Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5933 852595 801878 2026-04-08T02:00:00Z Avirmed Batsaikhan 53733 852595 wikitext text/x-wiki [[Файл:Panama Canal Gatun Locks.jpg|thumb|Гатуны усан боолт]] [[Файл:Panama-Canal-rough-diagram-quick.jpg|right |thumb|Сувгийн бүдүүвч зураг]] '''Панамын суваг'''([[Испани хэл|исп]]. ''Canal de Panamá,'' [[Англи хэл|англи]]''. Panama Canal'') — [[Панам улс]]ын нутаг [[Панамын хүзүүвч]]ийг сэтлэн [[Атлантын далай]]г ([[Карибын тэнгис]]ээр дамжин) [[Номхон далай]]тай ([[Панамын булан]]гаар дамжин) холбодог, эдийн засгийн маш өндөр стратегийн ач холбогдолтой усан [[суваг]]. Сувгийн урт 81,6 километр, нийт өргөн нь 150 метр, гүн нь— 12 метр. [[Өмнөд Америк|Бүтэн тивийг]] тойрох шаардлагагүй болгож [[усан зам]]ыг товчлодгоороо дэлхийн [[усан тээвэр]]т болон улс төр, эдийн засгийн маш өндөр ач холбогдолтой юм. == Түүх == Панамын сувгийг барих нь хүн төрөлхтний хийсэн хамгийн том бөгөөд хамгийн нарийн төвөгтэй барилгын төслүүдийн нэг байсан юм. Олон улсын худалдаа өсөж барааны эргэлт нэмэгдсэнээр 19-р зууны эхэн үед сувгийн барих асуудал улам нэмэгдсэээр байв. 1814 онд [[Испани]] [[Атлантын далай|Атлантын]] болон [[Номхон далай]]<nowiki/>г холбох суваг барьж байгуулах тухай хуулийг баталсан. 1825 онд Төв Америкийн орнуудын Конгресс ийм шийдвэр гаргажээ. Калифорнид алтны ордуудыг илрүүлсэн нь АНУ-д сувгийн асуудлыг сонирхож, 1848 онд Хейсийн гэрээний дагуу АНУ [[Никарагуа]] дахь бүх төрлийн далай хоорондын харилцааны замыг барих монополь эрхийг авсан юм. Никарагуатай зэргэлдээ байсан Их Британи 1850 оны 4-р сарын 18-нд тэдэнтэй Клэйтон-Булверын гэрээг байгуулж, ирээдүйн далай хоорондын сувгийн төвийг сахисан байдал, аюулгүй байдлын хамтарсан баталгааны талаар АНУ-ын тэлэлтийг зогсоохоор яаравчлав. 19-р зууны туршид сувгийг Никарагуа буюу Панамаар чиглүүлэх хоёр үндсэн хувилбарыг авч үзсэн. Панамын сувгийг байгуулах төслийг 1880 онд [[Франц]]ууд эхлүүлсэн боловч амжилтгүй болсон. Богота дахь Засгийн газар Египетэд Суэцийн сувгийг барьсан Францын инженер [[Фердинан де Лессепс|Фердинан де Лессепст]] суваг барих концесс олгосон байна. [[Испани-Америкийн дайн|1898 оны Испани-Америкийн дайн]] нь бөмбөрцгийн баруун хэсэгт нөлөөгөө нэмэгдүүлэхийн тулд Панамын Истмус дээр суваг барих АНУ-ын санаа бэхэжсэн юм. 1899 онд Америкийн Нэгдсэн Улсыг дамнасан суваг барих комисс байгуулж, Сенат Никарагуа хувилбарыг хэрэгжүүлэхэд зориулж 115 сая доллар хуваарилжээ. Үүний зэрэгцээ АНУ Их Британитай сувгийг хамтран удирдахгүй байх санаатай байсан тул Англи-Буурын дайны үед (1899-1902) Их Британид хүндрэлтэй байсан үеийг далимдуулан Клэйтон-Булверын гэрээг шинэчлэхээр хэлэлцээ хийж эхэлжээ. 1901 онд АНУ Их Британитай Хэй-Пунсфутын гэрээ байгуулсан бөгөөд үүний дагуу АНУ нь Их Британий оролцоогүйгээр суваг барих онцгой эрхийг авсан. 1913 онд үндсэн ажил дуусч, 1914 оны 8-р сарын 15-нданх "Анкон" худалдааны усан онгоц энэ сувгаар дамжин өнгөрч, дэлхийн усан тээвэрт шинэ үүд хаалга нээгдэв. Уг барилгын төсөл хэрэгжих хугацаанд нийт 27,500 ажилчин [[тахал]], [[холер]] зэрэг халдварт өвчин, мөн [[хөрсний гулсалт]]аас болж нас барсан байдаг. Сувгийн бүс нь 1999 оны 12-р сарын 31-нд Панам руу шилжүүлэхийг тодорхойлсон гэрээнд АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Жимми Картер]], Панамын үндэсний гвардийн командлагч Омар Торрихос нар 1977 оны 9-р сарын 7-нд албан ёсоор гарын үсэг зурсан байна. Улмаар Панамын суваг 1999 оны 12-р сарын 31 хүртэл АНУ-ын мэдэлд байсан бөгөөд түүнээс хойш уг эрх мэдлийг Панамын засгийн газарт шилжүүлсэн юм. == Ач холбогдол == Панамын суваг нь Бөмбөрцөгийн баруун хагаст болон дэлхий даяарх далайн тээвэр, эдийн засгийн хөгжилд гүн гүнзгий нөлөө үзүүлсэн бөгөөд энэ нь геополитикийн онцгой ач холбогдолтой болсон байна. Панамын сувгийн ачаар далайн тээвэр Өмнөд Америкийг тойрон явах шаардлагагүй болсон бөгөөд Нью-Йоркоос Сан Франциско хүртэлх далайн замыг 22,500 км-ээс 9,500 км болгон богиносгосон юм. == Хүчин чадал == 2002 оны байдлаар нийтдээ 800,000 усан онгоц уг сувгаар дамжин өнгөрчээ<ref>{{cite web |url=http://www.cet.edu/earthinfo/camerica/panama/PCtopic1.html |title=The Panama Canal |publisher=Global Perspectives |accessdate=2007-09-03 |archive-date=2006-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624100840/http://www.cet.edu/earthinfo/camerica/panama/PCtopic1.html |url-status=dead }}</ref>. Усан онгоц сувгаар дамжин өнгөрөх дундаж хугацаа 9 цаг, хамгийн бага нь 4 цаг 10 минут байна. Хамгийн их дамжуулах чадвар нь өдөрт 48 хөлөг онгоц юм. Жил бүр 14 мянга орчим хөлөг онгоц сувгийн байгууламжаар дамжин өнгөрч, 280 сая тонн ачаа тээвэрлэдэг (дэлхийн далайн ачааны 5%). Суваг ачаалал ихтэй тул түүгээр дамжин өнгөрөх дарааллыг дуудлага худалдаагаар зардаг байна. 2009-2016 оны хооронд уг сувгийг шинэчилж, 130,000 гаруй тонн даацтай газрын тос тээвэрлэгч усан онгоцнууудыг явах боломжтой болсон. == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commons|Panama Canal|Панамын суваг}} {{Wiktionary}} * ''[http://www.sil.si.edu/Exhibitions/Make-the-Dirt-Fly/ Making the Dirt Fly, Building the Panama Canal]'' Smithsonian Institution Libraries * [https://web.archive.org/web/20070106210221/http://www.captainwiki.com/index.php?title=Pacific_Side_Of_The_Panama_Canal Panama Canal Sailing Guide] by [http://captainwiki.com/ CaptainWiki.Com] * [http://www.pancanal.com Official website of the Panama Canal Authority] — Has a simulation that shows how the canal works * [http://www.canalmuseum.com Canalmuseum] — Panama Canal History, Documents, Photographs and Stories * [http://www.czbrats.com/cz_brats.htm Canal Zone Brats] — Comprehensive information on the canal and the zone * [http://www.czbrats.com/Menus/Builders_menu.htm History of the Canal Zone] — including much canal information, from CZ Brats * [http://maps.google.com/maps?q=Panama+canal&ll=9.277994,-79.913006&spn=0.115880,0.204826&t=k&hl=en Satellite view in Google Maps] * [https://web.archive.org/web/20080515050735/http://www.eclipse.co.uk/~sl5763/panama.htm General information regarding Panama Canal] * [http://en.structurae.de/projects/data/index.cfm?ID=p00033 Structurae: Panama Canal] * [http://youtube.com/watch?v=-vi19z4LEi0 A timelapse video of a transit of the entire Canal from Atlantic to Pacific.] * [http://www.coolpanama.com/panama-webcams.html Live webcams Panama Canal] [[Ангилал:Далайн тээврийн суваг]] [[Ангилал:Панамын суваг| ]] [[Ангилал:Панамын ус зүй]] [[Ангилал:Чагрес голын систем]] [[Ангилал:1910-аад онд барьсан]] [[Ангилал:Historic Civil Engineering Landmark]] [[Ангилал:Панамын усны байгууламж]] [[Ангилал:Панамын тээврийн барилга байгууламж]] [[Ангилал:Панам аймаг]] [[Ангилал:Колон аймаг]] [[Ангилал:АНУ-ын колоничлолын түүх]] [[Ангилал:АНУ-Панамын харилцаа]] [[Ангилал:Карибын усан тээвэр]] [[Ангилал:Панамын техникийн дурсгал]] 42zwt1anc5wwml4895te9z4hatnd1kr 0 9210 852619 839968 2026-04-08T11:56:59Z ~2026-21666-44 103822 added link of gmit 852619 wikitext text/x-wiki Энэ хуудсанд '''[[Монгол Улс]]ын [[Дээд боловсролын газар|их, дээд сургуулиудын]]''' нэрийг жагсаав. == Төрийн өмчийн сургууль == === Нийслэлд === {| class="wikitable sortable" |+ !Нэр || Харьяалах нь || Холбоос |- ||[[Монгол Улсын Их Сургууль]]|| ||[http://www.num.edu.mn] |1 |- ||[[Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль]]|| || [https://web.archive.org/web/20131103171434/http://www.msua.edu.mn/] |7 |- ||Монгол Улсын [[Боловсролын Их Сургууль]]|| || [https://web.archive.org/web/20121005103640/http://www.msue.edu.mn/] |6 |- ||[[Батлан Хамгаалахын Их Сургууль]]|| ||[https://web.archive.org/web/20190830075505/http://www.mndu.gov.mn/] |5 |- ||[[Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль]]|| || [http://www.must.edu.mn/] |3 |- ||[[Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль]]|| || [https://web.archive.org/web/20100414161649/http://www.hsum.edu.mn/] |4 |- ||[[Худалдаа Үйлдвэрлэлийн Их Сургууль]]|| || |8 |- |Дотоод хэргийн их сургууль |- || [[Соёл Урлагийн Их Сургууль|Монгол Улсын Соёл Урлагийн Их Сургууль]]|| || [https://mnuac.edu.mn/] |2 |- |Монгол Германы Хамтарсан Ашигт Малтмал Технологийн Их Сургууль | |[https://www.gmit.edu.mn/ <nowiki>[53]</nowiki>] | |} === Аймагт === {| class="wikitable sortable" !Нэр || Харьяалах нь || Байршил || Холбоос |- ||[[Ховд Их Сургууль]]||[МУИС]||[[Ховд]] || [http://www.khu.edu.mn/] |- ||[[Дорнод Дээд Сургууль]]||[МУИС]||[[Дорнод]] || [http://www.dornod.edu.mn/] |- ||[[Техникийн Коллеж (Дархан-Уул)|Техникийн Коллеж]]|| ||[[Дархан-Уул]] || |- ||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Говь-Алтай)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Говь-Алтай]] || |- ||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Дархан-Уул)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Дархан-Уул]] || |- ||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Дорноговь)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Дорноговь]] || |- ||[[Багшийн Коллеж (Архангай)|Багшийн Коллеж]]||[[МУБИС]]||[[Архангай]] || |- ||[[Багшийн Коллеж (Баян-Өлгий)|Багшийн Коллеж]]||[[МУБИС]]||[[Баян-Өлгий]] || |- ||[[МУИС-ийн Орхон аймаг дахь салбар сургууль]]||[[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]||[[Орхон]] || |- ||[[МУИС-ийн Завхан сургууль]]||[[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]||[[Завхан]] || |- ||[[ХААИС-ийн Орхон аймаг дахь салбар сургууль]]||[[ХААИС]]||[[Орхон]] || |- ||[[Технологийн Сургууль (Орхон)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Орхон]] || |- ||[[Технологийн Сургууль (Өвөрхангай)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Өвөрхангай]] || |- ||[[Технологийн Сургууль (Сүхбаатар)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Сүхбаатар]] || |- ||[[ХААИС-ийн Ургамал Газар Тариалангийн Сургалт Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэн]]||[[ХААИС]]||[[Дархан-Уул]] || |- ||[[Улаангом Коллеж (Увс)|Улаангом Коллеж]]|| ||[[Увс]] || |- ||[[Хөгжим Бүжгийн Коллеж (Завхан)|Хөгжим Бүжгийн Коллеж]]||[[СУИС]]||[[Завхан]] || |- |} == Хувийн өмчийн сургууль == === Нийслэлд === {| class="wikitable sortable" |- !Нэр || Холбоос |- ||Мандах Их Сургууль || [https://mandakh.edu.mn/] |- ||Орхон Их Сургууль || [http://www.orkhon.edu.mn/] |- ||[[Отгонтэнгэр Их Сургууль]] || [http://www.otgontenger.edu.mn/] |- ||Олон улсын Улаанбаатар Их Сургууль || [http://www.ulaanbaatar.edu.mn/]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- ||Олон Улсын Эдийн Засаг Бизнесийн Их Сургууль || [https://uieb.edu.mn/] |- ||[[Монголын Хүний Нөөцийн Удирдлагын Дээд Сургууль]] || [https://web.archive.org/web/20210428193925/http://hru.edu.mn/] |- ||Аварга дээд сургууль|| |- ||Алтай Дээд сургууль || [https://web.archive.org/web/20090213173013/http://altay.edu.mn/] |- ||"Ач" Анагаах ухааны их сургууль || |- ||Үндэсний тэхникийн их сургууль || |- ||Барилгын Технологийн Коллеж || [http://www.ctc.edu.mn/] |- ||Бизнесийн Коллеж || |- ||Билиг Дээд Сургууль || |- ||Боловсрол Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090628211920/http://www.bolovsrol.edu.mn/] |- ||Газарчин Дээд Сургууль || |- ||Глобаль Удирдагч Коллеж || |- ||Гурван-Эрдэнэ Багшийн Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090216190006/http://3erdene.edu.mn/] |- |Гүрэн дээд сургууль ||[https://web.archive.org/web/20170506082832/http://www.guren.edu.mn/] |- ||Гүүр Коллеж || [http://bridge.edu.mn/] |- ||Гэгээ Коллеж || |- ||Евро-Ази Дээд Сургууль || |- ||Засагтхан Дээд Сургууль || |- ||Олон Улсын Бизнес Технологийн Зохиомж дээд сургууль || |- ||Жонон Коллеж || |- ||Идэр Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20100214102957/http://www.ider-edu.com/] |- ||Их Монгол Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090628172050/http://www.greatmongol.edu.mn/] |- ||Их Шавийн Коллеж || |- ||Их Засаг Их Сургууль || [http://www.ikhzasag.edu.mn/] |- ||Мон-Алтиус Коллеж || |- ||Монгол Дээд Сургууль || [http://www.mdc.mn/] |- ||Монгол Бизнес Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090704112338/http://www.mbi.edu.mn/] |- ||Монгол Наадам Коллеж || |- ||Монголжин Гоо Коллеж || |- ||Монголын Нууц Товчоо Коллеж || |- ||Монголын Үндэсний Их Сургууль || [https://web.archive.org/web/20081106084757/http://www.mnu.edu.mn/] |- ||Монос Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090503215637/http://www.monos.mn/index.php?pid=54] |- ||Монрико Коллеж || |- ||Монфреш-Мөнх-Ану Коллеж || |- ||Нийгмийн Шинжлэх Ухааны Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090303133351/http://sss.num.edu.mn/] |- ||Номуун Далай Коллеж || |- ||Од Коллеж || |- ||Олимп Сургууль || |- ||Олон Улс Судлалын Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20081022081056/http://saturnandmind.powweb.com/ousds/] |- ||Оточ-Манрамба Дээд Сургууль || |- ||Оюу Коллеж || |- ||Сан Дээд Сургууль || |- ||Санко Коллеж || [https://web.archive.org/web/20090714003349/http://www.sunco.edu.mn/] |- ||[[Сити их сургууль|СИТИ Их сургууль]]||[http://citi.edu.mn/] |- ||Сод Хийморь Коллеж || [https://web.archive.org/web/20120115063541/http://sodkhiimori.com/] |- ||Соёл-Эрдэм Дээд Сургууль || |- ||Соёмбо Дээд Сургууль || |- ||Старс Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090903141324/http://www.stars.edu.mn/] |- ||Сутай Коллеж || |- ||Номэра Дээд сургууль || [https://web.archive.org/web/20221107184205/https://nomera.edu.mn/] |- ||[[Сэтгүүлч коллеж|Сэтгүүлч Дээд сургууль]]|| [https://citi.edu.mn/school-of-humanities/] |- ||[[Технологийн Дээд Сургууль]]|| [http://www.itech.edu.mn] |- ||Түгээмэл Коллеж || |- ||Түшээ Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090704044855/http://www.tushee.mn/] |- ||Тэнгэр Дээд Сургууль || |- ||Улаанбаатар-Эрдэм-Оюу Дээд Сургууль || |- ||Улаанбаатар-Эрдэм Судлал Дээд Сургууль || |- ||Урлах Эрдмийн Дээд Сургууль ||[http://urlakherdemdesign.com/] |- ||Үндэсний Биеийн Тамирын Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090607084853/http://ubtds.mn/] |- ||Халх Журам Коллеж || |- ||Хангай Дээд Сургууль ||[https://web.archive.org/web/20100903022538/http://www.hangaiinstitute.edu.mn/] |- ||Хантайшир Коллеж || |- ||Хан-Хөхий Коллеж || |- ||Хан-Уул Дээд Сургууль || |- ||Харцага Коллеж || |- ||Хөдөлмөрийн Дээд Сургууль || |- ||Хөхтэй Хан Коллеж || |- ||Хүрээ Дээд Сургууль || [http://www.hureeict.edu.mn/] |- ||Хэл Иргэншлийн Коллеж || |- ||Хэл Судлаач Дээд Сургууль || |- ||Цахим Коллеж || |- ||Цог Коллеж || |- ||[[Цэцээ Гүн менежментийн дээд сургууль]]|| [https://web.archive.org/web/20110106000940/http://management.edu.mn/] |- ||Чингис Хаан Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20081026085044/http://www.chinggiscomplex.mn/] |- ||[[Шинэ Монгол Технологийн Дээд Сургууль]] || [https://web.archive.org/web/20171210175922/http://nmit.edu.mn/] |- ||Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20090409103905/http://www.nci.edu.mn/] |- ||Шихихутуг Дээд Сургууль || [http://www.shihihutug.edu.mn/]{{Dead link|date=Арван нэгдүгээр сар 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- ||Эдийн Засаг Бизнесийн Дээд Сургууль || |- ||Эко-Ази Коллеж || |- ||[[Монгол Олон Улсын Дээд Сургууль|Эм Ай Ю Дээд Сургууль]] || [http://www.miu.edu.mn/] |- ||Энх-Орчлон Дээд Сургууль || [https://web.archive.org/web/20120220100223/http://www.enkhorchlon.edu.mn/] |- ||Энэрэл Коллеж || |- ||Этүгэн Дээд Сургууль || [http://www.etugen.mn/] |- ||Монгол Эрдэм Дээд Сургууль || |- |} === [[Аймагт]] === {| class="wikitable sortable" !Нэр || Байршил || Холбоос |- ||Архангай коллеж || [[Архангай]] || |- ||Гурван тамир коллеж || [[Архангай]] || |- ||Далай ван коллеж || [[Хөвсгөл]] || |- ||Дархан дээд сургууль || [[Дархан-Уул]] || [https://web.archive.org/web/20081106134157/http://www.darkhandeed.mn/] |- ||Зуунмод коллеж || [[Төв (аймаг)|Төв]] || |- ||Маргад коллеж || [[Орхон]] || |- ||Удирдлагын хөгжлийн коллеж || [[Дархан-Уул]] || |- ||Хархорум коллеж || [[Өвөрхангай]] || |- ||Ховд-Эрдэм коллеж || [[Ховд]] || |- ||Хонгор коллеж || [[Баянхонгор]] || |- ||Шинэ дархан коллеж || [[Дархан-Уул]] || |- ||Эрдэм хөтлөгч коллеж || [[Дархан-Уул]] || [http://erdemhutlugch.mn]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |} == Эшлэл == *{{cite web |title=2009-2010 хичээлийн жилийн их дээд сургуулиудын босго оноо |url=http://www.mecs.gov.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=303&Itemid=105 |date= |work= |publisher=БСШУЯ |accessdate=2009.07.03 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804093739/http://www.mecs.gov.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=303&Itemid=105 |url-status=dead }} [[Ангилал:Монголын их сургууль| ]] 3huryor56h79rw66szcyv4tytstizoi 0 12384 852596 373686 2026-04-08T02:25:13Z Avirmed Batsaikhan 53733 852596 wikitext text/x-wiki [[Зураг:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Birth of Venus (1879).jpg|thumb|right|300px|[[Уильям-Адольф Бугеро|Уильям Бугеро]]<br>"Венус мэндэллээ" (1879 он)<br>[[Тосон будаг|Тосон будгийн]] зураг. 299.7･217.8(cm)、[[Музей Орсе]]д хадгалагдаж буй]] '''Венус''' {{{lang-la|Venus}}, монголоор. ''Сугар,'' [[Англи хэл|англи.]] ''Venus''. [[Орос хэл|орос.]] ''Венера'') буюу '''Венера''' нь [[Эртний Ром]]ын [[хайр дурлал]], [[гоо үзэсгэлэн]]гийн бурхан юм. [[Эртний Грек]]ийн домгоор энэ нь [[Афродита]] юм. Ихэвчлэн хагас буюу бүтэн нүцгэн байдлаар дүрслэгддэг. Домогт өгүүлдгээр [[Вулкан]]ы эхнэр боловч [[Марс]], [[Меркури]], [[Адонис]], [[Анхис]] нартай холбогдож байсан бөгөөд ялангуяа Анхисын хүү [[Эней]]г төрүүлсэн нь хожим Ромын эзэнт гүрнийг үндэслэсэн гэж үздэг. Тиймээс Ромын эзэнт гүрний үед түүнийг магтан дуулсан сүм хийд, уран бүтээлүүд олон байжээ. Грекийн Афродитатай адилаар [[Сугар]] гаригийн эзэн гэж үздэг байсан тул олон хэлээр Сугар гаригийг Венус гэдэг билээ. Мөн орчин үед [[эмэгтэй хүн]]ийг бэлгэддэг '''♀''' тэмдэг нь угтаа Венусыг илэрхийлсэн тэмдэг байв. ==Гадны холбоос== *{{commons|Aphrodite|Афродита}} *{{commons|Category:Venus (dea)|Венус}} [[Ангилал:Эртний Ромын бурхад]] pz62gwzh96xonsorbs3gjugfzo3ut6p 0 16220 852606 852199 2026-04-08T05:39:53Z Zorigt 49 852606 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 3''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 93 дахь ([[өндөр жил]] бол 94 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 272 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 801 - Франкийн хаан Луи Пиу олон сарын хугацаанд бүсэлсний эцэст [[Барселон]] хотыг эзлэн авчээ. * 1043 - Английн хаан ширээнд "Үнэн" Эдуард суув. * 1559 - Чатеу-Камбресийн энхийн гэрээ байгуулагдсанаар Италийн дайн дуусчээ. * 1834 - Грекийн тусгаар тогтнолын төлөөх дайнд оролцсон генералуудыг шүүх ажиллагаа эхлэв. * 1865 - [[Америкийн иргэний дайн]]: Эх газрын Америкийн нийслэл гэгдэх [[Виржини|Виржиниа]] мужийн Ричмонд хотыг Холбоотны цэргийн хүч эзлэн авчээ. * 1885 - Германы зохион бүтээгч, инженер Готтлеб Даймлер өөрийн бүтээсэн хөдөлгүүртээ зохиогчийн эрх авав. * 1888 - Английн [[Лондон]] хотын зүүн захын Уайтчапел хотод эзэн холбогдогчийг нь хэзээ ч тогтоож чадаагүй 11 цогцос олджээ. * 1895 - Алдарт зохиолч [[Оскар Уайльд|Оскар Уайльдыг]] ижил хүйстэнтэйгээ явалдсан гэх үндэслэлээр шоронд хорив. * 1922 - [[ЗХУ-ын Коммунист нам|ЗХУ-ын Коммунист намын]] анхны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар [[Иосиф Сталин]] тодорчээ. * 1933 - [[Эверест]] буюу Жомолунгма хайрхныг судлахаар Британийн анхны экспедиц [[Төвөд|Төвөдийг]] зорив. * 1936 - Алдарт нисгэгч Чарльз Линдбергийн хүүг барьцаалсан хэрэгт буруутай гэж үзэн Бруно Ричард Хауптманн гэгчид цаазын ял оноожээ. * 1942 - Дэлхийн II дайн: Батааны хойгт Японы цэргийн хүч халдан довтлов. Тус хойгийг АНУ болон Филиппиний арми хамтран хамгаалсан юм. * 1946 - Батааны хойгт цуст яргалал зохион байгуулсан гэх үндэслэлээр Японы цэргийн жанжин Хомма Масахаруг цаазлав. * 1948 - АНУ-ын ерөнхийлөгч [[Харри Трумэн]] дайны дараах сэргээн босголтод зориулсан 16 улсад туслах "[[Маршаллын төлөвлөгөө]]"-г 5 тэрбум ам.доллар олгох зарлигт гарын үсэг зуржээ. ** Өмнөд Солонгосын [[Чэжү]] мужид хүний эрх, эрх чөлөөний төлөө тэмцсэн Чэжүгийн бослого дэгдэв. * 1968 - Өнгөт арьстан, хүний эрхийн төлөө цогтой тэмцэгч [[Мартин Лютер Кинг]] "Би уулын оргил гарна" илтгэлээ олон нийтэд хандан хэлжээ. * 1969 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ-ын Батлан хамгаалахын сайд Мелвин Лейрд Вьетнамыг сэргээн босгох ажилд гар бие оролцохоо мэдэгдэв. * 1973 - [[Моторола компани|Моторола компанийн]] ажилтан Мартин Күүпер зохион бүтээсэн анхны гар утасаараа Беллийн Лабораторийн эрдэмтэн Жоел С.Энгел рүү дуудлага хийв. Энэ нь гар утасаар хийсэн анхны дуудлага байсан юм. * 1974 - Америк болон Канадын өрнө, дорно хэсэгт дэгдсэн их хар салхины улмаас 315 хүн амиа алдаж, 5,500 гаруй хүн гэмтэж, бэртжээ. * 1975 - Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах шувтаргын тоглолтод [[Бобби Фишер]] болон [[Анатолий Карпов]] нар учраа таарч Карпов дэлхийн аварга болов. * 1981 - АНУ-ын [[Сан-Франциско]] хотод зохиогдсон "Баруун эргийн компьютерын үзэсгэлэнд" дэлхийн хамгийн анхны суурин компьютер болох "Осборн 1"-ийг танилцуулжээ. * 1996 - "Унабомбер"-ын хэрэгт сэжиглэгдэж байсан Теодор Кашински гэгч АНУ-ын Монтана мужийн нэгэн байшинг барьцаалав. * 1997 - Алжирын босогчид Талит тосгоны 53 оршин суугчийг хэрцгийгээр хороожээ. * 2000 - Компьютерын алдарт "Майкрософт" компанийг АНУ-ын итгэлцлийн хуулийг зөрчин өрсөлдөгчөө зах зээлээс шахан гаргах замаар монопольдсон гэж үзэн, шүүхэд өгчээ. * 2004 - Мадридын террорист халдлагыг зохион байгуулсан бүлэг этгээдийг хоргодох байрандаа байхад нь цагдаа нар устган хороов. * 2007 - Францын галт тэрэгний үйлчилгээний TGV галт тэрэг Ла Шемин хотод 574 км/ц хурдалж дэлхийн дээд амжилтыг тогтоожээ. * 2008 - Америкийн иргэний агаарын тээврийн ATA Airlines компани санхүүгийн асуудлаас болж дампуурлаа зарлав. * 2009 - АНУ-ын Нью-Йорк хотын Бингхемптон дүүрэгт байрлах Америкийн иргэний холбооны дэргэдэх цагаачлалын төвд гал гарч 13 хүн амиа алджээ. Дөрвөн хүн хүнд шархдаж эмнэлэгт хүргэгдсэн ч бүгдээрээ эмнэлэгт амиа хорлосон байна. * 2010 - Дэлхийн хамгийн анхны таблет төхөөрөмжийг [[Apple|Apple компани]] худалдаанд гаргажээ. * 2013 - Аргентин улсын [[Буэнос-Айрес|Буенос Айрес]] болон Ла Плата хотод олон хоног үргэлжлэн орсон аадар борооны улмаас их хэмжээний үер бууж наад зах нь 50 хүн амиа алдсан байна. * 2016 - Дэлхийн эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдийн холбооны санаачилгаар [[Панамын баримт|Панамын баримтыг]] олон нийтэд дэлгэж 214,488 оффшор компанийн мэдээллийг ил болгов. * 2017 - ОХУ-ын [[Санкт-Петербургийн метро|Санкт-Петербургийн метронд]] дэлбэрэлт болж 14 хүн амиа алдан, олон тооны хүн шархаджээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1016 - Лиао гүрний хаан Шинзонг (1055 онд нас барсан) * 1245 - Францын хаан III Филип (1285 онд нас барсан) * 1715 - Английн физикч Уиллиам Ватсон (1787 онд нас барсан) * 1814 - Америкийн шашны Есүс Христийн хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн сүмийн тэргүүн Лорензо Снөү (1901 онд нас барсан) * 1876 - Гуталны "Бата" брендийг үндэслэгч Чехийн бизнесмэн [[Томаш Бата]](1932 онд нас барсан) * 1881 - Италийн 30 дахь ерөнхий сайд Алсиде Де Гаспери (1954 онд нас барсан) * 1887 - Японы мэргэжлийн [[сүмо]] бөхийн 24 дэх их аварга Отори Танигоро (1956 онд нас барсан) * 1898 - Алдарт "Тайм" сэтгүүлийг үүсгэн байгуулалцсан Хенри Люс (1967 онд нас барсан) * [[1900]] - Ливан улсын долоо дахь ерөнхийлөгч Камиль Шамун (1987 онд нас барсан) * [[1913]] - Норвегийн 18 дахь ерөнхий сайд Пер Бортен (2005 онд нас барсан) * 1920 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн 43 дахь их аварга Ёшибаяма Жүнносүкэ (1977 онд нас барсан) * 1924 - Америкийн нэрт жүжигчин [[Марлон Брандо]] (2004 онд нас барсан) * 1929 - Данийн 29 дэх ерөнхий сайд Поул Шлутер * 1930 - [[Германы канцлер]] [[Хельмут Коль]] (2017 онд нас барсан) * 1939 - Оросын [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их сургуулийн]] ректор [[Виктор Садовничий]] * 1942 - "[[Алтан бөмбөрцөг]]" наадмын хоёр удаагийн шагналт жүжигчин Марша Мейсон * 1946 - Польшийн тав дахь ерөнхий сайд Анна Шучока * 1948 - [[НАТО]] буюу Умард Атлантын цэргийн эвслийн 11 дэх ерөнхий нарийн бичгийн дарга Яап де Хүүп Шеффер ** Мексикийн 53 дахь ерөнхийлөгч Карлос Салинас де Гортари * 1953 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн 56 дахь их аварга II Ваканохана Канжи ** Мэргэжлийн боксын хүнд жингийн дэлхийн аварга Америкийн боксчин Жеймс Смит * 1961 - Америкийн инээдмийн нэрт кино жүжигчин [[Эдди Мерфи]] * 1971 - Олимпын алт, мөнгө, Дэлхийн аваргын алт, мөнгө, хүрэл медальт Америкийн уулын цаначин Пикабо Стрийт * 1978 - Олимпын мөнгөн медальт Германы теннисчин Томми Хаас * 1985 - Их Британийн "Икс Фактор" нэвтрүүлгийн ялагч, дуучин Леона Льюс * 1987 - Олимпын хүрэл медальт, дэлхийн аваргын нэг мөнгө, хошой хүрэл медальт, Европын гурван удаагийн аварга Их Британийн гүйгч Мартин Рүүни * 1988 - Голландын хөлбөмбөгийн хаалгач Тим Крулл * 1992 - Олимпын хошой хүрэл, нэг мөнгөн медальт, Дэлхийн тав, Европын гурван удаагийн аварга Оросын усанд сэлэгч Юлия Ефимова == Нас барсан алдартнууд == * 1287 - Ромын пап IV Онориус (1210 онд төрсөн) * 1882 - Америкийн зартай дээрэмчин Жесси Жеймс (1847 онд төрсөн) * 1897 - Германы нэрт хөгжмийн зохиолч Йоханнес Брамс (1833 онд төрсөн) * 1941 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн 22 дахь их аварга Тачияма Минэмон (1877 онд төрсөн) ** Унгарын 22 дахь ерөнхий сайд Пал Телеки (1879 онд төрсөн) * 2000 - Америкийн нэрт философич Терренс МакКенна (1946 онд төрсөн) * 2015 - Алдарт "Линирд Скинирд" хамтлагийн бөмбөрчин Боб Бөрнс (1950 онд төрсөн) * 2016 - Италийн нэрт хөлбөмбөгч [[Чезаре Мальдини]] (1932 онд төрсөн) * 2020 - [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар|хөдөлмөрийн баатар]], [[Ардын Уран Зохиолч]], [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн|СГЗ]], [[Төрийн шагнал|Төрийн шагналт]], доктор, [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|УБИС]]-ийн хүндэт профессор, [[XX зууны манлай]] сэтгүүлч [[Лодонгийн Түдэв]] Улаанбаатар хотод нас барсан (1935 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == ---- {{Commonscat|3 April|4 сарын 3}} [[Ангилал:Өдөр|0403]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|03]] bh8jw19o1gqqn4nsmqyn7ipmq303n81 0 16221 852607 852119 2026-04-08T05:44:41Z Zorigt 49 852607 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 4''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 94 дахь ([[өндөр жил]] бол 95 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 271 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * МЭӨ 503 - Ромын зөвлөлийн гишүүн Агриппа Менениус Ланатус Сабинесийн тулааны ялалтыг тэмдэглэн, цэргийн сүрт парад зохион байгуулах шийд гаргажээ. * 1147 - [[Москва]] хотын талаар түүхэн сурвалж бичигт анх удаа дурдав. * 1460 - Базелийн их сургууль байгуулагджээ. * 1581 - Английн аялагч, дэд-адмирал Френцис Дрейк дэлхийн эргэлтийн талаарх өөрийн үзлээ боловсруулав. * 1660 - Бредагийн тунхаг батлагдсанаар II Чарльз Их Британийн хаан ширээнд суужээ. * 1721 - Их Британийн анхны ерөнхий сайдаар Сэр [[Роберт Уолпол]] томилогдов. * 1768 - Английн нийслэл [[Лондон]] хотод Филип Астли орчин үеийн циркийг байгуулжээ. * 1796 - Нэрт палеонтологич Жорж Кувье анхны лекцээ оюутнуудад уншсан байна. * 1812 - АНУ-ын ерөнхийлөгч [[Жеймс Мэдисон]] Их Британи улсад 80 өдрийн худалдааны хориг тавьжээ. * 1814 - [[Наполеон]] Бонапарт эрх ямбаасаа татгалзаж өөрийн хүүдээ эрх мэдлээ шилжүүлснээр Францын хаан ширээнд [[II Наполеон]] суув. * 1818 - [[АНУ-ын Конгресс]] 13 улаан, цагаан хөндлөн зураас, цэнхэр дэвсгэр дээр нэгж од нь нэг мужийг төлөөлсөн төрийн далбааг соёрхон баталжээ. Тухайн үед АНУ-ын далбаан дээрх од 20 ширхэг байсан юм. * 1841 - АНУ-ын ерөнхийлөгч Уиллиам Хенри Харрисон хатгалгааны улмаас насан эцэслэв. Тэрээр АНУ-ын ерөнхийлөгчийн түүхэнд бүрэн эрхийнхээ хугацаанд насан эцэслэсэн анхны ерөнхийлөгч болжээ. Мөн тэрээр АНУ-ын ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг хамгийн богино хугацаанд буюу ганцхан сарын хугацаанд хашсан юм. * 1850 - АНУ-ын [[Лос-Анжелес]] хот байгуулагджээ. * 1865 - [[Америкийн иргэний дайн]]: Холбоотны арми [[Виржини]] мужийн Ричмонд хотыг эзэлсний дараахан АНУ-ын ерөнхийлөгч [[Абрахам Линкольн]] тус хотод айлчилжээ. * 1866 - Хаант Оросын Санкт Петербург хотод хаан [[II Александр]] амь насанд халдах оролдлогоос арай гэж амь мултрав. Түүнд радикал үзэлтэй Дмитрий Каракозов халдахыг завдсан байна. * 1887 - АНУ-ын [[Канзас]] мужийн Аргонио хотын захирагчаар Сюзанна М.Солтер сонгогджээ. Ингэснээр АНУ-ын засаг захиргаа удирдлагын нэгжийн түүхэнд энэ суудалд суусан анхны эмэгтэй болсон юм. * [[1905]] - Энэтхэгийн Кангри хөндийд хүчтэй газар хөдөлж 20,000 гаруй хүн амиа алдаж, ихэнх барилга, байгууламж нурж сүйджээ. * [[1913]] - Балканы анхдугаар дайн: Элленикийн нисэх хүчний нисгэгч Эмманули Аргиропулос онгоцтойгоо осолдсон анхны нисгэгч болов. * 1925 - Герман улсад [[СС]] буюу Шутцштаффел байгуулагджээ. * 1939 - Иракийн хаан ширээнд II Файзал суув. * 1944 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн II дайн]]: Англи-Америкийн цэргийн хамтарсан хүч Бухарестын газрын тосны агуулахыг бөмбөгджээ. Үүний улмаас 3,000 гаруй энгийн иргэн амиа алдсан байна. * 1945 - Дэлхийн II дайн: Германы Ордруфын бөөнөөр хорих лагерийг Америкийн цэргүүд чөлөөлөв. ** Дэлхийн II дайн: Америкийн цэргүүд Кассел хотыг эзлэжээ. ** Дэлхийн II дайн: Зөвлөлтийн цэргүүд [[Унгар]] улсыг эзлэв. * 1949 - 12 улс Умард Атлантын гэрээнд гарын үсэг зурснаар [[НАТО]] байгуулагджээ. * 1958 - Цагариган дунд хөндлөн зураас, хоёр хажуу талд ташуу зураас бүхий энхтайвны бэлгэ тэмдэг анх удаа ашиглагдав. * 1960 - Францын засгийн газар Малийн холбооны тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрчээ. Уг холбоонд Судан болон Сенегал улс багтаж байжээ. * 1964 - Америкийн алдарт Биллбордын шилдэг 100 дууны жагсаалтын эхний таван байрт алдарт [[The Beatles|Битлз]] хамтлагийн дуу бичигдэв. * 1967 - Иргэний эрхийн төлөө цогтой тэмцэгч [[Мартин Лютер Кинг]] Нью-Йорк хотын Риверсайдын сүмд "Вьетнамын ард: Аниргүйг цочоосон цаг хугацаа" илтгэлээ олон нийтэд тавьжээ. * 1968 - Иргэний эрхийн төлөө цогтой тэмцэгч Мартин Лютер Кинг [[Теннесси]] мужийн Мемфис хотын нэгэн мотельд Жеймс Өрл Рей гэгчийн гарт амь насаа алдав. ** Аполло сансрын хөтөлбөр: АНУ-ын Сансар судлалын агентлаг "Аполло 6" хөлгийг хөөргөжээ. ** Грекийн хөлбөмбөгийн А.Е.К Афин баг Европын цомд түрүүлж, тус улсын хөлбөмбөгийн түүхэнд энэ цомыг хүртсэн анхны баг болов. * 1969 - Америкийн эмч Дентон Күүли хиймэл зүрх суурилуулах мэс ажилбарыг дэлхийн анагаах ухааны түүхэнд анх удаа гүйцэтгэжээ. * 1973 - АНУ-ын Нью-Йорк хотод Дэлхийн худалдааны төв нээгдэв. * 1975 - АНУ-ын Нью Мексико мужийн Албукерк хотод бизнесийн хамтрагчид болох Билл Гейтс, Пол Аллен нар "Майкрософт" компанийг байгуулжээ. * 1976 - Камбожийн хунтайж [[Нородом Сианук]] эрх мэдлээсээ татгалзаж, гэрийн хорионд оров. * 1979 - Пакистаны ерөнхий сайд Зульфикар Али Бхуттог цаазлав. * 1983 - Сансрын "Шаттл" хөтөлбөрийн дагуу "Челленжер" хөлөг хөөрч, сансрын уудамд гарчээ. * 1984 - АНУ-ын ерөнхийлөгч [[Роналд Рейган]] олон улс даяар химийн зэвсгийг хориглохыг уриалав. * 1988 - АНУ-ын [[Аризона]] мужийн амбан захирагч Иван Мекам авлигын хэрэгт холбогдож, албан тушаалаасаа огцорчээ. * 1991 - Хонг Конгийн үндэсний ассемблейн долоодугаар хуралдаанаар одоогийн төрийн далбааг соёрхон батлав. * 1994 - Алдарт "Нетскейп" компанийг Марк Андреессен, Жим Кларк нар хамтран байгуулжээ. * 1996 - Дэлхийтэй маш ойрхон өнгөрсөн "Хиакутаке" сүүлт одны зургийг АНУ-ын солир судлалын төв авчээ. * 2002 - Анголын засгийн газар босогчидтой энхийн гэрээ байгуулснаар тус улсын иргэний дайн эцэслэв. * 2013 - Энэтхэгийн Тане хотод орших нэгэн барилга нурсны улмаас наад зах нь 70 хүн амиа алджээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1879 - Олимпын аварга Германы завьчин Густаф Гослер (1940 онд нас барсан) * 1916 - Сербийн арав дахь ерөнхийлөгч Никола Любичич (2005 онд нас барсан) * 1928 - АНУ-ын Эрх чөлөөний медальт, яруу найрагч Майа Анжелу (2014 онд нас барсан) * 1932 - Дуу бичлэгийн алдарт "Ариста" студийг үндэслэгч Клайв Дейвс ** Оросын нэрт найруулагч, зохиолч [[Андрей Тарковский]] (1986 онд нас барсан) * 1933 - Европын аварга Британийн дундын зайн гүйгч Брайн Хьюс * 1944 - Олимпын мөнгө, хүрэл медальт Бразилийн гурвын харайгч Нелсон Пруденсио (2012 онд нас барсан) * 1950 - Академийн наадмын шагналт найруулагч, жүжигчин Кристин Лахти * 1952 - Олимп, тивийн аварга Германы өндрийн харайгч Росмари Акерманн ** Олимпын мөнгөн медальт, Дэлхийн аварга Канадын уран гулгагч Карен Магнюссен * 1965 - "Чаплин", "Төмөр хүн" киноны од бага Роберт Дауни * 1970 - Олимпын аварга Оросын өндрийн харайгч Елена Елесина * 1979 - Академийн наадмын шагналт Австралийн жүжигчин Хийт Леджер (2008 онд нас барсан) * 1981 - Дэлхийн хошой хүрэл, Европын хүрэл медальт Оросын гурвын харайгч Анна Пятых * 1983 - "Менталист" цувралын од жүжигчин Аманда Ригетти * 1984 - Олимпын хошой хүрэл, Дэлхийн гурван мөнгө, Европын дөрвөн удаагийн аварга Оросын усанд сэлэгч Аркадий Вятчанин * 1987 - Германы хөлбөмбөгч Сами Хедира * 1993 - Америкийн сагсанбөмбөгч Френк Камински == Нас барсан алдартнууд == * 1292 - Ромын пап IV Николай (1227 онд төрсөн) * 1406 - Шотландын хаан III Роберт (1337 онд төрсөн) * 1588 - Данийн хаан II Фредерик (1534 онд төрсөн) * 1841 - АНУ-ын ес дэх ерөнхийлөгч [[Уиллиам Хенри Харрисон]] (1773 онд төрсөн) * 1929 - Автомашины алдарт Мерседес-Бенц компанийг үндэслэгч [[Карл Бенц]] (1844 онд төрсөн) * 1931 - "Мишелин" дугуйны компанийг үндэслэгч Андре Мишелин (1853 онд төрсөн) * 1932 - Нобелийн шагналт Германы химич Вилхельм Оствальд (1853 онд төрсөн) * 1951 - Исүс Христийн Хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн сүмийн найм дахь тэргүүн Жорж Альберт Смит (1870 онд төрсөн) * 1953 - Румын улсын хаан II Карол (1893 онд төрсөн) * 1968 - Нобелийн энхтайвны шагналт, хүний эрхийн төлөө тэмцэгч [[Мартин Лютер Кинг]] (1929 онд төрсөн) * 1983 - Америкийн тайз, дэлгэцийн нэрт жүжигчин Глориа Суонсон (1899 онд төрсөн) * 1984 - Нисэх онгоцны "Антонов" компанийг үндэслэгч Украины зохион бүтээгч [[Олег Антонов]] (1906 онд төрсөн) * 2004 - Дэлхийн хошой аварга Бельгийн дугуйч Бриек Шотте (1919 онд төрсөн) * 2013 - Америкийн киноны нэрт шүүмжлэгч [[Рожер Эберт]] (1942 онд төрсөн) * 2014 - Гвиней-Биссау улсын ерөнхийлөгч Кумба Лала (1953 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{HKG}} {{TWN}} Хүүхдийн өдөр * {{SEN}} Тусгаар тогтнолын өдөр * {{AGO}} Энхтайвны өдөр * Уурхайн ослоос хамгаалах, уурхайн үйл ажиллагаанд хяналт тавих олон улсын өдөр ---- {{Commonscat|4 April|4 сарын 4}} [[Ангилал:Өдөр|0404]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|04]] axn18elvmol6p8anq00lmawpbe6or85 0 16224 852599 779023 2026-04-08T02:54:04Z Avirmed Batsaikhan 53733 852599 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 8''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 98 дахь ([[өндөр жил]] бол 99 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 267 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 217 - Ромын эзэн хаан Каракалиа бусдад хорлогдож амиа алджээ. Түүний орыг Преторын хамгаалалтын албаны захирагч Маркус Опелиус Макринус залгасан юм. * 1093 - Шинээр засварласан "Уинчестерийн сүм" ашиглалтад оржээ. * 1149 - Ромын пап III Евгений Птоломейн Тускулум ордонг бүслэв. * 1232 - Монголын эзэнт гүрний цэргүүд Жин гүрний нийслэл Кайфенг хотыг бүслэв. * 1665 - Английн колониудын захиргаа Хойд Америкийн Нью-Жерсигээс зүүн хойд зүгт Монмаут тойрогт захиргааны байр барьжээ. * 1730 - АНУ-ын Нью-Йорк хотод еврейн шашны анхны сүм баригдав. * 1740 - Британи-Испанийн дайны үеэр Британийн усан онгоцууд Испанийн "Принцеса" хөлөг онгоцыг эзлэн авчээ. * 1782 - Оросын хатан хаан [[II Екатерина]] Оросын бүх хотуудад "улсын сургууль" байгуулах тухай зарлиг гаргасан бөгөөд энэ нь (жилийн өмнө Санкт-Петербургт байгуулагдсаны дараа) анхны улсын үнэгүй сургуулиуд байв. * 1820 - Османы эзэнт гүрэнд харьяалагдаж байсан Милос арал дээрээс гар нь тасран унасан Венус охин тэнгэрийн барималыг илрүүлэв. Энэ барималыг Милосын Венус охин тэнгэр гэнэ. * 1832 - Хар харцгын дайн: АНУ-ын явган цэргийн ангийн 300 цэрэг Миссури мужийн Сейнт Луйс хотод уугуул Америкийн хүчтэй тулалдаж ялалт байгуулжээ. * 1864 - [[Америкийн иргэний дайн]]: Луйзана мужийн Менсфельд хотод Холбоотны цэргийн хүч Эх газрын армийг бүслэлтэд оруулав. * 1866 - Австрийн эзэнт гүрний эсрэг Итали, Прусс эвсэхээр болжээ. * [[1904]] - Францын гуравдугаар Бүгд найрамдах улс Их Британи болон Ирландын эзэнт гүрэнтэй хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулав. ** АНУ-ын Нью-Йорк хотын Манхеттаны дундад дүүрэгт орших Лонгакрын талбайг "Таймс Скүер" гэж нэрлэх болжээ. * [[1906]] - [[Альцхаймерын өвчин|Алцхаймерын өвчнөөр]] оношлогдсон анхны өвчтөн болох Август Дитер насан эцэслэв. * [[1908]] - Харвардын их сургуулийн захиргаа Харвардын бизнесийн сургуулийг байгуулах шийдвэр гаргажээ. * [[1911]] - Голландын физикч Хайк Камерлин Онес соронзон орны үнэмлэхүй дамжуулах чадварыг нээв. * [[1913]] - [[АНУ-ын Үндсэн хууль|АНУ-ын Үндсэн хуулийн]] 17 дахь нэмэлт өөрчлөлтөөр Сенатын сонгууль зохион байгуулах журамд өөрчлөлт оруулжээ. * 1918 - [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Нью-Йорк хотын хөрөнгийн биржээс алдарт жүжигчид болох Дуглас Фейрбанкс, Чарли Чаплин нар дайны бонд худалдан авав. * 1924 - [[Мустафа Кемал Ататүрк|Ататүркийн]] шинэчлэлээр Туркийн шүүхүүд Шариатын хуулийг хэрэгжүүлж байхаар болжээ. * 1929 - Энэтхэгийн тусгаар тогтнох хөдөлгөөн: [[Дели]] хотын үндэсний ассемблейн урд бөмбөг дэлбэлхийг завдсан гэх үндэслэлээр Бхагат Сингх, Батукешвар Дутт нарыг баривчлав. * 1942 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: [[Ленинградын бүслэлт]]: Зөвлөлтийн арми Ленинградын төмөр замын шугмыг ажиллагаанд оруулжээ. ** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Япончууд Филиппиний Батаан аралд хяналтаа тогтоов. * 1943 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Франклин Д.Рүүзвельт үүсэн бий болох инфляцын эрсдэлээс шалтгаалан бүх хөрөнгө болон үнийг царцааж, ажилгүй иргэдийг ажилд зуучлахын тулд нийтийн үйлчилгээний ажлын байрыг нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргажээ. * 1943 - Нацистын хөдөлгөөнийг эсэргүүцсэн Отто болон Элиз Хампел нарыг цаазлав. * 1945 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Нацистын Германы цэргүүд Пруссийн Хановер хотод бөөнөөр хорих лагерьт хоригдож байсан 4,000 иргэний амийг зүй бусаар хороожээ. * 1946 - Тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн том эрчим хүчний компани болоод байсан "Францын эрчим хүч" компани үндэсний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулахаар болжээ. * 1950 - Энэтхэг болон Пакистаны тал Лиакуат-Неругийн пактад гарын үсэг зурав. * 1952 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Харри Трумэн]] үндэсний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг бүх төмөрлөгийн үйлдвэрийн хөрөнгийг битүүмжилжээ. * 1953 - Кенийн тусгаар тогтнолын Мау Мау хөдөлгөөний удирдагч Жомо Кенятта Британийн Кени улсын төрийг атгахаар болов. * 1959 - Грейс Хоппер тэргүүтэй компьютерийн шинжлэх ухааны эрдэмтэд программ хангамжийн шинэ хэл зохион бүтээж түүнийг "КОБОЛ" гэж нэрлэжээ. * 1960 - Нидерланд болон Баруун Германы тал газрын маргааны асуудлаас шалтгаалан Голландын мэдэлд байдаг Вайдергутмачунг арлын захиргаанд 280 сая марк төлөх гэрээнд гарын үсэг зурав. * 1964 - Сансрын "Жеминай 1" хөлгийг туршилтийн журмаар нисгэв. * 1970 - Египетийн Бар аль-Бакар дунд сургуульд бөмбөг дэлбэрч 46 сурагч амиа алджээ. * 1975 - АНУ-ын мэргэжлийн бейсболын Кливленд Индианс багийн дасгалжуулагчаар Френк Робинсон томилогдов. Ингэснээр тус лигийн түүхэнд хамгийн анхны хар арьст дасгалжуулагч болсон билээ. * 1992 - Газрын теннисний домог Артур Эш ДОХ өвчин туссанаа олон нийтэд зарлаж, улмаар зүрхний хоёр удаагийн хагалгаанд оржээ. * 1993 - Бүгд найрамдах [[Македон]] улс НҮБ-д элсэв. * 2004 - Суданы засгийн газар болон босогчдын хооронд хүмүүнлэгийн гал зогсоох гэрээ хэрэгжиж эхэлжээ. * 2008 - Бахрейн улсад дэлхийн хамгийн анхны салхин турбин суурилуулсан барилга баригдаж дуусчээ. * 2013 - Исламын бүгд найрамдах [[Ирак]] улс Сирийн иргэний дайнд орж байгаагаа албан ёсоор зарлав. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1320 - Португалийн хаан I Петер (1367 онд нас барсан) * 1605 - Испанийн хаан IV Филип (1665 онд нас барсан) * 1818 - Данийн хаан IX Кристиан (1906 онд нас барсан) * 1874 - Олимпын аварга Кубын туялзуур сэлэмч Мануэль Диаз (1929 онд нас барсан) * 1875 - Бельгийн хаан I Альберт (1934 онд нас барсан) * 1882 - Украины ерөнхий сайд Дмитро Дорошенко (1951 онд нас барсан) * 1892 - Академийн болон Академийн хүндэтгэлийн шагналт, Америкийн бүх цаг үеийн хамгийн аугаа жүжигчдийн нэг, "Юнайтед Артистс" кино компанийг үндэслэгч Мери Пикфорд (1979 онд нас барсан) * [[1904]] - Нобелийн шагналт Английн эдийн засагч Жон Хикс (1989 онд нас барсан) * [[1905]] - Олимпын хүрэл медальт Германы гүйгч Йоахим Бухнер (1978 онд нас барсан) ** Олимпын мөнгөн медальт Германы зүлэгний хоккейчин Эрвин Келлер (1971 онд нас барсан) * [[1911]] - Нобелийн шагналт Америкийн химич Мелвин Калвин (1997 онд нас барсан) * 1918 - АНУ-ын 40 дэх тэргүүн хатагтай Бетти Форд (2011 онд нас барсан) * 1938 - НҮБ-ын долоо дахь ерөнхий нарийн бичгийн дарга [[Кофи Аннан]] * 1951 - Исландын 23 дахь ерөнхий сайд Гайр Хаарде * 1955 - [[Александр Чивадзе]], зөвлөлтийн хөлбөмбөгчин, ЗХУ-ын шигшээ багийн ахлагч, 1980 оны Олимпын мөнгөн медальтан. * 1963 - [[Жулиан Леннон]], Английн рок хөгжимчин, дуучин, гитарчин, Синтия Пауэл [[Жон Леннон]] хоёрын хүү. * 1964 - Америкийн реппэр Биз Марки * 1966 - "Хөзрөн байшин", "Санта Барбара", "Гүнж эхнэр" киноны од Робин Врайт * 1968 - Олимпын хүрэл медальт, Дэлхийн аварга Францын халхалттай гүйгч Патрисиа Жирар * 1983 - Олимпын хүрэл, Дэлхийн мөнгөн медалт Оросын марафонч Татяна Архипова * 1986 - Оросын хөлбөмбөгч, хаалгач [[Игорь Акинфеев]] * 1987 - Голландын хөлбөмбөгч Ройстон Дрента == Нас барсан алдартнууд == * 632 - Франкын хаан II Шариме (607 онд төрсөн) * 944 - Мин гүрний хаан Ван Янши (Төрсөн огноо тодорхойгүй) * 1364 - Францын хаан II Жон (1319 онд төрсөн) * 1450 - Хангил үсгийг зохиогч, Солонгосын хаан Аугаа Сежон (1397 онд төрсөн) * 1835 - [[Вилхелм фон Хумбольдт|Вильхелм фон Хумбольдт]] (1767 онд төрсөн) германы гүн ухаантан, хэл зүйч, [[Берлины их сургууль|Берлины их сургуулийг]] үндэслэгч. * 1931 - Нобелийн шагналт Швейцарийн яруу найрагч Эрик Аксел Карлфельд (1864 онд төрсөн) * 1936 - Нобелийн шагналт Австрийн физикч Роберт Барани (1876 онд төрсөн) * 1973 - [[Пабло Пикассо]] (1881 онд төрсөн) испаний болон францын зураач, барималч, график зураач, дизайнер. * 1984 - Нобелийн шагналт Оросын физикч [[Пётр Капица]] (1894 онд төрсөн) * 1992 - Нобелийн шагналт Италийн фармалогич Даниел Бове (1907 онд төрсөн) * 2000 - Академийн наадмын шагналт жүжигчин Клейр Тревор (1910 онд төрсөн) * 2013 - Их Британийн ерөнхий сайд [[Маргарет Тэтчер]] (1925 онд төрсөн) * 2017 - [[Георгий Гречко]] (1931 онд төрсөн) зөвлөлтийн сансрын нисгэгч, ЗХУ-ын хошой баатар. == Тэмдэглэлт баярууд == * {{JPN}} Цэцгийн наадам * Романигийн олон улсын өдөр ---- {{Commonscat|8 April|4 сарын 8}} [[Ангилал:Өдөр|0408]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|08]] 4lztdwj88o8ljqdlc924unfq7kwnqv6 852604 852599 2026-04-08T05:26:39Z Zorigt 49 852604 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 8''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 98 дахь ([[өндөр жил]] бол 99 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 267 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 217 - Ромын эзэн хаан [[Каракалла]] бусдад хорлогдож амиа алджээ. Түүний орыг Преторын хамгаалалтын албаны захирагч Маркус Опеллиус Макринус залгасан юм. * 1093 - Шинээр засварласан "Уинчестерийн сүм" ашиглалтад оржээ. * 1149 - Ромын пап III Евгений Птоломейн Тускулум ордонг бүслэв. * 1232 - [[Их Монгол Улс|Монголын эзэнт гүрний]] цэргүүд [[Алтан улс]]ын нийслэл [[Кайфэн]] хотыг бүслэв. * 1665 - Английн колониудын захиргаа Хойд Америкийн Нью-Жерсигээс зүүн хойд зүгт Монмаут тойрогт захиргааны байр барьжээ. * 1730 - АНУ-ын Нью-Йорк хотод еврейн шашны анхны сүм баригдав. * 1740 - Британи-Испанийн дайны үеэр Британийн усан онгоцууд Испанийн "Принцеса" хөлөг онгоцыг эзлэн авчээ. * 1782 - Оросын хатан хаан [[II Екатерина]] Оросын бүх хотуудад "улсын сургууль" байгуулах тухай зарлиг гаргасан бөгөөд энэ нь (жилийн өмнө Санкт-Петербургт байгуулагдсаны дараа) анхны улсын үнэгүй сургуулиуд байв. * 1820 - Османы эзэнт гүрэнд харьяалагдаж байсан Милос арал дээрээс гар нь тасран унасан [[Венус]] охин тэнгэрийн баримлыг илрүүлэв. Энэ баримлыг Милосын Венус охин тэнгэр гэнэ. * 1832 - Хар харцагын дайн: АНУ-ын явган цэргийн ангийн 300 цэрэг Миссури мужийн [[Сент-Луис]] хотод уугуул америкчуудын хүчтэй тулалдаж ялалт байгуулжээ. * 1864 - [[Америкийн иргэний дайн]]: [[Луизиана]] мужийн Менсфельд хотод Холбоотны цэргийн хүч Эх газрын армийг бүслэлтэд оруулав. * 1866 - Австрийн эзэнт гүрний эсрэг Итали, Прусс эвсэхээр болжээ. * [[1904]] - Францын гуравдугаар Бүгд найрамдах улс Их Британи болон Ирландын эзэнт гүрэнтэй хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулав. ** АНУ-ын Нью-Йорк хотын Манхеттаны дундад дүүрэгт орших Лонгакрын талбайг "Таймс Скүер" гэж нэрлэх болжээ. * [[1906]] - [[Альцхаймерын өвчин|Алцхаймерын өвчнөөр]] оношлогдсон анхны өвчтөн болох Август Дитер насан эцэслэв. * [[1908]] - Харвардын их сургуулийн захиргаа Харвардын бизнесийн сургуулийг байгуулах шийдвэр гаргажээ. * [[1911]] - Нидерландын физикч Хайк Камерлин Онес соронзон орны үнэмлэхүй дамжуулах чадварыг нээв. * [[1913]] - [[АНУ-ын Үндсэн хууль|АНУ-ын Үндсэн хуулийн]] 17 дахь нэмэлт өөрчлөлтөөр Сенатын сонгууль зохион байгуулах журамд өөрчлөлт оруулжээ. * 1918 - [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Нью-Йорк хотын хөрөнгийн биржээс алдарт жүжигчид болох Дуглас Фейрбанкс, Чарли Чаплин нар дайны бонд худалдан авав. * 1924 - [[Мустафа Кемал Ататүрк|Ататүркийн]] шинэчлэлээр Туркийн шүүхүүд Шариатын хуулийг хэрэгжүүлж байхаар болжээ. * 1929 - Энэтхэгийн тусгаар тогтнох хөдөлгөөн: [[Дели]] хотын үндэсний ассемблейн урд бөмбөг дэлбэлэхийг завдсан гэх үндэслэлээр Бхагат Сингх, Батукешвар Дутт нарыг баривчлав. * 1942 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: [[Ленинградын бүслэлт]]: Зөвлөлтийн арми Ленинградын төмөр замын шугмыг ажиллагаанд оруулжээ. ** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Япончууд Филиппиний Батаан хойгт хяналтаа тогтоов. * 1943 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Франклин Рузвельт|Франклин Д.Рузвельт]] үүсэн бий болох инфляцын эрсдэлээс шалтгаалан бүх хөрөнгө болон үнийг царцааж, ажилгүй иргэдийг ажилд зуучлахын тулд нийтийн үйлчилгээний ажлын байрыг нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргажээ. * 1943 - Нацистын хөдөлгөөнийг эсэргүүцсэн Отто болон Элиз Хампел нарыг цаазлав. * 1945 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Нацистын Германы цэргүүд Пруссийн Хановер хотод бөөнөөр хорих лагерьт хоригдож байсан 4,000 иргэний амийг зүй бусаар хороожээ. * 1946 - Тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн том эрчим хүчний компани болоод байсан "Францын эрчим хүч" компани үндэсний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулахаар болжээ. * 1950 - Энэтхэг болон Пакистаны тал Лиакуат-Неругийн пактад гарын үсэг зурав. * 1952 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Харри Трумэн]] үндэсний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг бүх төмөрлөгийн үйлдвэрийн хөрөнгийг битүүмжилжээ. * 1953 - Кенийн тусгаар тогтнолын Мау Мау хөдөлгөөний удирдагч Жомо Кенятта Британийн Кени улсын төрийг атгахаар болов. * 1959 - Грейс Хоппер тэргүүтэй компьютерын шинжлэх ухааны эрдэмтэд программ хангамжийн шинэ хэл зохион бүтээж түүнийг "КОБОЛ" гэж нэрлэжээ. * 1960 - Нидерланд болон Баруун Германы тал газрын маргааны асуудлаас шалтгаалан Нидерландын мэдэлд байдаг Вайдергутмачунг арлын захиргаанд 280 сая марк төлөх гэрээнд гарын үсэг зурав. * 1964 - Сансрын "Жеминай 1" хөлгийг туршилтын журмаар нисгэв. * 1970 - Египетийн Бар аль-Бакар дунд сургуульд бөмбөг дэлбэрч 46 сурагч амиа алджээ. * 1975 - АНУ-ын мэргэжлийн бейсболын Кливленд Индианс багийн дасгалжуулагчаар Френк Робинсон томилогдов. Ингэснээр тус лигийн түүхэнд хамгийн анхны хар арьст дасгалжуулагч болсон билээ. * 1992 - Газрын теннисний домог Артур Эш ДОХ өвчин туссанаа олон нийтэд зарлаж, улмаар зүрхний хоёр удаагийн хагалгаанд оржээ. * 1993 - [[Умард Македон|Бүгд найрамдах Македон улс]] НҮБ-д элсэв. * 2004 - Суданы засгийн газар болон босогчдын хооронд хүмүүнлэгийн гал зогсоох гэрээ хэрэгжиж эхэлжээ. * 2008 - Бахрейн улсад дэлхийн хамгийн анхны салхин турбин суурилуулсан барилга баригдаж дуусчээ. * 2013 - Исламын бүгд найрамдах [[Ирак]] улс Сирийн иргэний дайнд орж байгаагаа албан ёсоор зарлав. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1320 - Португалын хаан I Петер (1367 онд нас барсан) * 1605 - Испанийн хаан IV Филип (1665 онд нас барсан) * 1818 - Данийн хаан IX Кристиан (1906 онд нас барсан) * 1874 - Олимпын аварга, Кубын туялзуур сэлэмч Мануэль Диас (1929 онд нас барсан) * 1875 - Бельгийн хаан I Альберт (1934 онд нас барсан) * 1882 - Украины ерөнхий сайд Дмитро Дорошенко (1951 онд нас барсан) * 1892 - Академийн болон Академийн хүндэтгэлийн шагналт, Америкийн бүх цаг үеийн хамгийн аугаа жүжигчдийн нэг, "Юнайтед Артистс" кино компанийг үндэслэгч Мери Пикфорд (1979 онд нас барсан) * [[1904]] - Нобелийн шагналт Английн эдийн засагч Жон Хикс (1989 онд нас барсан) * [[1905]] - Олимпын хүрэл медальт, Германы гүйгч Йоахим Бухнер (1978 онд нас барсан) ** Олимпын мөнгөн медальт, Германы зүлэгний хоккейчин Эрвин Келлер (1971 онд нас барсан) * [[1911]] - Нобелийн шагналт Америкийн химич Мелвин Калвин (1997 онд нас барсан) * 1918 - АНУ-ын 40 дэх тэргүүн хатагтай Бетти Форд (2011 онд нас барсан) * 1938 - НҮБ-ын долоо дахь ерөнхий нарийн бичгийн дарга [[Кофи Аннан]] * 1951 - Исландын 23 дахь ерөнхий сайд Гайр Хаарде * 1955 - Зөвлөлтийн хөлбөмбөгчин, ЗХУ-ын шигшээ багийн ахлагч, 1980 оны Олимпын мөнгөн медальтан [[Александр Чивадзе]] * 1963 - Английн рок хөгжимчин, дуучин, гитарчин, Синтия Пауэл болон [[Жон Леннон]] нарын хүү[[Жулиан Леннон]] * 1964 - Америкийн реппэр Биз Марки * 1966 - "Хөзрөн байшин", "Санта Барбара", "Гүнж эхнэр" киноны од Робин Врайт * 1968 - Олимпын хүрэл медальт, Дэлхийн аварга Францын халхалттай гүйгч Патрисиа Жирар * 1983 - Олимпын хүрэл, Дэлхийн мөнгөн медалт Оросын марафонч Татяна Архипова * 1986 - Оросын хөлбөмбөгч, хаалгач [[Игорь Акинфеев]] * 1987 - Нидерландын хөлбөмбөгч Ройстон Дрента == Нас барсан алдартнууд == * 632 - Франкийн хаан II Шариме (607 онд төрсөн) * 944 - Мин гүрний хаан Ван Янши (Төрсөн огноо тодорхойгүй) * 1364 - Францын хаан II Жан (1319 онд төрсөн) * 1450 - Хангил үсгийг зохиогч, Солонгосын хаан Аугаа Сежон (1397 онд төрсөн) * 1835 - [[Вилхелм фон Хумбольдт|Вильхелм фон Хумбольдт]] (1767 онд төрсөн), Германы гүн ухаантан, хэл зүйч, [[Берлины их сургууль|Берлины их сургуулийг]] үндэслэгч. * 1931 - Нобелийн шагналт Швейцарын яруу найрагч Эрик Аксел Карлфельд (1864 онд төрсөн) * 1936 - Нобелийн шагналт Австрийн физикч Роберт Барани (1876 онд төрсөн) * 1973 - [[Пабло Пикассо]] (1881 онд төрсөн), Испанийн болон францын зураач, барималч, график зураач, дизайнер. * 1984 - Нобелийн шагналт Оросын физикч [[Пётр Капица]] (1894 онд төрсөн) * 1992 - Нобелийн шагналт Италийн фармалогич Даниел Бове (1907 онд төрсөн) * 2000 - Академийн наадмын шагналт жүжигчин Клейр Тревор (1910 онд төрсөн) * 2013 - Их Британийн ерөнхий сайд [[Маргарет Тэтчер]] (1925 онд төрсөн) * 2017 - [[Георгий Гречко]] (1931 онд төрсөн), Зөвлөлтийн сансрын нисгэгч, ЗХУ-ын хошой баатар. == Тэмдэглэлт баярууд == * {{JPN}} Цэцгийн наадам * Романигийн олон улсын өдөр ---- {{Commonscat|8 April|4 сарын 8}} [[Ангилал:Өдөр|0408]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|08]] asub3bs0mwzrauo6tcb3apr1b7fh9p8 0 34044 852583 852530 2026-04-07T22:05:32Z SpinnerLaserzthe2nd 66731 ([[c:GR|GR]]) [[File:Հայկական անձնագիր.jpg]] → [[File:Armenia Passport.svg]] 852583 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Passports Front.jpg|thumb|Дотор, гадар нүүрний жишээ]] '''Паспорт''' ([[Франц хэл|франц]]. ''passeport'', [[Итали хэл|итали]]. ''passaporto'' гэж [[Латин хэл|латин]]. ''passer'' — нэвтрэх, ''port'' - боомт гэсэн үгнээс гаралтай. Нэг ёсны усан боомтоор буюу улсын хил нэвтрэхэд шалгуулдаг зөвшөөрлийн бичиг байжээ) - Улсын хилийг / боомтыг давж, гадаадад байхдаа эзэмшигч хүний иргэншил, нас, хүйс зэргийг нотолсон бүртгэлийн үндсэн баримт бичиг юм. Паспорт нь иргэний харьяаллыг илэрхийлдэг боловч байнга оршин суугаа улсыг заавал зааж өгөх шаардлагагүй. == Түүх == Паспорттай төстэй үүрэг гүйцэтгэж байсан бичиг цаасны талаарх хамгийн анхны мэдэгдлүүдийн нэг нь МЭӨ 450 оны үеийн еврей Библийн Нехемиа 2: 7-9-д дурдагдсан байдаг. Персийн Артаксеркс хаанд үйлчилж байсан Нехемиа Иуда руу явах зөвшөөрлийг хаанаас хүсчээ; Хаан зөвшөөрч, "голын цаад талын захирагчдад" Нехемиаг газар нутгаараа саадгүй аялуулахыг хүссэн бичиг үйлдэж өгсөн аж. Паспорт нь хятадын [[Цинь улс|Цинь гүрний]] үед биш юм гэхэд [[Хань улс|Баруун Хань]] улсын үеэс Хятадын эрх баригчдын хувьд чухал бичиг баримт байв. Тэд нас, өндрийн болон биеийн бусад онцлог зэрэг дэлгэрэнгүй мэдээлэлийг агуулдаг байжээ. Эдгээр паспорт нь эзэн хааны мужууд болон хяналтын цэгүүдийн хооронд хүмүүсийн шилжилт хөдөлгөөн хийхэд ашигладаг байсан. Хүүхдүүдэд хүртэл паспорт хэрэгтэй байсан ч эхийнхээ асрамжид байгаа нэг эсвэл түүнээс доош насныханд шаардлагагүй байжээ. [[Файл:Passport issued by the autonomous Mongolian Foreign Yamen.png|thumb|right|Паспорт гээд үгийг Монголоор "Хамгаалах тэмдэгт бичиг" гэж нэрлэдэг байв.]] Дундад зууны Европт зарим нэг баримт бичгийг орон нутгийн засаг захиргаанаас зорчигчдод олгодог байсан. Францад, 1867 оны хуулиар 1878 онд байгуулагдсан нийгмийн сөрөг хөдөлгөөнийг хянахын тулд олон нийтийн дэг журмын дагуу паспортоор хөдөлгөөн хянах боломжийг олгожээ. 1879 онд Францын эзэнт гүрэн Оросоос ирсэн шилжин суурьшигчдаас паспорт шаарддаг болсон. Польшоос 1885 онд 30 мянган цөллөгсдийг албадан гаргажээ. 1894 оноос эхлэн Герман улсад зорчих гадаадын иргэдэд зориулсан паспорт авах шаардлагатай бий болсон байна. 1905 онд байгуулагдсан Германы хөдөө аж ахуйн ажилчдын агентлаг тэдгээрийг хянах үүрэгтэй байжээ. Манж [[Чин гүрэн|Чин гүрний]] үед Оросын эзэнт гүрэнтэй харьцахдаа "PASSPORT" гэсэн үгийг 1845 онд "護照" болгон орчуулсан байна. Богд хаант Монгол улсын Гадаад явдлын яам нь Хятад руу аяллын баримт бичгийг олгож байсан. [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]]ад 1925 он хүртэл үндэсний гадаад паспорт гэж байсангүй. Улсын анхдугаар Их Хуралд Гадаад явдлын яамны сайдаас оруулсан илтгэлд зориулж 1924 оны 11-р сарын 12-нд гаргасан тогтоолын 9 дүгээр зүйлд “...Гадаад улс оронд одогчдод түүний төрсөн газар, нас, төрөл садан, аж явдал зэргийг тодорхойлсон паспорт гэдэг үнэмлэх бичгийг шийтгэн олгуулж оруулбал зохино” гэж тогтоожээ. Энэ саналыг 1925 оны 4 дүгээр сарын 3-нд Засгийн газрын 11 дүгээр хурлаар хэлэлцээд “Энэхүү паспорт бичгийг олгуулах нь зүйтэй болох тул эл бичгийг дэвтэр болгон үйлдүүлбээс зохино” гэжээ. Ийнхүү Монгол Улсын гадаад паспорт түүхнээ бий болсон бөгөөд түүнийг цаашид боловсронгуй болгох талаар 1926 онд Засгийн газрын хурал, Улсын III Их Хурал, 1927 оны Улсын IV Их Хурал тус тус хэлэлцсэн байна. 1926 оноос гадаадад суралцаж эхэлсэн оюутны асуудлыг Гадаад явдлын яам хариуцах болсны зэрэгцээ Монголд байгаа гадаадын иргэдийн байдал Монголын төр, засгийн анхаарлын төвд ямагт байсаар иржээ. Гадаадын харьяат нарт хамгаалах бичиг олгох тухай дүрмийг Ардын Засгийн газар 1921 онд батлан гаргажээ. Энэ асуудлыг Гадаад явдлын яам хариуцаж байсан учир ийм баримт бичиг олгох нь юуны өмнө аль улсын иргэн болох, ямар ажил хөдөлмөр эрхлэн амьдран суугааг тодруулан тогтооход чухал байв. Хамгаалах тэмдэгт бичиг нь гадаадын иргэдийн Монголд оршин суух үнэмлэх юм. 1920 онд [[Үндэстнүүдийн Лиг]] паспорт, аяллын бичиг баримтын талаар тусгай бага хурал зохион байгуулж байжээ. Паспортын системийн зарчмуудыг 1926, 1927 оны дараагийн бага хурлуудаар тодорхойлсон болно. НҮБ 1963 онд үүнтэй төстэй бага хурал хийсэн боловч дэлхийн паспортын системийн үндсэн зарчмуудын талаар санал нэгдэж чадаагүй юм. 1980-аад оны эхээр ийм зөвлөмжийг голчлон баталсан (ICAO-ийн ивээл дор). Жишээлбэл, тэд 88.0 × 125.0 мм хэмжээтэй олон хуудастай баримт бичиг болох орчин үеийн паспорт хэвлэх форматыг баталсан ажээ. Өнөөгийн байдлаар ихэнх орнонд дотооддоо хуванцар карт болох [[Иргэний үнэмлэх]] паспортын үүрэг гүйцэтгэх болжээ. == Жишээ нь == === Ази тивийн улс орон бүрийн гадаад паспорт === Энэ хуудсанд [[Ази]] тивд оршдог бүрэн эрхт улс, заримдаг эрхт хоёр орон ([[Тайвань]], [[Палестин]]), харьяат хоёр орон ([[Хонконг]], [[Макао]]) тус бүрийн иргэдийг гадаад улсад аялж жуулчлахад шаарддаг паспортын нүүр хавтасны зургуудыг харуулж байна. ==== [[Дорнод Ази]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:PassportMongolia.png|{{MGL}}|alt=Монгол Зураг:JapanpassportNew10y.PNG|{{JPN}}|alt=Япон Зураг:Chinese passport.svg|{{CHN}}|alt=Хятад (БНХАУ) Зураг:KOR ePassport.jpg|{{KOR}}|alt=Өмнөд Солонгос </gallery> ==== [[Зүүн Өмнөд Ази]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:Brunei biometric passport.jpg|{{BRN}}|alt=Бруней Зураг:Vietnam passport 1998.JPG|{{VIE}}|alt=Вьетнам (БННЖВУ) Зураг:Cover of East Timorese Passport.jpg|{{TLS}}|alt=Зүүн Тимор Зураг:Indonesian E-Passport.jpg|{{IDN}}|alt=Индонез (БНИндУ) Зураг:Laos Passport.svg|{{LAO}}|alt=Лаос Зураг:PMA-ICAO2010.jpg|{{MYS}}|alt=Малайз Зураг:Cover of Burmese Passport.jpg|{{MMR}}|alt=Мьянмар Зураг:Thailand ePassport.jpg|{{THA}}|alt=Тайланд </gallery> ==== [[Дундад Ази]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:P TJK NEW.jpg|{{TJK}}|alt=Тажик (БНТажУ) Зураг:Turkmenistan passport.jpg|{{TKM}}|alt=Туркменистан Зураг:Passport of citizen of Uzbekistan. Cover.JPG|{{UZB}}|alt=Узбекистан Зураг:Kazakhstan Passport.svg|{{KAZ}}|alt=Казахстан Зураг:Passport Kyrgyz Republic.png|{{KGZ}}|alt=Киргиз </gallery> ==== [[Өмнөд Ази]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:New nepalese passport front.jpg|{{NPL}}|alt=Балба Зураг:Bangladeshi E-Passport.svg|{{BGD}}|alt=Бангладеш Зураг:Maldives ePassport.jpg|{{MDV}}|alt=Мальдив Зураг:Pakistan Passport.jpg|{{PAK}}|alt=Пакистан Зураг:Sri Lankan Passport.jpg|{{LKA}}|alt=Шри Ланка Зураг:Indian Passport.jpg|{{IND}}|alt=Энэтхэг </gallery> ==== [[Өрнөд Ази]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:Azerbaijan Passport.svg|{{AZE}}|alt=Азербайжан Зураг:Armenia Passport.svg|{{ARM}}|alt=Армени Зураг:Georgian passport.jpg|{{GEO}}|alt=Гүрж Зураг:IsrPass.jpg|{{ISR}}|alt=Израил Зураг:Iranian Biometric Passport Cover.jpg|{{IRN}}|alt=Иран Зураг:Cover of Iraqi Passport.jpg|{{IRQ}}|alt=Ирак Зураг:Republic-of-yemen-passport-non-biometric-01.JPG|{{YEM}}|alt=Йемен Зураг:Question mark.svg|{{JOR}}|alt=Йордан Зураг:The New Lebanese Biometric Passport.jpg|{{LBN}}|alt=Ливан Зураг:Turkish e-passport.jpg|{{TUR}}|alt=Турк </gallery> === Америк тивийн Үндсэн улс орон бүрийн гадаад паспорт === ==== [[Хойд Америк]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:Current_cover_Cuban_passport.JPG|{{CUB}}|alt=Куба Зураг:Us-passport.jpg|{{USA}}|alt=Америкийн Нэгдсэн Улс Зураг:Pasaporte Mexicano.jpg|{{MEX}}|alt=Мексик Зураг:Front cover of the Panamanian biometric passport.jpg|{{PAN}}|alt=Панам </gallery> ==== [[Өмнөд Америк]] ==== <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:Passport of Brazil (2019).png|{{BRA}}|alt=Бразил Зураг:Portada del pasaporte biométrico actual, vigente desde 2013.jpg|{{CHI}}|alt=Чили Зураг:Biometric Passport Peru.jpg|{{PER}}|alt=Перу Зураг:Pasaporte Venezolano Mercosur.jpeg|{{VEN}}|alt=Венесуэл </gallery> === [[Далайн орнууд]] улс бүрийн гадаад паспорт === <gallery class="center" widths="100px" heights="150px"> Зураг:Micronesia passport.jpg|{{FSM}}|alt=Микронезийн Холбооны Улс Зураг:NzE-passport.jpg|{{NZL}}|alt=Шинэ Зеланд Зураг:Cover of Papua New Guinean Passport.gif|{{PNG}}|alt=Папуа Шинэ Гвиней </gallery> [[Ангилал:Гадаад паспорт]] [[Ангилал:Олон улсын аяллын баримт бичиг]] [[Ангилал:Цагаачлалын эрх зүй]] [[Ангилал:Аяллын эрх зүй]] [[Ангилал:Эрх зүйн түүх]] 6mcgh3sysb4z35arrtd3gey31a7z1e3 0 43825 852582 783814 2026-04-07T17:12:35Z ~2026-21450-83 103806 Photo 852582 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 |name = Хакан Чалханоглу |iamge = |fullname = Хакан Чалханоглу |birth_date = {{birth date and age|1994|2|8|df=y}} |birth_place = [[Герман]], [[Мангейм]] |height = 1.78 [[Метр|м]] |position = [[Хагас хамгаалагч|довтолгооны хагас хамгаалагч]] |currentclub = [[Байер Леверкузен|Байер 04]] |clubnumber = 10 |youthyears1 = 2001–2009 |youthclubs1 = [[Вальдхоф (хөлбөмбөгийн баг)|Вальдхоф]] |youthyears2 = 2009–2011 |youthclubs2 = [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]] |years1 = 2011–2012 |clubs1 = [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]] |caps1 = 16 |goals1 = 0 |years2 = 2012–2014 |clubs2 = [[Хамбург (хөлбөмбөгийн баг)|Хамбург]] |caps2 = 32 |goals2 = 11 |years3 = 2012–2013 |clubs3 = → [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]]<br>(зээл) |caps3 = 36 |goals3 = 17 |years4 = 2014– |clubs4 = [[Байер Леверкузен|Байер 04]] |caps4 = 0 |goals4 = 0 |nationalyears1 = 2010 |nationalteam1 = Турк (16-) |nationalcaps1 = 6 |nationalgoals1 = 1 |nationalyears2 = 2010–2011 |nationalteam2 = Турк (17-) |nationalcaps2 = 11 |nationalgoals2 = 1 |nationalyears3 = 2011–2013 |nationalteam3 = Турк (19-) |nationalcaps3 = 15 |nationalgoals3 = 5 |nationalyears5 = 2012–2013 |nationalteam5 = Турк (20-) |nationalcaps5 = 8 |nationalgoals5 = 1 |nationalyears6 = 2012– |nationalteam6 = Турк (21-) |nationalcaps6 = 2 |nationalgoals6 = 0 |nationalyears7 = 2013– |nationalteam7 = [[Туркийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Турк]] |nationalcaps7 = 5 |nationalgoals7 = 0 |pcupdate = 2014 оны 7 сарын 9 |ntupdate = 2014 оны 6 сарын 1 |image=[[File:AUT vs. TUR 2016-03-29 (342).jpg]]}} '''Хакан Чалханоглу''' ({{lang-tr|Hakan Çalhanoğlu}}, ''[[1994]] оны [[2 сарын 8|хоёрдугаар сарын 8-нд]] [[Мангейм]] [[хот]]од төрсөн'') — [[Турк]]ийн [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд [[герман]]ы [[Байер Леверкузен]] болон [[Туркийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Туркийн шигшээд]] тоглодог. ==Замнал== Чалханоглу [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэгээс]] [[Хамбург (хөлбөмбөгийн баг)|Хамбургт]] [[2012]] оны зун дөрвөн жилээр элссэн.<ref>{{cite web | url = http://touch.fifa.com/newscentre/news/newsid=2019132.html | title = Calhanoglu: A great opportunity | publisher = FIFA.com | date = 27 February 2013 | accessdate = 30 June 2013 | archive-date = 27 Аравдугаар сар 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141027142427/http://touch.fifa.com/newscentre/news/newsid=2019132.html | url-status = dead }}</ref> [[2014]] оны [[7 сарын 4|долоодугаар сарын 4-нд]] [[Байер Леверкузенд]] 14.5 [[сая]] [[евро]]гоор элсэж, таван жилийн гэрээ байгуулжээ.<ref>{{cite web | url = http://www.bayer04.de/b04-eng/en/_site_index.aspx | title = Calhanoglu signs for Bayer 04 | publisher = Bayer 04 Leverkusen | date = 4 July 2014 | accessdate = 4 July 2014}}</ref> ==Шигшээ== [[Туркийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Туркийн шигшээд]] [[2013]] оны [[8 сарын 31|наймдугаар сарын 31-нд]] [[Андоррын хөлбөмбөгийн шигшээ|Андорратай]] тоглоход ('''5''':0) сэлгээгээр гараалсан байдаг. ==Эшлэл== {{Reflist|2}} ==Холбоос== * [https://web.archive.org/web/20150704005118/http://www.hakancalhanoglu.com/site/default.aspx Албан ёсны цахим хуудас] {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20150924042009/http://www.hsv.de/teams/bundesliga/spieler/spielerportraits/?s1p1=6636 Профайл - Хамбург] {{ref-de}} * [http://www.transfermarkt.de/de/hakan-calhanoglu/profil/spieler_126414.html Профайл - ''Transfermarkt.de''] {{ref-de}} * [http://www.fussballdaten.de/spieler/calhanogluhakan/2014/ Профайл - ''Fussballdaten.de''] {{ref-de}} * [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/hakan-calhanoglu/ Профайл - ''Weltfussball.de''] {{ref-de}} {{Байер 04 багийн бүрэлдэхүүн}} {{DEFAULTSORT:Чалханоглу, Хакан}} [[Ангилал:1994 онд төрсөн]] [[Ангилал:Туркийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч]] [[Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч]] [[Ангилал:Байер 04 багийн тоглогч]] [[Ангилал:Карлсруэ багийн тоглогч]] [[Ангилал:Хамбург багийн тоглогч]] [[Ангилал:Туркууд]] pmosc1mvoljoe094s6uq6reo8jmm7iw 852584 852582 2026-04-08T00:30:55Z Zorigt 49 852584 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 |name = Хакан Чалханоглу |image = [[File:AUT vs. TUR 2016-03-29 (342).jpg|240px]] |fullname = Хакан Чалханоглу |birth_date = {{birth date and age|1994|2|8|df=y}} |birth_place = [[Герман]], [[Мангейм]] |height = 1.78 [[Метр|м]] |position = [[Хагас хамгаалагч|довтолгооны хагас хамгаалагч]] |currentclub = [[Байер Леверкузен|Байер 04Интер ХББ|Интер Милан]] |clubnumber = 20 |youthyears1 = 2001–2009 |youthclubs1 = [[Вальдхоф (хөлбөмбөгийн баг)|Вальдхоф]] |youthyears2 = 2009–2011 |youthclubs2 = [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]] |years1 = 2011–2012 |clubs1 = [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]] |caps1 = 16 |goals1 = 0 |years2 = 2012–2014 |clubs2 = [[Хамбург (хөлбөмбөгийн баг)|Хамбург]] |caps2 = 32 |goals2 = 11 |years3 = 2012–2013 |clubs3 = → [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]]<br>(зээл) |caps3 = 36 |goals3 = 17 |years4 = 2014–2017 |clubs4 = [[Байер Леверкузен|Байер 04]] |caps4 = 79 |goals4 = 17 |years5 = 2017–2021 |clubs5 = [[Милан ХББ|Милан]] |caps5 = 135 |goals5 = 22 |years6 = 2021– |clubs6 = [[Интер ХББ|Интер Милан]] |caps6 = 148 |goals6 = 37 |nationalyears1 = 2010 |nationalteam1 = Турк (16-) |nationalcaps1 = 6 |nationalgoals1 = 1 |nationalyears2 = 2010–2011 |nationalteam2 = Турк (17-) |nationalcaps2 = 11 |nationalgoals2 = 1 |nationalyears3 = 2011–2013 |nationalteam3 = Турк (19-) |nationalcaps3 = 15 |nationalgoals3 = 5 |nationalyears5 = 2012–2013 |nationalteam5 = Турк (20-) |nationalcaps5 = 8 |nationalgoals5 = 1 |nationalyears6 = 2012– |nationalteam6 = Турк (21-) |nationalcaps6 = 2 |nationalgoals6 = 0 |nationalyears7 = 2013– |nationalteam7 = [[Туркийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Турк]] |nationalcaps7 = 104 |nationalgoals7 = 22 |pcupdate = 2026 оны 4 сарын 5 |ntupdate = 2026 оны 3 сарын 31 }} '''Хакан Чалханоглу''' ({{lang-tr|Hakan Çalhanoğlu}}, ''[[1994]] оны [[2 сарын 8|хоёрдугаар сарын 8-нд]] [[Мангейм]] [[хот]]од төрсөн'') — [[Турк]]ийн [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд [[Итали]]йн [[Интер ХББ|Интер Милан]] болон [[Туркийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Туркийн шигшээд]] тоглодог. ==Замнал== Чалханоглу [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэгээс]] [[Хамбург (хөлбөмбөгийн баг)|Хамбургт]] [[2012]] оны зун дөрвөн жилээр элссэн.<ref>{{cite web | url = http://touch.fifa.com/newscentre/news/newsid=2019132.html | title = Calhanoglu: A great opportunity | publisher = FIFA.com | date = 27 February 2013 | accessdate = 30 June 2013 | archive-date = 27 Аравдугаар сар 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141027142427/http://touch.fifa.com/newscentre/news/newsid=2019132.html | url-status = dead }}</ref> [[2014]] оны [[7 сарын 4|долоодугаар сарын 4-нд]] [[Байер Леверкузенд]] 14.5 [[сая]] [[евро]]гоор элсэж, таван жилийн гэрээ байгуулжээ.<ref>{{cite web | url = http://www.bayer04.de/b04-eng/en/_site_index.aspx | title = Calhanoglu signs for Bayer 04 | publisher = Bayer 04 Leverkusen | date = 4 July 2014 | accessdate = 4 July 2014}}</ref> ==Шигшээ== [[Туркийн хөлбөмбөгийн шигшээ|Туркийн шигшээд]] [[2013]] оны [[8 сарын 31|наймдугаар сарын 31-нд]] [[Андоррын хөлбөмбөгийн шигшээ|Андорратай]] тоглоход ('''5''':0) сэлгээгээр гараалсан байдаг. ==Эшлэл== {{Reflist|2}} ==Холбоос== * [https://web.archive.org/web/20150704005118/http://www.hakancalhanoglu.com/site/default.aspx Албан ёсны цахим хуудас] {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20150924042009/http://www.hsv.de/teams/bundesliga/spieler/spielerportraits/?s1p1=6636 Профайл - Хамбург] {{ref-de}} * [http://www.transfermarkt.de/de/hakan-calhanoglu/profil/spieler_126414.html Профайл - ''Transfermarkt.de''] {{ref-de}} * [http://www.fussballdaten.de/spieler/calhanogluhakan/2014/ Профайл - ''Fussballdaten.de''] {{ref-de}} * [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/hakan-calhanoglu/ Профайл - ''Weltfussball.de''] {{ref-de}} {{Интернационале Милан багийн бүрэлдэхүүн}} {{DEFAULTSORT:Чалханоглу, Хакан}} [[Ангилал:1994 онд төрсөн]] [[Ангилал:Туркийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч]] [[Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч]] [[Ангилал:Байер 04 багийн тоглогч]] [[Ангилал:Карлсруэ багийн тоглогч]] [[Ангилал:Хамбург багийн тоглогч]] [[Ангилал:Милан багийн тоглогч]] [[Ангилал:Интернационале багийн тоглогч]] [[Ангилал:Туркууд]] i1357sma08kupjwxwjm5e230fyzw580 0 47365 852600 852533 2026-04-08T03:05:36Z Энхжаргал98 103786 852600 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаах ухааны доктор, Профессор|known=Эмч, Багш, Эрдэмтэн, Төр нийгмийн зүтгэлтэн|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' (1930 – 2017) - Монгол Улсын [[Ардын Эмч]], Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, Профессор, Монголын Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн, Монгол Улсын Цусны Эмгэг Судлалын салбарыг үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Бага, залуу нас ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүн эмчийн ангид шалгаран суралцаж, улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор * Профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] dvr6dohfsxx233b3ceamf8t2jbselvz 852601 852600 2026-04-08T03:10:55Z Энхжаргал98 103786 852601 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаах ухааны доктор, Профессор|known=Эмч, Багш, Эрдэмтэн, Төр нийгмийн зүтгэлтэн|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' (1930 – 2017) - Монгол Улсын [[Ардын Эмч]], Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, Профессор, Монголын Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн, Монгол Улсын Цусны Эмгэг Судлалын салбарыг үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Бага, залуу нас ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүн эмчийн ангид шалгаран суралцаж, 1955 онд улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1956–1960 орчим)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улаанбаатарт ажилласан нь''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор * Профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] 7h3br5xjah2pmlrur6uxxu605djnpa0 852602 852601 2026-04-08T03:17:08Z Энхжаргал98 103786 852602 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Infobox person | name = Чойжилжавын Цэрэннадмид | image =[[File:Tserennadmid.jpg|220px|Photo of my Grandfather]] | caption = | birth_year = [[1930]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Архангай]] аймгийн [[Цэцэрлэг сум]] | death = | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Хүний их эмч | agent = | alma_mater = | children = |birth_date=1930|death_date=2017|education=Анагаах ухааны доктор, Профессор|known=Эмч, Багш, Эрдэмтэн, Төр нийгмийн зүтгэлтэн|honors=Монгол Улсын Ардын Эмч, Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан}} '''Чойжилжавын Цэрэннадмид''' (1930 – 2017) - Монгол Улсын [[Ардын Эмч]], Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат Ажилтан, Анагаах Ухааны доктор, Профессор, Монголын Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн, Монгол Улсын Цусны Эмгэг Судлалын салбарыг үндэслэгч юм. Тэрээр 55 гаруй жил Монголын эрүүл мэндийн салбарт зүтгэж, эмч, багш, судлаач, зохион байгуулагчийн хувиар жинтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. ==Намтар== === '''Бага, залуу нас ба боловсрол''' === *Ч.Цэрэннадмид 1930 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын Агитын Яргайт уулын өвөлжөөнд малчин Г.Чойжилжавын ууган хүү болж мэндэлжээ. 1940–1944 онд тус суманд шинээр байгуулагдсан анхны бага сургуульд онц дүнтэй суралцан төгссөн бөгөөд цааш нь Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургуульд 1944–1950 онд 6 жил онц сайн суралцаж, Батлан Хамгаалах Яамны хүндэт жуухаар шагнуулжээ. Улмаар МУИС-ийн Хүн эмчийн ангид шалгаран суралцаж, 1955 онд улаан дипломтой төгссөн байна. === '''Баянхонгор аймагт ажилласан нь (1955–1957)''' === Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн Ч.Цэрэннадмид хөдөө орон нутагт ажиллах уриалгыг манлайлж, Баянхонгор аймгийн Баянлиг суманд Монголын анхны их эмчийн салбаруудын нэгийг байгуулжээ. Тэрээр тус сумын 13 өрөө бүхий шинэ барилгад эмнэлгийг зохион байгуулж, Богд, Жинст, Баянговь, Баян-Өндөр, Баянлиг гэсэн 5 суманд их эмчийн түвшний үйлчилгээг анх удаа хүргэсэн юм. Энэ хугацаанд сумандаа анхны мэс заслыг хийж, арьс өнгөний болон сүрьеэ илрүүлэх үзлэг шинжилгээг зохион байгуулж, мэс заслын модон ширээг орон нутгийн мужаанаар хийлгэх, эмнэлгийн ажилчдын хүчээр хүнсний ногоо тарьж өвчтний хоолонд хэрэглэх зэрэг шинэлэг ажлуудыг санаачилжээ. Баянлиг сумын их эмчийн салбар нь Монголдоо анх удаа эмнэлгийн түргэн тусламжийн машинтай болсон бөгөөд энэ нь 40–120 км зайд тархуу нутаглах малчдад эмнэлгийн тусламж хүргэхэд ихээхэн ач холбогдолтой байжээ. Үүний дараа Ч.Цэрэннадмид Баянхонгор аймгийн төвийн эмнэлгийн мэс засалчаар, улмаар ерөнхий эмчийг хавсран ажиллаж, аймгийн эмнэлэгт рентген аппарат нэвтрүүлэх, лабораторын шинжилгээг өргөтгөх, амбулаторын үйлчилгээг анх удаа зохион байгуулах зэрэг ажлуудыг хийжээ. === '''Улсын төв эмнэлгүүдэд ажилласан нь (1957-1958, 1964-1973)''' === ЭХЯ-ны сайдын тушаалаар Улаанбаатарт шилжиж, Улсын Төв больницын Дотрын тасгийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд Зөвлөлтийн профессор И.И.Крыжановская-гийн удирдлага доор мэргэжлээ улам гүнзгийрүүлэн, олон эмнэлэгт дотрын зөвлөх эмчээр ажиллажээ. === '''Цусны эмгэг судлалын үндэслэгч''' === 1950–1960-аад онд Монголын жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн дунд учир шалтгааныг нь тогтоож чадахгүй байсан хүнд цус багадалтын өвчин элбэг тохиолддог байжээ. Профессор И.И.Крыжановская-гийн зөвлөснөөр Ч.Цэрэннадмид уг өвчнийг судалж эхэлсэн юм. Тэрээр Зөвлөлтийн Эмч нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн аспирантурт суралцаж, профессор Е.А.Кост, Г.Г.Газенко, академич И.А.Кассирский нарт шавилж, Клиникийн Цус судлалыг эзэмшжээ. Мөн Узбекстанд очиж төстэй өвчний талаар эрдэмтэдтэй уулзаж, туршлага судалсан байна. Монголдоо эргэн ирж В12 витамин, сийвэнгийн төмөр, цусны цитоморфологи, ясны чөмөгний цитологи, цитохимийн шинжилгээнүүдийг '''Монголдоо анх удаа''' хийж нэвтрүүлснээр уг өвчний шалтгаан, эмгэг жамыг тогтоож, эрт оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх аргыг боловсруулжээ. Үүний үр дүнд тэрхүү өвчнөөр эмэгтэйчүүд нас барах нь эрс буурсан байна. Эдгээр судалгааны үр дүнгээр Москва, Ленинград, Ташкент хотуудад цус судлаачдын хуралд илтгэл тавьж, Зөвлөлтийн Эмч Нарын Мэргэжил Дээшлүүлэх Төв Институтийн Эрдмийн зөвлөл дээр Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ч.Цэрэннадмид нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын '''анхны цусны эмгэг судлаач''' мэргэжилтэн эмч, эрдэмтэн бөгөөд цусны эмгэг судлалыг Монголд үндэслэн байгуулж, 40 гаруй жил хөгжүүлж ирсэн юм. === '''Анагаахын дээд сургуулийн багш (1973–2017)''' === 1973 оноос АУДС-д (Анагаахын Их Сургууль, хожим Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль) Дотрын өвчин судлалын тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллаж, мөн Эрдэм Шинжилгээ-Гадаад Харилцаа эрхэлсэн проректороор томилогджээ. === '''Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайд (1986–1990)''' === Ч.Цэрэннадмид 1986–1990 онд Эрүүлийг Хамгаалах Яамны сайдаар ажиллахдаа дараах ажлуудыг хийжээ: * '''Дэд бүтэц:''' 160 гаруй том, жижиг эмнэлгийн барилга баригдсан. Үүний дотор Улаанбаатарын клиникийн эмнэлэг, Эх нялхасын эрдэм шинжилгээний төв, Халдварт болон хавдар судлалын төвүүд, олон аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөх газруудын барилга зэрэг багтана. * '''Шинэ технологи:''' Эхосонограф, фиброэндоскоп, компьютерт томограф, ангиограф, лазерын аппарат, электрон микроскоп, барокамер зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжийг Монголын эмнэлгийн практикт анх нэвтрүүлсэн. * '''Боловсон хүчин:''' Жил бүр аспирантурт 5–7, ординатурт 15–20, нарийн мэргэжлийн дамжаанд 75–200 хүнийг гадаадад суралцуулдаг болгосон. * '''Аймаг, сум:''' 1987–1990 онд бүх аймаг, хотын эмнэлгүүдэд хэт авиа, фиброэндоскопийн аппарат нэвтрүүлж, мэргэжилтнүүдийг нь бэлтгэсэн. Сум бүрийг 2-оос дээш эмч, түргэн тусламжийн машинтай болгох арга хэмжээ авсан. * '''Олон улсын хамтын ажиллагаа:''' ДЭМБ, ЮНИСЕФ, Хүнсний фонд, Хүн амын фонд зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, тусламжийн хэмжээг нэмэгдүүлсэн. ДОХ-ын үндэсний төв лаборатори байгуулж, 3 шатны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. * '''Эмч нарын нийгмийн асуудал:''' Цалинг нэмэгдүүлж, хортой, хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг олгох хүрээг өргөтгөсөн. == '''Сургалтын үр дүн''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид МУИС, АУДС, АУИС, ЭМШУИС-аар суралцсан '''13,000 гаруй''' эмч, эрүүл мэндийн мэргэжилтнийг сурган бэлтгэхэд оролцсон бөгөөд мэргэжлийн курсээр давтан бэлтгэгдсэн '''1,000 гаруй''' эмч мэргэжилтэнд хичээл заажээ. Түүний шууд удирдлагаар: * 2 хүн Шинжлэх ухааны доктор * 6 хүн Анагаах ухааны доктор * 16 хүн магистрын зэрэг хамгаалсан * 40 гаруй эмч дотрын эмчийн I, II, ахлах, тэргүүлэх зэрэг хамгаалсан =='''Бүтээлүүд'''== Дангаараа болон бусадтай хамтран * 19 сурах бичиг, гарын авлага, ном товхимол зохиож бичсэн * 4 номыг орос, англи хэлнээс орчуулсан * 54 гаруй ном, сурах бичгийг редакторлож хэвлүүлсэн * 70 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, аргачилсан зөвлөмж бичсэн * 80 эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан (12 нь гадаадын сэтгүүлд хэвлэгдсэн) * 10 гаруй оронд олон улсын чуулган, их хуралд илтгэл хэлэлцүүлсэн == '''Бусад чухал ажлууд''' == === '''Анхны бүтээлүүд Монголд''' === * Монголдоо урьд нь оношлогдож байгаагүй цусны болон дотрын '''20 гаруй өвчнийг''' анх шинээр оношилсон * Ходоод-гэдэсний уян дурангийн шинжилгээг Монголд анх нэвтрүүлсэн (Зөвлөлтийн профессор В.Силаевын хамт) * 1964 онд үжлийн үүсэлтэй бөөрний хурц дутагдалтай өвчтнийг Москвад хүргэж, гемодиализ ("хиймэл бөөрний эмчилгээ") хийлгүүлж аварсан нь Монголд анхных байсан бөгөөд үүний дараа Монголд Гемодиализын төв байгуулах санаачлагыг гаргасан * А.Л.Кайланы "Эх барихуйн ухаан" сурах бичгийг (35.6 хэвлэлийн хуудас) орчуулж, тэр үеийн бага эмч, эх баригч, сувилагч нарын ширээний ном болгосон === '''Сурах бичиг орчуулах комисс''' === Монголын дунд мэргэжлийн эмнэлгийн ажилтнуудад мэргэжлийн сурах бичиг дутагдаж байсан тул Зөвлөлтийн хүний эмнэлгийн техникумын сурах бичгүүдийг орчуулах санаачлагыг гаргаж, ЭХЯ-ны 1-р орлогч сайд Д.Цагаанхүүгээр ахлуулсан 7 хүний комисст орж ажиллажээ. == '''Олон нийтийн ажил''' == Профессор Ч.Цэрэннадмид мэргэжлийн ажлаасаа гадна олон нийтийн олон тооны үүрэг гүйцэтгэжээ: * Ардын Их Хурлын депутат * Улаанбаатар хотын депутат, байнгын комиссын гишүүн * Монгол–Лаосын Найрамдлын Нийгэмлэгийн дарга * Ази–Африкийн Эв Санааны Нэгдлийн Монголын хорооны тэргүүлэгч гишүүн * Монголын Дотрын Эмч Нарын Холбооны тэргүүн * Анагаах Ухааны Академийн үндэслэгч гишүүн * Монголын ШУА-ийн Бага чуулганы гишүүн == '''Цол зэрэг''' == * Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор * Профессор == '''Гавьяа Шагнал''' == * Монгол улсын [[Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан]] /2000-06-27. №99/, * Монгол улсын [[Ардын Эмч]] /2005-06-09. №133/, * “Алтан гадас” одон 2 удаа * Засгийн Газрын Хүндэт Жуух * Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медаль * Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан * Ардын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан * Монголын Шинжлэх Ухааны Тэргүүний Ажилтан * Монголын Улаан Загалмайн Тэргүүний Ажилтан * ЭМЯ, АУИС, Улсын Клиникийн I, II, III эмнэлгийн хүндэт дэвтэрт бичигдсэн * Америкийн Цээжний Эмч Нарын Холбооны гишүүнээр батлагдсан * Японы Лаборатори-Эмгэг Судлаачдын Нийгэмлэгийн өргөмжлөлөөр шагнуулсан * '''Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар''' цолд нэр дэвшүүлсэн (2010) == '''Нэрт шавь нар''' == Профессор Ч.Цэрэннадмидын шавь нараас Монголын эрүүл мэндийн салбарын тэргүүлэх хүмүүс олноор төрөн гарчээ: * '''Н.Баасанжав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Академич * '''Б.Жав''' — Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Эмч, Профессор * '''Д.Нямхүү''' — Хөдөлмөрийн Баатар * '''Л.Лхагва''' — Гавьяат Эмч, Багш, Академич * '''Д.Дүнгэрдорж''' — Гавьяат Эмч, Академич * '''Г.Дашзэвэг''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Шижирбаатар''' — Гавьяат Эмч, Багш, Профессор * '''Б.Батсэрээдэнэ''' — Профессор, зохион байгуулагч * '''Г.Цогт''' — Профессор, ДЭМБ-ын мэргэжилтэн, сүрьеэтэй тэмцэх олон улсын холбооны тусгай шагналт {{Хөтлөгч мөр Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Цэрэннадмид, Чойжилжавын}} [[Ангилал:БНМАУ-ын эрүүл мэндийн сайд]] [[Ангилал:Монголын эмч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын эмч]] [[Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1930 онд төрсөн]] 6eyyw2sqsohvyun39nf3hplowmte5l8 0 54041 852590 842470 2026-04-08T01:12:56Z CommonsDelinker 211 [[File:F1_(registered_trademark).svg]]-г [[File:Formula_One_logo.svg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · To clarify its meaning. 852590 wikitext text/x-wiki {{Short description|Дэлхий даяар зохион байгуулагддаг моторт спортын аварга шалгаруулах тэмцээн }} {{Инфобокс моторт спортын тэмцээн |name = Формула Нэг |logo = [[File:Formula One logo.svg|275px]] |caption = {{F1|2018}} оноос Формула Нэгийн лого |category = Нээлттэй дугуйтай нэг хүний ​​суудалтай Формула авто уралдааны |country/region = Олон улсын |inaugural2 = {{F1|1950}} |drivers = 20 ({{F1|2025}})<br />22 ({{f1|2026}}) |teams = [[Формула Нэгийн зохион бүтээгчдийн жагсаалт|10]] ({{F1|2025}})<br />[[Формула Нэгийн зохион бүтээгчдийн жагсаалт|11]] ({{F1|2026}}) |engine manufacturers = 2025: {{unbulleted list |<!--[[WP:INFOBOXFLAG]]-->[[Скудериа Феррари|Феррари]] |[[Хонда]] |[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] |[[Рено]] }} 2026: {{unbulleted list |<!--[[WP:INFOBOXFLAG]]-->[[Ауди]] |[[Скудериа Феррари|Феррари]] |[[Хонда]] |[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] |[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] }} |tyres = [[Пирелли]] |champion driver = {{flagicon|GBR}} [[Ландо Норрис]] ({{F1|2025}})<br />{{small|([[МкЛарен Расинг|Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]])}} |constructor = {{flagicon|GBR}} [[МкЛарен Расинг|Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] ({{F1|2025}}) |most titles = {{plainlist| * '''[[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|Жолоочид']]''' * {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] * {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] * (тус бүр 7 удаа) * '''[[Формула-1-ийн дэлхийн зохион бүтээгчдийн аваргын жагсаалт|Зохион бүтээгч']]''' * {{flagicon|ITA}} [[Скудериа Феррари|Феррари]] (16) }} |website = {{URL|https://www.formula1.com/|formula1.com}} |current_season = {{CURRENTYEAR}} оны Формула-1<!-- year updates automatically on 1 January, no need to update manually --> }} [[File:Mercedes W 196 mit 3-l-Motor (Fangio) 1986-08-16.jpg|300px|thumb|right|Хуан Мануэль Фанжио 1954, 1955 онд түрүүлсэн Mercedes Benz W196 машины зураг.]] [[File:Formula 1 logo.svg|300px|thumb|right|2017 он хүртэлх Формула Нэгийн лого]] '''«''Формула-1''»''' ({{lang-en|FIA Formula One World Championships}}) — [[Олон Улсын Автомашины Холбоо]] (ОУАХ) 1950 оноос эхлэн жил бүр эрхлэн явуулж буй ганц суудалт '''[[автомашин|автомашины]]''' [[дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|дэлхийн аварга шалгаруулах]] гойд нэр хүндтэй '''[[автомашины уралдаан|уралдаан]]''' юм. Жил бүрийн эхэнд эхэлж оны төгсгөл хүртэл цуврал уралдаан («''гран-при''» - «их шан» гэсэн утгатай франц үгнээс авсан) явагдах ба хувь нисгэгчийн болон зохион бүтээх багийн оноог тоолж тус бүр дэлхийн аваргыг тодруулдаг. ''Формула-1'' уралдааны автомашин дэлхийд хамгийн хурдтай автомашин байдаг бөгөөд 360 км/цаг хурд авдаг. == Уралдаан == Формула-1-ийн гран-при амралтын хоёр өдөр явагддаг. Баасан гарагт хоёр удаагийн дадлагын чөлөөт жолоодлого явагдана. Бямба гарагт нэг удаагийн дадлагын жолоодлого болно. Багийн гуравдугаар (нөөц) нисгэгч нарыг Баасанд жолоодох ба үндсэн тэмцээн болон байр эзлэх уралдаанд баг тус бүрээс хоёр нисгэгч л орно. Байрлал тогтоох уралдаан Бямба гарагийн төгсгөлд болдог бол үндсэн уралдаан Ням гарагт явагддаг. === Байрлал тогтоох уралдаан === [[File:Jacques Villeneuve (Sauber) qualifying at US Grand Prix 2005.jpg|thumb|right|310px|2005 оны Америкийн гран-пригийн байрлал тогтоох уралдаан. «[[Заубер Моторспорт|Заубер]]-Петронас» багийн [[Жак Вильнёв]]]] Дадлагын жолоодлого явагдаж төгсөхийн алдад байрлал тогтоох уралдаан явагдана. Энэ уралдаанд нисгэгч хамгийн хурднаараа нэг тойргийг тойрох ёстой бөгөөд хамгийн хурдан тойрсоноороо жагсаж маргаашийн уралдаанд нүүрний шугамаас хэр зайтай гарах эрхийг авна. 1990-ээд оны эхээр нисгэгч их олон тойрч байгаад сайн үзүүлэлтийг нь сонгодог байсан бол 1990-ээд төгсгөлөөс тодорхой хэдэн тойрогт дүн шийдэгддэг нисгэгчийн хувьд богино хугацаанд анхаарал төвлөрүүлсэн, илүү эрсдэлтэй, өрсөлдөөнтэй болжээ. 2006 онд одоогийн дүрэм батлагдсан юм. Үүнд цаг хугацааг 1, 2, 3 гэсэн дугаартай гурван хэсэгт хуваасан. Эхний хугацаат уралдаанд удаан цаг үзүүлсэн нисгэгч нар хоёрдугаар хугацаат уралдаанд орохгүй бөгөөд ингэж шигшсээр 2,3-р хэсгийг дуусгана. Энэ жилийнхээр жишээлвэл 1-р уралдаанд 20 автомашин 18 минут зарцуулж муу цагтай 5 дараагийн шат руу оролгүй хасагдаж байв. 2-р уралдаанд 15 нисгэгч 15 минутыг зарцуулж, 3-р уралдаанд 10 нисгэгч 10 минутыг зарцуулжээ. === Үндсэн уралдаан === [[Зураг:Safety_Car_with_Sebastian_Vettel_2015_Malaysia.jpg|thumb|left|140px|2015 оны Австралийн гран-при. Түрүүч автомашин зам аюулгүй болох хүртэл уралдааныг тэргүүлнэ.]] Жолооч нар гараанд өмнөх өдрийн дүнгээр хоёр салаа цувран байрлана. Таван улаан гэрэл ногоон гэрлээр солигдож зэрэг унтарсанаар автомашинууд хурдтай гараанаас гардаг. Гарааны үед шүргэлцэх замаас гарах, хоцрох тохиолдол гарах нь гайхах зүйл биш. [[Зураг:2011_Brazil_GP_-_Lotus_pitstop.jpg|thumb|230px|2011 оны Бразилын гран-при. [[Теам Лотус|Лотус]] багийн [[Ярно Трулли]]йн пит-стоп.]] Маш хүчтэй бороо гэх мэт тохиромжгүй нөхцөл байдал үүсч уралдан зогсохгүй л бол уралдаан хоёр цаг дотор болж өнгөрдөг. Түрүүлж гарсан жолооч улам тасрах хандлагатай бөгөөд сүүлийн жолооч түрүүлж яваа жолооч нарт тойргоор гүйцэгдэх (тойрогдуулах) нь бий. Ийм тохиолдолд шагналт байранд орох боломжгүй гэж үзвэл нисгэгч багтайгаа хэлэлцэн уралдаанаа төгсгөж болдог. Осол гарч зам аюултай болсон бол шар гэрэл бүхий «аюулгүй байдлыг хангах» түрүүч автомашин уралдааны тэргүүнд гарах бөгөөд автомашинууд бага хурдаар, эзэлсэн байрын дагуу араас нь цувран дагадаг. Замын аюул засарсан гэж үзвэл түрүүч автомашин зайлж уралдаан хэвийн байдлаар үргэлжлэн явагдана. Уралдааны явцад нисгэгч нар дугуй солих, эвдэрсэн эд ангийг засахаар (1994-2009 онд шатахуун цэнэглэдэг байсан) засварын цэгт зогсдог («''пит-стоп''»). Засварчид аль болох хурдан ажиллаж цөөн секунд зарцуулахыг хичээдэг. Багууд пит-стопт хэдэн удаа, хэддүгээр тойрогт зогсох вэ гэх мэт өөр өөр тактик хэрэглэх нь бий. === Оноо хуваарилах нь === {| class="wikitable" style="float:right; margin-right:0; margin-left:1em; text-align:right;" |+ Барианд орсон байр ба оноо ! Эзэлсэн байр !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 |- | Авах оноо || 25 || 18 || 15 || 12 || 10 || 8 || 6 || 4 || 2 || 1 |} 1950 оноос хойш оноо хуваарилах дүрэм олон удаа өөрчлөгдөж байсан. Одоогийн дүрэм 2010 оноос эхлэн мөрдөгдөж байна. Үүнд: Гран-прийн эхний 10 байр эзэлсэн автомашин нисгэгч болон багтаа хүснэгтэд харуулсан оноог харгалзан нэмнэ. Гран-приг тэргүүлсэн автомашин нисгэгч болон зохион бүтээгч багтаа 25 оноог авах бол 10-р байр эзэлсэн нь 1 оноо авна. 11-р байр болон дараах байрт орвол оноо авахгүй. Жилийн эцэст хуримтлагдсан нийлбэр оноогоор нисгэгч болон зохион бүтээгч багийг жагсааж тус бүр дэлхийн аварга тодордог. Нисгэгч уралдааны жилийн дундуур багаа сольж болно. Хувийн оноо нь нэмэгдээд явах бол өмнөх багт авсан оноо нь өмнөх багтаа л үлддэг. == Зургийн цомог == <center> <gallery widths="200px" heights="140px"> Зураг:Alfa-Romeo-159-(1951).jpg|1951 онд түрүүлсэн [[Хуан Мануэль Фанжио]]гийн автомашин Зураг:LaudaNiki19760731Ferrari312T2.jpg|1976 он. Германы гран-при. [[Ники Лауда]] Зураг:Ayrton_Senna_1988_Canada.jpg|1988 он. «МкЛарен-Хонда» багийн [[Айртон Сенна]] Зураг:Interlagos_2006_aerial.jpg|Бразилын гран-прийн авто тойруулга Зураг:Copa de Campeón del mundo (detalle) 12.jpg|Нисгэгчийн шилжин явах цом Зураг:Mtlgrandp.jpg|Үзэгч олон Зураг:Mschumacher_2002.jpg|2002 он. «Феррари» багийн [[Михаэль Шумахер]] Зураг:2015_Malaysian_GP_opening_lap.jpg|2015 он. Малайзын гран-прийн эхний тойрог </gallery> </center> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Formula One|Формула 1|3=S}} * [http://www.formula1.com/ Албан ёсны цахим хуудас] {{Формула 1}} [[Ангилал:Формула 1| ]] [[Ангилал:Моторт спортын төрөл]] [[Ангилал:Моторт спортын ДАШТ]] 63yz98my1v58wrim0ga6xb2vktlfxmr 0 60122 852605 852066 2026-04-08T05:34:11Z Zorigt 49 852605 wikitext text/x-wiki {{short description|Монголын улс төрч}} {{Инфобокс албан тушаалтан | name = Цэндийн Мөнх-Оргил | image = File:Tsend Munkh-Orgil.jpg | office = [[Гадаад харилцааны яам (Монгол)|Гадаад харилцааны сайд]] | term_start = 2016 оны 7 сарын 22 | term_end = 2017 оны 10 сарын 4 | primeminister = [[Жаргалтулгын Эрдэнэбат]] | predecessor = [[Лүндэгийн Пүрэвсүрэн]] | successor = [[Дамдины Цогтбаатар]] | term_start1 = 2004 оны 9 сарын 28 | term_end1 = 2006 оны 1 сарын 28 | primeminister1 = [[Цахиагийн Элбэгдорж]] | predecessor1 = [[Лувсангийн Эрдэнэчулуун]] | successor1 = [[Нямаагийн Энхболд]] | office2 = [[Хууль зүй, дотоод хэргийн яам (Монгол)|Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд]] | term_start2 = 2007 оны 11 сар | term_end2 = 2008 оны 9 сар | primeminister2 = [[Санжаагийн Баяр]] | predecessor2 = [[Доржийн Одбаяр]] | successor2 = [[Цэндийн Нямдорж]] | office3 = [[Хууль зүй, дотоод хэргийн яам (Монгол)|Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд]] | term_start3 = 2000 | term_end3 = 2004 | office4 = [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын]] гишүүн | term_start4 = 2020 | term_end4 = 2024 | constituency4 = [[Сүхбаатар дүүрэг|Улаанбаатар, <br /> Сүхбаатар дүүрэг]] | term_start5 = 2016 | term_end5 = 2020 | constituency5 = [[Сүхбаатар дүүрэг|Улаанбаатар, <br /> Сүхбаатар дүүрэг]] | term_start6 = 2008 | term_end6 = 2012 | constituency6 = [[Баянгол дүүрэг|Улаанбаатар, <br /> Баянгол дүүрэг]] | term_start7 = 2004 | term_end7 = 2008 | constituency7 = [[Сүхбаатар дүүрэг|Улаанбаатар, <br /> Сүхбаатар дүүрэг]] | birth_date = {{birth date and age|1964|10|18}} | birth_place = [[Баруун-Урт]], [[Сүхбаатар аймаг]], [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] | party = [[Монгол Ардын Нам]] | alma_mater = [[Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэн]] (LL.B.), <br />[[Харвардын Хуулийн Сургууль]] <br />(LL.M.) | allegiance = {{flag|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}} | branch = [[File:Emblem of Mongolian People's Army.svg|23px]] [[Монголын Ардын Арми]] | rank = | serviceyears = 1982–1983 }} '''Цэндийн Мөнх-Оргил''' ([[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]] аймгийн [[Баруун-Урт|Баруун-Урт сум]]анд 1964 оны 10 дугаар сарын 18-нд төрсөн) Монгол Улсын улс төрч, хуульч, дипломатч. ==Боловсрол== *1982 онд Нийслэлийн 10 жилийн [[23 дугаар сургууль]] *1988 онд Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Дээд Сургууль *1996 онд АНУ-ын Харвардын Их Сургуулийн Хуулийн Сургууль Эрх зүйн бакалавр, Хууль зүйн магистрын зэрэгтэй. ==Ажилласан байдал== *1988-1991 онд БНМАУ-ын Гадаад харилцааны яаманд атташе *1991-1995 онд Монгол Улсаас НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгчийн газарт улс төр, эрх зүйн асуудал хариуцсан III, II нарийн бичгийн дарга *1996-1997 онд АНУ-ын Вашингтон хотноо хуульч *1997-2000 онд Хуулийн зөвлөгөө өгөх “Мөнх-Оргил, Идэш, Линч” компанийн гүйцэтгэх захирал *2000-2004 онд Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд *2004-2008 онд Монгол Улсын Улсын Их Хурлын гишүүн *2004-2006 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Гадаад хэргийн сайд *2006-2007 онд Улсын Их Хурлын гишүүн, Хууль зүйн байнгын хорооны дарга *2007-2008 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд *2008-2012 онд Улсын Их Хурлын гишүүн *2012-2013 онд Монгол Ардын Намын нарийн бичгийн дарга *2016-2024 Улсын Их Хурлын гишүүн *2016-2017 онд Гадаад харилцааны сайд *2024 оноос Улсын Их Хурлын даргын ахлах зөвлөх ==Гэр бүл== Мөнх-Оргил эхнэр, 3 хүүхэдтэй. {{commonscat}} {{Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд}} {{DEFAULTSORT:Мөнх-Оргил, Цэндийн}} [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд]] [[Ангилал:Монголын дипломатч]] [[Ангилал:Монголын хуульч]] [[Ангилал:Баруун-Уртын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1964 онд төрсөн]] 9aeysnqb4q60kqs8uck1vanpnj2kckq 0 76198 852564 805958 2026-04-07T13:03:15Z ~2026-21488-42 103797 852564 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} '''Гол модны дурсгал''' буюу '''Гол модны Хүннүгийн язгууртны булш''' нь [[Хүннү улс|Хүннүгийн]] язгууртны оршуулгын цогцолбор дурсгалт газар. [[Архангай аймаг|Архангай аймгийн]] [[Хайрхан сум|Хайрхан сумын]] төвөөс зүүн урагш 35 км-ийн зайд, Хайрхан сумын нутагт [[Хүнүй гол|Хүнүй голын]] хөндий залгасан өвс ургамалтай, модорхог 400 га газрыг эзлэн оршино. Нийт 500 орчим булштай. Анх 1956 онд Монголын археологич Ц.Доржсүрэн илрүүлж 26 жижиг булшийг малтан шинжилжээ. Монгол-Францын хамтарсан археологийн экспедиц 2000- 2011 онд Гол модонд Хүннүгийн язгууртны булш малтах төсөл хэрэгжүүлж язгууртны 2 том булш (1, 20-р булш), дундаж хэмжээтэй булш 1 (79-р булш), дагуул болон жижиг 15 булш малтан судалсан нь Хүннүгийн язгууртны булшны бүтэц, зохион байгуулалт, оршуулгын зан үйлийг тодруулан судлахад чухал хэрэглэгдэхүүн болсон юм. Хүннүгийн язгууртны булш нь ерөнхий бүтцийн хувьд уруу нь харуулсан пирамид хэлбэртэй. Эртний египтчүүд нас эцэслэсэн хаадын булш болох пирамидыг газрын хөрсөн дээр байгуулдаг байсан бол Талын анхны эзэнт гүрнийг цогцлоогч хүннү нар газрын хөрсөн доор 20 гаруй метр гүнтэй пирамид мэт хэлбэртэй гүн нүх бүхий бунхант оршуулгыг бүтээдэг байсан билээ. Энэхүү баримт нь Хүннүгийн язгуутны булш нь бүтэц, зохион байгуулалтын хувьд уран барилгын сүрлэг, нарийн бүтэц бүхий дурсгал болохыг харуулж байна. Эдгээр булшны малтлагаас зэс, төмрийн хайлшаар хийсэн эд өлгийн зүйлс, сүйх тэрэгний эд ангиуд, авсны алтан чимэглэлүүд, торго, эсгий ширдэгний тасархай, ноос, арьс, үслэг эдлэлийн зөөлөн болон эрдэсшсэн үлдэгдлүүд олдсон. Үүний зэрэгцээ усан болор, шилэн сувс, хуван эдлэл зэргийг илрүүлэн олсон нь олон улсын худалдаа солилцоонд хүннү нар ч идэвхтэй оролцож байсныг гэрчилнэ. Мөн хүннү нарын оюуны соёлын гайхамшигт дурсгал болох хөлөгт тоглоом, Хүннүгийн амьтны загварт урлагийн содон дүрслэл болох бэлгэт гөрөөс буюу ганц эвэрт домгийн амьтны дүрст алт шармал мөнгөн хөөмөл худрага, хөмөлдрөгний чимэглэл зэрэг зүйлс олджээ. [[Ангилал:Монголын оршуулга]] [[Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар]] [[Ангилал:Архангай аймгийн газар зүй]] [[Ангилал:Хүннүгийн түүх]] oufgonneu32lmsdua1oov5171jdic4s 0 135040 852598 780606 2026-04-08T02:53:43Z Avirmed Batsaikhan 53733 852598 wikitext text/x-wiki [[Файл:Würzburg, Sanderring 2-001.jpg|thumb|Вюрцбургийн Их сургууль]] '''Германы дээд боловсролын байгууллагуудын''' жагсаалтад улсын болон үндэсний хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөн их дээд сургуулиуд багтсан болно. 2017/2018 оны хичээлийн жилд Германд 428 дээд боловсролын байгууллага байсан. Үүнээс 106 Их сургууль, 6 багшийн дээд сургууль ([[Герман хэл|герман]]. ''Pädagogische Hochschule''), 16 шашин судлалын дээд сургууль ([[Герман хэл|герман]]. ''Theologische Hochschule''), 53 урлагийн академи ([[Герман хэл|герман]]. ''Kunsthochschule'') болон бусад дээд боловсролын байгууллага ордог байна. == Германы ууган Их сургуулиуд == {| class="wikitable sortable" !Нэр !Герман хэл дээрх нэр !Байршил !Үүссэн он !Оюутны тоо |- |[[Хайдельбергийн Их сургууль]] |Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg |[[Хайдельберг]] |1386 |29.689 |- |[[Кёльны Их сургууль]] |Universität zu Köln |[[Кёльн]] |1388/1919 |49.387 |- |Эрфуртын Их сургууль |Universität Erfurt |[[Эрфурт]] |1389/1994 |5.598 |- |Вюрцбургийн Их сургууль |Julius-Maximilians-Universität Würzburg |[[Вюрцбург]] |1403/1582 |28.735 |- |[[Лайпцигийн их сургууль|Лайпцигийн Их сургууль]] |Leipzig Universität |[[Лайпциг]] |1409 |26.772 |- |[[Ростокийн Их сургууль]] |Universität Rostock |[[Росток]] |1419 |13.864 |- |Грайфсвальдын Их сургууль |Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald |Грайфсвальд |1456 |10.414 |- |Фрайбургийн Их сургууль |Albert-Ludwigs-Universität Freiburg |[[Фрайбург]] |1457 |24.912 |- |[[Мюнхены Их сургууль]] |Ludwig-Maximilians-Universität München (LMU) |[[Мюнхен]] |1472 |51.420 |- |Тюбингены Их сургууль |Eberhard Karls Universität Tübingen |[[Тюбинген]] |1477 |28.035 |- |Майнцын Их сургууль |Johannes Gutenberg-Universität Mainz |[[Майнц]] |1477/1946 |32.630 |- |Халле-Виттенбергийн Их сургууль |Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg (MLU) |[[Халле]] |1502 |19.319 |- |[[Марбургын Их сургууль]] |Philipps-Universität Marburg |[[Марбург]] |1527 |26.355 |- |Йены Их сургууль |Friedrich-Schiller-Universität Jena |Йена |1558 |18.010 |} == Германы муж улсын дээд боловсролын байгууллагууд == '''[[Баден-Вюртемберг]]''' ([[Герман хэл|герман]]. ''Baden-Württemberg'') * Карлсруэ-гийн хөгжмийн дээд сургууль * Хайдельбергийн Их сургууль ( Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg) * Хохенгаймын Их сургууль (''Universität Hohenheim'') * Карлсруэ-гийн уран зургийн улсын академи (''Staatliche Akademie der Bildenden Künste Karlsruhe'') * Баден-Вюртембергийн кино академи * Констанц Их сургууль (Universität Konstanz) * Маннхэйм Их сургууль (''Universität Mannheim'', '''''UMA''''') * Пфорцхаймын дээд сургууль (''Hochschule Pforzheim'') * Карлсруэ-гийн Технологийн дээд сургууль (''Karlsruher Institut für Technologie)'' * Тюбингены Их сургууль (''Eberhard Karls Universität Tübingen'') * Ульмын дизайны сургууль (''Hochschule für Gestaltung Ulm'') * Ульмын Их сургууль (''Universität Ulm'') * Фуртвангены Их сургууль * Фрайбургийн Их сургууль (Albert-Ludwigs-Universität Freiburg'')'' * Фрайбургын Хөгжмийн дээд сургууль (''Hochschule für Musik Freiburg)'' * Хайдельберийн дээд сургууль * Штутгартын техникийн дээд сургууль (''Hochschule für Technik Stuttgart)'' * Штутгартын Их сургууль (''Universität Stuttgart'') '''[[Бавари]]''' ([[Герман хэл|герман]]. ''Bayern''; ''Freistaat Bayern'') * [[Нюрнберг|Нюрнбергийн]] Уран зургийн Академи (''Akademie der Bildenden Künste Nürnberg'') * Аугсбургийн Их сургууль (''Universität Augsburg'') * Байройтын Их сургууль (''Universität Bayreuth'') * Бамбергийн Их сургууль (''Otto-Friedrich-Universität Bamberg)'' * Мюнхены Цэргийн Их сургууль * Вюрцбургийн Их сургууль (''Julius-Maximilians-Universität Würzburg'') * Мюнхены кино, телевизийн дээд сургууль * Деггендорфын техникийн дээд сургууль (''Technische Hochschule Deggendorf'') * Айхштетт-Ингольштадтын католик Их сургууль (''Katholische Universität Eichstätt–Ingolstadt'') хувийн сургууль * Мюнхены урлагийн академи (''Akademie der Bildenden Künste München'') * Мюнхены бизнес-сургууль (Munich Business School, товч.MBS) * Мюнхены Хөгжим, театрын дээд сургууль (''Hochschule für Musik und Theater München'') * Мюнхены гадаад хэл, орчуулагчийн дээд сургууль (''Sprachen & Dolmetscher Institut München'') * Мюнхены Их сургууль (''Ludwig-Maximilians-Universität München, LMU'') * Мюнхены Техникийн Их сургууль (''Technische Universität München, TU München, TUM'') * Регенсбургийн Их сургууль (''Universität Regensburg'') * Украины чөлөөт их сургууль ([[Герман хэл|герман]]. ''Ukrainische Freie Universität'', [[Украин хэл|укр]]. ''Український вільний університет'') * Пассау Их сургууль (''Universität Passau'' ) * Эрлангена— Нюрнбергийн Их сургууль '''[[Берлин]]''' * Берлины урлагийн академи (''Akademie der Künste in Berlin'') * Ханс Эйслерын нэрэмжит хөгжмийн дээд сургууль (''Hochschule für Musik „Hanns Eisler“ Berlin'') * Хавсрага эдийн засаг, мэдээлэл зүйн сургууль * Берлины бизнес, эрх зүйн дээд сургууль (Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin) * Берлины жүжигчны урлагийн дээд сургууль * Берлины техник, эдийн засгийн дээд сургууль (''Hochschule für Technik und Wirtschaft Berlin'') * Берлинский техникийн Их сургууль (''Technische Universität Berlin'' (TU Berlin) * [[Вилхелм фон Хумбольдт|Вилхельм Хумбольтын]] нэрэмжит [[Берлины Их сургууль]] (''Humboldt-Universität zu Berlin'') * Штайнбайсын нэрэмжит Берлины дээд сургууль (''Steinbeis Hochschule Berlin'', товч. ''SHB'') * Берлины урлагийн Их сургууль (''Universität der Künste Berlin'', товч. UdK Berlin) * Худалдааны дээд сургууль (École supérieure de commerce de Paris) Парис, Берлин, Лондон, Турин хотуудад салбарууд байдаг * Алис Саломоны нэрэмжит Нийгмийн ажил, нийгмийн сурган хүмүүжүүлэх ухааны магистрын сургууль * Нийгмийн ажил, нийгмийн сурган хүмүүжүүлэх ухааны магистрын сургууль * Европын менежмент, технологийн сургууль (ESMT Berlin) хувийн сургууль. * [[Берлиний Чөлөөт Их сургууль|Берлины чөлөөт их сургууль]] (''Freie Universität Berlin'', товч. ''FU Berlin'') '''[[Бранденбург]]''' * Франфурт дахь Виадрины нэрэмжит Европын Их сургууль (''Europa-Universität Viadrina in Frankfurt (Oder)'') * [[Потсдамын Их сургууль]] (''Universität Potsdam'') * Бранденбургын Хэрэглээний шинжлэх ухааны дээд сургууль (''Technische Hochschule Brandenburg'', товч. ''THB'') '''[[Бремен (муж)|Бремен]]''' * Бремены Их сургууль (''Universität Bremen'', [[Англи хэл|англи]]. ''University of Bremen'' ) * Бремен дахь Якобсын нэрэмжит Их сургууль ([[Англи хэл|англи]]. ''Jacobs University Bremen'') хувийн судалгааны Их сургууль '''[[Хамбург]]''' * Гамбургын хөгжим, театрын сургууль (''Hochschule für Musik und Theater Hamburg'') * Х.Шмидтын нэрэмжит Хамбургийн Их сургууль * [[Хамбургийн Их Сургууль|Хамбургийн Их сургууль]] (''Universität Hamburg'') * Хамбург дахь «ХафенСити» Их сургууль * Клаус Кюнегийн логистикийн Их сургууль (''Kühne Logistics University'') * Хамбург дахь Хэрэглээний шинжлэх ухааны сугууль (''Hochschule für Angewandte Wissenschaften Hamburg'') '''[[Хессен]]''' * Хессен хотын Юстус Либихын нэрэмжит Их сургууль (''Justus-Liebig-Universität Gießen'') * [[Дармштадын техникийн Их сургууль]] (''echnische Universität Darmstadt, TU Darmstadt'') * Марбург дахь Филиппын Их сургууль (''Philipps-Universität Marburg'') * Оффенбахын урлаг дизайны Их сургууль * Кассель хотын Улсын Их сургууль * Фульда дахь хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль (''Hochschule Fulda'' , ''HS-Fulda'') * [[Файл:Rostock asv2018-05 img29 University.jpg|thumb|[[Ростокийн Их сургууль]]]]Франкфурт дахь Иоганна Вольфганга Гёте-гийн нэрэмжит Их сургууль (''Goethe-Universität Frankfurt am Main'') [[Мекленбург-Өрнө Померан]] * Грайфсвальдын Их сургууль (''Universität Greifswald'') * Нойбранденбургийн Их сургууль * Ростокийн Их сургууль (''Universität Rostock'') [[Доод Саксон]] * Брауншвейгийн техникийн Их сургууль (''Technische Universität Braunschweig'', товч. ''TU Braunschweig'') * [[Ханновер|Ханноверын]] Анагаахын дээд сургууль * Ханноверын Хөгжим, театрын сургууль (''Hochschule für Musik, Theater und Medien Hannover'') * Вилхельм Лейбницын нэрэмжит Ханноверын Их сургууль (''Gottfried Wilhelm Leibniz Universität Hannover'') * Гёттингены Георг Августын нэрэмжит Их сургууль (''Georg-August-Universität'') * Клаусталийн техникийн Их сургууль (''Technische Universität Clausthal'') * Ольденбург дахь Карл фон Осецкийн нэрэмжит Их сургууль (''Carl von Ossietzky Universität Oldenburg'') * Оснабрюкийн Их сургууль (''Universität Osnabrück'') [[Райнланд-Пфальц]] * [[Иоганн Гутенберг|Иоханн Гутенбергийн]] нэрэмжит Майнцын Их сургууль (''Johannes Gutenberg-Universität Mainz'', сокр. '''JGU''') * Кайзерслаутерны Техникийн Их сургууль * Трирын Их сургууль (''Universität Trier'') -улсын их сургууль. [[Заарланд]] Заарландын Их сургууль (''Universität des Saarlandes'') [[Саксон]] * [[Дресден|Дресдены]] уран зургийн сургууль (''Hochschule für Bildende Künste Dresden'') * Дресдены Карл Мария фон Веберийн нэрэмжит Хөгмийн сургууль (''Hochschule für Musik Carl Maria von Weber Dresden'') * Дрезденский технический университет (''Technische Universität Dresden'', товч. ''TUD'') * Лайпциг дахь Феликс Менделсоны нэрэмжит Хөгжим, театрын сургууль(''Hochschule für Musik und Theater "Felix Mendelssohn Bartholdy" Leipzig'') * Лайпцигийн Их сургууль (''Universität Leipzig'') * Дресдены Олон улсын Их сургууль * Фрайбергийн уул уурхайн техникийн академи (''Technische Universität Bergakademie Freiberg'', товч. TUBAF) * Ланкастерын Их сургуулийн Лайпциг дахь салбар ([[Англи хэл|англи]]. ''Lancaster University Leipzig'') * Кемницын Техникийн Их сургууль (''Technische Universität Chemnitz'') [[Саксон-Анхальт]] * [[Мартин-Лютерын нэрэмжит Халле-Виттенбергийн Их Сургууль]] (''Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg (MLU))'' * Анхальт Их сургууль (Hochschule Anhalt) * [[Магдебург]] дахь Отто фон Герикийн нэрэмжит Их сургууль (''Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg'') b5ebkcpcl5kr17dzmdj0gwue6z1py2d 0 135267 852603 840404 2026-04-08T05:11:13Z ~2026-21547-84 103816 852603 wikitext text/x-wiki '''Намсрайн Ням-Осор''' (1955 онд төрсөн) - [[Их Засаг Их сургууль]] үүсгэн байгуулагч. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Гавьяат багш, Түүхийн шинжлэх ухааны доктор (Sc.D). профессор == Намтар == 1980-1987 онд ЗХУ-ын [[Москва]] хотод Комосомолын дээд сургуулийг түүхийн багш, хүмүүжлийн арга зүйч мэргэжлээр төгссөн. 1987 оноос Хэнтий аймагт Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэлийн хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажилласан. 1991 онд “Хүннү” ХЭАА байгуулсан. 1992 онд “Зар бичиг” анхны хувийн сонин байгуулсан. 1998 онд Цэргийн их сургуульд хууль зүйн ухааны магистр, 1995-1998 онд Улаан-Үд хотын Буриадын их сургуулийн аспирантурт суралцаж "XIII зууны Монголын нийгэм, эдийн засгийн амьдралд Их Засаг хуулийн үзүүлсэн нөлөө" сэдвээр докторын (Ph.D) зэрэг хамгаалсан. "Их Засаг" олон улсын Их сургууль байгуулсан. ==Гэр бүл== Хүү [[Ням-Осорын Учрал|Учрал]] нь Монгол улсын 35 дахь ерөнхий сайд, бол охин [[Ням-Осорын Ундрал|Ундрал]] телевизийн нэвтрүүлэгч. {{DEFAULTSORT:Ням-Осор, Намсрайн}} [[Ангилал:Монголын багш]] [[Ангилал:Монголын түүхч]] [[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]] [[Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш]] [[Ангилал:Монголчууд]] g0y8dowmuuu5h0pt4qxvztphn1h47w2 2 138760 852562 852454 2026-04-07T12:08:50Z Anlztrk 17851 852562 javascript text/javascript function cyrlat(input) { let car = input.normalize('NFC') .replace(/([ЪЬ])([АОУ])/g, "$1\u2019$2") .replace(/([ЪЬъь])([аоу])/g, "$1\u2019$2") .replace(/ЪЕ/g, "ЙЭ") .replace(/([Ъъ])е/g, "йэ") .replace(/([ЬЪ])Э/g, "$1\u2019Э") .replace(/([ЬЪьъ])э/g, "$1\u2019э") .replace(/Й([Аа])/g, "Й$1\u0308") .replace(/йа/g, "йа\u0308") .replace(/Й([Ээ])/g, "Й$1\u0308") .replace(/йэ/g, "йэ\u0308") .replace(/Й([Уу])/g, "Й$1\u0308") .replace(/йу/g, "йу\u0308") .replace(/Й([Оо])/g, "Й$1\u0308") .replace(/йо/g, "йо\u0308") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩ])Я/g, "$1Á") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩбвгджзклмнпрстфхцчшщ])я/g, "$1á") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩ])Е/g, "$1É") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩбвгджзклмнпрстфхцчшщ])е/g, "$1é") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩ])Ё/g, "$1Ó") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩбвгджзклмнпрстфхцчшщ])ё/g, "$1ó") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩ])Ю/g, "$1Ú") .replace(/([БВГДЖЗКЛМНПРСТФХЦЧШЩбвгджзклмнпрстфхцчшщ])ю/g, "$1ú") .replace(/ЕЭ/g, "ЙЭЭ") .replace(/Еэ/g, "Йээ") .replace(/еэ/g, "йээ") .replace(/ЭЕ/g, "ЭЙЭ") .replace(/([Ээ])е/g, "$1йэ") .replace(/ЮҮ/g, "ЙҮҮ") .replace(/Юү/g, "Йүү") .replace(/юү/g, "йүү") .replace(/ҮЮ/g, "ҮЙҮ") .replace(/([Үү])ю/g, "$1йү") .replace(/(\p{Uppercase})Я/ug, "$1ЙА") .replace(/(\p{Uppercase})(\p{Uppercase}) Я/ug, "$1$2 ЙА") .replace(/Я (\p{Uppercase})(\p{Uppercase})/ug, "ЙА $1$2") .replace(/Я(\p{Uppercase})/ug, "ЙА$1") .replace(/Я/g, "Йа") .replace(/я/g, "йа") .replace(/(\p{Uppercase})Е/ug, "$1ЙӨ") .replace(/(\p{Uppercase})(\p{Uppercase}) Е/ug, "$1$2 ЙӨ") .replace(/Е (\p{Uppercase})(\p{Uppercase})/ug, "ЙӨ $1$2") .replace(/Е(\p{Uppercase})/ug, "ЙӨ$1") .replace(/Е/g, "Йө") .replace(/е/g, "йө") .replace(/(\p{Uppercase})Ё/ug, "$1ЙО") .replace(/(\p{Uppercase})(\p{Uppercase}) Ё/ug, "$1$2 ЙО") .replace(/Ё (\p{Uppercase})(\p{Uppercase})/ug, "ЙО $1$2") .replace(/Ё(\p{Uppercase})/ug, "ЙО$1") .replace(/Ё/g, "Йо") .replace(/ё/g, "йо") .replace(/(\p{Uppercase})Ю/ug, "$1ЙУ") .replace(/(\p{Uppercase})(\p{Uppercase}) Ю/ug, "$1$2 ЙУ") .replace(/Ю (\p{Uppercase})(\p{Uppercase})/ug, "ЙУ $1$2") .replace(/Ю(\p{Uppercase})/ug, "ЙУ$1") .replace(/Ю/g, "Йу") .replace(/ю/g, "йу") .replace(/([АЕЁИОӨУҮЫЭЮЯ])Й(?![АЕЁИЙОӨУҮЫЭЮЯ])/g, "$1И") .replace(/([АЕЁИОӨУҮЫЭЮЯаеёиоөуүыэюя])й(?![аеёийоөуүыэюя])/g, "$1и") .replace(/ьй/g, "й") .replace(/ЬЙ/g, "Й") .replace(/а/g, "a") .replace(/б/g, "b") .replace(/в/g, "v") .replace(/г/g, "g") .replace(/д/g, "d") .replace(/е/g, "yọ") .replace(/ж/g, "j") .replace(/з/g, "z") .replace(/и/g, "i") .replace(/й/g, "y") .replace(/к/g, "k") .replace(/л/g, "l") .replace(/м/g, "m") .replace(/н/g, "n") .replace(/о/g, "o") .replace(/ө/g, "ọ") .replace(/п/g, "p") .replace(/р/g, "r") .replace(/с/g, "s") .replace(/т/g, "t") .replace(/у/g, "u") .replace(/ү/g, "ụ") .replace(/ф/g, "f") .replace(/х/g, "h") .replace(/ц/g, "c") .replace(/ч/g, "č") .replace(/ш/g, "š") .replace(/щ/g, "ś") .replace(/ы/g, "ị") .replace(/ь/g, "y") .replace(/ъ/g, "") .replace(/э/g, "e") .replace(/ю/g, "yu") .replace(/ё/g, "yo") .replace(/я/g, "ya") .replace(/А/g, "A") .replace(/Б/g, "B") .replace(/В/g, "V") .replace(/Г/g, "G") .replace(/Д/g, "D") .replace(/Е/g, "Yọ") .replace(/Ж/g, "J") .replace(/З/g, "Z") .replace(/И/g, "I") .replace(/Й/g, "Y") .replace(/К/g, "K") .replace(/Л/g, "L") .replace(/М/g, "M") .replace(/Н/g, "N") .replace(/О/g, "O") .replace(/Ө/g, "Ọ") .replace(/П/g, "P") .replace(/Р/g, "R") .replace(/С/g, "S") .replace(/Т/g, "T") .replace(/У/g, "U") .replace(/Ү/g, "Ụ") .replace(/Ф/g, "F") .replace(/Х/g, "H") .replace(/Ц/g, "C") .replace(/Ч/g, "Č") .replace(/Ш/g, "Š") .replace(/Щ/g, "Ś") .replace(/Ы/g, "Ị") .replace(/Ь/g, "Y") .replace(/Ъ/g, "") .replace(/Э/g, "E") .replace(/Ю/g, "Yu") .replace(/Ё/g, "Yo") .replace(/Я/g, "Ya") .replace(/«/g, "\u201e") .replace(/»/g, "\u201c") .normalize('NFC'); return car; } function convertText(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = cyrlat(node.nodeValue); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE && node.tagName !== "SCRIPT" && node.tagName !== "STYLE") { node.childNodes.forEach(convertText); // Modify placeholder text for input fields if (node.placeholder) { node.placeholder = cyrlat(node.placeholder); } } } function transliteratePage() { convertText(document.body); } transliteratePage(); 86ls0rgia13kmcb750xyu1pe7h3d655 2 138761 852563 852552 2026-04-07T12:09:15Z Anlztrk 17851 852563 javascript text/javascript mw.loader.load( '//mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Anlztrk/conversion.js?action=raw&ctype=text/javascript' ); l9qln37pt71l1bjhhrdlu96ef7x07yg 0 145677 852609 852074 2026-04-08T05:55:26Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Р-1 онгоц]] to [[Поликарпов Р-1]] 852074 wikitext text/x-wiki '''R-1 "Хайгуулчин Нэг"''' нь 1916 оны Британийн хөнгөн бөмбөгдөгч болон тагнуулын de Havilland D.H.9A онгоцыг суурь болгон авч, зохион бүтээгч Н.Н. Поликарповын зохион бүтээсэн Зөвлөлтийн анхны олноор үйлдвэрлэсэн онгоц. == Зохион бүтээсэн түүх == [[Файл:Soviet R 1 19 OAO 1929.jpg|thumb|280пкс|[[нисгэгч|Нисгэгч]] «АлсДорнодын тулган шаардлага» 19-р нисэх отрядын ''Р-1'' онгоц, 1929 он.]][[Файл:KVZHD 1929 planes R 1.jpg|thumb|280пкс|''Р-1'' онгоцууд Дорнод хятадын төмөр замын мөргөлдөөний үед (1929).]] D.H.9A дээр суурилсан шинэ онгоц бүтээх санаа нь Н.Н.Поликарповын удирдсан ГАЗ №1-ийн дизайны хэлтсийн санаачилгаар гарч ирсэн. 1923 оны 2-р сард Д.П.Григорович ГАЗ №1-ийн техникийн захирлаар томилогдож, үүний дагуу дизайны хэлтсийн даргаар ажиллаж, 1924 оны 8-р сар хүртэл энэ албан тушаалд ажилласан. Поликарпов дараа нь буцаж ирэв. Ийнхүү хоёр дизайнер хоёулаа онгоц бүтээхэд оролцсон бөгөөд хожим нь R-1 гэсэн тэмдэглэгээ авсан. D.H.9A-д өөрчлөлт оруулах шаардлагатай байгааг Поликарповын төслийн тайлбарт дурдсан байдаг: "Онгоцыг дайны үеийн яаруу үед бүтээсэн, олон тооны дизайны дутагдалтай, Английн материалаар хийгдсэн бөгөөд Оросын үйлдвэрүүдэд барихад тохиромжгүй." "Англи материал" гэдэг нь голчлон гацуур модыг хэлдэг байсан - маш сайн бат бөх, зангилаагүй гэдгээрээ алдартай Америкийн далайн гацуур мод. Энэ модны бүх давуу талуудыг үл харгалзан Орос руу импортлох нь практик бус гэж үзсэн. Тиймээс R-1 загварыг Сибирийн нарс ашиглахаар дахин боловсруулсан. Энэхүү үйл явц нь дизайн болон технологийн өөрчлөлтийг оролцуулан хэдэн жилийн турш үргэлжилсэн боловч онгоцны гадаад төрх байдалд бага нөлөө үзүүлэв. Дизайныг хянах, дахин зохион бүтээх явцад их бие, далавчны хайрцаг, доод далавчны бэхэлгээний цэгүүд, бүхээгийн шал, хөдөлгүүрийн бэхэлгээг дахин зохион бүтээж, далавчны профайлыг өөрчилсөн. Үйлдвэрлэлийн технологийг GAZ №1-ийн хүчин чадалд тохируулсан. Ерөнхийдөө шинэ онгоц нь DH-9A-ийн ерөнхий хэлбэрийг хадгалсан ч эд анги 30%-иар бага, хөдөлмөрийн эрчим 30-35%-иар бага байв. Онгоцны жин нь анхны DH-9A-аас 20 кг хөнгөн байсан бөгөөд ачааны хэмжээ 90 кг-аар нэмэгдсэн.[3]:97-98 R-1 онгоц нь Зөвлөлтийн нисэхийн салбарыг хөгжүүлэхэд тусалсан. 1930 он хүртэл R-1 нь дунд зэргийн шинж чанартай хэдий ч ЗХУ-д хамгийн өргөн үйлдвэрлэгдсэн онгоц хэвээр байв. Үүнийг 1931 он хүртэл Таганрог дахь 31-р нисэх онгоцны үйлдвэрт үйлдвэрлэж байжээ.[4] 1000 гаруй онгоц барьсан.[4] 1925 оны 8-9-р сард М.М.Громов, М.А.Волковойнов нарын жолоодсон хоёр R-1 онгоц Москва-Бээжин-Токиогийн нислэгийг дуусгасан. Ленинградын Обуховын үйлдвэрт үйлдвэрлэгдэж, Америкийн Либерти L-12 онгоцны хөдөлгүүрээс хуулбарласан Зөвлөлтийн анхны олноор үйлдвэрлэсэн М-5 хөдөлгүүрүүд ашиглалтын хугацаагаа ямар ч асуудалгүй ажилласан. Улс төрийн шалтгаанаар тухайн үеийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд зөвхөн Москва-Бээжингийн нислэгийн талаар л мэдээлж байсан. Энэ онгоцыг 10 гаруй жилийн турш тагнуул, их бууны галын тохируулга, хөнгөн бөмбөгдөгч болон дайралтын онгоц болгон ашиглах, иргэний болон цэргийн нисгэгчдийг сургах, далайн эргүүл, харилцаа холбоо, байг чирэх, шуудан хүргэх, туршилтын зорилгоор ашиглаж байжээ. 1920-иод оны дунд үеэс Перс, Афганистан, Монголд нийлүүлсэн. [[Файл:Polikarpov R-1.svg|right|300px|Поликарпов Р-1]] {{Техникийн үзүүлэлт |онгоц эсхүл нисдэг тэрэг? =онгоц |источник =Маслов М.А., 2004 г.; Шавров, 1985 г. |экипаж =2 |суудлын тоо = |даац = |урт =9,24 м |размах/сэнсний диаметр =14,024 м |өндөр = |талбай =45,0 м² (хоёр далавц орсон) |профиль = |хоосон жин =1441 кг |ачаалсан жин = |нислэгийн хэвийн жин =2191 кг |нислэгийн дээд цин= |түлшний жин =360 кг |тийрэлэлт эсхүл сэнст? =сэнстэй |хөдөлгүүрийн тоо =1 |тийрэлтэт хөдөлгүүрийн тоо = |сэнсэт хөдөлгүүрийн тоо = |хөдөлгүүрийн төрөл =шингэн хөргөлтөт |тийрэлтэт хөдөлгүүрийн төрөл = |сэнсэт хөдөлгүүрийн төрөл = |хөдөлгүүр =[[М-5 (хөдөлгүүр)|М-5]] |тийрэлтэт хөдөлгүүр = |сэнсэт хөдөлгүүр = |хүч м/х =400 [[м/х]] |чадал квт =294 кВт |агаарын сэнс = |сэнсний диаметр = |татах хүч = |форсаж хийх хүч = |Туслах төхөөрөмж = |туслах төхөөрөмжийн төрөл = |Хөдөлгүүрийн тоо = |Хөдөлгүүрийн хүч = |форсаж хийх хүч = |үндсэн нэмэлт = |дээд хурд = <!-- тооцооллын дээд хурд--> |хамгийн их хурд =202 км/цаг (газарт) * '''буух хурд:''' 90 км/цаг |дундаж хурд = |савлах хурд = |байлдааны үеийн алслалт= |бодит алслалт =700 км |дамужжлах үеийн алслалт = |бодит тааз =4800 м * '''өндөр авах хурд:''' 2000 м хүрэхэд 10,2 мин * '''вираж хийх хугацаа:''' 30 с |статик хөвөлт= |динамик хөвөлт = |хурд авалт = |ачаалал = 49,2 кг/м² |хүчжүүлэлт =134 Вт/кг |хөөрөлтийн гүйлт хийх зай = 250 м |буултын гүйл хийх зай = |зуны = |их буу =&nbsp; ** давшилтын: 1 × 7,62 мм [[пулемёт]] [[ПВ-1]] ** хамгаалалтын: 2 × 7,62 мм пулемёта [[ДП (пулемёт)#хувилбар|ДА-2]] ''эсхүл'' [[Lewis (пулемёт)|«Льюис»]] |зүүлтийн тоо = |байлдааны үед =до 400 кг |бөмбөг = |удирдлагат пуужин = |неуправляемые ракеты = |нэмэлт зэвсэг = }} == Байлдаанд ашигласан байдал == * 1923 — Афганистанд иргэний дайн. Онгоцыг Зөвлөлтийн нисгэгчид жолоодож байжээ. * 1925 — Хятадад иргэний дайн. ЗХУ-аас худалдаж авсан онгоцыг Гоминдан нам ашиглаж байжээ. Онгоцыг Зөвлөлтийн нисгэгчид жолоодож байжээ. *1925 — Перс. ЗХУ-аас худалдаж авсан онгоцыг Реза Шахын Персийн засгийн газар Ираны Азербайжан дахь үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөний эсрэг, дараа нь Курд, Луристани болон бусад овог аймгуудын бослогыг дарахад ашиглаж байжээ. *1925 — Чечен-Ингушийн өөртөө засах тойрогт Зөвлөлтийн эсрэг бослогыг дарах ажиллагаа. *1928 — Афганистанд иргэний дайн. 1920-иод оны эхээр худалдаж авсан онгоцыг Афганистаны нисгэгчид ашиглаж байжээ. *1929 — Төв Европын бүс дэх мөргөлдөөн. Онгоцыг Зөвлөлтийн тал бөмбөгдөгч онгоц, довтолгооны онгоц, тагнуулын онгоц, холбоо барих онгоц болгон ашиглаж байжээ. *1932 — Зөвлөлт, Монголын агаарын цэргийн хүчин 1929-1932 оны Монголын Баруун дөрвөн аймагт гарсан зэвсэгт бослогыг дарахад ашигласан. == Тэмдэглэл == {{тэмдэглэл}} == Бүтээл == * {{книга |автор =Маслов М. А. |заглавие = Разведчик Р-1 |место = М. |издательство = Моделист-конструктор |год = 3.2004 |страниц = 32 |серия = Авиаколлекция |тираж =2010 }} * {{Книга:Шавров В. Б.:История конструкций самолётов в СССР до 1938 г}} * [[Копенгаген, Вильфрид|Wilfried Kopenhagen]]: Sowjetische Bombenflugzeuge. Transpress, Berlin 1989, ISBN 3-344-00391-7. * Wilfried Kopenhagen, Jochen K. Beeck: Das große Flugzeugtypenbuch. Motorbuch, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-613-02522-6, S. 500. == холбоос == * [http://www.airwar.ru/enc/other1/r1.html Р-1 на сайте AirWar.ru] {{Wayback|url=http://www.airwar.ru/enc/other1/r1.html |date=20070607202531 }} {{Navbox |name = Polikarpov aircraft |title = [[Поликарпов]]ын онгоц |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |group1 = Бөмбөгдөгч |list1 = * [[Поликарпов TБ-2|TБ-2]] * [[Поликарпов СПБ (D)|СПБ (D)]] * [[Поликарпов НБ|НБ]] |group2 = Сөнөөгч |list2 = * [[Поликарпов И-1|И-1]] * [[ДИ-1|ДИ-1 (2И-Н1)]] * [[И-3]] * [[ДИ-2|Д-2 (ДИ-2)]] * [[И-5]] * [[И-6]] * [[И-15]] * [[И-15 бис|И-15 бис (И-152)]] * [[И-153]] * [[И-16]] * [[И-17]] * [[И-170]] * [[И-172]] * [[И-173]] * [[И-180]] * [[И-185]] * [[И-190]] * [[И-195]] * [[МиГ-1|И-200]] * [[ИТП]] * [[Хүнд сөнөөгч|ТИС]] * [[Өндрийн тосон сөнөөгч|ВП]] * «[[Малютка (истребитель)|Малютка]]» |group3 = Тангуулын/Дайрагч |list3 = * [[Р-1 онгоц|Р-1]] * [[МР-1 онгоц|МР-1]] * [[Р-2 онгоц|Р-2]] * [[Р-4 онгоц|Р-4]] * [[Р-5 онгоц|Р-5]] * [[Р-5 онгоц|Р-5ССС]] * [[Р-Z]] * [[ИВАНОВ|ПИ]] |group4 = Тээврийн онгоц |list4 = * [[ПМ-1|Поликарпов PM-1]] * [[десантын планёр|БДП]] * [[У-2]]СП |group5 = Сургуулийн онгоц |list5 = * [[П-1 (Поликарповын сургуулийн онгоц)|П-1]] * [[У-1]] * [[У-2|У-2 (По-2)]] * [[УТИ-2]] * [[УТИ-4]] }}<noinclude> [[Ангилал:Зэвсэгт хүчний нисэх онгоцны төрөл]] [[Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл]] [[Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц]] [[Ангилал:Газрын байлдааны нисэх онгоц]] [[Ангилал:Анхны нислэг 1923 он]] n3bl7yzhiujrgkdzwp98yb5ezinj1wz 0 145803 852616 852549 2026-04-08T06:52:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 852616 wikitext text/x-wiki 1206-1207 онд Чингис хааны үед эхэлсэн Монголын довтолгоо, байлдан дагууллын үеэр Монголын цэрэг буюу арми Баруун Азийн зарим хэсэг, Зүүн Европын зарим хэсгийг оролцуулан эх газрын Азийн ихэнх хэсгийг эзлэн авч, Япон, Индонез, Энэтхэг зэрэг бусад янз бүрийн бүс нутгуудад цэргийн аян дайн хийсэн. Монгол цэргүүд болон тэдний холбоотнуудын хүчин чармайлтын ачаар Монголын эзэнт гүрэн хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн том улс болох боломжтой болсон. Өнөөдөр хуучин Монголын эзэнт гүрэн нь дэлхийн хамгийн том улс байсан гэдэг нь хэвээр байгаа. [[File:Pursuit by Mongol Warriors (Diez Albums).jpg|thumb|upright=1.6|14-р зууны үеийн Монгол дайчдын хуяг дуулга өмсөж, Монгол морь унасан, өвөрмөц морин цэргийн техник ашиглан дайснаа хөөж буй дүрслэл.]] == Морин цэрэг == [[File:MongolCavalrymen.jpg|thumb|200px|Рашид-ад-Дин Хамаданигийн Орчлонгийн Түүхээс Монгол нум сум ашиглан хийсэн Монгол морин цэргийн харваа.]] Монгол цэрэг бүр ихэвчлэн гурван эсвэл дөрвөн морьтой байв. Морь солих нь тэднийг хэдэн өдрийн турш зогсолтгүйгээр, унаа малаа ядраахгүйгээр өндөр хурдтай явах боломжийг олгодог байв. Унаж яваа морь нь ядарсан үед нөгөө морио сэлгэн унадаг байв. Ядарсан морийг ачаагүйгээр сүргийн бусад хэсэгтэй хөл нийлүүлэн алхуулах замаар амьтдад хэт ачаалал өгөхгүйгээр хөдөлгөөнийг хадгалдаг. Монголчууд морьдоо өөрийгөө хамгаалдаг шигээ хамгаалж, хуягалдаг байв. Морины хуягийг таван хэсэгт хувааж, морины бүх хэсгийг, түүний дотор хүзүүний хоёр талд тусгайлан хийсэн хавтантай духыг хамгаалах зориулалттай байв.[2] === Хуяг === Хавтан хуягийг зузаан хүрэмний дээгүүр өмсдөг байв. Хуяг нь төмөр, гинжин шуудан эсвэл арьсан хавчаараар оёсон хатуу арьсаар хийгдсэн бөгөөд зөвхөн арьсаар хийсэн бол 10 килограмм (22 фунт) жинтэй, хэрэв сэндвичийг төмөр хайрсаар хийсэн бол түүнээс ч илүү жинтэй байв. Арьсыг эхлээд буцалгаж зөөлрүүлж, дараа нь давирхайгаар хийсэн түүхий лакаар бүрсэн нь ус нэвтэрдэггүй болгодог байв.[3] Заримдаа цэргүүдийн хүнд хүрмийг зүгээр л төмөр хавтангаар бэхжүүлдэг байв. Дуулга нь конус хэлбэртэй бөгөөд янз бүрийн хэмжээтэй төмөр эсвэл ган хавтангаар хийгдсэн бөгөөд төмөр бүрсэн хүзүүний хамгаалалттай байв. Монгол малгай нь конус хэлбэртэй бөгөөд өвлийн улиралд буцааж болдог том эргэдэг ирмэгтэй, чихэвчтэй хээтэй материалаар хийгдсэн байв. Цэргийн дуулга нь арьсан эсвэл металл байх эсэх нь түүний зэрэг, эд хөрөнгөөс хамаардаг байв.[2] == Зэвсэг == [[File:Mongol soldiers by Rashid al-Din 1305.JPG|thumb|Нум хэрэглэдэг монгол цэргүүд, Рашид ад-Диний Жами аль-Таварих, BnF. MS. Supplement Persan 1113. 1430–1434 МЭ..]] {{See also|Сэлэм|Жад|Байлдааны сүх}} Монголын эзэнт гүрний армийн гол хэсэг нь морьтой харваачид байсан бөгөөд жишээлбэл, 13-р зууны Лигницын тулалдаанд 20,000 морьтой харваачаас бүрдсэн арми Силезийн гүн II Хенригийн удирдсан 30,000 цэргийг сэтгэл санааны хямрал, тасралтгүй дарамт шахалтаар ялсан.[4] === Монгол нум болон нум === Гол өгүүллүүд: Монгол нум болон Хятадын бүслэлтийн зэвсэг § Суурилуулсан нум Монголын хүчний гол зэвсэг нь эвэр, мод, шөрмөсөөр хийсэн нийлмэл нум байв. Эвэрний давхарга нь шахалтыг тэсвэрлэдэг тул дотор талдаа байдаг бол шөрмөсний давхарга нь гадна талдаа байдаг тул таталтыг тэсвэрлэдэг. Ийм нум нь бага зэргийн өөрчлөлттэй тул хоёр мянга гаруй жилийн турш талын малчид болон талын дайчдын гол зэвсэг байсаар ирсэн; Монголчууд (болон тэдний харьяат олон ард түмэн) чадварлаг харваачид байв. Нийлмэл бүтэц нь хүчирхэг, харьцангуй үр ашигтай нумыг мориноос амархан ашиглах боломжтой жижиг хэмжээтэй болгох боломжийг олгодог.[2] 60 сумтай саадагийг морин цэргүүдийнхээ нуруу болон мориндоо уядаг байв. Монгол харваачид ихэвчлэн 2-3 нум (нэг нь хүнд бөгөөд мориноос буухад зориулагдсан, нөгөө нь хөнгөн бөгөөд мориноос ашигладаг) авч явдаг байсан бөгөөд эдгээр сумыг олон сумны сумны үзүүрийг хурцлах зориулалттай хуурайтай хамт авч явдаг байв. Эдгээр сумны үзүүрийг эхлээд халуунаар нь халаасны дараа давсны уусмалд дүрж хатууруулдаг байв.[5] Монголчууд 200 метр (660 фут) зайд сум харваж чаддаг байв. 150 эсвэл 175 метр (492 эсвэл 574 фут) зайд онилж буудах боломжтой байсан нь хөнгөн морин цэргийн ангиудын тактикийн ойртох зайг тодорхойлдог байв. Баллистик буудлага нь дайсны ангиудыг (тус тусад нь цэргүүдийг онилохгүйгээр) 400 метр (1300 фут) хүртэлх зайд онож болох бөгөөд энэ нь жинхэнэ довтолгоог эхлүүлэхийн өмнө цэрэг, морьдыг гайхшруулж, айлгахад ашигтай байв. Хөдөлж буй морины нуруунаас буудах нь морины дөрвөн хөл бүгд газраас хол байх үед сумыг давхих үе шатанд суллавал илүү нарийвчлалтай байж болно.[6] Манжууд Монгол харьяатууддаа нум сум харвах хориотой байсан бөгөөд Чин гүрний үед Монгол нум сум харвах уламжлал алдагдсан. Одоогийн нум сум харвах уламжлал нь 1921 онд тусгаар тогтносны дараа үүссэн бөгөөд Манжийн төрлийн нум дээр суурилсан бөгөөд энэ нь Монголын эзэнт гүрний хэрэглэж байсан нумнаас арай өөр юм.[7] Морьтой нум сум харваа хэрэглээнээс гарч, зөвхөн 21-р зуунд л сэргэсэн. [[File:Triple-Bow Siege Crossbow, Genghis Khan Exhibit, Tech Museum San Jose, 2010.jpg|thumb|Гурван нумтай бүслэлтийн нум]] [[Image:Chuangzi Nu1.jpg|thumb|Чуанзи Ну[8]<ref name=bm/>]] [[File:The crossbow of a Mongolian army.JPG|thumb|Монгол цэргийн нум]] [[File:Mongolian Traditional Culture Crossbow (35539287152).jpg|thumb]] [[File:Mongolian Traditional Culture Crossbow (35668407216).jpg|thumb|Монголын уламжлалт нум]] Монголчууд мөн явган болон морин цэрэгт зориулсан нум сум (магадгүй Хятадаас авсан) ашигладаг байсан ч эдгээрийг тулалдаанд ховор ашигладаг байжээ.[9][10][11][12][13][14][15][16][17] 1221 онд Нишапурыг бүслэх үеэр монголчууд Хорезмын цэргүүдийн эсрэг мянга мянган бүслэлтийн машин, нум сум болон бусад тоног төхөөрөмж ашигласан.[18] Сяньянгийн тулалдаанд Сүн болон Монголын цэргүүд бие биенийхээ эсрэг бүслэлтийн нум ашигласан.[19][20][8] Жувайнигийн хэлснээр Хүлэгү хаан Нишапурыг бүслэхдээ Хятадаас 3000 аварга том нум, мөн Маймун Дизийг бүслэх үед ашигласан 2500 алхамын зайд том сум харвадаг том "үхрийн нум"-ыг ажиллуулахын тулд Хятадын техникчдийн багийг авчирсан байна.[21] == Дарь == === Сүн гүрэн === Нэмэлт мэдээлэл: Монголчууд Сүн гүрнийг эзэлсэн нь Мүнтэй хийсэн дайны үед Монголчуудын давшилтыг Янцзийн өмнөд хэсэгт орших Сяньян, Фаньчэн гэсэн ихэр цайз хотууд хаасан. Үүний үр дүнд 1268-1273 он хүртэл үргэлжилсэн бүслэлт болсон. Эхний гурван жилийн хугацаанд Сүн гүрнийг хамгаалагчид усаар хангамж, нэмэлт хүч хүлээн авч чадсан боловч 1271 онд монголчууд тэнгисийн цэргийн хүчээрээ бүрэн бүслэлт байгуулж, хоёр хотыг тусгаарласан. Жан Шун, Жан Гуй нарын удирдсан тусламжийн цуваа бүслэлтийг удирдсан. Тэд зуун дугуйтай завийг удирдсан. Шөнөөр аялсан ч монголчууд тэднийг эрт олж мэджээ. Сүн флот хотуудын ойролцоо ирэхэд монгол флот Янцзийн бүх өргөн дагуу ямар ч зай завсаргүй тархсан байхыг олж мэдэв. Усан дээгүүр гинж сунгасан байв.[22] Хоёр флот тулалдаанд оролцож, Сүн галт жад, галт бөмбөг, нум сумаар гал нээжээ. Сүнгийн цэргүүд сүх ашиглан гинжийг таслах, гадас татах, бөмбөг шидэх гэж оролдохдоо ихээхэн хохирол амссан. Тэд эцэст нь хотын хэрэмд хүрч чадсан боловч 1273 онд монголчууд Перс, Сири улсаас ирсэн хоёр мусульман инженерийн мэргэжлийн ур чадварыг ашиглаж, тэд эсрэг жинтэй требукет барихад тусалсан. Эдгээр шинэ бүслэлтийн зэвсгүүд нь 1273 онд Сяньяныг бууж өгөхөд хүргэсэн.[23] 1274 онд Шаояныг бүслэх үеэр монгол жанжин Баян салхи хойд зүг рүү шилжихийг хүлээж, их буучиддаа хотыг хайлсан төмөр бөмбөгөөр бөмбөгдөхийг тушаасан бөгөөд энэ нь "барилгууд шатаж, утаа, дөл тэнгэрт хөөрсөн" галд хүргэсэн.[24] Шаояныг эзлэн авч, оршин суугчдыг нь хядсан. Баян 1275 онд Чанжоуг бүслэх үеэр дахин бөмбөг ашигласан бөгөөд дараа нь хэрмийг дайрч, бууж өгөхөөс татгалзсаны улмаас оршин суугчдыг хядсан.[24] === Европ ба Япон === [[File:てつはう（震天雷）.JPG|thumb|2011 оны 10-р сард Такашима хөлөг онгоцны сүйрлээс олдсон чулуун бөмбөг буюу Японоор Тэцухау (төмөр бөмбөг), эсвэл Хятадаар Жэнтианлей (аянгын цохилтын бөмбөг) нь Монголчуудын Япон руу хийсэн довтолгооны үе (МЭ 1271–1284 он)-той холбоотой юм.]] Дарь нь Европ руу хийсэн Монголчуудын довтолгооны үеэр ашиглагдаж байсан байж магадгүй юм.[25] Зарим эх сурвалжид "Галын катапульт", "пао", "нафта буудагч" гэж дурдсан байдаг.[26][27][28][29] Гэсэн хэдий ч Тимоти Мэйгийн хэлснээр "Монголчууд Хятадаас гадуур тогтмол дарь зэвсэг хэрэглэдэг байсан гэсэн тодорхой нотолгоо байхгүй."[30] 13-р зууны сүүлчээр Монголчууд Япон руу довтлосны дараахан Япончууд бөмбөгийг дүрсэлсэн гүйлгэн зураг бүтээжээ. Японоор Тэцухау гэж нэрлэгддэг уг бөмбөгийг Хятадын аянгын цохилтын бөмбөг байсан гэж таамаглаж байна.[31] Японы довтолгооны талаарх тайлбарт төмөр болон хулсан пао нь "гэрэл ба гал" үүсгэж, 2-3,000 төмөр сум цацдаг тухай дурдсан байдаг.[32] Самурай Такезаки Суэнага нь Монгол болон Солонгосын сум, бөмбөгтэй тулгардаг байв. == Хараш == Монголчуудын түгээмэл хэрэглэгддэг тактик нь хараш ашиглах явдал байв. Монголчууд өмнөх тулалдаанд олзлогдсон хоригдлуудыг цуглуулж, бүслэлт, тулалдаанд тэднийг урагш түлхдэг байв. Эдгээр "бамбай" нь дайсны сум, нумын сумны ачааг ихэвчлэн авдаг байсан тул угсаатны хувьд монгол дайчдыг тодорхой хэмжээгээр хамгаалдаг байв.[33][хуудас шаардлагатай] Командлагчид мөн харашийг хана эвдэх довтолгооны нэгж болгон ашигладаг байв. Монголчууд Япон руу довтлох үеэр Монгол Юань дайчны дуулга, хуяг Монголчууд шинэ хүмүүсийг байлдан дагуулж байх үед сайн дураараа эсвэл өөрөөр бууж өгсөн бол эзлэгдсэн ард түмний эрчүүдийг армидаа нэгтгэдэг байв. Тиймээс тэд бусад газар нутагт өргөжин тэлж, бусад хүмүүсийг байлдан дагуулах тусам тэдний цэргийн тоо нэмэгдсэн. Үүний нэг жишээ бол олон янзын хүмүүс Монголын эзний дор тулалдсан Багдадын тулалдаан юм. Энэхүү нэгдэл хэдий ч Монголчууд эзлэн түрэмгийлсэн суурин ард түмнүүдээсээ урт хугацааны үнэнч байдлыг олж авч чадаагүй юм.[34] == Харилцаа холбоо == Монголчууд бичгээр мэдээ хурдан дамжуулах зорилгоор Өртөө гэж нэрлэгддэг шуудангийн буухиа морин өртөөний системийг байгуулсан. Монголын шуудангийн тогтолцоо нь Ромын эзэнт гүрнээс хойш эзэнт гүрний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байсан анхны үйлчилгээ байв. Нэмж дурдахад, Монголын тулааны талбарын харилцаа холбоо нь тулалдааны үеэр хөдөлгөөний тушаалыг дамжуулахын тулд утаа, дохионы туг, бүрээ, бага хэмжээгээр дохионы сум ашигладаг байв.[35] ==Мөн үзэх== *[[Монголын байлдан дагуулал]] **[[Монголын байлдааны марь]] **[[Монгол морь]] *[[Монголын цэрэг]] *[[Их Юань гүрний арми]] ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Ном== *Amitai-Preiss, Reuven. ''The Mamluk-Ilkhanid War'', 1998 * {{Citation|author1-link=Tonio Andrade |last=Andrade |first=Tonio |year=2016 |title=The Gunpowder Age: China, Military Innovation, and the Rise of the West in World History |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-13597-7}}. * {{Citation |last=Arnold |first=Thomas |year=2001 |title=The Renaissance at War |publisher=Cassell & Co |isbn=978-0-304-35270-8}} *Chambers, James, ''The Devil's Horsemen: The Mongol Invasion of Europe''. Book Sales Press, 2003. *R.E. Dupuy and T.N. Dupuy -- ''The Encyclopedia Of Military History: From 3500 B.C. To The Present. (2nd Revised Edition 1986)'' *Hildinger, Erik -- ''Warriors of the Steppe: A Military History of Central Asia, 500 B.C. to A.D. 1700''. Da Capo Press, 2001. *Morgan, David -- ''The Mongols''. Wiley-Blackwell, {{ISBN|0-631-17563-6}} *Jones Archer -- ''Art of War in the Western World'' [1] * {{Citation |last=Liang |first=Jieming |year=2006 |title=Chinese Siege Warfare: Mechanical Artillery & Siege Weapons of Antiquity|publisher=Leong Kit Meng |isbn=978-981-05-5380-7 |location=Singapore, Republic of Singapore}} * {{Citation|last=Lu|first=Gwei-Djen|year=1988|title=The Oldest Representation of a Bombard|journal=Technology and Culture|volume=29|issue=3|pages=594–605|doi=10.2307/3105275|jstor=3105275|s2cid=112733319 }} * {{cite web |ref=none |last=May |first=Timothy |title=Mongol Arms |year=2001 |work=Explorations in Empire: Pre-Modern Imperialism Tutorial: The Mongols |publisher=San Antonio College History Department |url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |access-date=22 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518020854/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |archive-date=18 May 2008}} *May, Timothy "The Mongol Art of War." [https://web.archive.org/web/20070928010334/http://www.westholmepublishing.com/mongolartofwar.html Westholme Publishing - The Mongol Art of War] Westholme Publishing, Yardley. 2007. *{{citation|last=Needham|first=Joseph|year=1971|title=Science and Civilization in China Volume 4 Part 3|publisher=Cambridge At The University Press}} * {{Citation |last=Needham |first=Joseph |title=Science & Civilisation in China |year=1980 |publisher=Cambridge University Press |volume=5 pt. 4 |isbn=978-0-521-08573-1}} * {{Citation |last=Needham |first=Joseph |author-link=Joseph Needham |title=Science & Civilisation in China |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |volume=V:7: ''The Gunpowder Epic'' |isbn=978-0-521-30358-3}}. *Nicolle, David -- ''The Mongol Warlords'' Brockhampton Press, 1998 * {{citation|last=Nicolle|first=David|year=2003|title=Medieval Siege Weapons (2): Byzantium, the Islamic World & India AD 476–1526|publisher=Osprey Publishing}} *[[Charles Oman]] -- ''The History of the Art of War in the [[Middle Ages]]'' (1898, rev. ed. 1953) * {{Citation |last=Partington |first=J. R. |author-link=J. R. Partington |year=1960 |title=A History of Greek Fire and Gunpowder |place=Cambridge, UK |publisher=W. Heffer & Sons}}. * {{Citation |last=Partington |first=J. R. |title=A History of Greek Fire and Gunpowder |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1999 |location=Baltimore |isbn=978-0-8018-5954-0 |url=https://archive.org/details/historyofgreekfi00part }} * {{citation |url=https://books.google.com/books?id=6GMFAAAAMAAJ |title=Artillery and warfare during the thirteenth and fourteenth centuries |first=John Merton |last=Patrick|access-date=28 November 2011 |volume=8, Issue 3 of Monograph series |year=1961 |publisher=Utah State University Press|isbn=9780874210262 }} * {{Citation |last=Purton |first=Peter |year=2010 |title=A History of the Late Medieval Siege, 1200–1500 |publisher=Boydell Press |isbn=978-1-84383-449-6}} *Saunders, J.J. -- ''The History of the Mongol Conquests,'' Routledge & Kegan Paul Ltd, 1971, {{ISBN|0-8122-1766-7}} *Sicker, Martin -- ''The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna,'' Praeger Publishers, 2000 *Soucek, Svatopluk -- ''A History of Inner Asia'', Cambridge, 2000 *Verbruggen, J.F. -- ''The Art of Warfare in Western Europe during the Middle Ages'', Boydell Press, Second English translation 1997, {{ISBN|0-85115-570-7}} *[[Conn Iggulden|Iggulden, Conn]] -- ''Genghis, Birth of an Empire'', Bantham Dell. ==Нэмэлт холбоос== {{Монголын эзэнт гүрэн}} {{Монголын}} {{Commons category|Монголын эзэнт гүрэн}} [[Category:Их Монгол Улсын арми| ]] 8bkan1jw2vkbkuksb4nskkz25x2osl2 0 145806 852565 2026-04-07T13:12:36Z Маралаа 11а 103522 Хуудас үүсгэв: "Хатан хаан Элизабет театр (Канад) Британийн Колумбиа мужийн Ванкувер хотод байрлах Хатан хаан Элизабет театр нь Баруун Канадын хамгийн том бөгөөд хамгийн чухал газруудын нэг юм. Хатан хаан II Элизабетийн 1959 онд тус хотод айлчилсан тухай дурсамж болгон нэ..." 852565 wikitext text/x-wiki Хатан хаан Элизабет театр (Канад) Британийн Колумбиа мужийн Ванкувер хотод байрлах Хатан хаан Элизабет театр нь Баруун Канадын хамгийн том бөгөөд хамгийн чухал газруудын нэг юм. Хатан хаан II Элизабетийн 1959 онд тус хотод айлчилсан тухай дурсамж болгон нэрлэсэн уг театрыг Монреальд төвтэй Affleck, Desbarats, Dimakopoulos, Lebensold, Michaud, болон Sise компаниуд зохион бүтээжээ. Энэ нь дайны дараах Канад даяар томоохон иргэний соёлын төвүүдийг бий болгох хөдөлгөөний нэг хэсэг болгон баригдсан юм. Энэхүү барилга нь хот руу харсан том, шилэн хаалттай лоббитой орчин үеийн монументаль архитектурын жишээ юм. Гол танхим нь 2765 хүний ​​суудалтай асар том зайтай тул Бродвейн томоохон аялан тоглолт, томоохон дуурь, томоохон хэмжээний поп концертуудын дуртай газар болгодог. Тус театр нь Ванкуверын дуурь, Британийн Колумбын балетын байнгын төв юм. 2009 онд 50 жилийн ойгоо тэмдэглэх зорилгоор уг театрын акустикийг сайжруулж, суудлыг нь шинэчлэхийн тулд томоохон засвар хийсэн. Төсөл нь модон хавтан болон тусгай акустик үүл нэмж танхимын дуу чимээг "дулаацуулах" зорилготой байв. Хатан хаан Элизабетийн театр нь жүжиг, камер хөгжмийн жижиг, илүү дотно газар болох Ванкуверын жүжгийн байшинг багтаасан илүү том цогцолборын нэг хэсэг юм. Ванкуверын зугаа цэнгэлийн дүүргийн төвд байрладаг "QE" нь хотын урлагийн амьдралын төв цэг бөгөөд жилд 200 гаруй тоглолт зохион байгуулж, олон улсын аялан тоглолтын гол зогсоол болж үйлчилдэг. cjfosltkr92nk7axh38qq2dqrghp0iu 852579 852565 2026-04-07T14:48:12Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Queen Elizabeth Theatre Canada]] to [[Хатан хаан Элизабетын театр (Канад)]] 852565 wikitext text/x-wiki Хатан хаан Элизабет театр (Канад) Британийн Колумбиа мужийн Ванкувер хотод байрлах Хатан хаан Элизабет театр нь Баруун Канадын хамгийн том бөгөөд хамгийн чухал газруудын нэг юм. Хатан хаан II Элизабетийн 1959 онд тус хотод айлчилсан тухай дурсамж болгон нэрлэсэн уг театрыг Монреальд төвтэй Affleck, Desbarats, Dimakopoulos, Lebensold, Michaud, болон Sise компаниуд зохион бүтээжээ. Энэ нь дайны дараах Канад даяар томоохон иргэний соёлын төвүүдийг бий болгох хөдөлгөөний нэг хэсэг болгон баригдсан юм. Энэхүү барилга нь хот руу харсан том, шилэн хаалттай лоббитой орчин үеийн монументаль архитектурын жишээ юм. Гол танхим нь 2765 хүний ​​суудалтай асар том зайтай тул Бродвейн томоохон аялан тоглолт, томоохон дуурь, томоохон хэмжээний поп концертуудын дуртай газар болгодог. Тус театр нь Ванкуверын дуурь, Британийн Колумбын балетын байнгын төв юм. 2009 онд 50 жилийн ойгоо тэмдэглэх зорилгоор уг театрын акустикийг сайжруулж, суудлыг нь шинэчлэхийн тулд томоохон засвар хийсэн. Төсөл нь модон хавтан болон тусгай акустик үүл нэмж танхимын дуу чимээг "дулаацуулах" зорилготой байв. Хатан хаан Элизабетийн театр нь жүжиг, камер хөгжмийн жижиг, илүү дотно газар болох Ванкуверын жүжгийн байшинг багтаасан илүү том цогцолборын нэг хэсэг юм. Ванкуверын зугаа цэнгэлийн дүүргийн төвд байрладаг "QE" нь хотын урлагийн амьдралын төв цэг бөгөөд жилд 200 гаруй тоглолт зохион байгуулж, олон улсын аялан тоглолтын гол зогсоол болж үйлчилдэг. cjfosltkr92nk7axh38qq2dqrghp0iu 852581 852579 2026-04-07T14:49:16Z Asaaa18 98448 852581 wikitext text/x-wiki Хатан хаан Элизабет театр (Канад) Канадын Бритищ Колумби мужийн Ванкувер хотод байрлах Хатан хаан Элизабет театр нь Баруун Канадын хамгийн том бөгөөд хамгийн чухал газруудын нэг юм. Хатан хаан II Элизабетийн 1959 онд тус хотод айлчилсан тухай дурсамж болгон нэрлэсэн уг театрыг Монреальд төвтэй Affleck, Desbarats, Dimakopoulos, Lebensold, Michaud, болон Sise компаниуд зохион бүтээжээ. Энэ нь дайны дараах Канад даяар томоохон иргэний соёлын төвүүдийг бий болгох хөдөлгөөний нэг хэсэг болгон баригдсан юм. Энэхүү барилга нь хот руу харсан том, шилэн хаалттай лоббитой орчин үеийн монументаль архитектурын жишээ юм. Гол танхим нь 2765 хүний ​​суудалтай асар том зайтай тул Бродвейн томоохон аялан тоглолт, томоохон дуурь, томоохон хэмжээний поп концертуудын дуртай газар болгодог. Тус театр нь Ванкуверын дуурь, Британийн Колумбын балетын байнгын төв юм. 2009 онд 50 жилийн ойгоо тэмдэглэх зорилгоор уг театрын акустикийг сайжруулж, суудлыг нь шинэчлэхийн тулд томоохон засвар хийсэн. Төсөл нь модон хавтан болон тусгай акустик үүл нэмж танхимын дуу чимээг "дулаацуулах" зорилготой байв. Хатан хаан Элизабетийн театр нь жүжиг, камер хөгжмийн жижиг, илүү дотно газар болох Ванкуверын жүжгийн байшинг багтаасан илүү том цогцолборын нэг хэсэг юм. Ванкуверын зугаа цэнгэлийн дүүргийн төвд байрладаг "QE" нь хотын урлагийн амьдралын төв цэг бөгөөд жилд 200 гаруй тоглолт зохион байгуулж, олон улсын аялан тоглолтын гол зогсоол болж үйлчилдэг. sqhgketcsw901b16bx0qatk37owxzbj 852585 852581 2026-04-08T00:54:16Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Хатан хаан Элизабетын театр (Канад)]] to [[Хатан хаан Элизабетын театр]] without leaving a redirect 852581 wikitext text/x-wiki Хатан хаан Элизабет театр (Канад) Канадын Бритищ Колумби мужийн Ванкувер хотод байрлах Хатан хаан Элизабет театр нь Баруун Канадын хамгийн том бөгөөд хамгийн чухал газруудын нэг юм. Хатан хаан II Элизабетийн 1959 онд тус хотод айлчилсан тухай дурсамж болгон нэрлэсэн уг театрыг Монреальд төвтэй Affleck, Desbarats, Dimakopoulos, Lebensold, Michaud, болон Sise компаниуд зохион бүтээжээ. Энэ нь дайны дараах Канад даяар томоохон иргэний соёлын төвүүдийг бий болгох хөдөлгөөний нэг хэсэг болгон баригдсан юм. Энэхүү барилга нь хот руу харсан том, шилэн хаалттай лоббитой орчин үеийн монументаль архитектурын жишээ юм. Гол танхим нь 2765 хүний ​​суудалтай асар том зайтай тул Бродвейн томоохон аялан тоглолт, томоохон дуурь, томоохон хэмжээний поп концертуудын дуртай газар болгодог. Тус театр нь Ванкуверын дуурь, Британийн Колумбын балетын байнгын төв юм. 2009 онд 50 жилийн ойгоо тэмдэглэх зорилгоор уг театрын акустикийг сайжруулж, суудлыг нь шинэчлэхийн тулд томоохон засвар хийсэн. Төсөл нь модон хавтан болон тусгай акустик үүл нэмж танхимын дуу чимээг "дулаацуулах" зорилготой байв. Хатан хаан Элизабетийн театр нь жүжиг, камер хөгжмийн жижиг, илүү дотно газар болох Ванкуверын жүжгийн байшинг багтаасан илүү том цогцолборын нэг хэсэг юм. Ванкуверын зугаа цэнгэлийн дүүргийн төвд байрладаг "QE" нь хотын урлагийн амьдралын төв цэг бөгөөд жилд 200 гаруй тоглолт зохион байгуулж, олон улсын аялан тоглолтын гол зогсоол болж үйлчилдэг. sqhgketcsw901b16bx0qatk37owxzbj 852586 852585 2026-04-08T00:58:56Z Zorigt 49 852586 wikitext text/x-wiki [[Файл:Queen Elizabeth Theatre 2024.JPG|thumb]] '''Хатан хаан Элизабетын театр''' ({{langx|en|Queen Elizabeth Theatre}}) нь [[Канад]]ын [[Британийн Колумби|Бритиш Колумби]] мужийн [[Ванкувер]] хотод байрлах театр юм. Хатан хаан [[II Элизабет]]ын 1959 онд тус хотод айлчилсан тухай дурсамж болгон нэрлэсэн уг театрыг Монреальд төвтэй Affleck, Desbarats, Dimakopoulos, Lebensold, Michaud, болон Sise компаниуд зохион бүтээжээ. Энэ нь дайны дараах Канад даяар томоохон иргэний соёлын төвүүдийг бий болгох хөдөлгөөний нэг хэсэг болгон баригдсан юм. Энэхүү барилга нь хот руу харсан том, шилэн хаалттай лоббитой орчин үеийн монументаль архитектурын жишээ юм. Гол танхим нь 2765 хүний ​​суудалтай асар том зайтай тул Бродвейн томоохон аялан тоглолт, томоохон дуурь, томоохон хэмжээний поп концертуудын дуртай газар болгодог. Тус театр нь Ванкуверын дуурь, Британийн Колумбын балетын байнгын төв юм. 2009 онд 50 жилийн ойгоо тэмдэглэх зорилгоор уг театрын акустикийг сайжруулж, суудлыг нь шинэчлэхийн тулд томоохон засвар хийсэн. Төсөл нь модон хавтан болон тусгай акустик үүл нэмж танхимын дуу чимээг "дулаацуулах" зорилготой байв. Хатан хаан Элизабетын театр нь жүжиг, камер хөгжмийн жижиг, илүү дотно газар болох Ванкуверын жүжгийн байшинг багтаасан илүү том цогцолборын нэг хэсэг юм. Ванкуверын зугаа цэнгэлийн дүүргийн төвд байрладаг "QE" нь хотын урлагийн амьдралын төв цэг бөгөөд жилд 200 гаруй тоглолт зохион байгуулж, олон улсын аялан тоглолтын гол зогсоол болж үйлчилдэг. oy957f0u031tzl7xr7xcam41jxdivl2 0 145807 852566 2026-04-07T13:14:11Z Маралаа 11а 103522 Хуудас үүсгэв: "Театр Адольфо Межиа (Колумби) Өмнө нь Хередиа гэгддэг байсан Адольфо Мехиа театр бол хамгийн үзэсгэлэнтэй газруудын нэг юм. Колумбын Картахена хотын хэрэмтэй хэсэгт орших Карибын тэнгисийн түүхэн театрууд. 1906-1911 оны хооронд хотын тусгаар тогтнолын зуу..." 852566 wikitext text/x-wiki Театр Адольфо Межиа (Колумби) Өмнө нь Хередиа гэгддэг байсан Адольфо Мехиа театр бол хамгийн үзэсгэлэнтэй газруудын нэг юм. Колумбын Картахена хотын хэрэмтэй хэсэгт орших Карибын тэнгисийн түүхэн театрууд. 1906-1911 оны хооронд хотын тусгаар тогтнолын зуун жилийн ойг тэмдэглэхээр баригдсан уг театрыг 18-р зууны Нигүүлслийн сүмийн балгас дээр барьсан. Архитектор Луис Фелипе Жаспе уг барилгыг Карибын тэнгисийн нөлөөг Европын неоклассизмтай хослуулсан эклектик хэв маягаар зохион бүтээжээ. Гадна тал нь харьцангуй даруухан боловч дотор тал нь халуун орны дэгжин байдлын гайхамшигт бүтээл бөгөөд хуш модоор сийлсэн тагт, Италийн гантигаар хийсэн шаттай. Театрын хамгийн гайхалтай онцлогуудын нэг бол Колумбын алдарт зураач Энрике Граугийн зурсан таазны ханын зураг бөгөөд есөн Музаг дүрсэлсэн байдаг. Тайзны хөшиг нь мөн Испанийн соёл Америкт ирснийг харуулсан урлагийн бүтээл юм. Театр нь ойролцоогоор 650 хүний ​​суудалтай бөгөөд маш сайн харагдах байдал, дотно мэдрэмжийг баталгаажуулдаг тах хэлбэртэй зохион байгуулалттай. Хэсэг хугацааны уналтын дараа театрыг 1998 онд нямбай сэргээн засварлаж, Картахена хотод төрсөн хөгжмийн зохиолч Адольфо Мехиагийн нэрэмжит болгон нэрлэжээ. Өнөөдөр энэ нь Картагенагийн олон улсын хөгжмийн наадам болон Картагенагийн Хэй фестивалийн гол газар бөгөөд үйлчилдэг. Өмнөд Америкийн хамгийн түүхэн хотуудын нэг болох уран зохиол, сонгодог хөгжмийн нэр aa229cfnaogxh1mbjvvypdvhgjcajpg 0 145808 852567 2026-04-07T14:03:32Z ~2026-21425-76 103799 Хуудас үүсгэв: "Хамилтон (мюзикл) Хамилтон: Америк мюзикл бол Рон Черновын 2004 оны Александр Хамилтоны намтараас сэдэвлэсэн, хөгжим, үг, Лин-Мануэль Мирандагийн ном бүхий дуулж, ярьсан мюзикл юм. Энэхүү шоу нь Америкийн үүсгэн байгуулагч эцэг Александр Хамилтон болон түү..." 852567 wikitext text/x-wiki Хамилтон (мюзикл) Хамилтон: Америк мюзикл бол Рон Черновын 2004 оны Александр Хамилтоны намтараас сэдэвлэсэн, хөгжим, үг, Лин-Мануэль Мирандагийн ном бүхий дуулж, ярьсан мюзикл юм. Энэхүү шоу нь Америкийн үүсгэн байгуулагч эцэг Александр Хамилтон болон түүний Америкийн хувьсгал болон АНУ-ын эхэн үеийн улс төрийн түүхэнд оролцсон тухай өгүүлдэг. Миранда уг мюзиклийг "Америкийн өнөөгийн өгүүлснээр тэр үеийн Америк" тухай гэж тодорхойлсон бөгөөд хип хоп, R&B, поп, соул, уламжлалт хэв маягийн шоу аялгууны хүчтэй нөлөөг харуулсан. Үүсгэн байгуулагч эцэг болон бусад түүхэн хүмүүсийн дүрд цагаан арьст бус жүжигчдийг өнгөнд нь анхаарлаа хандуулснаараа алдартай. 2015 онд Бродвейд анх удаа тоглосноосоо хойш Хамилтон шүүмжлэгчдийн өндөр үнэлгээ, арилжааны амжилтыг хүртэж, 11 Тони шагнал, Шилдэг хөгжмийн театрын цомгийн Грэмми шагнал, Драмын Пулитцерийн шагнал хүртсэн. Энэхүү мюзикл нь орчин үеийн хөгжмийн төрлүүдийг түүхэн үйл явдлуудыг өгүүлэхэд шинэлэг байдлаар ашигласан нь залуу үеийнхний дунд Америкийн хувьсгалт эрин үеийн сонирхлыг сэргээсэн гэж үздэг. f8kskr7w8gi2my88d1yu93ey1eky3ar 852575 852567 2026-04-07T14:42:26Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Hamilton (musical)]] to [[Хамилтон (мюзикл)]] 852567 wikitext text/x-wiki Хамилтон (мюзикл) Хамилтон: Америк мюзикл бол Рон Черновын 2004 оны Александр Хамилтоны намтараас сэдэвлэсэн, хөгжим, үг, Лин-Мануэль Мирандагийн ном бүхий дуулж, ярьсан мюзикл юм. Энэхүү шоу нь Америкийн үүсгэн байгуулагч эцэг Александр Хамилтон болон түүний Америкийн хувьсгал болон АНУ-ын эхэн үеийн улс төрийн түүхэнд оролцсон тухай өгүүлдэг. Миранда уг мюзиклийг "Америкийн өнөөгийн өгүүлснээр тэр үеийн Америк" тухай гэж тодорхойлсон бөгөөд хип хоп, R&B, поп, соул, уламжлалт хэв маягийн шоу аялгууны хүчтэй нөлөөг харуулсан. Үүсгэн байгуулагч эцэг болон бусад түүхэн хүмүүсийн дүрд цагаан арьст бус жүжигчдийг өнгөнд нь анхаарлаа хандуулснаараа алдартай. 2015 онд Бродвейд анх удаа тоглосноосоо хойш Хамилтон шүүмжлэгчдийн өндөр үнэлгээ, арилжааны амжилтыг хүртэж, 11 Тони шагнал, Шилдэг хөгжмийн театрын цомгийн Грэмми шагнал, Драмын Пулитцерийн шагнал хүртсэн. Энэхүү мюзикл нь орчин үеийн хөгжмийн төрлүүдийг түүхэн үйл явдлуудыг өгүүлэхэд шинэлэг байдлаар ашигласан нь залуу үеийнхний дунд Америкийн хувьсгалт эрин үеийн сонирхлыг сэргээсэн гэж үздэг. f8kskr7w8gi2my88d1yu93ey1eky3ar 852577 852575 2026-04-07T14:43:30Z Asaaa18 98448 852577 wikitext text/x-wiki Хамилтон (мюзикл) Хамилтон: Америк мюзикл бол Рон Черновын 2004 оны Александр Хамилтоны намтараас сэдэвлэсэн, хөгжим, үг, Лин-Мануэль Мирандагийн ном бүхий дуулалт мюзикл юм. Энэхүү шоу нь Америкийн үүсгэн байгуулагч эцэг Александр Хамилтон болон түүний Америкийн хувьсгал болон АНУ-ын эхэн үеийн улс төрийн түүхэнд оролцооны тухай өгүүлдэг. Миранда уг мюзиклийг "Америкийн өнөөгийн өгүүлснээр тэр үеийн Америк" тухай гэж тодорхойлсон бөгөөд хип хоп, R&B, поп, соул, уламжлалт хэв маягийн шоу аялгууны хүчтэй нөлөөг харуулсан. Үүсгэн байгуулагч эцэг болон бусад түүхэн хүмүүсийн дүрд цагаан арьст бус жүжигчдийг өнгөнд нь анхаарлаа хандуулснаараа алдартай. 2015 онд Бродвейд анх удаа тоглосноосоо хойш Хамилтон шүүмжлэгчдийн өндөр үнэлгээ, арилжааны амжилтыг хүртэж, 11 Тони шагнал, Шилдэг хөгжмийн театрын цомгийн Грэмми шагнал, Драмын Пулитцерийн шагнал хүртсэн. Энэхүү мюзикл нь орчин үеийн хөгжмийн төрлүүдийг түүхэн үйл явдлуудыг өгүүлэхэд шинэлэг байдлаар ашигласан нь залуу үеийнхний дунд Америкийн хувьсгалт эрин үеийн сонирхлыг сэргээсэн гэж үздэг. g48lm6mxlhzfywg05c5ek79mrbir3om 852591 852577 2026-04-08T01:19:58Z Zorigt 49 852591 wikitext text/x-wiki '''Хамилтон: Америк мюзикл''' ({{langx|en|Hamilton: An American Musical}}) бол Рон Черновын 2004 онд бүтээсэн Александр Хамилтоны намтраас сэдэвлэсэн, Лин-Мануэль Мирандагийн ном болон дуулалт мюзикл юм. Энэхүү шоу нь Америкийн үүсгэн байгуулагч эцэг [[Александр Хамильтон|Александр Хамилтон]] болон түүний Америкийн хувьсгал болон АНУ-ын эхэн үеийн улс төрийн түүхэнд оролцооны тухай өгүүлдэг. Миранда уг мюзиклийг "Өнөөгийн Америкийн өнөөгийн өгүүлэх тэр үеийн Америк"-ийн тухай гэж тодорхойлсон бөгөөд хип хоп, R&B, поп, соул, уламжлалт хэв маягийн шоу аялгууны хүчтэй нөлөөг харуулсан. Үүсгэн байгуулагч эцэг болон бусад түүхэн хүмүүсийн дүрд цагаан арьст бус жүжигчдийг тоглуулсан. 2015 онд Бродвейд анх удаа тоглосноосоо хойш Хамилтон шүүмжлэгчдийн өндөр үнэлгээ, арилжааны амжилтыг хүртэж, 11 Тони шагнал, Шилдэг хөгжмийн театрын цомгийн Грэмми шагнал, Драмын Пулитцерийн шагнал хүртсэн. Энэхүү мюзикл нь орчин үеийн хөгжмийн төрлүүдийг түүхэн үйл явдлуудыг өгүүлэхэд шинэлэг байдлаар ашигласан нь залуу үеийнхний дунд Америкийн хувьсгалт эрин үеийн сонирхлыг сэргээсэн гэж үздэг. 4zstg05h6bsexzpamln8tbw42e2zwyq 852597 852591 2026-04-08T02:44:56Z Asaaa18 98448 852597 wikitext text/x-wiki '''Хамилтон: Америк мюзикл''' ({{langx|en|Hamilton: An American Musical}}) бол Рон Черновын 2004 онд бүтээсэн Александр Хамилтоны намтраас сэдэвлэсэн, Лин-Мануэль Мирандагийн ном болон дуулалт мюзикл юм. Энэхүү шоу нь Америкийн үүсгэн байгуулагч эцэг [[Александр Хамильтон|Александр Хамилтон]] болон түүний Америкийн хувьсгал болон АНУ-ын эхэн үеийн улс төрийн түүхэнд оролцооны тухай өгүүлдэг. Миранда уг мюзиклийг "Өнөөгийн Америкийн өнөөгийн өгүүлэх тэр үеийн Америк"-ийн тухай гэж тодорхойлсон бөгөөд хип хоп, R&B, поп, соул, уламжлалт хэв маягийн шоу аялгууны хүчтэй нөлөөг харуулсан. Үүсгэн байгуулагч эцэг болон бусад түүхэн хүмүүсийн дүрд цагаан арьст бус жүжигчдийг тоглуулсан. 2015 онд Бродвейд анх удаа тоглосноосоо хойш Хамилтон шүүмжлэгчдийн өндөр үнэлгээ, арилжааны амжилтыг хүртэж, 11 Тони шагнал, Шилдэг хөгжмийн театрын цомгийн Грэмми шагнал, Драмын Пулитцерийн шагнал хүртсэн. Энэхүү мюзикл нь орчин үеийн хөгжмийн төрлүүдийг түүхэн үйл явдлуудыг өгүүлэхэд шинэлэг байдлаар ашигласан нь залуу үеийнхний дунд Америкийн хувьсгалт эрин үеийн сонирхлыг сэргээсэн гэж үздэг. Чикагогийн продакшн 2016 оны 9-р сард CIBC Theatre-д Хамилтоны туршилтын тоглолтоо эхэлж, дараа сард нь албан ёсоор нээсэн. Лондонгийн Вест Энд продакшн 2017 оны 12-р сарын 6-нд туршилтын тоглолтоо эхлүүлж, 12-р сарын 21-нд Victoria Palace Theatre-д албан ёсоор нээгдсэн. Энэ продакшн 2018 онд долоон Olivier шагнал хүртсэн бөгөөд тэдгээрийн нэг нь “Шилдэг шинэ мюзикл” байв. АНУ-ын анхны үндэсний аялан тоглолт 2017 оны 3-р сард эхэлсэн. Хоёр дахь үндэсний аялан тоглолт 2018 оны 2-р сард нээгдсэн. Хамилтоны гурав дахь АНУ-ын аялан тоглолт 2019 оны 1-р сарын 11-нд эхэлж, Пуэрто-Рикод гурван долоо хоног тоглосон бөгөөд энэ үеэр Лин-Мануэл Миранда Хамилтоны дүрд эргэн тоглосон. Англи хэлнээс өөр хэл дээрх анхны продакшн 2022 оны 10-р сард Германд (Гамбург) нээгдсэн бөгөөд мюзиклийг герман хэл рүү орчуулсан байв. 2026 оны байдлаар Хамилтоныг сонирхогчдын болон мэргэжлийн түвшинд тоглох эрх олгогдоогүй байна. ==Товч агуулга== Хамилтон мюзикл Александр Хамилтоны амьдралыг хоёр үзэгдэлтэйгээр өгүүлдэг. Тэрээр Америкийн тусгаар тогтнолын дайнд Жорж Вашингтоны туслах офицер байсан, Элиза Скайлертэй гэрлэсэн, хуульч, Сангийн яамны нарийн бичгийн даргаар ажилласан зэрэг олон үйл явдлыг дүрсэлдэг. Мөн гол өгүүлэгч Аарон Бурртай харилцаа нь эцэстээ хоёулангийнх нь амь насыг шийдвэрлэх тулаанаар төгсдөг. ==Нэгдүгээр үзэгдэл== Өнчин өрөөсөн Александр Хамилтон бага насандаа хүнд амьдралыг туулсан ч өөрийн оюун ухаан болон төрсөн хотынхны тусламжаар Сент-Круа арлаас зугтаж, Нью-Йорк хотод ирнэ (“Alexander Hamilton”). 1776 онд Кингс коллежид суралцаж байхдаа Аарон Бурр, Жон Лоренс, Маркиз де Лафайетт, Херкулес Муллиган нартай танилцана (“Aaron Burr, Sir”). Тэрээр ярианы ур чадвараараа тэднийг гайхшруулна (“My Shot”). Лоренс, Лафайетт, Муллиган нар Хамилтонтой хамт хувьсгалын зорилгоо батлан тангараглав, харин Бурр болгоомжтой хэвээр үлдэнэ (“The Story of Tonight”). Дараа нь баян Филип Скайлерийн охид Пегги, Анжелика, Элиза хотод гарч, хувьсгал ойртож байгаад сэтгэл хөдөлнө (“The Schuyler Sisters”). Хааны үнэнч хүн Самуэл Сибири хувьсгалын эсрэг үг хэлнэ (“Farmer Refuted”), Хатан хаан III Жорж өөрийн эрх мэдлийг шаардана (“You’ll Be Back”). Нью-Йорк, Нью-Жерсигийн кампанит ажлын үеэр Хамилтон Жорж Вашингтоны туслах офицер болох саналыг хүлээн авна (“Right Hand Man”), гэхдээ тэр талбай дээр тулалдахыг хүсэж байв. Филип Скайлерийн зохион байгуулсан бөмбөгний үдэшлэгт (“A Winter’s Ball”) Элиза Хамилтонд дурлаж, Хамилтон ч түүнийг хариулав (“Helpless”). Анжелика өөрийн мэдрэмжийг дарж, тэдний аз жаргалын төлөө золиослодог (“Satisfied”). Хуримын дараа Бурр, Хамилтон хоёр бие биенийхээ амжилтыг баяр хүргэнэ (“The Story of Tonight (Reprise)”). Бурр Хамилтоны хурдан өсөлтийг өөрийн болгоомжтой карьератай харьцуулж, Британийн офицерын эхнэр Теодосиатай холбоотой явдлаа эргэцүүлнэ (“Wait for It”). Континенталийн армийн байдал муудсан Монмутын тулалдааны үед (“Stay Alive”) Хамилтон Лоренстай хамт доромжлуулсан генерал Чарльз Лигтэй тулалдана (“Ten Duel Commandments”). Үүний улмаас Вашингтон түүнийг түр зуур армиас зайлуулна (“Meet Me Inside”). Гэртээ буцаж ирэхэд Элиза анхны хүү Филиптэй жирэмсэн байгаагаа хэлж, Хамилтоноос амьдралдаа тохиолдсон сайн зүйлсийг үнэлж, арай удаан явахыг гуйна (“That Would Be Enough”). Лафайетт Вашингтоныг итгүүлж, Хамилтоныг Йорктауны тулалдаанд талбайн командлалд томилуулна (“Guns and Ships”). Вашингтон Хамилтонд “Түүх чамайг харж байна” гэж хэлнэ (“History Has Its Eyes on You”). Йорктаунд Хамилтон Лафайетттэй хамт Британийг ялна (“Yorktown (The World Turned Upside Down)”). Йорктауны ялалтын дараахан Хаан III Жорж шинэ төрсөн Америк улс өөрөө яаж амжилттай байхыг асууна (“What Comes Next?”). Хамилтоны хүү Филип төрж, Буррын охин Теодосиа төрнө. Хоёр шинэ аав хүүхдүүдээ хамгаалахын тулд бүхнийг хийнэ гэж амлана (“Dear Theodosia”). Хамилтон Лоренс дайн дууссаны дараа утгагүй тулалдаанд алагдсаныг сонсоод уй гашуугаа ажилдаа умбуулна (“Tomorrow There’ll Be More of Us”). Дараагийн арван жилд Хамилтон, Бурр хоёр Нью-Йорк руу буцаж, хуульч болно. Хамилтон хурдан нөлөөтэй болж, Үндсэн хуулийн конвенцид оролцож, Холбооны цаас бичгийг хамтран бичээд Вашингтоны сонгогдсон Ерөнхийлөгчийн үед Сангийн яамны нарийн бичгийн даргаар томилогдоно (“Non-Stop”). ==Хоёрдугаар үзэгдэл== 1789 онд Томас Жефферсон Францаас буцаж ирээд Төрийн нарийн бичгийн дарга болно (“What’d I Miss”). Жефферсон, Жеймс Мэдисон нар Хамилтоны санхүүгийн саналыг кабинетаас эсэргүүцнэ. Вашингтон Хамилтоноос Конгрессоор саналаа батлуулах буулт хийхийг шаардана (“Cabinet Battle #1”). Элиза гэр бүлтэйгээ (Анжелика Лондонгоос ирсэн) зуны амралтаар явна, Хамилтон гэртээ үлдэж буулт хийнэ (“Take a Break”). Хамилтон Мария Рейнолдстай харилцаа үүсгэж, нөхрийнх нь шахалтад өртөнө (“Say No to This”). Эцэст нь Хамилтон, Жефферсон, Мэдисон хувийн оройн хоолны үеэр буулт хийнэ: Хамилтоны санхүүгийн төлөвлөгөөг дэмжихийн оронд улсын нийслэлийг Потомак гол дээр байрлуулна. Бурр Хамилтоны засгийн газарт үзүүлж буй нөлөөнд атаархана (“The Room Where It Happens”). Бурр намынхаа чиглэлийг өөрчилж, Хамилтоны хадам аав Филип Скайлерийг Сенатын сонгуульд ялна (“Schuyler Defeated”). Дараагийн кабинетийн хуралд Жефферсон, Хамилтон Англи, Францын дайнд АНУ-ын байр суурийг маргалдана. Ерөнхийлөгч Вашингтон Хамилтоныг дэмжиж, төвийг сахих шийдвэр гаргана (“Cabinet Battle #2”). Үүний дараа Жефферсон, Мэдисон, Бурр нар Хамилтоныг муухайруулах арга эрэлхийлнэ (“Washington on Your Side”). Вашингтон хоёр дахь удаагаа Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоныхоо дараа тэтгэвэрт гарна. Хамилтон түүний салах үгийг бичихэд тусална (“One Last Time”). Хаан III Жорж Вашингтон огцорч, оронд нь Жон Адамс ирснийг сонсоод гайхна (“I Know Him”). Адамс Хамилтоныг ажлаас нь хална. Хариуд нь Хамилтон шинэ ерөнхийлөгчийг шүүмжилсэн өгүүлэл нийтлүүлнэ (“The Adams Administration”). Жефферсон, Мэдисон, Бурр нар Хамилтоныг олон жилийн өмнө Рейнолдсын шахалтад орсон гэж буруутгана (“We Know”). Хамилтон улс төрийн карьераа аврахын тулд өөрийн харилцааг Reynolds Pamphlet-д нийтлүүлнэ (“The Reynolds Pamphlet”). Энэ нь түүний нэр хүндэд маш их хохирол учруулна. Элиза уурлаж, Хамилтон бичсэн бүх захидлаа шатаана (“Burn”). 19 настай Хамилтоны хүү Филип аавынхаа нэрийг хамгаалах гэж тулалдаанд орж, амиа алдана (“Stay Alive (Reprise)”). Энэ явдал Хамилтон, Элиза хоёрыг эвлэрүүлнэ (“It’s Quiet Uptown”). 1800 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд Хамилтон удаан хугацааны улс төрийн өрсөлдөгч Жефферсоныг Бурраас илүү дэмжсэн нь (“The Election of 1800”) Хамилтон, Буррын хоорондын харилцааг улам муутгана. Бурр тэсэлгүй Хамилтонд тулалдахыг сорилт тавина (“Your Obedient Servant”). Хамилтон сүүлчийн захиагаа яаран бичнэ (“Best of Wives and Best of Women”). Бурр тулалдаанд хүртэлх үйл явдлыг эргэцүүлнэ. Хамилтон өөрийн өв залгамжлалыг бодно. Тэр буудахаас татгалзана. Бурр Хамилтоныг буудан ална. Тэр амьд үлдсэн ч түүхэнд Хамилтоныг алсан муу хүн болж үлдэхээ мэдэрнэ (“The World Was Wide Enough”). Мюзикл түүхийн ойлголтыг эргэцүүлснээр төгсдөг. Жефферсон, Мэдисон нар Хамилтоны өв залгамжлалыг ярилцана. Элиза түүхэнд өөрийгөө дахин оруулж, Хамилтоныг мартахгүй байхын тулд хийсэн бүхнээ ярина (“Who Lives, Who Dies, Who Tells Your Story”). Тэр үзэгчдийн зүг эргэж, нулимстайгаар амьсгаа авна. [[Ангилал:Жүжиг]] l4xe99c8wqjz5gb3jhwrywsahf4qw6o 0 145809 852568 2026-04-07T14:08:21Z ~2026-21425-76 103799 Хуудас үүсгэв: "Гэгээн Жоан - Гэгээн Жоан (жүжиг) Гэгээн Жоан бол Жорж Бернард Шоугийн 15-р зууны Францын цэргийн зүтгэлтэн Жанна д'Аркийн тухай жүжиг юм. Энэ нь зургаан үзэгдэл болон төгсгөлийн хэсэгтэй. Анх 1923 оны 12-р сард Нью-Йоркт тавигдаж, гурван сарын дараа Лондонд нэ..." 852568 wikitext text/x-wiki Гэгээн Жоан - Гэгээн Жоан (жүжиг) Гэгээн Жоан бол Жорж Бернард Шоугийн 15-р зууны Францын цэргийн зүтгэлтэн Жанна д'Аркийн тухай жүжиг юм. Энэ нь зургаан үзэгдэл болон төгсгөлийн хэсэгтэй. Анх 1923 оны 12-р сард Нью-Йоркт тавигдаж, гурван сарын дараа Лондонд нээлтээ хийсэн. Ромын Католик Сүм Жоаныг гэгээн болгосны дараа бичсэн уг жүжигт түүний тариачин охиноос цэргийн удирдагч болж өссөн, дараа нь тэрс үзэлтний хэргээр шүүх хуралд оролцож, цаазаар авах ялыг нь дүрсэлсэн байдаг. Жоаны гол дүрийг жүжигчин Сибил Торндайкт зориулж бичсэн боловч 1920-1930-аад оны дунд үе хүртэл Шоу жүжгээ Нью-Йоркийн Театрын Гильд нээлтээ хийх нь түүний ердийн дадал байв. Винифред Ленихан уг гильдийн найруулгад Жоаны дүрд тоглосон. Торндайк гурван сарын дараа Лондонд нээлтээ хийх, дараагийн долоон жилийн хугацаанд гурван удаагийн сэргэлтэд энэ дүрд тоглосон. Энэ жүжиг нь Жоаны шүүх хуралд оролцсон хүмүүс өөрсдийн зөв гэж үзсэн зүйлийнхээ дагуу ажилласан гэсэн Шоугийн итгэлийг тусгасан болно. g5632ovildrlb6icdulhxc7pc1yf77u 0 145810 852569 2026-04-07T14:14:59Z Binyaa 103631 Хуудас үүсгэв: "Teatro Solís (Уругвай) Teatro Solís нь Уругвайн хамгийн эртний бөгөөд хамгийн нэр хүндтэй театр бөгөөд Монтевидеогийн Хуучин хотод байрладаг. Энэ нь 1856 онд Вердигийн "Эрнани" жүжгээр нээгдсэн бөгөөд Рио де ла Платад ирсэн анхны Европын судлаач Хуан Диас де Солисыг..." 852569 wikitext text/x-wiki Teatro Solís (Уругвай) Teatro Solís нь Уругвайн хамгийн эртний бөгөөд хамгийн нэр хүндтэй театр бөгөөд Монтевидеогийн Хуучин хотод байрладаг. Энэ нь 1856 онд Вердигийн "Эрнани" жүжгээр нээгдсэн бөгөөд Рио де ла Платад ирсэн анхны Европын судлаач Хуан Диас де Солисыг хүндэтгэн нэрлэжээ. Барилгыг Италийн архитектор Карло Зукки зохион бүтээж, дараа нь Франциско Ксавье Гармендиа өөрчилсөн. Түүний архитектурт неоклассик хэв маяг ихээхэн нөлөөлсөн бөгөөд Европын агуу театруудтай төстэй найман багана бүхий портик бүхий сүрлэг фасад бий. Театрын барилга нь залуу Уругвай улсын хувьд томоохон иргэний төсөл байсан бөгөөд түүний соёлын хүсэл эрмэлзэл, Европын урлагийн уламжлалтай холбоотой болохыг бэлгэддэг. Teatro Solis-ийн гол танхим нь сонгодог тах хэлбэртэй бөгөөд онцгой акустик чанараараа алдартай. Энэ нь ойролцоогоор 1500 хүний ​​суудалтай бөгөөд гоёмсог хилэн, алтан навч, нарийн модон сийлбэрээр чимэглэгдсэн. Таазанд үзэсгэлэнтэй лааны суурь болон 19-р зууны дунд үеийн гоо зүйн мэдрэмжийг тусгасан зургууд бий. Олон жилийн турш театрт Энрико Карузо, Анна Павлова, Васлав Нижинский зэрэг домогт жүжигчид тоглож ирсэн. 1998-2004 оны хооронд театрт 13 сая долларын өртөг бүхий цогц сэргээн засварлалт хийгдсэн бөгөөд үүнд дэвшилтэт тайзны технологи суурилуулж, түүхэн уран сайхны онцлогийг нь сэргээн засварласан. 1x5pobqfe7fmw6her34aterdbwxmyp0 0 145811 852570 2026-04-07T14:18:08Z ~2026-21425-76 103799 Хуудас үүсгэв: "Les Misérables (мюзикл) - Дорд үзэгсэд (хэрэгжимт жүжиг) Les Mis гэгддэг Les Mis нь Виктор Хюгогийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэл дээрх үгийг Хер..." 852570 wikitext text/x-wiki Les Misérables (мюзикл) - Дорд үзэгсэд (хэрэгжимт жүжиг) Les Mis гэгддэг Les Mis нь Виктор Хюгогийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэл дээрх үгийг Херберт Крецмер бичсэн. 19-р зууны эхэн үеийн Францад өрнөдөг энэхүү мюзикл нь хэд хэдэн дүрийн амьдрал, харилцаа холбоо, ялангуяа ялтан Жан Вальжаны тэмцэл, түүний чөлөөлөгдөх туршлагыг харуулдаг. Үйл явдал нь 1832 оны 6-р сарын бослогоор төгсдөг бөгөөд хаалт дээр хувьсгалчдын дүрд тоглодог. 1985 онд Лондонд нээлтээ хийснээс хойш энэ нь дэлхийн хамгийн алдартай мюзиклүүдийн нэг болсон бөгөөд анхны продакшнаараа эргэлддэг тайз, " дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу? дахиад нэг өдөр,тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу?" зэрэг хүчирхэг дууллуудаараа алдартай. Үүний мөнхийн сэтгэл татам байдал нь улс төр, ёс суртахууны философи, хууль, шашин шүтлэг, романтик, гэр бүлийн зэрэг янз бүрийн хайр дурлалын талаарх өргөн хүрээтэй судалгаанд оршино. q52d68k3dt2dengszlcijb8cd81kgyk 852572 852570 2026-04-07T14:33:45Z Asaaa18 98448 852572 wikitext text/x-wiki Дорд үзэгсэд хөгжимт жүжиг (Les Miserables) нь Виктор Хюгогийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэл дээрх үгийг Херберт Крецмер бичсэн. 19-р зууны эхэн үеийн Францад өрнөдөг энэхүү мюзикл нь хэд хэдэн дүрийн амьдрал, харилцаа холбоо, ялангуяа ялтан Жан Вальжаны тэмцэл, түүний чөлөөлөгдөх туршлагыг харуулдаг. Үйл явдал нь 1832 оны 6-р сарын бослогоор төгсдөг бөгөөд хаалт дээр хувьсгалчдын дүрд тоглодог. 1985 онд Лондонд нээлтээ хийснээс хойш энэ нь дэлхийн хамгийн алдартай мюзиклүүдийн нэг болсон бөгөөд анхны продакшнаараа эргэлддэг тайз, " дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу? дахиад нэг өдөр,тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу?" зэрэг хүчирхэг дууллуудаараа алдартай. Үүний мөнхийн сэтгэл татам байдал нь улс төр, ёс суртахууны философи, хууль, шашин шүтлэг, романтик, гэр бүлийн зэрэг янз бүрийн хайр дурлалын талаарх өргөн хүрээтэй судалгаанд оршино. i70lizzuacp8icxkasrxydeamvodey7 852573 852572 2026-04-07T14:34:06Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Les Miserables]] to [[Дорд үзэгсэд (хөгжимт жүжиг)]] 852572 wikitext text/x-wiki Дорд үзэгсэд хөгжимт жүжиг (Les Miserables) нь Виктор Хюгогийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэл дээрх үгийг Херберт Крецмер бичсэн. 19-р зууны эхэн үеийн Францад өрнөдөг энэхүү мюзикл нь хэд хэдэн дүрийн амьдрал, харилцаа холбоо, ялангуяа ялтан Жан Вальжаны тэмцэл, түүний чөлөөлөгдөх туршлагыг харуулдаг. Үйл явдал нь 1832 оны 6-р сарын бослогоор төгсдөг бөгөөд хаалт дээр хувьсгалчдын дүрд тоглодог. 1985 онд Лондонд нээлтээ хийснээс хойш энэ нь дэлхийн хамгийн алдартай мюзиклүүдийн нэг болсон бөгөөд анхны продакшнаараа эргэлддэг тайз, " дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу? дахиад нэг өдөр,тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу?" зэрэг хүчирхэг дууллуудаараа алдартай. Үүний мөнхийн сэтгэл татам байдал нь улс төр, ёс суртахууны философи, хууль, шашин шүтлэг, романтик, гэр бүлийн зэрэг янз бүрийн хайр дурлалын талаарх өргөн хүрээтэй судалгаанд оршино. i70lizzuacp8icxkasrxydeamvodey7 852592 852573 2026-04-08T01:21:26Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Дорд үзэгсэд (хөгжимт жүжиг)]] to [[Дорд үзэгдэгсэд (хөгжимт жүжиг)]] without leaving a redirect 852572 wikitext text/x-wiki Дорд үзэгсэд хөгжимт жүжиг (Les Miserables) нь Виктор Хюгогийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэл дээрх үгийг Херберт Крецмер бичсэн. 19-р зууны эхэн үеийн Францад өрнөдөг энэхүү мюзикл нь хэд хэдэн дүрийн амьдрал, харилцаа холбоо, ялангуяа ялтан Жан Вальжаны тэмцэл, түүний чөлөөлөгдөх туршлагыг харуулдаг. Үйл явдал нь 1832 оны 6-р сарын бослогоор төгсдөг бөгөөд хаалт дээр хувьсгалчдын дүрд тоглодог. 1985 онд Лондонд нээлтээ хийснээс хойш энэ нь дэлхийн хамгийн алдартай мюзиклүүдийн нэг болсон бөгөөд анхны продакшнаараа эргэлддэг тайз, " дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу? дахиад нэг өдөр,тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу?" зэрэг хүчирхэг дууллуудаараа алдартай. Үүний мөнхийн сэтгэл татам байдал нь улс төр, ёс суртахууны философи, хууль, шашин шүтлэг, романтик, гэр бүлийн зэрэг янз бүрийн хайр дурлалын талаарх өргөн хүрээтэй судалгаанд оршино. i70lizzuacp8icxkasrxydeamvodey7 852593 852592 2026-04-08T01:24:01Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Дорд үзэгдэгсэд (хөгжимт жүжиг)]] to [[Шоовдор хүмүүс (хөгжимт жүжиг)]] without leaving a redirect 852572 wikitext text/x-wiki Дорд үзэгсэд хөгжимт жүжиг (Les Miserables) нь Виктор Хюгогийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэл дээрх үгийг Херберт Крецмер бичсэн. 19-р зууны эхэн үеийн Францад өрнөдөг энэхүү мюзикл нь хэд хэдэн дүрийн амьдрал, харилцаа холбоо, ялангуяа ялтан Жан Вальжаны тэмцэл, түүний чөлөөлөгдөх туршлагыг харуулдаг. Үйл явдал нь 1832 оны 6-р сарын бослогоор төгсдөг бөгөөд хаалт дээр хувьсгалчдын дүрд тоглодог. 1985 онд Лондонд нээлтээ хийснээс хойш энэ нь дэлхийн хамгийн алдартай мюзиклүүдийн нэг болсон бөгөөд анхны продакшнаараа эргэлддэг тайз, " дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу? дахиад нэг өдөр,тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу?" зэрэг хүчирхэг дууллуудаараа алдартай. Үүний мөнхийн сэтгэл татам байдал нь улс төр, ёс суртахууны философи, хууль, шашин шүтлэг, романтик, гэр бүлийн зэрэг янз бүрийн хайр дурлалын талаарх өргөн хүрээтэй судалгаанд оршино. i70lizzuacp8icxkasrxydeamvodey7 852594 852593 2026-04-08T01:26:23Z Zorigt 49 852594 wikitext text/x-wiki '''Шоовдор хүмүүс''' ({{langx|fr|Les Misérables}}) нь [[Виктор Гюго|Виктор Хюго]]гийн 1862 оны ижил нэртэй романаас сэдэвлэсэн дуулалт мюзикл юм. Хөгжмийг Клод-Мишель Шөнберг зохиосон бөгөөд үгийг нь анх Ален Бублил, Жан-Марк Нател, англи хэлээрх үгийг Херберт Крецмер бичсэн. 19-р зууны эхэн үеийн Францад өрнөдөг энэхүү мюзикл нь хэд хэдэн дүрийн амьдрал, харилцаа холбоо, ялангуяа ялтан Жан Вальжаны тэмцэл, түүний чөлөөлөгдөх туршлагыг харуулдаг. Үйл явдал нь 1832 оны 6-р сарын бослогоор төгсдөг бөгөөд хаалт дээр хувьсгалчдын дүрд тоглодог. 1985 онд Лондонд нээлтээ хийснээс хойш энэ нь дэлхийн хамгийн алдартай мюзиклүүдийн нэг болсон бөгөөд анхны продакшнаараа эргэлддэг тайз, " дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу? дахиад нэг өдөр, тэгээд хүмүүсийн дуулж байгааг та сонсож байна уу?" зэрэг хүчирхэг дууллуудаараа алдартай. Үүний мөнхийн сэтгэл татам байдал нь улс төр, ёс суртахууны философи, хууль, шашин шүтлэг, романтик, гэр бүлийн зэрэг янз бүрийн хайр дурлалын талаарх өргөн хүрээтэй судалгаанд оршино. rrrr5jtlys1a51mfs7ud8a0c6xqfcex 0 145812 852571 2026-04-07T14:24:17Z Binyaa 103631 Хуудас үүсгэв: "Орфеум (Ванкувер, Канад) Орфеум нь Британийн Колумбиа мужийн Ванкувер хотын төвд байрладаг түүхэн театр, хөгжмийн газар бөгөөд Баруун Канадын хамгийн хайрлагдсан соёлын дурсгалт газруудын нэг юм. Анх 1927 онд ваудевилл байшин, киноны ордон болгон баригдса..." 852571 wikitext text/x-wiki Орфеум (Ванкувер, Канад) Орфеум нь Британийн Колумбиа мужийн Ванкувер хотын төвд байрладаг түүхэн театр, хөгжмийн газар бөгөөд Баруун Канадын хамгийн хайрлагдсан соёлын дурсгалт газруудын нэг юм. Анх 1927 онд ваудевилл байшин, киноны ордон болгон баригдсан энэхүү театрыг архитектор Б. Маркус Притека Испанийн сэргэн мандалт болон Маврын нөлөөг хослуулсан хэв маягаар зохион бүтээжээ. Нээлтийн үеэр энэ нь Канадын хамгийн том, хамгийн тансаг театр байсан бөгөөд бараг 3000 суудалтай тансаг танхим, асар том гуурсан хоолой, алтан навч, болор лааны суурь, гараар будсан ханын зурагтай тансаг доторлогоотой байв. Орфеум нь тухайн үеийн шилдэг жүжигчдийг Хойд Америк даяар үзэгчдэд хүргэдэг алдарт Орфеум тойргийн нэг хэсэг байв. 1970-аад онд театрыг арилжааны зориулалтаар хөгжүүлэхийн тулд нураах аюул тулгарсан боловч олон нийтийн томоохон кампанит ажил, Ванкувер хотын худалдан авалтын дараа аварчээ. Үүний дараа Ванкуверын симфони найрал хөгжмийн байнгын концертын танхим болгон хувиргахын тулд томоохон засвар хийгдсэн. Засварын ажил нь театрын түүхэн онцлогийг хадгалж үлдэхийн зэрэгцээ акустик болон тайзны арын байгууламжийг сайжруулсан. Өнөөдөр Орфеум нь Канадын Үндэсний Түүхийн дурсгалт газар бөгөөд найрал хөгжмийн концерт, найрал дууны тоглолт, поп хөгжмийн шоу, кино үзвэр зэрэг олон төрлийн арга хэмжээг зохион байгуулдаг. bk7tspbjxakngkqdrlichwjqd0zbqkf 0 145814 852576 2026-04-07T14:42:26Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Hamilton (musical)]] to [[Хамилтон (мюзикл)]] 852576 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хамилтон (мюзикл)]] tpqkj83evgsmr0h520u36fauvbvx2qj 0 145815 852578 2026-04-07T14:47:21Z Binyaa 103631 Хуудас үүсгэв: "Gotterdammerung Gotterdammerung (Бурхдын Бүрэнхий) нь Ричард Вагнерийн "Нибелунгенийн цагираг" нэртэй дөрвөн хөгжмийн драмын цувралын сүүлчийнх нь юм. Энэ жүжиг 1876 онд Байройт Фестивалийн театрт нээлтээ хийсэн. Энэ гарчиг нь Хуучин Норвегийн Рагнарөк хэллэгийг Герман..." 852578 wikitext text/x-wiki Gotterdammerung Gotterdammerung (Бурхдын Бүрэнхий) нь Ричард Вагнерийн "Нибелунгенийн цагираг" нэртэй дөрвөн хөгжмийн драмын цувралын сүүлчийнх нь юм. Энэ жүжиг 1876 онд Байройт Фестивалийн театрт нээлтээ хийсэн. Энэ гарчиг нь Хуучин Норвегийн Рагнарөк хэллэгийг Герман хэл рүү орчуулсан бөгөөд энэ нь янз бүрийн амьтад болон бурхдын хоорондох зөгнөсөн дайн бөгөөд эцэст нь шатаж, усанд дүрэгдэж, дэлхий шинэчлэгдэхийг хэлдэг. Энэхүү сүүлийн ангид баатар Зигфрид одой Альберихийн хүү Хагений заль мэхээр урваж, алагддаг. Брюнхильде эмгэнэлт явдал болон Бөгжний завхарсан хүчийг ухаарч, Зигфридэд зориулж оршуулгын гал захиалж, өөрөө түүн дээр суудаг. Энэхүү золиослолын үйлдэл нь Бөгжийг Рейн охидод буцааж өгч, бурхдын гэр болох Валхаллагийн сүйрлийг өдөөдөг. Энэ дуурьт Вагнерийн хамгийн алдартай найрал хөгжмийн хэсгүүд, түүний дотор "Зигфридийн Рейн аялал", "Зигфридийн оршуулгын жагсаал" багтсан бөгөөд барууны урлагийн хамгийн гайхалтай хөгжмийн хувиралуудын нэгээр төгсдөг. rofrzt03nsc8h1l7foin9uadtac4a8l 852587 852578 2026-04-08T01:09:28Z Zorigt 49 852587 wikitext text/x-wiki '''Götterdämmerung''' (Бурхдын Бүрэнхий) нь [[Рихард Вагнер]]ын "Нибелунгенийн цагариг" нэртэй дөрвөл хөгжмийн драмын цувралын сүүлчийнх нь юм. Энэ жүжиг 1876 онд Байройт Фестивалийн театрт нээлтээ хийсэн. Энэ гарчиг нь хуучин норвеги хэлний Рагнарөк хэмээх хэллэгийг герман хэл рүү орчуулсан бөгөөд энэ нь янз бүрийн амьтад болон бурхдын хоорондох зөгнөсөн дайн бөгөөд эцэст нь шатаж, усанд дүрэгдэж, дэлхий шинэчлэгдэхийг хэлдэг. Энэхүү сүүлийн ангид баатар Зигфрид одой Альберихийн хүү Хагений заль мэхээр урваж, алагддаг. Брюнхильде эмгэнэлт явдал болон Бөгжний завхарсан хүчийг ухаарч, Зигфридэд зориулж оршуулгын гал захиалж, өөрөө түүн дээр суудаг. Энэхүү золиослолын үйлдэл нь Бөгжийг Рейн охидод буцааж өгч, бурхдын гэр болох Валхаллагийн сүйрлийг өдөөдөг. Энэ дуурьт Вагнерын хамгийн алдартай найрал хөгжмийн хэсгүүд, түүний дотор "Зигфридийн Рейн аялал", "Зигфридийн оршуулгын жагсаал" багтсан бөгөөд барууны урлагийн хамгийн гайхалтай хөгжмийн хувирлуудын нэгээр төгсдөг. 2x9r0n1y2047547lqb1r5wogn1o3rb0 852588 852587 2026-04-08T01:09:47Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Gotterdammerung]] to [[Бурхдын бүрэнхий]] without leaving a redirect 852587 wikitext text/x-wiki '''Götterdämmerung''' (Бурхдын Бүрэнхий) нь [[Рихард Вагнер]]ын "Нибелунгенийн цагариг" нэртэй дөрвөл хөгжмийн драмын цувралын сүүлчийнх нь юм. Энэ жүжиг 1876 онд Байройт Фестивалийн театрт нээлтээ хийсэн. Энэ гарчиг нь хуучин норвеги хэлний Рагнарөк хэмээх хэллэгийг герман хэл рүү орчуулсан бөгөөд энэ нь янз бүрийн амьтад болон бурхдын хоорондох зөгнөсөн дайн бөгөөд эцэст нь шатаж, усанд дүрэгдэж, дэлхий шинэчлэгдэхийг хэлдэг. Энэхүү сүүлийн ангид баатар Зигфрид одой Альберихийн хүү Хагений заль мэхээр урваж, алагддаг. Брюнхильде эмгэнэлт явдал болон Бөгжний завхарсан хүчийг ухаарч, Зигфридэд зориулж оршуулгын гал захиалж, өөрөө түүн дээр суудаг. Энэхүү золиослолын үйлдэл нь Бөгжийг Рейн охидод буцааж өгч, бурхдын гэр болох Валхаллагийн сүйрлийг өдөөдөг. Энэ дуурьт Вагнерын хамгийн алдартай найрал хөгжмийн хэсгүүд, түүний дотор "Зигфридийн Рейн аялал", "Зигфридийн оршуулгын жагсаал" багтсан бөгөөд барууны урлагийн хамгийн гайхалтай хөгжмийн хувирлуудын нэгээр төгсдөг. 2x9r0n1y2047547lqb1r5wogn1o3rb0 852589 852588 2026-04-08T01:10:18Z Zorigt 49 852589 wikitext text/x-wiki '''Бурхдын бүрэнхий''' ({{langx|de|Götterdämmerung}}) нь [[Рихард Вагнер]]ын "Нибелунгенийн цагариг" нэртэй дөрвөл хөгжмийн драмын цувралын сүүлчийнх нь юм. Энэ жүжиг 1876 онд Байройт Фестивалийн театрт нээлтээ хийсэн. Энэ гарчиг нь хуучин норвеги хэлний Рагнарөк хэмээх хэллэгийг герман хэл рүү орчуулсан бөгөөд энэ нь янз бүрийн амьтад болон бурхдын хоорондох зөгнөсөн дайн бөгөөд эцэст нь шатаж, усанд дүрэгдэж, дэлхий шинэчлэгдэхийг хэлдэг. Энэхүү сүүлийн ангид баатар Зигфрид одой Альберихийн хүү Хагений заль мэхээр урваж, алагддаг. Брюнхильде эмгэнэлт явдал болон Бөгжний завхарсан хүчийг ухаарч, Зигфридэд зориулж оршуулгын гал захиалж, өөрөө түүн дээр суудаг. Энэхүү золиослолын үйлдэл нь Бөгжийг Рейн охидод буцааж өгч, бурхдын гэр болох Валхаллагийн сүйрлийг өдөөдөг. Энэ дуурьт Вагнерын хамгийн алдартай найрал хөгжмийн хэсгүүд, түүний дотор "Зигфридийн Рейн аялал", "Зигфридийн оршуулгын жагсаал" багтсан бөгөөд барууны урлагийн хамгийн гайхалтай хөгжмийн хувирлуудын нэгээр төгсдөг. ds0c95b3z4biz5rn1heu3l31lb4qmj2 0 145817 852608 2026-04-08T05:47:16Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Huberlin-logo.svg|thumb|Хумбольт нарын нэрэмжит Берли́ны Их сургууль]] '''Хумбольт нарын нэрэмжит Берли́ны Их сургууль''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Humboldt-Universität zu Berlin'' —, товч. ''HU Berlin'', [[Латин хэл|лат.]] ''Alma Mater Berolinensis'') — [[Берлин]] хотын ууган 4 их сургуулийн нэг. 1809 оны..." 852608 wikitext text/x-wiki [[Файл:Huberlin-logo.svg|thumb|Хумбольт нарын нэрэмжит Берли́ны Их сургууль]] '''Хумбольт нарын нэрэмжит Берли́ны Их сургууль''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Humboldt-Universität zu Berlin'' —, товч. ''HU Berlin'', [[Латин хэл|лат.]] ''Alma Mater Berolinensis'') — [[Берлин]] хотын ууган 4 их сургуулийн нэг. 1809 оны 8-р сарын 16-нд [[Вилхелм фон Хумбольдт|Вилхгелм фон Хумбольдтын]] санаачилгаар үүсгэн байгуулагдсан юм. 1828 онд тус их сургуулийг Пруссын хаан Фридрих Вильгельм III-ын хүндэтгэлд Фридрих-Вильгельмсийн Их Сургууль гэж нэрлэж байсан. 1949 онд ах дүү Александр, Вилхельм Гумбольдт нарын хүндэтгэлд нэрээ өөрчилсөн ажээ. [[Файл:Berlín Humboldtova univerzita 3.jpg|thumb]] Тус их сургуулийн хичээл 1810 онд эхэлсэн бөгөөд 256 оюутан элссэн. 2008 онд энэ тоо 34,612 болж өссөн. 19-р зуунд тус их сургууль нь Европын хамгийн том шинжлэх ухааны төвүүдийн нэг байв. Берлины Хумбольдт нарын нэрэмжит Их Сургууль нь Германы Холбооны Засгийн газраас гаргасан Германы тэргүүлэх их сургуулиудын жагсаалтад багтсан болно. == Түүх == Хууль, анагаах ухаан, философи, теологийн факультетуудад сургалт явуулдаг байв. Байгалийн шинжлэх ухаан нь тухайн үед философийн факультетийн нэг хэсэг байв. Анхны ректор нь [[Теодор Шмальц]] байжээ. Их сургуулийг байгуулах санаачилгыг тухайн үеийн хамгийн алдартай эрдэмтэд болох философич Иоханн Готтлиб Фихте, теологич Фридрих Шлейермахер нар гаргажээ. Шлейермахерын санаа бодлын нөлөөгөөр дипломатч, хэл шинжлэлийн мэргэжилтэн [[Вилхелм фон Хумбольдт]] их сургуулийн үзэл баримтлалыг боловсруулсан. 1809 оны 2-р сараас Хумбольдт Дотоод хэргийн яамны боловсролын хэлтсийн даргаар нэг жил ажилласан. Түүний зорилго нь шинэ боловсролын тогтолцоог нэвтрүүлэх байсан юм. Түүний үзэл баримтлалын гол зарчим нь сургалт ба судалгааны хоорондын нягт холбоо гэж үздэг байв. Хумболдтын санааг хуваалцсан анхны их сургуулийн профессорууд нь Аугуст Бёк (филологи), Альбрехт Таер (хөдөө аж ахуй), Фридрих Карл фон Савиньи (хууль зүй), Кристоф Вилхелм Хуфеланд (анагаах ухаан), Карл Риттер (газарзүй) нар байжээ. nsncycs60lo3phkw2tz62bv02sreroq 852611 852608 2026-04-08T05:56:43Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Берлины Их сургууль]] to [[Берлиний Их сургууль]] without leaving a redirect 852608 wikitext text/x-wiki [[Файл:Huberlin-logo.svg|thumb|Хумбольт нарын нэрэмжит Берли́ны Их сургууль]] '''Хумбольт нарын нэрэмжит Берли́ны Их сургууль''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Humboldt-Universität zu Berlin'' —, товч. ''HU Berlin'', [[Латин хэл|лат.]] ''Alma Mater Berolinensis'') — [[Берлин]] хотын ууган 4 их сургуулийн нэг. 1809 оны 8-р сарын 16-нд [[Вилхелм фон Хумбольдт|Вилхгелм фон Хумбольдтын]] санаачилгаар үүсгэн байгуулагдсан юм. 1828 онд тус их сургуулийг Пруссын хаан Фридрих Вильгельм III-ын хүндэтгэлд Фридрих-Вильгельмсийн Их Сургууль гэж нэрлэж байсан. 1949 онд ах дүү Александр, Вилхельм Гумбольдт нарын хүндэтгэлд нэрээ өөрчилсөн ажээ. [[Файл:Berlín Humboldtova univerzita 3.jpg|thumb]] Тус их сургуулийн хичээл 1810 онд эхэлсэн бөгөөд 256 оюутан элссэн. 2008 онд энэ тоо 34,612 болж өссөн. 19-р зуунд тус их сургууль нь Европын хамгийн том шинжлэх ухааны төвүүдийн нэг байв. Берлины Хумбольдт нарын нэрэмжит Их Сургууль нь Германы Холбооны Засгийн газраас гаргасан Германы тэргүүлэх их сургуулиудын жагсаалтад багтсан болно. == Түүх == Хууль, анагаах ухаан, философи, теологийн факультетуудад сургалт явуулдаг байв. Байгалийн шинжлэх ухаан нь тухайн үед философийн факультетийн нэг хэсэг байв. Анхны ректор нь [[Теодор Шмальц]] байжээ. Их сургуулийг байгуулах санаачилгыг тухайн үеийн хамгийн алдартай эрдэмтэд болох философич Иоханн Готтлиб Фихте, теологич Фридрих Шлейермахер нар гаргажээ. Шлейермахерын санаа бодлын нөлөөгөөр дипломатч, хэл шинжлэлийн мэргэжилтэн [[Вилхелм фон Хумбольдт]] их сургуулийн үзэл баримтлалыг боловсруулсан. 1809 оны 2-р сараас Хумбольдт Дотоод хэргийн яамны боловсролын хэлтсийн даргаар нэг жил ажилласан. Түүний зорилго нь шинэ боловсролын тогтолцоог нэвтрүүлэх байсан юм. Түүний үзэл баримтлалын гол зарчим нь сургалт ба судалгааны хоорондын нягт холбоо гэж үздэг байв. Хумболдтын санааг хуваалцсан анхны их сургуулийн профессорууд нь Аугуст Бёк (филологи), Альбрехт Таер (хөдөө аж ахуй), Фридрих Карл фон Савиньи (хууль зүй), Кристоф Вилхелм Хуфеланд (анагаах ухаан), Карл Риттер (газарзүй) нар байжээ. nsncycs60lo3phkw2tz62bv02sreroq 0 145818 852610 2026-04-08T05:55:26Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Р-1 онгоц]] to [[Поликарпов Р-1]] 852610 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Поликарпов Р-1]] 8oz1fizj16zhsvfshh8k1prsy38kure 0 145820 852613 2026-04-08T06:06:46Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Karl Liebknecht (um 1912).jpg|thumb]] '''Карл Паул Фри́дрих А́угуст Ли́бкнехт''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Karl Paul Friedrich August Liebknecht''; 1871 оны 8-р сарын 13-нд Лайпцигт төрсөн — 1919 оны 1-р сарын 15-нд Берлинд нас барсан) — германы улс төрч, өмгөөлөгч, дайны эсрэг тэмцэгч, марксизмын о..." 852613 wikitext text/x-wiki [[Файл:Karl Liebknecht (um 1912).jpg|thumb]] '''Карл Паул Фри́дрих А́угуст Ли́бкнехт''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Karl Paul Friedrich August Liebknecht''; 1871 оны 8-р сарын 13-нд Лайпцигт төрсөн — 1919 оны 1-р сарын 15-нд Берлинд нас барсан) — германы улс төрч, өмгөөлөгч, дайны эсрэг тэмцэгч, марксизмын онолч, 1918 онд Германы Коммунист намыг үндэслэгчдийн нэг бөгөөд германы болон олон улсын ажичны хөдөлгөөний зүтгэлтэн. Вильхельм Либкнехтын хүү бөгөөд Теодор болон Отто Либкнехт нарын ах. Зураач Роберт Либкнехтын эцэг юм. pae4h5bqs46wgoph2nyzxzk41780jol 852614 852613 2026-04-08T06:07:10Z Avirmed Batsaikhan 53733 852614 wikitext text/x-wiki [[Файл:Karl Liebknecht (um 1912).jpg|thumb]] '''Карл Паул Фри́дрих А́угуст Ли́бкнехт''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Karl Paul Friedrich August Liebknecht''; 1871 оны 8-р сарын 13-нд [[Лайпциг|Лайпцигт]] төрсөн — 1919 оны 1-р сарын 15-нд [[Берлин|Берлинд]] нас барсан) — германы улс төрч, өмгөөлөгч, дайны эсрэг тэмцэгч, марксизмын онолч, 1918 онд Германы Коммунист намыг үндэслэгчдийн нэг бөгөөд германы болон олон улсын ажичны хөдөлгөөний зүтгэлтэн. Вильхельм Либкнехтын хүү бөгөөд Теодор болон Отто Либкнехт нарын ах. Зураач Роберт Либкнехтын эцэг юм. qrtnsaz1pdx9mto0497xxi55xsvcjjr 0 145821 852615 2026-04-08T06:46:26Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Андрей Рублев и игумен Ефрем на строительстве нового Спасского собора.jpg|thumb]] '''Андрей Рублёв''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Андре́й Рублёв,'' 1360 он орчим төрсөн —1428 буюу 1430 онд Москвад нас барсан гэдэг) — Москвагийн шашны зургийн дэг сургуулийн төлөөлөгч, орос..." 852615 wikitext text/x-wiki [[Файл:Андрей Рублев и игумен Ефрем на строительстве нового Спасского собора.jpg|thumb]] '''Андрей Рублёв''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Андре́й Рублёв,'' 1360 он орчим төрсөн —1428 буюу 1430 онд Москвад нас барсан гэдэг) — Москвагийн шашны зургийн дэг сургуулийн төлөөлөгч, оросын 15-р зууны шашны монументал урлагийн бурханч лам. Оросын [[Үнэн алдартны шашин|Үнэн алдартны шашны]] сүмээс гэгээнтэн гэж зарласан байна. Андрей Рублёвын бүтээлүүд нь Москвагийн гүнлигийн урлагийн уламжлалд үндэслэсэн байсан бөгөөд тэрээр мөн Слав урлагийн арга барилыг сайн мэддэг байжээ. Андрейгийн тухай түүхэнд анх 1405 онд дурдсан байна. p05fxsygr5q2b5mlxlpcjgdt4k04j9h 0 145822 852617 2026-04-08T08:30:29Z Indrasa5 103710 Хуудас үүсгэв: "Фалстаф нь Италийн хөгжмийн зохиолч Жузеппе Верди-ийн бичсэн гурван бүлэгт хошин дуурь бөгөөд либреттог Арриго Бойто бичсэн. Энэ нь Шекспир-ийн “Виндзорын хөгжилтэй эхнэрүүд” болон “Хенри IV” жүжгүүдээс сэдэвлэн зохиогдсон. 1893 онд Ла Скала театрт анх..." 852617 wikitext text/x-wiki Фалстаф нь Италийн хөгжмийн зохиолч Жузеппе Верди-ийн бичсэн гурван бүлэгт хошин дуурь бөгөөд либреттог Арриго Бойто бичсэн. Энэ нь Шекспир-ийн “Виндзорын хөгжилтэй эхнэрүүд” болон “Хенри IV” жүжгүүдээс сэдэвлэн зохиогдсон. 1893 онд Ла Скала театрт анх тоглогдсон бөгөөд Верди бараг 80 нас хүрч байх үедээ бичсэн түүний сүүлчийн дуурь юм. Түүх нь ихэмсэг, настай баатар Сэр Жон Фалстафын хөгжилтэй явдлуудыг өгүүлдэг. Тэр хоёр баян гэрлэсэн эмэгтэйг уруу татаж, тэдний нөхрүүдийн хөрөнгөд хүрэхийг оролддог. Гэвч эмэгтэйчүүд түүний төлөвлөгөөг олж мэдээд, түүнийг ичээх хэд хэдэн арга сэдэж, эцэст нь Виндзорын их цэцэрлэгт шөнө дунд нэгэн хөгжилтэй заль мэх сэдэж төгсгөдөг. Энэхүү дуурь нь хурц ухаалаг хошигнол, олон хоолойн нийлмэл дуулалт, мөн Вердигийн өмнөх эмгэнэлт хэв маягаас ихээхэн ялгаатай нарийн зохион байгуулалттай оркестрын хөгжимөөрөө алдартай. Төгсгөлд нь “Tutto nel mondo è burla” (“энэ дэлхий бүхэлдээ тоглоом”) хэмээх есөн хэсэгтэй фуга дуулал орж, бүх зүйл егөөдөл, тоглоом мэт гэдгийг илэрхийлдэг. Фалстаф нь шүүмжлэгчид болон хөгжимчдийн үздэгээр бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг хошин дууриудын нэгт ордог. h9b99h9n72euzs99fr50mskot4uepg6 0 145823 852618 2026-04-08T08:37:06Z Indrasa5 103710 Хуудас үүсгэв: "Зигфрид нь Рихард Вагнер-ын зохиосон “Нибелунгийн бөгж” (Der Ring des Nibelungen) хэмээх дөрвөн хэсэгт хөгжмийн жүжгийн гурав дахь бүтээл юм. Энэ нь 1876 онд Байройтын фестивалийн театр-т анх тоглогдож, “Ринг” цувралын бүрэн эхний тоглолтын нэг хэсэг болж байв. Түү..." 852618 wikitext text/x-wiki Зигфрид нь Рихард Вагнер-ын зохиосон “Нибелунгийн бөгж” (Der Ring des Nibelungen) хэмээх дөрвөн хэсэгт хөгжмийн жүжгийн гурав дахь бүтээл юм. Энэ нь 1876 онд Байройтын фестивалийн театр-т анх тоглогдож, “Ринг” цувралын бүрэн эхний тоглолтын нэг хэсэг болж байв. Түүх нь залуу баатар Зигфридийн тухай өгүүлдэг, Зигмунд болон Зиглинде нарын хүү бөгөөд урвагч зан чанартай одой Миме түүнийг өсгөсөн байдаг. Зигфрид эцгийнхээ хугарсан илд Нотунгийг дахин давтаж хийж, Фафнер хэмээх лууг хөнөөж шидэт бөгжийг олж авна. Мөн тэр бурхадын эзэн Вотаны жадийг хугалдаг. Ойн шувууны заавраар тэр ид шидийн галын тойргийг нэвтэлж, валькири Брюннхильдег сэрээдэг. Энэ нь түүний айдас болон хайрыг анх удаа мэдэрч буй мөч болдог. Энэхүү дуурь нь “давтан цохих” (forging) хэсгээрээ алдартай бөгөөд гол дүрийг дуулж буй тенор дуучнаас маш өндөр чадвар шаарддаг. Учир нь тэр бараг дөрвөн цагийн тоглолтын ихэнх хугацаанд тайзан дээр байх ёстой. Зигфрид нь “Ринг” цувралын “шэрцо” хэсэг гэж үзэгддэг бөгөөд баатарлаг домог, үлгэрийн шинж, ардын хошигнолыг хослуулсан бүтээл юм. a005eyj8fcni3t7zq0j4chgdsgkzi3p