурханы шашны ертөнцөд агуу үйл бүтээх гэгээнтэн юм DNN.mn |url=https://dnn.mn/news/131138 |access-date=2025-02-25 |website=dnn.mn }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2023 оны 11 сарын 18-ны өглөө Монголын Бурханы шашинтны төв, Гандантэгчэнлин хийдийн шинэ тэргүүн хамба ламыг ширээнээ залах ёслолыг тохиолдуулан Монголын Бурхан шашинтны төв, Гандантэгчэнлин хийдийн тэргүүн их хамбын албыг 31 жил хашсан, 29-р Хамба Номун Хан Дэмбэрэлийн Чойжамцаас шинэ Хамба лам, 30-р Хамба Номун Хан, гэвш, лхаарамба Дуламрагчаагийн Жавзандоржид хамбын тамгыг шилжүүлэн өгөх хүндэт үүргийг Монголын Буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзандамба хутагт бээр хүлээж, бэсрэг ёслол Батцагаан дуганд хаалттай болж, цөөн тооны лам хувраг оролцжээ.<ref>{{Cite web |last=Админ |date=2023-09-03 |title=Д.ЧОЙЖАМЦ: 10-Р БОГД МААНЬ НОМ ЭРДЭМДЭЭ ШАМДАЖ, ШАШИН МААНЬ СЭРГЭЖ БАЙНА |url=https://urug.mn/80170/ |access-date=2025-02-25 |website=Өрөг.МН - Монголын хараат бус хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл |language=mn }}{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2023-11-18 |title=Тэргүүн хамба лам Д.Чойжамц: Шинэ Хамба Д.Жавзандоржид шашин номын үйлсэд сайн зүтгэж, ард олноо тэгш үзэж, энэрэн хайрлаж, бурхны шашнаа хөгжүүлээрэй гэж ерөөе |url=https://ubn.mn/p/52427 |access-date=2025-02-25 |website=Улаанбаатар ньюс |language=mn-MN}}</ref> 2024 оны 8 дугаар сарын 9-ний өдөр Даян дэлхийн амар амгалангийн төлөөх Дүйнхорын ван буюу Цогт Цагийн Хүрдэний Их авшгийн айлдварт Монголын буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзандамба хутагт морилж, 2024 оны 8 дугаар сарын 17-ны өдрөөс эхлэн мөн сарын 22-ны өдрийг дуустал өөрийн биеэр оролцов. Энэхүү Цогт Цагийн Хүрдэний Их авшгийн айлдварт нийтдээ олон улс орны хорин мянга гаруй лам хувраг, сүсэгтэн олон оролцсон бөгөөд эл айлдварын үеэр Монголын буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзандамба хутагт бээр анх удаа нийтийн өмнө заларч, лам, хувраг сүсэгтэн олонтой мэндчилсэн болно. <ref>{{Cite web |last=Zindaa |title=X Богд Жэвзүндамба хутагт Дүйнхорын ван Их авшгийн айлдварт мориллоо |url=https://www.zindaa.mn/4wyo |access-date=2025-02-25 |website=www.zindaa.mn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=iKon.mn |first=Г. Мөрөн |date=2024-08-19 |title=ФОТО: Гандантэгчэнлин хийдэд Дүйнхорын вангийн авшиг хүртээх үйл ажиллагаа үргэлжилж байна |url=https://ikon.mn/n/37sf |access-date=2025-02-25 |website=ikon.mn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=iSee.mn |title=ФОТО: Дүйнхорын ван буюу Цогт Цагийн Хүрдэний Их авшгийн айлдварт X Богд Жэвзүндамба хутагт морилжээ |url=https://isee.mn/n/68290 |access-date=2025-02-25 |website=iSee.mn |language=mn}}</ref> 2024 оны 8 дугаар сарын 18-ны өдөр Монголын Буддын шашны тэргүүн, Оройн дээд Очирдара 10-р Богд Жавзандамба хутагтад Монголын Буддын шашны хутагт хувилгаад мөргөж, мандал өргөв. Монголын Буддын шашны тэргүүн 10-р Богд Жавзандамба хутагт бээр өдөр бүр, “миний монгол ахан дүүс, багш, лам хувраг, шавь нар маань амар амгалан болтугай” хэмээн ерөөл тавьсаар буй билээ.<ref>{{Cite web |date=2024-05-23 |title=Х БОГД: Эрдэмт бурхны шашин 10 зүгтээ дэлгэрэх болтугай |url=https://www.reelnews.mn/a/725 |access-date=2025-02-25 |website=www.reelnews.mn |language=mn}}</ref> {{s-start}} {{Залгамжлал |өмнө =[[Жамбалнамдолчойжижалцан]] |албан_тушаал =[[Жавзандамба хутагт]] |он = 2016- |дараа = - }} {{end}} == See also == [[Ангилал:2015 онд төрсөн]] [[Ангилал:Амьд хүн]] [[Ангилал:Жавзандамба хутагт|#10]] [[Ангилал:Буддын хувилгаан]] [[Ангилал:Төвөдийн буддын шашны хүн]] 4dfk98adj31277d37ialymtbyrhf8s6 Цаг тооны тууж 0 139829 852202 818737 2026-04-04T02:39:16Z Avirmed Batsaikhan 53733 852202 wikitext text/x-wiki [[Файл:14 2 List of Radzivill Chron.jpg|thumb|Радзивилловын жагсаалтын 14-р хуудас]] '''«Цаг тооны тууж»''' ([[Орос хэл|орос]]. ''По́весть временны́х лет''; сүмийн слав хэл. ''Повѣсть врємѧнныхъ лѣтъ''; мөн «''Первоначальная летопись''», «''Начальная летопись''», «''Несторова летопись''» гэж нэрлэдэг) — Оросын хадаглагдаж үлдсэн хамгийн эртний бөгөөд бүрэн хэмжээний эх сурвалж гэж тооцогддог. Уг эх сурвалжийг Киевт 1110 он орчим бичигдсэн гэж үздэг бөгөөд бүрэн эхийг 14-16-р зууны хуулбаруудын жагсаалтаар бүрдүүлсэн гэдэг таамаг байдаг. Энэхүү эх сурвалж нь Оросын хожмын бусад ихэнх түүхийн эх сурвалжийн үндэс болсон байна. Энэхүү сурвалжид Библийн үеэс эхлэн 1117 оны гурав дахь хэвлэлд дуусдаг түүхийн үеийг багтаасан бөгөөд Оросын түүхийн он сар өдөр нь [[Византын эзэнт гүрэн|Византийн]] эзэн хаан III Михаил Мефистийн хаанчлалын эхлэлийг харуулсан 852 оны зун эхэлдэг байна. Дундад зууны үеийн ихэнх бүтээлүүдийн нэгэн адил "Цаг тооны тууж"-ийн эх хувь нь хадгалагдаж үлдээгүй байна. Энэ нь хоёр дахь, гурав дахь (эхнийх нь үлдээгүй) гэж нэрлэгддэг хоёр редакцаас мэдэгдэж байгаа бөгөөд дараа нь хуулбарлагчдын хийсэн бага зэргийн өөрчлөлттэй хэд хэдэн хувилбараас авч үздэг байна. "Цаг тооны тууж" дахь эртний үеийн он сар өдөр, үйл явдлын тайлбар нь найдваргүй гэж үздэг боловч түүнээс бусад бие даасан эх сурвалжтай харьцуулах боломжтой байдаг учраас [[Киевийн Русь|Киевийн Русийн]] түүхийн гол эх сурвалжуудын нэг болж ирсэн юм. == Текстүүд == "Цаг тооны тууж"-ийн бүрэн текст XIV—XVI зууны 5 жагсаалтаар хадгалдагдан үлдсэн гэж үздэг. Үүнд: * [[Лаврентьевын цаг тооны бичиг]] (1377; одоо [[ОХУ-ын Улсын номын сан|Оросын Улсын номын сан]]-д байна), * [[Радзивилловын цаг тооны бичиг]] (XV зууны сүүл; одоо [[Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн Номын сан|Оросын Шинжлэх ухааны академийн номын сан]]-д хадгалагдаж байгаа), * [[Кёнингзбергийн цаг тооны бичиг]] (XV зууны сүүл; одоо Оросын Улсын номын санд байна), * [[Ипатьевын цаг тооны бичиг]] (1420-иод оны эхэн үе; одоо Оросын ШУА-ийн номын санд байгаа), * [[Хлебниковын жагсаалт]] (1550 оны сүүл 1560-аад оны эхэн үе; Оросын үндэсний номын санд байгаа). [[Ангилал:Оросын түүх]] [[Ангилал:Оросын он тооллын бичиг]] [[Ангилал:1110-д оны ном]] [[Ангилал:Славын түүх]] 1s2omsjeezezv6ehy4j4j9ldk93tm25 Сыгнак 0 143153 852247 834619 2026-04-04T11:18:01Z Avirmed Batsaikhan 53733 852247 wikitext text/x-wiki '''Сыгнак''' (''Сыганак, Сугнак, Сунак, Сунах, Сунаката, Сунак-Ата, Саганак''; [[Казах хэл|каз.]] ''Сығанақ'') —14-р зуунд [[Хөх Орд|Хөх Ордын]] төв, Сырдарьяагийн Кипчакуудын нийслэл байгаад 1469-1620 онуудад [[Казахын Хант Улс|Казахын хант улсын]] нийслэл байсан эртний хот суурин юм. Өнөө үед Казахстаны [[Кызылорда|Кызылорда мужийн]] Сунаката тосгон юм. Сыгнак хотын хөгжил цэцэглэлт нь Их Торгоны Зам-тай ойрхон байсантай холбоотой юм. 12-р зуунд энэ хот нь [[Тэнгэр Уул|Тэнгэр уулнаас]] [[Сырдарья]] мөрөн рүү, [[Каспийн тэнгис|Каспийн тэнгисийн]] хойд эрэг хүртэл үргэлжилсэн замын томоохон худалдаа, гар урлалын төв болж байжээ. Худалдаа эрхлэхээс гадна хотын оршин суугчид усалгаатай газар тариалан, ан агнуур, загас агнуур эрхэлдэг байсан гэдэг. 1219 онд энэ хот Монголчуудад эзлэгдсэн байна. Сыгнакийн бүслээд байсан [[Зүчи|Зучи]] жанжин Хасан Хожа гэгч орон нутгийн худалдаачныг хот руу элчээр илгээж, бууж өгөхийг санал болгосон боловч хотын иргэд элчийг алж, эсэргүүцэл үзүүлэв. Улмаар Зучийн цэргүүд 7 хоногийн бүслэлтийн дараа хотыг эзэлж, Монгол элчийг хөнөөсний хариуд хүн амыг нь бүрмөсөн устгасан түүхтэй. [[Алтан Орд|Алтан Ордын]] захирагч Урус хаан Сыгнакийн хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулсан бөгөөд түүний дор шинэ сүм хийд, медресе болон бусад олон нийтийн барилгууд баригдсан. 14-р зууны дунд үеэс энэ хот [[Хөх Орд|Хөх Ордын]] нийслэл болжээ. Орлогын гол эх үүсвэр нь Каспийн эрэг, Дашти-Кипчак, Туркестан, Трансоксиан, Хотан зэрэг орнуудын худалдаачидтай худалдаа хийх явдал байв. Тухайн үеийн хүмүүсийн хэлснээр "өдөр бүр зах дээр 500 жин ачсан тэмээтэй ирдэг ирдэг байсан бөгөөд орой болход бүх бараа зарагддаг байжээ". 1379 онд шинээр нэгдсэн Алтан Ордын ирээдүйн хаан Тохтамыш [[Доголон Төмөр|Доголон Төмөрийн]] тусламжтайгаар Сыигнакийг эзэлж, үүний дараа хотын зоосны газарт өөрийн зоосыг цохиж гаргаж байжээ. 1383 онд болон түүнээс хойш Доголон Төмөр өөрөө Сыгнак хотод өөрийн зоосыг гаргаж байсан ажээ. 0ct2d9kpdeadzim9ccvm0jlabp1hwim Виктор Садовничий 0 144199 852198 842348 2026-04-04T02:08:04Z Avirmed Batsaikhan 53733 852198 wikitext text/x-wiki [[Файл:Виктор Садовничий (2023).jpg|thumb]] '''Виктор Садовничий''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Ви́ктор Анто́нович Садо́вничий,'' 1939 оны 4-р сарын 3-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт [[Украин|Украины]] [[Харьков муж|Харьков мужийн]] Краснопавловка тосгонд төрсөн) — Зөвлөлтийн болон Оросын математикч, Оросын дээд боловсролын зүтгэлтэн. 1992 оны 3-р сарын 23-наас эхлэн [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|М.Ломоносын нэрэмжит Москвагийн Улсын их сургуулийн]] захирал. 2024 оны ОХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар. == Намтар == * 1956-1957 — Харьков мужийн Краснопавловскийн чихрийн манжин боловсруулах үйлдвэрт ачигч. * 1957-1958 — "Артемуголь" трестийн Комсомолец уурхайд ажилчин. * 1958-1963 — [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их Сургуулийн]] Механик, математикийн факультетын оюутан. * 1963-1964 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик, математикийн факультетын Уян хатан чанарын онолын тэнхимийн ахлах лабораторийн туслах. * 1963-1966 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик, математикийн факультетын магистрантурт сурч төгсөөд, докторын зэрэг хамгаалсан. * 1966-1970 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик, математикийн факультетын Функцийн онол, функциональ шинжилгээний тэнхимийн туслах. * 1967 — Физик-математикийн шинжлэх ухааны нэр дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. * 1970–1976 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик-математикийн факультетын Функцийн онол ба функциональ шинжилгээний тэнхимийн дэд профессор. * 1971 — Дэд профессорын эрдмийн цол хүртсэн. * 1972–1978 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик-математикийн факультетын эрдэм шинжилгээний дэд захирал. * 1974 — Физик-математикийн шинжлэх ухааны докторын эрдмийн цол хүртсэн. * 1976–1981 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик-математикийн факультетын Функцийн онол ба функциональ шинжилгээний тэнхимийн профессор. * 1977 — Профессорын эрдмийн цол хүртсэн. * 1980–1986 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Тэргүүн дэд захирал. * 1981–1982 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Тооцооллын математик ба кибернетикийн факультетийн Функциональ шинжилгээ ба түүний хэрэглээний тэнхимийн эрхлэгч. * 1982–1986 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Байгалийн Шинжлэх Ухааны Факультетуудын Эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил эрхэлсэн дэд захирал. * 1982 оноос хойш — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Механик, Математикийн Факультетын Математикийн шинжилгээний тэнхимийн эрхлэгч, профессор. * 1986–1992 — Москвагийн Улсын Их Сургуулийн тэргүүн дэд захирал. * 1992 оноос хойш Москвагийн Улсын Их Сургуулийн ректор. * 1994 — Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүнээр сонгогдсон. * 1997 — Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн академичээр сонгогдсон. * 2001 — Оросын Боловсролын Академийн хүндэт академичээр сонгогдсон. * 2008–2013 — [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн]] дэд ерөнхийлөгч. {{DEFAULTSORT:Садовничий, Виктор}} [[Ангилал:1939 онд төрсөн]] [[Ангилал:Оросын математикч]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн математикч]] [[Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч)]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)]] [[Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)]] [[Ангилал:Төрийн шагналтан (ОХУ)]] [[Ангилал:ОХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Нэгдсэн Орос Намын гишүүн]] dpualn02q93vklfmb7jcm46scc5pl8e Алунгоо хатны хөшөө 0 145576 852230 851174 2026-04-04T06:53:04Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Алунгоо хатны түүхэн дурсгалт хөшөө]] 852230 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Алунгоо хатны түүхэн дурсгалт хөшөө]] 5wgtq1popnbyvdz6xr41emheluwmxps Янош Туроци 0 145731 852123 2026-04-03T12:16:17Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Johannes de Thurocz 164 Cod Pal germ 156 Chronica Hungarorum.jpg|thumb]] '''Янош Туроци''' ([[Унгар хэл|унгар.]] ''János Turóczi'', буюу ''Thuróczy'', [[Латин хэл|лат.]] ''Iohannes Thurociensis'', [[Герман хэл|герман.]] ''Johannes de Thurocz'', [[Словак хэл|словак.]] ''Ján z Turca'', 1435, Шипице буюу Липтовски-Микулаш хотод төрсөн — 1488, 14..." 852123 wikitext text/x-wiki [[Файл:Johannes de Thurocz 164 Cod Pal germ 156 Chronica Hungarorum.jpg|thumb]] '''Янош Туроци''' ([[Унгар хэл|унгар.]] ''János Turóczi'', буюу ''Thuróczy'', [[Латин хэл|лат.]] ''Iohannes Thurociensis'', [[Герман хэл|герман.]] ''Johannes de Thurocz'', [[Словак хэл|словак.]] ''Ján z Turca'', 1435, Шипице буюу Липтовски-Микулаш хотод төрсөн — 1488, 1489 буюу 1490 онд [[Буда]] хотод нас барсан) — [[Унгар|Унгарын]] цаг тооны түүх бичигч, түүхч бөгөөд Матьяш Хуньяди хааны тэргүүн нарийн бичиг, Унгарын хаант улсын анхны албан ёсны түүхэн шастир болох "Унгаруудын шастир түүх" ([[Латин хэл|лат.]] ''Chronica Hungarorum'') бичсэн шашны бус зохиогч. == Бүтээл == 1486-1488 онд Янош Туроцийн латин хэлээр эмхэтгэсэн "Унгаруудын шастир түүх" (латин: ''Chronica Hungarorum'') нь эртний үеэс 1487 он хүртэлх Унгарын түүхийг өгүүлдэг. Үүний ихэнх хэсэг нь үндсэндээ өмнөх түүхийн шастируудын эмхэтгэл бөгөөд зохиогч хэсэгчлэн хянан засварласан бөгөөд зөвхөн 1387 оноос хойшхи үйл явдлуудыг өөрөө бие даан бичжээ. svdpmyq76x87j88nc0xevpmd1mjbs70 Ханойн метро 0 145732 852129 2026-04-03T12:55:11Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Hanoi Metro station nearing completion.jpg|thumb]] '''Ханойн метро''' — Вьетнамын нийслэл Ханой хот дахь метро, тус улсын анхны метро юм. Барилгын ажил 2008 онд эхлэхээр төлөвлөгдсөн боловч ирээдүйн метроны төслүүдэд зориулж газар чөлөөлөх бэрхшээлтэй асудлууд тулгарсан т..." 852129 wikitext text/x-wiki [[Файл:Hanoi Metro station nearing completion.jpg|thumb]] '''Ханойн метро''' — Вьетнамын нийслэл Ханой хот дахь метро, тус улсын анхны метро юм. Барилгын ажил 2008 онд эхлэхээр төлөвлөгдсөн боловч ирээдүйн метроны төслүүдэд зориулж газар чөлөөлөх бэрхшээлтэй асудлууд тулгарсан тул 2010 онд л эхэлсэн байна. [[Файл:HanoiMetroOld.svg|thumb|358x358px]] Нээлтийг 2016 онд хийхээр төлөвлөж байсан ч янз бүрийн асуудлаас болж хэд хэдэн удаа хойшлуулсан. Вьетнамын Тээврийн яам метроны анхны шугамын арилжааны үйл ажиллагаа 2021 оны 4-р сард эхэлнэ гэж мэдэгдсэн ч төлөвлөсөн нээлт болоогүй. Ханойн метроны анхны шугам 2021 оны 11-р сарын 6-нд нээгдсэн. Метроны хоёр дахь шугамын туршилт 2022 оноос хойш үргэлжилж байгаа боловч бүтэн шугамыг 2027 онд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна. Эхний хэсгийн нээлт (8 буудал, 8.5 км) 2024 оны 8-р сарын 8-нд болсон. [[Файл:Hanoi metro Plan - geo.png|thumb]] Ханой хотод нийт 8 шугам бүхий метро барихаар төлөвлөж байна. Газар доорхи цөөн хэдэн хэсгээс бусад нь газар дээгүүр баригдах юм. 2025 оны 10-р сарын 9-нд — 2-р шугамын барилгын ажил эхэлж, 10 өртөө, ойролцоогоор 11 км урт, 2029 онд нээгдэнэ. 2025 оны 12-р сар — 5-р шугам эхэлж, 38 км урт байх юм. == Ханой хотын метроны цагийн хуваарь == Метро өдөр бүр өглөөний 5:30-аас оройн 22:30 цагийн хооронд ажилладаг. Нээгдсэнээс хойшхи эхний долоо хоногт өглөөний 5:30-аас оройн 20:00 цагийн хооронд ажиллаж байсан бөгөөд галт тэрэг 15 минут тутамд хөдөлдөг байв. Нээгдээд хоёр дахь долоо хоногийн дараа галт тэрэг 10 минут тутам байсныг оргил ачааллын үед 6 минут тутам болгосон байна. qpoh1i24n9s26blx4r8u6dht383686w Teatro Colón, Bogotá (Colombia) 0 145733 852130 2026-04-03T13:05:10Z Enhhuslennn 103524 Хуудас үүсгэв: "Кристофер Колумбын театр буюу Театро Колон нь Колумбын Богота хотын түүхэн төвд байрладаг. Энэ нь тус улсын үндэсний театр бөгөөд 1885-1895 оны хооронд Италийн архитектор Пьетро Кантини барьжээ. Барилга нь Неоклассик загвартай бөгөөд Кристофер Колумб Амери..." 852130 wikitext text/x-wiki Кристофер Колумбын театр буюу Театро Колон нь Колумбын Богота хотын түүхэн төвд байрладаг. Энэ нь тус улсын үндэсний театр бөгөөд 1885-1895 оны хооронд Италийн архитектор Пьетро Кантини барьжээ. Барилга нь Неоклассик загвартай бөгөөд Кристофер Колумб Америкт ирсний 400 жилийн ойд зориулж түүний нэрээр нэрлэсэн байна. Театр 1892 оны 10-р сарын 12-нд нээлтээ хийсэн бөгөөд Андын бүс нутаг дахь 19-р зууны архитектурын шилдэг бүтээлд тооцогддог. 1975 онд түүх, соёлын ач холбогдлоор нь Колумбын Үндэсний дурсгалт газар болгожээ. Барилгын гадна талын Дори болон Иони баганууд нь Кантинигийн Италид эзэмшсэн сонгодог боловсролыг илтгэдэг. Театрын дотор тал нь гоёмсог чимэглэлтэй, Италийн дуурийн театруудын адил тах хэлбэртэй. Танхим нь партер, гурван давхар лож, галерейгаас бүрдэх бөгөөд нийт 900 орчим хүний суудалтай. Хамгийн алдартай хэсэг нь таазны зураг бөгөөд Филиппо Мастеллари, Жиованни Менарини нар Муза бурхад болон урлагийн бэлгэдлүүдийг дүрсэлжээ. Мөн театрт "Бокапорте" гэгддэг тайзны хөшиг байдаг. Үүнийг Аннибале Гатти Флоренц хотод зурсан бөгөөд алдартай дууриудын дүрүүдийг багтаасан байдаг. cz18souadquw2og4ga4e322xy0eq1d3 852131 852130 2026-04-03T13:06:11Z Enhhuslennn 103524 852131 wikitext text/x-wiki Кристофер Колумбын нэрэмжит театр буюу олны нэрлэж заншсанаар Театро Колон нь Колумб улсын нийслэл Богота хотын түүхэн төвд оршдог. Тус улсын үндэсний театр болох энэхүү барилгыг Италийн архитектор Пьетро Кантини 1885-1895 оны хооронд барьж байгуулжээ. Барилгыг Неоклассик хэв маягаар төлөвлөсөн бөгөөд Кристофер Колумб Америк тивийн эрэгт хөл тавьсны 400 жилийн ойг тохиолдуулан түүний алдраар нэрлэсэн байна. 1892 оны 10 дугаар сарын 12-нд үүд хаалгаа нээсэн тус театр нь Андын нурууны бүс нутаг дахь 19-р зууны архитектурын хамгийн үзэмжтэй жишээний нэгд тооцогддог. Түүх болон соёлын асар их үнэ цэнийг нь үнэлж, 1975 онд Колумб улсын Үндэсний дурсгалт газарт бүртгэжээ. Барилгын нүүрэн тал дахь Дори болон Иони хэв маягийн баганууд нь архитектор Кантинигийн Италид сурч эзэмшсэн сонгодог архитектурын нөлөөг тодхон харуулдаг. Театро Колон-ы дотоод засал нь тансаг чимэглэлтэй бөгөөд Италийн дуурийн театруудын жишгээр тах хэлбэртэй зохион байгуулалттай. Театр нь партер (суудал), гурван давхар лож (тусгай суудал) болон галерей хэсгээс бүрдэх бөгөөд нийт 900 орчим хүний багтаамжтай. Театрын хамгийн алдартай хэсгүүдийн нэг бол таазны зураг юм. Уран зураач Филиппо Мастеллари, Жиованни Менарини нар Муза бурхад болон урлагийн бэлгэдлүүдийг дүрсэлсэн фреско зургаар таазыг гоёжээ. Мөн театрт "Бокапорте" хэмээх гайхамшигт хөшиг хадгалагддаг. Энэхүү хөшгийг Аннибале Гатти Флоренц хотноо зурсан бөгөөд дэлхийн алдартай дууриудын дүрүүдийг дүрсэлснээрээ онцлогтой. o40u2ec4h71utjx0fyegaqct33qubid Берлин хотын метро 0 145734 852133 2026-04-03T13:12:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Ligne U8 Berlin U-Bahn train type F, n°2618.jpg|thumb]] '''Берлин хотын метро''' (герман. ''U-Bahn Berlin'') - Хотын цахилгаан төмөр замтай хамт Германы нийслэлийн нийтийн тээврийн гол хэрэгсэл болдог. Энэ метро нь тус улсын хамгийн ууган бөгөөд 1902 онд нээгдсэн. Вернер фон Зименс|Вер..." 852133 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ligne U8 Berlin U-Bahn train type F, n°2618.jpg|thumb]] '''Берлин хотын метро''' (герман. ''U-Bahn Berlin'') - Хотын цахилгаан төмөр замтай хамт Германы нийслэлийн нийтийн тээврийн гол хэрэгсэл болдог. Энэ метро нь тус улсын хамгийн ууган бөгөөд 1902 онд нээгдсэн. [[Вернер фон Зименс|Вернер фон]] [[Вернер фон Зименс|Зименс]] үүний зураг төсөлд идэвхтэй үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Файл:U-Bahn.svg|thumb]] 2021 оны байдлаар Берлиний метро "U-Bahn" сүлжээ нь 173 буудал, 9 шугамаас бүрдэх бөгөөд нийт урт нь 151.7 километр юм. Замын 80% орчим нь газар доор байрладаг. Жилд 553.1 сая зорчигч тээвэрлэдэг (2017) байна. == Шугамууд == {| class="wikitable" |+ !Шугам !Чиглэл !Ашиглаж эхэлсэн он !Сүүлд сунгасан он !Урт !Өртөөний тоо |- | colspan="6" |'''Действующие линии''' |- | |Uhlandstraße ↔ Warschauer Straße |1902 |1926 | align="right" |8,81 км | align="right" |13 |- | |Pankow ↔ Ruhleben |1902 |2000 | align="right" |20,39 км | align="right" |29 |- | |Warschauer Straße ↔ Krumme Lanke |1913 |1929 | align="right" |18,9 км | align="right" |24 |- | |Nollendorfplatz ↔ Innsbrucker Platz |1910 |— | align="right" |2,86 км | align="right" |5 |- | |Hauptbahnhof ↔ Hönow |1930 |2020 | align="right" |22,4 км | align="right" |25 |- | |Alt-Tegel ↔ Alt-Mariendorf |1923 |1966 | align="right" |19,88 км | align="right" |29 |- | |Rathaus Spandau ↔ Rudow |1924 |1984 | align="right" |31,76 км | align="right" |40 |- | |Wittenau ↔ Hermannstraße |1927 |1996 | align="right" |18,04 км | align="right" |24 |- | |Rathaus Steglitz ↔ Osloer Straße |1961 |1976 | align="right" |12,52 км | align="right" |18 |- | colspan="6" |'''Хаагдсан шугам''' |- | |Hauptbahnhof ↔ Brandenburger Tor |2009 — 2020 |— | align="right" |1,4 км | align="right" |3 |} Берлиний метроны өртөөнүүд болон хонгилуудад GSM гар утасны сүлжээ авах боломжтой. Үүний дэд бүтцийг 1995 онд суурилуулсан бөгөөд U-Bahn-д гар утасны үйлчилгээг дэмжсэн анхны системүүдийн нэг байв. Мөн бүх буудлуудад үнэгүй Wi-Fi ашиглах боломжтой. geutxc5huhs1pcyfamoe1l0u44kq7gs Roy Thomson Hall (Canada) 0 145735 852135 2026-04-03T13:16:52Z Enhhuslennn 103524 Хуудас үүсгэв: "Рой Томсон Холл нь Торонтогийн энтертайнмент дүүргийн төвд байрлах концертын томоохон танхим бөгөөд Торонтогийн симфони найрал хөгжим болон Торонтогийн Мендельсоны найрал дууны хамтлагийн үндсэн байр юм. 1982 онд нээгдсэн тус танхимыг архитектор Артур..." 852135 wikitext text/x-wiki Рой Томсон Холл нь Торонтогийн энтертайнмент дүүргийн төвд байрлах концертын томоохон танхим бөгөөд Торонтогийн симфони найрал хөгжим болон Торонтогийн Мендельсоны найрал дууны хамтлагийн үндсэн байр юм. 1982 онд нээгдсэн тус танхимыг архитектор Артур Эриксон болон "Mathers & Haldenby" нар зохион бүтээжээ. Налуу, дугуй хэлбэртэй шилэн дээвэр бүхий өвөрмөц экстерьер нь футурист, болор мэт харагдах байдлыг үүсгэдэг бөгөөд энэ нь Канадын орчин үеийн архитектурын гол дурсгалт газруудын нэг юм. Түүний гэр бүлийнхэн их хэмжээний хандив өргөсний дараа Канадын сонины нэрт магнат Рой Томсоны нэрээр тус танхимыг нэрлэжээ. Энэхүү байгууламж нь хуучирсан Мэсси Холлыг орлож, найрал хөгжим болон олон нийтийн томоохон арга хэмжээнд зориулагдсан илүү том, технологийн дэвшилтэт орон зайг бий болгох зорилгоор баригдсан. Уг танхим анх үзэгчид тайзыг 360 градус тойрч суудаг "хүрээлэх" хэлбэртэй байхаар хийгдсэн. Гэвч нээлтээ хийсний дараа акустик нь хэт "хуурай" байна гэсэн шүүмжлэлтэй тулгарсан. Үүнийг шийдвэрлэхийн тулд 2002 онд олон сая долларын акустик шинэчлэл хийсэн байна. Архитектор Кувабара Пейн МакКенна Бламберг болон акустик зөвлөх "Artec Consultants" нарын удирдсан уг төсөл нь танхимын эзэлхүүнийг багасгаж, дууг илүү сайн ойлгохын тулд тохируулж болдог акустик саравч, хаалтуудыг нэмж суурилуулжээ. Энэхүү шинэчлэл маш амжилттай болж, найрал хөгжмийн дуугаралтын дулаан, тод байдлыг мэдэгдэхүйц сайжруулсан юм. h6e93ykna3k9z9rpilkictz1jgvh7zk Чикагогийн метро 0 145736 852136 2026-04-03T13:24:45Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Chicago Elevated Train.jpg|thumb]] '''Чикагогийн метро''' (товчилсон нэр нь- '''The «L»''', '''«El»''', '''«EL»''' буюу '''«L»''' гэдэг нь «''elevated''» нэрнээс гаралтай) — Чикаго хотын метроны шугамуудын систем. Тээврийг эрхэлдэг байгууллага ''Chicago Transit Authority (CTA)'' юм. Чикагогийн метро нь Н..." 852136 wikitext text/x-wiki [[Файл:Chicago Elevated Train.jpg|thumb]] '''Чикагогийн метро''' (товчилсон нэр нь- '''The «L»''', '''«El»''', '''«EL»''' буюу '''«L»''' гэдэг нь «''elevated''» нэрнээс гаралтай) — Чикаго хотын метроны шугамуудын систем. Тээврийг эрхэлдэг байгууллага ''Chicago Transit Authority (CTA)'' юм. Чикагогийн метро нь [[Нью-Йоркийн метро|Нью-Йорк]] хот болон [[Вашингтон (хот)|Вашингтон]] хотын метроны дараа ордог АНУ-ын хамгийн ачаалалтай гурав дахь метро юм. "L" хэсгийн хамгийн эртний хэсгийг 1892 онд барьсан нь Чикагогийн метрог 1863 оны 10-р сарын 9-нд нээгдсэн Нью-Йорк хотын метроны дараа АНУ-ын хоёр дахь хамгийн эртний метроны систем юм. Чикагогийн метро нь нийт 170.8 километр (108.5 миль) урттай найман шугамаас бүрддэг бөгөөд үүний 91.9 километр нь өндөрлөг замаар (өндөрлөг замтай), 59.4 километр нь газраас дээш, ердөө 19.5 километр нь газар доор байрладаг. "L" нь Хойд Америкийн хамгийн ачаалалтай хоёр шугамаараа 24 цагийн турш ажилладаг цөөхөн метроны системийн нэг юм. Чикагогийн метроны галт тэрэгний толгойн вагонууд дээр үйлчилдэг шугамын бүрийн өнгөтэй тохируулан өөр өөр өнгөөр ​​тэмдэглэсэн байдаг. oqkat6xnktp21wmwygvt1qx254h0kj1 Сингапурын метро 0 145737 852138 2026-04-03T13:42:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Alstom Movia R151 Rolling Stock.jpg|thumb]] '''Сингапурын метро''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Mass Rapid Transit (MRT)''; [[Хятад хэл|хятад.]] 大众快速交通 (地铁); [[Малай хэл|малай.]] ''Sistem Pengangkutan Gerak Cepat''; [[Тамил хэл|там.]] துரிதக் கடவு ரயில்) — [[Сингапур]] хот улсын бүх газар нутгийг хамардаг..." 852138 wikitext text/x-wiki [[Файл:Alstom Movia R151 Rolling Stock.jpg|thumb]] '''Сингапурын метро''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Mass Rapid Transit (MRT)''; [[Хятад хэл|хятад.]] 大众快速交通 (地铁); [[Малай хэл|малай.]] ''Sistem Pengangkutan Gerak Cepat''; [[Тамил хэл|там.]] துரிதக் கடவு ரயில்) — [[Сингапур]] хот улсын бүх газар нутгийг хамардаг төмөр замын үндсэн хэсгийг бүрдүүлдэг метроны шугамын систем юм. Эхний хэсэг болох «Yio Chu Kang» — «Toa Payoh» нь 1987 оны 11-р сарын 7-нд нээгдсэн. Одоогийн байдлаар метро нь нийт 203.8 км урт зургаан шугам, 145 өртөөнөөс бүрдэж байна. 2018 оны байдлаар өдөрт 3.5 сая, жилд 1.2 тэрбум гаруй зорчигч тээвэрлэсэн ажээ. == Шугамнууд == {| class="wikitable sortable" !Шугам !Хэсэг !Нээгдсэн он !Шинэ өртөө нээгдсэн он !Өртөөний тоо !Урт, км !Оператор !Тэжээл |- |'''<big>Умард — Өмнөд</big>''' |Jurong East — Marina South Pier |1987 |2019 |27 |45 | rowspan="4" |SMRT Trains | rowspan="4" |Тогтмол цахилгаан гүйдэл 750 В, гуравдах зам төмөр |- |'''<big>Зүүн — Баруун</big>''' |Pasir Ris / Changi Airport — Tuas Link |1987 |2017 |35 |57,2 |- |'''<big>Тойрог</big>''' |Dhoby Ghaut / Marina Bay — Harbourfront |2009 |2012 |30 |35,5 |- |'''<big>Томсон —</big>''' '''<big>Зүүн эрэг</big>''' |Woodlands North — Woodlands South |2020 |2022 |20 |30,4 |- |'''<big>Умард — Дорно</big>''' |HarbourFront — Punggol |2003 |2011 |16 |20 | rowspan="2" |SBS Transit |1500 В, холботын шугам |- |'''<big>Даунтаун</big>''' |Bugisn — Chinatown |2013 |2017 |34 |41,9 |Тогтмол гүйдэл 750 В, гуравдах зам төмөр |- | colspan="4" align="right" |'''Нийт''' |'''162''' |'''230''' | colspan="2" | |} == Метроны төлбөр == Сингапурын метрогоор зорчих төлбөр нь зорчих зайнаас хамааран харилцан адилгүй бөгөөд 1.40-3.40 Сингапур долларын хооронд хэлбэлздэг. Стандарт тасалбар нь зөвхөн метро дээр хүчинтэй бөгөөд 0.10 Сингапур долларын нэмэлт төлбөртэй карт юм. Үүнийг 1-6 удаа зорчиход ашиглаж болох бөгөөд тасалбарын машинаас цэнэглээд байж болно. Сингапурын метроноос орох, гарах нь зөвхөн хаалтаар гардаг тул тасалбарыг аяллын төгсгөл хүртэл хадгалах ёстой. Тохиромжтой, хэмнэлттэй байхын тулд Сингапурын бүх төрлийн нийтийн тээврийн хэрэгсэлд хүчинтэй EZ-Link ухаалаг картаар төлөх нь хамгийн сайн арга юм. 90 см-ээс доош өндөртэй хүүхдүүд насанд хүрсэн хүний ​​хамт метрогоор үнэгүй зорчих боломжтой. ox7hnopfdyu2zl6lnqetlvoaqdxeqm0 Осакагийн метро 0 145738 852139 2026-04-03T14:00:08Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Osaka Metro logo 3.svg|thumb|265x265px]] [[Файл:Osaka subway Imazatosuji line.jpg|thumb|227x227px]] '''Осака хотын метро''' ([[Япон хэл|япон.]] 大阪市高速電気軌道) нь [[Япон|Японы]] [[Осака]] хотын метроны систем юм. Энэ нь Их Осакагийн нийтийн тээврийн системийн (Кансай бүс) нэг хэсэг юм. Үүнийг Осака хо..." 852139 wikitext text/x-wiki [[Файл:Osaka Metro logo 3.svg|thumb|265x265px]] [[Файл:Osaka subway Imazatosuji line.jpg|thumb|227x227px]] '''Осака хотын метро''' ([[Япон хэл|япон.]] 大阪市高速電気軌道) нь [[Япон|Японы]] [[Осака]] хотын метроны систем юм. Энэ нь Их Осакагийн нийтийн тээврийн системийн (Кансай бүс) нэг хэсэг юм. Үүнийг Осака хотын Тээврийн Газар эрхлэн ажиллуулдаг. Энэ метро 1933 оноос хойш Умедагаас Шинсайбаши хүртэлх Мидосужи шугам нээгдсэнээс хойш үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа юм. 2025 он гэхэд Осакагийн бүх метроны буудлууд автомат тавцан хаалгатай байхаар төлөвлөж байна. Осакагийн метро бол өдөр бүр 2 сая гаруй зорчигч тээвэрлэдэг нийтийн тээврийн хамгийн түгээмэл хэлбэр юм. Түүний шугамууд нь хотын төв болон түүний ойр орчмын ихэнх газарт нягт үйлчилдэг. == Метроны шугам == {| class="wikitable" |+Осака хотын метроны шугамууд ! colspan="2" |Нэр !Тэмдэглэл үсэг !Анхны нээгдсэн хэсэг !Сүүлийн нэмэлт хийсэн он !Урт км/миль !Өртөөний тоо !Жилд зорчдог хүний тоо (мянга) |- |''Сквозное движение'' |Намбоку шугам | rowspan="2" |M |1970 |1970 |5.9/3.7 |4 |N/A |- |1 шугам |Мидосүзи шугам |1933 |1987 |24.5/15.2 |20 |459,170 |- |2 шугам |Танимачи шугам |T |1967 |1983 |28.1/17.5 |26 |187,610 |- |3 шугам |Ёцубаши шугам |Y |1942 |1970 |11.4/7.1 |11 |114,610 |- | rowspan="2" |4 шугам | rowspan="2" |Тюо шугам (''Юмэханна'') | rowspan="3" |C |1997 | - |2.4/1.5 |2 |N/A |- |1961 |2005 |15.5/9.6 |13 |95,995 |- |''Нэвт хөдөлгөөн'' |Кинтэцу шугам Кэйханна (''Юмэханна'') |1986 |2006 |18.8/11.7 |8 |N/A |- |5 шугам |Сэннитимаэ шугам |S |1969 |1981 |12.6/7.8 |13 |71,905 |- | rowspan="2" |''Нэвт хөдөлгөөн'' |Ханкю Сэнри шугам | rowspan="2" | - |1969 | - |13.6/8.5 |11 |N/A |- |Ханкю Киото шугам |1969 | - |41.1/25.5 |22 |N/A |- |6 шугам |Сакайсузи шугам |K |1969 |1993 |8.5/5.3 |10 |119,720 |- |7 шугам |Нагахори шугам Цуруми-рёкучи |N |1990 |1997 |15.0/9.3 |16 |54,750 |- |8 шугам |Имазатосузи шугам |I |2006 | - |11.9/7.4 |11 |N/A |- | colspan="8" | |- | rowspan="2" |Хөнгөн зам -Light Rail Transit | rowspan="2" |Нанко Порт-таун шугам | rowspan="2" |P |1997 | - |0.7/0.4 |2 |7,106 |- |1981 |2005 |7.2/4.5 |9 |24,083 |} == Техник үзүүлэлт == Бүх шугамын замын цариг нь 1435 мм байдаг бөгөөд хурдны хязгаар нь 70 км/цаг байна. 1, 2, 3, 4, 5-р шугамууд хөдлөх бүрэлдэхүүнээ тэжээхийн тулд гурав дахь зам төмөр ашигладаг. 6, 7, 8-р шугамууд нь агаарын холбоогоор буюу дээрх шугамаас тэжээгддэг байна. 4hqmhsna3jdplq3k5et4ivhitbormn9 West side story 0 145739 852141 2026-04-03T14:16:36Z ~2026-20635-32 103690 West Side Story бол Romeo and Juliet-ээс сэдэвлэсэн, Нью-Йоркт өрнөх хайр ба зөрчлийн түүх юм. 852141 wikitext text/x-wiki * '''''West Side Story'' бол нэгэн мюзикл жүжиг юм. Энэ нь Romeo and Juliet жүжгээс сэдэвлэсэн. Зохиолыг Arthur Laurents бичиж, хөгжмийг Leonard Bernstein зохиож, дууны үгийг Stephen Sondheim бичсэн. Гол дүр болох Марияд Carol Lawrence тоглосон''' '''байна.''' * '''''West Side Story'' нь 1957 оны 9-р сарын 26-нд Broadway-д Winter Garden Theatre-д анх тавигдсан. Мөн 1958 оны 12-р сарын 12-нд West End-д Her Majesty’s Theatre-д тоглогдсон. West End дээр нийт 1,039 удаа тоглогдсон ба 2 Tony шагнал хүртсэн.''' * '''Энэ мюзиклийг 1961 онд кино болгон хийж, гол дүрд Natalie Wood тоглосон. Тус кино 10 Academy Awards хүртсэн. Дараа нь 2021 онд дахин remake хийгдсэн.''' * '''Үйл явдал''' * '''Түүх нь 1950-иад оны дунд үеийн Upper West Side, New York City-д өрнөнө. Энэ нь ажилчин ангийн, олон янзын үндэстэн ястнууд холилдон амьдардаг хороолол байв. Харин 1960-аад оны эхээр энэ бүсийн ихэнх хэсгийг нурааж, Lincoln Center баригдсанаар орчин нь өөрчлөгдсөн.''' ih0x48rek8xz47cas4c6aapocurlfxn 852142 852141 2026-04-03T14:17:15Z ~2026-20635-32 103690 852142 wikitext text/x-wiki * '''''West Side Story'' бол нэгэн мюзикл жүжиг юм. Энэ нь Romeo and Juliet жүжгээс сэдэвлэсэн. Зохиолыг Arthur Laurents бичиж, хөгжмийг Leonard Bernstein зохиож, дууны үгийг Stephen Sondheim бичсэн. Гол дүр болох Марияд Carol Lawrence тоглосон''' '''байна.''' * '''''West Side Story'' нь 1957 оны 9-р сарын 26-нд Broadway-д Winter Garden Theatre-д анх тавигдсан. Мөн 1958 оны 12-р сарын 12-нд West End-д Her Majesty’s Theatre-д тоглогдсон. West End дээр нийт 1,039 удаа тоглогдсон ба 2 Tony шагнал хүртсэн.''' * '''Энэ мюзиклийг 1961 онд кино болгон хийж, гол дүрд Natalie Wood тоглосон. Тус кино 10 Academy Awards хүртсэн. Дараа нь 2021 онд дахин remake хийгдсэн.''' '''Үйл явдал''' * '''Түүх нь 1950-иад оны дунд үеийн Upper West Side, New York City-д өрнөнө. Энэ нь ажилчин ангийн, олон янзын үндэстэн ястнууд холилдон амьдардаг хороолол байв. Харин 1960-аад оны эхээр энэ бүсийн ихэнх хэсгийг нурааж, Lincoln Center баригдсанаар орчин нь өөрчлөгдсөн.''' 4or97p6g72wdh5xl1m43ksead5u79g7 852143 852142 2026-04-03T14:24:39Z Enerel111 103686 852143 wikitext text/x-wiki * '''West Side Story бол нэгэн мюзикл жүжиг юм. Энэ нь Romeo and Juliet жүжгээс сэдэвлэсэн. Зохиолыг Arthur Laurents бичиж, хөгжмийг Leonard Bernstein зохиож, дууны үгийг Stephen Sondheim бичсэн. Гол дүр болох Марияд Carol Lawrence тоглосон''' '''байна.''' * '''''West Side Story'' нь 1957 оны 9-р сарын 26-нд Broadway-д Winter Garden Theatre-д анх тавигдсан. Мөн 1958 оны 12-р сарын 12-нд West End-д Her Majesty’s Theatre-д тоглогдсон. West End дээр нийт 1,039 удаа тоглогдсон ба 2 Tony шагнал хүртсэн.''' * '''Энэ мюзиклийг 1961 онд кино болгон хийж, гол дүрд Natalie Wood тоглосон. Тус кино 10 Academy Awards хүртсэн. Дараа нь 2021 онд дахин remake хийгдсэн.''' '''Үйл явдал''' * '''Түүх нь 1950-иад оны дунд үеийн Upper West Side, New York City-д өрнөнө. Энэ нь ажилчин ангийн, олон янзын үндэстэн ястнууд холилдон амьдардаг хороолол байв. Харин 1960-аад оны эхээр энэ бүсийн ихэнх хэсгийг нурааж, Lincoln Center баригдсанаар орчин нь өөрчлөгдсөн.''' 8davpoca3554gykymyvflmdmqalc61l 852146 852143 2026-04-03T14:43:56Z Asaaa18 98448 852146 wikitext text/x-wiki West Side Story бол нэгэн мюзикл жүжиг юм. Энэ нь Romeo and Juliet жүжгээс сэдэвлэсэн. Зохиолыг Arthur Laurents бичиж, хөгжмийг Leonard Bernstein зохиож, дууны үгийг Stephen Sondheim бичсэн. Гол дүр болох Марияд Carol Lawrence тоглосон байна. West Side Story нь 1957 оны 9-р сарын 26-нд Broadway-д Winter Garden Theatre-д анх тавигдсан. Мөн 1958 оны 12-р сарын 12-нд West End-д Her Majesty’s Theatre-д тоглогдсон. West End дээр нийт 1,039 удаа тоглогдсон ба 2 Tony шагнал хүртсэн. Энэ мюзиклийг 1961 онд кино болгон хийж, гол дүрд Natalie Wood тоглосон. Тус кино 10 Academy Awards хүртсэн. Дараа нь 2021 онд дахин remake хийгдсэн. '''Үйл явдал''' Түүх нь 1950-иад оны дунд үеийн Upper West Side, New York City-д өрнөнө. Энэ нь ажилчин ангийн, олон янзын үндэстэн ястнууд холилдон амьдардаг хороолол байв. Харин 1960-аад оны эхээр энэ бүсийн ихэнх хэсгийг нурааж, Lincoln Center баригдсанаар орчин нь өөрчлөгдсөн. nvnimzwgrk6r04uemb3via2yt8i6c3f 852147 852146 2026-04-03T14:45:44Z Asaaa18 98448 852147 wikitext text/x-wiki West Side Story нь мюзикл жүжиг юм. Зохиол нь Ромео ба Жульет жүжгээс сэдэвлэсэн. Зохиолыг Aртур Лоренц бичиж, хөгжмийг Leonard Bernstein зохиож, дууны үгийг Stephen Sondheim бичсэн. Гол дүр болох Марияд Carol Lawrence тоглосон байна. West Side Story нь 1957 оны 9-р сарын 26-нд Broadway-д Winter Garden Theatre-д анх тавигдсан. Мөн 1958 оны 12-р сарын 12-нд West End-д Her Majesty’s Theatre-д тоглогдсон. West End дээр нийт 1,039 удаа тоглогдсон ба 2 Tony шагнал хүртсэн. Энэ мюзиклийг 1961 онд кино болгон хийж, гол дүрд Natalie Wood тоглосон. Тус кино 10 Academy Awards хүртсэн. Дараа нь 2021 онд дахин remake хийгдсэн. '''Үйл явдал''' Түүх нь 1950-иад оны дунд үеийн Upper West Side, New York City-д өрнөнө. Энэ нь ажилчин ангийн, олон янзын үндэстэн ястнууд холилдон амьдардаг хороолол байв. Харин 1960-аад оны эхээр энэ бүсийн ихэнх хэсгийг нурааж, Lincoln Center баригдсанаар орчин нь өөрчлөгдсөн. ra3garpwz23uk94t9gqmv6x68vnrb34 Pygmalion 0 145740 852144 2026-04-03T14:29:33Z Enerel111 103686 Хуудас үүсгэв: "* '''Pygmalion бол George Bernard Shaw-ийн 1912 онд бичсэн жүжиг бөгөөд эртний Грекийн домгийн дүр болох Pygmalion-оос нэрээ авсан. Анх 1913 оны 10-р сарын 16-нд Hofburg Theatre театрт (Вена хотод) герман хэлээр тавигдсан. Англи хэл дээрх анхны тоглолт нь 1914 оны 4-р сард Лондон хотын His Majesty’s..." 852144 wikitext text/x-wiki * '''Pygmalion бол George Bernard Shaw-ийн 1912 онд бичсэн жүжиг бөгөөд эртний Грекийн домгийн дүр болох Pygmalion-оос нэрээ авсан. Анх 1913 оны 10-р сарын 16-нд Hofburg Theatre театрт (Вена хотод) герман хэлээр тавигдсан. Англи хэл дээрх анхны тоглолт нь 1914 оны 4-р сард Лондон хотын His Majesty’s Theatre театрт болсон бөгөөд гол дүрд Herbert Beerbohm Tree (фонетикийн профессор Хенри Хиггинс) болон Mrs Patrick Campbell (Кокни аялгатай цэцэг худалдагч Элиза Дулиттл) нар тоглосон.''' '''Энэ жүжиг нь Шоугийн хамгийн алдартай бүтээл болж, соёлын ертөнцөд ихээхэн нөлөө үзүүлсэн ба дараа нь My Fair Lady нэртэй мюзикл (1956) болон кино (1964) болж дасан зохицуулагдсан''' * Эх сурвалж '''Эртний Грекийн домогт Pygmalion өөрийн урласан барималдаа дурлаж, тэр нь амилдаг тухай өгүүлдэг. Энэ санаа нь Викторианы үеийн Британий жүжгийн зохиолчдын дунд түгээмэл сэдэв байсан бөгөөд Шоугийн нөлөөлөгчдийн нэг болох W. S. Gilbert энэ түүхээр сэдэвлэн Pygmalion and Galatea (1871) нэртэй амжилттай жүжиг бичсэн.''' '''Мөн Шоу нь Adonis мюзикл болон элэглэлийн хэлбэртэй Galatea, or Pygmalion Reversed бүтээлүүдийг мэддэг байсан байх магадлалтай.''' ljor885m5jl9q49ko4tfwejmthebig1 852148 852144 2026-04-03T14:46:35Z Asaaa18 98448 852148 wikitext text/x-wiki Pygmalion бол George Bernard Shaw-ийн 1912 онд бичсэн жүжиг бөгөөд эртний Грекийн домгийн дүр болох Pygmalion-оос нэрээ авсан. Анх 1913 оны 10-р сарын 16-нд Hofburg Theatre театрт (Вена хотод) герман хэлээр тавигдсан. Англи хэл дээрх анхны тоглолт нь 1914 оны 4-р сард Лондон хотын His Majesty’s Theatre театрт болсон бөгөөд гол дүрд Herbert Beerbohm Tree (фонетикийн профессор Хенри Хиггинс) болон Mrs Patrick Campbell (Кокни аялгатай цэцэг худалдагч Элиза Дулиттл) нар тоглосон. Энэ жүжиг нь Шоугийн хамгийн алдартай бүтээл болж, соёлын ертөнцөд ихээхэн нөлөө үзүүлсэн ба дараа нь My Fair Lady нэртэй мюзикл (1956) болон кино (1964) болж дасан зохицуулагдсан. Эх сурвалж Эртний Грекийн домогт Pygmalion өөрийн урласан барималдаа дурлаж, тэр нь амилдаг тухай өгүүлдэг. Энэ санаа нь Викторианы үеийн Британий жүжгийн зохиолчдын дунд түгээмэл сэдэв байсан бөгөөд Шоугийн нөлөөлөгчдийн нэг болох W. S. Gilbert энэ түүхээр сэдэвлэн Pygmalion and Galatea (1871) нэртэй амжилттай жүжиг бичсэн. Мөн Шоу нь Adonis мюзикл болон элэглэлийн хэлбэртэй Galatea, or Pygmalion Reversed бүтээлүүдийг мэддэг байсан байх магадлалтай. sad3crmstlifm5jgje9983mxgkhnfqx Гэгээн Жоан 0 145741 852145 2026-04-03T14:39:10Z Enerel111 103686 Joan of Arc эх орноо хамгаалсан ч шүүхэд буруутгагдан цаазаар авдаг; энэ нь хүмүүс өөрсдийн зөв гэж үзсэнээр үйлдсэнийг George Bernard Shaw харуулдаг. 852145 wikitext text/x-wiki == '''Saint Joan – Гэгээн Жоан''' == - '''Saint Joan бол George Bernard Shaw-ийн бичсэн жүжиг бөгөөд 15-р зууны Францын цэргийн удирдагч Joan of Arc-ийн тухай өгүүлдэг. Жүжиг нь зургаан хэсэг болон төгсгөлийн эпилогоос бүрдэнэ. Анх 1923 оны 12-р сард Нью-Йорк хотод тавигдаж, гурван сарын дараа Лондонд нээлтээ хийсэн.''' '''Энэхүү жүжиг нь Roman Catholic Church-оос Жоаныг гэгээнтэн болгосны дараа бичигдсэн бөгөөд түүний тариачин охиноос цэргийн удирдагч болсон замнал, дараа нь тэрс үзэлтэн (heresy) хэмээн шүүгдсэн шүүх ажиллагаа болон цаазаар авахуулсан явдлыг харуулдаг.''' '''Жоаны гол дүрийг жүжигчин Sybil Thorndike-д зориулан бичсэн боловч 1920–1930-аад оны үед Шоу өөрийн жүжгүүдийг ихэвчлэн Нью-Йорк хотын Theatre Guild-ээр анх тайзнаа тавиулдаг байсан. Тиймээс тус байгууллагын тоглолтод Winifred Lenihan Жоаны дүрийг бүтээсэн. Харин Sybil Thorndike Лондоны нээлтэд болон дараагийн долоон жилийн хугацаанд дахин тавигдсан гурван удаагийн тоглолтод уг дүрийг бүтээжээ.''' '''Энэ жүжиг нь Жоаны шүүх ажиллагаанд оролцсон хүмүүс өөрсдийнхөө зөв гэж үзсэн зүйлсийн дагуу үйлдсэн гэсэн Шоугийн үзэл бодлыг тусгасан байдаг.''' nb4lgkwizepdjnp62gbt5yjif1ro2l5 852149 852145 2026-04-03T14:47:23Z Asaaa18 98448 852149 wikitext text/x-wiki Saint Joan бол George Bernard Shaw-ийн бичсэн жүжиг бөгөөд 15-р зууны Францын цэргийн удирдагч Joan of Arc-ийн тухай өгүүлдэг. Жүжиг нь зургаан хэсэг болон төгсгөлийн эпилогоос бүрдэнэ. Анх 1923 оны 12-р сард Нью-Йорк хотод тавигдаж, гурван сарын дараа Лондонд нээлтээ хийсэн. Энэхүү жүжиг нь Roman Catholic Church-оос Жоаныг гэгээнтэн болгосны дараа бичигдсэн бөгөөд түүний тариачин охиноос цэргийн удирдагч болсон замнал, дараа нь тэрс үзэлтэн (heresy) хэмээн шүүгдсэн шүүх ажиллагаа болон цаазаар авахуулсан явдлыг харуулдаг. Жоаны гол дүрийг жүжигчин Sybil Thorndike-д зориулан бичсэн боловч 1920–1930-аад оны үед Шоу өөрийн жүжгүүдийг ихэвчлэн Нью-Йорк хотын Theatre Guild-ээр анх тайзнаа тавиулдаг байсан. Тиймээс тус байгууллагын тоглолтод Winifred Lenihan Жоаны дүрийг бүтээсэн. Харин Sybil Thorndike Лондоны нээлтэд болон дараагийн долоон жилийн хугацаанд дахин тавигдсан гурван удаагийн тоглолтод уг дүрийг бүтээжээ. Энэ жүжиг нь Жоаны шүүх ажиллагаанд оролцсон хүмүүс өөрсдийнхөө зөв гэж үзсэн зүйлсийн дагуу үйлдсэн гэсэн Шоугийн үзэл бодлыг тусгасан байдаг. od4sl78xk667q8hsezprlq6pbe1yz83 Royal opera house 0 145742 852150 2026-04-03T15:23:08Z Nomintuya85 103366 Хуудас үүсгэв: "Royal Opera House (Мумбай, Энэтхэг) Мумбай дахь Royal Opera House нь Энэтхэгийн цорын ганц үлдсэн опера театр бөгөөд хотын чухал түүхэн дурсгалт барилга юм. Girgaon Chowpatty-ийн ойролцоох New Queen's Road дээр байрладаг бөгөөд суурийг нь анх 1910 онд тавьж, 1911 онд King George V-г Энэтхэгт айлч..." 852150 wikitext text/x-wiki Royal Opera House (Мумбай, Энэтхэг) Мумбай дахь Royal Opera House нь Энэтхэгийн цорын ганц үлдсэн опера театр бөгөөд хотын чухал түүхэн дурсгалт барилга юм. Girgaon Chowpatty-ийн ойролцоох New Queen's Road дээр байрладаг бөгөөд суурийг нь анх 1910 онд тавьж, 1911 онд King George V-г Энэтхэгт айлчлах үеэр театр нээлтээ хийж байсан. Энэхүү барилга 1916 онд бүрэн баригдаж дууссан бөгөөд архитектор Maurice Bandmann болон хөрөнгө оруулагч Jehangir Framji Karaka нарын удирдлага дор (baroque) хэв маягаар бүтээгдсэн. Дотоод засал нь ихээхэн тансаг бөгөөд Италийн гантиг чулуу, минтон хавтан шал, мөн Сассун харшаас авсан болор лааны суурьтай байв. Тааз нь тусгайлан хийгдсэн тул дуу авиаг электрон өсгөгчгүйгээр танхимын бүх хэсэгт жигд хүргэх боломжтой байжээ. Эхний жилүүдэд олон улсын жүжгийн хамтлагууд болон Lata Mangeshkar зэрэг алдартнуудыг хүлээн авч, энд анхны нийтийн тоглолтуудынхаа нэгийг хийж байв. Гэвч кино урлаг хөгжихийн хэрээр 1935 онд опера театрыг кино театр болгон өөрчилж, олон арван жилийн турш энэ маягаар ашиглажээ. 1980 он гэхэд нэг танхимтай кино театруудын бууралтаас шалтгаалан 1991 онд хаагдаж, ихээхэн эвдрэлд орсон байна. 2008 онд Гондалын хааны гэр бүлийн захиалгаар засварын ажил эхэлсэн бөгөөд хамгаалалтын архитектор Abha Narain Lambah удирдлага дор хийгджээ. 2mvdepsw0y9n25yt8rgehlitaewmodp 852155 852150 2026-04-03T16:40:27Z Asaaa18 98448 852155 wikitext text/x-wiki Royal Opera House (Мумбай, Энэтхэг) Мумбай дахь Royal Opera House нь Энэтхэгийн цорын ганц үлдсэн дуурийн театр бөгөөд хотын чухал түүхэн дурсгалт барилга юм. Girgaon Chowpatty-ийн ойролцоох New Queen's Road дээр байрладаг бөгөөд суурийг нь анх 1910 онд тавьж, 1911 онд King George V-г Энэтхэгт айлчлах үеэр театр нээлтээ хийж байсан. Энэхүү барилга 1916 онд бүрэн баригдаж дууссан бөгөөд архитектор Maurice Bandmann болон хөрөнгө оруулагч Jehangir Framji Karaka нарын удирдлага дор (baroque) хэв маягаар бүтээгдсэн. Дотоод засал нь ихээхэн тансаг бөгөөд Италийн гантиг чулуу, минтон хавтан шал, мөн Сассун харшаас авсан болор лааны суурьтай байв. Тааз нь тусгайлан хийгдсэн тул дуу авиаг электрон өсгөгчгүйгээр танхимын бүх хэсэгт жигд хүргэх боломжтой байжээ. Эхний жилүүдэд олон улсын жүжгийн хамтлагууд болон Lata Mangeshkar зэрэг алдартнуудыг хүлээн авч, энд анхны нийтийн тоглолтуудынхаа нэгийг хийж байв. Гэвч кино урлаг хөгжихийн хэрээр 1935 онд опера театрыг кино театр болгон өөрчилж, олон арван жилийн турш энэ маягаар ашиглажээ. 1980 он гэхэд нэг танхимтай кино театруудын бууралтаас шалтгаалан 1991 онд хаагдаж, ихээхэн эвдрэлд орсон байна. 2008 онд Гондалын хааны гэр бүлийн захиалгаар засварын ажил эхэлсэн бөгөөд хамгаалалтын архитектор Abha Narain Lambah удирдлага дор хийгджээ. lkxyzh2dq98pqop7ixrr5b5w23xh0lw Art council of Pakistan Karachi 0 145743 852151 2026-04-03T15:25:18Z Nomintuya85 103366 Хуудас үүсгэв: "Art Council of Pakistan Karachi Пакистаны Урлагийн Зөвлөл, Карачи (Пакистан) Пакистаны Карачи хот дахь Урлагийн зөвлөл нь нэр хүндтэй ашгийн бус байгууллага бөгөөд тус улсын хамгийн идэвхтэй соёлын төвүүдийн нэг юм. 1954 онд байгуулагдсан бөгөөд дүрслэх урлаг, тайзны у..." 852151 wikitext text/x-wiki Art Council of Pakistan Karachi Пакистаны Урлагийн Зөвлөл, Карачи (Пакистан) Пакистаны Карачи хот дахь Урлагийн зөвлөл нь нэр хүндтэй ашгийн бус байгууллага бөгөөд тус улсын хамгийн идэвхтэй соёлын төвүүдийн нэг юм. 1954 онд байгуулагдсан бөгөөд дүрслэх урлаг, тайзны урлаг болон уран зохиолыг хөгжүүлэн гол газар болж үйлчилдэг. Тус цогцолборт задгай театр, агааржуулалттай танхим (AC auditorium), мөн орчин үеийн болон эртний олон үзэсгэлэнгийн танхимууд байдаг. Зөвлөл нь янз бүрийн салбарын авьяасыг дэмжихэд чиглэдэг бөгөөд хөгжим, бүжиг, театр, уран зураг зэрэг чиглэлээр сургалт, семинар зохион байгуулдгаараа алдартай. Тэдний жил бүр зохион байгуулдаг чухал арга хэмжээ нь Олон Улсын Урду хэлний бага хурал бөгөөд дэлхийн өнцөг булан бүрээс эрдэмтэн, зохиолч, яруу найрагчдыг татдаг. Сүүлийн жилүүдэд тус зөвлөл орчин үеийн шинэчлэлт хийж, дэвшилтэт тоног төхөөрөмж бүхий шинэ барилга барьсан байна. 3owz4rj34qoireysgly2ok3qdu6ee9b Teatro Amazonas (Бразил) 0 145744 852152 2026-04-03T15:27:48Z Nomintuya85 103366 Хуудас үүсгэв: "Teatro Amozonas (Бразил) Teatro Amazonas нь Бразилын Амазоны ширэнгэн ойн төв хэсэг болох Манаус (Manaus) хотод байрлах дуурийн театр юм. Энэ нь Амазонас филармонын үндсэн байр бөгөөд жил бүр зохион байгуулагддаг Амазонасын дуурийн наадмыг хүлээн авдаг. Барилга нь Belle Époque..." 852152 wikitext text/x-wiki Teatro Amozonas (Бразил) Teatro Amazonas нь Бразилын Амазоны ширэнгэн ойн төв хэсэг болох Манаус (Manaus) хотод байрлах дуурийн театр юм. Энэ нь Амазонас филармонын үндсэн байр бөгөөд жил бүр зохион байгуулагддаг Амазонасын дуурийн наадмыг хүлээн авдаг. Барилга нь Belle Époque үеийн архитектурын тод жишээ бөгөөд 19-р зууны сүүл үеийн резинийн хөгжлийн оргил үед баригдсан юм. Барилгын ажил 1984 онд Италийн архитектор Celestial Sacardim-ийн төслийн дагуу эхэлж, 1896 онд нээлтээ хийжээ. Театрын онцлог шинж нь сүрлэг бөмбөгөр орой бөгөөд Бразилийн төрийн далбааны өнгөөр будсан 36.000 ширхэг чимэглэлийн керамик хавтангаар бүрсэн байдаг. Барилгын материалын ихэнхийг нь Европоос импортолсон: дээврийн хавтангуудыг Эльзас ( Alsace )-aac, шат болон баганууд нь Италийн Каррара (Carrara) гантигаар хийгдсэн, харин ган хан нь Шотландын Глазго (Glasgow)-д үйлдвэрлэгдсэн. Дотоод засал нь мөн адил тансаг. Үзэгчдийн танхим 701 хүний суудалтай бөгөөд нийт 198 лааны суурьтай, үүнээс 32 нь Мурано шилээр хийгдсэн. Тааз нь зураач Domenico de Angelis-ийн зурсан дөрвөн зургаар чимэглэгдсэн бөгөөд бөгөөд хөгжим, жүжиг, бүжгийн төрөл бүрийн үзэгдлийг дүрсэлсэн байдаг. Эдгээр нь тухайн үеийн Парис хотын соёлыг бэлгэдэн Eiffel Tower-ийн дүрслэлтэй төвлөрсөн байдлаар байрласан байна. Тайзны хөшгийг Парист Crispim do Amaral зурсан бөгөөд Rio Negro болон Solimoes нь мөрнүүдийн ус нийлж буйг дүрсэлжээ. g99xe3eg6nkk3pcllo9v1xkodteg41y Хүүхэлдэйн байшин (Жүжиг) 0 145745 852153 2026-04-03T15:38:45Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 Хуудас үүсгэв: "Хүүхэлдэйн байшин (Жүжиг) Хүүхэлдэйн байшин бол Норвегийн жүжгийн зохиолч Хенрик Ибсен бичсэн гурван үзэгдэлт жүжиг юм. Эхний тоглолт нь 1879 оны 12-р сарын 21нд, Дани улсын Копенхаген хот дахь Рояал Дани театрт, тухайн сарын эхээр нийтлэгдэж байсан. 1879 оны ор..." 852153 wikitext text/x-wiki Хүүхэлдэйн байшин (Жүжиг) Хүүхэлдэйн байшин бол Норвегийн жүжгийн зохиолч Хенрик Ибсен бичсэн гурван үзэгдэлт жүжиг юм. Эхний тоглолт нь 1879 оны 12-р сарын 21нд, Дани улсын Копенхаген хот дахь Рояал Дани театрт, тухайн сарын эхээр нийтлэгдэж байсан. 1879 оны орчим Норвегийн нэгэн хотод өрнөсөн. Энэхүү жүжиг нь тухайн үед Норвегид эрчүүдийн ноёрхсон ертөнцөд өөрийгөө ухамсарлах боломж хомс байсан гэрлэсэн эмэгтэйн хувь тавилангийн тухай өгүүлдэг. Гэсэн хэдий ч Ибсен феминист жүжиг бичих гэсэн санааг үгүйсгэсэн ч, тухайн үед энэ нь маш том сенсаци болсон бөгөөд шалтгаан нь театраас хальж, сонин нийгмийн ертөнцөд хүрсэн “уур хилэнгийн шуурга” үүсгэсэн. Ибсений нас барсны зуун жилийн ой болох 2006 онд Хүүхэлдэйн байшин тухайн жилдээ дэлхийд хамгийн их тоглогдсон жүжгийн нэгээр шалгарч байв. ЮНЕСКО нь Ибсений өөрийн гарын үсэгтэй Хүүхэлдэйн байшин жүжгийн гар бичмэлүүдийг түүхэн үнэ цэнийг нь хүлээн зөвшөөрч 2001 онд Дэлхийн дурсгалын бүртгэлд оруулсан. Жүжгийн нэрийг ихэвчлэн Хүүхэлдэйн байшин гэж орчуулдаг боловч зарим судлаачид Хүүхэлдэй байшин гэж хэрэглэдэг. John Simon-ы хэлснээр A Doll’s House гэдэг нь “Британичуудын хэрэглэдэг нэр томьё бөгөөд Америкчууд үүнийг ‘dollhouse’ гэж нэрлэдэг байна”. egh67oj8pp7xfa1zoej7yvk9ma9om1k 852154 852153 2026-04-03T15:39:30Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 852154 wikitext text/x-wiki ==Хүүхэлдэйн байшин (Жүжиг)== Хүүхэлдэйн байшин бол Норвегийн жүжгийн зохиолч Хенрик Ибсен бичсэн гурван үзэгдэлт жүжиг юм. Эхний тоглолт нь 1879 оны 12-р сарын 21нд, Дани улсын Копенхаген хот дахь Рояал Дани театрт, тухайн сарын эхээр нийтлэгдэж байсан. 1879 оны орчим Норвегийн нэгэн хотод өрнөсөн. Энэхүү жүжиг нь тухайн үед Норвегид эрчүүдийн ноёрхсон ертөнцөд өөрийгөө ухамсарлах боломж хомс байсан гэрлэсэн эмэгтэйн хувь тавилангийн тухай өгүүлдэг. Гэсэн хэдий ч Ибсен феминист жүжиг бичих гэсэн санааг үгүйсгэсэн ч, тухайн үед энэ нь маш том сенсаци болсон бөгөөд шалтгаан нь театраас хальж, сонин нийгмийн ертөнцөд хүрсэн “уур хилэнгийн шуурга” үүсгэсэн. Ибсений нас барсны зуун жилийн ой болох 2006 онд Хүүхэлдэйн байшин тухайн жилдээ дэлхийд хамгийн их тоглогдсон жүжгийн нэгээр шалгарч байв. ЮНЕСКО нь Ибсений өөрийн гарын үсэгтэй Хүүхэлдэйн байшин жүжгийн гар бичмэлүүдийг түүхэн үнэ цэнийг нь хүлээн зөвшөөрч 2001 онд Дэлхийн дурсгалын бүртгэлд оруулсан. Жүжгийн нэрийг ихэвчлэн Хүүхэлдэйн байшин гэж орчуулдаг боловч зарим судлаачид Хүүхэлдэй байшин гэж хэрэглэдэг. John Simon-ы хэлснээр A Doll’s House гэдэг нь “Британичуудын хэрэглэдэг нэр томьё бөгөөд Америкчууд үүнийг ‘dollhouse’ гэж нэрлэдэг байна”. nuxubcco633wpf4pqthytn72t83rrzt Сөүл урлагийн төв (Өмнөд Солонгос) 0 145746 852157 2026-04-03T17:22:40Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 Хуудас үүсгэв: "Сөүл Урлагийн Төв (Өмнөд Солонгос) Сөүл Урлагийн Төв (SAC) нь Өмнөд Солонгосын Сөүл хотын Сочо дүүрэгт байрладаг томоохон урлагийн цогцолбор юм. Энэ нь таван үндсэн барилгаас бүрддэг: гурван танхимтай Дуурийн театр; хоёр концертын танхимтай Хөгжмийн танх..." 852157 wikitext text/x-wiki Сөүл Урлагийн Төв (Өмнөд Солонгос) Сөүл Урлагийн Төв (SAC) нь Өмнөд Солонгосын Сөүл хотын Сочо дүүрэгт байрладаг томоохон урлагийн цогцолбор юм. Энэ нь таван үндсэн барилгаас бүрддэг: гурван танхимтай Дуурийн театр; хоёр концертын танхимтай Хөгжмийн танхим; Хангарам урлагийн музей Хангарам дизайны музей; мөн Сөүл уран бичлэгийн музей. Дуурийн театр нь Жусон гүрний үеийн уламжлалт Солонгосын хулсан малгай болох “gat” малгайтай төстэй өвөрмөц хэлбэртэй баригдсан. 1982 оны 1-р сард Өмнөд Солонгосын засгийн газар энэ төвийг улсын урлагийн үйл ажиллагааны гол төв болгохоор шийдэж, удалгүй барилгын ажлыг эхлүүлсэн. Төсөл нь хоёр үндсэн үе шаттайгаар хэрэгжиж дууссан; Хөгжмийн танхим, Уран бичлэгийн танхимийг багтаасан эхний үе шат нь 1988 онд нээгдсэн, Дуурийн театр болон урлагийн музейнүүдийг багтаасан хоёр дахь үе шат нь 1993 онд ашиглалтад орсон. Хөгжмийн ордонд Солонгост найрал хөгжмийн тоглолтод зориулагдсан анхны 2,523 хүний суудалтай концертын танхим, бас камер хөгжмийн 354 хүний суудалтай тоглолтын жижиг танхим байдаг. Дуурийн театр нь цогцолборын төв хэсэг бөгөөд томоохон хэмжээний жүжиг тавихад зориулсан 2,305 хүний суудалтай Дуурийн театр, жүжиг, жижиг хэмжээний туршилтын тоглолтод зориулсан 710 хүний суудалтай Товол театр, уян хатан жижиг театр багтдаг. 9qy8qguk7wrzmmc2mmuip8wxnjt1xm0 852158 852157 2026-04-03T17:23:26Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 852158 wikitext text/x-wiki ==Сөүл Урлагийн Төв (Өмнөд Солонгос)== Сөүл Урлагийн Төв (SAC) нь Өмнөд Солонгосын Сөүл хотын Сочо дүүрэгт байрладаг томоохон урлагийн цогцолбор юм. Энэ нь таван үндсэн барилгаас бүрддэг: гурван танхимтай Дуурийн театр; хоёр концертын танхимтай Хөгжмийн танхим; Хангарам урлагийн музей Хангарам дизайны музей; мөн Сөүл уран бичлэгийн музей. Дуурийн театр нь Жусон гүрний үеийн уламжлалт Солонгосын хулсан малгай болох “gat” малгайтай төстэй өвөрмөц хэлбэртэй баригдсан. 1982 оны 1-р сард Өмнөд Солонгосын засгийн газар энэ төвийг улсын урлагийн үйл ажиллагааны гол төв болгохоор шийдэж, удалгүй барилгын ажлыг эхлүүлсэн. Төсөл нь хоёр үндсэн үе шаттайгаар хэрэгжиж дууссан; Хөгжмийн танхим, Уран бичлэгийн танхимийг багтаасан эхний үе шат нь 1988 онд нээгдсэн, Дуурийн театр болон урлагийн музейнүүдийг багтаасан хоёр дахь үе шат нь 1993 онд ашиглалтад орсон. Хөгжмийн ордонд Солонгост найрал хөгжмийн тоглолтод зориулагдсан анхны 2,523 хүний суудалтай концертын танхим, бас камер хөгжмийн 354 хүний суудалтай тоглолтын жижиг танхим байдаг. Дуурийн театр нь цогцолборын төв хэсэг бөгөөд томоохон хэмжээний жүжиг тавихад зориулсан 2,305 хүний суудалтай Дуурийн театр, жүжиг, жижиг хэмжээний туршилтын тоглолтод зориулсан 710 хүний суудалтай Товол театр, уян хатан жижиг театр багтдаг. jct5tf8ox0mhocsqnmdtkdk51ui3m31 Тайландын Соёлын Төв (Тайланд) 0 145747 852162 2026-04-03T17:49:29Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 Хуудас үүсгэв: "Тайландын Соёлын Төв (Тайланд) Тайландын соёлын төв нь Тайландын Бангкок хотын Хуай Хван дүүрэгт байрладаг томоохон урлагийн газар юм. Энэ нь 1987 оны 10-р сарын 9-нд хаан Бумибол Адульядетийн 60 насны ойг тэмдэглэх улс орон даяарх баяр ёслолын хүрээнд албан..." 852162 wikitext text/x-wiki Тайландын Соёлын Төв (Тайланд) Тайландын соёлын төв нь Тайландын Бангкок хотын Хуай Хван дүүрэгт байрладаг томоохон урлагийн газар юм. Энэ нь 1987 оны 10-р сарын 9-нд хаан Бумибол Адульядетийн 60 насны ойг тэмдэглэх улс орон даяарх баяр ёслолын хүрээнд албан ёсоор нээгдсэн. Тус төвийг Японы засгийн газрын буцалтгүй тусламжаар барьсан нь хоёр улсын хоорондын бат бөх соёл, дипломат харилцааг бэлгэддэг. Энэхүү цогцолбор нь соёлын солилцоо, өндөр түвшний урлагийн тоглолтын гол төв болж, Тайландын уламжлалт бүжиг, жүжгээс эхлээд олон улсын найрал хөгжмийн концерт, томоохон дуурь хүртэл олон төрлийн арга хэмжээг зохион байгуулдаг. Тус газар нь хоёр үндсэн танхим, нэг задгай тайзтай. Гол танхим нь томоохон хэмжээний тайзны үзүүлбэр, симфони концерт, олон улсын бага хуралд ашигладаг 2000 хүний ​​суудалтай том танхим юм. Үүнийг нөхөж буй Жижиг танхим нь 500 хүний ​​суудалтай олон зориулалттай танхим бөгөөд 1000 хүний ​​суудалтай задгай амфитеатртай нэгтгэгдсэн бөгөөд жижиг жүжиг, олон нийтийн цугларалтад уян хатан байдлыг хангадаг. Тоглолтын танхимаас гадна төвд цогц соёлын номын сан, Тайландын амьдралын байнгын үзэсгэлэн байрладаг. Нийгмийн боловсрол, үзэсгэлэнгийн барилга, тус улсын нийгэм, архитектурын түүхийг харуулсан Тайландын амьдралын байнгын үзэсгэлэн багтдаг. Төслийг хэрэгжүүлэхэд хүргэсэн хамтын ажиллагааны хүчин чармайлтыг төлөөлсөн уламжлалт Япон, Тайландын павильонууд нь мөн талбайд байрладаг. Бангкок MRT Цэнхэр шугам дээрх тусгай буудлын ойролцоо байрладаг энэхүү төв нь хотын хамгийн хүртээмжтэй, нэр хүндтэй соёлын дурсгалт газруудын нэг хэвээр байна 5glp72yy7pjvv5zjr25aawyfoumwmgu 852163 852162 2026-04-03T17:50:12Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 852163 wikitext text/x-wiki ==Тайландын Соёлын Төв (Тайланд)== Тайландын соёлын төв нь Тайландын Бангкок хотын Хуай Хван дүүрэгт байрладаг томоохон урлагийн газар юм. Энэ нь 1987 оны 10-р сарын 9-нд хаан Бумибол Адульядетийн 60 насны ойг тэмдэглэх улс орон даяарх баяр ёслолын хүрээнд албан ёсоор нээгдсэн. Тус төвийг Японы засгийн газрын буцалтгүй тусламжаар барьсан нь хоёр улсын хоорондын бат бөх соёл, дипломат харилцааг бэлгэддэг. Энэхүү цогцолбор нь соёлын солилцоо, өндөр түвшний урлагийн тоглолтын гол төв болж, Тайландын уламжлалт бүжиг, жүжгээс эхлээд олон улсын найрал хөгжмийн концерт, томоохон дуурь хүртэл олон төрлийн арга хэмжээг зохион байгуулдаг. Тус газар нь хоёр үндсэн танхим, нэг задгай тайзтай. Гол танхим нь томоохон хэмжээний тайзны үзүүлбэр, симфони концерт, олон улсын бага хуралд ашигладаг 2000 хүний ​​суудалтай том танхим юм. Үүнийг нөхөж буй Жижиг танхим нь 500 хүний ​​суудалтай олон зориулалттай танхим бөгөөд 1000 хүний ​​суудалтай задгай амфитеатртай нэгтгэгдсэн бөгөөд жижиг жүжиг, олон нийтийн цугларалтад уян хатан байдлыг хангадаг. Тоглолтын танхимаас гадна төвд цогц соёлын номын сан, Тайландын амьдралын байнгын үзэсгэлэн байрладаг. Нийгмийн боловсрол, үзэсгэлэнгийн барилга, тус улсын нийгэм, архитектурын түүхийг харуулсан Тайландын амьдралын байнгын үзэсгэлэн багтдаг. Төслийг хэрэгжүүлэхэд хүргэсэн хамтын ажиллагааны хүчин чармайлтыг төлөөлсөн уламжлалт Япон, Тайландын павильонууд нь мөн талбайд байрладаг. Бангкок MRT Цэнхэр шугам дээрх тусгай буудлын ойролцоо байрладаг энэхүү төв нь хотын хамгийн хүртээмжтэй, нэр хүндтэй соёлын дурсгалт газруудын нэг хэвээр байна ixa4y227kl7ketmhstzp2c1wl9g445f Корнелл их сургууль 0 145748 852164 2026-04-03T17:51:31Z ~2026-20567-49 103693 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Cornell University Logo.png|thumb]] '''Корнелл их сургууль''' (Cornell University) нь Нью-Йорк мужийн Итака хотод байрладаг судалгааны хувийн их сургууль бөгөөд нэр хүнд бүхий Иви Лиг (Ivy League)-ийн найман гишүүний нэг юм. Тус сургуулийг 1865 онд Эзра Корнелл болон Эндрю Диксон Вайт..." 852164 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cornell University Logo.png|thumb]] '''Корнелл их сургууль''' (Cornell University) нь Нью-Йорк мужийн Итака хотод байрладаг судалгааны хувийн их сургууль бөгөөд нэр хүнд бүхий Иви Лиг (Ivy League)-ийн найман гишүүний нэг юм. Тус сургуулийг 1865 онд Эзра Корнелл болон Эндрю Диксон Вайт нар онолын шинжлэх ухаанаас эхлээд хэрэглээний салбар хүртэлх бүх төрлийн мэдлэгийг зааж сургах, хөгжүүлэх зорилгоор үүсгэн байгуулжээ. Энэхүү үзэл санаа нь үүсгэн байгуулагч Эзра Корнеллийн "Би хэн ч бай, ямар ч чиглэлээр суралцах боломжтой тийм сургуулийг байгуулна" хэмээх алдарт ишлэлд бүрэн тусгагдсан байдаг. Нью-Йорк мужийн холбооны газрын тэтгэлэгт (land-grant university) их сургуулийн хувьд Корнелл нь хувийн санхүүжилттэй болон мужийн татаастай (statutory) коллежуудыг нэгтгэсэн өвөрмөц бүтэцтэй. Итака дахь төв кампус нь 2,900 гаруй га талбайг хамардаг бөгөөд хавцал, хүрхрээ бүхий байгалийн үзэсгэлэнт байршил, уран барилгын цогц шийдлээрээ алдартай. Төв кампусаас гадна Нью-Йорк хот болон Катар дахь "Вейлл Корнелл" (Weill Cornell Medicine) анагаах ухааны коллеж, мөн Нью-Йорк хотын Рүүзвельт арал дээрх "Корнелл Тек" (Cornell Tech) технологийн кампус зэрэг томоохон төвүүдийг ажиллуулдаг. Академик бүтцийн хувьд тус их сургууль нь хөдөө аж ахуй, архитектур, инженерчлэл, хууль эрх зүй, зочид буудлын менежмент зэрэг олон салбарыг хамарсан 15 факультет, сургуулиас бүрддэг. Корнелл их сургууль нь Нобелийн шагналтнууд, Родсын тэтгэлэгтнүүд болон шинжлэх ухаан, улс төр, соёлын нэрт зүтгэлтнүүдтэй салшгүй холбоотой бөгөөд энэ нь дэлхийн дээд боловсролын гол багана болох түүний байр суурийг баталж байгаа юм. [[Ангилал:Индианагийн их сургууль]] 7bdwlu9dh4jrsfne509vahub8i18nac 852165 852164 2026-04-03T17:53:26Z ~2026-20567-49 103693 852165 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cornell University Logo.png|thumb]] '''Корнелл их сургууль''' (Cornell University) нь Нью-Йорк мужийн Итака хотод байрладаг судалгааны хувийн их сургууль бөгөөд нэр хүнд бүхий Иви Лиг (Ivy League)-ийн найман гишүүний нэг юм. Тус сургуулийг 1865 онд Эзра Корнелл болон Эндрю Диксон Вайт нар онолын шинжлэх ухаанаас эхлээд хэрэглээний салбар хүртэлх бүх төрлийн мэдлэгийг зааж сургах, хөгжүүлэх зорилгоор үүсгэн байгуулжээ. Энэхүү үзэл санаа нь үүсгэн байгуулагч Эзра Корнеллийн "Би хэн ч бай, ямар ч чиглэлээр суралцах боломжтой тийм сургуулийг байгуулна" хэмээх алдарт ишлэлд бүрэн тусгагдсан байдаг.<ref>{{cite report|chapter=Chapter 585: An act to establish the Cornell University ...|title=[[Laws of New York]]|journal=Laws of the State of New York Passed at the Sessions of the Legislature|volume=88th sess.|year=1865|pages=1188–1194|hdl=2027/nyp.33433090742218|issn=0892-287X|chapter-url=https://hdl.handle.net/2027/nyp.33433090742218?urlappend=%3Bseq=1198}} enacted April 27, 1865.</ref><ref name="Colleges and Schools">{{cite web |title=Colleges and Schools |url=https://www.cornell.edu/academics/colleges.cfm |access-date=29 May 2024 |website=cornell.edu |publisher=Cornell University}}</ref> Нью-Йорк мужийн холбооны газрын тэтгэлэгт (land-grant university) их сургуулийн хувьд Корнелл нь хувийн санхүүжилттэй болон мужийн татаастай (statutory) коллежуудыг нэгтгэсэн өвөрмөц бүтэцтэй. Итака дахь төв кампус нь 2,900 гаруй га талбайг хамардаг бөгөөд хавцал, хүрхрээ бүхий байгалийн үзэсгэлэнт байршил, уран барилгын цогц шийдлээрээ алдартай. Төв кампусаас гадна Нью-Йорк хот болон Катар дахь "Вейлл Корнелл" (Weill Cornell Medicine) анагаах ухааны коллеж, мөн Нью-Йорк хотын Рүүзвельт арал дээрх "Корнелл Тек" (Cornell Tech) технологийн кампус зэрэг томоохон төвүүдийг ажиллуулдаг.<ref>{{Cite web |title=NYS Colleges at Cornell University - SUNY |url=https://www.suny.edu/campuses/cornell/ |access-date=2026-03-04 |website=www.suny.edu}}</ref> Академик бүтцийн хувьд тус их сургууль нь хөдөө аж ахуй, архитектур, инженерчлэл, хууль эрх зүй, зочид буудлын менежмент зэрэг олон салбарыг хамарсан 15 факультет, сургуулиас бүрддэг. Корнелл их сургууль нь Нобелийн шагналтнууд, Родсын тэтгэлэгтнүүд болон шинжлэх ухаан, улс төр, соёлын нэрт зүтгэлтнүүдтэй салшгүй холбоотой бөгөөд энэ нь дэлхийн дээд боловсролын гол багана болох түүний байр суурийг баталж байгаа юм.<ref>{{cite web |last=Hess |first=Abigail |date=29 November 2018 |title=University of Wisconsin produced the most current Fortune&nbsp;500 CEOs — here's how 29&nbsp;other schools stack up |url=https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html |access-date=16 June 2020 |publisher=CNBC |language=en}}</ref><ref name="factbook">{{cite web |date=Oct 2009 |title=Factbook |url=https://www.cornell.edu/about/facts/cornell_facts.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060626082316/http://www.cornell.edu/about/facts/cornell_facts.pdf |archive-date=26 June 2006 |access-date=27 December 2009 |publisher=Cornell University}}</ref><ref name="nobel">{{cite press release|title=Nobel laureates affiliated with Cornell University|website=Cornell Chronicle|publisher=Cornell News Service|url=https://news.cornell.edu/content/nobel-laureates-affiliated-cornell-university|access-date=12 September 2022}}</ref><ref name="Rhodes Scholars">{{cite web |title=Uncle Ezra |url=https://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1165899600 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070102092343/http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1165899600 |archive-date=2 January 2007 |access-date=10 January 2007 |publisher=Cornell University}}</ref> == Эшлэл == [[Ангилал:Индианагийн их сургууль]] nqbfsacbomvn31hietvn6y96s44geh3 Ханой Дуурийн Театр (Вьетнам) 0 145749 852166 2026-04-03T18:02:33Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 Хуудас үүсгэв: "Ханой Дуурийн Театр (Вьетнам) Ханой дуурийн театр нь Вьетнамын төв Ханойд байрлах түүхэн архитектурын дурсгалт газар бөгөөд Парисын Гарнье ордны загвараар бүтээгдсэн. 1901-1911 оны хооронд Францын колоничлолын засаг захиргаа барьсан энэхүү театр нь Зүүн Өм..." 852166 wikitext text/x-wiki Ханой Дуурийн Театр (Вьетнам) Ханой дуурийн театр нь Вьетнамын төв Ханойд байрлах түүхэн архитектурын дурсгалт газар бөгөөд Парисын Гарнье ордны загвараар бүтээгдсэн. 1901-1911 оны хооронд Францын колоничлолын засаг захиргаа барьсан энэхүү театр нь Зүүн Өмнөд Азийн Францын колоничлолын архитектурын хамгийн шилдэг жишээнүүдийн нэг гэж тооцогддог. Театр нь хаалга, шилэн өрөөнүүд дээрээ готик болон мозайкийн онцлог элементүүдтэй неоклассик хэв маягийг агуулдаг. Шар цагаан өнгийн өвөрмөц фасад нь хотын төв дүүргийг харсан багана, тагтаар чимэглэгдсэн байдаг. Барилгыг хуучин цөөрмийн талбай дээр барьсан бөгөөд бетон цутгахаас өмнө суурийг нь тогтворжуулахын тулд 30,000 хатуу хулсан гадас ашиглах шаардлагатай байв. Ойролцоогоор 600 хүний суудалтай гол танхим нь сүрлэг тайз, гадаадын тоглолт, Вьетнамын симфони найрал хөгжимд зориулсан онцгой акустикаар чимэглэсэн үзэгчдийн танхимтай. 1954 онд Францчууд явсны дараа дуурийн театр нь улс төрийн арга хэмжээ, Вьетнамын жүжгийн урлагийн хөгжлийн төв болсон. Энэ нь Вьетнамын Үндэсний Дуурь, Балетын театрын төв байр бөгөөд 1960 онд Чайковскийн "Евгений Онегин" жүжгийн анхны томоохон тоглолт зэрэг тоо томшгүй олон түүхэн тоглолтуудыг зохион байгуулсан. esnr37jgtx9qflesbjky9q2i6zeklj0 852167 852166 2026-04-03T18:03:12Z Пүрэвээ Болор-Үжин 103358 852167 wikitext text/x-wiki ==Ханой Дуурийн Театр (Вьетнам)== Ханой дуурийн театр нь Вьетнамын төв Ханойд байрлах түүхэн архитектурын дурсгалт газар бөгөөд Парисын Гарнье ордны загвараар бүтээгдсэн. 1901-1911 оны хооронд Францын колоничлолын засаг захиргаа барьсан энэхүү театр нь Зүүн Өмнөд Азийн Францын колоничлолын архитектурын хамгийн шилдэг жишээнүүдийн нэг гэж тооцогддог. Театр нь хаалга, шилэн өрөөнүүд дээрээ готик болон мозайкийн онцлог элементүүдтэй неоклассик хэв маягийг агуулдаг. Шар цагаан өнгийн өвөрмөц фасад нь хотын төв дүүргийг харсан багана, тагтаар чимэглэгдсэн байдаг. Барилгыг хуучин цөөрмийн талбай дээр барьсан бөгөөд бетон цутгахаас өмнө суурийг нь тогтворжуулахын тулд 30,000 хатуу хулсан гадас ашиглах шаардлагатай байв. Ойролцоогоор 600 хүний суудалтай гол танхим нь сүрлэг тайз, гадаадын тоглолт, Вьетнамын симфони найрал хөгжимд зориулсан онцгой акустикаар чимэглэсэн үзэгчдийн танхимтай. 1954 онд Францчууд явсны дараа дуурийн театр нь улс төрийн арга хэмжээ, Вьетнамын жүжгийн урлагийн хөгжлийн төв болсон. Энэ нь Вьетнамын Үндэсний Дуурь, Балетын театрын төв байр бөгөөд 1960 онд Чайковскийн "Евгений Онегин" жүжгийн анхны томоохон тоглолт зэрэг тоо томшгүй олон түүхэн тоглолтуудыг зохион байгуулсан. 8fqh9s9vr9w0eb5i2e4e28qeibdq7lw Лаврентьевын цаг тооны бичиг 0 145750 852203 2026-04-04T03:00:22Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Laurentian Codex 01.jpg|thumb]] '''Лаврентьевын цаг тооны бичиг''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Лавре́нтьевская ле́топись'') — 14-р зуунд бичигдэж хадаглагдаж үлдсэн оросын эртний цаг тооны бичиг юм. [[Суздаль]] болон [[Доод Новгород|Доод Новгородын]] Их гүн Дмитрий Константинов..." 852203 wikitext text/x-wiki [[Файл:Laurentian Codex 01.jpg|thumb]] '''Лаврентьевын цаг тооны бичиг''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Лавре́нтьевская ле́топись'') — 14-р зуунд бичигдэж хадаглагдаж үлдсэн оросын эртний цаг тооны бичиг юм. [[Суздаль]] болон [[Доод Новгород|Доод Новгородын]] Их гүн Дмитрий Константинович (Фома)-ийн хүсэлтээр лам Лаврентийгийн 1377 оны ганц хувь арьсан дээр бичиж үлдээсэн хуулбараар мэдэгдэж байгаа юм. Эхний хэсэгт ламтан Сильвестрийн засварласан Оросын хамгийн эртний он цагийн дарааллын "[[Цаг тооны тууж]]" багтсан байдаг юм. Гар бичмэл нь өнөө үед Санкт-Петербург хотын Оросын Үндэсний Номын санд F.IV.2 дугаартай хадгалагддаг. Уг тэмдэглэлд номын зохиогч гэж бүртгэгдсэн лам Лаврентийн нэрээр нэрлэгдсэн байна. ''Лаврентьевын цаг тооны бичиг'' нь хожмын үеийн тэмдэглэлүүд болох Троицкийн шастир, Новгород-Софигийн тэмдэглэл болон бусад тэмдэглэлд нөлөөлсөн байна. == Олдсон түүх == 16-р зууны сүүлчээс 18-р зууны эхэн үе хүртэл Лаврентевын цаг тооны шастирыг Владимир хотын Христийн мэндэлсний хийдэд хадгалж байжээ. Дараа нь гар бичмэлийг хувийн цуглуулгад байж байгаад 1792 онд гүн Алексей Мусин-Пушкин үүнийг худалдаж авч, [[I Александр|I]] [[I Александр|Александр]] хаанд бэлэглэжээ. 1811 онд эзэн хаан шастирыг Эзэн хааны нийтийн номын санд (одоогийн Оросын Үндэсний номын сан) хандивласан бөгөөд өнөөг хүртэл тэнд хадгалагдаж байгаа ажээ. Анх 1846 онд Оросын шастируудын бүрэн цуглуулгад (1-р боть) бүрэн эхээр нь хэвлэгдсэн. kwpzajzp7ak94fl7bcav6b0fkajr8sk Үндэсний театр, Үндэсний концертын танхим (Тайван) 0 145751 852205 2026-04-04T03:35:20Z Маралаа 11а 103522 Хуудас үүсгэв: "Тайванийн Үндэсний Театр, Концертын Танхим Үндэсний театр болон Үндэсний концертын танхим нь Тайванийн Тайбэй хотын Либерти талбайд байрладаг хоёр нэр хүндтэй урлагийн газар юм. 1987 онд баригдаж дууссан эдгээр ихэр барилга нь Тайванийн анхны үндэсний х..." 852205 wikitext text/x-wiki Тайванийн Үндэсний Театр, Концертын Танхим Үндэсний театр болон Үндэсний концертын танхим нь Тайванийн Тайбэй хотын Либерти талбайд байрладаг хоёр нэр хүндтэй урлагийн газар юм. 1987 онд баригдаж дууссан эдгээр ихэр барилга нь Тайванийн анхны үндэсний хэмжээний соёлын байгууллага бөгөөд нийслэл хотын бэлгэдэл хэвээр байна. Эдгээр нь талбайн хойд болон өмнөд хэсэгт, Чан Кайшигийн дурсгалын танхимыг тойрон байрладаг. Барилгуудын архитектур нь уламжлалт Хятадын ордны дизайн болон орчин үеийн технологийн гайхалтай хослол бөгөөд шар вааран дээвэр, сүрлэг улаан багана, "дугун" гэгддэг нарийн төвөгтэй хаалттай хийцтэй. Үндэсний театр нь томоохон хэмжээний жүжгийн тоглолт, дуурь, бүжигт зориулагдсан бол Үндэсний концертын танхим нь хөгжмийн тоглолтод зориулагдсан бөгөөд Азийн хамгийн том гуурсан хөгжмийн нэгийг байрлуулдаг. Хоёр газар хоёулаа хамгийн сүүлийн үеийн тайзны машин механизм, акустик системээр тоноглогдсон бөгөөд Нью-Йоркийн филармони, Хааны Шекспирийн компани зэрэг дэлхийд алдартай уран бүтээлчид болон компаниудыг татдаг. Дотор танхимуудыг улаан хивс, болор лааны суурь, уламжлалт хээ угалзаар чимэглэсэн нь театрын үзэгчдэд тансаг орчинг бүрдүүлдэг. Үндсэн танхимуудаас гадна цогцолбор нь... өргөн хүрээтэй урлагийн номын сан, соёлын галерей, хэд хэдэн бэлтгэлийн өрөө. ea1x7ahpybiaqdvdggqmozqdno5xc92 852214 852205 2026-04-04T04:29:17Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Natural Theater and Concert Hall (Taiwan)]] to [[Үндэсний театр, Үндэсний концертын танхим (Тайван)]] 852205 wikitext text/x-wiki Тайванийн Үндэсний Театр, Концертын Танхим Үндэсний театр болон Үндэсний концертын танхим нь Тайванийн Тайбэй хотын Либерти талбайд байрладаг хоёр нэр хүндтэй урлагийн газар юм. 1987 онд баригдаж дууссан эдгээр ихэр барилга нь Тайванийн анхны үндэсний хэмжээний соёлын байгууллага бөгөөд нийслэл хотын бэлгэдэл хэвээр байна. Эдгээр нь талбайн хойд болон өмнөд хэсэгт, Чан Кайшигийн дурсгалын танхимыг тойрон байрладаг. Барилгуудын архитектур нь уламжлалт Хятадын ордны дизайн болон орчин үеийн технологийн гайхалтай хослол бөгөөд шар вааран дээвэр, сүрлэг улаан багана, "дугун" гэгддэг нарийн төвөгтэй хаалттай хийцтэй. Үндэсний театр нь томоохон хэмжээний жүжгийн тоглолт, дуурь, бүжигт зориулагдсан бол Үндэсний концертын танхим нь хөгжмийн тоглолтод зориулагдсан бөгөөд Азийн хамгийн том гуурсан хөгжмийн нэгийг байрлуулдаг. Хоёр газар хоёулаа хамгийн сүүлийн үеийн тайзны машин механизм, акустик системээр тоноглогдсон бөгөөд Нью-Йоркийн филармони, Хааны Шекспирийн компани зэрэг дэлхийд алдартай уран бүтээлчид болон компаниудыг татдаг. Дотор танхимуудыг улаан хивс, болор лааны суурь, уламжлалт хээ угалзаар чимэглэсэн нь театрын үзэгчдэд тансаг орчинг бүрдүүлдэг. Үндсэн танхимуудаас гадна цогцолбор нь... өргөн хүрээтэй урлагийн номын сан, соёлын галерей, хэд хэдэн бэлтгэлийн өрөө. ea1x7ahpybiaqdvdggqmozqdno5xc92 Tristan und Isolde (хөгжимт драм) 0 145752 852209 2026-04-04T04:11:21Z Deku0715 103684 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346566242|Tristan und Isolde]]" 852209 wikitext text/x-wiki Тристан ба Изольд, WWV 90 нь Рихард Вагнерийн зохиосон, гурван бүлэгтэй хөгжмийн драм юм. Зохиолч өөрөө герман хэл дээр либреттог нь бичсэн бөгөөд энэ нь 12-р зууны дундад зууны роман болох Готфрид фон Штрассбургийн “Тристан ба Изольд” зохиолоос чөлөөтэй сэдэвлэсэн. Энэ бүтээлийн санаа анх 1854 онд гарсан бөгөөд хөгжим нь 1857–1859 оны хооронд бичигдсэн. Анх 1865 оны 6-р сарын 10-нд Мюнхен хотын Хааны ордны театр (Königliches Hoftheater und Nationaltheater)-т Ханс фон Бюловын удирдлага дор нээлтээ хийсэн. Хэдийгээр энэ бүтээлийг ихэвчлэн дуурийн театрууд тоглодог ч Вагнер өөрөө “дуурь” гэхээс илүү “Handlung” буюу (германаар “үйл явдал” эсвэл “өрнөл” гэсэн утгатай) гэж нэрлэхийг илүүд үздэг байв. Ингэснээрээ тэр тухайн үеийн уламжлалт дууриас ялгаатай, тасралтгүй урсгалтай (“төгсгөлгүй аялгуу”) бүтцээ онцлохыг хүссэн. Гэхдээ тухайн үеийн дууриуд ихэвчлэн речитатив болон онцгой ари дуугаар тасалдсан хэлбэртэй байсан бөгөөд Вагнер үүнд сэтгэл хангалуун бус байжээ. il0cp40db2v725h5awsj4h655jnp6g0 852212 852209 2026-04-04T04:26:59Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Tristan und Isolde]] to [[Tristan und Isolde (хөгжимт драм)]] 852209 wikitext text/x-wiki Тристан ба Изольд, WWV 90 нь Рихард Вагнерийн зохиосон, гурван бүлэгтэй хөгжмийн драм юм. Зохиолч өөрөө герман хэл дээр либреттог нь бичсэн бөгөөд энэ нь 12-р зууны дундад зууны роман болох Готфрид фон Штрассбургийн “Тристан ба Изольд” зохиолоос чөлөөтэй сэдэвлэсэн. Энэ бүтээлийн санаа анх 1854 онд гарсан бөгөөд хөгжим нь 1857–1859 оны хооронд бичигдсэн. Анх 1865 оны 6-р сарын 10-нд Мюнхен хотын Хааны ордны театр (Königliches Hoftheater und Nationaltheater)-т Ханс фон Бюловын удирдлага дор нээлтээ хийсэн. Хэдийгээр энэ бүтээлийг ихэвчлэн дуурийн театрууд тоглодог ч Вагнер өөрөө “дуурь” гэхээс илүү “Handlung” буюу (германаар “үйл явдал” эсвэл “өрнөл” гэсэн утгатай) гэж нэрлэхийг илүүд үздэг байв. Ингэснээрээ тэр тухайн үеийн уламжлалт дууриас ялгаатай, тасралтгүй урсгалтай (“төгсгөлгүй аялгуу”) бүтцээ онцлохыг хүссэн. Гэхдээ тухайн үеийн дууриуд ихэвчлэн речитатив болон онцгой ари дуугаар тасалдсан хэлбэртэй байсан бөгөөд Вагнер үүнд сэтгэл хангалуун бус байжээ. il0cp40db2v725h5awsj4h655jnp6g0 Хэн Виржиния Вулфаас айв? (Кино) 0 145753 852210 2026-04-04T04:17:17Z Deku0715 103684 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342959143|Who's Afraid of Virginia Woolf? (film)]]" 852210 wikitext text/x-wiki Хэн Виржиния Вулфаас айж байна вэ?“Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. 0qwka2tyfsepm1voyab7he90cyp8sl1 852211 852210 2026-04-04T04:18:17Z Deku0715 103684 Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342959143|Who's Afraid of Virginia Woolf? (film)]]" 852211 wikitext text/x-wiki Хэн Виржиния Вулфаас айж байна вэ?“Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. == __LEAD_SECTION__ == Хэн Виржиния Вулфаас айж байна вэ?“Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. te922uu6ku3gdbediywpo5tlmcotn1v 852216 852211 2026-04-04T04:31:08Z Asaaa18 98448 852216 wikitext text/x-wiki Хэн Виржиния Вулфаас айв? “Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. ==Тайлал== Хэн Виржиния Вулфаас айв?“Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. kyyge3dpzkuxj1szqk2qfw68lvzymny 852217 852216 2026-04-04T04:31:41Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Who's Afraid of Virginia Woolf? (film)]] to [[Хэн Виржиния Вулфаас айв? (Кино)]] 852216 wikitext text/x-wiki Хэн Виржиния Вулфаас айв? “Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. ==Тайлал== Хэн Виржиния Вулфаас айв?“Who’s Afraid of Virginia Woolf?” нь 1966 онд бүтээгдсэн Америкийн драм кино бөгөөд найруулагч Майк Николсын анхны найруулсан бүтээл юм. Энэ киног Эрнест Леман 1962 онд бичигдсэн Эдвард Албигийн жүжгээс сэдэвлэн кино зохиол болгон боловсруулж, продюсерлэсэн.Киноны үйл явдал нь нэгэн коллежийн багш болон түүний эхнэрийн гэрт шөнө орой болсон уулзалтыг харуулдаг. Энэ кино 1966 оны 6-р сарын 21-нд Warner Bros. Pictures компанийн зүгээс нээлтээ хийсэн бөгөөд шүүмжлэгчид болон үзэгчдийн дунд маш их амжилт олсон.Тус кино нь “Шилдэг кино”, Майк Николсын хувьд “Шилдэг найруулагч” зэрэг нийт 13 Оскарын шагналд нэр дэвшсэн.Мөн Оскарын бүх боломжит ангилалд нэр дэвшсэн ердөө гурван киноны нэг юм (бусад нь Cimarron болон Sinners).Киноны гол дөрвөн жүжигчин бүгд өөрсдийн жүжигчний төрөлд нэр дэвшсэн нь киноны бүх үндсэн жүжигчид нэгэн зэрэг нэр дэвшсэн анхны тохиолдол болсон. Энэхүү кино нийт таван Оскарын шагнал хүртсэн. Үүнд: Элизабет Тейлор “Шилдэг эмэгтэй жүжигчин” шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн, Сэнди Деннис “Шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчин” шагнал авсан, мөн “Шилдэг зураг авалт”, “Шилдэг хар цагаан уран сайхны шийдэл”, “Шилдэг хувцасны дизайн” зэрэг шагналуудыг хүртсэн. 2013 онд энэ киног АНУ-ын Конгрессын Номын сан “соёлын, түүхэн, эсвэл уран сайхны ач холбогдолтой” гэж үзэн Үндэсний Кино Бүртгэлд хадгалахаар сонгосон. kyyge3dpzkuxj1szqk2qfw68lvzymny Tristan und Isolde 0 145754 852213 2026-04-04T04:26:59Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Tristan und Isolde]] to [[Tristan und Isolde (хөгжимт драм)]] 852213 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Tristan und Isolde (хөгжимт драм)]] mm4q2wnw581l9whiq0l3c5tpwn8wtn5 Natural Theater and Concert Hall (Taiwan) 0 145755 852215 2026-04-04T04:29:17Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Natural Theater and Concert Hall (Taiwan)]] to [[Үндэсний театр, Үндэсний концертын танхим (Тайван)]] 852215 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Үндэсний театр, Үндэсний концертын танхим (Тайван)]] j9x2k9e545iyh2j13un1mdkvknv4u29 Who's Afraid of Virginia Woolf? (film) 0 145756 852218 2026-04-04T04:31:41Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Who's Afraid of Virginia Woolf? (film)]] to [[Хэн Виржиния Вулфаас айв? (Кино)]] 852218 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хэн Виржиния Вулфаас айв? (Кино)]] srn48lub7hj779hr3xn1g1loyfi2n7s Хулганын хавх (жүжиг) 0 145757 852219 2026-04-04T04:33:03Z Deku0715 103684 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1345040826|The Mousetrap]]" 852219 wikitext text/x-wiki “The Mousetrap” нь Агата Кристигийн бичсэн аллагын нууцлаг жүжиг юм. Энэ нь Лондонгийн Вест Эндэд хамгийн удаан хугацаанд тоглогдож буй жүжиг бөгөөд дэлхий дээрх бүх жүжгүүдээс хамгийн урт хугацаанд тасралтгүй тавигдсан бүтээл юм. 2025 оны 3-р сарын 19-нд 30,000 дахь удаагийн тоглолтоо хийсэн.Жүжиг анх 1952 онд Лондоны Вест Эндэд нээлтээ хийсэн бөгөөд 2020 оны 3-р сарын 16 хүртэл тасралтгүй тоглогдож байсан. Харин COVID-19 цар тахлын үеэр түр хугацаанд зогсоогдсон. Энэ нь “хэрэг хэн хийсэн бэ?” төрлийн нууцлаг жүжиг бөгөөд төгсгөлдөө гэнэтийн эргэлттэй. Үзэгчдийг театрын танхимаас гарсны дараа төгсгөлийг бусдад задруулахгүй байхыг уламжлал ёсоор хүсдэг.Жүжигт нийт найман дүр байдаг бөгөөд 2012 он гэхэд эдгээр дүрүүдийг 400 гаруй жүжигчин тоглосон байна.Анхны хувилбарт мөрдөгч сержант Троттерийн дүрийг Ричард Аттенборо, харин түүний эхнэр Шейла Сим Монксвелл Манор зочид буудлын эзэн Молли Ралстоны дүрийг анх тоглож байжээ.Түүнээс хойш жүжигт алдартай, гол од жүжигчид төдийлөн тоглоогүй бөгөөд The Guardian сонинд бичсэнээр Стивен Мосс “энэ жүжгийн жинхэнэ од нь өөрөө жүжиг болон түүний зохиолч юм” гэж онцолсон байдаг. mocfo369hy7vlq8ke0lmfer6yzhxrs0 852220 852219 2026-04-04T04:44:55Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[The Mousetrap]] to [[Хулганын хавх (жүжиг)]] 852219 wikitext text/x-wiki “The Mousetrap” нь Агата Кристигийн бичсэн аллагын нууцлаг жүжиг юм. Энэ нь Лондонгийн Вест Эндэд хамгийн удаан хугацаанд тоглогдож буй жүжиг бөгөөд дэлхий дээрх бүх жүжгүүдээс хамгийн урт хугацаанд тасралтгүй тавигдсан бүтээл юм. 2025 оны 3-р сарын 19-нд 30,000 дахь удаагийн тоглолтоо хийсэн.Жүжиг анх 1952 онд Лондоны Вест Эндэд нээлтээ хийсэн бөгөөд 2020 оны 3-р сарын 16 хүртэл тасралтгүй тоглогдож байсан. Харин COVID-19 цар тахлын үеэр түр хугацаанд зогсоогдсон. Энэ нь “хэрэг хэн хийсэн бэ?” төрлийн нууцлаг жүжиг бөгөөд төгсгөлдөө гэнэтийн эргэлттэй. Үзэгчдийг театрын танхимаас гарсны дараа төгсгөлийг бусдад задруулахгүй байхыг уламжлал ёсоор хүсдэг.Жүжигт нийт найман дүр байдаг бөгөөд 2012 он гэхэд эдгээр дүрүүдийг 400 гаруй жүжигчин тоглосон байна.Анхны хувилбарт мөрдөгч сержант Троттерийн дүрийг Ричард Аттенборо, харин түүний эхнэр Шейла Сим Монксвелл Манор зочид буудлын эзэн Молли Ралстоны дүрийг анх тоглож байжээ.Түүнээс хойш жүжигт алдартай, гол од жүжигчид төдийлөн тоглоогүй бөгөөд The Guardian сонинд бичсэнээр Стивен Мосс “энэ жүжгийн жинхэнэ од нь өөрөө жүжиг болон түүний зохиолч юм” гэж онцолсон байдаг. mocfo369hy7vlq8ke0lmfer6yzhxrs0 The Mousetrap 0 145758 852221 2026-04-04T04:44:55Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[The Mousetrap]] to [[Хулганын хавх (жүжиг)]] 852221 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хулганын хавх (жүжиг)]] awvumb7taddgj4dm91s0ruas4j7yc5s 1453 он 0 145759 852231 2026-04-04T07:15:37Z ~2026-20761-43 103709 I'm describing what happened on that year about how the ottomans took over Constantinople 852231 wikitext text/x-wiki 1453 онд ottoman empire нь Constantinople-ийг эзэлсэн koqcs8ljnqpx03ebjedxv798ayyi39u Эргэсэн эрэг 0 145760 852234 2026-04-04T09:16:57Z Enhkjin 0 103361 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1344256638|The Turn of the Screw]]" 852234 wikitext text/x-wiki === Эргэсэн эрэг (The Turn of the Screw) === '''Ерөнхий мэдээлэл:''' * '''Зохиолч:''' Генри Жеймс (Henry James) * '''Хэл:''' Англи * '''Төрөл зүйл:''' Аймшгийн (Horror), Готик зөгнөлт (Gothic fiction), Сүнстэй түүх (Ghost story) * '''Хэвлэлийн газар:''' The Macmillan Company (Нью-Йорк), William Heinemann (Лондон) * '''Хэвлэгдсэн огноо:''' 1898 оны 1-р сарын 27 – 4-р сарын 16 (цувралаар), 1898 оны 10-р сарын 7 (номын хэлбэрээр) * '''Хэвлэгдсэн газар:''' Их Британи * '''Хуудасны тоо:''' 211 (АНУ), 167 (Их Британи) * '''OCLC:''' 40043490 * '''LC ангилал:''' PS2116 .T8 1998 <blockquote>'''"Эргэсэн эрэг"''' (Англи: ''The Turn of the Screw'') нь Америкийн зохиолч Генри Жеймсийн 1898 онд бичсэн готик аймшгийн төрлийн тууж бөгөөд анх 1898 оны 1-р сарын 27-ноос 4-р сарын 16-ны хооронд ''Collier's Weekly'' сэтгүүлд цувралаар хэвлэгдэж байжээ.</blockquote>1898 оны 10-р сарын 7-нд үүнийг Нью-Йорк хотод Макмиллан, Лондонд Хайнеманн хэвлүүлсэн ''"Хоёр ид шид"'' номонд цуглуулсан. <blockquote>Тус туужид алслагдсан хөдөөний эдлэн газарт хоёр хүүхдийг асрахаар ирсэн залуу багш эмэгтэйн тухай өгүүлэх бөгөөд тэрээр хүүхдүүдийг сүнсэнд автсан (эсвэл сүнсэнд хорлогдсон) гэдэгт итгэж эхэлдэг.</blockquote> Хэвлэгдсэнээс хойшхи зуунд уг туужийн шүүмжлэлтэй дүн шинжилгээ хэд хэдэн томоохон өөрчлөлтийг авчирсан. <blockquote>Анхны шүүмжүүд уг зохиолыг ердөө л аймшигт сүнстэй түүх гэж үзэж байсан бол 1930-аад онд зарим шүүмжлэгчид ер бусын үзэгдлүүд нь ердөө л багш эмэгтэйн төсөөлөл байж магадгүй гэх санааг дэвшүүлсэн байна.</blockquote>1970-аад оны эхээр структурализмын нөлөө нь текстийн хоёрдмол утгатай байдал нь түүний гол онцлог болохыг хүлээн зөвшөөрөхөд хүргэсэн. <blockquote>Хожим нь уг зохиолыг Марксист болон Феминист үзэл баримтлалын үүднээс шинжлэн судлах хандлагууд гарч ирсэн байна.</blockquote> Энэхүү туужийг хэд хэдэн удаа найруулсан бөгөөд үүнд Бродвейн жүжиг (1950), камер дуурь (1954), хоёр кино ( 1961, 2020 онуудад), мөн мини цуврал (2020) багтжээ. 2dxiq7vn75wyfpxakd8pe0gkkbmd1n4 The phantom of the opera (musical) 0 145761 852239 2026-04-04T10:35:44Z Khngrzul 103713 The Phantom of the Opera (musical) 852239 wikitext text/x-wiki Дуурийн хий үзэгдэл (мюзикл) Дуурийн хий үзэгдэл бол хөгжимт жүжиг бөгөөд хөгжим нь Эндрю Ллойд Уэббер, үг нь Чарльз Харт, нэмэлт үг нь Ричард Стилгое, мөн либретто нь Стилгое, Ллойд Уэббер нарын бичсэн. Гастон Лерукийн 1910 оны ижил нэртэй Франц романаас сэдэвлэсэн энэхүү жүжгийн гол үйл явдал нь үзэсгэлэнт сопрано дуучин Кристин Дааегийн эргэн тойронд өрнөдөг бөгөөд тэрээр Пале Гарньегийн доорх газар доорх лабиринтэд амьдардаг нууцлаг, гажигтай хөгжмийн суут ухаантны дур булаам байдал болж хувирдаг. Энэхүү мюзикл нь 1986 онд Лондонгийн Вест Энд, 1988 онд Бродвейд нээлтээ хийж, эцэст нь Бродвейн түүхэн дэх хамгийн удаан үргэлжилсэн шоу болж, 2023 онд хаагдсан. Энэ нь Викторийн үеийн өндөр түвшний үзүүлбэр, ялангуяа нурж унах лааны суурь, уламжлалт хөгжмийн театр болон сонгодог дуурийн хоорондох зайг холбосон өргөн цар хүрээтэй дуурийн хөгжимөөрөө алдартай. Нийт 6 тэрбум гаруй долларын кассын орлого, дэлхий даяар 140 сая гаруй үзэгчтэй энэхүү кино нь түүхэн дэх хамгийн амжилттай арилжааны зугаа цэнгэлийн төслүүдийн нэг хэвээр байна. talkme3jcvs7dw80epkxvx7a9u0r7d1