Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5897 854874 852360 2026-04-27T12:16:16Z HorseBro the hemionus 100126 854874 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1671-1697 | coronation = | full name = | regnal name = Boshugtu Khan ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Юм Агас | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =Ховд аймаг | date of burial = | place of burial = |}} '''Галдан бошигт хаан''' (1644-1697) нь [[Зүүнгарын хаант улс|Зүүнгарын хаант улсыг]] 1677-1691 он хүртэл захирч байсан бөгөөд 1688-1696 он хүртэл Монголын төв болох Халхыг Манжид шахаж мөхөөгөөд Зүүнгарыг бэхжүүлэхийг оролдсон Ойрадын хаан юм. 1671 онд эх нэгтэй ах [[Сэнгэ хунтайж]] нас барсны дараа эх нутагтаа буцаж очоод нөлөө бүхий ноёдын дэмжлэгээр зүүнгарын [[хунтайж]] болж 1676 он гэхэд түүнийг эсэргүүцэж байсан [[Очирт сэцэн хан|Очирт цэцэн хан]] тэргүүтэй [[Дөрвөн Ойрадын холбоо|дөрвөн ойрадын чуулганы]] ноёдыг харгис аргаар даран сөнөөж, дөрвөн ойрадыг чуулганы бус хаан/хунтайжийн шууд удирдлагад нэгтгэжээ. 1679 онд [[5-р Далай лам|5-р Далай ламаас]] Бошигт хаан цол хүртснээр Галдан бошигт хаан хэмээн алдаршсан. Төвөд, Оростой хавсарч Монголыг дарах, Манжтай холбоо тогтоож өөрөө бэхжихийг хүсэж байв. == Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] dqfxg31qul2u60on7urvpan2oug8tbb 854876 854874 2026-04-27T12:21:55Z HorseBro the hemionus 100126 854876 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1671-1697 | coronation = | full name = | regnal name = Boshugtu Khan ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан хаан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Юм Агас | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =Ховд аймаг | date of burial = | place of burial = |}} '''Галдан бошигт хаан''' (1644-1697) нь [[Зүүнгарын хаант улс|Зүүнгарын хаант улсыг]] 1677-1691 он хүртэл захирч байсан бөгөөд 1688-1696 он хүртэл Монголын төв болох Халхыг Манжид шахаж мөхөөгөөд Зүүнгарыг бэхжүүлэхийг оролдсон Ойрадын хаан юм. 1671 онд эх нэгтэй ах [[Сэнгэ хунтайж]] нас барсны дараа эх нутагтаа буцаж очоод нөлөө бүхий ноёдын дэмжлэгээр зүүнгарын [[хунтайж]] болж 1676 он гэхэд түүнийг эсэргүүцэж байсан [[Очирт сэцэн хан|Очирт цэцэн хан]] тэргүүтэй [[Дөрвөн Ойрадын холбоо|дөрвөн ойрадын чуулганы]] ноёдыг харгис аргаар даран сөнөөж, дөрвөн ойрадыг чуулганы бус хаан/хунтайжийн шууд удирдлагад нэгтгэжээ. 1679 онд [[5-р Далай лам|5-р Далай ламаас]] Бошигт хаан цол хүртснээр Галдан бошигт хаан хэмээн алдаршсан. Төвөд, Оростой хавсарч Монголыг дарах, Манжтай холбоо тогтоож өөрөө бэхжихийг хүсэж байв. == Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] fiqjmyn8npauivb955qz29t4djaek62 854880 854876 2026-04-27T12:36:26Z HorseBro the hemionus 100126 854880 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1671-1697 | coronation = | full name = | regnal name = Boshugtu Khan ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан хаан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Амин Дара{{sfn|Atwood|2004|p=193}} | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =Ховд аймаг | date of burial = | place of burial = }} '''Галдан бошигт хаан''' (1644-1697) нь [[Зүүнгарын хаант улс|Зүүнгарын хаант улсыг]] 1677-1691 он хүртэл захирч байсан бөгөөд 1688-1696 он хүртэл Монголын төв болох Халхыг Манжид шахаж мөхөөгөөд Зүүнгарыг бэхжүүлэхийг оролдсон Ойрадын хаан юм. 1671 онд эх нэгтэй ах [[Сэнгэ хунтайж]] нас барсны дараа эх нутагтаа буцаж очоод нөлөө бүхий ноёдын дэмжлэгээр зүүнгарын [[хунтайж]] болж 1676 он гэхэд түүнийг эсэргүүцэж байсан [[Очирт сэцэн хан|Очирт цэцэн хан]] тэргүүтэй [[Дөрвөн Ойрадын холбоо|дөрвөн ойрадын чуулганы]] ноёдыг харгис аргаар даран сөнөөж, дөрвөн ойрадыг чуулганы бус хаан/хунтайжийн шууд удирдлагад нэгтгэжээ. 1679 онд [[5-р Далай лам|5-р Далай ламаас]] Бошигт хаан цол хүртснээр Галдан бошигт хаан хэмээн алдаршсан. Төвөд, Оростой хавсарч Монголыг дарах, Манжтай холбоо тогтоож өөрөө бэхжихийг хүсэж байв. == Эх сурвалж == === Эшлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === {{Cite book |last=Atwood |first=Christopher, Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol empire |publisher=Bloomington |year=2004 |isbn=0-81604671-9 |location=Indiana University |pages=678 |language=en}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] 2xspr2c1t0oq8jk3jbxyow9ssc0o2kl 854885 854880 2026-04-27T12:54:44Z HorseBro the hemionus 100126 854885 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1671-1697 | coronation = | full name = | regnal name = Boshugtu Khan ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан хаан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Амин Дара{{sfn|Atwood|2004|p=193}} | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =Ховд аймаг | date of burial = | place of burial = }}'''Эрдэнийн Галдан''', (1644–1697) эсвэл '''Галдан бошигт хаан''' (1678–1697) гэдгээрээ илүү алдартай нь [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] анхны хаан байв. Японы түүхч [[Мияваки Жүнко|Мияваки Жүнкогийн]] хэлснээр тэрээр Зүүнгарын Хаант Улсыг байгуулагч байжээ.{{sfn|Perdue|2005|p=104}} Тэрээр Зүүнгар [[Хунтайж|хунтайжийн]], [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэбаатар]], түүний эхнэр Амин-Дара нарын хүү юм.{{sfn|Atwood|2004|p=193}} Америкийн түүхч Питер С. Пердью түүнийг Монголчуудын аугаа нэгтгэгч удирдагч бөгөөд, эцгийнхээ удирдсан улс Зүүнгарыг Төв [[Еврази|Евразийн]] хамгийн том гүрэн болгон өргөжүүлсэн гэж үздэг.{{sfn|Perdue|2005|p=109}} == Эх сурвалж == === Эшлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === * {{Cite book |last=Atwood |first=Christopher, Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol empire |publisher=Bloomington |year=2004 |isbn=0-81604671-9 |location=Indiana University |pages=678 |language=en}} * {{Cite book |last=Perdue |first=Peter. C. |title=China marches West: Qing conquest of central Eurasia |publisher=Belknap Press |year=2005 |isbn=0-674-01684-X |location=Cambridge, Massachusetts |pages=725 |language=en}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] njmhffa7wasurhxym1jyv6ugczvs9yl 854886 854885 2026-04-27T13:00:56Z HorseBro the hemionus 100126 854886 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1676–1678 ([[Хунтайж]]){{sfn|Atwood|2004|p=628}}<br>1678–1697 (Бошигт [[Хаан]]){{sfn|Atwood|2004|p=628}} | coronation = | full name = | regnal name = Бошигт [[Хаан]] ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан хаан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Амин Дара{{sfn|Atwood|2004|p=193}} | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =[[Ховд аймаг]] | date of burial = | place of burial = |given_name=Эрдэнийн Галдан}}'''Эрдэнийн Галдан''', (1644–1697) эсвэл '''Галдан бошигт хаан''' (1678–1697) гэдгээрээ илүү алдартай нь [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] анхны хаан байв. Японы түүхч [[Мияваки Жүнко|Мияваки Жүнкогийн]] хэлснээр тэрээр Зүүнгарын Хаант Улсыг байгуулагч байжээ.{{sfn|Perdue|2005|p=104}} Тэрээр Зүүнгар [[Хунтайж|хунтайжийн]], [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэбаатар]], түүний эхнэр Амин-Дара нарын хүү юм.{{sfn|Atwood|2004|p=193}} Америкийн түүхч Питер С. Пердью түүнийг Монголчуудын аугаа нэгтгэгч удирдагч бөгөөд, эцгийнхээ удирдсан улс Зүүнгарыг Төв [[Еврази|Евразийн]] хамгийн том гүрэн болгон өргөжүүлсэн гэж үздэг.{{sfn|Perdue|2005|p=109}} == Эх сурвалж == === Эшлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === * {{Cite book |last=Atwood |first=Christopher, Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol empire |publisher=Bloomington |year=2004 |isbn=0-81604671-9 |location=Indiana University |pages=678 |language=en}} * {{Cite book |last=Perdue |first=Peter. C. |title=China marches West: Qing conquest of central Eurasia |publisher=Belknap Press |year=2005 |isbn=0-674-01684-X |location=Cambridge, Massachusetts |pages=725 |language=en}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] 3i6c6xogtg0ax2dfkgbkl115o7y7fgp 854887 854886 2026-04-27T13:01:38Z HorseBro the hemionus 100126 854887 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =[[Хунтайж]]<br>Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1676–1678 ([[Хунтайж]]){{sfn|Atwood|2004|p=628}}<br>1678–1697 (Бошигт [[Хаан]]){{sfn|Atwood|2004|p=628}} | coronation = | full name = | regnal name = Бошигт [[Хаан]] ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан хаан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Амин Дара{{sfn|Atwood|2004|p=193}} | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =[[Ховд аймаг]] | date of burial = | place of burial = |given_name=Эрдэнийн Галдан}}'''Эрдэнийн Галдан''', (1644–1697) эсвэл '''Галдан бошигт хаан''' (1678–1697) гэдгээрээ илүү алдартай нь [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] анхны хаан байв. Японы түүхч [[Мияваки Жүнко|Мияваки Жүнкогийн]] хэлснээр тэрээр Зүүнгарын Хаант Улсыг байгуулагч байжээ.{{sfn|Perdue|2005|p=104}} Тэрээр Зүүнгар [[Хунтайж|хунтайжийн]], [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэбаатар]], түүний эхнэр Амин-Дара нарын хүү юм.{{sfn|Atwood|2004|p=193}} Америкийн түүхч Питер С. Пердью түүнийг Монголчуудын аугаа нэгтгэгч удирдагч бөгөөд, эцгийнхээ удирдсан улс Зүүнгарыг Төв [[Еврази|Евразийн]] хамгийн том гүрэн болгон өргөжүүлсэн гэж үздэг.{{sfn|Perdue|2005|p=109}} == Эх сурвалж == === Эшлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === * {{Cite book |last=Atwood |first=Christopher, Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol empire |publisher=Bloomington |year=2004 |isbn=0-81604671-9 |location=Indiana University |pages=678 |language=en}} * {{Cite book |last=Perdue |first=Peter. C. |title=China marches West: Qing conquest of central Eurasia |publisher=Belknap Press |year=2005 |isbn=0-674-01684-X |location=Cambridge, Massachusetts |pages=725 |language=en}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] dtnbzd9h4hkabjml3kr0miy20hcz01h 854891 854887 2026-04-27T13:38:34Z HorseBro the hemionus 100126 854891 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүнгарын хаант улсын хаан}}{{Under construction}}{{Инфобокс хаан | name ={{lang|mn|Галдан Бошигт Хаан}} | title =[[Хунтайж]]<br>Бошигт [[Хаан]] | image =Statue of Galdan Boshughtu Khan.jpg | caption = | succession = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хаант улсын хаан]] | reign = 1676–1678 ([[Хунтайж]]){{sfn|Atwood|2004|p=628}}<br>1678–1697 (Бошигт [[Хаан]]){{sfn|Atwood|2004|p=628}} | coronation = | full name = | regnal name = Бошигт [[Хаан]] ({{MongolUnicode|ᠪᠤᠱᠤᠭᠲᠤ}} {{MongolUnicode|ᠬᠠᠭᠠᠨ}}) | predecessor = [[Сэнгэ хунтайж]] | successor = [[Цэвээнравдан хаан]] | queen = [[Ану хатан]] | spouse = | spouse-type = Хатан | issue = | royal house = [[Цорос]] | dynasty = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | father =[[Эрдэнэбаатар хунтайж]] | mother = Амин Дара{{sfn|Atwood|2004|p=193}} | religion = [[Төвөдийн Буддын шашин]] | birth_date =1644 | birth_place = | death_date =1697 оны 5 сарын 3 (52–53 насалсан) | death_place =[[Ховд аймаг]] | date of burial = | place of burial = |given_name=Эрдэнийн Галдан}}'''Эрдэнийн Галдан''', (1644–1697) эсвэл '''Галдан бошигт хаан''' (1678–1697) гэдгээрээ илүү алдартай нь [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] анхны хаан байв. Японы түүхч [[Мияваки Жүнко|Мияваки Жүнкогийн]] хэлснээр тэрээр Зүүнгарын Хаант Улсыг байгуулагч байжээ.{{sfn|Perdue|2005|p=104}} Тэрээр Зүүнгар [[Хунтайж|хунтайжийн]], [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэбаатар]], түүний эхнэр Амин-Дара нарын хүү юм.{{sfn|Atwood|2004|p=193}} Америкийн түүхч Питер С. Пердью түүнийг Монголчуудын аугаа нэгтгэгч удирдагч бөгөөд, эцгийнхээ удирдсан улс Зүүнгарыг Төв [[Еврази|Евразийн]] хамгийн том гүрэн болгон өргөжүүлсэн гэж үздэг.{{sfn|Perdue|2005|p=109}} == Бага нас ба эрх мэдлийн сууриа тогтоосон үе == Галдан 1644 онд төрсөн бөгөөд, өмнөх жил нас барсан Төвөдийн өндөр лам ‘Дбэн-са хувилгаан’-ы хойд дүр хэмээн хүлээн зөвшөөрөгджээ. 1656 онд Галдан [[Төвөд]] рүү явж, 10 жилийн турш суралцсан бөгөөд энэ хугацаанд [[анхны Банчин лам]] болон [[5-р Далай лам|5-р Далай ламын]] удирдлага дор боловсрол эзэмшсэн.{{sfn|Adle|2003|p=148}} Тэрээр [[Эсэн тайш|Эсэн тайшийн]] удам болох [[Цорос]] овгийн [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэбаатар хунтайжийн]] хүү, харин эх нь [[Хошуудын хант улс|Хошууд хан]], [[Гүш хаан|Гүшийн]] охин Амин Дара байв.{{sfn|Atwood|2004|p=193}} Үүний зэрэгцээ түүний ах [[Сэнгэ хунтайж]] нь тэдний аав [[Эрдэнэбаатар хунтайж|Эрдэнэбаатар хунтайжийн]] залгамжлагч байв. Хаан ширээ залгамжлах нь Сэнгийн ах нар дотоод зөрчилдөөнд хүргэсэн.{{sfn|Adle|2003|p=148}} Сэнгэ 1671 онд ах нарынхаа гарт алагдсан.{{sfn|Adle|2003|p=148}}{{sfn|Adle|2003|p=157}} Галдан, өөрийн ах Сэнгийн үхлийн дараа ахынхаа өшөөг авах гэж ламын тангаргаасаа эвдэлсэн.{{sfn|Atwood|2004|p=193}} Галдан ахынхаа өшөөг авч, 1671 онд [[хунтайж]] болжээ. Хожим нь тэрээр [[Очирт сэцэн хан|Очирт сэцэн ханы]] эсрэг тулалдаж, түүнийг шоронд хорьсон.{{sfn|Adle|2003|p=148}}{{sfn|Adle|2003|p=148}} Очирт хожим нь 1680 онд Борталд нас баржээ.{{sfn|Adle|2003|p=148}} Галдан хаан ширээ залгамжлагч болсныхоо дараа Очиртын ач охин, [[Галдмаа баатар|Галдмаа баатарын]] охин, мөн түүний ах, Сэнгийн эхнэр [[Ану хатан|Анутай]] гэрлэжээ. Түүнийг мөн 1678 оны өвөл 5-р Далай лам "Бошигт [[хаан]]" хэмээн өргөмжилж, Зүүнгарын хаан болгосон.{{sfn|Adle|2003|p=148}} == Эх сурвалж == === Эшлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === * {{Cite book |last=Atwood |first=Christopher, Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol empire |publisher=Bloomington |year=2004 |isbn=0-81604671-9 |location=Indiana University |pages=678 |language=en}} * {{Cite book |last=Perdue |first=Peter. C. |title=China marches West: Qing conquest of central Eurasia |publisher=Belknap Press |year=2005 |isbn=0-674-01684-X |location=Cambridge, Massachusetts |pages=725 |language=en}} * {{Cite book |last=Adle |first=Chahrayar |title=History of civilizations of Central Asia: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century |publisher=UNESCO |year=2003 |isbn=92-3-103876-1 |volume=5 |pages=934}} [[Ангилал:Галдан бошигт| ]] [[Ангилал:Зүүнгарын хаан]] [[Ангилал:1644 онд төрсөн]] [[Ангилал:1697 онд өнгөрсөн]] ihntbqmrleknx8ppf1qdyh0ybcsvyry 0 7045 854897 854621 2026-04-27T15:04:42Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854897 wikitext text/x-wiki [[Файл:Oilshale.jpg|thumb|Шатдаг занараар гал түлж буй нь]] [[Файл:OilShaleEstonia.jpg|thumb]] [[Файл:OilShaleFossilsEstonia.jpg|thumb]] '''Шатдаг занар''' нь органик бодисын ([[кероген]]) өндөр агуулга бүхий нарийн ширхэгтэй [[чулуу|тунамал чулуулаг]] юм. Шатдаг занараас [[газрын тос|түүхий газрын тостой]] төстэй найрлага бүхий шингэн [[нүүрсустөрөгч]] гарган авч болно. Шатдаг занар нь геологийн нэр томъёоны хувьд [[занар]]аас өөр чулуулаг бөгөөд, шатдаг занараас гарган авсан тос нь газрын тосноос бага зэрэг ялгаатай байна<ref name=wec74>WEC (2004), p. 74</ref>. Шатдаг занар нь харьцангуй өргөн тархалттай [[ашигт малтмал]] бөгөөд томоохон ордууд [[АНУ]], [[Бразил]], [[БНХАУ]], [[Эстони]]д байдаг. Дэлхийн шатдаг занарын нөөц (газрын тосонд шилжүүлсэн нөөц) 2.8–3.3 трилион (2.8–3.3&nbsp;x&nbsp;10¹²) [[баррель]] байна<ref name=wec101>WEC (2007), p. 101-102</ref><ref name=aeo2006>{{cite paper | title = Annual Energy Outlook 2006 | publisher = [[Energy Information Administration]] | date = February 2006 | url = http://www.eia.doe.gov/oiaf/aeo/pdf/0383(2006).pdf | format = PDF | accessdate = 2007-06-22}} </ref><ref name=andrews>{{cite paper | last = Andrews | first = Anthony | title = Oil Shale: History, Incentives, and Policy | publisher = Congressional Research Service | date = [[2006-04-13]] | url = http://www.fas.org/sgp/crs/misc/RL33359.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-06-25 }}</ref><ref name=unconventional> {{cite paper | title = NPR's National Strategic Unconventional Resource Model | publisher = [[United States Department of Energy]] | date = April 2006 | url = http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NSURM_Documentation.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-07-09}}</ref>. Шатдаг занарыг нэрж (химийн аргаар боловсруулан) синтетик газрын тос, хий гарган авч болно. Энэ шингэн бүтээгдэхүүнийг "шатдаг занарын тос", "хий" гэж нэрлэнэ. Мөн шатдаг занарыг шууд түлш болгон хэрэглэж (шатааж) болохоос гадна химийн болон барилгын материалын түүхий эд болгон хэрэглэж болно<ref name=dyni> {{Cite paper | last =Dyni | first =John R. | title =Geology and resources of some world oil-shale deposits. Scientific Investigations Report 2005–5294 | publisher = U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey | year = 2006 | url = http://pubs.usgs.gov/sir/2005/5294/pdf/sir5294_508.pdf | format=PDF | accessdate =2007-07-09}} </ref>. Газрын тосны нөөц шавхагдаж, үнэ ихээр нэмэгдэж буй өнөө үед шатдаг занар нь газрын тосыг орлох эрчим хүчний эх үүсвэр гэж тооцогдож байгаа болно<ref name=evi>{{Cite paper | title = Energy Security of Estonia | publisher = Estonian Foreign Policy Institute | date = September 2006 | url = http://www.evi.ee/lib/Security.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-10-20 }}</ref><ref name=doe>{{Cite web | title = Oil Shale Activities | publisher = [[United States Department of Energy]] | url = http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NPR_Oil_Shale_Program.html | accessdate = 2007-10-20 | archive-date = 2007-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070813012953/http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NPR_Oil_Shale_Program.html | url-status = dead }}</ref>. == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Oil shale}} *[http://www.kirj.ee/oilshale/ Oil Shale. A Scientific-Technical Journal]. Estonian Academy Publishers. ISSN 0208-189X *[https://web.archive.org/web/20060925211118/http://energy.cr.usgs.gov/other/oil_shale/pubs_data.html Selected online oil shale publications by the U.S. Geological Survey] *[http://www.mrw.interscience.wiley.com/emrw/9783527306732/ueic/article/a18_101/current/html Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry article on oil shale]{{Dead link|date=Арван нэгдүгээр сар 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (requires registration). Retrieved on [[2007-08-04]] * {{cite book |name = Andersson |first = Astrid |name2 = Dahlman |first2 = Bertil |name3 = Gee |first3 = Sven |name4 = Snäll |title = The Scandinavian Alum Shales |year = 1985 |pages = 49 |url = http://www.sgu.se/cgi-bin/egwcgi/53514/screen.tcl/name%3Dshow_record%26format%3Dbrief%26host%3Dgeoreg%26gattr1%3D%40attr+2%3D102%26entry1%3DThe+Scandinavian+Alum+Shales%26field1%3Dall%26logic1%3D%26attr1%3D%40attr+4%3D2%26page%3D1%26norec%3D1%26service%3Dsgu%26lang%3Deng |isbn = 9171583343 |accessdate = 2007-10-20 |archive-date = 2007-09-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003624/http://www.sgu.se/cgi-bin/egwcgi/53514/screen.tcl/name%3Dshow_record%26format%3Dbrief%26host%3Dgeoreg%26gattr1%3D%40attr+2%3D102%26entry1%3DThe+Scandinavian+Alum+Shales%26field1%3Dall%26logic1%3D%26attr1%3D%40attr+4%3D2%26page%3D1%26norec%3D1%26service%3Dsgu%26lang%3Deng |url-status = dead }} *{{cite web |url=http://www.kirj.ee/oilshale/Est-OS.htm |title=Estonian oil shale |author=Mihkel Koel |date=1999 |accessdate=2007-10-20 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029040633/http://www.kirj.ee/oilshale/Est-OS.htm |url-status=dead }} *[https://web.archive.org/web/20080512001727/http://www.mines.edu/outreach/cont_ed/oilshale/index.html 27th Oil Shale Symposium] * {{cite web | author = Daniel Fine | Publisher = Heritage Foundation | title = Oil Shale: Toward a Strategic Unconventional Fuels Supply Policy | date = [[2007-03-08]] | url = http://www.heritage.org/Research/EnergyandEnvironment/hl1015.cfm | accessdate = 2007-10-20 | archive-date = 2007-10-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020200615/http://www.heritage.org/Research/EnergyandEnvironment/hl1015.cfm | url-status = dead }} * {{cite web | title = Statement Of Thomas Lonnie Assistant Director for Minerals, Realty & Resource Protection, Bureau of Land Management, U.S. Department of the Interior before the Senate Energy and Natural Resources Committee. Oversight Hearing on Oil Shale Development Efforts | date = [[2005-04-12]] | url = http://www.doi.gov/ocl/2005/OilShaleDev.htm | accessdate = 2007-10-20 | archive-date = 2007-10-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071025141852/http://www.doi.gov/ocl/2005/OilShaleDev.htm | url-status = dead }} [[Ангилал:Шатдаг занар| ]] [[Ангилал:Тунамал чулуулаг]] {{Energy-stub}} {{Geology-stub}} {{Geologic-formation-stub}} 6te08u2s4pj92ipc7m1vey0r29ga85y 0 9223 854882 854618 2026-04-27T12:44:39Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854882 wikitext text/x-wiki {{short description|Archipelagic country in Southeast Asia}} {{redirect|Филиппин|Нидерландын сууринг|Филиппин, Нидерланд}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Филиппин Улс | common_name = Филиппин | native_name = {{native name|fil|Republika ng Pilipinas}} | image_flag = Flag of the Philippines.svg | flag_size = 130 | flag_type = [[Филиппиний төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Coat of arms of the Philippines.svg | symbol_type = [[Филиппиний төрийн сүлд|Сүлд]] | national_motto = <br />{{lang|fil|[[Филиппиний үндэсний уриа|Maka-Diyos, Maka-tao, Makakalikasan at Makabansa]]}}<ref>{{Cite PH act |title=Flag and Heraldic Code of the Philippines |chamber=RA |number=8491 |date=February 12, 1998 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084350/https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |archive-date=May 25, 2017 |access-date=March 8, 2014 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |location=Metro Manila, Philippines}}</ref><br />"Бурхан, Ард Түмэн, Байгаль, Улсынхаа төлөө" | national_anthem = "{{lang|fil|[[Филиппиний төрийн дуулал|Lupang Hinirang]]}}"<br />"Шилмэл нутаг"{{parabr}}{{center|[[File:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:PHL orthographic.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Philippines ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}} | capital = [[Манила]] (''де-юре'')<br />[[Нийслэлийн бүс (Филиппин)|Их Манила]]{{efn|name=a|Манила нь улсын нийслэлээр тооцогддог ч [[засгийн газрын суудал]] нь Манила хот нь нэг хэсэг болох "Метро Манила" гэгддэг Үндэсний Нийслэлийн бүс юм.<ref>{{Cite PH act |title=Establishing Manila as the Capital of the Philippines and as the Permanent Seat of the National Government |chamber=PD |number=940, s. 1976 |date=May 29, 1976 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084430/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |archive-date=May 25, 2017 |access-date=April 4, 2015 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |location=Manila, Philippines}}</ref><ref>{{cite web|title=Quezon City Local Government – Background |url=https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |archive-date=August 20, 2020 |access-date=August 25, 2020 |publisher=Quezon City Local Government}}</ref> Олон улсын төрийн байгууллагууд Манилагийн нийслэлд байрладаг [[Малаканянг ордон]] болон бусад байгууллага/агентлагуудаас гадна Метро Манилагийн янз бүрийн хэсэгт байрладаг.}} (''де-факто'') | largest_city = [[Кесон хот]]<!--Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which, {{As of|2006|lc=y}}, is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> | official_languages = [[Филиппин хэл|Филиппин]] ба [[Англи хэлний Филиппин аялга|Англи хэл]] | recognized_regional_languages = {{collapsible list | title = [[Филиппиний хэлнүүд|19 хэлнүүд]]<ref name="GMA-DepEd-7-Languages" /> | [[Акланон хэл]] | [[Бикол хэл]] | [[Варай хэл]] | [[Иватан хэл]] | [[Ибанаг хэл]] | [[Илокано хэл]] | [[Капампанган хэл]] | [[Кинарайа хэл]] | [[Магинданао хэл]] | [[Маранао хэл]] | [[Пангасинан хэл]] | [[Самбал хэл]] | [[Себуана хэл]] | [[Суригаонон хэл]] | [[Тагалог хэл]] | [[Таусуг хэл]] | [[Хилигайнон хэл]] | [[Чабакано хэл]] | [[Якан хэл]] | }} | languages_type = Үндэсний [[дохионы хэл]] | languages = [[Филиппиний дохионы хэл]] | languages_sub = yes | languages2_type = Бусад зөвшөөрөгдсөн хэл{{efn|name=b|1987 оны Үндсэн хуульд: "Испани, араб хэлийг сайн дурын үндсэн дээр сурталчлах ёстой." гэж заасан байдаг<ref name="GovPH-OfficialLanguage" />}} | languages2 = [[Испани хэлний Филиппин аялга|Испани]] ба [[Араб хэл]] <!--Do not remove Spanish and Arabic from the languages list as it is recognized as an optional language in the 1987 Constitution of the Philippines--> | languages2_sub = yes | ethnic_groups = {{#invoke:list|unbulleted | 33.7% [[Висаяа үндэстэн|Висаяа]] | 24.4% [[Тагалог үндэстэн|Тагалон]] | 8.4% [[Илокано үндэстэн|Илокано]] | 6.8% [[Бикол үндэстэн|Бикол]] | 26.2% [[Филиппин дэх угсаатны бүлгүүд|бусад]] }} | ethnic_groups_year = 2010<ref name="PSAGovPH-2021-Figures" /><!-- using figures for 2010 given in the cited source--><!--parameter ethnic_groups_ref not supported by the infobox--> | demonym = [[Филиппинчүүд‎]]<br /> [[Пиной]]<br />(''ярианы'') | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[Филиппиний Үндсэн хууль|үндсэн хуульт]] [[бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Филиппиний Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Бонгбонг Маркос]]<!-- Article is at Bongbong Marcos, do NOT use Ferdinand Marcos Jr. unless the article itself is renamed. --> | leader_title2 = [[Филиппиний Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]] | leader_name2 = [[Сара Дутерте]]<!-- Article is at Sara Duterte, do NOT use Sara Duterte-Carpio unless the article itself is renamed. --> | leader_title3 = [[Филиппиний Сенатын дарга|Сенатын дарга]] | leader_name3 = [[Мигз Зубири]]<!-- Article is at Migz Zubiri, do NOT use Juan Miguel Zubiri unless the article itself is renamed. --> | leader_title4 = [[Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхимын дарга|Танхимын дарга]] | leader_name4 = [[Мартин Ромуалдес]]<!-- Article is at Martin Romualdez, do NOT use Ferdinand Martin Romualdez unless the article itself is renamed. --> | leader_title5 = [[Филиппиний Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]] | leader_name5 = [[Александр Гесмундо]] | legislature = [[Филиппиний Конгресс|Конгресс]] | upper_house = [[Филиппиний Сенат|Сенат]] | lower_house = [[Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхим|Төлөөлөгчдийн танхим]] | sovereignty_type = [[Филиппиний бүрэн эрхт байдал|Тусгаар тогтнол]] | sovereignty_note = ([[АНУ]]-аас) | established_event1 = [[Филиппиний тусгаар тогтнолын тунхаглал|Испанийн эзэнт гүрнээс тусгаар тогтнолоо зарлав]] | established_date1 = 6 сарын 12, 1898 он | established_event2 = [[Парисын гэрээ (1898)|Испаниас АНУ-д шилжүүлэв]] | established_date2 = 12 сарын 10, 1898 он | established_event3 = [[Филиппиний хамтын нөхөрлөл|АНУ-тай хамтын нөхөрлөлийн статус]] | established_date3 = 11 сарын 15, 1935 он | established_event4 = [[Манилагийн гэрээ (1946)|АНУ-аас тусгаар тогтнол олгов]] | established_date4 = 7 сарын 4, 1946 он | established_event5 = [[Филиппиний Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date5 = 2 сарын 2, 1987 он | area_km2 = 300000 | area_footnote = <ref name="NAMRIAGovPH-InfoMapper-1991">{{cite journal|date=December 1991 |title=Land Use and Land Classification of the Philippines |url=http://www.namria.gov.ph/jdownloads/Info_Mapper/00a_im_dec911.pdf |journal=Infomapper |publisher=[[National Mapping and Resource Information Authority]] |volume=1 |issue=2 |page=10 |issn=0117-1674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012339/http://www.namria.gov.ph/jdownloads/Info_Mapper/00a_im_dec911.pdf |archive-date=January 22, 2021}}</ref><ref name="Boquet-2017">{{cite book|last=Boquet |first=Yves |url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ |title=The Philippine Archipelago |series=Springer Geography |year= 2017 |publisher=[[Springer International Publishing|Springer]] |location=Cham, Switzerland |isbn=978-3-319-51926-5 |access-date=April 25, 2023}}</ref>{{rp|page=15}}{{efn|name=land-area}} | area_link = Филиппиний газарзүй | area_label = Нийт | area_rank = 72 | area_sq_mi = {{convert|{{data Philippines|pst2|total area}}|km2|sqmi|0|disp=output number only}} <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.61<ref name="CIAWorldFactBook">{{cite web |date=June 7, 2023 |title=Philippines |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |accessdate=June 19, 2023 |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=Наймдугаар сар 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}</ref> (дотоод ус) | area_label2 = [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|Нийт хуурай газар]] | area_data2 = 298,170 км² | population_census = 109,035,343 | population_census_year = 2020 | population_density_km2 = 336 | population_density_sq_mi = {{Data/popdens|Philippines|comma|areaunit=sqmi}}<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 37 | GDP_PPP = {{increase}} {{currency|1.289 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF-WEO">{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2023 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=566,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=April 11, 2023 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 29 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|11,420|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF-WEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 117 | GDP_nominal = {{increase}} {{currency|440 тэрбум|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF-WEO" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 36 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|3,905|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF-WEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 124 | Gini = 41.2 <!--number only--> | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{Cite press release |title=Highlights of the Preliminary Results of the 2021 Annual Family Income and Expenditure Survey |url=https://psa.gov.ph/content/highlights-preliminary-results-2021-annual-family-income-and-expenditure-survey |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516030556/https://psa.gov.ph/content/highlights-preliminary-results-2021-annual-family-income-and-expenditure-survey |archive-date=May 16, 2023 |access-date=August 15, 2022 |publisher=[[Philippine Statistics Authority|PSA]] |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.699 <!--number only--> | HDI_year = 2021 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNDPOrg-HDI">{{cite report|date=September 8, 2022 |title=Human Development Report 2021/22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908052326/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=September 8, 2022 |access-date=September 8, 2022 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |at=Table 1 |language=en |location=New York |isbn=978-92-1-001640-7}}</ref> | HDI_rank = 116 | currency = [[Филиппин песо]] ([[Филиппин песогийн тэмдэг|₱]]) | currency_code = PHP | time_zone = [[Филиппины Стандарт Цаг|ФСЦ]] | utc_offset = +08:00 | drives_on = баруун<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gX6aAAAAIAAJ |title=Philippine Yearbook |edition=1978 |date=1978 |publisher=[[National Economic and Development Authority]], [[Philippine Statistics Authority|National Census and Statistics Office]] |location=Manila, Philippines |page=[https://books.google.com/books?id=gX6aAAAAIAAJ&pg=PA716 716] |language=en }}</ref> | calling_code = [[Филиппин дэх утасны дугаар|+63]] | cctld = [[.ph]] | religion = {{#invoke:list|unbulleted|item_style=white-space:nowrap; | {{Tree list}} * 90.1% [[Филиппин дэх христийн шашин|Христ]] ** 80.6% [[Филиппин дэх католик сүм|Католик]] ** 9.5% [[Филиппин дэх шашин шүтлэг#Христийн шашин|Бусад урсгал]] {{Tree list/end}} |5.6% [[Филиппин дэх ислам|Ислам]] |4.3% [[Филиппин дэх шашин шүтлэг#Бусад шашин|бусад]] / [[Филиппин дэх шашингүй хүмүүс|шашингүй]] }} | religion_year = 2015 | religion_ref = <ref name="PSAGovPH-2021-Figures">{{Cite report |type=Booklet |last=Mapa |first=Claire Dennis S. |title=2021 Philippines in Figures |issn=1655-2539 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2021_pif_final%20%281%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303065148/https://psa.gov.ph/sites/default/files/2021_pif_final%20(1).pdf |archive-date=March 3, 2022 |access-date=July 17, 2022 |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |pages=23–24}}</ref> }} '''Филиппин''' ([[Англи хэл|англи]]. ''Philippines'' , <small>[[Филиппин хэл|Филиппинээр]]</small> ''Pilipinas''), албан ёсоор '''Бүгд Найрамдах Филиппин Улс''' (англи. ''Republic of the Philippines'' [rɪˈpʌblɪk ɒv ðiː ˈfɪlɪpiːnz], [[тагалог хэл]]. ''Republika ng Pilipinas'' [reˈpublika ŋ ˌpɪlɪˈpinɐs]) нь баруун [[Номхон далай]] дахь Филиппиний [[олтриг]]т орших [[Зүүн Өмнөд Ази|зүүн өмнөд]] [[Ази]]йн арлын [[улс|орон]] юм. Нийслэл нь [[Манила]] хот, хамгийн том нь Бөөн Манилагийн Кесон хот болно. Филиппиний олтриг нь [[Номхон Далай]]н баруун хэсэгт байх 7,641<ref>{{cite web|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|title=More islands, more fun in PH|date=2 сарын 20 2016|language=Англи хэл|access-date=6 сарын 20 2018|archive-date=2018-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|url-status=dead}}</ref> арлаас бүрдэх бөгөөд усаар [[Индонез]], [[Малайз]], [[Палау]], [[Тайвань]], [[Вьетнам]]тай хиллэнэ. Филиппиний хүн ам 2020 оны байдлаар 114 сая орчим.<ref name="population" /><ref name="IMF2006" /> Эдийн засгийн хэмжээгээр дэлхийд 46-д ордог. Тухайлбал дотоодын нийт бүтээгдхүүн нь [[2008]] онд 154.073 тэрбум ам. доллар хүрч байсан.<ref name="IMF2006" /> Дэлхий даяар 11 сая гаруй филиппинчүүд тархан суурьшсан нь Филиппиний нийт хүн амын 11% нь болно. 1521 оны 3-р сарын 16-нд [[Фернан Магеллан]] ирэхээс өмнө <ref>{{Webarchiv|url=http://www.asianweek.com/2008/08/26/name-change-for-the-philippines/|wayback=20090129142616|text="Name Change for the Philippines"|archiv-bot=2023-09-26 20:13:48 InternetArchiveBot}}. [[AsianWeek]]. Retrieved on [[2008]]-[[08-30]].</ref>, Филиппинд [[Хятад]], [[Энэтхэг]], [[Япон]], [[Малайн олтриг]] зэрэг [[Ази]]йн бусад орны оршин суугчидтай худалдаа наймаа хийдэг байсан австронез угсааны ард түмэн нутагладаг байжээ. Филиппин XVI зуунд [[Испани]]йн колони болсон бөгөөд XX зууны эхээр [[АНУ]]-ын эрхшээлд оржээ. 1896 онд [[Катипунан]]аар удирдуулсан [[Филиппиний хувьсгал]]аар Испаниас тусгаар тогтносон. [[Испани-Америкийн дайн]]ы явцад АНУ-ын цэрэг Филиппинийг эзлэн авснаар [[Филиппин-Америкийн дайн]] дэгдсэн ажээ. 1935 онд [[Филиппиний Хамтын Нөхөрлөл|Хамтын Нөхөрлөл]] маягийн засгийн газар байгуулагдсанаар өөртөө засах эрхтэй болсон ба Филиппиний анхны сонгууль явагджээ. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]] Номхон Далайд дууссаны дараа тус улс 1946 оны 7-р сарын 4-нд АНУ-аас тусгаар тогтножээ. [[Фердинанд Маркос]] 1972 онд дайны байдал зарласны улмаас Филиппинд бослого тэмцэл өрнөж, Ардын Шинэ Арми, Моро Үндэсний Чөлөөлөх Фронт зэрэг босогчдын бүлэглэл үүссэн. [[Бага Бенино Акино|Ниной Акино]] алуурчны гарт амь үрэгдсэнээс хойш удалгүй түүний бэлэвсэн эхнэр [[Корасон Акино]], тухайн үед тус улсын оюуны санааны удирдагч байсан Хайме Кардинал Син нар 1986 онд Ардын эрхийн хувьсгал хийж, тус улсыг эргээд ардчилсан засаглалтай болгосон юм. Ардчилал сэргэн тогтсоноос хойш улс төрийн эргэлт, авлигын дуулиан шуугиант хэргүүд гарч, төрийн эрх тайван замаар шилжсээр ирсэн билээ.<ref name="CIAfactbook" /> 2016 оны 6-р сарын 30-нд [[Родриго Дутерте|Родриго Роа Дутерте]] тус улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. 2022 оны 6-р сарын 30-нд болсон сонгуулиар олонхын санал авсан Ерөнхийлөгч 1965-1986 онд Ерөнхийлөгч байсан [[Фердинанд Маркос|Фердинанд Маркосын]] хүү Фердинанд Ромуалдес Маркос буюу Бонгбонг Маркос Филиппиний Ерөнхийлөгч болсон байна. Орчин үеийн Филиппин Өрнөдийн ертөнцийн олон шинжийг агуулсан байдаг нь [[Испани]], [[Латин Америк]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын соёлоос голдуу залгамжлагдсан байдаг. Тус улсын зонхилох шашин нь [[Католик шашин]] бөгөөд Испаничууд ирэхээс өмнө байсан уламжлалт шашны зан үйл хадгалагдан үлдсэн байдаг. Түүнчлэн [[Исламын шашин|Исламын шашныг]] шүтэгчид байдаг.<ref name="encarta">{{cite encyclopedia|last=Steinberg|first=David Joel|title=Philippines|url=http://encarta.msn.com/text_761558570___0/Philippines.html|encyclopedia=[[Encarta]]|date=2007}} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/text_761558570___0/Philippines.html |wayback=20090820052439 |text=Philippines |archiv-bot=2026-04-27 12:44:39 InternetArchiveBot }}</ref> 1973 он хүртэл [[испани хэл]] Филиппиний албан ёсны хэл байсан. Түүнээс хойш [[Филиппин хэл|филиппин]], [[Англи хэл|англи]] хэмээх хоёр албан ёсны хэлтэй болсон.<ref name=CIAfactbook /> == Нэрийн гарал үүсэл == Тус улсын нэр нь XVI зууны сүүл үеийн Испанийн ван [[II Филип]]ийн нэрнээс үүдэлтэй юм.<ref name="etymology">{{Citation |author= Gregorio F. Zaide, Sonia M. Zaide|title=Philippine History and Government, Sixth Edition |publisher=All-Nations Publishing Company |year= 2004}}</ref> Испанийн аялагч Руй Липес де Вияалобос анх ''Las Islas Filipinas'' хэмээх нэрийг тухайн үед угсаа залгамжлах хунтайж байсан Филипийг хүндэтгэн [[Лейт арал]] болон [[Самар арал]]д өгсөн ажээ. Бусад арал нь өөр өөрийн нэртэй байсан боловч энэ нэр нь яваандаа тус олтригийг тэр чигт нь нэрлэх нэр болсон.<ref name="etymology" /> [[Файл:Ortigas_Center_Skyline_panoramic.jpg|thumb|center|600px|Бөөн Манила]] == Улс төрийн тогтолцоо == 1987 оны Үндсэн хуулийн дагуу Филиппин нь хоёр танхимтай парламент, бие даасан шүүх засаглалтай ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс юм. Төрийн тэргүүн нь бүх нийтийн шууд сонгуулиар 6 жилийн хугацаагаар сунгах, дахин нэр дэвшүүлэх эрхгүйгээр сонгогддог байна. Ерөнхийлөгч нь Сайд нарын танхимыг (Засгийн газар) тэргүүлдэг бөгөөд зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч юм. Тус улсын хууль тогтоох дээд байгууллага нь Филиппиний Сенат (24 суудал) ба Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхим (316 суудал) гэсэн хоёр танхимаас бүрддэг Конгресс юм. Сенаторуудыг 6 жилийн хугацаатай (гурван жил тутамд 12 хүн ээлжлэн, гэхдээ дараалсан хоёроос илүүгүй), Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүдийг гурван жилээр (дараалсан гурваас илүүгүй хугацаатай) сонгодог. == Гадаад харилцаа == Филиппиний олон улсын харилцаа нь бусад улс орнуудтай хийх худалдаа, 11 сая Филиппинчүүд өөр улс оронд амьдардаг гэх мэтээр эргэлддэг. Филиппин улс нь НҮБ-ыг үүсгэн байгуулагч, идэвхтэй гишүүн орон бөгөөд НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн Байнгын бус гишүүнээр олон удаа сонгогдсон. Филиппин улс АНУ-тай тогтоосон харилцаандаа ихээхэн анхаардаг. Тэд [[Хүйтэн дайн|хүйтэн дайны]] үед болон терроризмын эсрэг тэмцэлд АНУ-ыг дэмжиж байсан. Филиппин бол [[НАТО]]-гийн гол холбоотнуудын нэг юм. Филиппин улс өмнө нь Америкийн колони байсан ч АНУ-д өөрийн нутаг дэвсгэрт цэргийн бааз байгуулахыг зөвшөөрсөн. [[Япон]] бол Филиппин улсын хөгжилд бусдаас илүү тусалдаг орны нэг юм. Филиппин улс бусад оронтой ерөнхийдөө сайн харилцаатай байдаг. Филиппин улс өндөр хөгжилтэй эдийн засагтай орнуудын дэмжлэгийг өндрөөр үнэлдэг ч эдийн засгийн хувьд буурай хөгжилтэй бусад орнуудыг дэмждэг. Түүхэн хэлхээ холбоо, соёлын ижил төстэй байдал нь Испанитай хамтран ажиллах сайн үндэс суурь юм. Хэдийгээр хилийн чанад дахь Филиппинчүүдийн амьдралын нөхцөл тийм ч сайн байдаггүй бөгөөд заримдаа ялгаварлан гадуурхалт, хүчирхийлэлд өртдөг ч олон Филиппинчүүд бусад оронд ажилладаг. == Тэмдэглэл == <references group="lower-alpha" /> == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == <!--Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam.--> '''Албан ёсны''' * [https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ Official website of the Philippine Government] - Gateway to governmental sites '''Газрын зураг''' * [http://www.wikimapia.org/#y=12554564&x=122915039&z=6&l=0&m=a WikiSatellite view of Philippines at WikiMapia] <!--Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam.--> '''Бусад''' <!--DO NOT SPAM! THANK YOU!!!--> * [http://uk.youtube.com/watch?v=1QgTdk6fLAk WOW Philippines Tourism Ad] * [http://newsweek.washingtonpost.com/postglobal/america/philippines Washington Post's: How the Philippines Sees America] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm BBC Country Profile on the Philippines] * [https://web.archive.org/web/20061108072347/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/rp.html CIA World Factbook: Philippines] * [http://countrystudies.us/philippines/ U.S. Country Studies: Philippines] * [https://web.archive.org/web/20181202025242/http://www.philippinesdailyphotos.com/ Philippines Daily Photos] * [http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf Origins of the Filipinos and Their Languages by Wilhelm G. Solheim II] ([[Portable Document File|PDF]]) * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 History of the Philippine Islands] in many volumes, from [[Project Gutenberg]] (and indexed under [[Emma Helen Blair]], the general editor) * [http://wiki.answers.com/Q/FAQ/2802 WikiAnswers: Q&A about the Philippines] {{Ази}} <!--Categories--> <!--Interwikis--> [[Ангилал:Филиппин| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:АСЕАН-ы гишүүн орнууд]] [[Ангилал:Азийн арлын бүлэг]] [[Ангилал:Арлын орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] 45r0zok8m1g2tl2vmx06rc4eg04c4uw 0 9957 854909 849253 2026-04-28T02:37:33Z ~2026-12738-89 102857 854909 wikitext text/x-wiki [[Монгол Улс]]ын түүхэнд 220 нь [[жил]] үргэлжилсэн [[Манж Чин гүрэн|Манж Чин гүрний]] ноёрхлыг эцэс болгон монгол төрийг сэргээн байгуулж, монголчуудын сэргэн мандлын эхийг тавьсан 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь төрт ёсны өнөө эртний уламжлалтай Монголын ард түмний түүхийн онцгой хуудас, хойч үе нь бахархан дурсвал зохих түүхт үйл явдал мөн. Энэхүү Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь монголчуудын туурга тусгаар улсаа сэргээн байгуулах гэсэн олон арван жилийн мохошгүй хүсэл тэмүүлэл, тууштай тэмцлийн биелэл, үндэсний ухамсрын их сэргэлтийн эхлэл, 1921 оны Ардын хувьсгалын бодит хөрс болсон билээ. Ялалттай болсон эрх чөлөөний тэмцлийг хувьсгал, амжилтгүй болсон бол хөдөлгөөн гэж нэрлэдэг. <ref>{{Citation |last=Gilbert |first=Mark |title=Coxhill, Lol |date=2003 |url=http://dx.doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j104800 |work=Oxford Music Online |access-date=2024-09-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-1-56159-263-0}}</ref> [[File:Ulanbator Gate Green Palace Bogd Khan 1972 1.jpg|thumb|Богд хааны ордон дахь энэ ёслолын хаалгыг тусгаар тогтнолоо тунхагласанд зориулж хийжээ]] 1911 оны цагаагчин гахай жилийн шинийн 9 буюу 12 дугаар сарын 29-ний өдөр 11 цагт Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын ололтыг баталгаажуулан Монгол Улс тусгаар тогтнолоо тунхаглан зарлаж, [[Богд хаан|Богд Жавзандамба хутагт]]ыг хаан ширээнд залж, түүнд [[төрийн тамга]], [[Монгол улсын төрийн далбаа|далбаа]], өргөмжлөл, хүндэтгэлийг өргөж, таван [[Богд хааны Засгийн газар|яам]] бүхий Засгийн газрыг байгуулах түүхэн шийдвэр гаргасан юм. ==Хувьсгалаас өмнөх Ар Монголын байдал== Энэхүү “[[Шинэ засгийн бодлого]]” нь Монгол нутагт хятадуудыг үй олноор нь шилжүүлэн суурьшуулах, Монголын хүн амыг хятадчилах, байгалийн баялгийг их гүрнүүдтэй нийлэн цөлмөх, Монголыг Манжийн ([[Хятад үндэстэн|Хятад]]ын) засаг захиргааны шууд нэг хэсэг, дотоод муж болгон хувиргах зэрэгт чиглэгдэж байв.<ref>[http://unuudur.mn/монголын-үндэсний-анхдугаар-хувьсгал/ МОНГОЛЫН ҮНДЭСНИЙ АНХДУГААР ХУВЬСГАЛ]</ref> ==Сандо амбанг хөөв== [[Файл:Qing Dynasty Mongolia map 1911.svg|thumb|Чин улсын Ар Монгол 1911.]] Манжаас тусгаар болохын тулд эхлээд Хүрээнд байсан манжийн [[Сандо амбан]]г зайлуулах шаардлагатай болсон юм. Тиймээс халхын нутаг бүрээс сайн дурын цэрэг эрсийг цуглуулж, үүнээс зүрх алдан айсан Сандо зугтан Хүрээн дахь Оросын консулын газар хоргодон, 1911 оны 12 дугаар сарын 4-д орос цэргээр хамгаалуулан [[Хиагт]]аар дамжин Монгол нутгаас зугтан гарсан юм. ==Анхны яамд== [[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс]]ын яам нь 5 яамдаас бүрдэж байв. Гадаад хэргийг эрхлэн шийтгэх яам Чин ван [[Минжиддоржийн Ханддорж]] /Одоогийн Гадаад хэргийн яам/, Цэргийн яам Эрдэнэ далай ван [[Ваанчигийн Гомбосүрэн]] /Одоогийн Батлан хамгаалах яам/, Сангийн яам Түшээ гүн [[Гадинбалын Чагдаржав]] / Одоогийн Сангийн яам/, Шүүх яам Эрдэнэ ван [[Мижиддоржийн Намсрай]], Дотоод явдлын яам [[Да лам Цэрэнчимэд]] /одоогийн Хууль зүй, дотоод хэргийн яам/ нарын сайдтайгаар байгуулагдав. Эдгээр сайд нарын эрх мэдлийн зөрчилдөөний улмаас тэдний дээр ерөнхий сайдаар [[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Сайн Ноён хан Намнансүрэн]]г тавьжээ. ==100 жилийн ой== Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр “Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 100 жилийн ой”-г тэмдэглэх тухай Зарлиг 2008 оны 12 дугаар сарын 28-нд гаргаж Арвантавдугаар жарны Цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн есөн буюу аргын тооллын 1911 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын ололтыг баталгаажуулж Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг даяар олноо тунхаглан зарласан түүхэн үйл явдлыг тохиолдуулан Монгол Улсад Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал өрнөсний 100 жилийн ойг 2011 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр /Үндэсний эрх чөлөөний өдөр/ орон даяар тэмдэглэхээр болсон.<ref>[http://www.legalinfo.mn/inpro/news.php?vnewsid=914]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ==Эшлэл== {{Reflist}} *Н.Магсаржав Монгол Улсын шинэ түүхээс УБ, 1994 {{Манжийн үеийн Монгол}} {{Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс}} [[Ангилал:Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал| ]] [[Ангилал:20-р зууны хувьсгал]] [[Ангилал:Монголын түүх]] [[Ангилал:Монголын хувьсгал]] [[Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс]] mw0atv5nuqnnywal7dkd7gc8pwd25r1 854913 854909 2026-04-28T03:32:48Z Zorigt 49 854913 wikitext text/x-wiki [[Монгол Улс]]ын түүхэнд 220 [[жил]] үргэлжилсэн [[Манж Чин гүрэн|Манж Чин гүрний]] ноёрхлыг эцэс болгон монгол төрийг сэргээн байгуулж, монголчуудын сэргэн мандлын эхийг тавьсан 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь төрт ёсны өнөө эртний уламжлалтай Монголын ард түмний түүхийн онцгой хуудас, хойч үе нь бахархан дурсвал зохих түүхт үйл явдал мөн. Энэхүү Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь монголчуудын туурга тусгаар улсаа сэргээн байгуулах гэсэн олон арван жилийн мохошгүй хүсэл тэмүүлэл, тууштай тэмцлийн биелэл, үндэсний ухамсрын их сэргэлтийн эхлэл, 1921 оны Ардын хувьсгалын бодит хөрс болсон билээ. Ялалттай болсон эрх чөлөөний тэмцлийг хувьсгал, амжилтгүй болсон бол хөдөлгөөн гэж нэрлэдэг. <ref>{{Citation |last=Gilbert |first=Mark |title=Coxhill, Lol |date=2003 |url=http://dx.doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j104800 |work=Oxford Music Online |access-date=2024-09-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-1-56159-263-0}}</ref> [[File:Ulanbator Gate Green Palace Bogd Khan 1972 1.jpg|thumb|Богд хааны ордон дахь энэ ёслолын хаалгыг тусгаар тогтнолоо тунхагласанд зориулж хийжээ]] 1911 оны цагаагчин гахай жилийн шинийн 9 буюу 12 дугаар сарын 29-ний өдөр 11 цагт Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын ололтыг баталгаажуулан Монгол Улс тусгаар тогтнолоо тунхаглан зарлаж, [[Богд хаан|Богд Жавзандамба хутагт]]ыг хаан ширээнд залж, түүнд [[төрийн тамга]], [[Монгол улсын төрийн далбаа|далбаа]], өргөмжлөл, хүндэтгэлийг өргөж, таван [[Богд хааны Засгийн газар|яам]] бүхий Засгийн газрыг байгуулах түүхэн шийдвэр гаргасан юм. ==Хувьсгалаас өмнөх Ар Монголын байдал== Энэхүү “[[Шинэ засгийн бодлого]]” нь Монгол нутагт хятадуудыг үй олноор нь шилжүүлэн суурьшуулах, Монголын хүн амыг хятадчилах, байгалийн баялгийг их гүрнүүдтэй нийлэн цөлмөх, Монголыг Манжийн ([[Хятад үндэстэн|Хятад]]ын) засаг захиргааны шууд нэг хэсэг, дотоод муж болгон хувиргах зэрэгт чиглэгдэж байв.<ref>[http://unuudur.mn/монголын-үндэсний-анхдугаар-хувьсгал/ МОНГОЛЫН ҮНДЭСНИЙ АНХДУГААР ХУВЬСГАЛ]</ref> ==Сандо амбанг хөөв== [[Файл:Qing Dynasty Mongolia map 1911.svg|thumb|Чин улсын Ар Монгол 1911.]] Манжаас тусгаар болохын тулд эхлээд Хүрээнд байсан манжийн [[Сандо амбан]]г зайлуулах шаардлагатай болсон юм. Тиймээс халхын нутаг бүрээс сайн дурын цэрэг эрсийг цуглуулж, үүнээс зүрх алдан айсан Сандо зугтан Хүрээн дахь Оросын консулын газар хоргодон, 1911 оны 12 дугаар сарын 4-д орос цэргээр хамгаалуулан [[Хиагт]]аар дамжин Монгол нутгаас зугтан гарсан юм. ==Анхны яамд== [[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс]]ын яам нь 5 яамдаас бүрдэж байв. Гадаад хэргийг эрхлэн шийтгэх яам Чин ван [[Минжиддоржийн Ханддорж]] /Одоогийн Гадаад хэргийн яам/, Цэргийн яам Эрдэнэ далай ван [[Ваанчигийн Гомбосүрэн]] /Одоогийн Батлан хамгаалах яам/, Сангийн яам Түшээ гүн [[Гадинбалын Чагдаржав]] / Одоогийн Сангийн яам/, Шүүх яам Эрдэнэ ван [[Мижиддоржийн Намсрай]], Дотоод явдлын яам [[Да лам Цэрэнчимэд]] /одоогийн Хууль зүй, дотоод хэргийн яам/ нарын сайдтайгаар байгуулагдав. Эдгээр сайд нарын эрх мэдлийн зөрчилдөөний улмаас тэдний дээр ерөнхий сайдаар [[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Сайн Ноён хан Намнансүрэн]]г тавьжээ. ==100 жилийн ой== Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр “Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 100 жилийн ой”-г тэмдэглэх тухай Зарлиг 2008 оны 12 дугаар сарын 28-нд гаргаж Арвантавдугаар жарны Цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн есөн буюу аргын тооллын 1911 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын ололтыг баталгаажуулж Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг даяар олноо тунхаглан зарласан түүхэн үйл явдлыг тохиолдуулан Монгол Улсад Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал өрнөсний 100 жилийн ойг 2011 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр /Үндэсний эрх чөлөөний өдөр/ орон даяар тэмдэглэхээр болсон.<ref>[http://www.legalinfo.mn/inpro/news.php?vnewsid=914]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ==Эшлэл== {{Reflist}} *Н.Магсаржав Монгол Улсын шинэ түүхээс УБ, 1994 {{Манжийн үеийн Монгол}} {{Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс}} [[Ангилал:Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал| ]] [[Ангилал:20-р зууны хувьсгал]] [[Ангилал:Монголын түүх]] [[Ангилал:Монголын хувьсгал]] [[Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс]] o6xapk2c30u25g3rupo0dx3fgzdbuf3 0 14885 854939 850498 2026-04-28T11:01:58Z HorseBro the hemionus 100126 HorseBro the hemionus moved page [[Франц-Пруссийн дайн]] to [[Франц–Пруссийн дайн]] 850498 wikitext text/x-wiki {{Short description|870-1871 оны Европын мөргөлдөөн}} {{Инфобокс дайн | conflict = Франц-Пруссийн дайн | partof = [[Германы нэгдэл]] | image = {{Multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 300 | border=infobox | image1=A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg | image2= Battle of Mars-La-Tour, August 16,1870 by Emil Hünten.jpg | image3=Siege of Paris.jpg | image4=Ernst Zimmer - Das Lauenburgische Jäger-Bataillon Nr. 9 bei Gravelotte.jpg | image5=Jean-Baptiste-Édouard Detaille Champigny Décembre 1870 (1879).jpg | image6=Braun, Adolphe (1811-1877) - Paris, 1871.jpg | footer={{center|(дээд талаас цагийн зүүний дагуу) {{flatlist| * ''[[Марс-ла-Турын тулалдаан]], 1870 оны 8 сарын 16'' * ''[[Гравелотын тулалдаан|Гравелот дахь Лауенбургийн 9-р Ягер батальон]]'' * ''[[Парис]] дахь эвдэрсэн барилга, 1871'' * ''[[Шампиньин хамгаалалт]]'' * ''[[Парисын бүслэлт (1870–1871)|Парисын бүслэлт]] 1870 онд'' * ''[[Германы эзэнт гүрний тунхаглал (зураг)|Германы эзэнт гүрний тунхаглал]]''}}}} }} | caption = | date = 1870 оны 7 сарын 19&nbsp;– 1871 оны 1 сарын 28<br>({{age in years, months, weeks and days|month1=07|day1=19|year1=1870|month2=01|day2=28|year2=1871}}) | place = [[Франц]] болон [[Райн муж]], [[Пруссийн хаант улс|Прусс]] | territory = [[Германы эзэнт гүрэн|Герман]] [[Эльзас-Лотаринг]]ийг нэгтгэсэн | result = [[Германы эзэнт гүрэн|Германы]] ялалт *[[Хоёрдугаар Францын эзэнт гүрэн|Хоёрдугаар Францын эзэнт гүрний]] төгсгөл *[[Германы нэгдэл]] болон [[Германы эзэнт гүрэн|Германы эзэнт гүрний]] үүсэл | combatant1 = {{nowrap|'''1870 оны 9 сарын 4-нээс өмнө:'''<br>'''{{flag|Хоёрдугаар Францын эзэнт гүрэн}}'''<hr>'''1870 оны 9 сарын 4-ний дараа:'''<br>'''{{flag|Гуравдугаар Бүгд Найрамдах Франц Улс|name=Гуравдугаар Бүгд Найрамдах Франц Улс}}{{efn|[[Үндэсний ​​​​хамгаалах засгийн газар]] дор.}}'''}} <br>{{flagicon image|Bandieracalabrese.png}} [[Улаан цамцнууд (Итали)|Улаан цамцнууд]] | combatant2 = '''[[Германы нэгдэл|1871 оны 1 сарын 18-наас өмнө]]:'''<br>'''{{flag|Хойд Германы Холбоо}}''' * {{flagcountry|Пруссийн хаант улс|1803}} * {{flagcountry|Саксоны хаант улс}} *{{flagicon image|Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg}} [[Хессений Их Гүнт Улс|Хессен]] * болон 19 жижиг улс {{flagcountry|Баварийн хаант улс}}<br>{{flagcountry|Вюртембергийн хаант улс}}<br>{{flag|Баден|1871|name=Баден}}<br> ----{{nowrap|'''1871 оны 1 сарын 18-ны дараа:'''<br>'''{{flag|Германы эзэнт гүрэн}}'''}} | commander1 = {{plainlist| *{{flagicon|Франц}} '''[[III Наполеон]]'''{{Бууж өгсөн}}{{POW}} *{{flagicon|Франц}} [[Франсуа Ашил Базен|Франсуа Базен]]{{Бууж өгсөн}} *{{nowrap|{{flagicon|Франц}} [[Патрис де Мак-Махон|Патрис Мак-Махон]]{{Бууж өгсөн}}{{WIA}}}} *{{flagicon|Франц}} [[Абель Дуэ]]{{KIA}} *{{flagicon|Франц}} [[Шарль Огюст Фроссар|Шарль Фроссар]] *{{flagicon|Франц}} [[Франсуа Сертен де Канробер|Франсуа Канробер]] *{{flagicon|Франц}} [[Огюст-Александр Дюкро|Огюст Дюкро]]{{POW}} *{{flagicon|Франц}} [[Эммануэль Феликс де Вимпфен|Эммануэль Вимпфен]]{{бууж өгсөн}} *{{flagicon|Франц}} [[Жан Огюст Маргерит|Жан Маргерит]]{{DOW}} ---- *{{flagicon|Франц}} '''[[Луи Жюль Трошю|Луи Трошю]]''' *{{flagicon|Франц}} [[Леон Гамбетта]] *{{flagicon|Франц}} [[Жозеф Винуа]]{{бууж өгсөн}} *{{flagicon|Франц}} [[Жюстен Кленшан]]<ref name="nuocduc18151890">[http://www.archive.org/stream/germanyward02ward/germanyward02ward_djvu.txt "Germany, 1815-1890"]</ref> *{{flagicon image|Bandieracalabrese.png}} [[Жузеппе Гарибальди]] }} | commander2 = {{plainlist| *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} '''[[I Вильхельм]]''' *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} '''[[Отто фон Бисмарк]]''' *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} [[Хельмут Карл Бернхард фон Мольтке|Хельмут Мольтке]] *{{nowrap|{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} [[III Фридрих]]}} *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} [[Фридрих Карл, Пруссийн ханхүү|Фридрих Карл]] *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} [[Карл Фридрих фон Штайнмец|Карл Штайнмец]] *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} [[Альбрехт фон Роон|Альбрехт Роон]] *{{flagicon|Германы эзэнт гүрэн}} [[Эдвин фон Мантейфель|Эдвин Мантейфель]]<ref>[http://www.archive.org/stream/moltkebiographic00morrrich/moltkebiographic00morrrich_djvu.txt "Moltke, a biographical and critical study"]</ref> *{{flagicon|Баварийн хаант улс}} [[II Людвиг]] *{{flagicon|Баварийн хаант улс}} [[Яков фон Гартман|Яков Гартман]] *{{flagicon|Прусс|1803}} [[Хуго фон Кирхбах|Хуго Кирхбах]] *{{flagicon|Прусс|1803}} [[Эдуард фон Пестель|Эдуард Пестель]]<ref>Julius von Pflugk-Harttung, Sir John Frederick Maurice, ''The Franco-German war, 1870-71'', хуудас 106</ref> }} | strength1 = '''Нийт байршуулалт''': * 2,000,740{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}} '''Анхны хүч''': * 909,951 :* 492,585 идэвхтэй, үүнд 300,000 нөөц цэрэг багтана{{sfn|Howard|1991|p=39}}{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}} :* 417,366 ''[[Garde Mobile]]''{{sfn|Howard|1991|p=39}} '''Хээрийн армийн оргил хүч чадал''': * 710,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}} | strength2 = '''Нийт байршуулалт''': * 1,494,412{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}}{{efn|Франц руу 33,101 офицер, 1,113,254 цэрэг илгээсэн. Цаашилбал 348,057 офицер, цэргийг дайчилж, Германд үлдээсэн.{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}}}} '''Анхны хүч''': * 938,424 :* 730,274 байнгын болон нөөц цэрэг{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}} :* 208,150 ''[[Ландвер]]''{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}} '''Хээрийн армийн оргил хүч чадал''': * 949,337{{sfn|Clodfelter|2017|p=184}} | casualties1 = '''756,285'''{{sfn|Nolte|1884|pp=526–527}}{{sfn|Heath|Cocolin|2020|pp=8}} * 138,871 алагдсан{{sfn|Nolte|1884|p=527}}{{sfn|Clodfelter|2017|p=187}}{{efn|үүнээс 41,000 нь тулалдаанд, 36,000 нь шархнаас болж, 45,000 нь өвчний улмаас нас барсан.{{sfn|Clodfelter|2017|p=187}}}}{{sfn|Heath|Cocolin|2020|pp=8}} * 143,000 шархадсан * 474,414 олзлогдсон эсвэл тусгаарлагдсан{{sfn|German General Staff|1884|p=247}}{{sfn|Heath|Cocolin|2020|pp=8}}{{sfn|Bodart|1916|p=148}}{{efn|Хамгийн багадаа 370,000 хүн олзлогдсон{{sfn|Bodart|1916|p=148}}}} | casualties2 = '''144,642'''{{sfn|Clodfelter|2017|p=187}} * 44,700 алагдсан{{sfn|Clodfelter|2017|p=187}}{{efn|үүнээс 17,585 нь тулалдаанд, 10,721 нь шархнаас болж, 12,147 нь өвчний улмаас, 290 нь ослоор нас барж, 29 нь амиа хорлож, 4,009 нь сураггүй алга болсон бөгөөд нас барсан гэж тооцогдсон.{{sfn|Clodfelter|2017|p=187}}}} * 89,732 шархадсан * 10,129 алга болсон эсвэл олзлогдсон | casualties3 = ~250,000 энгийн иргэн нас барсан, үүнд олзлогдсон Францчуудын дунд тархсан салхин цэцэг өвчний улмаас нас барсан 162,000 Германчууд{{sfn|Clodfelter|2017|p=187}} Дайны улмаас өлсгөлөн, өвчний улмаас Францын 450,000 энгийн иргэн амиа алдсан | notes = {{longitem|style=white-space|{{unbulleted list|{{sup|a}} 1870 оны 9 сарын 4 хүртэл.|{{sup|b}} 1870 оны 9 сарын 4-нээс.|{{sup|c}} From [[Германы эзэнт гүрний тунхаглал|1871 оны 1 сарын 18-наас]].}} }} | campaignbox = {{Линкбокс Герман-Францын дайн}} }} '''Франц-Пруссийн дайн''' буюу '''Франц-Германы дайн''' (Францад '''1870 оны дайн''' гэдэг<ref>{{cite book|last=Taithe|first=Bertrand|title=Citizenship and Wars: France in Turmoil 1056-1871|publisher=Routledge|year=2001}}</ref>) ([[Герман хэл|герман.]] ''Deutsch-Französischer Krieg''; [[Франц хэл|франц.]] ''Guerre franco-allemande'') -1870 оны 7-р сарын 19-нөөс — 1871 оны 5-р сарын 10-ны хооронд [[III Наполеон|III Наполеоны]] Франц болон [[Пруссийн Хант Улс|Прусс]]ийн хооронд болсон [[дайн]] юм. Прусс улс бүрэлдэхүүнд нь багтдаг [[Хойд Германы Холбоо]]ноос гадна [[Бадены Их Херцогт Улс|Баден]], [[Вюрттемберг]], [[Баварийн хаант улс|Бавари]] зэрэг өмнөд Германы улсууд Пруссын талд байлдсан байна. Прусс болон Германы ялалт нь [[Германы нэгдэл|Герман улс нэгтгэж]] , [[Вилхелм I|Пруссийн I Вилхелм]]ийн захиргаанд оруулжээ. Нөгөө талаар [[III Наполеон]]ы хаанчлал, [[Хоёрдугаар Хаант Улс|Францын Хоёрдугаар Эзэнт Гүрэн]]д төгсгөл авчирч, [[Францын Гуравдугаар Бүгд Найрамдах Улс]] байгуулагдсан юм. Пруссийн эзлээд байсан [[Эльзас-Лотаринг|Эльзас, Лотаринг]]ийг [[Франкфуртын гэрээ (1871)|дайн дуусгах гэрээ]] ёсоор Германд нэгтгэсэн нь [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]] дуустал Германд харьяалагдаж байв. == Үр дүн == 1871 оны 1-р сарын 18-нд Версальд [[Отто фон Бисмарк]], [[I Вильхельм]] нар Германыг нэгтгэж буйг зарлав. Бисмаркийн мөрөөдөл биелсэн бөгөөд тэрээр нэгдсэн Германы улсыг байгуулсан юм. Хойд Германы Холбооны бүрэлдэхүүнд ороогүй улсууд болох Бавари болон бусад өмнөд Германы улсууд Хоёрдугаар Райхад хурдан нэгдэв. Австри улс шинээр нэгдсэн Германд ороогүй. Францчууд германчуудад дайны нөхөн төлбөр болгон төлсөн 5 тэрбум франк нь Германы эдийн засгийн бат бөх суурь болсон юм. Ийнхүү Европ тивд шинэ хүчирхэг 540,857 хавтгай дөрвөлжин километр нутаг дэвсгэртэй, 41,058,000 хүн амтай, бараг 1 сая цэрэгтэй Германы эзэнт гүрэн бий болсон түүхтэй. Дараагийн үе буюу 1914 он хүртэлх 43 жил нь Европын түүхэн дэх хамгийн урт энх тайвны үеүүдийн нэг болсон гэдэг юм. == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Франц-Пруссийн дайн| ]] [[Ангилал:Францын дайн]] [[Ангилал:Баварийн дайн]] [[Ангилал:Европын дайн]] [[Ангилал:19-р зууны дайн]] [[Ангилал:19-р зууны Францын түүх]] [[Ангилал:1870 оны зөрчилдөөн]] [[Ангилал:1871 оны зөрчилдөөн]] [[Ангилал:Хойд Германы Холбооны гадаад бодлого]] r0dzg7ztz6d12hsn62axjvoj3g1ll24 0 16290 854907 854868 2026-04-28T02:35:01Z Zorigt 49 854907 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 28''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 118 дахь ([[өндөр жил]] бол 119 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 247 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 224 - Хормоздганы тулалдаанд I Ардашир [[Парфын улс]]ын хаан V Артабанусыг хөнөөж, тус улсыг мөхөөжээ. * 357 - Ромын эзэн хаан II Константинус Магнус Магнентиусыг ялснаа тэмдэглэж, Ромд орж ирэв. * 1253 - Японы буддын шашны томоохон зүтгэлтэн болох Ничирэн буддын шинэ сургуулийг байгуулж, Ничирэн буддизм үүсэн бий болжээ. * 1294 - Хубилай хааны залгамжлагчаар [[Төмөр Өлзийт хаан]] хаан ширээнд суув. * 1503 - Черинолагийн дайнд анх удаа дарьт буу ашиглав. * 1611 - Филиппиний Манилад Санто Томас их сургууль байгуулагдав. Энэ сургууль нь дэлхийн католик шашны хамгийн том сургууль юм. * 1788 - АНУ-ын Үндсэн хуулийг [[Мэрилэнд]] муж дэмжиж АНУ-ын 7 дахь муж болсон байна. * 1792 - Францын цэргүүд Австрийн Нидерланд (одоогийн Люксембург, Бельгийн нутаг дэвсгэр)-ыг эзлэн түрэмгийлж, Францын хувьсгалын дайн дэгдсэн юм. * 1796 - Францын эзэн хаан [[Наполеон|Наполеон Бонапарт]], Сардинийн хаан III Амедео нар харилцан ойлголцлын санамж бичигт гарын үсэг зурав. Ингэснээр Сардинийн нутаг Францын харьяанд шилжжээ. * 1869 - Хятад болон Ирландын ажилчид Номхон далайн галт тэрэгний төв сүлжээний ажлыг эхлүүлжээ. * 1887 - Пруссийн цагдаагийн нууц газрын 7 хоногийн өмнө баривчилсан Францын цагдаагийн ажилтан Гийом Шанабелийг [[I Вильхельм]] сулласнаар болзошгүй дайнаас сэргийлжээ. * 1920 - Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс байгуулагдав. * 1923 - Английн хамгийн нэр хүндтэй [[Уэмбли цэнгэлдэх хүрээлэн|"Уэмбли" цэнгэлдэх хүрээлэн]] албан ёсоор үүдээ нээжээ. Тухайн үедээ "Эмпайр" нэртэйгээр үүдээ нээж байсан гэдэг. * 1941 - Сербүүд Хорватын захиргаанаас гарах тухай ярилцаж эхлэхэд Хорватын засаг захиргаа Гудовац тосгонд цуст яргалал үйлджээ. Уг яргаллын улмаас 200 гаруй сербчүүд амиа алдсан юм. * 1945 - Италийн удирдагч асан [[Бенито Муссолини]] болон түүний нууц амраг Клара Петаччи нарыг коммунист партизанууд цаазаар авав. * 1948 - Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч [[Игорь Стравинский]] АНУ-ын Нью-Йорк хотын Орфеус теарт бүжгэн жүжиг удирджээ. * 1949 - Филиппиний коммунистууд тэргүүн хатагтай асан Аурора Кесоны амь насанд халдав. Тэрээр 5 жилийн өмнө амиа алдсан нөхрийнхөө нэрэмжит эмнэлэгт зочлох замдаа халдлагад өртсөн бөгөөд тэдний охин болон өөр 10 хүн амиа алджээ. * 1952 - Умард Атлантын цэргийн эвсэл буюу НАТО-гын Дээд зөвлөлийн командлагч Дуайт Д.Айзенхауэр АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөх болж, өөрийн хүсэлтээр албан тушаалаа хүлээлгэн өгчээ. ** Сан-Францискогийн гэрээ хүчин төгөлдөр болсноор Япон улс өөртөө засах эрхээ эргүүлэн авч, Холбоотны ихэнх оронтой дайны байдлаа дуусгав. ** Япон-Хятадын энхийн гэрээ батлагдав. Ингэснээр Хятад-Японы хоёрдугаар дайн албан ёсоор дууссан байна. * 1965 - Бүгд найрамдах Доминикан улсад Америкийн цэргүүд нэвтэрснээр Доминиканыг чөлөөлөх цэргийн ажиллагаа эхэлжээ. АНУ-ын арми коммунист дарангуйллаас чөлөөлөх үүднээс энэ ажиллагааг эхлүүлсэн юм. * 1967 - [[Вьетнамын дайн]]: Алдарт боксчин [[Мохаммед Али]] цэргийн зарлангаас татгалзаж, дайныг эсэргүүцэх үзэлтэйгээ олон нийтэд илэрхийлэв. * 1969 - Францын Ерөнхийлөгч [[Шарль де Голль]] албан тушаалаасаа өөрийн хүсэлтээр татгалзжээ. * 1970 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Ричард Никсон]] Камбожийн коммунист дэглэмтэй тулалдахад бэлэн гэдгээ зарлав. * 1973 - Дэлхийн хөгжмийн урлагт өөрийн гэсэн байр суурь үлдээж, хамгийн шилдэг цомог болсон "Dark Side of the Moon" цомог АНУ-ын хөгжмийн жагсаалтыг тэргүүлж эхлэв. Пинк Флойд хамтлагийн энэ цомог 741 долоо хоног шилдэг цомгийн жагсаалтыг тэргүүлсэн юм. * 1975 - Хойд Вьетнамын армийн ялалт ойртож, Өмнөд Вьетнамын цэргийн удирдагч, генерал Цао Ван Вень АНУ руу зугтав. * 1977 - Баруун Германы социалист үзэлт "Улаан арми" хөдөлгөөний Андриас Баадер, Гудрун Энсслин, Ян-Карл Расп нарыг дөрвөн удаагийн хүн амины хэрэг, хүн алах гэсэн 30 удаагийн оролдлогод буруутай гэж үзлээ. * 1978 - Афганистаны Ерөнхийлөгч Мохаммед Дауд Ханыг коммунист босогчид хороосноор тус улсад төрийн эргэлт дэгдэв. * 1986 - Чернобылын атомын цахилгаан станцын ослын удмаас Шведийн Форсмарк цөмийн цахилгаан станцад өндөр хэмжээний цацраг идэвх хэмжигдсэн нь ЗХУ-ын засгийн газар ослын тухай нийтэд зарлахад хүргэв. * 1994 - АНУ-ын Тагнуулын төв газрын Сөрөг тагнуулын газрын ажилтан Алдрих Амесыг ЗХУ болон ОХУ-д улсын нууц задруулж байсныг тогтоов. * 1996 - Тасманийн арлын Порт Артур хотод Мартин Брайнт гэх этгээд гал нээсний улмаас 35 хүн амиа алдаж, 23 хүн шархаджээ. * 2011 - НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөл 1980 онд Зааны ясан эрэгт бослого тэмцэл болж, хямрал дэгдсэн гэдгийг хүлээн зөвшөөрөв. == Мэндэлсэн алдартнууд == * МЭ 32 - Ромын эзэн хаан Ото (69 онд нас барсан) * 1442 - Английн хаан IV Эдуард (1483 онд нас барсан) * 1758 - АНУ-ын тав дахь Ерөнхийлөгч Жеймс Монро (1831 онд нас барсан) * 1838 - Нобелийн энхтайвны шагналт Голландын хуульч Тобиас Ассер ([[1913]] онд нас барсан) * 1878 - Академийн наадмын шагналт нэрт жүжигчин Лионель Берримор (1954 онд нас барсан) * 1886 - Олимпын хүрэл медальт Америкийн халхалттай гүйгч Артур Шо (1955 онд нас барсан) * 1889 - Португалын ерөнхий сайд Антониу де Оливьера Сальазар (1970 онд нас барсан) * 1897 - БНХАУ-ын дарга, генерал Йе Жианинг (1986 онд нас барсан) * [[1908]] - Олимпын аварга Канадын өндрийн харайгч Итель Катервүүд (1987 онд нас барсан) * 1916 - Автомашины алдарт Ламборгини компанийг үндэслэгч Ферруччио Ламборгини (1993 онд нас барсан) * 1924 - Замби улсын анхны Ерөнхийлөгч Кеннет Каунда * 1930 - АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга [[Жеймс Бейкер]] * 1937 - Иракийн тав дахь Ерөнхийлөгч, удирдагч [[Саддам Хуссейн]] (2006 онд нас барсан) * 1941 - Нобелийн шагналт Америкийн химич Карл Берри Шарплесс * 1952 - "Чонотой бүжиглэгч", "Донни Дарко", "Тусгаар тогтнолын өдөр" киноны од, жүжигчин Мери МакДоннелл * 1970 - Аргентин улсын нэрт хөлбөмбөгч, дасгалжуулагч Диего Симеоне * 1973 - "Орхидогсод", "Хавай 5-0" киноны од, жүжигчин Хорхе Гарсиа * 1974 - Академийн шагналт Испанийн жүжигчин Пенелоп Круз * 1975 - Олимпын мөнгөн медальт, дэлхийн аварга Австрийн уулын цаначин Михайль Валшхофер * 1981 - "Гайхамшигт дөрөв", "Нүгэлт хот", "Амжилт хүсье, Чак" киноны од жүжигчин [[Жессика Альба]] * 1988 - Испанийн хөлбөмбөгч Хуан Мануэль Мата == Нас барсан алдартнууд == * 1370 - Монголын их хаан Тогоонтөмөр (1320 онд төрсөн) * 1813 - Хаант Оросын фильд маршал Михаил Кутузов (1745 онд төрсөн) * 1918 - Нарны зайн үүсгүүрийг зохион бүтээгч Фрэнк Шуман (1862 онд төрсөн) * 1936 - Египетийн хаан I Фуад (1868 онд төрсөн) * 1945 - Италийн ерөнхий сайд, фашист дарангуйлагч [[Бенито Муссолини]] (1883 онд төрсөн) * 1954 - Нобелийн энхтайвны шагналт Францын улстөрч Леон Жуха (1879 онд төрсөн) * 1963 - Олимпын мөнгө, хүрэл медальт Германы гимнастикч Вилхельм Вебер (1880 онд төрсөн) * 1973 - Олимп, дэлхийн тав, европын дөрвөн удаагийн аварга Финландын гүйлтийн тэшүүрч Клас Тунберг (1893 онд төрсөн) * 1999 - Нобелийн шагналт Америкийн физикч Артур Леонард Шавлоу (1921 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{AFG}} Мужахидын ялалтын өдөр * {{BRB}} Үндэсний баатруудын өдөр * {{JPN}} Тусгаар тогтнолоо сэргэн мандуулсан өдөр * Олон улсын хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын өдөр ---- {{Commonscat|28 April|4 сарын 28}} [[Ангилал:Өдөр|0428]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|28]] lcb1qi1up25qzsvmolqwet8jmj60hwn 854908 854907 2026-04-28T02:35:43Z Zorigt 49 854908 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 28''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 118 дахь ([[өндөр жил]] бол 119 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 247 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 224 - Хормоздганы тулалдаанд I Ардашир [[Парфын улс]]ын хаан V Артабанусыг хөнөөж, тус улсыг мөхөөжээ. * 357 - Ромын эзэн хаан II Константинус Магнус Магнентиусыг ялснаа тэмдэглэж, Ромд орж ирэв. * 1253 - Японы буддын шашны томоохон зүтгэлтэн болох Ничирэн буддын шинэ сургуулийг байгуулж, Ничирэн буддизм үүсэн бий болжээ. * 1294 - Хубилай хааны залгамжлагчаар [[Төмөр Өлзийт хаан]] хаан ширээнд суув. * 1503 - Черинолагийн дайнд анх удаа дарьт буу ашиглав. * 1611 - Филиппиний Манилад Санто Томас их сургууль байгуулагдав. Энэ сургууль нь дэлхийн католик шашны хамгийн том сургууль юм. * 1788 - АНУ-ын Үндсэн хуулийг [[Мэрилэнд]] муж дэмжиж АНУ-ын 7 дахь муж болсон байна. * 1792 - Францын цэргүүд Австрийн Нидерланд (одоогийн Люксембург, Бельгийн нутаг дэвсгэр)-ыг эзлэн түрэмгийлж, Францын хувьсгалын дайн дэгдсэн юм. * 1796 - Францын эзэн хаан [[Наполеон|Наполеон Бонапарт]], Сардинийн хаан III Амедео нар харилцан ойлголцлын санамж бичигт гарын үсэг зурав. Ингэснээр Сардинийн нутаг Францын харьяанд шилжжээ. * 1869 - Хятад болон Ирландын ажилчид Номхон далайн галт тэрэгний төв сүлжээний ажлыг эхлүүлжээ. * 1887 - Пруссийн нууц цагдаагийн газрын 7 хоногийн өмнө баривчилсан Францын цагдаагийн ажилтан Гийом Шанабелийг [[I Вильхельм]] сулласнаар болзошгүй дайнаас сэргийлжээ. * 1920 - Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс байгуулагдав. * 1923 - Английн хамгийн нэр хүндтэй [[Уэмбли цэнгэлдэх хүрээлэн|"Уэмбли" цэнгэлдэх хүрээлэн]] албан ёсоор үүдээ нээжээ. Тухайн үедээ "Эмпайр" нэртэйгээр үүдээ нээж байсан гэдэг. * 1941 - Сербүүд Хорватын захиргаанаас гарах тухай ярилцаж эхлэхэд Хорватын засаг захиргаа Гудовац тосгонд цуст яргалал үйлджээ. Уг яргаллын улмаас 200 гаруй сербчүүд амиа алдсан юм. * 1945 - Италийн удирдагч асан [[Бенито Муссолини]] болон түүний нууц амраг Клара Петаччи нарыг коммунист партизанууд цаазаар авав. * 1948 - Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч [[Игорь Стравинский]] АНУ-ын Нью-Йорк хотын Орфеус теарт бүжгэн жүжиг удирджээ. * 1949 - Филиппиний коммунистууд тэргүүн хатагтай асан Аурора Кесоны амь насанд халдав. Тэрээр 5 жилийн өмнө амиа алдсан нөхрийнхөө нэрэмжит эмнэлэгт зочлох замдаа халдлагад өртсөн бөгөөд тэдний охин болон өөр 10 хүн амиа алджээ. * 1952 - Умард Атлантын цэргийн эвсэл буюу НАТО-гын Дээд зөвлөлийн командлагч Дуайт Д.Айзенхауэр АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөх болж, өөрийн хүсэлтээр албан тушаалаа хүлээлгэн өгчээ. ** Сан-Францискогийн гэрээ хүчин төгөлдөр болсноор Япон улс өөртөө засах эрхээ эргүүлэн авч, Холбоотны ихэнх оронтой дайны байдлаа дуусгав. ** Япон-Хятадын энхийн гэрээ батлагдав. Ингэснээр Хятад-Японы хоёрдугаар дайн албан ёсоор дууссан байна. * 1965 - Бүгд найрамдах Доминикан улсад Америкийн цэргүүд нэвтэрснээр Доминиканыг чөлөөлөх цэргийн ажиллагаа эхэлжээ. АНУ-ын арми коммунист дарангуйллаас чөлөөлөх үүднээс энэ ажиллагааг эхлүүлсэн юм. * 1967 - [[Вьетнамын дайн]]: Алдарт боксчин [[Мохаммед Али]] цэргийн зарлангаас татгалзаж, дайныг эсэргүүцэх үзэлтэйгээ олон нийтэд илэрхийлэв. * 1969 - Францын Ерөнхийлөгч [[Шарль де Голль]] албан тушаалаасаа өөрийн хүсэлтээр татгалзжээ. * 1970 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Ричард Никсон]] Камбожийн коммунист дэглэмтэй тулалдахад бэлэн гэдгээ зарлав. * 1973 - Дэлхийн хөгжмийн урлагт өөрийн гэсэн байр суурь үлдээж, хамгийн шилдэг цомог болсон "Dark Side of the Moon" цомог АНУ-ын хөгжмийн жагсаалтыг тэргүүлж эхлэв. Пинк Флойд хамтлагийн энэ цомог 741 долоо хоног шилдэг цомгийн жагсаалтыг тэргүүлсэн юм. * 1975 - Хойд Вьетнамын армийн ялалт ойртож, Өмнөд Вьетнамын цэргийн удирдагч, генерал Цао Ван Вень АНУ руу зугтав. * 1977 - Баруун Германы социалист үзэлт "Улаан арми" хөдөлгөөний Андриас Баадер, Гудрун Энсслин, Ян-Карл Расп нарыг дөрвөн удаагийн хүн амины хэрэг, хүн алах гэсэн 30 удаагийн оролдлогод буруутай гэж үзлээ. * 1978 - Афганистаны Ерөнхийлөгч Мохаммед Дауд Ханыг коммунист босогчид хороосноор тус улсад төрийн эргэлт дэгдэв. * 1986 - Чернобылын атомын цахилгаан станцын ослын удмаас Шведийн Форсмарк цөмийн цахилгаан станцад өндөр хэмжээний цацраг идэвх хэмжигдсэн нь ЗХУ-ын засгийн газар ослын тухай нийтэд зарлахад хүргэв. * 1994 - АНУ-ын Тагнуулын төв газрын Сөрөг тагнуулын газрын ажилтан Алдрих Амесыг ЗХУ болон ОХУ-д улсын нууц задруулж байсныг тогтоов. * 1996 - Тасманийн арлын Порт Артур хотод Мартин Брайнт гэх этгээд гал нээсний улмаас 35 хүн амиа алдаж, 23 хүн шархаджээ. * 2011 - НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөл 1980 онд Зааны ясан эрэгт бослого тэмцэл болж, хямрал дэгдсэн гэдгийг хүлээн зөвшөөрөв. == Мэндэлсэн алдартнууд == * МЭ 32 - Ромын эзэн хаан Ото (69 онд нас барсан) * 1442 - Английн хаан IV Эдуард (1483 онд нас барсан) * 1758 - АНУ-ын тав дахь Ерөнхийлөгч Жеймс Монро (1831 онд нас барсан) * 1838 - Нобелийн энхтайвны шагналт Голландын хуульч Тобиас Ассер ([[1913]] онд нас барсан) * 1878 - Академийн наадмын шагналт нэрт жүжигчин Лионель Берримор (1954 онд нас барсан) * 1886 - Олимпын хүрэл медальт Америкийн халхалттай гүйгч Артур Шо (1955 онд нас барсан) * 1889 - Португалын ерөнхий сайд Антониу де Оливьера Сальазар (1970 онд нас барсан) * 1897 - БНХАУ-ын дарга, генерал Йе Жианинг (1986 онд нас барсан) * [[1908]] - Олимпын аварга Канадын өндрийн харайгч Итель Катервүүд (1987 онд нас барсан) * 1916 - Автомашины алдарт Ламборгини компанийг үндэслэгч Ферруччио Ламборгини (1993 онд нас барсан) * 1924 - Замби улсын анхны Ерөнхийлөгч Кеннет Каунда * 1930 - АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга [[Жеймс Бейкер]] * 1937 - Иракийн тав дахь Ерөнхийлөгч, удирдагч [[Саддам Хуссейн]] (2006 онд нас барсан) * 1941 - Нобелийн шагналт Америкийн химич Карл Берри Шарплесс * 1952 - "Чонотой бүжиглэгч", "Донни Дарко", "Тусгаар тогтнолын өдөр" киноны од, жүжигчин Мери МакДоннелл * 1970 - Аргентин улсын нэрт хөлбөмбөгч, дасгалжуулагч Диего Симеоне * 1973 - "Орхидогсод", "Хавай 5-0" киноны од, жүжигчин Хорхе Гарсиа * 1974 - Академийн шагналт Испанийн жүжигчин Пенелоп Круз * 1975 - Олимпын мөнгөн медальт, дэлхийн аварга Австрийн уулын цаначин Михайль Валшхофер * 1981 - "Гайхамшигт дөрөв", "Нүгэлт хот", "Амжилт хүсье, Чак" киноны од жүжигчин [[Жессика Альба]] * 1988 - Испанийн хөлбөмбөгч Хуан Мануэль Мата == Нас барсан алдартнууд == * 1370 - Монголын их хаан Тогоонтөмөр (1320 онд төрсөн) * 1813 - Хаант Оросын фильд маршал Михаил Кутузов (1745 онд төрсөн) * 1918 - Нарны зайн үүсгүүрийг зохион бүтээгч Фрэнк Шуман (1862 онд төрсөн) * 1936 - Египетийн хаан I Фуад (1868 онд төрсөн) * 1945 - Италийн ерөнхий сайд, фашист дарангуйлагч [[Бенито Муссолини]] (1883 онд төрсөн) * 1954 - Нобелийн энхтайвны шагналт Францын улстөрч Леон Жуха (1879 онд төрсөн) * 1963 - Олимпын мөнгө, хүрэл медальт Германы гимнастикч Вилхельм Вебер (1880 онд төрсөн) * 1973 - Олимп, дэлхийн тав, европын дөрвөн удаагийн аварга Финландын гүйлтийн тэшүүрч Клас Тунберг (1893 онд төрсөн) * 1999 - Нобелийн шагналт Америкийн физикч Артур Леонард Шавлоу (1921 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{AFG}} Мужахидын ялалтын өдөр * {{BRB}} Үндэсний баатруудын өдөр * {{JPN}} Тусгаар тогтнолоо сэргэн мандуулсан өдөр * Олон улсын хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын өдөр ---- {{Commonscat|28 April|4 сарын 28}} [[Ангилал:Өдөр|0428]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|28]] p3bxkllgn6r6h5u5hbfe7pxrk5d6hqx 0 16291 854934 780429 2026-04-28T10:22:47Z Avirmed Batsaikhan 53733 854934 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|4 сарын}} '''4 сарын 29''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 119 дахь ([[өндөр жил]] бол 120 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 246 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 1386 - Смоленскийн вант улс Вихра голын бэлчирт Литвын их вант улсын армид ялагдал хүлээв. * 1429 - Зуун жилийн дайны [[Жанна д’Арк|Жанна д'Арк]] цэргийнхээ хамт бүслэгдсэн [[Орлеан|Орлеанд]] ирэв. * 1483 - [[Канарын арлууд|Канарын бүлэг арлын]] хамгийн том бөгөөд гол арал Кастиллийн хаант улсын мэдэлд шилжжээ. * 1521 - Шведийн чөлөөлөх дайн: Шведийн арми Вастерасын тулаанд Данийн цэргийн хүчийг ялав. * 1770 - Их Британийн аугаа аялагч [[Жэймс Күүк]] Австралийн эрэгт анх хүрчээ. * 1781 - Америкийн хувьсгалын дайн: Британи болон Францын усан онгоцнууд Мартиникийн арал орчимд тулалдав. * 1837 - Нэрт эрдэмтэн [[Чарльз Дарвин]] Бийгл хөлөгөөр хоёр дахь удаагаа аялалд гарав. * 1861 - [[Америкийн иргэний дайн]]: [[Мэрилэнд]] мужийн засаг захиргаа Холбоотонд дагаар орохоос татгалзжээ. * 1862 - Америкийн иргэний дайн: Девид Фаррагутаар удирдуулсан Холбоотны арми [[Шинэ Орлеан]] мужийг бүслэв. * [[1903]] - Канадын Альберта тойргийн Френк дүүрэгт 30 сая куб.метр хөрсний нуралт болж, 70 хүн амиа алджээ. * [[1910]] - Их Британийн парламент иргэдийг хөрөнгө оруулалтад оролцох, нийт хөрөнгөнөөсөө хувьцааны арилжаа хийх эрхийг баталгаажуулав. * [[1911]] - Хятадын боловсролын салбарт сургалтын хөтөлбөрөөрөө тэргүүлэгч [[Чинхуа их сургууль]] байгуулагджээ. * [[1912]] - Дөрвөдийн зүүн гарын дэд чуулганы дарга засаг төрийн жүн ван Түгээмэл тэргүүтэй хэсэг ноёд Богдод дагаар орох бичиг өргөн Монгол Улсад албан ёсоор дагаар оржээ. Энэ нь Ховдод манж сайд бэхлэн сууж, шинэ тутам Монгол Улсыг заналхийлэн дайтахаар бэлтгэж байх үед баруун хязгаарыг манж сайдаас чөлөөлж нутаг орноо бүрэн бүтэн болгохоор тэмцэж байсан бүх монголчуудын олсон анхны томоохон амжилт байв. * 1916 - [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Их Британийн явган цэргийн зургадугаар батальон Османы эзэнт гүрний армид бууж өгөв. Энэ нь тус дайны түүхэнд Британийн цэргийн хүч бууж өгсөн эхний бөгөөд сүүлийн тохиолдол болсон юм. * 1944 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Францыг сэргээн мандаж, нацистын дарлалаас гарахыг уриалсан Британийн тагнуулч Ненси Вейкыг [[Гестапо|Гестапогийн]] удирдлагууд аюултай этгээд хэмээн зарлалаа. * 1945 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали дахь Германы арми холбоотон гүрнүүдэд бууж өгөв. ** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Нацистын Германы удирдагч [[Адольф Хитлер]] хоргодох байрандаа [[Эва Браун|Эва Браунтай]] гэрлэв. Гэвч дараа өдөр нь Гитлер болон Эва нар хор ууж амиа хорлосон түүхтэй. ** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: АНУ-ын цэргүүд Дачаугийн бөөнөөр хорих лагерийг чөлөөлжээ. ** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Италийн Форново ди Таро сууринг Бразилийн цэргүүд Германаас чөлөөлөв. * 1946 - Олон улсын цэргийн шүүхийн дорно дахины хэлтэс шалгах ажиллагаа явуулж Японы ерөнхий сайд Тожо Хидеки болон албаны 28 хүнийг дайны гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзжээ. * 1951 - [[Хятад|БНХАУ]]-ын Засгийн газар Төвдийн тусгаар тогтнолыг хэрэгсэхгүй болгож, автономит эрх олгов. * 1953 - Дэлхийн түүхэнд анх удаа АНУ-ын [[Лос-Анжелес]] хотын ABC телевизээр гурван хэмжээст нэвтрүүлэг цацжээ. * 1965 - [[Пакистан|Пакистаны]] Сансар болон агаар мандал судлалын хүрээлэн "Рехбер" хөлгийг амжилттай хөөргөв. Пакистан улс түүхэндээ долоо дахь удаагаа сансрын хөлөг хөөргөсөн нь энэ болсон юм. * 1967 - АНУ-ын армид зарлан дуудсаныг эсэргүүцсэн [[Мохаммед Али|Мохаммад Алигийн]] сүүлийн аваргын цолыг хураан авчээ. * 1970 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ болон Өмнөд Вьетнамын цэргийн хүч [[Камбож]] улс руу халдан довтлов. * 1974 - Уотергейтын дуулиан: АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Ричард Никсон]] Цагаан ордонд чагнах ажиллагаа явуулсан тухай бичгээр эцсийн байдлаар үйлдэж дуусчээ. * 1975 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ-ын Засаг захиргаа [[Сайгон]] хотоос америкчуудыг гаргах ажиллагааг эхлүүлэв. Энэ нь АНУ дайныг дуусгахын төлөө хийсэн анхны оролдлого байсан билээ. ** [[Вьетнамын дайн]]: Умард Вьетнамын арми Өмнөд Вьетнамын мэдэлд байдаг Труонг Са бүлэг арлыг мэдэлдээ авчээ. * 1986 - АНУ-ын Лос-Анжелес хотын нийтийн номын санд гал гарч 400 мянган ном, түүхийн сурвалж устаж үгүй болов. * 1991 - [[Бангладеш]] улсын Читтагонг дүүрэгт хүчтэй шуурга дэгдэж 138 мянган хүн амиа алдаж, 10 сая хүн орох оронгүй болжээ. Түүхийн сурвалжид дурдсанаар тухайн үед салхины хурд цагт 249 км-т хүрч байсан гэдэг. ** Гүржийн Рача хотод 7.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж 270 хүн амиа алджээ. * 1992 - АНУ-ын Лос-Анжелес хотод олныг хамарсан эмх замбараагүй байдал дэгджээ. Цагдаагийн ажилтан хар арьст Родни Кингтэй зүй бусаар харьцсаныг эсэргүүцсэн жагсагчид сүүлдээ хяналтаа алдаж хотын дэлгүүрүүд болон албан газруудыг түйвээсэн байна. Гурван өдөр үргэлжилсэн энэ жагсаалын улмаас 63 хүн амиа алдаж, 100 гаруй үйлчилгээний газар их хэмжээний хохирол амсчээ. * 1997 - Химийн зэвсгийн бага хурлаар олон улсад химийн зэвсэг үйлдвэрлэх, худалдаалахыг хориглов. * 2011 - Их Британийн [[Уэльсийн хунтайж Уильям|хунтайж Уильям]] болон [[Кэтрин Миддлтон|Катерин Миддлтон]] нар Вестминстерт хуримаа хийжээ. * 2013 - Чехийн нийслэл [[Праг]] хотод байх нэгэн барилгад хийн түлш дэлбэрсний улмаас нурж, 43 хүн гэмтэж, бэртжээ. * 2015 - Америкийн мэргэжлийн бейсболын лигийн ээлжит тойргийн тоглолтын хүрээнд учраа таарсан Балтимор Ориолес, Чикаго Уайт Сокс багийн тоглолт хоосон цэнгэлдэхэд болжээ. Балтимор хотод гарсан үймээн, самууны улмаас цэнгэлдэхийг хаасан юм. Энэ нь тус тэмцээний түүхэнд тохиосон анхны тохиолдол болсон билээ. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1818 - Оросын хаан [[II Александр]] (1881 онд нас барсан) * 1863 - "Шар сэтгүүл зүй"-н үндэслэгч Херст компанийг үндэслэн байгуулсан сэтгүүлч [[Уильям Рандольф Херст]] (1951 онд нас барсан) * 1887 - Олимпын мөнгөн медальт Америкийн усанд сэлэгч Реймонд Торн (1921 онд нас барсан) * 1893 - Нобелийн шагналт Америкийн химич Харольд Урей (1981 онд нас барсан) * [[1901]] - Японы эзэн хаан [[Хирохито]] (1989 онд нас барсан) * [[1907]] - Академийн наадмын дөрвөн удаагийн шагналт найруулагч Альфред Зиннеманн (1997 онд нас барсан) * 1917 - Академийн наадмын шагналт жүжигчин Селест Хольм (2012 онд нас барсан) * 1925 - Сейнт Люси улсын анхны ерөнхий сайд Жон Комптон (2007 онд нас барсан) * 1927 - Олимпын мөнгөн медальт, Европын аварга Британийн гүйгч Дороти Менли * 1933 - Бельгийн 61 дэх ерөнхий сайд Марк Эйскенс * 1942 - Олимпын дөрөв, дэлхийн таван удаагийн аварга ЗХУ-ын цаначин Галина Кулакова * 1947 - Олимпын мөнгөн медальт Америкийн хөнгөн атлетикч Жеймс Район * 1957 - Академийн наадмын гурав, "Алтан бөмбөрцөг" наадмын хоёр удаагийн шагналт жүжигчин Даниель Дэй-Льюс * 1962 - Олимпын мөнгөн медальт, Танхимын дэлхийн аварга Нидерландын гүйгч Роб Драпперс * 1968 - Хорватын Ерөнхийлөгч Колинда Грабар-Китарович * 1970 - Их дуулгын найман удаагийн аварга Америкийн талбайн теннисч Андре Агасси ** "Биллийг устга", "Палд фикшн" киноны од, нэрт жүжигчин [[Ума Турман]] * 1974 - Азийн хамгийн их ашиг олсон дуучин, дива Анггун * 1976 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн озеки Чиотайкай Рюжи * 1978 - АНУ-ын "The Voice" тэмцээний ялагч, дуучин Хавьер Колон * 1984 - Паралимпийн долоон алтан медальт Канадын усанд сэлэгч Кирби Кот == Нас барсан алдартнууд == * 1771 - Оросын "Өвлийн ордон", "Екатерина хатан хааны ордон"-г зохион бүтээсэн Италийн уран барилгач [[Франческо Растрелли|Франческо Бартоломей Растрелли]] (1700 онд төрсөн) * 1944 - Португалийн гурав дахь Ерөнхийлөгч Бернардину Машаду (1851 онд төрсөн) * 1947 - Америкийн эдийн засагч, судлаач Ирвинг Фишер (1867 онд төрсөн) * 1980 - Америкийн кино урлагийн нэрт найруулагч [[Альфред Хичкок]] (1899 онд төрсөн) * 2000 - Вьетнамын хоёр дахь ерөнхий сайд Пхам Ван Донг ([[1906]] онд төрсөн) * 2007 - Хорватын долоо дахь ерөнхий сайд Ивица Рачан (1944 онд төрсөн) * 2012 - Ливийн ерөнхий сайд Шукри Гханем (1942 онд төрсөн) ** Ухаалаг картыг зохион бүтээгч Роланд Морено (1945 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{USA}} Химийн зэвсгийн улмаас амиа алдагсдыг дурсах өдөр * Олон улсын бүжгийн өдөр ---- {{Commonscat|29 April|4 сарын 29}} [[Ангилал:Өдөр|0429]] [[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|29]] dcxle3srj0r8up6beo8xbbnpv4vtf8t 0 19373 854872 854781 2026-04-27T12:06:56Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854872 wikitext text/x-wiki {{Short description|Central Asian Turco-Mongol empire (1370–1507)}} {{Инфобокс түүхэн улс | native_name = {{lang|fa|{{Nastaliq|گورکانیان}}}}<br />''Гүрканиян'' | national_motto = <br />[[Persian language|Persian]]:{{lang|fa|{{Nastaliq|راستى رستى}}}}<br />''Rāstī rustī''<br />"In rectitude lies salvation" "зөвт байдалд аврал оршдог" | conventional_long_name = Төмөрийн эзэнт гүрэн | common_name = Төмөрийн | era = [[Дундад зууны сүүл үе]] | status = [[Эмират]] | government_type = [[Хэмжээгүй эрхт хаант засаг]] | area_km2 = | year_start = 1370 | date_start = | year_end = 1507 | event_pre = [[Доголон Төмөр|Төмөр]] [[Төмөрийн байлдан дагуулалт, довтолгоо|байлдан дагуулалтаа]] эхлүүлэв | date_pre = 1363 | event_start = Төмөрийн эзэнт гүрэн байгуулагдав | event1 = Баруун зүгийн тэлэлт эхлэв | date_event1 = 1380 | event2 = [[Анкарагийн тулалдаан]] | date_event2 = 7 сарын 20, 1402 | event3 = [[Самарканд]]ын уналт | date_event3 = 1505 | event_end = [[Херат]]ын уналт | event_post = [[Их Могол Улс|Моголын эзэнт гүрэн байгуулагдав]] | date_post = 1526 | image_coat = <!-- DO NOT REPLACE this documented "Three annulets" symbol with false, conjectural or original research flags of the Timurids, such as this one: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/archive/6/6c/20230329042531%21Timurid.svg , which is falsely claimed to be from the Catalan Atlas. See paragraph "Symbols of the state" hereunder for details -->Three annulets symbol of the Timurid Empire.png | coa_size = 100 | coat_alt = Гурван цагираг сүлд | symbol_type = [[Доголон Төмөр|Төмөр]]ийн "Гурван цагираг" [[тамга]] тэмдэг.<ref>Coinage of Timur with "Three annulets" symbol (1393-1405): [[File:Coinage of Timur with 3 annulets symbol. Shaykh abu-Ishaq (Kazirun) mint. Undated, circa AH 795-807 AD 1393-1405.jpg|70px]]</ref><ref>{{cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan |last2=Blair |first2=Sheila S. |title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set |date=14 May 2009 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-530991-1 |page=426 |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA426 |language=en| quote="Coinage issued by the Timurid dynasty (r. 1370-1506) comprised various silver coins and several coppers, most often anonymous, although some coppers struck in the name of Timur 1370–1405; here called amīr) have a tamghā of three annulets prominently on the reverse."}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kadoi |first1=Yuka |title=On the Timurid flag |journal=Beiträge zur islamischen Kunst und Archäologie |date=2010 |volume=2 |pages=144, 149, 159 Fig.5 |url=https://www.academia.edu/17410816}}</ref> | flag_border = no | image_map = Timurid Empire (greatest extent).svg | image_map_caption = [[Доголон Төмөр|Төмөр]]ийн үеийн газар нутаг | image_map_size = 300 | demonym = | p1 = Цагаадайн Улс | p2 = Суфи гүрэн | p3 = Жалайрын улс | p4 = Курт улс | p5 = Музаффарид | p6 = Сарбадар | p7 = Марашичууд | p8 = Афрасияб | p9 = Кара-Коюнлу | p10 = Гүржийн хаант улс | s1 = Бухарын хант улс | s2 = Сефевийн улс | s3 = Хивын ханлиг | s4 = Кара-Коюнлу | s5 = Ак-Коюнлу | s6 = Их Могол Улс | s7 = Гүржийн хаант улс | capital = {{plainlist| *[[Самарканд]] (1370–1405) *[[Херат]] (1405–1507)}} | common_languages = {{plainlist| *[[Перс хэл]] (албан ёсны, шүүх, дээд утга зохиол, лингва франка, засаг захиргаа)<ref> * Manz, Beatrice Forbes (1999). ''The Rise and Rule of Tamerlane''. [[Cambridge University Press]], p.109. {{ISBN|0-521-63384-2}}. {{google books|2xDm2DCPRKMC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=2xDm2DCPRKMC&pg=PA109 p.109]. "In almost all the territories which Temür incorporated into his realm Persian was the primary language of administration and literary culture. Thus the language of the settled '[[divan]]' was Persian." * B.F. Manz, W.M. Thackston, D.J. Roxburgh, L. Golombek, L. Komaroff, R.E. Darley-Doran. "Timurids" [[Encyclopaedia of Islam]] [[Brill Publishers]] 2007; "During the Timurid period, three languages, Persian, Turkish, and Arabic were in use. The major language of the period was Persian, the native language of the Tajik (Persian) component of society and the language of learning acquired by all literate and/or urban Turks. Persian served as the language of administration, history, belles lettres, and poetry." * {{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-v|title=CENTRAL ASIA v. In the Mongol and Timurid Periodse|author=Bertold Spuler|publisher=[[Encyclopaedia Iranica]]|access-date=2017-09-14}} "Like his father, Olōğ Beg was entirely integrated into the Persian Islamic cultural circles, and during his reign Persian predominated as the language of high culture, a status that it retained in the region of Samarqand until the Russian revolution 1917&nbsp;... Ḥoseyn Bāyqarā encouraged the development of Persian literature and literary talent in every way possible&nbsp;... * Robert Devereux (ed.) "Muhakamat Al-Lughatain (Judgment of Two Languages)" Mir 'Ali Shir Nawāi; Leiden, [[E.J. Brill]] 1966: "Nawa'i also employs the curious argument that most Turks also spoke Persian but only a few Persians ever achieved fluency in Turkic. It is difficult to understand why he was impressed by this phenomenon, since the most obvious explanation is that Turks found it necessary, or at least advisable, to learn Persian – it was, after all, the official state language – while Persians saw no reason to bother learning which was, in their eyes, merely the uncivilized tongue of uncivilized nomadic tribesmen. * David J. Roxburgh. ''The Persian Album, 1400–1600: From Dispersal to Collection''. Yale University Press, 2005. pg 130: "Persian literature, especially poetry, occupied a central in the process of assimilation of Timurid elite to the Perso-Islamicate courtly culture, and so it is not surprising to find Baysanghur commissioned a new edition of Firdawsi's Shanama."</ref> *[[Цагаадайн хэл]] (угсаатны, утга зохиол)<ref name="homelanguage" /> * [[Араб хэл]] (шашин)<ref name="EI - Manz2" />}} | religion = ;{{nobold|Төрийн шашин}} :{{hlist|[[Суннит Ислам]]}} ;{{nobold|Бусад шашин}} :{{hlist|[[Арван хоёр шиизм]]|[[Исмаилизм]]|[[Зороастризм]]|[[Хиндү шашин|Хиндүизм]]|[[Хуруфизм]]|[[Дорнодын сүм|Несторианизм]]}} | currency = [[Танка (зоос)|Танка]] | title_leader = [[Төмөрийн династи|Эмир]] | leader1 = [[Доголон Төмөр|Төмөр]] (анхны) | leader2 = [[Бади аз-Заман Мирза|Бади аз-Заман]] (сүүлчийн) | year_leader1 = 1370–1405 | year_leader2 = 1506–1507 | stat_year1 = 1405 тоо.<ref>{{cite journal |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of World-Systems Research|date=December 2006 |volume=12|issue=2 |page=222 |url =http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|access-date=2016-09-14 |issn= 1076-156X}}</ref><ref>{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|at=p. 500|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|author-link=Rein Taagepera|jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807}}</ref> | stat_area1 = 4,400,000 }} [[Файл:Timurid Dynasty 821 - 873 (AH).png|thumb|250px|Төмөрийн эзэнт гүрэн хамгийн том нутагтай байх үеийн газрын зураг]] '''Төмөрийн эзэнт гүрэн''' бол XIV-XVI зууны үед Мавереннахр, [[Иран]], [[Өмнөд Кавказ|Өмнөд Кавказын]] бүс нутагт оршин тогтнож байсан улс юм. Энэ улсыг [[Монгол|Монголын]] [[Барулас]] овгийн эмир [[Доголон Төмөр|Төмөр]] байгуулжээ. Төмөрийн эзэнт гүрний хаад нь [[Өгэдэй хаан|Өгэдэй хааны]] угсааны Сюрьгатмишь, Махмуд нар байв. Эдгээр хаадыг [[Доголон Төмөр]] өргөмжилсөн бөгөөд ямар ч эрх мэдэлгүй бэлгэ тэмдгийн шинжтэй хаад байсан юм. Улсын бүх эрхийг Төмөр атгах бөгөөд эмир цолтойгоор улсаа удирдаж байлаа. Доголон Төмөрийн нас барсны дараа Төмөрийн эзэнт гүрэн эзлэгдсэн орнуудын ард түмний бослого, дотоодын тэмцлээс болж задран бутарчээ. XVI зууны эхэн үед [[Алтан Орд|Алтан ордны улсаас]] нүүж ирсэн узбекүүд Төмөрийн угсааныхныг бут цохисноор Төмөрийн эзэнт гүрэн бүрмөсөн мөхсөн болой. == Гарал үүсэл, угсаатны хамаарал == Төмөрийн эзэнт гүрний үүсэл нь [[Монгол үндэстэн|Монголын]] нүүдэлчин аймаг [[Барлас]]аас улбаатай бөгөөд тэд [[Чингис хаан]]ы армийн бүрэлдэхүүнд багтан тулалдаж явжээ.<ref>''"Timur"'', The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2001-05 Columbia University Press, ([http://www.bartleby.com/65/ti/Timur.html LINK])</ref><ref>"Consolidation & expansion of the Indo-Timurids", Encyclopedia Britannica, ([http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world LINK])</ref> Монголчууд Төв Азийг эзэлсний дараа Барлас аймгийнхан одоогийн [[Узбекистан]]д суурьшиж нутгийн [[түрэг]]үүдтэй холилдсон тул Төмөрийн үед барласууд зарим талаар түрэгжсэн байв. Түүнчлэн Цагадайн улсын баруун хэсгийн [[Ислам]]ын шашинд орсон түрэг, монгол угсаатнууд Исламын шашин дэлгэрэхээс өмнө Төв Азид ноёрхож байсан [[Персийн нийгэм|Персийн соёлын]] нөлөөнд орсон байжээ.<ref name="Iranica2">B. Spuler, "Central Asia in the Mongol and Timurid periods", published in [[Encyclopædia Iranica]], Online Edition, 2006/7, ({{Webarchiv|url=http://www.iranica.com/newsite/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home/iranica/public_html/newsite/pdfarticles/v5_articles/central_asia/mongol_and_timurid_periods&OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/newsite/logs/pdfdownload.html|wayback=20090224083111|text=LINK|archiv-bot=2024-02-08 23:20:46 InternetArchiveBot}}): ''"...&nbsp;Like his father, Olōğ Beg was entirely integrated into the Persian Islamic cultural circles, and during his reign Persian predominated as the language of high culture, a status that it retained in the region of Samarqand until the Russian revolution 1917 [...] Ḥoseyn Bāyqarā encouraged the development of Persian literature and literary talent in every way possible ..."''</ref>. Персийн утга зохиол нь Төмөрийн эзэнт гүрний элит хэсгийнхнийг Перс-Исламын соёлд ороход нь нөлөөлж байв.<ref>David J. Roxburgh. The Persian Album, 1400-1600: From Dispersal to Collection. Yale University Press, 2005. pg 130: "Persian literature, especially poetry, occupied a central in the process of assimilation of Timurid elite to the Perso-Islamicate courtly culture, and so it is not surprising to find Baysanghur commissioned a new edition of Firdawsi's Shanama</ref> Төмөрийн улсын ордны эмэгтэйчүүд монгол ёс заншилтай байсан ба Төмөр хааны үед албан хэрэгцээнд монгол, түрэг аль аль хэлийг ашигладаг, монгол бичгээр захиа бичин илгээдэг байв.<ref name="Майдар">Д.Майдар, "Чингис хаан ба Монголын их гүрэн" 1969</ref> Мавереннахрын монголчууд өөр угсаатны ёс заншилд орон монгол соёлоо гээж эхэлсэн боловч бүрмөсөн уусаагүй байв. Дундад зууны монгол эрчүүд гэзэг тавьдаг заншилтай байсан ба Төмөр хаан хүүгээ шийтгэхдээ гэзгийг нь тайрсан нь хүүгээ монголд үнэнч бус байсан гэж үзэж байсныг нь илэрхийлж байжээ.<ref name="Майдар"/> Төмөр хаан Чингис хааныг ихэд хүндлэн биширдэг байсан төдийгүй өөрийн бүх амьдрал, үйл хэргээ Чингисийн улсийн сүр хүчийг дахин сэргээн тогтоохын төлөө зориулжээ. Энэ нь саяхан байгуулагдаад бутарсан ИМУ-н сүр хүчийг хүмүүс хараахан мартаагүй мөн Төмөр өөрөө монголын барлас овгийн хүн байсантай холбоотой юм. Тэр Чингисийн зарлиг, ИМУ-н хууль цаазыг дээдлэн хүндэтгэж өөрийн улсад хэрэгжүүлж байв. Хожим Төмөрийн улсаас тасран байгуулагдсан [[Их Могол Улс]]ад монгол ёс заншлаа даган мөрдөхөө больсон бол Төмөр хааны хувьд лалын шашинд орсон ч монгол ёс заншлаа даган мөрдөж монгол гарлаараа бахархдаг байв. Бутралын үеийн Монгол улс, Төмөрийн улс хоёр найрсаг харилцаатай байжээ. [[Өлзийтөмөр хаан|Буняшир]] хаан болохоосоо өмнө Төмөр хааны ордонд байсан байдаг. Төмөрийн улсыг заримдаа монгол улс гэж бичсэн байдаг бол зарим тохиолдолд түрэг улс гэж бичсэн байдаг. [[Моголистан]], Төмөрийн зарим монголчуудыг 16-р зууны сүүл хүртэл монгол хэлээрээ ярьсан хэвээр байсан байж магадгүй гэж зарим эрдэмтэд таамагладаг. Эрдэмтэд Төмөрийн улсыг монголчуудын эсвэл түрэгүүдийн улс гэсэн зөрүүтэй байр суурь баримталдаг. Төмөрийн улс хэдийгээр монгол гаралтай улс ч 14-р зууны дунд үед [[Баруун Цагаадайн улс]]ын монголчууд буюу Мавереннахр дахь монголчууд нилээд түрэгжсэн байсан учир зарим эрдэмтэд энэ улсыг түрэгүүдийн улсад хамааруулдаг байна. == Байгуулагдсан нь == {{Гол|Доголон Төмөр}} Төмөр [[Мавереннахр]] буюу Трансоксиан (одоогийн Узбекистан, [[Тажикистан]], [[Туркменистан]]ы ихэнх хэсэг) болон [[Хорасан]]ы (одоогийн [[Иран]], [[Афганистан]]) ихэнх хэсгийг 1363 оноос эхлэн бусад ноёдтой хүч хавсран ([[Самарканд]]ийг 1366 онд, [[Балх]]ийг 1369 онд) мэдэлдээ оруулж, 1370 он гэхэд захирагчаар нь өргөмжлөгджээ. Албан ёсоор бол Монголын [[Цагадайн улс]]ын нэрээр үйл ажиллагаа явуулж байсан Төмөр Мавереннахр, [[Хорезм]]ыг дагаар оруулж, 1380 онд баруун тийш аян дайн хийв. 1389 онд Картидуудыг [[Херат]]аас үлдэн хөөж, 1382 оноос [[Персийн эзэнт гүрэн|Персийн]] нутаг руу түрж эхэлжээ ([[Исфахан]]ыг 1387 онд эзэлж, 1393 онд [[Музаффарид]]уудыг [[Шираз]]аас зайлуулж, [[Жалайрид]]уудаас [[Багдад]]ыг авсан). 1394/95 онд тэр [[Алтан Орд]] руу довтолж, [[Кавказ]]ад өөрийн засаглалыг тогтоон, улмаар 1398 онд одоогийн Пакистан, Энэтхэгийн нутаг дахь [[Мултан]], [[Дипалпур]]ыг дагаар оруулжээ. 1400/01 онд [[Алеппо]], [[Дамаск]], зүүн [[Анатолиа]]г эзлэн авч, 1401 онд Багдадыг сүйтгэж, [[Анкарагийн тулалдаан|1402 онд Османуудаас Анкараг булаан авав]]. Тэр Самаркандыг гол нийслэлээ болгосон бөгөөд түүний аян дайнаар ойролцоогоор 17 сая хүн үрэгдсэн гэдэг.<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Timur Selected Death Tolls: Timur Lenk (1369–1405)]</ref> 1506 онд Төмөрийн эзэнт гүрэн унасны дараа аавын талаасаа [[Доголон Төмөр|Төмөрийн]], эхийн талаасаа [[Чингис хаан]]ы удмын [[Бабур]] 1526 онд Афганистан, Энэтхэгт [[Их Монгол Улс|Моголын эзэнт гүрэн]]г байгуулсан түүхтэй. 17-р зуун гэхэд Моголын эзэнт гүрэн Энэтхэгийн ихэнх нутгийг хяналтдаа байлгаж байсан боловч 18-р зуунд хүч нь суларч Английн нөлөөнд орж эхэлжээ. 1857 онд [[II Бахадур Шах]] Энэтхэгийн бүх хүчийг нэгтгэж англичуудын эсрэг тулалдсан ч ялагдаж [[Бирм]] рүү цөлөгдсөнөөр Энэтхэгийн хойг бүхэлдээ [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн эзэнт гүрн]]ий мэдэлд орж Их Могол Улс бүрмөсөн мөхжээ. Төмөрийн эзэнт гүрний явуулсан дайн тулаануудын үр дүнд Персийн соёлын төв нь Самарканд, Херат болон хувирч, Төмөрийн эзэнт гүрний хүч чадлын билэг тэмдэг болон мандаж байв.<ref name="Columbia">{{cite encyclopedia | encyclopedia = The Columbia Encyclopedia | title = Timurids | url = http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html | edition = Sixth | publisher = [[Columbia University]] | location = New York City |accessdate=2006-11-08}}</ref> == Соёл == Төмөрийн эзэнт гүрэн нь хэдийгээр Монголын<ref name="UNESCO">M.S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth|C. E. Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, ISBN 92-3-103467-7, p. 320: ''"...&nbsp;One of his followers was [...] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled [...] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania ..."''</ref> Барлас овгоос гаралтай ч Туркестан, Хорасанд төвлөрсөн, түрэг, [[Персийн соёл]]ын нөлөөнд орсон<ref>[[:en:Muhakamat al-Lughatayn|Muhakamat al-Lughatayn]]</ref><ref name=Iranica2 /><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia | last = Lehmann | first = F. | encyclopedia = [[Encyclopædia Iranica]] | title = Zaher ud-Din Babor&nbsp;— Founder of Mughal empire | url = http://www.iranica.com/newsite/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home/iranica/public_html/newsite/pdfarticles/v3_articles/babor_zahir-al-din_mohammad&OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/newsite/logs/pdfdownload.html | accessdate = 2006-11-07 | edition = Online | publisher = [[Columbia University]] Center for Iranian (Persian) Studies | location = New York City | pages = 320–323 | quote = "...&nbsp;''His origin, milieu, training, and culture were steeped in Persian culture and so Babor was largely responsible for the fostering of this culture by his descendants, the Mughals of India, and for the expansion of Persian cultural influence in the Indian subcontinent, with brilliant literary, artistic, and historiographical results'' ..." }} {{Webarchiv|url=http://www.iranica.com/newsite/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home/iranica/public_html/newsite/pdfarticles/v3_articles/babor_zahir-al-din_mohammad&OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/newsite/logs/pdfdownload.html |wayback=20071013213643 |text=Zaher ud-Din Babor — Founder of Mughal empire |archiv-bot=2026-04-27 12:06:56 InternetArchiveBot }}</ref>, [[Ислам]]ын шашинтай улс байжээ. == Эшлэл == {{Reflist}} == Гадаад холбоос == *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596414/Timurid-dynasty#md-media-strip-tab-lists-content britannica.com] [[Ангилал:Афганистаны түүх]] [[Ангилал:Узбекистаны түүх]] [[Ангилал:Төмөрийн улс| ]] [[Ангилал:Исламын хант улс]] [[Ангилал:Төв Азийн түүх]] [[Ангилал:Перс]] [[Ангилал:1370 он]] 1xjqnpgh9c6iiazzz6jrwvi0a4hd9cl 0 19582 854883 854619 2026-04-27T12:49:47Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854883 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс жүжигчин | нэр = Форест Уитакер | зураг = Forest Whitaker.jpg | зурагныхэмжээ = | alt = | тайлбар = Форест Уитакер, 2007 оны гуравдугаар сар. | төрсөн нэр = Форест Стивен Уитакер | төрсөн огноо = {{Birth date and age|mf=yes|1961|7|15}} | төрсөн газар = [[Лонгвью]], [[Техас]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] | мэргэжил = Жүжигчин, продюсер, найруулагч | идэвхтэй жил = 1982–одоо | нөхөр = ([[Жим Триплтон]] (1998-2001)<br />Сэм Мендес (2003-одоо) (тусдаа амьдарч буй) | дотнотүнш = | website = }} '''Форест Стивен Уитакер''' ({{lang-en|Forest Steven Whitaker}}, ''1961 оны долоодугаар сарын 15-нд төрсөн'') нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] [[жүжиг]]чин, [[кино]] продюсер, найруулагч юм. [[Шувуу (1988 оны кино)|Шувуу]] киногоороо жүжигчиний гараагаа эхлүүлж<ref name="Boston Globe">[http://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 "In general, he rules."] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006.</ref><ref name="CBS">[http://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml "Forest Whitaker: The King Of The Oscars?"] ''CBS News''. February 4, 2007.</ref> байсан Уитакер [[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] (2006) киноны [[Уганда]] улсын Ерөнхийлөгч, цэргийн эрхт генерал [[Иди Амин]]ы дүрээрээ 2007 оны [[Оскарын шагнал]], [[Алтан бөмбөрцөг]], [[Британийн Кино болон телевизийн урлагийн дээд шагнал|BAFTA]] болон [[Эммигийн шагнал]]ыг "Шилдэг эрэгтэй дүрийн" номинацаар тус тус хүртэж байв. [[Оскарын шагнал|Оскарын]] "Шилдэг эрэгтэй дүрийн" шагналыг өмнө нь [[Африк-америк]] гаралтай жүжигчидээс [[Сидни Пуатье]], [[Дензел Вашингтон]] болон [[Жейми Фокс]] нар хүртэж байсан бол дараагийнх нь Уитакер юм.<ref>[http://www.abc.net.au/news/newsitems/200702/s1857461.htm "Forest Whitaker wins Best Actor Oscar for Idi Amin role."] ''ABCNewsOnline''. February 26, 2007.</ref> == Намтар == Уитакер [[Техас]] мужийн [[Лонгвью]] хотод төрсөн<ref name="Patterson">Patterson, John. [http://www.guardian.co.uk/film/2002/apr/20/patterson.features "The bigger picture."] ''[[The Guardian]]. dildo 20, 2002.</ref> бөгөөд эцэг Форест Уитакер нь даатгалын компаний ажилтан, эх Лаура Фрэнсис багш хүн байсан бөгөөд Кен, Дэймон, Дэбора, Уитакер нарын хүүхдүүдээ боловсролтой хүмүүс болгохын тулд ихээхэн зүйлийг хийжээ.<ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html "Forest Whitaker Biography (1961–)."] ''FilmReference.com''.</ref><ref name="IAS">{{cite episode |title=Forest Whitaker |url=http://www.bravotv.com/Inside_the_Actors_Studio/guest/Forest_Whitaker |series=Inside the Actors Studio |airdate=2006-12-11 |season=13 |number=1 }}</ref> Уитакер [[Помона]] хот дахь Калифорнийн Политехникийн дээд сургуулийг<ref>{{cite web| title=Cal Poly Pomona| url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html| work=CSU Mentor| accessdate=2008-09-12| archive-date=2017-05-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html| url-status=dead}}</ref> дүүргээд Өмнөд Калифорнийн хөгжмийн сургуульд суралцаж дуурийн урлагийн тенороор төгсчээ. Дараа нь Лондоны жүжигчиний мэргэшил олгох сургалтад хамрагдсан гэдэг. == Кино ертөнцөд хөл тавьсан нь == Форестийн кинонд тоглох гараа нь ихээхэн азтай эхэлсэн гэдэг. Онцолбол, «[[Рижмонт Хай сургууль дахь түргэн өөрчлөлт]]» кинонд 1982 онд [[Николас Кейж]], [[Поеэб Кэтис]] болон [[Шон Пенн]] нарын хожмоо алдаршсан жүжигчидтэй тоглож байв. Түүний дараа 1986 онд [[Мартин Скорсезе]]гийн найруулсан [[Мөнгөний өнгө (кино)|Мөнгөний өнгө]] кинонд [[Том Круз]], [[Пол Ньюман]] нарын жүжигчидтэй тогложээ. 1987 онд жүжигчин [[Робин Уильямс]]ийн хамт [[Өглөөний мэнд, Вьетнам]] кинонд тоглож байлаа. Форест 1988 онд хоёр кинонд тогложээ. Эхнийх нь [[Жан-Клод Ван Дамм]]ын хамт [[Цуст тулаан (кино)|Цуст тулаан]] кинонд тоглосон бол [[Клинт Иствуд]]ийн найруулсан [[Шувуу (кино)|Шувуу]] кинонд алдарт хөгжимчин [[Чарльз Паркер]]ын дүрийг чадварлаг бүтээн<ref name="Longino">Longino, Bob. {{Webarchiv|url=http://www.accessatlanta.com/services/content/movies/stories/2006/10/12/1013MMwhitaker.html |wayback=20071013143511 |text="The power of Forest Whitaker." |archiv-bot=2023-09-26 20:18:32 InternetArchiveBot }} ''The Atlanta Journal-Constitution''. October 12, 2006.</ref> [[Каннын Кино наадам]]д «Шилдэг эрэгтэй жүжигчиний» шагналыг хүртэж<ref name="festival-cannes.com">{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html |title=Festival de Cannes: Bird |accessdate=2009-07-25|work=festival-cannes.com}}</ref>, [[Алтан бөмбөрцөг]]т нэр дэвшиж Холливудын замналаа эхлүүлсэн юм. Уитакер Жима Жармуша найруулсан [[Сүнс нохой:Самурайн замнал]] кинонд бүлэг дээрэмчдийн гишүүн "Сүнст нохой" хочитын дүрд тогложээ."<ref>Scott, A.O. [http://www.nytimes.com/library/film/030300ghost-film-review.html "'Ghost Dog': Passions of Emptiness in an Essay on Brutality."] ''[[New York Times]]''. March 3, 2000.</ref> Уитакер 2002 онд [[Түгшүүрт өрөө]], [[Утасны бүхээг (кино)|Утасны бүхээг]] гэх аймшгийн төрлийн хоёр кинонд тогложээ. 2006 онд [[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] кинонд [[Уганда]]гийн Ерөнхийлөгч асан дарангуйлагч [[Иди Амин]]ы дүрийг Уитакер бүтээж тухайн оныхоо бүхий л кино урлагийн томоохон бүхий л шагналыг хүртсэн билээ.<ref name="PositiveKing">{{cite news|last=Hirshon|first=Nicholas|work=[[New York Daily News]]|title=Reel Study of a Tyrant|url=http://www.nydailynews.com/archives/ny_local/2006/09/17/2006-09-17_reel_study__of_a_tyrant__ami.html|date=September 17, 2006|accessdate=January 14, 2010}}</ref><ref name="SydneyKing">{{cite news|last=Hall|first=Sandra|work=[[The Sydney Morning Herald]]|title=The Last King of Scotland|url=http://www.smh.com.au/news/film-reviews/the-last-king-of-scotland/2007/02/02/1169919520376.html|date=February 2, 2007|accessdate=January 14, 2010}}</ref> == Кино бүтээлүүд == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Жүжигчин |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Он ! Монгол хэлээр ! Англи хэлээр ! Бүтээсэн дүр |- |[[1982]] |[[Рижмонт Хай сургууль дахь түргэн өөрчлөлт]] |Fast Times at Ridgemont High |Чарльз Жефферсон |- |rowspan=3|[[1986]] |[[Мөнгөний өнгө (кино)|Мөнгөний өнгө]] |The Color of Money |Амос |- |[[Хойд ба Өмнөд 2]] |North and South, Book II |Каффи |- |[[Цэргийн салаа (кино)|Цэргийн салаа]] |Platoon |Үлэмж биет Харольд |- |[[1987]] |[[Өглөөний мэнд, Вьетнам]] |Good Morning, Vietnam |Эдвард Гэрлик |- |rowspan=2|[[1988]] |[[Шувуу (кино)|Шувуу]] |Bird |[[Чарльз Паркер]] |- |[[Цуст тулаан (кино)|Цуст тулаан]] |Bloodsport |Роулинс |- |[[1990]] |[[Ширэнгэн ой (кино)|Ширэнгэн ой]] |Downtown |Деннис Куррен |- |rowspan=2|[[1991]] | |Diary of a Hitman |Деккер |- | |A Rage in Harlem |Жексон |- |rowspan=2|[[1992]] | |The Crying Game |Жоди |- | |Last Light |Фред Уитмор |- |[[1993]] | |Body Snatchers |хошууч Коллинз |- |rowspan=3|[[1994]] | |Blown Away |Энтони Франклин |- | |Prкt-а-Porter |Си Бьянко |- | |The Enemy Within |хурандаа Маккензи Кейси |- |rowspan=2|[[1995]] | |Species |Дэн Смитсон |- | |Smoke |Сайрус Кол |- |[[1996]] | |Phenomenon |Нэйт Поуп |- |[[1999]] |[[Сүнст нохой: Самурайн замнал (кино)|Сүнст нохой: Самурайн замнал]] |Ghost Dog: The Way of the Samurai |Сүнст нохой |- |[[2000]] | |Battlefield Earth |Кер |- |rowspan=2|[[2002]] |[[Түгшүүрт өрөө (кино)|Түгшүүрт өрөө]] |Panic Room |Бёрнхэм |- |[[Утасны бүхээг (кино)|Утасны бүхээг]] |Phone Booth |ахмад Эд Рейми |- |rowspan=3|[[2005]] | |A Little Trip to Heaven |Эбе Холт |- | |American Gun |Картер |- | |Mary |Тэд Янгер |- |rowspan=2|[[2006]] |[[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] |The Last King of Scotland |[[Иди Амин]] |- | |The Marsh |Жеффри Хант |- |rowspan=2|[[2007]] | |The Air I Breathe | |- | |The Great Debaters |Доктор Жеймс Фармер |- |rowspan=2|[[2008]] | |Vantage Point |Ховард Льюис |- | |Street Kings |Ахмад Жек Уандер |- |[[2009]] | |Powder Blue |Чарли |- |[[2010]] | |''Repo Men'' |Жейк |- |[[2010]] | |''The Experiment'' |Бэррис |} == Эшлэл == {{Reflist | colwidth = 30em | refs = }} == Холбоос == * {{Commonscat|Forest Whitaker|Форест Уитакер}} * [[Зураг:Wikiquote-logo.svg|link=https://en.wikiquote.org/wiki/Forest_Whitaker|24x24px]] <span class="plainlinks">[https://web.archive.org/web/20151030154156/https://mn.wikipedia.org/wiki/Biligt/%D0%9D%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80:%D0%91%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B4_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%BB%D2%AF%D2%AF%D0%B4 Wikiquote] ([[Англи хэл|en]])</span> — <span class="plainlinks">[https://en.wikiquote.org/wiki/Forest_Whitaker?uselang=mn '''Форест Уитакер''']</span> * {{imdb|0001845}} * {{tvtome person|61686}} * [https://web.archive.org/web/20090412181131/http://www.candlesforrwanda.org/view/28/forest-whitaker.html Forest Whitaker lighting a candle for Rwanda] {{DEFAULTSORT:Уитакер, Форест}} [[Ангилал:АНУ-ын жүжигчин]] [[Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч]] [[Ангилал:Киноны продюсер]] [[Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан]] [[Ангилал:БАФТА шагналтан]] [[Ангилал:Оскарын шагналтан]] [[Ангилал:Эмми шагналтан]] [[Ангилал:Техасын хүн]] [[Ангилал:Америкчууд]] [[Ангилал:1961 онд төрсөн]] t0cd2tw4yyjjqsxs3lecd1c5ynvo5oj 0 21921 854933 841227 2026-04-28T10:22:05Z Avirmed Batsaikhan 53733 854933 wikitext text/x-wiki {{Short description|Британийн хаан ширээний залгамжлагч (1982 онд төрсөн)}} {{Инфобокс хаан | name = Уильям | title = [[Уэльсийн хунтайж]] | image = Prince of Wales at State Banquet 2025-09-17 (0.75 crop).jpg | alt = see caption | caption = Уильям 2025 онд | birth_name = Уэльсийн хунтайж Уильям | spouse = {{marriage|[[Кэтрин Миддлтон]]|29 April 2011}} | issue = {{plain list| * [[Уэльсийн ханхүү Жорж]] * [[Уэльсийн гүнж Шарлотт (2015 онд төрсөн)|Уэльсийн гүнж Шарлотт]] * [[Уэльсийн ханхүү Луи]] }} | full name = Уильям Артур Филипп Луис{{efn|''Түүний Хааны Эрхэм Дээдэс'' гэж дуудагдах эрхтэй хааны гэр бүлийн гишүүний хувьд Уильям ихэвчлэн овог ашигладаггүй. Тэрээр ''[[Маунтбаттен-Виндзор]]''<ref>{{cite news |last=Личфилд |first=Жон |date=19 September 2012 |title=William and Kate win legal battle – but lose war to keep topless photos under wraps |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/william-and-kate-win-legal-battle--but-lose-war-to-keep-topless-photos-under-wraps-8153383.html |work=The Independent |access-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009195658/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/william-and-kate-win-legal-battle--but-lose-war-to-keep-topless-photos-under-wraps-8153383.html |archive-date=2014-10-09 |url-status=live }}</ref> болон – их сургуульд болон цэргийн карьертаа – ''Уэльс''.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/duke-of-cambridge-to-deploy-to-falklands |title=Duke of Cambridge to deploy to Falklands |work=Ministry of Defence |date=10 November 2011 |access-date=11 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928031951/https://www.gov.uk/government/news/duke-of-cambridge-to-deploy-to-falklands |archive-date=28 September 2013 |url-status=live }}</ref> гэсэн овог нэрийг хоёуланг нь ашиглаж байжээ.}} | house = [[Виндзор]] | father = [[III Чарльз]] | mother = [[Диана Спенсер]] | birth_date = {{Birth date and age|1982|6|21}} | birth_place = [[Гэгээн Мэригийн эмнэлэг, Лондон]], Англи | signature = | module = {{инфобокс хүн | embed=yes | education = {{plain list| * [[Итон коллеж]] * [[Сент-Эндрюсийн Их Сургууль]] * [[Сандхерстийн Хааны цэргийн академи]] * [[Кранвелл дэх Хааны Агаарын цэргийн коллеж]] * [[Британиа Хааны Тэнгисийн цэргийн коллеж]] * [[Гэгээн Жоны коллеж, Кембриж]] }} }} }} '''Кембрижийн гүн, Уэльсийн хунтайж Уильям''' ([[Англи хэл|англи.]] ''William, Prince of Wales''), Уильям Артур Филипп Луис ({{lang-en|William Arthur Philip Louis}}, 1982 оны 6-р сарын 21-нд төрсөн) нь [[Уэльсийн хунтайж Чарльз]] болон [[Диана гүнж]] нарын ууган хүү, [[Хатан хаан]] [[II Элизабет]] болон [[Эдинбургийн гүн Филипп Маунтбеттен]] нарын гурав дахь ач хүү юм.<ref>{{cite web |url = http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/ThePrinceofWales/ThePrinceofWales.aspx |title = The Prince of Wales |work=The official website of the British Monarchy |accessdate =6 April 2011}}</ref> Их Британийн хатан хаан [[II Элизабет]] 2022 оны 9-р сарын 8-нд нас барсны дараа 74 настай хатан хааны ууган хүү Чарльз хаан болж [[III Чарльз]] нэр авсан. Хунтайж Уильям Их Британийн хааны үе залгамжлагч болоод байна. == Намтар == Уильям 1982 оны 6-р сарын 21-ний 21:03 цагт Лондоны Паддингтон дахь Гэгээн Мэрийн эмнэлэгт төржээ. Тэрээр хааны ордны гадна төрсөн анхны ханхүү болжээ. Тэрээр төрсөн цагаасаа л папараццичдын анхаарлын төвд орсон: хунтайж Чарльз, Диана гүнж нар эмнэлгээс гарангуут ​​олон тооны гэрэл зурагчид зургийг нь авч байжээ. Уильям нь ханхүү 2 жилийн дараа 1984 онд [[Уэльсийн хунтайж Харри|Харри]] дүүтэй болсон. 1990-1995 онд хунтайж Беркшир дэх Людгров дотуур байртай сургуульд суралцаж байжээ. Уильям өөр 4 сурагчидтай нэг өрөөнд орж, бүх үүрэг хариуцлагаа хуваалцсан. Сургуульд байхдаа хоккей, регбигийн багийн ахлагч, усанд сэлэх дуртай, хөл бөмбөг, сагсан бөмбөгийн чадварлаг тоглогч байсан. Ахлах сургуулийн дараа Уильям нэр хүндтэй [[Итон коллеж|Итон коллежид]] суралцаж, газар зүй, биологи, урлагийн түүхийг судалжээ. Ханхүү үргэлж хичээл зүтгэлтэй оюутан байсан бөгөөд үндсэн хичээлүүд болон боловсролын аль алинд нь сайн дүн авч, үе тэнгийнхэнтэйгээ хэл амаа амархан олдог байв. Түүний нийтэч, төрөлхийн эелдэг зан, даруу зантай хэрнээ бардам зангаас ангид байсны ачаар тэрээр хурдан олон найз нөхөд, танилтай болсон. Коллежид аюулгүй байдлын үүднээс тэрээр тусдаа өрөөнд амьдардарч, хувийн шүршүүрт ордог байжээ.[[Файл:William and Kate wedding.jpg|thumb|left|Кембрижийн гүн болон гүнгийн хатан нарын гэрлэх ёслолын үеэр [[Бакинхэмын ордон|Бакинхэмын ордоны]] тавцан дээр, [[2011]] оны [[4 сарын 29]]-нд.]]1996 оны 8-р сард Уильямын эцэг эх салахад ханхүү маш их хүлээж авсан. Тэр үргэлж ааваасаа илүү ээжтэйгээ ойр байсан юм. Гэр бүл салсны дараа ч хааны гэр бүлийн гишүүн хэвээр, Кенсингтоны ордонд амьдарч байсан [[Диана гүнж]] хүүхдүүдтэй их цагийг өнгөрөөдөг байжээ. 1997 оны 8-р сарын 31-нд түүний эх Диана гүнж Парист автомашины ослоор нас барснаар ханхүүгийн амьдралд томоохон цохилт болсон юм. Эцэг Чарльз хүүхдүүдийг гэрт нь радио байлгахыг хориглосон тул 9-р сарын 1-нд болсон эмгэнэлт явдлын талаар ааваасаа л мэдсэн. Уильям дүү Харригийн хамт оршуулгын ёслолын үеэр эхийнхээ авсны ард оршуулга болсон Вестминстерийн сүм хүртэл алхаж үдсэн байна. 2000 оны 7-р сард Итон коллежийг төгсөөд ханхүү бусад оюутнуудын адил хичээлээсээ нэг жил чөлөө авахаар шийджээ. Тэрээр маш их аялж, Чилид очиж, буяны ажилд идэвхтэй оролцдог эхийнхээ нэгэн адил, Африкийн орнуудад очиж, Английн сүүний фермд хүртэл ажилласан. Жилийн дараа ханхүү Уильям Шотландын нэр хүндтэй Сент Эндрюсийн их сургуульд элсэн суралцахаар шийдэж оюутан болжээ. 2006 оны 5-р сард хунтайж Уильям Сандхурст хааны цэргийн академид элсэн орсон. 2006 оны 12-р сард тэрээр офицероор Royal and Blues-д томилогдсон. Үүнтэй холбогдуулан түүний карьерын зам нь эрэгтэй өвөг дээдсийнхээс ялгаагүй - Их Британид аливаа боломжит хаан офицерын зэрэгтэй байх ёстой, учир нь хаан болсныхоо дараа тэд тус улсын зэвсэгт хүчнийг албан ёсоор захирдаг юм. 2010 оны 11-р сарын 16-нд Кларенс Хаус хунтайж Уильямыг удаан хугацаанд үерхсэн найз бүсгүй [[Кэтрин Миддлтон|Кэтрин Миддлтонтой]] сүй тавьсан тухайгаа зарлав. Ханхүү Уильям, Кэтрин Миддлтон нарын хурим 2011 оны 4-р сарын 29-нд Лондоны Вестминстерийн сүм дэх Гэгээн Петрийн сүмд болсон. Хуримын өдөр хатан хаан II Элизабет ач хүүгээ Кембрижийн гүн болгожээ. Кентерберигийн хамба лам Роуэн Уильямс ханхүү Уильям, Кэтрин Миддлтон нарыг эхнэр, нөхөр хэмээн албан ёсоор зарлав. 2022 оны 9-р сарын 8-нд Уильямын эмэг эх [[II Элизабет]] нас барж, түүний эцэг хунтайж Чарльз III Чарльз хаан болсны дараа тэрээр эцгээрээ дамжуулан Британийн хаан ширээг залгамжлах болсон бөгөөд Корнуоллын гүн, Ротесей, Каррикийн гүн, гүн, Ренфвард, Барон Стюард, Их Британийн хаан Стюард зэрэг цолыг өвлөн авсан. Гэсэн хэдий ч Британийн хаан ширээг залгамжлагчдаас авдаг уламжлалтай Уэльсийн хунтайж, Честерийн гүн зэрэг цолууд автоматаар өвлөгддөггүй тул хаан бий болгох ёстой. 9-р сарын 9-нд Чарльз III ард түмэндээ хандан телевизээр үг хэлэхдээ хүүдээ зориулж Уэльсийн хунтайж цолыг бий болгосноо зарлав. ==Тэмдэглэл== {{notelist}} == Эшлэл == {{Reflist|colwidth=30em}} == Холбоос == {{Commonscat|Prince William|Кембрижийн гүн, Хунтайж Уильям}} * [http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/PrinceWilliam/PrinceWilliam.aspx Royal.gov.uk – Хунтайж Уильям] * [http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/princewilliamprinceharry/princewilliam/ Prince of Wales.gov.uk – Хунтайж Уильям] * [https://web.archive.org/web/20061011011535/http://www.monarchywales.org.uk/ Monarchy Wales – leading campaign organisation] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/windsor_10.htm Хунтайж Уильямийн намтар] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6181761.stm Сандхёрстийн Эзэн хааны цэргийн академи] * [http://www.msnbc.msn.com/id/19190534/ Хунтайж Уильямийн NBS телевиз дэх ярилцлага] * {{IMDb name| id=1056413|title=}} {{DEFAULTSORT:Хунтайж Уильям, Кембрижийн гүн}} [[Ангилал:20-р зууны Британийн түүх]] [[Ангилал:Британийн армийн хошууч]] [[Ангилал:Их Британийн хунтайж]] [[Ангилал:Их Британийн Нууц Зөвлөлийн гишүүн]] [[Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар]] [[Ангилал:Хонгорзул одон шагналтан (рыцарь)]] [[Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Их Британийн полочин]] [[Ангилал:Лондоны хүн]] [[Ангилал:Их Британичууд]] [[Ангилал:1982 онд төрсөн]] nkavxkiojl5mjtyyetd3yazd1yv4hgv 0 23918 854926 834832 2026-04-28T09:10:34Z Enkhsaihan2005 64429 854926 wikitext text/x-wiki {{short description|Киргизийн нийслэл ба хамгийн том хот}} {{Инфобокс суурин | name = Бишкек | other_name = | official_name = | settlement_type = [[Нийслэл]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Bishkek_City%27s_business_center.jpg | caption1 = Бишкек хотын үзэмж болон [[Киргизийн нуруу]] | image2 = City_Hall,_Bishkek.jpg | caption2 = [[Бишкек хотын дарга|Бишкек хотын захиргаа]] | image3 = Bishkek_Central_Mosque_02.jpg | caption3 = [[Бишкекийн төв сүм]] | image4 = Bishkek,_Kyrgyzstan_(44662092801).jpg | caption4 = [[Ялалтын талбай, Бишкек|Ялалтын талбай]] | image5 = E7903-Bishkek-Ala-Too-Square.jpg | caption5 = [[Ала-Тоо талбай]] }} | image_flag = Flag of Bishkek.svg | image_shield = Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg | flag_size = 120px | shield_size = 75px | flag_link = Бишкекийн далбаа | shield_link = Сүлд | pushpin_map = Киргиз#Ази | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = Киргиз дэх байршил | coordinates = {{coord|42|52|29|N|74|36|44|E|region:KG-GB_type:city(1,100,000|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Киргиз}} | subdivision_type1 = [[Киргизийн мужууд|Хот]] | subdivision_name1 = Бишкек<ref>{{Webarchiv|url=http://e-bishkek.kg/?q=node/13 |wayback=20110721201655 |text=Бишкек хотын статусын тухай хууль |archiv-bot=2025-10-25 19:40:52 InternetArchiveBot }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721201655/http://e-bishkek.kg/?q=node%2F13 |date=2011-07-21 }}, 1994-04-16, 2 дугаар зүйл {{in lang|ru}}. Татаж авсан: 2009-08-03</ref> | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1825 | parts_type = [[Киргизийн тойргууд|Тойрог]]<ref name=class>{{cite web|url=https://stat.gov.kg/media/files/21f93e4d-9418-433e-aed9-ecb28d70ef5a.doc|title=Classification system of territorial units of the Kyrgyz Republic|language=ky|date=2021|publisher=Киргизийн Үндэсний статистикийн хороо|pages=81}}</ref> | parts_style = list | parts = Тойрог | p1 = [[5 сарын 1-ний тойрог, Бишкек|5 сарын 1-ний]] | p2 = [[Лениний тойрог, Бишкек|Ленин]] | p3 = [[Октябрийн тойрог, Бишкек|Октябрь]] | p4 = [[Свердлов тойрог, Бишкек|Свердлов]] | leader_title = [[Бишкек хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = {{ill|Айбек Жунушалиев|ru|Джунушалиев, Айбек Джанышбекович}} | area_footnotes = <ref name="stat09">{{cite Kyrgyzstan census 2009|Bishkek|13, 15}}</ref> | area_total_km2 = 386.0 | area_total_sq_mi = | elevation_footnotes = | elevation_m = 800 | elevation_ft = | population_total = 1,120,827 | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref name="u039">{{cite web | title=Biškek Šaary (Хот, Киргиз) | website=Population Statistics, Charts, Map and Location | date=2022-03-25 | url=https://www.citypopulation.de/en/kyrgyzstan/admin/11__bi%C5%A1kek/ | access-date=2026-04-28}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = auto | population_est = | pop_est_as_of = | population_metro = 1,321,900 | population_metro_footnotes = <ref name="i902">{{cite web | last=БЕНГАРД | first=Анастасия | title=Almost 1.5 million people to live in Bishkek by 2028 | website=24.kg | date=2025-05-21 | url=https://24.kg/english/329905_Almost_15_million_people_to_live_in_Bishkek_by_2028/ | access-date=2026-04-28}}</ref> | population_demonym = {{native name|ky|бишкектик, bishkektik}} {{native name|ru|бишкекчанин (эр), бишкекчанка (эм)}} | timezone = [[Киргизийн цаг|KGT]] | utc_offset = +06:00 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 720000–720085 | area_code = (+996) 312 | area_code_type = | iso_code = KG-GB | registration_plate = B, E, 01 | blank_name_sec1 = [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]] (2021) | blank_info_sec1 = 0.757<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web |title=Дэд үндэсний ХХИ – Бүс нутгийн мэдээллийн сан |publisher=Global Data Lab |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/KGZ/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2019 |website=hdi.globaldatalab.org |language=en}}</ref><br />{{color|#0c0|өндөр}} · [[Киргизийн мужийн жагсаалт (ХХИ-ээр)|1-р байр]] | website = {{URL|http://meria.kg}} {{in lang|ky|ru|en}} | footnotes = }} '''Бишкек''' ({{lang-ky|Бишкек}}, өмнө ''Пишпек'', Зөвлөлтийн үед ''Фрунзе'' гэдэг байсан) — [[Киргиз|Бүгд Найрамдах Киргиз улс]]ын [[нийслэл]] бөгөөд хамгийн том [[хот]]. Бишкек хот засаг захиргааны хувьд ямар нэгэн мужид харьяалагддаггүй [[улсын хот|улсын хэмжээний хот]] юм. Мөн үүний сацуу хотыг тойрон хүрээлсэн [[Чүй муж]]ийн төв юм. == Түүх == Нүүдлийн мал аж ахуйт [[Киргиз]]ийн нутагт энэ хот 19-р зуунд бий болжээ. 1825 онд Мухамад Алиханы зарлигаар [[Кокандын хант улс]] тус газарт шивээлж, цэргээр сахиулсан цайз болжээ. 1862 онд [[Оросын Хаант Улс|Хаант Оросын]] мэдэлд орж 1878 онд суурин болсон. Энэ үед ''Бишкек'' буюу ''Пишпек'' («айрагны бүлүүр») гэж нэрээр орос эх сурвалж бичигт тэмдэглэгдсэн байдаг байна. Тус хотод төрсөн Зөвлөлтийн хувьсгалын удирдагчдын нэг [[Михаил Фрунзе|Михаил Фрунзе-гийн]] нэрээр 1926 оны 5-р сарын 12-нд ''Фрунзе'' гэж нэрийг өөрчилсөн байна. Киргизүүд монголчуудын нэгэн адил "Ф" үсэг хэлж чададгүй байсан тул "Пүрүнзэ" гэж дууддаг байсан. 1936 оноос Фрунзе хот нь ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Киргизийн Зөвлөлт Социалист Улсын нийслэл болсон. 1991 онд ЗХУ задран унаж Киргиз улс тусгаар тогтнож нийслэл хотын анхны нэрээ сэргээснээр дэлхий дахинаа 75 жилийн уламжлалт ''Фрунзе'' нэрийг халж ''эргээд Бишкек'' гэх болсон. Бишкек улсынхаа хойд биед [[Ысык нуур|Ыссык нуураас]] баруун хойно [[Тэнгэр уул]]ын салбар болох Хиргисийн нуруу ({{lang-ky|Кыргыз Алатоо}})-ны 4,855 м өндрөөс харагдахуйцаар ар хормойд нь д.т.д 800 метрт [[Чүй гол]]ын хөндийд оршдог. Бүхэлдээ 169,6 км² газар нутагтай тус хотод 2022 оны байдлаар '''1 сая 128, 900''' хүн оршин сууж байв. Тэдний 66.2% нь [[Киргизүүд|киргиз]], 23.0% нь [[Оросууд|орос]] хүмүүс юм. 1897 онд 7 мянга, 1926 онд 37 мянга, 1989 онд 611 мянган хүн амтай болж байжээ. == Байгаль орчин == Бишкек бол маш ногоон хот. Олон цэцэрлэгт хүрээлэн, өргөн чөлөө, нийтийн цэцэрлэгт хүрээлэн байдаг. Нийслэлээс холгүй ногоон уулс, Ала-Арча байгалийн цогцолборт газар бий. Энэ нь 2200 гаруй га талбайг эзэлдэг бөгөөд хотын хөл хөдөлгөөнөөс залхсан Бишкек хотын оршин суугчдын цагаа өнгөрөөх хамгийн дуртай газар юм. == Интернет, үүрэн холбоо == Бишкек хотод интернет, гар утас хэрэглэгчдийн ихээхэн төвлөрөл бий. Интернетийг шилэн шугамаар хангадаг байна. 10 гаруй интернет үйлчилгээ үзүүлэгч байдаг бөгөөд хамгийн том нь: AsiaInfo, Jet, ElCat, Megaline, FastNet, Aknet, Saima Telecom, Homeline, Transfer. Интернэт хотын бараг 90% -ийг хамардаг байна. Хотын үүрэн холбоог “Beeline”, “MegaCom”, “O!” гэсэн гурван харилцаа холбооны оператор төлөөлдөг юм. == Монгол-Киргизийн харилцаа == Монгол, Киргиз улс 1992 оны 4-р сарын 22-нд дипломат харилцаа тогтоож [[Бишкек]] хотод Монгол Улсын Ерөнхий консулын газар 2014 оны 6-р сарын 1-нд нээгдэж 2019 оны 6-р сард Элчин сайдын яам болж өргөжөөд байгаа юм. Сонирхуулахад Зөвлөлтийн үед [[Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа|Ж. Гүррагчаа]] нарын олон монголчууд Фрунзед суралцсан байдгаас гадна Бишкект одоо ч гэсэн [[Дамдины Сүхбаатар|Д. Сүхбаатарын]] гудамж ({{lang-ky|Сухэ-Батор көчөсү}}; {{lang-ru|Улица Сухэ-Батора}}) байгаа юм байна.<ref>''Д.Цэрэнжавын блог'': [http://ajiglagch.wordpress.com/2010/11/15/%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D1%85%D0%B3%D2%AF%D0%B9-%D1%81%D2%AF%D1%85%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD-%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B6/ Сухэ-Батор көчөсү / Улица Сухэ-Батора.]</ref><ref>''Google Maps'': [http://maps.google.mn/maps?hl=mn&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.,cf.osb&biw=1024&bih=677&q=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0+%D1%81%D1%83%D1%85%D1%8D-%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0+%D0%B1%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA&um=1&ie=UTF-8&hq=&hnear=0x389eb67775103f4b:0x3d5077cd352a436d,%D1%83%D0%BB.+%D0%A1%D1%83%D1%85%D1%8D-%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0,+%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA,+%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F&gl=mn&sa=X&ei=ycPuT-ixFoyXqAHI2cyEDg&ved=0CAYQ8gEwAA Suhe Baatar St]</ref> == Газар зүй == === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |location = Бишкек (1991–2020, туйлын үе 1936–одоо) |metric first = y |single line = y |Jan record high C = 20.0 |Feb record high C = 25.4 |Mar record high C = 30.5 |Apr record high C = 34.7 |May record high C = 36.7 |Jun record high C = 40.9 |Jul record high C = 42.1 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 37.1 |Oct record high C = 34.2 |Nov record high C = 29.8 |Dec record high C = 23.7 |year record high C = 42.1 |Jan high C = 2.9 |Feb high C = 5.1 |Mar high C = 12.1 |Apr high C = 18.7 |May high C = 24.1 |Jun high C = 29.5 |Jul high C = 32.4 |Aug high C = 31.4 |Sep high C = 25.6 |Oct high C = 18.5 |Nov high C = 10.3 |Dec high C = 4.6 |year high C = 17.9 |Jan mean C = −2.7 |Feb mean C = −0.5 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 12.8 |May mean C = 17.8 |Jun mean C = 22.9 |Jul mean C = 25.5 |Aug mean C = 24.2 |Sep mean C = 18.7 |Oct mean C = 11.6 |Nov mean C = 4.2 |Dec mean C = −1.1 |year mean C = 11.6 |Jan low C = −7.1 |Feb low C = −4.9 |Mar low C = 1.0 |Apr low C = 6.9 |May low C = 11.2 |Jun low C = 16.1 |Jul low C = 18.4 |Aug low C = 16.9 |Sep low C = 11.7 |Oct low C = 5.6 |Nov low C = −0.5 |Dec low C = −5.2 |year low C = 5.8 |Jan record low C = −31.9 |Feb record low C = −34.0 |Mar record low C = −21.8 |Apr record low C = −12.3 |May record low C = −5.5 |Jun record low C = 2.4 |Jul record low C = 7.4 |Aug record low C = 5.1 |Sep record low C = −2.8 |Oct record low C = −11.2 |Nov record low C = −32.2 |Dec record low C = −29.1 |year record low C = −34.0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 28 |Feb precipitation mm = 36 |Mar precipitation mm = 48 |Apr precipitation mm = 71 |May precipitation mm = 59 |Jun precipitation mm = 34 |Jul precipitation mm = 19 |Aug precipitation mm = 15 |Sep precipitation mm = 18 |Oct precipitation mm = 37 |Nov precipitation mm = 45 |Dec precipitation mm = 37 |year precipitation mm = 455 |Jan snow depth cm = 5 |Feb snow depth cm = 3 |Mar snow depth cm = 1 |Apr snow depth cm = 0 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0 |Nov snow depth cm = 1 |Dec snow depth cm = 3 |year snow depth cm = 5 |Jan humidity = 75 |Feb humidity = 75 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 63 |May humidity = 60 |Jun humidity = 50 |Jul humidity = 46 |Aug humidity = 45 |Sep humidity = 48 |Oct humidity = 62 |Nov humidity = 70 |Dec humidity = 75 |year humidity = 62 |Jan rain days = 3 |Feb rain days = 5 |Mar rain days = 9 |Apr rain days = 12 |May rain days = 13 |Jun rain days = 10 |Jul rain days = 10 |Aug rain days = 6 |Sep rain days = 6 |Oct rain days = 8 |Nov rain days = 7 |Dec rain days = 4 |year rain days = 93 |Jan snow days = 9 |Feb snow days = 9 |Mar snow days = 5 |Apr snow days = 2 |May snow days = 0.3 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 1 |Nov snow days = 4 |Dec snow days = 7 |year snow days = 37 |Jan sun = 137 |Feb sun = 128 |Mar sun = 153 |Apr sun = 194 |May sun = 261 |Jun sun = 306 |Jul sun = 332 |Aug sun = 317 |Sep sun = 264 |Oct sun = 196 |Nov sun = 144 |Dec sun = 114 |year sun = 2546 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref name="Pogoda">{{Cite web |title=Weather and Climate-The Climate of Bishkek |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/38353.htm |access-date=2026-04-28 |publisher=Weather and Climate |language=ru}}</ref> |source 2 = NOAA (нар, 1961–1990)<ref name="NOAA">{{Cite web |title=Frunze (Bishkek) Climate Normals 1961–1990 |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_II/KY/38353.TXT |access-date=2026-04-28 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |archive-date=2021-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110034142/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_II/KY/38353.TXT |url-status=dead }}</ref> |date=2010 }} == Хотын засаг захиргаа == Бишкек хот засаг захиргааны 4 дүүрэгтэй. * Октябрий дүүрэг — 242 382 (2009); * Первомай дүүрэг — 175 894 (2009); * Свердловын дүүрэг — 231 801 (2009); * Лениний дүүрэг — 201 626 (2009): ** хот маягийн тосгон Чон-Арык — 9724 (2009); ** тосгон (аул) Орто-Сай — 4100 (2009). ==Мөн үзэх== * [[Киргизийн хотын жагсаалт]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|Bishkek|Бишкек}} {{Wiktionary}} == Эшлэл == {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Киргизийн засаг захиргааны гишүүнчлэл}} {{Азийн улс орон бүрийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Бишкек| ]] [[Ангилал:Киргизийн хот]] [[Ангилал:Киргизийн суурин]] [[Ангилал:Азийн нийслэл]] [[Ангилал:Торгоны зам]] 7npmzdvewbtha19bzltwc4mc4yywd6v 0 25798 854890 827144 2026-04-27T13:16:54Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854890 wikitext text/x-wiki {{Short description|Казахстаны Харганат мужийн хот}} {{Инфобокс суурин | name = Харганат | native_name = Қарағанды<br/>Qarağandy | native_name_lang = kk | settlement_type = [[Казахстаны хотын жагсаалт|Хот]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/2 | total_width = 250 | caption_align = center | image1 = Г. Караганда. Дворец культуры горняков проспект Б-Жирау (ранее пр.Советский).jpg | caption1 = [[Уурхайчдын соёлын ордон]] | image2 = Караганда, Собор Пресвятой Девы Марии Фатимской.jpg | caption2 = Католик сүм | image3 = Свято-Введенский собор - panoramio.jpg | caption3 = Үнэн алдартны сүм }} | imagesize = | image_caption = | image_seal = Seal_of_Karaganda.svg | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Казахстан | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 280 | pushpin_map_caption = Казахстан дахь байршил | coordinates = {{coord|49|48|10|N|73|06|20|E|region:KZ|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Казахстан}} | subdivision_type1 = [[Казахстаны мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Харганат муж]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1931 | leader_title = Аким <small>([[хлтын дарга]])</small> | leader_name = [[Мейрам Кожухов]]<ref>{{cite web|url=https://www.nur.kz/politics/appointments/2005836-naznachen-akim-karagandy|title=Назначен аким Караганды|language=ru|publisher=|date=2023-01-18}}</ref> | area_total_km2 = 497.8 | elevation_m = 546 | population_total = 497,777 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | postal_code_type = [[Шуудангийн код]] | postal_code = 100000 - 100030 | area_code = +7 7212 | registration_plate = M болон 09 (бүс нутаг) | blank_name = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]] | blank_info = [[Эх газрын чийглэг уур амьсгал#Зөөлөн/сэрүүн зуны дэд төрөл|Dfb]] | website = {{URL|http://karaganda-akimat.gov.kz/}} | timezone = [[Казахстан дахь цаг]] | utc_offset = +5 | official_name = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2020 года|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT354434|access-date=2025-08-11|website=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|language=ru|archive-date=2020-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527215506/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT354434|url-status=dead}}</ref> }} '''Харганат''' ({{lang-kk|Қарағанды}}, ''Караганды''; {{lang-ru|Караганда}}, «[[харгана]]т» ) — [[Казахстан]]ы [[Харганат муж]]ийн засаг захиргааны төв болсон [[хот]]. Засаг захиргааны хувьд мужаас доорх нэгжид харъяалагддаггүй. 2011 оны байдлаар 475,267 оршин суугчтай байна.<ref name="Казстат2012">[http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/2012_4_%D0%91-15-05-%D0%9A.rar Численность населения РК по областям, городам и районам]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Үүнд [[Оросууд]] 50,57%, [[Казах]]ууд 36,25 %, [[Украйнууд]] 4,80%, [[Германууд]] 3,31%-ийг бүрдүүлдэг.<ref name="Stat2010">{{Cite web |url=http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |title=Агентство Республики Казахстан по статистике. Численность населения Республики Казахстан по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам на начало 2010 года |access-date=2012-04-06 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |url-status=dead }}</ref><ref name="пер.2010">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |title=Национальный состав населения Казахстана по переписи 2009 |access-date=2012-04-06 |archive-date=2013-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130212024927/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |url-status=dead }}</ref> Хүн амын тоогоор [[Алматы]], [[Астана]], [[Шымкент]]ын дараах улсынхаа дөрөвдүгээр их хот болохоос гадна томоохон нүүрсний уурхай, автомашины үйлдвэртэй аж үйлдвэрийн төв гэгдэнэ. ==Мөн үзэх== * [[Казахстаны хотын жагсаалт]] ==Зүүлт== {{reflist}} {{Казах улсад хамаарах}} {{Казахстаны хот}} [[Ангилал:Харганат| ]] [[Ангилал:Харганат мужийн суурин]] [[Ангилал:Азийн суурин]] 60qrtrsl0r1hkjbexursx0m1lcj151v 0 26747 854888 848982 2026-04-27T13:01:51Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854888 wikitext text/x-wiki {{short description|Голдуу Афганистанд байдаг Перс хэлээр ярьдаг угсаатны бүлэг}} {{Инфобокс үндэстэн | group = Хазара<br />{{lang|fa|{{Nastaliq|هزاره}}}} | native_name = Азра<br />{{lang|haz|{{Nastaliq|آزره}}}} | image = Hazara schoolgirls in Bamyan, Afghanistan.jpg | caption = [[Бамиан]] дахь Хазара сургуулийн охид | population = 7 сая орчим<ref>{{Cite web |title=ENDURING AND OVERCOMING: THE STRUGGLE OF THE HAZARAS IN AFGHANISTAN |trans-title=Report of the Standing Committee on Foreign Affairs and International Development |url=https://www.ourcommons.ca/Content/Committee/441/FAAE/Reports/RP13256076/faaerp27/faaerp27-e.pdf |date=2024}}</ref> | region1 = {{flag|Афганистан}} | pop1 = {{circa|5–6 сая}} | ref1 = <ref>{{Cite web |title=ENDURING AND OVERCOMING: THE STRUGGLE OF THE HAZARAS IN AFGHANISTAN |trans-title=Report of the Standing Committee on Foreign Affairs and International Development |url=https://www.ourcommons.ca/Content/Committee/441/FAAE/Reports/RP13256076/faaerp27/faaerp27-e.pdf |date=2024}}</ref>{{efn|Хазаарчуудын нийт хүн ам ойролцоогоор 14 сая, Афганистанд 8-10 сая орчим нь оршин суудаг гэсэн тооцоо бий.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=ENDURING AND OVERCOMING: THE STRUGGLE OF THE HAZARAS IN AFGHANISTAN |trans-title=Report of the Standing Committee on Foreign Affairs and International Development |url=https://www.ourcommons.ca/Content/Committee/441/FAAE/Reports/RP13256076/faaerp27/faaerp27-e.pdf}}</ref> Зарим эх сурвалжийн тооцоолсноор хазарууд [[Афганистаны хүн ам]]ын 20 орчим хувийг эзэлдэг.<ref>{{Cite web |title=Afghanistan: The Hazara dread {{!}} Lowy Institute |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/afghanistan-hazara-dread?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-05-07 |website=www.lowyinstitute.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-10 |title=Urgent Action Needed: Hazaras in Afghanistan Under Attack - United States Holocaust Memorial Museum |url=https://www.ushmm.org/genocide-prevention/blog/urgent-action-needed-hazaras-in-afghanistan-under-attack?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-05-07 |website=www.ushmm.org |language=en-US}}</ref><ref name="ngm">{{cite magazine |last=Ларсон |first=Мариса |date=2008-06-17 |title=Хазаарчууд |url=http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Hazara_People |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302170049/http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Hazara_People |archive-date=2008-03-02 |access-date=2025-05-07 |magazine=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]}}</ref><ref name="Iranica-Afghanistan">{{cite web |date=1983-12-15 |title=AFGHANISTAN iv. Ethnography |url=http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-iv-ethnography |work=[[Louis Dupree (professor)|L. Dupree]] |publisher=Encyclopædia Iranica |edition=Online |location=Америкийн Нэгдсэн Улс}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Plight Of The Hazara: Afghanistan's Persecuted Minority {{!}} ShunCulture |url=https://shunculture.com/article/how-many-hazara-in-afghanistan?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-05-07 |website=shunculture.com}}</ref> Other sources claim up to 9 percent.<ref name="Khazeni-20032">{{cite encyclopedia |title=HAZĀRA |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://iranicaonline.org/articles/hazara-1 |access-date=2025-05-07 |date=2003-12-15 |last2=Monsutti |first2=Alessandro |last3=Kieffer |first3=Charles M. |first1=Arash |last1=Khazeni}}</ref><ref name="ngm2">{{cite magazine |last=Larson |first=Marisa |date=2008-06-17 |title=Hazara People |url=http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Hazara_People |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302170049/http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Hazara_People |archive-date=2008-03-02 |access-date=2025-05-07 |magazine=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]}}</ref><ref name="Iranica-Afghanistan2">{{cite web |date=1983-12-15 |title=AFGHANISTAN iv. Ethnography |url=http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-iv-ethnography |work=[[Louis Dupree (professor)|L. Dupree]] |publisher=Encyclopædia Iranica |quote=The Hazāra number about 1,000,000 [which makes up 9% of the total Afghan population of approximetaly 11 million in 1983], primarily highland agriculturalists; many work seasonally in Kabul and other urban centers. |edition=Online |location=Америкийн Нэгдсэн Улс}}</ref> [[1888-1893 оны Хазаарчуудын бослого|1888-1893 оны]] хооронд болсон Хазаарчуудын бослогын үеэр Хазара үндэстний хүн амын 60 гаруй хувь нь хоморголон устгагдаж, албадан нүүлгэн шилжүүлсэн. Үүний үр дүнд өвөг дээдсийнхээ газар нутгуудын нэлээд хэсгийг Хазара бусуудад алдаж, энэ газар нутгийг авч үлдвэл одоогийн эзэмшиж буй газар нутгаа бараг хоёр дахин нэмэгдүүлэх боломжтой байв.<ref name="دلجو-2013">{{cite book |last=دلجو |first=عباس |title=تاریخ باستانی هزاره‌ها |date=2013 |publisher=انتشارات امیری |isbn=978-9936-8015-0-9 |location=کابل}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afghanistan: The Hazara dread {{!}} Lowy Institute |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/afghanistan-hazara-dread?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-05-07 |website=www.lowyinstitute.org |language=en}}</ref>}} | region2 = {{flag|Пакистан}} | pop2 = {{circa|1 сая}} | ref2 = <ref>{{Cite journal|title=The migrant Hazara Shias of Pakistan and their social determinants for PTSD, mental disorders and life satisfaction|first1=Сара Ризви|last1=Жафри|first2=Сайд Мужтаба Хаснайн|last2=Надир|first3=Кайсар Халид|last3=Махмуд|first4=Сайда Хадижа|last4=Бурхан|date=2023-03-26|journal=Journal of Migration and Health|volume=7|pages=100166|doi=10.1016/j.jmh.2023.100166|pmid=36794096|pmc=9922968}}</ref> | region3 = {{flag|Иран}} | pop3 = 500,000 | ref3 = <ref name="W.I.Smyth">{{cite web|url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/irans-afghan-shiite-fighters-in-syria|title=Iran's Afghan Shiite Fighters in Syria|first=Phillip|last=Smyth|date=2014-06-03|publisher=The Washington Institute for Near East Policy|access-date=2025-05-07}}</ref> | region4 = {{flag|Европ}} | pop4 = 130,000 | ref4 = <ref>{{cite web|url=https://mobile.abc.net.au/news/2016-02-29/young-hazara-refugees-make-dangerous-journey-to-europe/7206420|title=Austria holds refugee talks as young Hazaras flee persecution to make 'dangerous' journey to Europe&nbsp;– ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=2016-02-29|website=mobile.abc.net.au|access-date=2025-05-07}}</ref> | region5 = {{flag|Австрали}} | pop5 = 41,766 | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021|title=Cultural Diversity|date=2021-08-10|website=Австралийн статистикийн товчоо|access-date=2025-05-07}}</ref> | region6 = {{flag|Турк}} | pop6 = 26,000 | ref6 = <ref>{{cite web|url=https://www.hazara.net/2014/06/afghan-hazara-refugees-seek-justice-in-turkey/|title=Afghan Hazara Refugees Seek Justice in Turkey|date=2014-06-03}}</ref> | region7 = {{flag|Индонез}} | pop7 = 3,800 | ref7 = <ref>{{citation |title=Afghan Hazaras' new life in Indonesia: Asylum-seeker community in West Java is large enough to easily man an eight-team Afghan football league |date=2014-03-21 |publisher=Al Jazeera |access-date=2025-05-07 |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/03/afghan-hazaras-new-life-indonesia-201436121639956520.html}}</ref> | region8 = {{flag|Канад}} | pop8 = 3,580 | ref8 = <ref>{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810035501&geocode=A000011124 | title=Тооллогын танилцуулга, 2021 оны хүн амын тооллого – Үндэс угсаа, соёлын үндэс – Канад – муж, нутаг дэвсгэр | date=2024-07-14}}</ref> | languages = {{hlist|'''[[Перс хэл]]'''<br />([[Дари хэл|Дари]], [[Хазараги]])}} | religions = {{hlist|'''[[Ислам]]'''<br />([[Шиит Ислам|Шиит]], [[Суннит Ислам]])}}<ref name="culturalorientation" /><ref name="شناسنامه الکترونیکی" /> | related = {{hlist|[[Аймак]], [[Узбекчүүд]], [, [[Монгол угсаатан]]}}<ref>{{Citation |last=Спулер |first=Б. |title=Аймак |date=2012-04-24 |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/aymak-SIM_0904?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=Aymak |publisher=Brill |language=en}}</ref><ref name="Haber-2012">{{Cite journal |last1=Хабер |first1=М |last2=Платт |first2=DE |last3=Ашрафиан Бонаб |first3=М |display-authors=etal |year=2012 |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=3 |pages=e34288 |bibcode=2012PLoSO...734288H |doi=10.1371/journal.pone.0034288 |pmc=3314501 |pmid=22470552 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 23345249|title = Ethnic Brother or Artificial Namesake? The Construction of Tajik Identity in Afghanistan and Tajikistan|last1 = Брашер|first1 = Райан|journal = Беркли социологийн сэтгүүл|year = 2011|volume = 55|pages = 97–120}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bolaq.org/2020/09/sunni-hazaras-of-afghanistan/|title=Sunni Hazaras of Afghanistan|date=2020-09-17}}</ref><ref name="دلجو-2018">{{Cite book |last=دلجو |first=عباس |title=تاریخ باستانی هزاره‌ها |date=2018 |publisher=موسسه انتشارات مقصوی، کابل |isbn=978-9936-624-00-9 |location=کابل، افغانستان |pages=37, 167, 257}}</ref><ref name="Babur-1826b">{{Cite book |last=Babur |first=(Emperor of Hindustan) |url=https://books.google.com/books?id=9ztbAAAAQAAJ&q=turkoman+hazaras&pg=PA173 |title=Memoirs of Zehir-Ed-Din Muhammed Baber: Emperor of Hindustan |date=1826 |publisher=Лонгман, Рис, Орме, Браун, Грин |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Мартинес-Круз |first1=Бегонья |last2=Виталис |first2=Рено |last3=Сэгурэл |first3=Лауре |last4=Аустерлиц |first4=Фредерик |last5=Жорж |first5=Мириам |last6=Тери |first6=Сильвэйн |last7=Кинтана-Мурчи |first7=Люис |last8=Хэгай |first8=Татьяна |last9=Алдашев |first9=Алмаз |last10=Насырова |first10=Фируза |last11=Хейер |first11=Эвелин |date=2011 |title=In the heartland of Eurasia: the multilocus genetic landscape of Central Asian populations |journal=Хүний генетикийн Европын сэтгүүл |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=216–223 |doi=10.1038/ejhg.2010.153 |pmid=20823912 |pmc=3025785 |issn=1476-5438|quote=Our study confirms the results of Li et al's study that cluster the Hazara population with Central Asian populations, rather than Mongolian populations, which is consistent with ethnological studies. Our results further extend these findings, as we show that the Hazaras are closer to Turkic-speaking populations from Central Asia than to East-Asian or Indo-Iranian populations.}}</ref><ref name="Chen-2019">{{Cite journal |last1=Чэнь |first1=Пөнью |last2=Аднан |first2=Атиф |last3=Раха |first3=Аллах |last4=Ван |first4=Мөнгэ |last5=Зоу|first5=Шин |last6=Мо |first6=Шяодань|last7=Хө |first7=Гуанлинь |date=2019-08-18 |title=Population background exploration and genetic distribution analysis of Pakistan Hazara via 23 autosomal STRs |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03014460.2019.1673483 |journal=Annals of Human Biology |language=en |volume=46 |issue=6 |pages=514–518 |doi=10.1080/03014460.2019.1673483 |issn=0301-4460 |pmid=31559868 |s2cid=203569169 |quote=Overall, we genotyped 25 forensic-related markers in 261 Quetta Hazara individuals and provided the first batch of 23-autosomal STRs for forensic genetics and population genetics research. 23-autosomal STRs included in Huaxia Platinum were polymorphic in the Hazara population and could be used as powerful tool for forensic investigations. Population genetic comparisons based on two datasets via PCA, MDS and phylogenetic relationship reconstruction consistently indicated that the Quetta Hazara in Pakistan shared significant genetic components with Central Asians, especially for Turkic-speaking populations.}}</ref><ref name="Temirkhanov"/><ref name="Bacon"/><ref name="bigenc">{{Webarchiv|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4727612 |wayback=20250507120920 |text="Хазарейцы • Большая российская энциклопедия - электронная версия" |archiv-bot=2026-02-28 12:45:14 InternetArchiveBot }}. bigenc.ru. Оросоор: ''"Упоминаются с 16 в. До 19 в. говорили на монг. языке."''</ref> | footnotes = }} '''Хазаарчууд, Хэзаарчууд''' <ref>Монгол хэлнээ урьд нь "Хазаар" гэж нэвтэрхий толины хуудасны бичигдэж байсан түүх байна. Хүүхэд-залуучуудын нэвтэрхий толь III ботийн 56-р талын Афганистан улсын тухай өгүүлэлд Афганистанд 20 гаруй үндэстэн ястан суудгаас хүн амын 55 хувь нь афган буюу пүштүн, бусад нь тажик, узбек, хазаар, могол зэрэг үндэстэн болно гэж бичжээ.</ref> ({{lang-fa|هزاره}}, «[[мянган|мянга]]», [[Орос хэл|орос]]. ''Хазары'', [[Англи хэл|англ]]. ''Hazaras'') гэх [[ард түмэн|ястан]] өнөөгийн [[Афганистан]]ы төв хэсэг (Хазараджат) оршин суудаг нүүдэлчин ард. Перс хэлний " هَزَارْ‎, ''hâzâr''" гэдэг үг нь "Мянга" гэсэн утгатай үг. Нийт дэлхий дээр 5 -10 сая орчим хүн өөрсдийгөө хазаарчууд гэх бөгөөд үүнээс [[Афганистан|Афганистанд]] 4 600 000 орчим, [[Пакистан|Пакистанд]] 3,956,000, [[Австрали|Австралид]] 90,000, [[Их Британи|Их Британид]] 54,230, [[Канад|Канадад]] 36,376, [[Турк|Туркэд]] 33,320 хүн тус тус амьдарж байна. Хазаруудын олонхи нь [[Ислам|исламын]] шийт зарим нь суннит урсгалын шашинтай, цөөн тооны христийн шашинтай.<ref>{{Cite web|url=https://www.christianitytoday.com/news/2021/august/afghanistan-christians-taliban-sat-7-farsi-dari.html|title=Dari TV Host: Afghanistan Will Now See ‘Pure Christianity’|first=Jayson|last=Casper|website=News & Reporting}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.sat7uk.org/afghan-christians-among-those-at-risk-as-taliban-advance/|title=Afghan Christians among those at risk as Taliban advance » SAT-7 UK|date=August 2, 2021}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.missionfrontiers.org/issue/article/global-peoples-profiles|title=Global Peoples Profiles:: Hazara of Afghanistan and Deccanis of India|first=V. David|last=Garrison|website=www.missionfrontiers.org}}</ref> Орчин үеийн хазаарчууд [[Дари хэл|дари]] (перс гарлын хэл) хэлээр ярих бөгөөд мөн түүний нэг хэлбэр болох хазараги аялгуугаар ярьдаг. Тэдний үндсэн шашин шүтлэг нь лалын шашний шийт урсгал юм. Афганы Хазаруудыг Европ анх МЭ 463 оноос мэдэгдэж эхэлсэн түрэг гарлын Хазар улстай андуурах нь элбэг == Цахим холбоос == {{Commonscat|Hazara people|Хазара}} *[http://www.wahdatnews.com/archives/973 A BRIEF INTRODUCTION OF HAZARA MONGOL] *[http://www.durlal.mn/forum/viewtopic.php?f=85&t=5123&sid=21d477099d68e5dc247d6078172cd572]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://tribune.com.pk/story/267225/who-are-the-hazara/ Who are the Hazara?] *[http://www.anusha.com/hazaras.htm What about the Hazara of Central Afghanistan?]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.iranicaonline.org/articles/hazara-1 Hazara] *[https://web.archive.org/web/20160305005648/http://www.shiachat.com/forum/topic/235031373-hazaras/] *[https://books.google.mn/books?id=3E_0H6dEvfQC&pg=PA308&lpg=PA308&dq=Hazara+from+Pakistan+and+Uyghur+from+Xinjiang&source=bl&ots=trf3a3TWdt&sig=bSEAFX6pM98fnkOgvh7VyAn7zQQ&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Genetics: Analysis of Genes and Genomes" Daniel L. Hartl, Elizabeth W. Jones] *[http://www.encyclopedia.com/searchresults.aspx?q=hazara] *[https://answers.yahoo.com/search/search_result?p=hazara&fr=uh3_answers_web_gs] ==Эх сурвалж== {{Reflist}} [[Ангилал:Хазара| ]] [[Ангилал:Ази дахь угсаатан]] [[Ангилал:Афганистан дахь угсаатан]] [[Ангилал:Иран хэлт угсаатан]] [[Ангилал:Пакистан дахь угсаатан]] 3h740t588l0of7ga19i3p3ngjevu87a 0 29380 854871 788032 2026-04-27T12:06:49Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854871 wikitext text/x-wiki == Намтар == {{Жүжигчин | зураг = Hulan2.jpg | төрсөн_өдөр = {{Birth date and age|df=yes|1983|01|21}} | төрсөн_газар = | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{MGL2}} | ажил_үйл = Жүжигчин | тайзны_нэр = | төрөл = тайз (жүжиг), дэлгэц (УСК, ОАК) | танил_үе =2006 он — одоо | театр = Улсын драмын эрдмийн театр | төгссөн_нь = [[Соёл Урлагийн Их Сургууль]] | эх = | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шагнал'''<br />Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан (2011) }} '''Төмөрийн Хулан''' нь 1983 онд Улаанбаатар хотноо төрсөн. == Боловсрол == • 1990-2000 онд Нийслэлийн 77-р сургуульд суралцаж төгссөн. • 2000-2004 онд СУИС-ийг доктор, профессор С.Сугарын удирдлагад жүжигчин мэргэжлээр суралцаж төгссөн. == Ажил == • 2004-2005 онд "Х ТҮЦ" продакшнд жүжигчнээр ажилласан. • 2006-2014 онд УДЭТ-т жүжигчнээр ажиллаж 40 гаруй жүжгийн гол дүр болон туслах дүрүүдэд тоглосон. • 2015 онд гэр бүлийн студи болох "Гөү-Адвэнчур" ХХК-д продюсер, жүжигчнээр ажиллан 10 гаруй уран сайхны кино, контент бэлтгэсэн. • 2022 оноос хойш УДЭТ-ын Уран бүтээлийн хэлтэст жүжигчнээр ажиллаж байна. ==Уран бүтээл== ==== Тайзны уран бүтээл : ==== * 2005 “Найзууд миний бооцоо” Ариунаа * 2005 “Суудал” Дива удган * 2005 “Хориотой жүжиг” Гэрэл * 2006 “Хайрын виз” Гэрлэлт бүртгэгч * 2006 “Лусын дагина” Лусын дагина * 2007 “Эхнэрээ зээлээч” Эхо * 2008 “Нууц амраг чинь болъё” Шүр * 2008 “Харамсалтай нь хайртай” Нандин * 2008 “Гол дүрийн амрагууд” Одри * 2009 “Шар тэнгисийн тарчлаан” Анар * 2010 “Би ч гэсэн жаргамаар байна” Эхнэрийн найз * 2013 “Тэнгэрийн хүү” Шива бага хатан * 2013 “Гамлет” Офелия * 2014 “Бүүвэй” Нандин * 2022 “Анна Каренина” Генералын эхнэр * 2022 “Миний аав супер баатар” Ээж шоргоолж * 2022 онд Берхольт Брехт “Сычуаны сайн хүн” жүжгийн Шэн Ти болон Шуй Тагийн дүрийг тус тус бүтээсэн. * 2024 “Анна Каренина” Генералын эхнэр ==== Дэлгэцийн уран бүтээл : ==== * 2005 “Чиний эзгүйд” МУСК Сэргэлэн * 2005 “Х ТҮЦ” продакшн “Сэргээш-3” * 2006 “Нэг нарны дор” МУСК Хулан * 2007 Сарны нулимс” ОАК Цолмон * 2008 “Зөрлөг” МУСК Гэрэл * 2009 “Хайрын рекорд” Гэрлээ * 2011 “Намрын синдром” МУСК Цэнгэлмаа * 2014 “Тусгай ажиллагаа” МУСК Гэрэл * 2015 “Шуугиан таригч” МУСК /Ерөнхий продюсер, зургийн дарга/ * 2016 “ТҮЦ-ний охид” МУСК Чимгээ /Ерөнхий продюсер/ * 2017 “Гэрлэн дохио” ОАК Сондор * 2017 “Миний нууц” МУСК Танхилуун * 2018 “Киносутра” ОАК Хулан * 2019 “Хэнд ч хэлээгүй эууц” МУСК Сувд * 2019 “Хадмын хайр” МУСК Энэрэл * 2020 “Хүйтэн шөнө” МУСК /Зургийн дарга/ * 2021 “Тэнгэр газрын заагч” контент Хатан ==Гавьяа, шагнал== * 2011 он — [[Монгол Улс]]ын Соёлын тэргүүний ажилтан * 2013 он - Төрийн дээд шагнал "Алтан гадас" одон ==Эх сурвалж== * [https://mdt.moc.gov.mn/team/%d1%82-%d1%85%d1%83%d0%bb%d0%b0%d0%bd/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Хулан, Төмөрийн}} [[Ангилал:1983 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Монголчууд]] k545jkubwzumy2ugr0p42pv9solgkhq 0 45771 854924 778004 2026-04-28T08:58:45Z Enkhsaihan2005 64429 854924 wikitext text/x-wiki {{Short description|АНУ-ын Мэрилэнд мужийн хамгийн том хот}} {{About|Мэрилэндийн хотын}} {{Инфобокс суурин | name = Балтимор | native_name = Baltimore | settlement_type = [[Бие даасан хот (АНУ)|Бие даасан хот]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | image1 = Baltimore, Maryland skyline (cropped).jpg | caption1 = Иннер Харборын үзэмж | image2 = Fell's Point Aerial 2022.jpg | caption2 = [[Феллс пойнт, Балтимор|Феллс пойнт]] | image3 = Camden_Yards.jpg | caption3 = [[Камден Ярд дахь Ориол Парк|Ориол Парк]] | image4 = Bromo-Seltzer Tower MD2.jpg | caption4 = [[Эмерсон Бромо-Сельцерийн цамхаг|Эмерсон цамхаг]] | image5 = Washington and Lafayette Monuments.JPG | caption5 = [[Вашингтоны хөшөө (Балтимор)|Вашингтон]] болон [[Лафайеттийн хөшөө]] | image6 = National Aquarium from Inner Harbor - 01.jpg | caption6 = [[Үндэсний аквариум (Балтимор)|Үндэсний аквариум]] }} | imagesize = | image_flag = Flag of Baltimore, Maryland.svg | flag_link = Балтиморын далбаа | image_seal = Seal of Baltimore, Maryland.svg | seal_link = Балтиморын тамга | nicknames = Charm City;<ref name=nicknames>{{cite web |url=http://www.redorbit.com/news/business/511672/baltimores_new_bait_the_city_is_about_to_unveil_a/index.html |title=Baltimore's New Bait: The City is About to Unveil a New Slogan, 'Get In On It,' Meant to Intrigue Visitors |access-date=2024-05-17 |last=Донован |first=Дуг |date=2006-05-20|newspaper=The Baltimore Sun|via=RedOrbit<!--present in archive.org-->}}</ref> B'more;<ref name=nicknames2>{{Cite news |last=Кейн|first=Грегори |author-link=Грегори Кейн (сэтгүүлч) |url=http://www.washingtonexaminer.com/article/37312 | newspaper=[[The Washington Examiner]] |title=Dispatch from Bodymore, Murderland |date=2009-06-15<!--present in archive.is-->}}</ref> Mobtown<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pAiFDwAAQBAJ|title = Mobtown Massacre: Alexander Hanson and the Baltimore Newspaper War of 1812|isbn = 978-1-4396-6620-3|last1 = Катлер|first1 = Жош С.|date = 2019-02-18| publisher=Arcadia }}</ref> | motto = "Америкийн хамгийн агуу хот",<ref name=nicknames /> "Get in on it.",<ref name=nicknames /> "Итгэ"<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/09/02/us/in-baltimore-slogan-collides-with-reality.html|title=In Baltimore, Slogan Collides with Reality|work=[[The New York Times]]|date=2003-09-02|first=Жеффри |last=Геттлман |author-link=Жеффри Геттлман}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | pushpin_map = Мэрилэнд#АНУ | pushpin_map_caption = [[Мэрилэнд]] дэх Балтиморын байршил##[[АНУ]] дахь байршил | pushpin_label = Балтимор | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|39|17|22|N|76|36|55|W|type:city(577,000)_region:US-MD|display=it}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|АНУ}} | subdivision_type1 = [[АНУ-ын мужууд|Муж]] | subdivision_type2 = [[Бие даасан хот (АНУ)|Хот]] | subdivision_type3 = [[Колони|Түүхэн колони]] | subdivision_type4 = [[Тойрог (АНУ)|Тойрог]] | subdivision_name1 = {{flag|Мэрилэнд}} | subdivision_name2 = Балтимор | subdivision_name3 = [[Мэрилэндийн колони|Мэрилэнд]] | subdivision_name4 = Байхгүй ([[Бие даасан хот (АНУ)|Бие даасан хот]]) | established_title = Байгуулагдсан | established_date = {{Start date and age|1729}} | established_title2 = [[Хотын корпораци|Нэгдсэн]] | established_date2 = 1796–1797 | established_title3 = [[Бие даасан хот (АНУ)|Бие даасан хот]] | established_date3 = 1851 | named_for = [[Сесил Калверт, 2-р барон Балтимор]] | government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] | governing_body = [[Балтимор хотын зөвлөл]] | leader_title = [[Балтимор хотын даргын жагсаалт|Хотын дарга]] | leader_name = [[Брэндон Скотт]] | leader_party = [[Ардчилсан Нам (АНУ)|АН]] | leader_title1 = [[Балтимор хотын зөвлөл|Хотын зөвлөл]] | leader_name1 = {{Collapsible list |title = Зөвлөлийн гишүүд |bullets=yes |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style= text-align:left;display:yes; |1= [[Ник Мосби]] (President) |2= [[Зеке Коэн]] (1) |3= [[Даниел Маккрэй (улс төрч)|Даниел Маккрэй]] (2) |4= [[Райан Дорси (улс төрч)|Райан Дорси]] (3) |5= Марк Конвей (4) |6= [[Исаак Шлайфер|Исаак "Итзи" Шлайфер]] (5) |7= [[Шарон Грин Миддлтон]] (6) |8= [[Жеймс Торренс]] (7) |9= [[Кристерфер Бернетт]] (8) |10= [[Жон Буллок]] (9) |11= [[Филишиа Портер]] (10) |12= [[Эрик Костелло]] (11) |13= [[Роберт Стөүкс]] (12) |14= [[Антонио Гловер]] (13) |15= [[Одетт Рамос]] (14) }} | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2019">{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_24.txt|publisher=АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо|access-date=2024-05-07}}</ref> | area_total_sq_mi = 92.05 <!--sum of area_land and area_water-->| area_land_sq_mi = 80.95 | area_water_sq_mi = 11.10 | area_water_percent = 12.1 | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | elevation_footnotes = <ref name=elevation>{{cite web |url=http://www.mgs.md.gov/esic/fs/fs1.html |title=Highest and Lowest Elevations in Maryland's Counties |access-date=November 14, 2007 |website=Maryland Geological Survey |at=Baltimore City |publisher=Maryland Department of Natural Resources |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005233230/http://www.mgs.md.gov/esic/fs/fs1.html |archive-date=2007-10-05 |url-status=live}}</ref> | elevation_m = 0–150 | elevation_ft = 0–480 | population_total = 585708 | population_as_of = [[2020 оны АНУ-ын хүн амын тооллого|2020]] | population_est = 569997 {{loss}} | pop_est_as_of = 2025 | pop_est_footnotes = <ref name="2025 Quickfacts">{{cite web |title=2025 Vintage Census Estimates |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/baltimorecitycountymaryland/PST045225 |website=census.gov |access-date=2026-04-28}}</ref> | population_density_sq_mi = 7235.43 | population_density_km2 = 2793.74 | population_rank = Хойд Америкт [[Хойд Америкийн хотын жагсаалт (хүн амын тоогоор)|76-д]]<br />АНУ-д [[АНУ-ын хотын жагсаалт (хүн амын тоогоор)|30-д]]<br />Мэрилэндэд [[Мэрилэндийн хотын жагсаалт|1-т]] | population_urban = 2212038 (АНУ: [[АНУ-ын хот суурин газрын жагсаалт|20-д]]) | population_density_urban_km2 = 1,304.1 | population_density_urban_sq_mi = 3,377.5 | population_urban_footnotes = <ref name="urban area">{{cite web |url=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/guidance/geo-areas/urban-rural.html|title=List of 2020 Census Urban Areas|website=census.gov|publisher=АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо|access-date=2024-05-07}}</ref> | population_metro_footnotes = <ref name="2020Pop">{{cite web |title=2020 Population and Housing State Data |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |publisher=АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо |access-date=2024-05-07}}</ref> | population_metro = 2844510 (АНУ: [[Хотын бөөгнөрлийн статистик бүс нутаг|20-д]]) | population_demonym = Балтиморчууд | demographics_type2 = ДНБ {{Nobold|(Нэрлэсэн, 2023)}}<ref name="bea.gov">{{cite web |url = https://fred.stlouisfed.org/series/GDPALL24510 |title = Gross Domestic Product: All Industries in Baltimore City, MD |website = fred.stlouisfed.org |access-date = 2026-04-28 |archive-date = 2024-11-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20241109180922/https://fred.stlouisfed.org/series/GDPALL24510 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web|title= Total Gross Domestic Product for Baltimore-Columbia-Towson, MD (MSA)|url= https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP12580|website= fred.stlouisfed.org|access-date=2026-04-28|archive-date= 2023-10-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20231030224031/https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP12580|url-status= live}}</ref> | demographics2_title1 = [[Бие даасан хот (АНУ)|Бие даасан хот]] | demographics2_info1 = $61.954 тэрбум | demographics2_title2 = Их хот | demographics2_info2 = $259.690 тэрбум | postal_code_type = [[ЗИП код]]ууд | postal_code = {{collapsible list |title = ZIP Codes<ref>{{cite web|url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |publisher=USPS |title=ZIP Code Lookup |access-date=October 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122200027/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |archive-date=2010-11-22 }}</ref> |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:center;display:none |21201–21231, 21233–21237, 21239–21241, 21244, 21250–21252, 21263–21265, 21268, 21270, 21273–21275, 21278–21290, 21297–21298}} | area_codes = [[Бүс нутгийн код 410, 443, ба 667|410, 443, ба 667]] | website = {{URL|http://www.baltimorecity.gov/|Балтимор хот}} | footnotes = | timezone = [[Зүүн цагийн бүс|EST]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[Зүүн цагийн бүс|EDT]] | utc_offset_DST = −4 | blank2_name = [[Мэдээлэл Боловсруулах Холбоо Стандарт|МБХС код]] | blank2_info = 24-04000 | blank1_name = [[Газар Зүйн Нэрийн Мэдээллийн Систем|ГНМС]] онцлог ID | blank1_info = [http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:597040 597040] | area_total_km2 = 238.41 | area_land_km2 = 209.65 | area_water_km2 = 28.76 | blank_name_sec1 = Конгрессын тойргууд | blank_info_sec1 = [[Мэрилэндийн 2-р Конгрессын тойрог|2-р]], [[Мэриландын 7-р конгрессын тойрог|7-р]] }} '''Балтимор''' ({{lang-en|Baltimore}} [{{IPA|ˈbɔːltɪmɔːɹ}}]) нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын [[Мэрилэнд|Мэрилэнд Муж Улсын]] хамгийн том хот бөгөөд 1851 оноос хойш [[Балтимор тойрог|Балтимор тойргоос]] гарч бие даасан хот (''independent city'') болсноос гадна туса улсын чухал боомт хотуудын нэг юм. Балтимор нь 2010 оны байдлаар нийт 620.961<ref name="wwwcensusgov">{{cite web|title=U.S. Census website|url=https://www.census.gov|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=October 13, 2014}}</ref> оршин суугчтай гэж бүртгэгдсэн байна. == Хүн ам == Балтиморт 2014 оны байдлаар ойролцоогоор 63,3 %-г афроамерикчууд, 28,3 %-г цагаан арьстан, 2,6 %-г азиуд, 0,4 %-г америкийн уугуул иргэд, 0,1 %-г хавайчууд бүрдүүлж байв. Үлдсэн 5,3 % нь испани гаралтай олон янзын ястнууд байна.<ref>{{Cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/24/24510.html |title=Archive copy |access-date=2021-01-04 |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829215608/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/24/24510.html |url-status=dead }}</ref> === Хүн амын өсөлт === {| class="wikitable" |- ! style="background:#F3F3FF; text-align:center;" | Огноо ! style="background:#F3F3FF; text-align:center;" | Хүн амын тоо<ref>1990–2010: Хүн амын тооллогын дүн; 2016: АНУ-ын Хүн амын тооллогын товчооны багцаалсан дүн</ref> |- |1950 | align="right" |949.708 |- |1960 | align="right" |939.024 |- |1970 | align="right" |905.787 |- |1980 | align="right" |786.741 |- |1990 | align="right" |736.014 |- |2000 | align="right" |651.262 |- |2010 | align="right" |621.143 |- |2016 | align="right" |614.664 |} === Боловсрол === Дэлхийд нэртэй ялангуяа анагаахын салбарт нэр нь түгсэн [[Жонс Хопкинс Их Сургууль]] энэ хотод бий. Хотыг хүрээлсэн тойрогт нь [[Мэрилэнд Их Сургууль (Балтимор тойрог)|Мэрилэнд Их Сургууль]], [[Таусен Их Сургууль]], [[Балтимор Их Сургууль]] зэрэг байдаг. {{Том зураг|Baltimore-sunset-pano.jpg|1000|Балтимор хотын үдэш}} == Газар зүй == === Хөрш тойрог === * Балтимор тойрог, тус хотыг бараг бүтэн хүрээлнэ * [[Анн Арандел тойрог]], хотын өмнө талаар багахан хэсгээр хиллэнэ === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Балтимор ([[Балтимор/Вашингтоны олон улсын нисэх буудал]]) 1991−2020 оны хэвийн, туйлын үе 1872–одоо) |single line = Y |Jan record high F = 79 |Feb record high F = 83 |Mar record high F = 90 |Apr record high F = 94 |May record high F = 98 |Jun record high F = 105 |Jul record high F = 107 |Aug record high F = 105 |Sep record high F = 101 |Oct record high F = 98 |Nov record high F = 86 |Dec record high F = 77 |year record high F = 107 |Jan avg record high F = 64.6 |Feb avg record high F = 66.4 |Mar avg record high F = 75.9 |Apr avg record high F = 85.8 |May avg record high F = 91.0 |Jun avg record high F = 95.9 |Jul avg record high F = 98.0 |Aug avg record high F = 95.9 |Sep avg record high F = 91.1 |Oct avg record high F = 83.8 |Nov avg record high F = 74.3 |Dec avg record high F = 66.0 |year avg record high F = 98.9 |Jan high F = 43.2 |Feb high F = 46.4 |Mar high F = 54.8 |Apr high F = 66.5 |May high F = 75.5 |Jun high F = 84.4 |Jul high F = 88.8 |Aug high F = 86.5 |Sep high F = 79.7 |Oct high F = 68.3 |Nov high F = 57.3 |Dec high F = 47.5 |year high F = 66.6 |Jan mean F = 34.3 |Feb mean F = 36.6 |Mar mean F = 44.3 |Apr mean F = 55.0 |May mean F = 64.4 |Jun mean F = 73.5 |Jul mean F = 78.3 |Aug mean F = 76.2 |Sep mean F = 69.2 |Oct mean F = 57.4 |Nov mean F = 46.9 |Dec mean F = 38.6 |year mean F = 56.2 |Jan low F = 25.4 |Feb low F = 26.9 |Mar low F = 33.9 |Apr low F = 43.6 |May low F = 53.3 |Jun low F = 62.6 |Jul low F = 67.7 |Aug low F = 65.8 |Sep low F = 58.8 |Oct low F = 46.5 |Nov low F = 36.5 |Dec low F = 29.6 |year low F = 45.9 |Jan avg record low F = 9.1 |Feb avg record low F = 12.2 |Mar avg record low F = 18.9 |Apr avg record low F = 29.7 |May avg record low F = 38.8 |Jun avg record low F = 49.3 |Jul avg record low F = 57.9 |Aug avg record low F = 55.8 |Sep avg record low F = 45.1 |Oct avg record low F = 32.8 |Nov avg record low F = 22.9 |Dec avg record low F = 15.6 |year avg record low F = 6.9 |Jan record low F = −7 |Feb record low F = −7 |Mar record low F = 4 |Apr record low F = 15 |May record low F = 32 |Jun record low F = 40 |Jul record low F = 50 |Aug record low F = 45 |Sep record low F = 35 |Oct record low F = 25 |Nov record low F = 12 |Dec record low F = -3 |year record low F = -7 |precipitation colour = green |Jan precipitation inch = 3.08 |Feb precipitation inch = 2.90 |Mar precipitation inch = 4.01 |Apr precipitation inch = 3.39 |May precipitation inch = 3.85 |Jun precipitation inch = 3.98 |Jul precipitation inch = 4.48 |Aug precipitation inch = 4.09 |Sep precipitation inch = 4.44 |Oct precipitation inch = 3.94 |Nov precipitation inch = 3.13 |Dec precipitation inch = 3.71 |year precipitation inch = 45.00 |Jan snow inch = 6.4 |Feb snow inch = 7.5 |Mar snow inch = 2.8 |Apr snow inch = 0.0 |May snow inch = 0.0 |Jun snow inch = 0.0 |Jul snow inch = 0.0 |Aug snow inch = 0.0 |Sep snow inch = 0.0 |Oct snow inch = 0.0 |Nov snow inch = 0.1 |Dec snow inch = 2.5 |year snow inch = 19.3 |unit precipitation days = 0.01 инч |Jan precipitation days = 10.1 |Feb precipitation days = 9.3 |Mar precipitation days = 11.0 |Apr precipitation days = 11.2 |May precipitation days = 11.9 |Jun precipitation days = 11.3 |Jul precipitation days = 10.4 |Aug precipitation days = 9.6 |Sep precipitation days = 9.1 |Oct precipitation days = 8.6 |Nov precipitation days = 8.5 |Dec precipitation days = 10.3 |year precipitation days = 121.3 |unit snow days = 0.1 in |Jan snow days = 2.8 |Feb snow days = 2.9 |Mar snow days = 1.5 |Apr snow days = 0.1 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.2 |Dec snow days = 1.5 |year snow days = 9.0 |Jan humidity = 63.2 |Feb humidity = 61.3 |Mar humidity = 59.2 |Apr humidity = 58.9 |May humidity = 66.1 |Jun humidity = 68.4 |Jul humidity = 69.1 |Aug humidity = 71.1 |Sep humidity = 71.3 |Oct humidity = 69.5 |Nov humidity = 66.5 |Dec humidity = 65.5 |year humidity = 65.8 |Jan sun = 155.4 |Feb sun = 164.0 |Mar sun = 215.0 |Apr sun = 230.7 |May sun = 254.5 |Jun sun = 277.3 |Jul sun = 290.1 |Aug sun = 264.4 |Sep sun = 221.8 |Oct sun = 205.5 |Nov sun = 158.5 |Dec sun = 144.5 |year sun = 2581.7 |Jan percentsun = 51 |Feb percentsun = 54 |Mar percentsun = 58 |Apr percentsun = 58 |May percentsun = 57 |Jun percentsun = 62 |Jul percentsun = 64 |Aug percentsun = 62 |Sep percentsun = 59 |Oct percentsun = 59 |Nov percentsun = 52 |Dec percentsun = 49 |year percentsun = 58 |Jan dew point C = -6.7 |Feb dew point C = -5.8 |Mar dew point C = -1.7 |Apr dew point C = 3.1 |May dew point C = 10.2 |Jun dew point C = 15.6 |Jul dew point C = 18.1 |Aug dew point C = 17.8 |Sep dew point C = 14.2 |Oct dew point C = 7.5 |Nov dew point C = 1.8 |Dec dew point C = -3.7 |source 1 = [[NOAA]] (харьцангуй чийгшил, шүүдрийн цэг болон нар 1961–1990)<ref name="NOAA NowData"/><ref name="NOAA BWI"> {{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00093721&format=pdf | publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | title = Station: Baltimore Wash INTL AP, MD | work = U.S. Climate Normals 2020: U.S. Monthly Climate Normals (1991–2020) | access-date = 2026-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230512050303/https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00093721&format=pdf | archive-date = 2023-05-12}}</ref><ref name=noaasun> {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP3/72406.TXT | title = WMO Climate Normals for BALTIMORE/BALTO-WASH, MD 1961–1990 | access-date = 2026-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171010134758/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP3/72406.TXT | archive-date = 2017-10-10 | url-status = dead | publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа }}</ref> }} ==Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:АНУ-ын хот]] [[Ангилал:Балтимор| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Мэрилэндийн тойрог]] [[Ангилал:Хойд Америкийн суурин]] [[Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:1729 онд байгуулагдсан]] 5ptxsdwzg96ojamlyx5aqry2nveuogb 0 46834 854930 850106 2026-04-28T09:16:54Z Enkhsaihan2005 64429 854930 wikitext text/x-wiki {{short description|Германы Доод Саксоны хот болон тойрог}} {{Инфобокс Германы газар |type = Хот |German_name = {{native name|de|Braunschweig}}<br />{{native name|nds|Bronswiek}} |name = Брауншвайг |image_photo = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 280 | align = center | caption_align = center | image1 = 20180102 Braunschweig Burgplatz Panorama DSC07785 mid equiRect PtrQs.jpg | caption1 = [[Брауншвайгын сүм]], [[Данквардероде цайз]] бүхий цайзын талбай | image2 = Braunschweig Alte Waage.jpg | caption2 = Alte Waage | image3 = Happy Rizzi House Mai 2014.jpg | caption3 = [[Жеймс Ризци|Ризци]] гэр | image4 = BraunschweigAltstadtmarkt2022.jpg | caption4 = Хуучин хотын зах | image5 = Braunschweig Rathaus Westseite (2012).JPG | caption5 = Хотын танхим | image6 = 20171029 SchlossFassade RL breit DSC00157 PtrQs.jpg | caption6 = [[Брауншвайгын ордон]] }} |image_coa = DEU Braunschweig COA.svg |image_flag = DEU Braunschweig Flag.svg |plantext = Байршил: Доод Саксон дахь Брауншвайг |coordinates = {{coord|52|16|N|10|31|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Lower Saxony BS.svg |state = Доод Саксон |district = urban |elevation = 75 |area = 192.13 <!-- |population = 272417 |Stand = 2024-30-09 |pop_ref = <ref name="population_BS"/> filled via Gemeindeschlüssel --> |pop_metro = 1659853<ref>{{Cite web|url=https://regionalheute.de/neue-statistik-so-viele-menschen-leben-in-der-region-braunschweig-gifhorn-goslar-harz-helmstedt-peine-salzgitter-wolfenbuettel-wolfsburg-1720008087/|title=Neue Statistik: So viele Menschen leben in der Region|date=2024-07-03|website=regionalHeute.de}}</ref> |pop_urban =551,000<ref name="citypopulation.de">{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|title=Urban Areas (Germany): Urban Areas in States - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de}}</ref> |postal_code = 38100–38126 |area_code = 0531, 05307, 05309, 05300 |licence = BS |Gemeindeschlüssel = 03 1 01 000 |divisions = 19 дүүрэг |website = [https://www.braunschweig.de/ Braunschweig.de] |mayor = Торстен Корнблум<ref name=mayor>{{cite web|url=https://wahlen.statistik.niedersachsen.de/SW2021/reports/DW/DW_Uebersicht.pdf|title=Stichwahlen zu Direktwahlen in Niedersachsen vom 26. September 2021|date=13 October 2021|publisher=[[Landesamt für Statistik Niedersachsen]]|access-date=16 November 2021|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116133814/https://wahlen.statistik.niedersachsen.de/SW2021/reports/DW/DW_Uebersicht.pdf|url-status=dead}}</ref> |leader_term = 2021&ndash;26 |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |party = [[Германы Социал-Демократ Нам|СДН]] |ruling_party1 = |ruling_party2 = |ruling_party3 = |year = 9-р зуун }} '''Бра́уншвайг''' ({{lang-de|Braunschweig}}) — [[Герман]] Улсын [[Доод Саксон]] мужийн 244 мянган хүнтэй [[хот]]. == Газар зүй == === Газар зүйн байрлал === {{Хөрш суурин | NORDOST=[[Зальцвэдел]] <small>(95&nbsp;км)</small><br />[[Вольфсбург]] <small>(30&nbsp;км)</small> | NORDWEST=[[Бремен]] <small>(170&nbsp;км)</small><br />[[Цэлле]] <small>(65&nbsp;км)</small> | NORD=[[Люнебург]] <small>(110&nbsp;км)</small><br />[[Гифхорн]] <small>(25&nbsp;км)</small> | WEST=[[Минден]] <small>(140&nbsp;км)</small><br />[[Ханновер]] <small>(70&nbsp;км)</small> | OST=[[Магдебург]] <small>(100&nbsp;км)<br /></small>[[Берлин]] <small>(230&nbsp;км)</small> | SUED=[[Вольфенбюттел]] <small>(10&nbsp;км)</small><br />[[Гослар]] <small>(55&nbsp;км)</small> | SUEDWEST=[[Хилдэсхайм]] <small>(45&nbsp;км)</small><br />[[Гөттинген]] <small>(110&nbsp;км)</small> | SUEDOST=[[Бэрнбург (Заале)]] <small>(115&nbsp;км)</small><br />[[Халле (Заале)]] <small>(190&nbsp;км)</small> }}<small><nowiki>*</nowiki> Замын хэмжээсийг тухайн суурингийн төв хэсэг хүртэл замыг бүхэлтгэн авсан болно.</small> === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Брауншвайг (1991–2020 оны хувийн, туйлын үе 1891–одоо) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 15.9 |Feb record high C = 19.4 |Mar record high C = 24.4 |Apr record high C = 29.8 |May record high C = 35.4 |Jun record high C = 35.8 |Jul record high C = 38.3 |Aug record high C = 38.2 |Sep record high C = 33.7 |Oct record high C = 27.6 |Nov record high C = 21.5 |Dec record high C = 17.6 |year record high C = 38.3 |Jan avg record high C = 11.3 |Feb avg record high C = 12.7 |Mar avg record high C = 17.4 |Apr avg record high C = 22.7 |May avg record high C = 27.2 |Jun avg record high C = 30.1 |Jul avg record high C = 31.8 |Aug avg record high C = 32.3 |Sep avg record high C = 26.7 |Oct avg record high C = 21.3 |Nov avg record high C = 15.6 |Dec avg record high C = 11.9 |year avg record high C = 33.9 |Jan high C = 4.1 |Feb high C = 5.2 |Mar high C = 9.0 |Apr high C = 14.5 |May high C = 18.5 |Jun high C = 21.6 |Jul high C = 23.9 |Aug high C = 23.7 |Sep high C = 19.3 |Oct high C = 13.8 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 4.9 |year high C = 13.9 |Jan mean C = 1.8 |Feb mean C = 2.4 |Mar mean C = 5.2 |Apr mean C = 9.6 |May mean C = 13.5 |Jun mean C = 16.6 |Jul mean C = 18.7 |Aug mean C = 18.4 |Sep mean C = 14.5 |Oct mean C = 10.1 |Nov mean C = 5.7 |Dec mean C = 2.8 |year mean C = 9.9 |Jan low C = -0.7 |Feb low C = -0.5 |Mar low C = 1.5 |Apr low C = 4.6 |May low C = 8.3 |Jun low C = 11.4 |Jul low C = 13.6 |Aug low C = 13.5 |Sep low C = 10.2 |Oct low C = 6.6 |Nov low C = 3.1 |Dec low C = 0.4 |year low C = 6.0 |Jan avg record low C = -10.0 |Feb avg record low C = -8.2 |Mar avg record low C = -4.3 |Apr avg record low C = -1.7 |May avg record low C = 2.3 |Jun avg record low C = 6.5 |Jul avg record low C = 9.2 |Aug avg record low C = 8.2 |Sep avg record low C = 4.4 |Oct avg record low C = -0.2 |Nov avg record low C = -3.3 |Dec avg record low C = -7.4 |year avg record low C = -12.2 |Jan record low C = -23.6 |Feb record low C = -26.3 |Mar record low C = -16.5 |Apr record low C = -7.3 |May record low C = -2.7 |Jun record low C = 1.3 |Jul record low C = 5.3 |Aug record low C = 4.6 |Sep record low C = -0.1 |Oct record low C = -6.9 |Nov record low C = -18.3 |Dec record low C = -20.9 |year record low C = -26.3 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 50.3 |Feb precipitation mm = 35.2 |Mar precipitation mm = 43.2 |Apr precipitation mm = 38.8 |May precipitation mm = 54.8 |Jun precipitation mm = 54.2 |Jul precipitation mm = 70.6 |Aug precipitation mm = 66.6 |Sep precipitation mm = 51.1 |Oct precipitation mm = 53.6 |Nov precipitation mm = 48.1 |Dec precipitation mm = 48.4 |year precipitation mm = 614.8 |unit precipitation days = 0.1 мм |Jan precipitation days = 17.3 |Feb precipitation days = 15.3 |Mar precipitation days = 15.0 |Apr precipitation days = 12.3 |May precipitation days = 13.9 |Jun precipitation days = 13.5 |Jul precipitation days = 15.5 |Aug precipitation days = 14.2 |Sep precipitation days = 13.0 |Oct precipitation days = 15.6 |Nov precipitation days = 16.7 |Dec precipitation days = 17.8 |year precipitation days = 180.1 |Jan snow depth cm = 4.6 |Feb snow depth cm = 3.8 |Mar snow depth cm = 1.9 |Apr snow depth cm = 0 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0 |Nov snow depth cm = 0.6 |Dec snow depth cm = 3.6 |year snow depth cm = 7.3 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 6.0 |Feb snow days = 5.3 |Mar snow days = 1.9 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0.8 |Dec snow days = 4.3 |year snow days = 19.2 |Jan sun = 52.4 |Feb sun = 74.1 |Mar sun = 123.4 |Apr sun = 186.3 |May sun = 222.6 |Jun sun = 229.2 |Jul sun = 225.0 |Aug sun = 212.5 |Sep sun = 159.1 |Oct sun = 112.5 |Nov sun = 54.1 |Dec sun = 41.5 |year sun = 1692.6 |humidity colour = green |Jan humidity = 84.9 |Feb humidity = 81.6 |Mar humidity = 76.8 |Apr humidity = 69.7 |May humidity = 70.4 |Jun humidity = 71.2 |Jul humidity = 71.0 |Aug humidity = 71.9 |Sep humidity = 77.5 |Oct humidity = 83.0 |Nov humidity = 86.4 |Dec humidity = 86.0 |year humidity = 77.6 |source 1 = [[NOAA]]<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20230916124622/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Braunschweig_10348.csv |archive-date = 2023-09-16 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Braunschweig_10348.csv |title = Braunschweig Climate Normals 1991–2020 |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date = 2026-04-28}}</ref> |source 2 = DWD Open Data<ref name=wetterzentrale> {{cite web |url = https://www.wetterzentrale.de/extremes_mon.php?station=660&maand=1&country=1&order=1&extreem=X_TX |title = Extremwertanalyse der DWD-Stationen, Tagesmaxima, Dekadenrekorde, usw. |publisher = DWD |language = de |access-date = 2026-04-28}}</ref><ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-04-28}}</ref> }} == Зургийн цомог == <gallery widths="200px" heights="150px"> Hbk library braunschweig mp.jpg|Брауншвайг хотын дүрслэх урлагийн их сургуулийн номын сан Braunschweig Staatstheater.jpg|Брауншвайг хот дахь улсын театр Braunschweig Weihnachtsmarkt.jpg|Зул сарын баярын зах Braunschweig Naturhistorisches Museum Eingang (SNHM BS).JPG|Хотын байгалийн түүхийн музей InnoTrans14 Solaris Tramino Braunschweig (1).jpg|2015 оноос хойш ашиглалтад авсан хамгийн сүүлийн үеийн трамвай Braunschweig von Veltheimsches Haus.jpg|Гар урлалын танхим </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Braunschweig|Брауншвайг}} {{Wiktionary}} * [https://www.braunschweig.de/ Хотын албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> {{Германы хот}} [[Ангилал:Брауншвайг| ]] [[Ангилал:Доод Саксоны суурин]] [[Ангилал:Доод Саксоны коммун]] [[Ангилал:Доод Саксоны тойроггүй хот]] [[Ангилал:Германы урьдын мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Германы урьдын нийслэл]] go1w4ny1180voxpoy537yng0mtyzfsj 0 47859 854894 434806 2026-04-27T14:29:35Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854894 wikitext text/x-wiki '''Цөн''' гэдэг нь эрт дээр үес бэхэлгээний зориулалтаар бэлдэц болон материалыг хооронд нь холбоход хэрэглэдэг хамгийн энгийн хийц юм. Үндсэндээ толгойгүй [[хадаас]] гэсэн үг бөгөөд [[:Ангилал:Машины эд хэсэг|машины эд хэсэг]]т өөрийн гэсэн бүлэгтэй. Цөн нь маш олон хэлбэр дүрстэй байдаг, жишээ нь: * Цилиндр цөн * Конусан цөн * Харимхай цөн * Ховилт цөн Цөнгөөр хоёр болон түүнээс дээш эд хэсгийг хооронд нь [[Холбох техник#Хэлбэрт холбоос|хэлбэрт холбоос]]оор босоо тэнхлэгийн дагуу бүх эд хэсгийг нэг байрлалд нүхэлсэн нүхэнд шургуулан түгжих буюу бэхлэг хийдэг. Хэрэв цөнгийн хэмжээс нь (цилиндр цөнгийн хүлцэл өндөр) нүхний хэмжээнээс том байгаад түүнийг тэр нүхэнд хүч хэрэглэн оруулсанаар [[Холбох техник#Хүчний холбоос (Үрэлтийн хүчээр)|хүчний холбоос]] үүсэх бөгөөд энэ тохиолдолд цөн мултарч унах аюулгуй болно. Цөнгөөр эд хэсгийг хооронд нь бэхлэх зориулалтаас гадна нугасан холболтоор холбогдох хэсгүүдийн хоорондоx холбоосоор бас хэрэглэдэг. Мөн хүч хязгаарлаx зориулалтаар цөнг хэрэглэх, эсвэл титэмт эрэгийг эргэхээс хамгаалан эргэлтийн хамгаалагч, эсвэл тэнхлэгийн дагуу (аксиал) диаметр томтой цөнгөөр (Шплинт) хамгаалалт хийнэ. == Стандартын тайлбар == Жишээ нь: Цилиндр цөн EN ISO 8734 - A - 4x20 - dff Нэршил: Цилиндр цөн Стандарт: [[EN ISO]] 8734 Хэлбэр буюу төрөл: А Хэмжсэн диаметр x Хэмжсэн урт (миллиметрээр): 4 x 20 Материал: [[Ган]] == Төрөл, хэлбэр == Хаана хэрэглэхээс хамааран төрөл бүрийн цөн байдаг ба үүнийг дараах байдлаар ялгана: [[Зураг:Parallel_pin.svg| thumb| 200px| right| Цилиндр цөн]] === Цилиндр цөн === Энгийн цилиндр хэлбэртэй үзүүрийн ирмэгийг нь ихэнх тохиолдолд бөөрөнхийлөх буюу өнцөг гаргана. Энэ төрлийн цөнг эд хэсгийн холболт болон бэхлэх зориулалтаар хэрэглэнэ. Цилиндр цөнг хэзээ ч буцаан задрах шаардлагагүй буюу маш цөөн удаа эргэж задрах байрлалын түгжих холболтонд хэрэглэнэ. Цилиндр цөнгийн хэрэглээ нь нэмэлт ажлын алхам болох өрөмдсөн нүхний үрэлтээс шалтгаалан өртөг өндөртэй. EN ISO 2338 (хатууруулаагүй) буюу EN ISO 8734 (хатууруулсан буюу хатаасан ган) гэсэн олон улсын стандартаар стандартчилагдсан. [[Зураг:Taper_pin.svg| thumb| 200px| right| Конусан цөн]] === Конусан цөн === Бага зэргийн конус хэлбэртэй (Конусын нарийсалт C = 1:50) гэхдээ конусын шовx үзүүрийн оронд мохоо бөөрөнхий болгосон байдаг. Байнгын задлах болон угсралтаас шалтгаалан нүхний хэмжээ цаг өнгөрөх тусам томроx ба энэ нь хэзээ нэгэн цагт шинээр эд хэсэг болон цөн худалдаж авах хэрэг болдог. Ийм тохиолдол гаргахгүйн тулд конусан хэлбэрийн цөнг хэрэглэх бөгөөд түүний давуу тал нүх томорсон ч гэсэн суулт хэвээрээ учир холболт найдвартай холболт болж өгч чаддаг. Конусан цөн хэрэглэx нүх мөн конус хэлбэртэй байх ёстой учир цилиндр цөнтэй адил өртөг өндөртэй<ref>http://www.tedata.com/2257.0.html{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Стандарт нь EN 22339 дугаараар стандартчилагдсан. [[Зураг:Grooved_pin_with_chamfer.svg| thumb| 200px| right| Ховилт цөн]] === Ховилт цөн === Цөнгийн хүрээнд нь ховил гаргасан байдаг. Энэ ховилууд нь хэрэглэх зорилгоосоо хамааран төрөл бүрийн хэлбэртэй (Суулгаx ховилт цөн, тээглэх ховилт цөн, конусан ховилт цөн болон таараx ховилт цөн, мөн үзэх EN ISO 8740 ... 8747). Ийм ховил хийж өгсөнөөр ховилт цөн нь маш гөлгөр гадаргуунд ч сэгсрэлтээс шалтгаалан мултарч гараxгүй, задлаад буцааж хийсэн ч тогтвортой барилттай байдаг. Мөн энэ ховилоор (цилиндр ховилт цөн) үндсэн нүхэнд байгаа агаар түрэгдэн гарах сайн талтай. [[Зураг:Spring_pin_light_duty.svg| thumb| 200px| right| Харимхай цөн]] === Харимхай цөн === Харимхай цөн нь ховилт цөнтэй адилхан нөлөөг үзүүлдэг пүршний материалаар хийгдсэн богинохон хийцтэй байна. Харимхай цөнгийн урт хувилбарыг [[харимхай бүрхүүл]] гэж нэрлэдэг. Бүх цөнд хамааралтай: Хэрэв цөнг нэвт бус нүхэнд (мухар нүх) хэрэглэхдээ гадна илүү гарч байгаа талд нь буцааж задлах буюу сугалах зорилгоор нүхлэн, тэр нүхэндээ эрээс татаж өгдөг. == Тооцоолоx == Цөнт холбоосын тэсвэрлэx буюу даацын нотолгоог гаргаxдаа ямар ачаалал давамгайлж байгаагаас хамааруулан тооцдог. * Цөнгийн [[шилжилтийн хүчдэл]] (Огтлоx) * Цөн болон нүхний хоорондын [[гадаргуугийн шахалт]] * Цөнгийн [[Гулзайx хүчдэл|гулзайлтын хүчдэл]] == Лавлах == <references /> [[Ангилал:Машины эд хэсэг]] [[Ангилал:Стандарт эд хэсэг]] [[Ангилал:Хадаас]] a8g6ki2ex6p08sdjwx08vl6pzedfja3 0 66614 854877 854617 2026-04-27T12:22:55Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854877 wikitext text/x-wiki Улс орнуудын нэрийг монгол хэлний цагаан толгойн үсгийн дарааллаар байршуулж, нэрийн утга учрыг тайлбарласан болно. ==А== === {{AUS}} === Эртний Ромын "Үл мэдэгдэх өмнөдийн газар нутаг" номонд дурдсан нэршилээр буюу Шинэ Латин хэлээр "Өмнөдийн газар нутаг" гэсэн утгатай нэршил. Анх уг нэршлийг 1625 онд Испани хэлээр хэрэглэж байсан <ref>[[Purchas, Samuel]]. "[http://memory.loc.gov/service/rbc/rbdk/d0404/02951422.jpg A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt]", in ''Hakluytus Posthumus'', Vol. IV, pp. 1422–1432. 1625.</ref> бөгөөд одоогийн Австрали гэх нэрийг Британийн нэрт Аялагч Меттью Флиндерс 1814 онд байр зүйн нэрээр хэрэглэж, олонд түгээжээ.<ref name="Flind">Flinders, Matthew. ''[http://www.slsa.sa.gov.au/encounter/collection/B12985211_259_3.htm A Voyage to Terra Australis] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111005442/http://www.slsa.sa.gov.au/encounter/collection/B12985211_259_3.htm |date=11 November 2012 }}''. 1814.</ref> Шинэ Өмнөд Уэльсийн амбан захирагч Лаклан Магуэр 1817 оны орчимд Их Британийн колониудын зөвлөлд хүргэсэн тайлан мэдээлэлдээ "Австрали" гэх нэрийг албан ёсны баримт бичигт анхлан ашиглажээ.<ref>Letter of 12 December 1817. Op. cit. ''Weekend Australian'', 30–31 December 2000, p. 16.</ref> Энэ явдлаас хойш долоон жилийн дараа буюу 1824 онд уг тивийг олон улсад "Австрали" хэмээн нэрлэж хэвшсэн юм.<ref>{{Cite book|last=Department of Immigration and Citizenship|title=Life in Australia|publisher=Commonwealth of Australia|year=2007|page=11|isbn=978-1-921446-30-6|format=PDF|url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|accessdate=30 March 2010}}</ref> === {{AUT}} === Герман хэлний "Өстеррайх" гэх үгийг 1147 оноос эхлэн Латин хэлэнд оруулан "Австри" гэж хэрэглэж иржээ. Энэ нь "Дорнын газар нутаг" гэсэн утга бүхий Герман үг юм.<ref>Online Etymology Dictionary. "[http://www.etymonline.com/index.php?search=Austria Austria]".</ref> Ийнхүү нэрлэх болсон нь 976 оны орчимд Баварын вант улсын зүүн хэсэг одоогийн Австри улсын нутаг дэвсгэрийг хамтатган захирдаг байсантай холбоотой. Зарим үндсэрхэг үзэлтнүүд "Дорны эзэнт гүрэн" гэсэн утгатай гэж ч мэтгэдэг. Нэршлийн тухайтад Австралитай тунчиг төстэй нэршил. === {{AZE}} === Элленистикийн эрин үед хамаарах Ахеменидийн хаанчлалын цаг мөчид хамаарах үеэс эхлэн "Азербайжан" буюу "Атропатуудын газар нутаг" гэх нэршил үүсчээ. Атропат гэдэг нь эртний Грек хэлээр "Галнаас аврагдагсад" гэсэн утгыг илэрхийлдэг.<ref>{{Citation|title=Ancient Egypt's warfare: a survey of armed conflict in the chronology of ancient Egypt, 1600 BC-30 BC|last=Benson|first=Douglas S.|year=1995|publisher=D. S. Benson|url=https://books.google.com/?id=OMRyAAAAMAAJ}}</ref><ref>"Originally, Media Atropatene was the northern part of greater Media. To the north, it was separated from [[Kingdom of Armenia (antiquity)|Armenia]] by the [[Aras River|R. Araxes]]. To the east, it extended as far as the mountains along the [[Caspian Sea]], and to the west as far as [[Lake Urmia]] (ancient [[Matiane]] Limne) and the mountains of present-day Kurdistan. The [[Sefīd-Rūd|R. Amardos]] may have been the southern border." from Kroll, S.E. "Media Atropatene". 1994. in Talbert, J.A. ''[https://books.google.com/books?id=x_FHmc_E2uQC Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map-by-map Directory]''. Princeton University Press, 2000.</ref> Одоогийн тогтсон нэршил болох Азербайжаныг 1918 онд Орос хэлэнд хувирган бий болгожээ. "Галнаас аврагдагсад" гэх үг хэрхэн бий болсоныг тайлбарлавал, Аугаа их Александрыг насан өөд болсоны дараа Урарти, Саспиричуудын хоорон цус асгаруулсан мөргөлдөн болж улмаар Зүүн Арменийг захирч байсан XVIII Ахеменаны Сатрапы Диадочи Селесиусын дарлалаас чөлөөлж "Атропат" буюу "Галнаас чөлөөлөгсөд" гэх нэр үүссэн домогтой.<ref>[[Strabo]]. ''[[Geographica]]''. XI.xiii.524{{spaced ndash}}526.</ref><ref>[[Pliny the Elder|Pliny]]. VI.13.</ref> ''Atropátios Mēdía'' ({{lang|grc|Ἀτροπάτιος Μηδία}}),<ref>[[Strabo]]. ''[[Geographica]]''. XI.xiii.523{{spaced ndash}}529.</ref> <ref>Herodotus. ''History''. III.94. Op. cit. Rennell, James. ''[https://books.google.com/books?id=Poc9AAAAYAAJ&pg=PA366 The Geography System of Herodotus Examined and Explained, by a Comparison with Those of Other Ancient Authors, and with Modern Geography]'', Vol. 1. C.J.G. & F. Rivington, 1830. Retrieved 17 September 2011.</ref> ::'''''Транскавказ''''', ЗХУ-ын үед албан ёсны баримт бичигт хэрэглэж байсан нэршил. Оросоор "Закавказе" гэсэн үг. Энэ нь Кавказын нуруу сунан тогтсонтой холбогдуулан газар зүйн байршлаар нь нэрлэсэн цэвэр Орос нэршил юм. === {{ALB}} === "Албани" гэх нэрний тухайд хоёр хувилбар бий. Эхнийх нь "Альба" буюу Латин хэлний "цагаан" гэх өнгө заасан нэршил. Удаах нь Прото-Индо-Европ хэлний "альб" буюу "толгод" гэх утгатай байр зүйн нэршил. Аль нь ч бай "Албаничуудын газар нутаг" гэсэн утга бүхий нэршил нь өнөө цаг үед иржээ.<ref name="OEtDalb">Online Etymology Dictionary. "[http://www.etymonline.com/index.php?search=albania&searchmode=none Albania]".</ref> Анх уг нэршлийг манай эриний 1080 онд Мишель Атталейтын номонд Албаной гэх босогчдын газар нутгийг нэрлэсэн хэсэгт дурдсан байдаг.<ref name="MAhist">[[Attaliates, Michael]]. ''History''. Op. cit. in Elsei, Robert. ''The Albanian Lexicon of Dion Von Kirkman'', pp. 113–122.</ref> Анна Комненагын "Алексиад" зохиолд "Албанон" эсвэл "Арбанон" гэж уг нутгийг нэрлэсэн байдаг.<ref>Op. cit. in Wilkes, J.J. ''The Illyrians'', p. 279. 1992. ISBN 978-0-631-19807-9.</ref> Дээр дурдсан зохиолуудаас бүр өмнө буюу манай эриний 150 онд Иллирийн эзэрхийллийн эхэн үед буюу Птоломейн үед "Альбани" гэх үгийг ашиглаж байсан баримт бий. ::'''''Шкипери''''' Албаничууд өөрийн хэлээр улсаа "Шкипери" хэмээн нэрлэж байна. Албани хэлээр "шкип" гэдэг нь "Бүгдийг ойлгож ухаарах" гэсэн утга агуулдаг.<ref>Kristo Frasheri. ''History of Albania (A Brief Overview)''. Tirana, 1964.</ref><ref>{{cite web|url=http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf|title=The Albanian Language|last=Lloshi|first=Xhevat|format=PDF|publisher=United Nations Development Programme|accessdate=9 November 2010}}</ref> Сүүлийн үед "Шкипонье" буюу "Бүргэд" гэсэн утгатай буюу "Бүргэдүүдийн газар нутаг" гэсэн утгатай гэх тайлбар олон нийтийн дунд түгээмэл тархжээ. === {{ALG}} === Алжир гэдэг нь Османы Турк хэлээр "Чезайр" буюу "арлууд" гэсэн утгыг агуулдаг. Улмаар Франц хэлэнд "Альжер", Каталон хэлэнд "Алджер" гэж нэвтрэн орсон байдаг.<ref name="leschi">[[Louis Leschi|Leschi, Louis]]. ''Origins of Algiers''. 1941. Op. cit. in ''El Djezair Sheets''. July 1941. Op. cit. in "[http://alger-roi.fr/Alger/alger_son_histoire/textes/3_origines_alger_1941_feuillets.htm History of Algeria]". {{fr icon}}</ref> Анх "Алжир" гэх нэршлийг 1839 онд Францчууд тус нутгийг эзлэн захирах үед албан ёсоор ашигласан байдаг. Ингэж нэрлэх болсон нь ихээхэн учиртай. Тодруулбал, тус улсын нийслэл хотыг хуучнаар "Жазаир Бани Мазганна" буюу Мазганнагын үр садын арлууд" гэж нэрлэдэг байжээ. Мазганна гэдэг нь тус улсад анхлан үүссэн төрт улс байсан гэдэг. Тус улсын нийслэл хотын эргээс дөрвөн арал цуварч харагддаг. Улсын нэршилтэй холбоотой өөр нэгэн домог бий. Энэ нь Зиридийн хаант улсыг үндэслэгч Зири Ибн Манад гэх хааны нэрнээс үүсэлтэй гэх домог. Зири гэдэг нь Берберчүүдийн хэлээр "Сарны туяа" гэх утгыг илэрхийлдэг юм байна.<ref>Yver., G. "[https://books.google.com/books?id=zJU3AAAAIAAJ&pg=PA257 Alger]". ''E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913–1936'', Vol. I. E.J. Brill (Leiden), 1987.</ref> 2011}} === {{USA}} === Их Британийн эзлэн түрэмгийллээс мултрах "Тусгаар тогтнолын тунхаг бичигт" анхлан дурдсанаар "Америкийн нэгдсэн улс" гэх нэр бий болжээ. Улмаар АНУ-ын Үндсэн хуулинд албан ёсны болон дипломат ёс, олон улсын тэмцээн наадам, соёл урлагын арга хэмжээ, олон улсын хурал, цуглаанд "Америкийн нэгдсэн улс", олон нийт, ард нийтийн дунд "Нэгдсэн улс" гэсэн нэршлийг ашиглаж байхаар хуульчилсан байдаг. "Америк" гэх нэрийг анх Германы газрын зураг зохион бүтээгч Мартин Вальдсимюллер 1507 онд дэлхийн бөмбөрцгийн баруун талд байрлах газар нутгийг "Америка" гэж нэрлэсэн байдаг. Энэ нь тус газар нутгийг анхлан нээсэн хэмээн номондоо дурдсан аялагч Америго Веспуччигийн дурсгалыг хүндэтгэсэн нэршил байсан гэдэг. === {{ANG}} === Ангол гэх нэрийг тус улсыг колоничлон захирч байсан Португальчууд бий болгожээ.<ref>Heywood, Linda M. & Thornton, John K. ''[https://books.google.com/books?id=S42CypbRTlQC&pg=PA82 Central Africans, Atlantic Creoles, and the foundation of the Americas, 1585–1660],'' p. 82. Cambridge University Press, 2007.</ref> Угтаа "Ндонгочуудын газар нутаг" гэсэн утгатай уугуул оршин суугчдын нэрийг Португаль хэл рүү хөрвүүлэн хэрэглэсэн нь энэ. Мбундун хэлээр "Нгола а килуанже" буюу "төмрийн дархадын ахлагч" гэсэн утгыг энэ үг илтгэнэ.<ref>Fage, J.D. ''The Cambridge History of Africa,'' Vol. 3: ''[https://books.google.com/books?id=V7qpKqM2Ji8C&pg=PA536 The Cambridge History of Africa: From c. 1050 to c. 1600].'' Cambridge University Press, 1977. ISBN 0-521-20981-1. Retrieved 23 September 2011.</ref><ref>Collins, Robert O. & Burns, James M. ''[https://books.google.com/books?id=PZcX2jQFTRcC&pg=PA153 A History of Sub-Saharan Africa]'', p. 153. Cambridge University Press, 2007. ISBN 0-521-86746-0. Retrieved 23 September 2011.</ref> === {{AND}} === Тус улсын нэр ямар утга агуулдаг нь тодорхойгүй. Шарльмайнын "Марка Хиспаника" номонд дурдсанаар "Ад-Дарра" буюу "Ой мод" гэх Араб үгнээс <ref>{{cite book|title=Andorra, the Hidden Republic: Its Origin and Institutions, and the Record of a Journey Thither|year=1912|pages=9|last=Gaston|first=L. L.|publisher=McBridge, Nast & Co|location=New York, USA}}</ref> эсвэл Наварро-Арагон хэлний "Андурриал" буюу "Бэлчирийн нутаг" гэх утгатай байх боломжтой гэж бичсэн байдаг.<ref>Online Etymology Dictionary. "[http://www.etymonline.com/index.php?term=Andorra Andorra]." Accessed 16 September 2011.</ref> === {{ATG}} === Антигуа: Испани хэлний "Антежо" <ref name="HistAnti">Oliver, Vere Langford.<!--sic--> [https://archive.org/details/historyofislando01oliv The History of the Island of Antigua, One of the Leeward Caribbees in the West Indies, from the First Settlement in 1635 to the Present Time]''. Mitchell and Hughes (London), 1894.</ref> буюу "Эртний" гэх утгатай үг. Анхлан уг нэрийг 1493 онд алдарт аялагч Кристофер Колумб "Санта Мариа ла Антигуа" хэмээн ашигласан байдаг.<ref>Murphy, A. Reg. ''Archaeology Antigua''. "{{Webarchiv|url=http://www.archaeologyantigua.org/background_timeline.htm |wayback=20110904065919 |text=Timeline |archiv-bot=2023-09-26 19:50:00 InternetArchiveBot }}." Accessed 23 September 2011</ref> :'''Барбуда''' Испаний хэлний "Барбодо" буюу "Сахалтай" гэсэн утгатай үг. Тус нутгийн саглагар моднууд, уугуул оршин суугчдын сахал, үс ургуулах ёсыг харсан нэрт аялагч анлан ийн улга алдаж байсан гэдэг. === {{UAE}} === Арабын нэгдсэн эмират нь тус улсын бүрэлдэхүүнд багтах долоон эмирт улс нэгдсэнийг илтгэх бөгөөд олон улсад болон Араб хэлээрээ өөрөөр нэршээгүй. === {{ARG}} === Испани хэлний "Аргенто" буюу "Мөнгөлөг" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Анхлан энэ нэршлийг Испанийн нэрт яруу найрагч Рио де ла Плата "Мөнгөн гол" гэх шүлгэн дурдсан байдаг. Энэхүү шүлэгнээс санаа аван Аргентиний нутагт хөл тавьсан Себастиан Кабо "Ла Аргентина" буюу "Мөнгөн уст нутаг" хэмээн уулга алдаж, улмаар ийн нэрийдэх болжээ.<ref name="BritRdlP">{{cite web|title=Río de la Plata|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/463804/Rio-de-la-Plata|accessdate=11 August 2010}}</ref> === {{ARM}} === Тус улсын нэр ямар утга агуулдаг нь тодорхойгүй. Эртний Грекийн судар бичгүүдэд "Арменой" гэж тэмдэглэснийг одоогийн Арменичуудыг нэрлэсэн байх хэмээн олон эрдэмтэд таамагладаг. "Арменой" эсвэл "Армина" гэх үг ямар утга агуулж байгааг одоо болтол эрдэмтэд тогтоогоогүй байгаа юм. Зарим түүхчид үүнийг МЭӨ 2200 онд хүчээ авч байсан Ассирийн Арманумчуудаас гаралтай хэмээн үздэг. Өөр нэг таамаг байдаг нь Прото-Индо-Европ хэлээр "Ар" буюу "Байгуулсан, үүссэн" гэх утгатай үгнээс гаралтай гэх домог. Тус улсад байх олон уул нуруу, толгод, тосгод "ар" гэх үгнээс үүссэн "Арарат, Арян, Арта" зэргээс улсын нэр үүссэн гэх өөр нэг таамаг ч бий.<ref>[[Gamkrelidze, Tamaz]] & [[Vyacheslav Ivanov (philologist)|Ivanov, Vyacheslav]]. "The Early History of Indo-European (aka Aryan) Languages".{{Page needed|date=September 2010}} ''Scientific American''. March 1990.</ref><ref>Mallory, James P. "Kuro-Araxes Culture". ''Encyclopedia of Indo-European Culture''.{{Page needed|date=September 2010}} Fitzroy Dearborn, 1997.</ref> === {{AFG}} === 16-р зуунд бүтээгдсэн "Бабурнама" сударт Афгени буюу "Афганичуудын газар нутаг" гэх үг бий. Үүнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна.<ref>{{cite web|url= http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=92 |title=Events of the Year 910 (p.5)|author=[[Babur]]|work=[[Baburnama|Memoirs]]|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|year=1525|accessdate=22 August 2010}}</ref> Түүнчлэн 10-р зууны үед бүтээгдсэн Худуд аль-Алам номонд "Афгани" гэх үг хэрэглэгдсэн байдаг. Паштун хэлэнд "Афгани" нь "байрлах, байрших" гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Паштун болон Дари хэлэнд "Афгани" гэх нэг л утгаар тус улсын нэр бичигддэг.<ref>{{Cite book|title=The Afghans |last1=Vogelsang |first1=Willem |authorlink=|volume=|year=2002|publisher=Wiley Blackwell|location=|isbn=0-631-19841-5|page=18|url=https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&lpg=PP1&pg=PA18#v=onepage&q&f=false|accessdate=2010-08-22}}</ref><ref name="khyber">Anonymous. ''[[Ḥudūd al-ʿĀlam]]''. Op. cit. in "{{Webarchiv|url=http://www.khyber.org/articles/2005/TheKhalajWestoftheOxus.shtml|wayback=20110613145756|text=The Khalaj West of the Oxus: excerpts from ''The Turkish Dialect of the Khalaj''|archiv-bot=2023-11-06 07:37:05 InternetArchiveBot}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613145756/http://www.khyber.org/articles/2005/TheKhalajWestoftheOxus.shtml|date=13 June 2011}}" ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', Vol 10, No 2, pp. 417–437. University of London. Retrieved 10 January 2007.</ref> 1801 оноос эхлэн өнөөгийн бидний мэдэх "Афганистан" гэх нэрийг ашиглаж эхэлжээ. ==Б== === {{BHS}} === Испани хэлээр "бүү де лас Бахамас" буюу "Гүехэн тэнгис" гэх утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.<ref name="DicCarib">Allsopp, Jeannette. ''[https://books.google.com/books?id=PmvSk13sIc0C&pg=PA70&lpg=PA70 Dictionary of Caribbean English Usage]'', p. 70. University of the West Indies Press, 2003. ISBN 976-640-145-4. Retrieved 24 September 2011.</ref> Анхлан уг нэршлийг 1523 оны орчимд Италийн нэгэн газрын зурагт тэмдэглэсэн байдаг.<ref>Anonymous. "{{Webarchiv|url=http://scholar.library.miami.edu/floridamaps/view_image.php?image_name=dlp00020000520001001&group=spanish |wayback=20151117014054 |text=Turin Map |archiv-bot=2024-09-11 11:21:55 InternetArchiveBot }}." c. 1523. Retrieved 24 September 2011.</ref> Харин англи хэлэнд 1670-аад оны үед "Гранд Бахама" номонд дурдсанаар нэвтэрчээ. Үүнээс гадна өөр нэг домог байдгыг Испанийн эрдэмтэн Лукаян Тайно тайлбарласан байдаг. Энэ нь нутгийн уугуул иргэдийн хэлээр "Ба Ха Ма" буюу "Дундадын дээр орших газар нутаг" гэсэн утгатай нэршлээс дээрх улсын нэр үүсчээ. === {{NEP}} === Бидний мэдэх Балба буюу Непал улсын нэр нь Санскритаар "нипалаяа" буюу "Уулын бэлд орших нутаг" гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Мөн үүнээс гадна "Непа" буюу "Сүм дуганы нутаг" гэсэн Бирм үгнээс гаралтай гэж олонх судлаачид үздэг. Буддын шашинтай улсууд ихэвчлэн төвд хэлний "Нямбал" буюу "Ариун нутаг" гэсэн утгатай гэж үздэг ажээ. === {{BAN}} === Бенгал хэлний "Бенгал улс" гэх утгатай үг. Бенгал хэлээр "Бангла" гэж Бенгалчуудыг нэрлэдэг бөгөөд "Деш" гэдэг нь "улс, орон" гэх утгатай юм. Анх уг нэрийг 1971 онд Пакистанаас тусгаар тогтноход Шейх Мужибур Рахман тусгаар тогтнолын тунхаг бичигт ашигласан байдаг. Бангла буюу Бенгалчуудыг 9-р зууны эхэн үеэс ном сударт тэмдэглэж байсан баримт бий.<ref>M.A. Amitabha Bhattacharyya, ''Historical Geography of Ancient and Early Mediaeval Bengal'', Sanskrit Pustak Bhandar, 1977, pp. 61–62.</ref> === {{BRB}} === Португаль хэлний "Барбадас" буюу "Сахалтнууд" гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.<ref name="OxJurn">Reece, Robert. Oxford Journals: ''Notes and queries''. "[https://books.google.com/books?id=PeCIn2CrgYEC&pg=PA346 Barbados v. Barbadoes]". Oxford University Press, 1861. Retrieved 27 September 2011.</ref> Италийн Генуяа мужийн газрын зурагч Висконте Мажжиоло 1519 онд бүтээсэн газрын зурагт анхлан уг нэршлийг ашигласан байдаг.<ref>Maggiolo, Vesconte. {{Webarchiv|url=http://bsb-mdz12-spiegel.bsb.lrz.de/~mdz/index.html?c=autoren_index&l=en&ab=Maggiolo%2C+Vesconte |wayback=20120328064057 |text=Seeatlas (Alte Welt und Terra Nova) |archiv-bot=2023-09-26 19:50:00 InternetArchiveBot }} – BSB Cod.icon. 135. (Genoa), 1519. {{de icon}}</ref> === {{BHR}} === Араб хэлний "Аль Бахрайн" буюу "Хоёр тэнгис" гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Алдарт Коран сударт энэ нутгийн талаар таван ч удаа дурдсан байдаг. Өөр нэгэн домогт өгүүлснээр хоёр тэнгисийн бэлчих Аль-Ахса нутаг нь туйлийн амар тайван, үржил шимт нутаг бөгөөд Аль-Жавахари хэлээр "Бахри" гэдэг нь "Холбоо тэнгис" гэсэн утгатай ажээ. Гэвч сүүлийн домгийг олон нийт хүлээн зөвшөөрдөггүй. === {{BLR}} === Орос хэлний "Бела" буюу "цагаан", "рус" буюу Орос гэх утгатай үгсээс "Цагаан орос" буюу Беларус улсын нэр үүсчээ. Эртний судар бичгүүдэд Оросын нэг хэсэг байсан болохоор тусгайлан дурдаж байгаагүй. Ихэнх түүхчид улаантан болон цагаантнууд гэж хуваагдаж байснаас шалтгаалан улстөрийн үзэл баримтлалын дагуу нутаг заан "Беларус" улсын нэр үүссэн гэдэгт итгэдэг юм. === {{BEL}} === Бельги гэх үг нь "Белгик Гаул" үндэстнүүд гэсэн утгатай Ром үг. Латин хэлэнд орж ирэхдээ Бельги болж, "Бельгийн газар нутаг" гэх утгыг илэрхийлэх болжээ. 1830 онд одоогийн Бельгийн хаант улс Нидерландаас тусгаар тогтноход "Бельгийн нэгдсэн улс" гэсэн нэршлийг авсан боловч энэ нэршлээрээ удаагүй. Бельги гэдэг нь Прото-Сельтик хэлний "белг", Прото-Индо-Европ хэлний "бхелгх" буюу "догшин" гэсэн утгатай илэрхийлдэг.<ref>Koch, John. ''Celtic Culture: a Historical Encyclopedia'', p. 198. ABC-CLIO 2006.</ref><ref>Pokorny, Julius. ''Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch'', pp. 125–126. Bern-Muenchen-Francke, 1959. {{de icon}}</ref><ref>Pokorny, Julius. ''The Pre-Celtic Inhabitants of Ireland'', p. 231. Celtic, DIAS, 1960.</ref><ref>Maier, Bernhard. ''Dictionary of Celtic Religion and Culture'', p. 272. Boydell & Brewer, 1997.</ref> Хэл зүйн зарим шинжээчид үүнийг Прото-Индо-Европ хэлээр "гэрэлтсэн" гэж хөрвүүлбэл ононо гэсэн санал гаргасан ч энэ тайлбарыг зарим нь хүлээн зөвшөөрдөггүй.<ref>Pokorny, Julius. ''Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch'', p. 118. 1959. ISBN 3-7720-0947-6. {{de icon}}</ref> === {{BLZ}} === Энэ улсын нэрний утга учир тодорхойгүй. 17-р зууны эхэн үед Шотландн аялагчид "Белизе" нэрт голны нэрээр нэрлэсэн байх гэсэн таамаг бий. Мөн түүнчлэн Испани хэлний "Вализе", "Бализе" гэсэн үгнээс ч үүссэн байх боломжтой гэж үздэг.<ref name="brit1893">{{cite encyclopedia |year=1892|title=British Honduras|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |volume=12|location=New York|publisher=The Britannica Publishing Company |url=https://books.google.com/books?id=uGRJAAAAYAAJ&pg=PA133|accessdate=25 October 2010}}</ref> Мөн энэ нэрний талаар өөр нэг домог байдаг нь Маяачуудын өгсөн нэр гэж үздэг явдал. "Белиз" гэдэг нь Маяа хэлээр "шавартай ус" гэсэн утга илэрхийлдэг ажээ.<ref>Wright, Ronald. ''[https://books.google.com/books?id=F3QS1NJHJEMC&pg=PA24&lpg=PA24 Time among the Maya: Travels in Belize, Guatemala, and Mexico]''. Grove Press, 2000. ISBN 0-8021-3728-8. Retrieved 28 September 2011.</ref> Нутгийн иргэдийн дунд түгээмэл тархсан домгоор бол Франц хэлний "Бализ" буюу "Гэрэл цацарсан" гэх үгнээс гаралтай гэж үздэг юм байна. === {{BEN}} === Тус улсын нэр Нигер хэлээр "Бениний бэлчир дэх газар нутаг" гэсэн утга илэрхийлдэг. Үүнээс гадна нутгийн Ицкери омгийнхний "Убину", Ёруба омгийнхний "Ибину" буюу "Хавчиг гэр" гэсэн үгнээс гаралтай гэж үзэх судлаачид ч бий. Араб хэлний "бини" буюу "үр сад" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүссэн байх ч боломжтой юм. === {{BUL}} === Тус улсын нэр Прото-Турк хэлний "булгха" буюу "холилдсон, "булгак" буюу "хувьсгал" гэсэн үгнээс гаралтай гэж олонх судлаачид үздэг.<ref>Bowersock, Glen W. & al. ''[https://books.google.com/books?id=c788wWR_bLwC&pg=PA354 Late Antiquity: a Guide to the Postclassical World]'', p. 354. Harvard University Press, 1999. ISBN 0-674-51173-5.</ref> Эрдэмтэд үүнээс гадна эртний Монгол хэлний "булгарах" буюу "салж, хагацах" гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг юм. === {{BOL}} === Испанийн алдарт аялагч Симон Боливарын дурсгалыг мөнхжүүлж тус улсыг "Боливарын газар нутаг" хэмээн нэрийджээ. Уг нэрийг хошууч генерал Антонио Хосе де Сукре өгсөн гэдэг. Тус улс Перу улсаас тусгаар тогтносны дараа үндэсний ассемблейн анхдугаар хуралдаанаар хошууч генералын өгсөн нэрийг хэвээр баталсан байна.<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.historia-bolivia.com/6-de-Agosto-Independencia-de-Bolivia/6 |wayback=20110820091233 |text=6 de Agosto: Independencia de Bolivia |archiv-bot=2023-09-26 19:50:00 InternetArchiveBot }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110820091233/http://www.historia-bolivia.com/6-de-Agosto-Independencia-de-Bolivia/6 |date=20 August 2011 }}.'' {{es icon}}</ref><ref name="cob">Maria Luise Wagner. "Construction of Bolivia: Bolívar, Sucre, and Santa Cruz". In Hudson & Hanratty.</ref> Алдарт аялагч, эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч Симон Боливарын нэр нь Испанийн Бискай мужийн "Болибар" тосгон нэрнээс үүссэн гэж намтар судлаачид нь үздэг.<ref>{{cite web |url=http://www.euskaltzaindia.net/index.php?option=com_eoda&Itemid=478&lang=eu&testua=ziortza&view=izenak |title= Ziortza |author= Euskaltzaindia|date= |work= |publisher= |accessdate=10 September 2011}}</ref> === {{BIH}} === :Босниа: Босна голын нэрээр тус улсын нэрийг нэрлэжээ. Энэ нэршлийг анх 958 оны үед Византын эзэн хаан VII Константин түүх шастирт тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. "Босна" гэдэг нь Прото-Индо-Европ хэлээр "бос", "богх" буюу "урсаж буй их усан" гэсэн утгатай.<ref name="Imamovic">Imamović, Mustafa (1996). Historija Bošnjaka. Sarajevo: BZK Preporod. ISBN 9958-815-00-1</ref> :Херцеговин: Амальгам болон эртний Герман хэлээр "герцог" буюу "гүн, ван" гэсэн утгатай бол "овина" гэдэг нь Серби-Хорват хэлээр "улс" гэсэн утгыг илэрхийлдэг. === {{BOT}} === Тус улсын хамгийн том үндэстэн болох Сецвана хэлээр "Цваначуудын эх орон" гэсэн утгатай. Британийн хэлзүйч Ливингстоуны баталж буйгаар Сецвана хэлээр "адилхан, ижил" гэсэн утгыг илэрхийлдэг ажээ. Үүнээс гадна "эрх чөлөө" гэсэн утгатай гэж тайлбарлах эрдэмтэд цөөнгүй бий.<ref>Ripley, George & Dana, Charles A., Eds. "[[:s:The American Cyclopædia (1879)/Bechuana|Bechuana]]". ''The American Cyclopædia''. (New York), 1879.</ref> === {{BRA}} === Португаль хэлний "пау-бразил" буюу "Улаан мод" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.<ref name="Bueno36">Bueno, Eduardo. ''Brasil: uma História'', p. 36. Ática (São Paulo), 2003. ISBN 85-08-08213-4. {{pt icon}}</ref> Яг энэ нэршлийг хамгийн анх 1330 онд Английн Анжелино Дулкерт гэх эрдэмтэн ашиглаж байсан гэдэг. Гэвч тухайн үед Бразилийг хараахан илрүүлж амжаагүй байсан юм. === {{BRU}} === Тус улсын нэрний утга учирын талаар нэгдсэн ойлголт байхгүй. Харин орчин үед Малай хэлний "Баруна" гэх үгнээс гаралтай гэсэн үзэл тархжээ. 14-р зууны үед Борнео дээр хөл тавьсан Аванг Алак Бетатар өөрийн нутгийн хэлээр "Баруна" буюу "Хаана байна" гэж дагалдагчдаасаа асууснаас энэ нэр үүсчээ.<ref>{{cite book|last=Curriculum Development Department|title=History for Brunei Darussalam: Sharing Our Past|year=2008|publisher=EPB Pan Pacific|location=Section 2.2|isbn=99917-2-545-8|page=26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southeastasianarchaeology.com/2007/03/08/treasuring-bruneis-past/ |title=Treasuring Brunei's past |publisher=Southeast Asian Archaeology |date=8 March 2007 |accessdate=19 September 2011 |archive-date=1 Аравдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001142659/http://www.southeastasianarchaeology.com/2007/03/08/treasuring-bruneis-past/ |url-status=dead }}</ref> Түүнчлэн 978 оны Хятадын судар бичгүүдэд "Бони" нэрт хааны тухай дурдсан бий. Уг хааны нэрнээс улсын нэр үүссэн байж магадгүй гэж зарим эрдэмтэд санал дэвшүүлжээ. Бас нэгэн таамаг байдаг нь 1550 онд тус нутагт хөл тавьсан Италийн аялагч Людовико ди Вартема "Борней арал" гэж тэмдэглэсэнтэй холбоотой ажээ. "Варунай" буюу эртний Санскрит хэлээр "далайчдын нутаг" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай гэж үзэх эрдэмтэд ч бий. === {{BFA}} === Тус улсын Море омгийнхний хэлээр "буркина" гэдэг нь "шударга, итгэж болох" гэсэн утгатай, Диоула омгийнхний хэлээр "фасо" гэдэг нь "газар нутаг, эцгийн гэр" гэсэн утгатай хоёр үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. 1983 онд тусгаар тогтносон тус улсын ерөнхийлөгч Томас Санкара энэ нэрийг сонгон хэрэглэх зарлиг гаргасан юм. === {{BDI}} === Тус улсын голлох үндэстэн болох "Рунди" хэлээр "Рундичуудын эх орон" гэсэн утгыг илэрхийлдэг ажээ. 1962 онд Бельгийн харьяалалаас тусгаар тогтноход энэ нэрийг сонгон хэрэглэх болжээ. === {{BHU}} === Тус улсын нэрний утга учир тодорхойгүй, маш олон таамаг, тайлбар, домог өнөө үетэй золгожээ. Францын аялагч Жеан Баптист Тавернье 1676 онд гаргасан "Зургаан аялал" номондоо "Боутан" гэх үгийг дурдсан байдаг. Тухайн үед Бутан улс гэж байгаагүй бөгөөд Төвдийн хаант улсын нэгдсэн захиргаанд багтаж байсан гэдэг. Бутан даяар тархсан үзлээр бол Санскрит хэлний "Бота-анта" буюу "Төвдийн хязгаар нутаг" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай ажээ.ref name="Names&Histories" /><ref name="chakravarti7">{{cite book|title=A Cultural History of Bhutan |volume=1 |first=Balaram |last=Chakravarti |publisher=Hilltop |year=1979 |page=7 |url=https://books.google.com/books?id=6VxuAAAAMAAJ |accessdate=1 September 2011}}</ref> Түүнчлэн Балба хэлээр "Бодо Хатан" буюу "Төвдийн нутаг" гэх утгатай үгнээс үүдэлтэй байж болох юм. Бутаны хэл шинжлэлийн зарим эрдэмтэд Санскрит хэлний "Бу-Уттан" буюу "Өндөрлөг газар" гэх үгнээс гаралтай гэж тайлбарладаг. ::'''Друк Юл''' Бутанчууд өөрсдийнхөө хэлээр улсаа ийн нэрлэдэг. Энэ нь Бутан хэлний "Аянгын лууны газар нутаг" гэсэн утга илэрхийлдэг ажээ. Тэд 1730 оноос энэ нэршлийг хэрэглэх болсон байна. ==В== === {{VAN}} === Уугуул Вануатучуудын хэлээр энэ нь "Бидний эх орон" гэх үгнээс гаралтай ажээ. === {{VAT}} === Итали хэлний "Ватикан толгодын хот" гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Энэ нь тус хотыг тойрон хүрээлдэг "Ватикан" гэх нэртэй толгодын нэр юм. Харин Ватикан гэдэг нь Италийн "Ватиканиари" буюу "Ариун номын нутаг" гэсэн утгай үгнээс гаралтай ажээ. Эртний Ромын үеэс энэ нэрийг хэрэглэн, түүх, шастирт тэмдэглэсэн нь бий. === {{VEN}} === Тус нутагт анхлан хөл тавьсан Италийн аялагчид болох Алонсо де Ожеда, Америго Веспуччи нар "Венесуола" буюу "Бяцхан Венец" гэж уулга алдсанаас хойш газрын зураг, албан ёсны баримт бичигт ийнхүү тэмдэглэх болжээ. === {{VIE}} === Тус улсын нэршил нь "Вьет" буюу "Өмнөд", "Нам" буюу "газар" гэх үгнээс гаралтай гэж ихэнх түүхчид үздэг. МЭӨ 2-р зуунаас хойш ийнхүү хаант улсыг ийн нэрийдэх болжээ.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.anviettoancau.net/anviettc/docs/2007-02/trbontai.pdf |wayback=20110723020926 |text=An Introduction to Vietology |archiv-bot=2025-10-06 06:43:22 InternetArchiveBot }}", p. 3.</ref> Вьет Нам гэх үгийг хамгийн анх МЭӨ 239 оны нэвтэрхий тольд Хятадын эрдэмтэд тэмдэглэжээ. Харин одоогийн бидний мэдэх "Вьетнам" гэх үгийг 16-р зууны яруу найрагч Нгуен Бин Хием хэрэглэсэн байдаг. ==Г== === {{GAB}} === Португаль хэлний "Габао" буюу "Халхлагдсан" гэх утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Комо голын адагт орших энэ нутаг олон нийтээс халхлагдсан, хэр баргын хүн хүрч очиход төвөгтэй учир ийнхүү нэрийдэх болжээ. === {{GUY}} === Нутгийн уугуул иргэдийн хэлээр "Их нууруудын нутаг" гэсэн утгатай. === Гайти {{HAI}} === Гайтийн Тайно/Аравак омгийнхний хэлээр "Уулын нутаг" гэсэн утгатай үг юм. Хиспаниола арлын баруун хэсэгт орших уг нутаг өндөр уулсаар хүрээлэгдсэн байгалийн өвөрмөц тогтоцтой. === {{GMB}} === Мандинкан омгийн "Гамбура" буюу "Каабу голын хаан" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байдаг. Улмаар 1965 онд Их Британиас тусгаар тогтноход одоогийн "Гамби" гэх нэрийг сонгожээ. Гамбра гэх нутгийн нэршил бүр 1455 онд Алвис Кадамосто гэх газарзүйч номонд тэмдэглэсэн байдаг.<ref>Cadamosto, Alvise. ''Mondo Nuovo, Libro de la Prima Navigazione di Luigi di Cadamosto de la Bassa Ethiopia ed Altre Cosa''. Op cit. Montalbado, Francanzano (ed.) ''Paesi Novamente Retrovati et Novo Mondo da Alberico Vesputio Florentino Intitulato''. (Vicenza), 1507. {{it icon}}</ref> Нутгийн иргэдийн дунд түгэн тархсан өөр нэг домгоор бол Португаль хэлний "Гамбио" буюу "худалдаа, арилжаа" гэх үгнээс үүссэн гэдэг. Энэ нь тухайн үедээ Португальчуудын боолын худалдаа явуулдаг гол нутаг байсантай холбоотой. === {{GHA}} === Тус улс 1957 оны гуравдугаар сарын 6-ны өдөр Их Британиас тусгаар тогтноход "Гана" гэх нэрийг албан ёсоор авчээ. Энэ нь Малиан Ганын эзэнт гүрний хааны урд бичигддэг байсан "Дайчдын хаан" гэсэн утгатай цол нэрнээс үндэслэсэн нэр юм. === {{GUA}} === Нахуати омгийнхний хэлээр "Куаутемаллан" буюу "Ой модны нутаг" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. === {{GIN}} === Тус улсын нэр чухам ямар утгатай талаар нэгдсэн ойлголт байхгүй. Харин Португаль хэлний "Гвин" буюу "эрэг, ирмэг" гэх утгатай үгнээс үүссэн байж болно гэдэгтэй ихэнх эрдэмтэд нэгддэг. Яг энэ нэршлээр 1481 онд тус улсыг Португалийн эзлэн түрэмгийлэгчид нэрлэж байсан баримт бий. Өөрөөр Дьенне болон Берберчүүдийн хэлний "гинавен, агинау, агинаоу" буюу "хар", "шатсан" гэх утгатай үгнээс үүссэн гэх хувилбар бий.<ref name="Bovi">Bovill, Edward Wm. ''The Golden Trade of the Moors: West African Kingdoms in the Fourteenth Century''. Weiner (Princeton), 1995.</ref> === {{GNB}} === Нэрний утга учир нь дээр дурдсан Гвиней улсынхтай төстэй. 1973 онд тус улсы Португалиас тусгаар тогтноход энэ нэрийг сонгон хуульчилжээ. === {{GER}} === Нэрний утга учрын талаар олон янзын таамаг байдаг ч түмэнд түгсэн нэг хувилбар бий. Үүгээр бол Сельтик хэлний "гайр" буюу "хөрш" <ref name="OEDgerm">''Oxford English Dictionary''. "Germany".</ref>, "гайрм" буюу "цуст тулаан", "гар" буюу "хашхираан/жад" гэсэн үгнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. МЭӨ гуравдугаар зуунаас эхлэн Ромын их удирдагч Юлий Цезарь газрын зураг болон албан ёсны баримт бичигт энэ нэрийг ашиглаж, олон нийтэд таниулсан юм. ::'''''Дойчленд''''' Германчууд эх хэлээрээ улсынхаа нэрийг ингэж бичдэг. Энэ нь "Ард түмний нутаг" гэсэн утгатай эртний герман хэлний үг юм. === {{GRE}} === Тус улсын нэрний талаар олон янзын домог яриа бий. Үүнээс дурдвал. Аугаа Гомерын дуулалд "Греа" гэх тосгоны тухай гардаг. Үүнээс үүдэн тус улсын нэр үүссэн гэх домог бий. Уг тосгоны "Греа" гэх үг нь "хөгшин эмэгтэй" гэх утгатай юм байна. Нутгийн иргэдийн дунд тархсан өөр нэг домгоор бол "Керас" буюу "хүндэтгэл хайрлах" гэсэн утгатай ажээ. Энэ нь Аугаа Грекус гэх хамба ламтан тус нутгийг адислан, аравнайлсантай холбоотой юм. ::'''''Хеллас''''' Грекчүүд эх хэлээрээ нутгаа ийн нэрлэдэг. Уг нэршил чухам юунаас сэдэвлэсэн нь тодорхойгүй. Нутгийн иргэдэд тархсан домгоор бол Трой улсын Хеллен хамба ламын нэртэй холбоотой ажээ. === {{GRD}} === Испанийн Гранада мужийн нэрнээс тус улсын нэршил үүсчээ. ==Д== === {{DEN}} === Дани улсын нэр чухам юунаас үүссэн нь тодорхойгүй. Гэвч дараах хоёр ойлголт орчин үе хүртэл ам дамжин яригдаж иржээ. Гэхдээ Прото-Индо-Европ хэлний "дхен" буюу "доор, тэгш тал", "мерек" буюу "хил, ой мод" гэх утгатай үгнээс үүссэн байх боломжтой гэж хэл зүйчид үздэг. Анх энэ талаар Паулус Оросиус гэгч "Тэрс үзэлтнүүдийн эсрэг тэмцсэн долоон түүх" номонд дурдсан нь бий.<ref>Thorpe, B. ''<u>The Life of Alfred The Great</u> Translated from the German of Dr. R. Pauli To Which Is Appended Alfred's Anglo-Saxon Version of Orosius'', p. 253. Bell, 1900.</ref> Нутгийн иргэдийн дунд түгэн тархсан домог нь эрт цагт Данийн нутагт алдар суугаараа мандаж байсан Дан гэх хааны нэрнээс үүссэн ажээ. === {{DMA}} === Аугаа аялагч Кристофер Колумб 1493 оны 11-р сарын 3-ны өдөр тус нутагт анхлан хөл тавьж, улмаар "Ням гаригийн газар нутаг" гэх утгатай "Доминик" гэх испани нэр хайрлажээ. Тухайн үед ням гаригыг гэгээнтнүүдийг дурсах өдөр болгон Испанийн христийн шашинтнууд тэмдэглэдэг байсантай холбоотой. Гэхдээ түүхчид бас өөр тайлбар хийдэг. Учир нь Кристофер Колумб өөрийн төрсөн эцэг Доменежогийн нэрээр нэрлэсэн байж болох талтай юм. === {{DOM}} === Тус улсын нэршлийн тухайд дээр дурдсан Доминик улстай тун төстэй домог ярианууд өдийг хүртэл ам дамжин яригдаж иржээ. Гэвч Кристофер Колумби Гэгээн Доминикийн өдөр буюу наймдугаар сарын 4-ний өдөр <ref>Partido Revolucionario Dominicano. "{{Webarchiv|url=http://www.prd.org.do/ciudad/leyenda-e-historia-envuelven-la-fundaci%C3%B3n-de-santo-domingo |wayback=20120701044753 |text=Leyenda e Historia Envuelven la Fundación de Santo Domingo |archiv-bot=2026-02-07 13:50:57 InternetArchiveBot }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120701044753/http://www.prd.org.do/ciudad/leyenda-e-historia-envuelven-la-fundaci%C3%B3n-de-santo-domingo |date=1 July 2012 }}''. Accessed 18 October 2011. {{es icon}}</ref> тус улсыг нээсэнтэй холбогдуулж Испаниар "Гэгээн Доминикийн газар нутаг" гэх нэр хайрласан гэдэг домогтой юм. === {{TLS}} === Португаль хэлний "Дорнын дорно орших арал" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Малай хэлэнд "Тимур" гэдэг нь "дорно", "зүүн" гэсэн утгыг агуулдаг байна. ==Е== === {{EGY}} === [[File:Kmt obelisk.jpg|thumb|200px|Египетээр ''Km.t'' гэж бичсэн Луксорын чулуун багана. Франц улс Парис хот]] фараонуудын үеийн эртний Египетийн хэлээр "Ка болон Птагын эх орон" гэсэн утгатай үг юм. Үүнийг Грек, Латин хэлэнд "Айжиптос" гэж буулгасан нь тус улсын нэр болжээ. Ка болон Птах нь эртний Египетийн хоёр том бурхан бөгөөд "Птах" гэдэг нь "нээгч, илрүүлэгч" гэсэн утгатай Египет үг юм. Харин Грек улсын ардын домог боох "Страбо"-д "Аханоу гиптиос" буюу "Аахены доох нь орших нутаг" гэсэн утгатай грек үг ажээ. ::'''''Миср/Маср''''' Египетчүүд эх хэлээрээ улсаа ийн нэрлэдэг. Энэ нь Араб хэлээр "хот" гэсэн утгатай юм. ==Ж== === {{DJI}} === Тус улсын нэрний талаар тодорхой ойлголт байхгүй. Гэвч өнөө цаг үед "Техути/Тот бурханы нутаг" гэсэн утгатай нутгийн иргэдийн нэрнээс үүссэн гэх үзэл давамгайлж байна. Хачирхалтай нь Техути гэдэг нь эртний Египетийн сарны бурхан юм. ==З== === {{ZAM}} === "Замбези голын нутаг" гэсэн утгатай Африк үг. Замбези нь тус улсын зүүн хэсэгт орших бөгөөд Зимбабве улсаас тусгаарлаж байдаг нэг ёсны хил юм. Замбези нь Замби, Ангол, Намиб, Ботсвана, Зимбабве, Мозамбик улсуудыг дамнан урсдаг 2,574 км урт гол юм байна. === {{ZIM}} === Шона омгийнхний хэлээр "Жимба-же-мабве" буюу "Чулуун гэр" гэсэн утгатай үгнээр уг нэршил үүссэн байна. Шона омгийн суут бүтээл болох чулуун хэрэм, орд харшнуудаас Зимбабве гэх нэр үүсчээ. ==И== === {{ISR}} === Израйль гэдэг нь "Бурхантай хамт тулалдах" гэсэн утгатай Хебрю үг юм. Энэ нь Библийн сударт гардаг гэгээн Йаковын хэсгээр үүдсэн нэршил ажээ. Ерөөс бурхантай хамт ялах, хамт байх гэсэн санаагаар дээрх нэрийг сонгосон байна. === {{IDN}} === "Энэтхэгийн арлууд" гэсэн утгатай Грек үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Үүнээс хойш ялангуяа 19-р зууны дунд үеэс эхлэн "Дорнод Энэтхэг" гэж англи хэлэнд тэмдэглэх болсон юм. === {{JOR}} === "Йордан голынхон" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Харин Йордан голын нэрийг Хебрю, Канаан хэлний "ирд" буюу "Сөнөсөн тэнгисийн доох нь талд" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн гэж үздэг. Тус улс Йордан голын зүүн эрэг дагуу оршдог юм. === {{IRQ}} === "Эрак" буюу "Доод орших газар" гэсэн утгатай Перси хэлнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Мөн түүнчлэн Эвфрат мөрний бэлчирт орших "Эрэк/Урук" гэсэн хотын нэрнээс үүсэлтэй гэсэн тайлбар ч байдаг. === {{IRN}} === "Арянчуудын нутаг" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр гаралтай. "Аря" гэдэг нь Прото-Индо-Европ хэлээр "угсаатан", "чөлөөт" гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. === {{IRL}} === Ирландчууд өөрсдийгөө "Эйре" гэж нэрлэдэг бөгөөд "Эйречүүдийн нутаг гэсэн утгатай Ирланд үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. "Эйре" гэх үг нь Сельтик хэлний "ивериу" буюу "үржил шим" гэсэн утгыг илэрхийлдэг бөгөөд нийлээд "Үржил шимт нутаг" гэх утгыг илэрхийлнэ. Түүнчлэн "Төмрийн нутаг" гэж нэрлэх саналтай эрдэмтэд ч бий. === {{ESP}} === Латин хэлний Хиспаниа гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Хиспаниа нь "И-сепаним" буюу "туулай" гэх утгатай Пуник үг юм. Латин хэлэнд нэвтрэхтэй буруу дуудагдаж Хиспаниа болсон гэдэг. Үүнээс үзвэл "Туулайнуудын нутаг" гэсэн утгатай Араб үг болж байгаа юм. === {{ISL}} === Хуучин Норс хэлний "исс" буюу "мөс" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай "Мөсөн нутаг" гэх утга илэрхийлдэг үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Хуучныг судлаач Адам Рудерфорд болон зохиолч Эйнар Палссон нар "Сельтикийн өв уламжлал" номондоо "ис-ланд" буюу "Исүс" болон "Айсис" охин тэнгэрийн өлгий нутаг гэсэн утгатай гэж тайлбарласан нь бий.<ref>{{cite book|title=Arfur Kelta|year=1981|publisher=Mímir|location=Reykjavík|page=36|author=Einar Pálsson|accessdate=14 November 2013|language=Icelandic}}</ref> === {{ITA}} === Италийн домгийн баатар Италусын нэрнээс үүссэн гэх олонд алдаршсан домог бий. Түүнчлэн эртний Грек хэлний "италос" буюу "бух" гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэж үзэх түүхчид ч байдаг. Мөн латин хэлний "витулус" буюу "тугал" гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байх магадлалтай. Гэвч италичууд "тугал" гэсэн тодотголтой үг биш гэдэгт одоо хэр нь итгэлтэй байдаг. Ихэнх Италичууд Италус гэх домгийн баатраас үүдэлтэй нэр гэдэгт орчин цагт итгэх болжээ. === {{UK}} === Дундад зууны Латин хэлний "Британниа Майор" буюу "Их Британи" гэсэн утгатай үгнээс уг нэршил үүсчээ. Анх энэ нэршлийг Жефри гэх зохиолч өөрийн номондоо дурдсан байдаг. "Британи" гэдэг нь Уэльс хэлний "Претани" буюу "будагдсан хүмүүс" гэсэн үгнээс үүсэлтэй ажээ. Сельтик болон Викингүүдийн үед Их Британийн нутагт амьдарч байсан хүмүүс биендээ шивээс хийж, янз бүрийн өнгөөр будах нь элбэг байснаас дээрх нэршил үүссэн байна. ::'''''Нэгдсэн хаант улс''''' Энэ нь Их Британи, Умард Ирландын нэгдсэн хаант улс гэх үгний товчлол юм. 1927 оноос эхлэн албан ёсны баримт бичигт дээрх нэршлийг ашиглах болсон байна. ::'''''Албион''''' Грек хэлний "Албиво" буюу Латин хэлээр "Альба" буюу "цагаан" гэх үгнээс уг нэршил үүсчээ. Доверийн цагаан эргийг харсан уран зохиолчид дээрх нэрийг өгсөн байх магадлалтай. ==Й== === {{YEM}} === Тус улсын нэрний талаар нэгдсэн тодорхойлолт байдаггүй. Харин Араб хэлний "Имн" буюу "өмнөд" "Йамин" буюу "баруун тал" гэх үгнээс үүссэн гэсэн домог бий.<ref>Many [[Semitic languages]], including [[Arabic language|Arabic]] and [[Hebrew language|Hebrew]], preserve a system with south on the "right" and north on the "left"</ref> Зарим судлаачид "Юмн" буюу "аз жаргал" гэсэн утга илэрхийлдэг гэж үздэг. ==К== === {{CPV}} === Португаль хэлний Кабо Верде буюу "Ногоон хошуу" гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. 1444 онд энэ газар нутгийг илрүүлэхэд бүх юм нь ногооч харагдаж байсан тул аялагч, эзлэн түрэмгийлэгчид ийм нэр өгчээ. === Казахстан {{KAZ}} === Амальгам хэлээр "Казахуудын өлгий нутаг" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. "казак" гэдэг нь "нүүдэлчин", "чөлөөт" гэсэн утгыг илэрхийлдэг бөгөөд "стан" гэдэг нь персээр "нутаг" гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. === {{CAM}} === Санскрит хэлний "камания бхожа" буюу "Сайныг мөрөөдөгсдийн өлгий" гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.<ref>Law, B.C. ''Some Ksatriya Tribes of Ancient India'', p. 233. 1975</ref> Түүнчлэн эрт цагт төвд, энэтхэг, пакистан, вьетнам, лаосын нутгийг хамран оршиж байсан Сваямбува Камбу гэх нутаг дэвсгэр, Хинди соёлын томоохон төвөөс нэр нь үүссэн гэж үзэх теологичид бий..<ref>Casey, Robert. ''Four Faces of Siva'', pp. 88–100. Bobbs-Merrill Company (Indianapolis), 1934.</ref><ref>George Coedes. ''Inscriptions du Cambodge'', II, pp. 10 & 155. {{fr icon}}</ref> Others suppose it to be an exonym derived from [[Old Persian]] ''Kambaujiya'' ("weak") or the cognate [[Avestan]] ''Kambishta'' ("the least")<ref>Harmatta, J. Op. cit. [disapprovingly] in ''Achaemenid History'', 13, pp. 110–111. PF 302 and PFNN 2350.</ref> Орон нутгийнхан тэр бүр таалан хүлээж аваад байдаггүй өөр тайлбар байдаг нь Перси хэлний "Камбаужия" буюу "үлбэгэр", Авестан хэлний "Камбишта" буюу "өчүүхэн" гэсэн утгатай үгнээс ч үүссэн гэх домог. === {{CMR}} === Герман хэлний "Камерун", Франц хэлний "Камероун" буюу "сам хорхой" гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Энэ нь тус улсад урсдаг Вури голтой холбоотой нэр юм. Тус улсад ирсэн европынхон эрэг дагуу "сам хорхой" ихээр барьж байсантай энэ нэршил холбоотой.<ref name="MLW">{{cite book |url=http://nlbif.eti.uva.nl/bis/lobsters.php?menuentry=soorten&id=73 |chapter=''Callianassa turnerana'' |title=FAO Species Catalogue, Vol. 13. Marine Lobsters of the World |author=Lipke B. Holthuis |author-link=Lipke Holthuis |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |year=1991 |isbn=92-5-103027-8 |series=FAO Fisheries Synopsis No. 125 |access-date=2017-07-20 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724172129/http://nlbif.eti.uva.nl/bis/lobsters.php?menuentry=soorten&id=73 |url-status=dead }}</ref> === {{CAN}} === Тус улсын уугуул иргэд болох Ироко омгийнхний "Канада" буюу "Тосгон" гэх үгнээс Канад улсын нэр үүсчээ.<ref>{{cite web|title=Origin of the Name, Canada|url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o5-eng.cfm|publisher=Canadian Heritage|year=2008|accessdate=23 May 2011|archive-date=27 Долдугаар сар 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727225559/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o5-eng.cfm|url-status=dead}}</ref> Британи, Францын дарангуйллын үеэс Канад гэж нэрлэсээр өдийг хүрсэн юм. Нутгийнхан дунд тархсан өөр нэг домгоор бол Испани, Португалийн эзлэн түрэмгийлэгчид алт, мөнгө хайж ирсэн боловч юуг ч эс олжээ. Чухамдаа үүнээс болж Испаничууд "ака", Португальчууд "ка-нада" гэж хэлээд буцсан гэдэг. Энэ нь "юу ч алга" гэх утгыг илэрхийлдэг юм байна. === {{QAT}} === Эртний Зубара улсын Катари тосгоны нэрнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн гэж олонх катарчууд үзэх болжээ. Грекийн алдарт Птоломейн үеийн газрын зурагт "Катари" гэх үгийг ашигласан байдаг. Англи хэлтнүүд "Каттер" буюу "зүсэгч, таслагч, сийлбэрчин" гэж ойлгож, дууддаг боловч энэ нь тийм утгыг огтоос илэрхийлдэггүй билээ. === {{KEN}} === Кени уулын нэрнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Кени гэдэг нь Кикую омгийн хэлээр "Кере Ниага" буюу "Цагаан хайрхан" гэх утгатай үг ажээ. Мөн тус омгийнхний "Кирима Нгай" буюу "Бурхадын орших хайрхан" гэх утгатай байж магадгүй гэж Германы эрдэмтэд үздэг юм. === {{CYP}} === Тус улсын нэр чухам ямар утга агуулдаг болох нь тодорхойгүй. Олон нийтэд түгсэн домгоор бол Латин болон Грек хэлний "зэс" гэх утгатай үгнээс үүссэн ажээ.<ref>Fisher, Fred H. ''Cyprus: Our New Colony And What We Know About It'', pp. 13–14. Geo. Routledge & Sons (London), 1878.</ref> Шумерийн "Кубар" буюу "хүрэл" гэх үгнээс ч үүссэн байж болох талтай. Өөр нэгэн домгоор бол Грекийн "кипариссос" буюу "агар задан мод" <ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Cyprus |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=19 September 2011}}</ref> эсвэл "кипрос" буюу "улаан хүрэн" гэх үгнээс үүссэн гэж үздэг байна. === Киргизстан {{KGZ}} === Турк хэлний "кирк" буюу "40" гэсэн тооны нэрнээс үүдсэн "40 овгийнхний нутаг" гэсэн утгыг тус улсын нэр илэрхийлдэг байна. === {{KIR}} === Британийн аялагч Томас Гильберт тус арлыг нээсэнтэй холбогдуулан уугуул иргэд түүний нэрийг "Кирибат" гэж дуудсанаас үүдэн энэ нэршил үүссэн байна. === {{COL}} === Алдарт аялагч Кристофер Колумбийн нэрнээс үүдэн "Колумбийн газар нутаг" гэсэн утгатай үг юм. 1819 онд алдарт тэмцэгч Симон Боливар уг нэрийг хайрлаж, улмаар улсын албан ёсны нэр болгожээ. 1863 онд энэ нэрийг албан ёсоор соёрхон батласан юм.<ref>{{cite web|author=Carlos Restrepo Piedrahita|url=http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|title=El nombre "Colombia", El único país que lleva el nombre del Descubrimiento|work=Revista Credencial|date=February 1992|accessdate=29 February 2008|language=es|archive-date=5 Нэгдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105031144/http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|url-status=dead}}</ref> === {{COM}} === Араб хэлний "Камар" буюу "Сар" гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. === {{CGO}} === Францын дарангуйллаас ангижирч тусгаар тогтносон улс болсон 1960 онд Конго голын нэрнээс санаа аван ийнхүү нэрлэх болжээ. "Конго" гэсэн үг нь Баконго омгийнхний хэлээр "анчид" гэсэн утгыг илэрхийлдэг юм байна.<ref>Bentley, Wm. Holman. ''Pioneering on the Congo''. Fleming H. Revell Co., 1900.{{Verify source|date=October 2011}}</ref> Конго гол нь Ангол, Бурунди, Камерун, Төв Африк, хоёр Конго, Руанда, Танзани, Замби улсыг дамнан урсдаг, 4,700 км үргэлжилсэн гол юм. === {{COD}} === Улстөрийн үзэл суртлын хувьд хоёр хуваагдсан улс учир нэрний утгын тухайтад Бүгд найрамдах Конго улстай адилхан. === {{KOS}} === Серби хэлний "Кос" буюу "хар шувуу", "ово" буюу "нутаг" гэсэн утгтай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. === {{CRC}} === Испани хэлний "Баян эрэг" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Аугаа аялагч Кристофер Колумб энэ газар анхлан хөл тавьсан 1502 онд "Коста дель Оро" буюу "Алтан эрэг" гэж уулга алдаж байсан удаатай. === {{CIV}} === Франц хэлний "Зааны ясан эрэг" гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Францын дарангуйллын үед тус улс зааны ясны худалдааны гол түшиц газар байснаас үүдэн дээрх нэршил гарсан байна. Зарим улсууд тус улсыг "Алтан эрэг", "Боолын эрэг" гэх мэт янз бүрээр нэрлэдэг. === {{CUB}} === Тус улсын нэр чухам ямар утга учиртай болох нь өнөө хэр нь тодорхойгүй байна. Гэвч Тайно омгийнхний "кубао" буюу "үржил шимт нутаг" <ref>Carrada, Alfred. ''The Dictionary of the Taino Language'', "{{Webarchiv|url=http://www.alfredcarrada.org/notes8.html |wayback=20090219192148 |text=Plate 8 |archiv-bot=2026-01-18 03:30:41 InternetArchiveBot }}".{{Unreliable source?|date=September 2009}}</ref> "коабана" буюу "сайхан нутаг" <ref>[http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm Taino Indigenous Peoples of the Caribbean Dictionary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430163856/http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |date=30 April 2008 }}".{{Unreliable source?|date=June 2009}}</ref> гэсэн үгнээс гаралтай гэж үзэх тайлбар бий. Өөр нэг тайлбараар бол аугаа аялагч Кристофер Колумб Испанийн Женоа мужийн "Куба" гэх тосгоны нэрнээс санаа авч ийнхүү нэрлэсэн гэж үздэг байна. <ref>Barreto, Augusto Mascarenhas. ''O Português Cristóvão Colombo: Agente Secreto do Rei Dom João II.'' Lisbon, 1988. Translated edition: ''The Portuguese Columbus: Secret Agent of King John&nbsp;II''. Palgrave Macmillan, {{ISBN|0-333-56315-8}}.</ref><ref>Da Silva, Manuel L. and Silvia J. ''Christopher Columbus was Portuguese'', pp. 396 ff. Express Printing (Fall River), 2008. {{ISBN|978-1-60702-824-6}}.</ref> === {{KUW}} === Араб хэлний "кут", "коут" буюу "усны ойролцоо барьсан цайз" гэсэн утга үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. ==Л== === {{LAO}} === Энэтхэг хэлний "лава" гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Лава гэдэг Лахорын домгоор Рама бурханы ихэр хүүхдийн нэгнийх нь нэр юм. Үүнээс гадна Хятад хэлний "Лан Шанг" буюу "сая, сая зааны өлгий нутаг" гэх утгатай үгнээс үүссэн байж болох юм. === {{LVA}} === Тус улсын нэр нь Балтын орнуудын хэлээр "Лиет" буюу "нэгдсэн, бэхжих" гэх үгнээс үүссэн гэж үзэх судлаачид бий. Мөн түүнчлэн Латгалиансуудын овгийн нэрнээс үүссэн гэж үзэх сүүлийн үед давамгайлах болжээ. === {{LSO}} === Сесото омгийнхний хэлээр "Басоточуудын эх орон" гэсэн утгатай үг юм. <ref>{{cite book|title=No Place Left to Bury the Dead|first=Nicole|last=Itano|publisher=Simon and Schuster|year=2007|page=314|isbn=0-7432-7095-9}}</ref> Басото гэдэг нь тус улсад амьдарч байсан эртний овог аймаг бөгөөд "восото" буюу "хүн төрөлхтөн" гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. <ref>Merriam-Webster Online. "[http://www.merriam-webster.com/dictionary/basotho Basotho]". Retrieved 11 May 2012.</ref> === {{LBR}} === Латин хэлний "Либер" буюу "эрх чөлөө" гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. АНУ боолчилсон хар арьстнуудад тусгайлан газар заан өгч улс болгон суурьшуулахдаа энэ нэрийг өгсөн байна. === {{LIB}} === Араб хэлний "лебнан" буюу "цагаан", "лебнен" буюу "сүү" гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Үүнээс гадна Ливан уулын нэрнээс үүдсэн нэр байж болно гэж судлаачид үздэг. Нутгийнхний хэлээр "ливан" гэдэг нь "Бурханы зүрх" гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. МЭӨ 2900 онд зохиогдсон "Гигламешийн судар" бичигт Эбла гэж дурдагдсан бол Библийн сударт Эблагын тухай 71 удаа дурдагддаг юм. === {{LBY}} === Тус улсын нэрний утга учир тухайлан тодорхой болоогүй. Гэхдээ Египетийн газар нутагт хамаардаг байсан "Ливийн цөл"-өөс тус улсын нэршил үүссэн гэж ихэнх судлаачид үздэг. Эртний Берберчүүдийн хэлээр "Либианс" буюу "цөлийн баруун тал" гэсэн утгатай ч гэж зарим эрдэмтэд үздэг байна. === {{LTU}} === Нэрний утга учрын талаар олон янзын таамаг, тайлбар бий. Үүнээс дурдвал Балтын орнууд эрт цагт нэгдэн нэг эзэнт гүрэн байснаас үүдэн "лиети" буюу "нэгдсэн, бэхжих" гэсэн утгай үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Түүнчлэн Грек хэлний "а-лей-сон" буюу "Аяга", Тохари хэлний "лиям" буюу "нуур" эртний слав хэлний "лияти" буюу "аадар бороо" гэх үгнүүдээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Литвачуудийн итгэдэгээр бол литва хэлний "лиетус" буюу "хур элбэгтэй нутаг" гэсэн утгатай юм байна. === {{LIE}} === Герман хэлний "гялтганасан чулуу" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Ариун Ромын эзэнт гүрний үед өөрөөр нэрлэж байсан ч Ариун Ромын эзэнт гүрэн задран унасны дараа энэ нэрээ сэргээн авсан байна. === {{LUX}} === Герман хэлний "люцл" буюу "жижиг", "бург" буюу "шилтгээн" гэх утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Эдгээр үгнүүд нийлээд "Жижиг шилтгээн" гэх утгыг илэрхийлнэ. ==М== === {{MRI}} === Нэрний утга учрын тухайтад дээр дурдсан Мауритани улсын утгатай тун төстэй. Түүнээс гадна эртний Голландын эзэнт гүрний Маурис Нассау гэх эзэн хааны нэрнээс үүссэн гэж зарим судлаачид таамагладаг. === {{MRT}} === Латин хэлний "Моорчуудын нутаг" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Моор гэдэг нь эртний араб үндэстнүүдийн нэг юм. === {{MAD}} === Малагаси омгийнхний хэлээр "Малагасичуудын эх орон" гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Малагаси гэдэг нь чухам ямар үг болох талаар өнөө цаг үед ямар ч тайлбар ирээгүй байна. Харин Венецийн худалдаачин Марко Поло аялалынхаа үеэр тус улсын нэрийг буруу дуудсанаас болж "Мадагаскар" гэх улсын нэр бий болжээ. Чухам түүний буруу дуудсан нэрнээс болж газрын зурагт энэ нэрээр тэмдэглэх болсон байна. === {{MKD}} === Грек хэлний "Македовиа" буюу "хязгаар нутаг, дараагийн" гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2364599 Μακεδονία], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus</ref><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=Macedonia Macedonia], Online Etymology Dictionary</ref> Түүнээс гадна Грек хэлний "Македнос" буюу "өндөр, нарийхан" гэх үгнээс үүссэн гэх тайлбар бий. <ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2364596 μακεδνός], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus</ref> === {{MWI}} === Уугуул Малавичуудын хэлээр "оргилсон их усан" гэх утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Түүнээс гадна Малави нуурын нэрнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Малави нуур нь 560 км урт, 75 км өргөн 706 метрийн гүн, Малави, Мозамбик, Танзани улсуудыг дамнан оршдог нуур юм. === {{MAS}} === Малайн хойгын нэрнээс тус улсын нэр үүссэн байх гэдэгт ихэнх түүхч, судлаачид итгэдэг. Чухамдаа эртний Энэтхэгийн худалдаачид энэ хойгоор дамжин олон арван төрлийн худалдаа хийдэг байсан түүх бий. Малай хэлний "мала" буюу "уулс" гэсэн үгнээс тус хойгын нэр үүссэн гэж үзэх эрдэмтэд бий. Түүнчлэн япон, малай хэлний "мелаю", "млаю" буюу "шургуу ажиллагсдын өлгий нутаг" гэсэн утгатай үгнээс үүссэн гэх домог бий. Энэ хоёр домог орчин цагт хамгийн элбэг тархжээ. === {{MDV}} === Санскрит хэлний "маладвипа" буюу "арлуудын цэцгэн титэм" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Түүнчлэн малай хэлний "мала" буюу "уулс", санскрит хэлний "дива" буюу "арал" гэсэн үгнээс үүдсэн "Уулсын арал" гэх утгатай гэсэн өөр нэг домог ч бий. === {{MLI}} === Эртний Баруун Африк хэлний "мали" буюу "усны үхэр" гэх үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. === {{MLT}} === Тус улсад эрт цагт Грек болон Финикүүдийн соёл холилдож байснаас шалтгаалан дараах хоёр утгаар тайлбарлагддаг. <ref name="ndmh">{{cite news|url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|publisher=Department of Information – Maltese Government|title=Notable dates in Malta's history|date=6 February 2008|access-date=21 Долдугаар сар 2017|archive-date=25 Арван нэгдүгээр сар 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|url-status=dead}}</ref> Грек хэлний "мелита" буюу "зөгийн бал" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн гэх домог бий. Византийн эзэнт гүрэн аль 395 оноос эхлэн энэ нэрээр газрын зурагт тэмдэглэсэн байна.<ref name="ndmh"/><ref>{{cite news|url=http://www.maltatoday.com.mt/2003/06/29/l7.html |publisher=Malta Today |title=Controversy over unique Maltese bee population |date=6 February 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319221059/http://www.maltatoday.com.mt/2003/06/29/l7.html |archivedate=19 March 2012 |df= }}</ref> Финикчүүдийн "малет" буюу "диваажин" гэх үгнээс үүссэн гэх өөр нэг хувилбар бас бий.<ref>{{cite book| last =Pickles| first =Tim| title =Malta 1565: Last Battle of the Crusades| publisher =Osprey Publishing| url =https://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=Maleth+Malta+haven&source=web&ots=PGO2OF9Y9I&sig=rcodiMbexlDy5YwMXhelH7zEYyw| isbn =978-1-85532-603-3}}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === {{MAR}} === Эртний Бербер хэлний "Мур Акуш" буюу "Бурхадын нутаг" гэсэн утгай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. === {{MHL}} === Британийн нэрт аялагч, ахмад Жон Маршаллын нэрээр тус улсыг нэрлэжээ. === {{MEX}} === Эртний Нахуати омгийнхний хэлээр "нар" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Түүнээс гадна уугуул мексикчүүдийн хаан "Мексихтили" хааны нэрнээс ч үүссэн гэж үзэх эрдэмтэд бий. Нахуати омгийн "метцтий" буюу "сар", "зиктий" буюу "гол" гэсэн үгнээс үүссэн гэх өөр нэг таамаг байдаг. Одоогийн Мексикчүүдийн итгэдэг өөр нэг домог бол эртний Ацтекын нийслэл "Мекихко" гэдэг байснаас үүдэн гарсан гэх домог юм. === {{FSM}} === Грек хэлний "микро" буюу "жижиг", "несос" буюу "арал" гэх үгнээс үүдсэн "жижиг арлууд" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. === {{MDA}} === Эртний Готик хэлний "мулда" буюу "шороо", "шавар" гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Түүнчлэн Румыньд орших Молдав голоос тус улсын нэр үүссэн гэж үздэг. Румыньчуудын дунд тархсан домгийн дүрээс одоогийн нэр үүссэн гэх өөр нэг домог бий. Энэ домгоор бол Драгос Вода гэх залуу баатар эр нутгийн догшин сахиус, ад зэтгэрийн амьтадыг дарахаар нэгэн өдөр анд гарчээ. Тэр уг ан хийхдээ эр, эм хоёр нохой дагуулж явжээ. Молда гэх эм нохой нь ямар ч догшин амьтадыг номхоруулж чадах шидтэй бол Мадыш гэх эр нохой нь ад зэтгэрийн ямар ч амьтныг даран сөнөөх чадалтай юм байна. Үүнээс үүдэн тус улсын одоогийн нэр болох "Молдав" нэр үүссэн ажээ. === {{MON}} === Грек хэлний "Ганцаар амьдрах" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Эртний Грекчүүд тус улсыг МЭӨ 6-р зуунд эзлэн захирч байсан гэх домог бий. === {{MGL}} === "Монголчуудын нутаг" гэх үгнээс одоогийн нэршил үүсчээ. Харин Монгол гэдэг нь уулын хажуугаар урсах "Мон" нэрт голоос одоогийн нэр үүссэн гэж үзэх өөр нэг домог бий. Түүнчлэн "Мөнх" гэх үгнээс үүссэн байж магадгүй гэж Монгол улсын их сургуулийн Түүх, нийгмийн ухааны сургуулиас гаргасан номонд дурджээ. <ref>{{cite book |author=[[National University of Mongolia]], School of Social Sciences, Department of History | title = Монгол улсын түүх | trans_title = History of Mongolia | year = 1999 | publisher = Admon | location = | language = Mongolian | isbn = | pages = 67–69 | chapter = 2. Хүний үүсэл, Монголчуудын үүсэл гарвал | trans_chapter = 2. Origins of Humanity; Origins of the Mongols }}</ref> Мөн монгол гэдэг нь "Ба" гэх эртний монгол үгнээс гаралтай бөгөөд "Ба" гэдэг нь бид гэсэн утгатай болно. Энэхүү "Ба" Гэдэг үгэн дээр олон тооны "-ууд" нөхцлийг залгаснаар "Багууд" буюу "Бангууд" гэмээн их инхлэг үсэгтэй бичдэг. Монгол хэлнээ Б болон М гийгүүлэгч сэлгэдэг. •Үүний жишээ болгож НУЛМИС (ᠨᠢᠯᠪᠤᠰᠤ) гэс үг бий. Ийн үсэг сэлгэн явсаар Мангууд буюу Мангул, Монгол гэсэн үг бий болсон гэсэн тайлбар бий. Мөнтүүнчлэн бидний өвөг дээдэс өөрсдийгөө Бида улус буюу Бидний улс гэсэн байдлаар нэрлэдэг байсан нь хачирхалтай хэрэг билээ. === {{MNE}} === Итали хэлний Венец аялагаар "Хар уул" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. ::'''''Чёрна Гора/Црна Гора''''' Монтенегрочууд өөрийн хэлээр улсаа ийн нэрлэдэг. Орос болон Монтенегро дуудлагаар мөн л "Хар уул" гэх утгыг илэрхийлнэ. === {{MOZ}} === Эртний арабын гарамгай удирдагч болох Шейх Мусса бен Мбикигийн нэрнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Нэг ёсондоо Мозамбик арлын нэрнээс одоогийн нэршил нь үүссэн байна. === {{MYA}} === Эртний Бирм хэлний "мьян" буюу "хурдан", "мар" буюу "хүчтэй" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн гэдэгт ард иргэд нь итгэдэг. Гэвч эртний Миндон улсын харьяанд байсан албатуудыг "Мьянмачууд" гэж нэрлэдэг байснаас шалтгаалан одоогийн нэрийг сонгосон гэж эрдэмтэд үздэг юм.<ref name="thantmyintu2001">{{cite book | first=Thant | last=Myint-U | year=2001 | title=The Making of Modern Burma | isbn=0-521-79914-7 | publisher=Cambridge Univ. Press | location=Cambridge}}</ref> ==Н== === {{NAM}} === Нама хэлний "Намиб" буюу "Юу ч үгүй газар орон" гэсэн утгатай үгнээс үүсчээ. Намибын цөл энэ нутагт оршдог учир улсын нэр үүнээс үүссэн байна. === {{NRU}} === Науру омгийнхний хэлээр "Анаоэро" буюу "Би далайн эрэг явлаа" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүсэн бий болжээ. Герман хэлэнд энэ улсыг "Наводо" эсвэл "Онаверо" гэж тэмдэглэж байсан гэдэг. === {{NIG}} === Нигер голын нэрнээс тус улсын нэр үүсчээ. Нигер гэдэг нь Туарег хэлний "негхиррэн" буюу "урсаж буй ус" гэсэн утгыг илэрхийлдэг юм байна. Мөн нигер хэлний "Ни Гир" буюу "Гир мөрөн" гэсэн үгнээс үүсэлтэй ажээ.<ref>{{cite book | title =Atlas A-Z | publisher =Dorling Kindersley | year =2004 | location =New York City | page =289 }}</ref> Латин хэлт орнууд буюу барууныхан латин хэлний "нигер" буюу "хар арьст" гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэдэгт итгэдэг. Гэвч энэ нь арьс өнгөөр ялгаварласан үзлээс өөр юу ч биш юм. === {{NGR}} === Нэрний утга учрын тухайд дээр дурдсан Нигер улстай ижилхэн юм. === {{NED}} === Голланд хэлээр "Доод нутаг" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. <ref>see:[http://www.etymonline.com/index.php?search=nether&searchmode=none Online Etymology Dictionary on Nether] However, the explanation given in this source about the origin of the word ''Nederlanden'' as used "by the Austrians" in contradistinction to their own mountainous country, is extremely implausible, if only because the use of the word antedates the [[Austrian Netherlands]] by two centuries at least. Austria itself has a ''Niederösterreich'' region ([[Lower Austria]]) that is quite mountainous, but derives its name from its downriver location.</ref> Герман улс цэвэр газар зүйн байршлаас шалтгаалан ингэж нэрлэх болсон байна. Учир нь Райн мөрний адаг хэсэгт тус улс байрладаг учир ийнхүү нэрлэхэд хүрчээ. <ref name=Duke>{{cite book|last=Duke|first=A.|title=Dissident identities in the early modern Low Countries|year=2009|publisher=Ashgate Publishing}}</ref>{{rp|37}} ::'''''Голланд''''' Олон улсад тус улсыг голцуу энэ нэрээр нь мэддэг. Энэ нь Герман хэлний "холт" буюу "модот нутаг" гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэж судлаачид үздэг.<ref>Online Etymology Dictionary. "[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=holland&searchmode=none Holland]".</ref> === {{NCA}} === Никарагуа гэдэг нь тус улсын уугуул иргэдийн хэлээр "никари" буюу "нуур" гэсэн үгнээс үүсчээ. Уугуул иргэд "Никари" гэж тус улсад урсдаг голоо нэрлэдэг байсан гэдэг. Харин Испанийн аялагч Гил Гонзалез Давила энэ нутагт хөл тавихдаа "акуа" буюу "ус" гэсэн үг нэмж одоогийн бидний мэдэх "Никарагуа" гэх үг бий болсон байна. Никарагуа нуур нь 161 метр урт, 71 км өргөн 26 метр гүн зөвхөн Никарагуа улсад байдаг нуур юм. === {{NOR}} === Хуучин Норс хэлний "норорвегр" буюу "Умардын зам" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. ::'''''Норге''''' Норвегичууд эх хэлээ улсаа ийн бичдэг бөгөөд энэ нь "Умард" гэсэн утгатай үг юм. ==О== === {{OMA}} === Араб хэлний "аамен", "амун" буюу "гэрээслэгдсэн, суурьшсан" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай гэж олон судлаачид үздэг байна. Ромын алдарт жанжин Плиний, Птоломей нар энэ нутгиийг "Омана" гэж түүх шастирт тэмдэглэсэн байдаг.<ref>[[Pliny the Elder]]. ''[[Natural History (Pliny)|Natural History]]'', VI.149.</ref> === {{RUS}} === Орос гэдэг нь хуучин Норд хэлний "родс" буюу "завьчин" гэх үгнээс үүдэлтэй ажээ. Византийн Грекчүүд "Росиа", Варангичууд "Рус гэж тэмдэглэж байжээ. ==Ө== === {{RSA}} === Газар нутгийн байршлын тухайд Африк тивийн өмнөд хэсэгт орших учир "Өмнөд Африк гэж нэрлэх болжээ. ::'''''Суйд-Африка''''' Өмнөд Африкчууд өөрийн эх хэлээрээ ингэж нэрлэдэг. Энэ нь Африкчуудын хэлээр "Өмнөд Африк" гэсэн үг юм. ::'''''Азаниа''''' Цагаан арьстанууд голчлон амьдардаг бүс нутагт африк хэлээс өөрөөр ингэж дууддаг. Энэ нь грек хэлний "Азайнейн" буюу "хуурай" гэсэн үгнээс үүдсэн нэр юм. === {{KOR}} === "Горео" болон "Гогурео" улсыг нэрлэдэг байснаас тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. Йемаек хэлний "Гуру" буюу "хана хэрэмт хот", "Гаури" буюу "төвийн" гэсэн үгнээс гаралтай гэдэгт эрдэмтэд нэгджээ. Харин Өмнөд гэсэн тодотголыг Солонгосын дайнаас хойш хоёр хуваагдахад авчээ. ::'''''Гуулин улс''''' Энэ нь Хятад хэлний "Гао Ли" буюу "сүрлэг" гэсэн үгнээс гаралтай юм. === {{SSD}} === Судан гэдэг нь Араб хэлний "судан" буюу "хар арьстан" гэх үгнээс үүдсэн нэр юм. Харин урдаа "өмнөд" гэсэн дагавар нэмсэн нь одоогоос зургаан жилийн өмнө Суданы дайнаар хоёр хуваагдсанаас хойш ийм дагавар авах болжээ. ==П== === {{PAK}} === Пакистан гэдэг нь Урду хэлний "Паки" буюу "ариун", Перс хэлний "стан" буюу "улс" гэсэн утгатай ажээ. Өөрөөр хэлбэл "Ариун улс" гэсэн утгатай үг юм. Улстөрийн үзэл суртлын үед Энэтхэгээс үргэлж тусдаа байхын тулд Пакистаны хөдөлгөөнийг удирдаж байсан Рахмат Али гэгч "Одоо эсвэл хэзээ ч үгүй" зохиолдоо "Пунжаб, Кашмир, Синдх, Балучистан мужууд нийлээд ПАКСТАН" болж байгаа гэж тайлбарлаж байжээ.<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever%3F}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=[[S. M. Ikram]]|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |title=Rahmat Ali ::Now or Never |publisher=The Pakistan National Movement |accessdate=14 April 2011 |author=Rahmat Ali |page=2 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |archivedate=19 April 2011 |df=dmy }}</ref> === {{PLW}} === Палаучуудын домгоос тус улсын нэр үүсчээ. Палау хэлээр "Айбелау" буюу "Шууд бус хариултууд" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Учир нь тус улсыг бүтээж байсан Чуаб гэх үлэмж биет бурханы асуултад булзайруулсан хариулт өгч байсан тул маш удаанаар тус улсыг бүтээсэн гэдэг домог бий билээ.<ref>Belau National Museum, cited by Pelnar, Bonnie. "[http://www.underwatercolours.com/bai/bais.html The Bais of Balau]". Retrieved 22 September 2011.</ref> ::'''''Белау''''' Палаучууд эх хэлээрээ өөрсдийн улсаа ийн нэрлэдэг билээ. Утгыг нь дээр дурдсан тул тайлбарлахаа азная. === {{PLE}} === Хебрю хэлний "Филистинчүүдийн газар орон" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ.<ref>[http://etymonline.com/index.php?term=Palestine&allowed_in_frame=0 Online Etymology Dictionary (Palestine)]</ref> Филистинчүүдийг Латин хэлэнд тэмдэглэхдээ "Палестина" гэж тэмдэглэсэн байдаг. Эртний Филистиний нутагт одоогийн Газын зурвас, Ашдод, Ашкелон, Экрон, Гат хотын нутаг багтдаг байжээ. === {{PAN}} === Уугуул Куева индианчуудын хэлээр "Арвин их загасны орон" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. Тус улсын нийслэл хотыг ч мөн ингэж нэрлэдэг билээ. === {{PNG}} === Папуа гэдэг нь Малай хэлний "папуах" буюу "үсэрхэг" гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Харин Шинэ Гвиней гэдэг нь тус улсыг анхлан нээсэн Испанийн аялагч Иниго Ортиз де Ретез Африкын Гвиней улстай яг ижилхэн учир "Шинэ Гвиней" гэх нэр өгсөн байна. === {{PAR}} === Тус улсын нэр нь чухам ямар утга учиртай нь бидний үед тодорхойгүй байна. Эртний Гуарани хэлний "пара" буюу "гол", "гуай" буюу "титэм" гэсэн үгнээс гаралтай гэх тайлбар байдаг. Мөн түүнчлэн "Их уст гол" гэсэн уугуул иргэдийн нэр гэсэн тайлбар ч бий. Тус улсад аж төрж байгаад устан үгүй болсон "Паяагуачуудын нутаг" гэсэн утгай үг гэсэн домог ч бас бий. === {{PER}} === Энэ улсын нэрний талаар хоёр тайлбар өнөө цаг үед хүрч иржээ. Эхнийх нь "Биру" буюу "Гол" гэсэн утгай үг гэсэн тайлбар бий. Харин удаах тайлбар нь Тус улсад ирсэн эзлэн түрэмгийлэгчид нутгийн гурван иргэнийг дагуулан шинэ газар нутагтайгаа танилцаж явжээ. Гэтэл Испаничууд "Энэ чухам ямар нэртэй газар вэ" гэж асуусан байна. Тэднийг дагалдаж явсан нутгийн гурван эр чухам юу гээд байгааг нь ойлгоогүй учир уугуул иргэдийг ахалж явсан ахмад настай нэгэн эр өөрийнхөө нэрийг асууж байна гэж бодон "Беру" гэж хариулснаас тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. === {{POL}} === "Польшчуудын нутаг" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Харин Польш гэдэг нь польш хэлний "Поле" буюу "Нээлттэй талбай" гэсэн үгнээс гаралтай ажээ. Аравдугаар зуунд Полан гэж судар номонд тэмдэглэгдэж байсан бол Полска гэх нэр 13-14-р зуунд өөргөн тархжээ. === {{POR}} === Тус улсын нэрний тайлбар олон янз. Тус улсын Порто болон Гайа хотуудын нэрнээс үүссэн гэсэн тайлбар байдаг бол латин хэлний "порт" буюу "боомт", Грек хэлний "каллис" буюу "үзэсгэлэнтэй", Латин хэлний "Калере" буюу "халуун" гэсэн үгнээс үүссэн гэх тайлбар бий. ==Р== === {{RWA}} === Кинярванда хэлний "кванда" буюу "Газар нутгаа тэлсэн" гэсэн үгнээс үүдэлтэй ажээ.<ref>Vansina, Jan ''[https://books.google.com/books?id=tgT-lyk40agC&pg=PA35 Antecedents to Modern Rwanda: the Nyiginya Kingdom]'', p. 35. University of Wisconsin Press, 2004. {{ISBN|0-299-20124-4}}. Retrieved 1 October 2011.</ref> Түци омгийн хаадууд эрт цагт зэргэлдээ овог аймгуудаа байлдан эзэлж байснаас тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. === {{ROU}} === Ромчуудын харьяанд орших нутаг гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Ромын эзэнт гүрний үеэс тус нутгийг ийн нэрлэх болсон юм. Түүнчлэн тус улсын ард иргэдийг ч ромчууд гэдэг байсан түүхтэй. Анх I Карол хаан 1866 оноос тус улсын одоогийн нэршлийг ашиглаж эхэлсэн гэдэг. ==С== === {{SAM}} === Уугуул Самоачуудын хэлний "са" буюу "ивээгдсэн", "моа" буюу "төв" гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Бас өөр нэг домгоор бол "Моа шувуунуудын орон" гэсэн үг гэсэн утгатай ажээ. === {{SMR}} === Италийн алдарт Католик шашны гэгээнтэн, Католик номлолыг сурталдагч "Гэгээн Маринус"-ын нэрнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Гэгээн Маринус нь манай эриний 301-305 оны орчимд одоогийн Сан Марино орчимд сүм дуган бариулах ажил эрхэлж байгаад Ромчуудын хяхалт хавчлагаас шалтгаалан Хорват руу дүрвэж байсан түүхтэй юм. === {{STP}} === :'''Сан Томе''': Португалын эзлэн түрэмгийлэгчид 1470 юм уу 1471 оны 12-р сарын 21-нд буюу Гэгээн Томасын өдөр тус газрыг нээсэн учир ийн нэрлэсэн байна. :'''Принсипи''': Гэдэг нь португал хэлний "Гүн, ван, хунтайж" гэсэн үг юм. === {{KSA}} === Саудчуудын Араб гэсэн утгатай араб үг. Учир нь тус улсыг Сауд угсааны хаадууд ээлжлэн захирдаг учир ийнхүү нэрлэх болжээ. "Сауд" гэдэг үг нь арабын зурхайн нэгэн одны систем юм. === {{SWZ}} === Сваци омгийнхний хэлээр "Свацичуудын газар нутаг" гэх үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Тус омгийг "Сваци" гэх хаан эрт цагт үндэслэжээ. === Сейнт Винсент ба Гренадинес === :'''Сейнт Винсент''': Аунгаа аялагч Кристофер Колумб 1498 оны нэгдүгээр сарын 22-ны өдөр буюу Гэгээн Винсентын өдөр нээсэн учир ийн нэрлэсэн байна. :'''Гренадинес''': Энэ нь Испанийн Гранада хотыг санагдуулсан учир ийнхүү нэрлэх болсонтой холбоотой ажээ. === Сейнт Киттс ба Невис === :'''Сейнт Киттс''': Алдарт аялагч Кристофер Колумб тус газар орныг нээхдээ Гэгээн Кристоферийн нэрийг хүндэтгэн ийнхүү нэрлэх болсон байна. :'''Невис''': Испани хэлний "Цасан хатан" гэх үгнээс энэхүү нэршил үүсчээ. === {{LCA}} === Францын далайчид 1502 оны 12-р сарын 13-ны өдөр буюу Гэгээн Люсын өдрөөр тус газрыг нээсэн учир шинээр нээсэн газраа ийнхүү нэрлэх болжээ. === {{SYC}} === Францын аялагчид 1754-1756 онд Францын эзэн хаан XV Луй хааны зарлигаар Сангийн сайд Жеан Море де Сейшэллийн нэрээр ийнхүү нэрлэсэн байна. === {{SEN}} === Сенегал голын нэрнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Сенегал гэдэг нь Берберчүүдийн хэлээр "Зенага" буюу "газар нутаг" гэсэн үг юм. Сенегал гол өнөө цаг үед Сенегалын хойд хэсэг, Мавритани улсын нутагт урсаж байгаа билээ. === {{SRB}} === Тус улсын нэршил чухам ямар утгатай нь тодорхойгүй. Грек хэлний "сиро" буюу "давтах", хуучин Индик хэлний "сарбх" буюу "тулалдах", латин хэлний "серо" буюу "бүтээн байгуулах" Орос хэлний "Пасерб" буюу "дагавар хүүхэд", Украин хэлний "присербится" буюу "нэгдэн орох" гэсэн утгатай үгсээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Түүнчлэн судлаач Шустерын баталж байгаагаар Прото-Слав хэлний "уух" гэсэн үгнээс үүдэлтэй ажээ. === {{SIN}} === Санскрит хэлний "Симхапура" буюу "Арслант хот" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. === {{SYR}} === Чухам ямар утга учиртай нь өнөө хэр нь тодорхойгүй байна. Ассирчуудыг нэрлэсэн үгнээс үүссэн гэж үзэх эрдэмтэд байдаг бол Эртний Грек хэлний "сириак" буюу "хүмүүс" гэсэн үгнээс үүссэн байх гэсэн таамаг ч бий. === {{SVK}} === Славчууд гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Слав гэдэг нь "слово" буюу "үг" гэх утгатай гэж эрдэмтэд тайлбарладаг. Түүнчлэн "слава" буюу "суу алдар, "слух" буюу "сонсох" гэсэн үгнээс гаралтай гэсэн тайлбар ч бий. === {{SVN}} === Славчуудын Венеци гэх утга бүхий Герман үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. === {{SOL}} === Испанийн алдарт аялагч Альваро де Менданиа и Нейра 1567 юм уу 1568 онд тус бүлэг арлыг нээхдээ Библи сударт дурдагдсан Соломон хааныг бодож үг нэрийг өгчээ. Чухамдаа тэрээр Соломон хааны нуусан эрдэнэ энд байгаа гэж бодож, хэсэг хугацаанд алт, эрдэнэс хайж өнгөрөөсөн юм. === {{SOM}} === Сомаличуудын нутаг гэсэн утгатай уугуул иргэдийн өгсөн нэр ажээ. Сомали гэдэг нь "сак мааль" буюу "үхэрчид" гэх үнээс үүссэн гэх өөр нэг домог ч бас бий. Түүнчлэн Самаале гэх хамба ламтаны нэрийг бэлгэдсэн гэж үзэх түүхчид ч байдаг. === {{SDN}} === Дээр дурдсан Өмнөд Суданы нэрний утгатай төстэй учир дурдахаа азная. === {{SUR}} === Суринен үндэстнүүдийн нутаг гэсэн утгатайгаар тус улсын нэрийг тайлбарладаг. === {{SLE}} === Испани хэлний "Сьерра Леона" буюу "Арслант уул" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. Португалийн аялагч Педро де Синтра 1462 онд энэ нутгийг нээхдээ арслан шиг хэлбэртэй сунаж тогтсон уул нурууг анхлан харж улмаар энэ нэрийг өгсөн гэх домог бий. ==Т== === {{THA}} === Тай хэлээр "Тай үндэстний өлгий нутаг" гэх утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. "Тай" үндэстнүүдийн нэр чухам ямар утгатай талаар олон янзын тайлбар бий. Тухайлбар "хүн ард", "хүн төрөлхтөн" гэсэн утгыг илтгэдэг гэж зарим эрдэмтэн үздэг бол зарим нь "эрх чөлөө" гэсэн утгатай гэж тайлбарладаг. ::'''''Ратча Аначак Тай''''' Эх хэлээрээ албан ёсны албан бичигт өөрийн улсаа ингэж бичдэг. Энэ нь "Тайландын язгуур угсаа" гэсэн утгатай тайланд үг юм. === {{TJK}} === "Тажикуудын эх нутаг" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. "Тажик" гэдэг нь Шинэ Перс хэлээр "Тази" буюу "Араб" гэсэн утгыг илтгэдэг. Түүнчлэн төвд хэлний "Таг Жиг" буюу "бар, ирвэс" гэсэн утгатай гэж тайлбарлах судлаачид ч бий. Харин перс хэлний "стан" буюу "улс" гэсэн үг нийлж одоогийн бидний мэдэх "Тажикистан" гэх нэр бий болжээ. === {{TAN}} === "Танганияка болон Занзибарын газар нутаг" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 1964 онд Танзаничууд тусгаар тогтнохдоо "Танганияка болон Занзибарын нэгдсэн улс " гэх нэрийг авсан байна. ::'''''Танганияка''''' Тус улсын хамгийн том нуур. Харин энэ нуурын нэр ямар учиртай талаар олон янзын тайлбар бий. Сир Ричард Френцис Бартон үүнийг "ту танганияка" буюу "нэгдэн орох", "ус тааралдах" гэсэн утгатай нутгийн иргэдийн үгнээс үүдсэн гэж үздэг бол Хенри Стенли гэх эрдэмтэн "тонга" буюу "арал", "хика" буюу "хавтгай" гэсэн утгатай гэж тайлбарласан байдаг. ::'''''Занзибар''''' Перс болон Араб хэлний "Занжибар" буюу "Хар эрэг" гэсэн утгатай үг юм. === {{TOG}} === Нутгийн уугуул иргэд болох Эве омгийн хэлээр "то" буюу "ус", "го" буюу "эрэг" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. <ref>{{cite book|title=Peoples of Africa: Togo-Zimbabwe |url=https://books.google.com/books?id=rlz2bWRPmvgC&pg=PA531 |year=2001 |publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7168-4|page=531}}</ref> <ref name="Togo1920s"/> Мөн Германчуудын нээсэн "Тоговилль" гэх тосгоны нэрнээс улсын нэр үүссэн гэх өөр нэг хувилбар ч бий. === {{TGA}} === Уугуул Самоачуудын хэлээр "Өмнөд", "Өмнөдийн" гэх утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. === {{CAF}} === Франц хэлний "République centrafricaine" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. === {{TRI}} === Испани хэлний хоёр өөр утгатай үг нийлснээр тус улсын нэр бий болсон байна. ::'''''Тринидад''''' Аугаа аялагч Кристофер Колумб гурав дахь аялалынхаа үр дүнд тус газар нутгийг нээхдээ "Эцэг, хүү, ариун сүнсний ивээл шингэсэн ариун арал" гэх нэр хайрласан байна. Үүнээс "Тринидад" гэх нэршил үүссэн гэдэг. ::'''''Тобаго''''' "Тамхи" буюу "Тамхины орон" гэх үгнээс үүссэн гэх тайлбар байдаг. Гэвч энэ тайлбар дээр эрдэмтэд өөр, өөр үзэл бодолтой байдаг билээ. === {{TUV}} === "Найман арал", "Өөр хоорондоо адилгүй найман арал" гэх Тувалу үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. === {{TUN}} === Тус улсын нутаг дэвсгэр дээр эрт цагт оршин тогтнож байсан Тинес хотын нэрнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн гэж үздэг. "Таниф" буюу эртний Финикийн охин тэнгэрийн нэр нь "Тинес" хотын нэр болсон байна. <ref>{{cite book | last = Taylor | first = Isaac | title = Names and Their Histories: A Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature | publisher = BiblioBazaar, LLC | year = 2008 | page = 281 | isbn = 0-559-29668-1 }}</ref> <ref name="ej-brill">{{cite book | last = Houtsma | first = Martijn Theodoor | title = E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 | publisher = Brill | year = 1987 | page = 838 | isbn = 90-04-08265-4 }}</ref> Мөн түүнчлэн Бербер хэлний "доор орших", "цогцолсон" гэх үгнээс ч үүссэн байх гэсэн таамаг бий. <ref name="peter-ross">{{cite book | first1 = Peter M. | last1 = Rossi | first2 = Wayne Edward | last2 = White | title = Articles on the Middle East, 1947–1971: A Cumulation of the Bibliographies from the Middle East Journal | publisher = Pierian Press, [[University of Michigan]] | year = 1980 | page = 132 }}</ref> === {{TUR}} === Араб хэлний "Тюрк" буюу "цогцлоон бүтээсэн" гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. === {{TKM}} === "Туркменчүүдийн эх орон" гэсэн утгатай үг юм. "Туркмен" гэдэг нь Согдиан хэлний "Турк шиг харагддаг", "Турктэй ижилхэн" гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. Учир нь улстөрийн байгуулал, бүтцийн хувьд яг дуурайж анхлан үүссэн учир ийнхүү нэрлэх болжээ. <ref>[[Yury Zuev|Yu. Zuev]], ''"Early Türks: Essays on history and ideology"'', Almaty, Daik-Press, 2002, p. 157, {{Listed Invalid ISBN|9985-4-4152-9}}</ref> Туркменчууд заримдаа "Цэвэр Турк" гэж өөрсдийнхөө нэрийг тайлбарлах нь бий. <ref>''US Library of Congress Country Studies.'' "[http://memory.loc.gov/frd/cs/tmtoc.html Turkmenistan]."</ref> Исламын шашны түүхч, теологич Ибн Хатирийн үзэж байгаагаар "итгэл үнэмшил, ариун шүтээн" гэсэн үгнээс гаралтай гэж тайлбарласан байдаг. ==У== === {{UGA}} === Свахили хэлний "Буганда" гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Буганда гэдэг нь тус улсад оршин тогтнож байсан Багандагын хаант улсын нэр юм. "Баганда" гэдэг нь "Ах дүүс", "эвтэй хүмүүс" гэсэн утгыг илтгэдэг байна. === {{UZB}} === Турк хэлний "уз" буюу "өөрийн", "бек" буюу "эрхэм", перс хэлний стан буюу "улс" гэсэн үгнүүд нийлж тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. Зарим судлаачид" Эрх чөлөөтэй нутаг" гэж тус улсын нэрний утгыг тайлдаг. === {{UKR}} === Украин гэдэг нь Слав хэлний "Крайна" буюу "улс", "хязгаар нутаг" гэх утгатай юм. === {{URY}} === "Уругвай голын хажууд орших улс" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн эршил үүсчээ. "Уругвай" гэдгийг эрдэмтэд олон янзаар тайлбарласан байдаг. Зарим нь "уругуа" буюу "дун", "и" буюу "ус" гэж тайлбарласан бол зарим нь "уру" буюу "шувууд", "гуаи" буюу "нүүдэллэж ирдэг" гэсэн утгатай гэж тайлбарлажээ. ==Ф== === {{FJI}} === Уугуул Фижичүүдийн хэлээр "фиси" буюу "хараач" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. <ref>Thompson, Basil. "{{Webarchiv|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_1_1892/Volume_1,_No._3,_1892/The_land_of_our_origin_(Viti,_or_Fiji.)_by_Basil_Thompson,_p143-146/p1 |wayback=20180210080244 |text=The Land of Our Origin (Viti, or Fiji) |archiv-bot=2023-11-20 07:34:56 InternetArchiveBot }}". ''Journal of the Polynesian Society'', Vol. 1, No. 3, pp. 143–146. 1892</ref> Харин Британийн аялагч Жеймс Күүкийн тайлбарласнаар уугуул иргэд нь "Вити Левү" буюу "Аугаа Вити" гэж оршин суугаа газраа нэрлэдэг байсан гэжээ. <ref>{{cite web |url=http://www.fiji.gov.fj/ |title=Fiji Today, 2005–2006 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201208130939/http://www.fiji.gov.fj/ |archivedate=2020-12-08 |df= |access-date=2017-07-23 |url-status=dead }}. ''{{cite web |url=http://www.fiji.gov.fj/uploads/FijiToday2005-06.pdf |title=Fiji Today, 2005–2006 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070403140105/http://www.fiji.gov.fj/uploads/FijiToday2005-06.pdf |archivedate=3 April 2007 |df= }} '': "Europeans in Fiji".</ref> === {{FIN}} === Хуучин Норс хэлээр "Финчүүдийн өлгий нутаг" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. <ref name="Names&Histories"/> Манай эриний анхдугаар зууны үеэс эртний Грекийн судар бичгүүдэд "Фенни", "Финной", хоёрдугаар зуун буюу Птоломейн үед "Фани" гэх зэргээр тэмдэглэж иржээ. Фин гэдэг нь Прото Герман хэлний "финне" буюу "хэсүүлч", "анчид" гэх үгнээс үүссэн гэдэгт олонх судлаачид нэгддэг. :'''''Суоми''''' Финландчууд эх хэлээрээ улс орноо ингэж бичдэг. Фин хэлний "Суомаа" буюу "баянбүрд" гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. <ref name="Names&Histories"/> === {{FRA}} === Эртний Франк хэлээр "Франкуудын эх орон" гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Франк гэдэг нь Прото-Герман хэлээр "франкон" буюу "жад" гэсэн үг юм. Үүнээс гадна Эртний Герман хэлний "Франкиш" буюу "эрх чөлөөт" гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн гэх хувилбар байдаг. <ref name="Names&Histories"/> ==Х== === {{HON}} === Хондурас гэх нэрийг нэрт аялагч Кристофер Колумб өгсөн гэдэг. Энэ нь Испани хэлээр "далайн гүн ёроол" гэсэн утгатай. Учир нь тус улсын хойд эрэгт маш гүн далай бий. === {{HRV}} === Улсын нэрний талаар тогтсон ойлголт байхгүй. Гэхдээ Дундад зууны латин хэлний "Круаити" буюу "ус нэрэгчид" гэх үгнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Збигнев Голаб гэх Хорват эрдэмтний тайлбараар бол "Хровати" буюу "жадны үзүүр бүтээгчид", "храват" буюу "уулчид" гэх үгнээс үүссэн гэжээ. === {{CHN}} === Эртний Санскрит хэлний "хина", Дундад зууны Перс хэлний "хини" гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. <ref name="AmHerChin">''The American Heritage Dictionary of the English Language''. "[http://dictionary.reference.com/browse/China?qsrc=2888 China]". Houghton-Mifflin (Boston), 2000.</ref> "Хина" гэдэг нь тусгайлсан утгагүй "Чин" болон "Жин" гүрнийг өөрсдийнхөө хэлээр нэрлэсэн гэж эрдэмтэд үздэг. ::'''''Жүнггүо''''' Олонд хамгийн өргөн тархсан энэ нэр нь "Дундад улс" гэсэн утгатай. ==Ч== === {{TCD}} === Тус улсын баруунөмнөд хэсэгт орших Чад нуурын нэрнээс Чад улсын нэр үүсчээ. Канури омгийнхний хэлээр Чад гэдэг нь "нуур" гэсэн үг юм байна. === {{CHL}} === Тус улсын нутаг дэвсгэрт 1553 онд хөл тавьсан Испанийн экспедицийн ахлагч Диего де Альмагро "Халуун ногоо хэрэглэдэг хүмүүс" гэж тэмдэглэснээс энэ нэр үүсчээ. Испани хэлний "Чили" гэх үг тус улсын нэр болсон байна. <ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Chile |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=19 September 2011}}</ref> Түүнчлэн Инкачуудын домогт хаан Тилигийн нэрнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий.<ref>{{cite web|url=http://www.chile.com/tpl/articulo/detalle/ver.tpl?cod_articulo=7225 |title=Chile.com.La Incógnita Sobre el Origen de la Palabra Chile |publisher=Chile.com |date=15 June 2000 |accessdate=17 December 2009 |language=es |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415204553/http://www.chile.com/tpl/articulo/detalle/ver.tpl?cod_articulo=7225 |archivedate=15 April 2009 |df=dmy }}</ref><ref>{{cite web|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/459648/Picunche |title=Picunche (people) – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=17 December 2009}}</ref> Олонд төдийлөн түгээгүй ч Күечуа омгийн "чири" буюу "алт" <ref name="1911britannica">"CHILE." Encyclopædia Britannica. 11th ed. 1911. ("derived, it is said, from the Quichua chiri, cold, or tchili, snow")</ref>, Аймара омгийн "тчили" буюу "газрын төгсөгл", "цас" <ref name="1911britannica"/><ref>{{cite encyclopedia |url=http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761572974_4/Chile.html |title=Chile (república) |encyclopedia=Enciclopedia Microsoft Encarta Online |year=2005 |accessdate=26 February 2005 |quote=The region was then known to its native population as Tchili, a Native American word meaning "snow." |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510215421/http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761572974_4/Chile.html |archivedate=10 May 2008 |df=dmy }} 31 October 2009.</ref>, Мапүче омгийн "чийли-чийли" буюу "шар далавчит хар шувуу" гэх утгатай гэсэн тайлбарууд байдаг. <ref name="hudson"/><ref>{{cite book |first=Miguel |last=de Olivares y González SJ |contribution=Historia de la Compañía de Jesús en Chile |url= |title=Colección de historiadores de Chile y documentos relativos a la historia nacional |year=1864 |origyear=1736 |editor=Imprenta del Ferrocarril |location=Santiago |volume=4 |number= |pages= |accessdate=14 October 2010|language=es}}</ref> === {{CZE}} === 1993 онд дэгдсэн ягаан хувьсгалын дараа энэ нэрийг сонгосон байна. "Чета" буюу "цэргийн нэг хороо" гэсэн утгатай гэсэн тайлбар байдаг. <ref>Online Etymology Dictionary. "[http://dictionary.reference.com/browse/czech Czech]". Retrieved 11 February 2011.</ref> ==Ш== === {{SWE}} === Хуучин Норс хэлний "свипиод" буюу "айлын ганц хүүхэд" гэсэн үгнээс гаралтай гэсэн тайлбар өнөө цагт тархжээ. Түүнчлэн "Эх орны иргэн" гэх утгатай гэж Германы эрдэмтэд тайлбарласан байдаг. ::'''Свериге''' Шведчүүд эх хэлээрээ улс орноо ийн нэрлэдэг. "Шведийн хаант нутаг" гэсэн утгатай Швед үг юм. === {{CHE}} === Алеманик үндэстний хамгийн их тархсан, мөн уг үндэстнийг байгуулсан гэгдэх Швицо хааны нэрнээс тус улсын нэр үүсэн бий болжээ. Анхлан МЭ 972 онд "Швиц" гэсэн нэрээр түүх шастирт тэмдэглэгдсэн байдаг. ::'''Хелветиа''' Олонд танигдсан домгийн нэр. Энэ нь Латин хэлээр Сельтик үндэстнүүдийг нэрлэдэг үг юм. === {{NZL}} === Голланд хэлний "Нова Зийландиа" буюу "Шинэ тэнгисийн нутаг" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсэн бий болжээ. Алдарт аялагч Жеймс Күүк тус нутагт анхлан хөл тавьмагцаа ангилаар ийн тэмдэглэсэн нь Голланд хэлэнд түгэж, улмаар газрын зурагт ийнхүү тэмдэглэх болсон байна. === {{LKA}} === Санскрит хэлний "Шри" буюу "ариун", "Ланка" буюу "арал" гэсэн үгнээс бүтсэн "Ариун Арал" гэх утгатай нэр юм. Домогт Равана хааны хаант улсын гол төв нь Шри Ланк байсан гэж үздэг. ==Э== === {{GNQ}} === Экваторын бүслүүрийг дайран оршдог улс учир ийнхүү экваторын гэсэн үгийг өмнөө авчээ. Харин "Гвиней" гэдэг нь Бербер хэлний "гинавен", "агинау", "агинаоу" буюу "түлэгдсэн", "хар арьстан" гэх үгнээс үүсэн бий болжээ.<ref name="Bovi">Bovill, Edward Wm. ''The Golden Trade of the Moors: West African Kingdoms in the Fourteenth Century''. Weiner (Princeton), 1995.</ref> === {{ECU}} === Испанийн эзлэн түрэмгийлэгчид Күйто хотноо колоничлолын захиргаа барих гэж байсан тэр цаг үед захиргааны барилга экваторын бүслүүрээс ердөө 40 км-ийн зайтай байсан тул ийнхүү нэрлэх болжээ. Экваторын бүслүүрийг Испаниар "Экуадор" гэж нэрлэдэг байсантай холбоотой. === {{SLV}} === Испани хэлний "Сальвадор" буюу "Авран нигүүлсэгч" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 1525 оны 4-р сарын 1-ний өдөр тус улсыг нээсэн Гонзало де Альварадо энэ нутагт хөл тавиад "Ертөнцийн эзэн Исүс христийн өлгий нутаг л ийм байдаг байх" гэж өдрийн тэмдэглэлдээ бичсэн байжээ. {{es icon}}</ref><ref>San Salvador. [http://www.sansalvador.gob.sv Official website]. ''{{Webarchiv|url=http://www.sansalvador.gob.sv/?p=17 |wayback=20170704045822 |text=Historia oficial de la ciudad de San Salvador |archiv-bot=2023-11-29 13:57:21 InternetArchiveBot }}''. {{es icon}}</ref> === {{IND}} === Хуучин Перс хэлний "Хинду" үндэстнүүд гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн гэх тайлбар байдаг бол Латин хэлний "Индус голынхон" гэсэн утгатай гэж үзэх эрдэмтэд ч байдаг. Гэвч "Индус" гэж нэрлээд байгаа голыг энэтхэгээр "Синду" гэж нэрлэдэг юм. ::'''''Бхарат''''' Энэтхэгчүүд эх хэлээрээ өөрсдийгөө ийнхүү нэрлэдэг. Эртний энэтхэгийн домогт хоёр хааны нэг болох Бхаратагын нэрээр ийнхүү өөрсдийгөө нэрлэх болсон байна. === {{ERI}} === Эртний Грек хэлний "Эритра Талассиа" буюу "Улаан тэнгис" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. 1890 онд Италичууд тус улсыг эзлэн захирах болж Грек үгийг Итали хэл рүү хөрвүүлэн "Эритрум" гэх болсоноор орчин үеийн "Эритри" гэх нэршил бий болсон байна. === {{EST}} === Латин хэлний "Аестигийн газар нутаг" гэсэн үгнээс одоогийн нэршил нь үүссэн гэх тайлбар бий. Аести гэдэг нь хуучин Литвын харьяанд байсан ханлигуудын нэгдэл хаант улсын нэр юм. Гэвч Прото-Герман хэлний "аустам, Прото-Индо-Европ хэлний "аус" буюу "зүүн", "өрнө" гэсэн үгнээс үүссэн гэх тайлбар ч байдаг. === {{ETH}} === Латин хэлний "Аетопиа" буюу "Харуудын өлгий нутаг" гэх утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил бий болжээ. Мөн Грек хэлэнд "Алтиопс" буюу "Түлэгдсэн нүүртнүүдийн нутаг" гэх утгаас ч үүссэн байж болох талтай. Этиопчууд өөрсдөө Библид дурдагддаг Куш гэгээтний хүү "Итиоппс"-ын нэрнээс улсын нэр үүссэн гэж тайлбаралдаг байна.<ref name="Names&Histories"/> ==Я== === {{JPN}} === Шанхай хятад хэлний "Жеппун" буюу "Наран мандах нутаг" гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Анх алдарт аялагч Марко Поло яг энэ утгаар нь олон улсад таниулж байсан юм. ::'''''Нихон / Ниппон''''' Сино-Япон хэлний "Онёоми" гэх утгатай үгтэй бичлэгийн хувьд ижилхэн бичигддэг. Энэ нь "ажиллах", "хийх" гэсэн утгыг агуулдаг ажээ. === {{JAM}} === Тайно/Аравак хэлний "Замайка", "Хамайка" буюу "Ус болон моддын нутаг" гэх үгнээс нэршил нь үүссэн байна. Зарим эрдэмтэд "Рашаан булагын эх орон" ч гэж тайлбарлах нь бий. == Мөн үзэх == {{Commonscat|Country names in non-Latin scripts|Улс орнуудын нэрийн утга учир}} * [[Дэлхийн улс орны нэрс]] ==Эшлэл== <references /> [[Ангилал:Хороним|!Улсууд]] [[Ангилал:Улсуудын жагсаалт|нэрийн утга учир]] 7taepyciwch4f0hmzlhmqgq6w0lqnjr 0 69045 854881 744300 2026-04-27T12:39:02Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854881 wikitext text/x-wiki {{Дуучин25 | тайзны_нэр = Фалько | зураг = Falco Ursela Monn 1986-3.jpg | caption = Фалько, Урзела Монн нарын тоглосон ''"Мөнгө эсвэл элэг!"'' киноны нээлтэн дээр, 1986 он [[Эссен]] | хэмжээ = 300px | жинхэнэ_нэр = Йоханн Ханс Хөлцель | төрсөн_өдөр = 1957 оны 2 сарын 19 | төрсөн_газар = [[Вена]] | нас_барсан_он = 1998 оны 2 сарын 6 | яс_үндэс = {{AUT}} | ажил_үйл = Дуучин, дууны үг зохиогч, рэпчин | урсгал = [[Шинэ давалгаа]], [[Neue Deutsche Welle]], [[Рок хөгжим|рок]], [[Поп хөгжим|поп]], [[хип-хоп]] | танил_үе = 1977-1998 | хамтрагч = }} '''Фалько''' (жинхэнэ нэр '''''Йоханн „Ханс“ Хөлцель''''', [[Герман хэл|герм.]] ''Johann „Hans“ Hölzel''; * [[1957 он]]ы [[2 сарын 19]]-нд [[Вена]]д төрсөн; [[1998 он]]ы [[2 сарын 6]]-нд [[Пуэрто Плата]]гийн ойролцоо, [[Доминикан]]) нь [[Австри]]йн [[дуучин]] байсан юм. Түүний дуулсан ''[[Rock Me Amadeus]]'' нэртэй дуу нь америкийн [[Billboard Hot 100]] чартыг өнөөг хүртэл тэргүүлж байсан цорын ганц [[герман хэл]]ний дуу юм<ref>[http://www.billboard.com/#/artist/falco/4585 billboard.com]</ref>. == Гарал ба хүүхэд нас == Йоханн Хөлцель нь 1957 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Мариа ба (жинхэнэ нэр Саурер)<ref>[http://www.kuo-bt.at/ber-falco.html Falco" (Johann Hölzel) (1957 - 1998) ] kuo-bt.at: 2017-05-05</ref> ба Алойс Хөлцелийн хүү болон Вена хотод мэндэлжээ<ref name="falco">[http://www.falco.at/?page_id=137 Kindheit und Jugend], falco.at, 2017-05-05</ref>. Тэрбээр гурван ихрээс ганцаараа хорвоод мэндэлсэн нь юм байна.<ref>[https://www.welt.de/kultur/article2058971/Falco-eine-Pop-Ikone-geistert-in-den-Kinos.html Falco – eine Pop-Ikone geistert in den Kinos] Michael Pilz, Die Welt, 2008-06-03</ref> Түүний ээж нь гурван сартай [[Жирэмслэлт|жирэмсэн]] байхдаа гэнэтийн цус алдалтын улмаас нөгөө хоёр ихрийг нь алдчихсан аж<ref name="falco"></ref>. Йоханн Хөлцель энгийн амьдралтай айлын ганц хүү болон Вена хотын тавдугаар дүүрэг болох Маргаретенд өсчээ<ref>{{Webarchiv|url=https://www.meinbezirk.at/wieden/lokales/superstar-falco-seine-wurzeln-liegen-in-margareten-d2015608.html |wayback=20170925181437 |text=Superstar Falco: Seine Wurzeln liegen in Margareten. |archiv-bot=2026-04-27 12:39:02 InternetArchiveBot }}, Michael Pilz, Die Welt, 2017-02-07</ref>. Фалькогийн аав Алойс (* 1928) нь [[Доод Австри]]ас гаралтай ба [[суурь машин]]ы цехэд цехийн ахлахын ажилтай, харин түүний эх Мариа (* 1926 оны 11 сарын 15; † 2014 оны 4 сарын 13) нь [[Бургенланд]] мужийн [[Бад Тацманнсдорф]]оос гаралтай бөгөөд Фальког төрөх үед Венийн Пенцинг дүүрэгт угаалгын газрын салбарыг хариуцсан даргын ажил хийдэг байжээ. Фалько бага байхын дуулах авьяастай байсан нь радиогоор явж буй шлагер дууг хурдан цээжээр сурч чаддаг байснаас илэрхий. Дөрвөн насныхаа төрсөн өдөрт тэрбээр [[гранд төгөлдөр хуур]]ыг бэлгэнд авч байсан бол дараа жил нь [[пянз тоглуулагч]] авч, түүн дээр [[Элвис Пресли]], [[Клифф Ричард]], [[The Beatles|Битлз]] зэргийг сонсдог байж. Таван настайдаа Венийн хөгжмийн академид очиж шалгуулан хөгжмийн сонсгол өндөртэй гэх тодорхойлолтыг гарджээ.<ref name="laut">[url=http://www.laut.de/wortlaut/artists/f/falco/biographie/index.htm Falco (Biographie)], laut.de, 2008-07-07</ref> == Өсвөр үе ба боловсрол == 1963 онд Хөлцель ромын католик шашны хувийн сургууль [[Пиарист]]эд сургуулийн бэлтгэл хийжээ.<ref>[http://www.antenne.com/index.php/Nachrichten/Detail/id/1818303 Für seine Fans lebt er ewig]{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Hit-Radio antenne Niedersachsen, 2008-07-07</ref> 1967 оны Маргаретенд байх Райнер гимназид элсэн оров. Үүний дараахан түүний эцэг нь салан явсан учир тэр эх, эмээ болон бас нэгэн хөрш эмэгтэйн халамжинд өсчээ.<ref name="falco"></ref> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Falco (musician)|Фалько}} * [http://www.falco.at/ Offizielle Webseite (Nachlassverwaltung)] * [http://www.laut.de/wortlaut/artists/f/falco/index.htm Falco] bei [[laut.de]] == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Фалько| ]] [[Ангилал:Рэп дуучин]] [[Ангилал:Поп дуучин]] [[Ангилал:Дуу зохиогч]] [[Ангилал:Псевдоним]] [[Ангилал:Эxо-Поп шагналтан]] [[Ангилал:Амадей шагналтан]] [[Ангилал:Венийн хөгжимчин]] [[Ангилал:Австричууд]] [[Ангилал:1957 онд төрсөн]] [[Ангилал:1998 онд өнгөрсөн]] eilsmh0f5xzxfqfh6pfv7twdowf6w11 0 77642 854879 775770 2026-04-27T12:31:53Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854879 wikitext text/x-wiki '''Урвалт''' — хэн нэгийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй, итгэл эвдэн зөрчихийг хэлдэг байна. Урвалтыг нийгмийн ёс зүйн хуулийг зөрчсөн гэж зкдэг бөгөөд ихэнхи шашшин шүтлэгт хамгийн хүнд нүгэлд тооцдог байна. {{Stub}} == Холбоос == * ''[[Морозов, Константин Николаевич|Морозов К. Н.]], [[Морозов, Александр Юрьевич|Морозов А. Ю.]]'' [http://socialist.memo.ru/firstpub/y04/morozov4.htm Границы и трактовки предательства в российской революционной субкультуре]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Российские социалисты и анархисты после Октября 1917 года [[Ангилал:Нийгмийн харилцаа]] [[Ангилал:Ёс суртахууны үйлдэл]] ngop1bgam23j3jhya981aw8kzplkk9o 0 105908 854889 854620 2026-04-27T13:05:24Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854889 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин | name = Хайфа | native_name = {{Hlist | {{Lang|he|{{Script/Hebrew|חֵיפָה}} |rtl=yes}} | {{Lang|ar|{{lang|ar|حيفا}} |rtl=yes}} }} | settlement_type = [[Израилын хотын жагсаалт|Хот]] | image_skyline = Pic haifa.png | image_caption = '''Дээд зүүн талаас:''' [[Кармел уул|Кармел уулнаас]] харагдах шөнийн Хайфагийн үзэмж; [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]]; [[Хайфагийн Их Сургууль|Хайфагийн Их Сургуулийн]] агаарын үзэмж; [[Ахмадия]] [[Махмуд сүм, Хайфа|Махмуд сүм]]; [[Кармелит]]; [[Израилын Үндэсний Шинжлэх ухаан, Технологи, Сансрын Музей|Үндэсний Шинжлэх ухаан, Технологи, Сансрын Музей]]; Кармел уулнаас харагдах өдрийн Хайфагийн үзэмж. | image_flag = Flag of Haifa.svg | image_blank_emblem = [[File:Haifa coa.svg|60px]] | blank_emblem_type = Сүлд | image_map = Printable_map_haifa_israel_g_view_level_12_eng_svg.svg | mapsize = 250px | map_caption = Хайфагийн газрын зураг | pushpin_map_alt= | pushpin_map = Израил умард хайфа | pushpin_mapsize= | pushpin_label_position= left | pushpin_map_caption = Хайфагийн байршил | coordinates = {{coord|32|49|09|N|34|59|57|E|region:IL|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны нэрс|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Израил}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[Израилын тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name2 = {{flag|Хайфа тойрог|name=Хайфа}} | established_title = Байгуулагдсан | established_date = МЭ 1-р зуун | leader_title = Хотын дарга | leader_name = [[Йона Яхав]] | total_type = Нийт | area_total_km2 = 63666 | population_footnotes = {{Israel populations|reference}} | population_total = {{Israel populations|Haifa}} | population_urban = 600,000 | population_metro = 1,050,000 | population_as_of = {{Israel populations|Year}} | population_density_km2= 4,500 | website = {{URL|http://www.haifa.muni.il/English/Pages/default.aspx|www.haifa.muni.il}} }} '''Хайфа''' ({{lang-he|חֵיפָה‎}}; [[Араб хэл|Араб]]: حَيْفَا) — [[Израил]]д [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]] хотуудын дараа хэмжээгээрээ гуравт ордог, 285.3 мянган хүнтэй [[хот]].<ref name="CBS">{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]]|title=Localities in Israel – 2014|access-date=2 October 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003124527/http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|archive-date=3 October 2015}}</ref><ref name="pop">{{cite web|url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm|title=Haifa|access-date=5 May 2007|publisher=[[Jewish Agency for Israel|Jewish Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926234156/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About%2BIsrael/Cities/Haifa%2B9.htm|archive-date=26 September 2007|url-status=dead}}</ref> Хайфа тойргийн нийслэл, хойд зүгийн нийслэл, хамгийн том хот гэж тооцогддог. Хайфа [[Израил|Израил улсад]] нөлөөтэй аж үйлдвэр, тээвэр, соёлын төв гэж тооцогддог ба тус улсын далайн худалдааны том төвүүдийн нэг. Үүссэн цагаасаа хойш боомт хот байсан. 2000-аад онд ч гэсэн хотын бэлгэ тэмдэг нь Хайфагийн боомт байсаар байна. Энэ боомт нь Израил улсын томоохон худалдааны боомт юм. Кармел уулын энгэрт баригдсан уг суурин нь 3000 гаруй жилийн түүхтэй. Хамгийн анх баригдсан суурин нь МЭӨ 14-р зууны Тель Абу Хавам гэдэг нэртэй суурин юм.<ref name="Judaica">[[Encyclopaedia Judaica|Encyclopedia Judaica]], ''Haifa'', Keter Publishing, Jerusalem, 1972, vol. 7, pp. 1134–1139</ref> МЭ-ий 3-р зуунд Хайфаг будаг үйлдвэрлэлийн төв гэдэг байжээ. Мянган жилийн туршид Хайфаг кананчууд, еврейчүүд, финикчүүд, [[Перс үндэстэн|персүүд]], хасмонейчууд, [[Ромын эзэнт гүрэн|ромчууд]], [[Византын эзэнт гүрэн|византчууд]], [[арабчууд]], загалмайтнууд, [[Османы эзэнт гүрэн|османчууд]], [[Британийн эзэнт гүрэн|англичууд]] эзэлж, захирч байв. 1948 онд [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсанаас хойш Хайфа хотын захиргаа хотыг удирдаж байна. Энд [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ийн]] соёлын өв [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]] байдаг.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/news/452|access-date=8 July 2008|date=8 July 2008|title=Three new sites inscribed on UNESCO's World Heritage List|author=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == Нэрний гарал үүсэл == Нэг таамаглалаар Хайфа хотын нэр нь [[Еврей хэл|еврей]] хэлний ‏חוף יפה‏‎ «''хоф яфе''» — «гоё эрэг» гэдэг үгээс үүссэн гэдэг.<ref>{{cite journal|last=Amit-Kokhavi|first=Hanah|title=Haifa—sea and mountain, Arab past and Jewish present, as reflected by four writers|journal=Israel Studies|volume=2|issue=3|year=2006|pages=142–167|doi=10.1353/is.2006.0025|s2cid=201768025}}</ref> == Түүх == === Османчуудын ноёрхол === [[1516 он|1516 онд]] [[Османы эзэнт гүрэн]] Палестиныг эзлэн авах үед Хайфад хүн амьдардаггүй байсан гэж үздэг. [[1596 он|1596 онд]] Хайфа [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] татварын бүртгэлд анх гарч ирэв. [[Ислам|Мусульман]] 32 өрх амьдардаг байсан бөгөөд [[улаан буудай]], [[арвай]], зуны ургац, чидун, [[ямаа]] зэрэг бүтээгдэхүүнээр татвар төлдөг байжээ. [[17-р зуун|17-р зуунд]] [[Европ]], Палестины хоорондох наймаа өргөжин тэлснээр Хайфа боомт хот болон хөгжин сэргэж, олон хөлөг онгоц [[Акко]] биш Хайфад ирэх болсон. [[1764 он|1764]]-[[1765 он|1765 онд]] 250 оршин суугчтай байв. [[1765 он|1765 онд]] Арабын Акко ба Галилийн захирагч Захир-аль-Умар хүн амаа зүүн зүгт 2.4 километрийн зайд бэхэлсэн шинэ газарт нүүлгэн шилжүүлжээ. Түүхч Моше Шароны хэлснээр шинэ Хайфаг Захир [[1769 он|1769 онд]] байгуулжээ.<ref>{{cite book|title=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae: H-I|volume=5|url=https://books.google.com/books?id=X1uNAgAAQBAJ&pg=PA263|first=Moshe|last=Sharon|author-link=Moshe Sharon|year=2013|publisher=BRILL|isbn=9789004254817|page=262}}</ref> Энэхүү үйл явдал нь орчин үеийн Хайфагийн эхлэлийг тавьсан юм. [[1775 он|1775 онд]] аль-Умарыг нас барсны дараа энэ хоёр богино хугацааг эс тооцвол [[1918 он]] хүртэл [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] удирдлага дор байв. [[1799 он|1799 онд]] [[Наполеон I Бонапарт|Наполеон Бонапарт]] Палестин, Сирийг эзлэх үеэр Хайфаг эзэлсэн боловч удалгүй ухрахаас өөр аргагүй болов. [[1831 он|1831]]-[[1840 он|1840 оны]] хооронд Ибрахим Паша хяналтаа тогтоосны дараа Мухаммед Али Хайфаг захирч байв.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|title=Haifa during the British Mandate Period|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=15 February 2008|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121907/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|url-status=dead}}</ref><ref name="modern">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|title=Modern Haifa|access-date=15 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121913/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|url-status=dead}}</ref> [[1858 он|1858 онд]] хотын хананы гадна уулын энгэрт анхны байшингуудыг барьж эхлэв. Баруун Палестины Британийн судалгаагаар Хайфагийн хүн амыг [[1859 он|1859 онд]] 3000 орчим гэж тооцжээ.<ref>Carmel, Alex: ''Ottoman Haifa: A History of Four Centuries under Turkish Rule'' (2010)</ref> Хайфад энэ хугацаанд хүн амын олонх нь [[Ислам|мусульман]] шашинтай хэвээр байсан боловч тэнд цөөн тооны [[еврей]] нийгэмлэг оршин тогтносоор байв. [[1839 он|1839 онд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] тоо 124 байв. Кармелит лам нарын нөлөө улам бүр нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Хайфагийн [[Христ итгэл|христийн]] шашинтны тоо мөн өссөн. [[1840 он]] гэхэд оршин суугчдын 40 орчим хувь нь [[Христ итгэл|христийн шашинтай]] арабчууд байв. [[1868 он|1868 онд]] өнөөгийн Германы колони хэмээх газар суурьшсан Германы мессианчууд ирсэн нь Хайфагийн хөгжлийн эргэлтийн цэг болсон. Германчууд уурын цахилгаан станц барьж ашиглалтад оруулж, үйлдвэрүүд нээж, [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]] руу тээвэрлэх үйлчилгээг нээж, хотыг шинэчлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.<ref>{{cite web|url=http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|title=Templers|access-date=27 January 2008|publisher=University of Haifa|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701120321/http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|archive-date=1 July 2007}}</ref> [[Файл:Haifa_1975.jpg|thumb|[[1875 он|1875 оны]] Хайфа хотын газрын зураг]] [[Файл:Haifa_1942.jpg|right|thumb|[[1942 он|1942 оны]] Хайфа 1:20,000]] Хайфад [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлалын анхны томоохон давалгаа [[19-р зуун|19-р зууны]] дунд үед [[Марокко|Мароккогоос]] эхэлсэн бөгөөд хэдэн жилийн дараа [[Турк|Туркээс]] цагаачид олноор ирж суурьшиж байв. [[Еврей|Еврейчүүд]] Хайфа хотын хүн амын наймны нэгийг бүрдүүлдэг байсан бөгөөд ихэнх нь тус хотын зүүн хэсэгт байрлах еврей хороололд амьдардаг байсан. Ялангуяа [[Румын|Румынаас]] ирсэн [[еврей]] цагаачдын нэлээд хэсэг нь 1880-аад онд Хайфад суурьшжээ. [[Еврей|Еврейчүүдийн]] тоо [[1900 он|1900 онд]] 1500 байсан бол [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн|Дэлхийн 1-р дайны]] өмнөхөн 3000 болж өсчээ. [[20-р зуун|20-р зууны]] эхэн үед Хайфагийн хүн ам өсөн нэмэгдэж, аж үйлдвэрийн боомт хот болон хөгжиж эхэлсэн. Жезрелийн хөндийн төмөр зам гэгддэг Хежазын төмөр замыг [[1903 он|1903]]-[[1905 он|1905 оны]] хооронд барьсан. Төмөр зам нь хотын худалдааны хэмжээг нэмэгдүүлж, ажилчид болон гадаадын худалдаачдыг татдаг байв. Хайфагийн [[Еврей|еврейчүүд]] олон тооны үйлдвэр, соёлын байгууллагуудыг байгуулсан. [[Файл:Haifa_from_hill_side_1898.jpg|thumb|Хайфа, [[1898 он]]]] === Британийн мандат === [[1918 он|1918 оны]] [[9 сарын 22|9 сарын 22-нд]] [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн эзэнт гүрний]] цэргүүд [[Назарет|Назарет руу]] явж байхад [[Турк үндэстэн|туркүүд]] Хайфаг орхиж байгаа тухай тагнуулын мэдээлэл иржээ. Британийн мандатын үед Хайфад томоохон бүтээн байгуулалтууд хийгдэв.<ref>{{cite book|author1=Michael Dumper|author2=Bruce E. Stanley|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA161|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5|pages=161–}}</ref> [[Усан боомт|Боомт]] нь орлогын томоохон эх үүсвэр байв. [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн]] явуулсан 1922 оны тооллогоор Хайфад 9377 [[Ислам|мусульман]], 8863 [[Христ итгэл|христ]], 630 [[еврей]], бусад 164 хүн амьдарч байсан гэж тэмдэглэгджээ. Палестины 1931 оны тооллогын үеэр хүн ам нь 20,324 [[Ислам|мусульман]], 13,824 [[Христ итгэл|христ]], 15,923 [[еврей]] болж нэмэгджээ.<ref>Bosworth, C. Edmund: ''Historic Cities of the Islamic World''</ref><ref name="Census1922">Barron, 1923, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n8/mode/1up 10]</ref> [[1922 он|1922]], [[1931 он|1931 оны]] тооллогын хооронд [[Ислам|мусульман]], [[еврей]], [[Христ итгэл|христийн]] хүн амын тоо 217%, 256%, 156% тус тус өсчээ. [[1938 он|1938 онд]] Хайфад 52,000 [[еврей]], 51,000 [[Ислам|мусульман]], [[Христ итгэл|христийн]] шашинтан амьдарч байжээ.<ref>{{cite book|editor=J. B. Barron|title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|publisher=Government of Palestine|year=1923|at=[https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n35/mode/1up Table XI ]}}; {{cite book|editor=E. Mills|title=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|publisher=Government of Palestine|location=Jerusalem|year=1932|page=91}}</ref> Хайфагийн бүтээн байгуулалт нь [[Их Британи|Их Британийг]] [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] газрын тосны гол боомт, зангилаа болгох төлөвлөгөөтэй холбоотой байв. Британийн засгийн газар боомтыг хөгжүүлж, газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүд барьж, ингэснээр тус хотыг хүнд үйлдвэрлэлийн төв болгон хурдацтай хөгжүүлэхэд дөхөм болжээ. Хайфа нь бүрэн цахилгаанжсан анхны хотуудын нэг байв. Палестины цахилгааны компани [[1925 он|1925 онд]] Хайфагийн цахилгаан станцын нээлтийг хийснээр аж үйлдвэржилтийн үүд хаалгыг нээсэн. Улсын харьяа Палестины төмөр зам мөн Хайфад үндсэн цехүүдээ барьсан.<ref>Shamir, Ronen (2013) ''Current Flow: The Electrification of Palestine''. Stanford: Stanford University Press</ref> [[1947 он|1947 онд]] 70,910 орчим [[арабчууд]] (41,000 [[Ислам|мусульманчууд]] ба 29,910 [[Христ итгэл|христүүд]]), 74,230 [[Еврей|еврейчүүд]] тэнд амьдарч байжээ.<ref>{{Cite book|url=http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|title=Supplement to a Survey of Palestine|access-date=11 April 2008|archive-date=14 Наймдугаар сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814220537/http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|url-status=dead}}</ref> [[Файл:חיפה_-_מראה_חלקי-JNF013403.jpeg|thumb|Хайфа, [[1945 он]]]] === 1947–1948 оны Палестины иргэний дайн === [[1947 он|1947 оны]] 11-р сарын сүүлчээр НҮБ-ын Палестиныг хуваах төлөвлөгөөнд Хайфаг санал болгож буй Еврейчүүдийн улсын нэг хэсэг болгосон. Энэхүү шийдвэрийг эсэргүүцсэн [[Арабчууд|арабчуудын]] эсэргүүцэл нь [[Еврей|еврейчүүд]] болон [[Арабчууд|арабчуудын]] хоорондох тэмцэл болон хувирч, арванхоёрдугаар сард хэдэн арван хүн амь үрэгдэв. Хайфа хотын араб хорооллууд эмх замбараагүй байдалд байсан. Орон нутгийн Арабын үндэсний хороо нөхцөл байдлыг тогтворжуулахын тулд гарнизон зохион байгуулж, айдаст автсан оршин суугчдыг тайвшруулахыг оролдов. Хэчнээн их хүчин чармайлт гаргасан ч араб оршин суугчид еврей хорооллуудтай хил залгаа гудамжуудыг орхиж, 250 орчим араб гэр бүл Халиса хорооллыг орхисон.<ref>[[Yoav Gelber]], ''Independence Versus Nakba''; Kinneret–Zmora-Bitan–Dvir Publishing, 2004, {{ISBN|965-517-190-6}}, pp.136–137</ref> [[1947 он|1947 оны]] [[12 сарын 30|12 сарын 30-нд]] [[Иргун Цвай Леуми|Иргуний]] гишүүд Хайфа дахь Нэгдсэн боловсруулах үйлдвэрийн хаалганы гадна байсан [[арабчууд]] руу бөмбөг шидэж, зургаан хүн алагдаж, 42 хүн шархаджээ.<ref>{{Citation|title=The Israel/Palestine Question|author-link=Ilan Pappé|first=Ilan|last=Pappé|publisher=[[Routledge]]|year=1999|isbn=978-0-415-16947-9}}</ref> Үүний хариуд тус компанийн араб ажилчид 39 еврей ажилчныг хөнөөсөн юм. Еврей [[Хагана]] зэвсэгт бүлэглэл газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн олон араб ажиллагсдын амьдардаг арабын Балад аш-Шайх тосгонд дайралт хийв.<ref>Benny Morris, ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited'', p101.</ref> Хайфа дахь Британийн цэргийн хүчин [[1948 он|1948 оны]] [[4 сарын 21|4 сарын 21-нд]] хотын ихэнх нутгаас гарч, боомтын байгууламжуудыг хянасаар байв. Хотын дарга Шабтай Леви болон бусад еврей удирдагчид [[Арабчууд|арабчуудыг]] явахгүй байхыг уриалав.<ref>Morris, Benny (1987), ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem, 1947–1949''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33028-9}}. Page 315. Quoting CP v/4/102, Stockwell Report. He comments: "Nor is there any evidence that a "massacre" took place in the town."</ref> [[Файл:שנות_ה-_50-.jpg|thumb|[[1950 он|1950-иад оны]] Хайфа хот]] === Израил улс === [[1948 он|1948 оны]] [[5 сарын 14|5 сарын 14-ний]] өдөр [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсаны дараа Хайфа нь [[Израил|Израилд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлах гарц болсон. [[1948 он|1948 оны]] [[Араб-Израилын дайн|Араб-Израилын дайны]] үеэр Хайфагийн хорооллууд заримдаа зөрчилдөөнтэй байсан. Дайны дараа еврей цагаачид шинэ хорооллуудад суурьшиж эхэлсэн.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=History since Independence|access-date=9 April 2008|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|publisher=Haifa Municipality|archive-date=12 Арван хоёрдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212183755/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|url-status=dead}}</ref> [[1953 он|1953 онд]] зам тээврийн мастер төлөвлөгөө болон ирээдүйн [[Архитектур|архитектурын]] төлөвлөгөөг гаргасан. [[Тел-Авив]] нь нийслэлийн статустай болсон бол Хайфа бүс нутгийн нийслэл болох үүргээ алдав. [[Ашдод|Ашдодод]] боомт нээгдсэн нь үүнийг улам даамжруулав. Израилын Аялал жуулчлалын яам Тиберийг аялал жуулчлалын төв болгон хөгжүүлэхэд анхаарч ажиллахад Хайфа хотын аялал жуулчлал буурчээ. Гэсэн хэдий ч Хайфагийн хүн ам 1970-аад оны эхээр 200,000-д хүрч, [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсаас]] ирсэн олон тооны цагаачид хотын хүн амыг 35,000-аар нэмэгдүүлжээ. Израилын анхны өндөр технологийн парк 1970-аад онд Хайфад нээгдэв. [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] үеийн түүхэн олон барилга байгууламжийг нурааж, 1990-ээд онд Хуучин хотын томоохон хэсгийг нурааж, хотын захиргааны шинэ төв байгуулах ажлыг эхлүүлжээ.<ref name="Johal">{{cite web|title=Sifting Through the Ruins: Historic Wadi Salib Under Pressure.|first=Am|last=Johal|publisher=Media Monitors Network|date=18 August 2004|url=http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928015832/http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|archive-date=28 September 2007}}</ref> [[1999 он|1999]]-[[2003 он|2003]] онуудад [[Палестин|Палестины]] хэд хэдэн террорист халдлага Хайфад болж, 68 энгийн иргэн амиа алджээ. [[2006 он|2006 онд]] Хайфа хотыг Ливаны 2-р дайны үеэр [[Хезболла|Хезболла бүлэглэлийн]] 93 пуужингаар цохиж,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5318424.stm|title=In focus: Haifa|access-date=9 April 2008|work=BBC News|date=6 September 2006}}</ref> 11 иргэний аминд хүрсэн. Пуужин харвасан газруудын дотор галт тэрэгний буудал, газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн цогцолбор байв.<ref>{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3276392,00.html|title=8 killed in rocket attack on Haifa – Israel News, Ynetnews|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|title=Katyusha rocket hit Haifa oil refineries complex during Second Lebanon War|work=Haaretz|access-date=5 May 2009}}</ref> == Хүн ам == {{Хүн амын түүхэн тоо|1800|15=1972|footnote=|align=right|24=279600|23=2016|22=264407|21=2008|20=255914|19=1995|18=225775|17=1983|16=219559|14=183021|1000|13=1961|12=145140|11=1947|10=24600|9=1922|8=20000|7=1914|6=6000|5=1880|4=2000|1840|percentages=pagr}} Хайфа нь 103,000 өрх буюу 285,316 хүн амтай, [[Израил|Израилд]] хэмжээгээрээ гуравт ордог хот. Хуучин [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсын]] цагаачид Хайфа хотын хүн амын 25% -ийг бүрдүүлдэг.<ref name="Stats2003">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|title=The Arab Population of Israel 2003|access-date=3 January 2008|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201024709/http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|archive-date=1 December 2007|url-status=dead}}</ref> Израилын Статистикийн төв товчооны мэдээллээр [[арабчууд]] Хайфа хотын хүн амын 10% -ийг эзэлдэг бөгөөд ихэнх нь Вади Ниснас, Аббас, Халисса хороололд амьдардаг.<ref>Faier, Elizabeth (2005) ''Organizations, Gender, and the Culture of Palestinian Activism in Haifa, Israel: fieldwork and Palestinians in Israel New venues: nongovernmental organizations and social change Activism: support, conflict, and ideas Two tales of a city: history, space, and identity Honor, land, and protest ...'' Routledge, {{ISBN|0-415-94951-3}}</ref> 1994-2009 оны хооронд [[Тел-Авив]], [[Иерусалим|Иерусалимтай]] харьцуулахад тус хотод хүн амын тоо буурч, хөгшрөлт ихэсч байсан бөгөөд залуучууд боловсрол, ажлын байр хайхын тулд улсын төв рүү нүүсээр байгаа. Гэсэн хэдий ч шинэ төслүүд болон дэд бүтцийн шинэчлэлтийн үр дүнд хот хүн амынхаа бууралтыг зогсоож, шилжилт хөдөлгөөнийг бууруулж, хот руу чиглэсэн дотоод шилжих хөдөлгөөнийг татав. [[2009 он|2009 онд]] хотод сүүлийн 15 жилийн хугацаанд анх удаа хүн амын эерэг өсөлттэй гарчээ.<ref name="demo">{{cite web|url=http://urbaneconomics.blogspot.com/2006/12/is-haifa-aging.html|publisher=urbaneconomics.blogspot.com|title=Is Haifa Ageing?|access-date=10 February 2008|date=6 December 2006|work=Central Bureau of Statistics, Statistical Abstract of Israel, no. 56, 2005}}</ref> [[2016 он|2016 онд]] батлагдсан хөгжлийн төлөвлөгөөнд 2025 он гэхэд Хайфа хотын хүн амыг 330,000 оршин суугчидтай болгохоор зорьж байна.<ref name="globes">{{cite web|title=Haifa plans for 55,000 more residents by 2025|url=https://en.globes.co.il/en/article-new-haifa-outline-plan-55000-more-residents-by-2025-1001159957|website=Globes|language=en|date=11 August 2016}}</ref> == Газар зүй == Хайфа нь [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эрэг хавиар, [[Европ]], [[Африк]], [[Ази]] тивийг холбосон түүхэн хуурай гүүр, Кишон голын аманд байрладаг.<ref>{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=1504|title=Haifa, Israel|publisher=Timeanddate.com|access-date=20 March 2008}}</ref> [[Кармел уул|Кармел уулын]] хойд энгэр, Хайфа булангийн эргэн тойронд байрладаг тус хот гурван давхаргад хуваагддаг.<ref name="tiers">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.il/Tourism_Euk/Destinations/Haifa/general+info.htm|title=Haifa – General info|access-date=20 March 2008|publisher=Israeli Ministry of Tourism}}</ref> Хамгийн нам давхарга нь Хайфа боомтыг оролцуулаад худалдаа, аж үйлдвэрийн төв юм. Дунд түвшин нь [[Кармел уул|Кармел уулын]] энгэрт байрладаг бөгөөд хуучин хорооллуудаас бүрддэг бол дээд түвшин нь орчин үеийн хорооллуудаас бүрддэг. Хайфа нь [[Тел-Авив|Тель-Авив]] хотоос хойд зүгт 90 км зайд байрладаг бөгөөд [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эргийн олон тооны наран шарлагын газруудтай.<ref>{{cite web|url=http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|title=Road Distances Chart|publisher=Israel Ministry of Tourism|access-date=20 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409211830/http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|archive-date=9 April 2008}}</ref>{{wide image|Haifa BW 4.JPG|1000px|Кармел уулаас авсан Хайфа хотын дэлгэмэл зураг|align-cap=center}} == Уур амьсгал == Хайфа нь халуун хуурай зун, зөөлөн бороотой өвөлтэй [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] уур амьсгалтай.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761575008___2/israel.html|title=Israel|access-date=20 March 2008|encyclopedia=Encarta|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171259/http://encarta.msn.com/text_761575008___2/Israel.html|archive-date=28 October 2009|url-status=dead}}</ref> Гурван сард хавар ирэхэд температур нэмэгдэж эхэлдэг. Зуны дундаж температур 26°[[Цельсийн градус|C]], өвлийн улиралд 12°[[Цельсийн градус|C]]. Хайфад цас ховор ордог боловч, зарим үед өглөө 3°[[Цельсийн градус|C]] байх үед цас орох тохиолдол байдаг. Агаарын чийгшил жилийн туршид их байдаг бөгөөд бороо ихэвчлэн 9-р сараас 5-р сарын хооронд ордог. Жилийн дундаж [[хур тунадас]] нь 629 мм.{{Уур амьсгалын хүснэгт|TABELLE=|rdaug=0|nbjun=0|nbjul=0|nbaug=0|nbsep=2|nbokt=36|nbnov=93|nbdez=161|rdjan=14|rdfeb=12|rdmär=9|rdapr=4|rdmai=1|rdjun=0|rdjul=0|rdsep=1|nbapr=21|rdokt=4|rdnov=8|rddez=12|lfjan=68|lffeb=67|lfmär=63|lfapr=61|lfmai=63|lfjun=74|lfjul=80|lfaug=82|lfsep=74|lfokt=67|lfnov=59|nbmai=5|nbmär=71|DIAGRAMM TEMPERATUR=rechts|hmokt=36.3|DIAGRAMM NIEDERSCHLAG=deaktiviert|DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE=200|QUELLE=|Überschrift=|Ort=Хайфа|hmjan=23.6|hmfeb=26.2|hmmär=32.9|hmapr=36.6|hmmai=39.0|hmjun=38.9|hmjul=36.6|hmaug=34.9|hmsep=38.9|hmnov=30.0|nbfeb=128|hmdez=28.3|lmjan=−0.3|lmfeb=1.3|lmmär=1.0|lmapr=4.2|lmmai=10.1|lmjun=11.5|lmjul=16.7|lmaug=18.1|lmsep=15.9|lmokt=8.8|lmnov=5.1|lmdez=2.5|nbjan=166|lfdez=65}} == Эдийн засаг == [[Файл:Haifa_Refinery_by_David_Shankbone.jpg|thumb|Хайфагийн газрын тос боловсруулах үйлдвэр]] [[Файл:Matam_hi-tech_park_(Haifa).jpg|thumb|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам]] Израилын "Хайфа ажилладаг, [[Иерусалим]] залбирдаг, [[Тел-Авив]] хөгжилддөг" гэсэн нийтлэг үг Хайфа нь ажилчид, аж үйлдвэржсэн хот гэдгээрээ нэр хүндтэй болохыг нотолж байна.<ref>{{Cite news|title=Tel Aviv: "Haifa works, Jerusalem prays, and Tel Aviv plays"|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works,-Jerusalem-prays,-and-Tel-Aviv-plays%22.html|access-date=23 March 2008|work=The Daily Telegraph|location=London|date=14 November 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415113817/http://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works%2C-Jerusalem-prays%2C-and-Tel-Aviv-plays%22.html|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}</ref> Хайфа хотын аж үйлдвэрийн бүс нь хотын зүүн хэсэгт, [[Кишон гол|Кишон голын]] эргэн тойронд байрладаг. Энд Израилын газрын тос боловсруулах хоёр үйлдвэрийн нэг болох Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр байрладаг (нөгөө үйлдвэр нь [[Ашдод|Ашдодод]] байрладаг). Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр жилд 9 сая тонн (66 сая [[баррель]]) түүхий нефть боловсруулдаг.<ref name="foundation">{{cite web|url=http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|title=Haifa Today|access-date=21 March 2008|publisher=Haifa Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415062842/http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}</ref> 1930-аад онд баригдсан өнөө үед ашиглагдаагүй, 80 метрийн өндөртэй хөргөгч цамхаг нь Британийн мандатын үед баригдсан хамгийн өндөр барилга байв.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haifaoilrefinerycoolingtowers-haifa-israel|title=Haifa Oil Refinery Cooling Towers|access-date=17 February 2008|publisher=Emporis.com}}</ref> Матам (Merkaz Ta'asiyot Mada - Scientific Industries Center гэсэн үг) нь [[Израил|Израилын]] хамгийн том, хамгийн эртний бизнес парк бөгөөд тус хотын өмнөд хэсэгт байрладаг бөгөөд Израил болон олон улсын өндөр технологийн компаниудын олон тооны үйлдвэр, судалгаа, шинжилгээний байгууламжийг байрлуулдаг: [[Apple]], [[Amazon.com|Amazon]], Abbot, Cadence, [[Intel]], IBM, Magic Leap, [[Microsoft]], Motorola, [[Google]], Yahoo!, Elbit, CSR, Philips, PwC, Amdocs гэх мэт.<ref>{{cite web|url=http://www.american.edu/carmel/ab5293a/Casestudy/Israel/israel.htm|title=Israel|publisher=American.edu|access-date=17 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haifa.il.ibm.com|title=IBM Haifa Labs|access-date=27 January 2008|publisher=IBM Haifa Labs|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308204625/http://www.haifa.il.ibm.com/|archive-date=8 March 2008|url-status=dead}}</ref> Хайфагийн худалдааны төвүүд нь Хуцот Хамифратц, Хорев Центр Молл, Панорама Центр, Кастра Центр, Колони Центр (Лев Ха-Мошава), Ханеви'им Тауэр Молл, Каньон Хайфа, Лев Хамифратц Молл, Гранд Каньон юм. [[2010 он|2010 онд]] Монокл сэтгүүл Хайфаг бизнесийн хамгийн ирээдүйтэй, дэлхийн хамгийн том хөрөнгө оруулалтын боломж бүхий хотоор тодруулсан. Хайфа хотын захиргаа зам, дэд бүтцэд 350 гаруй сая доллар зарцуулсан бөгөөд барилга барих зөвшөөрлийн тоо өмнөх хоёр жилд 83 хувиар өссөн байна.<ref name="Monocle">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3988794,00.html|title=Haifa: Greatest business potential|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=24 March 2013}}</ref> [[2014 он|2014 онд]] Тел-Авивын Хөрөнгийн биржтэй өрсөлдөхүйц технологид суурилсан хөрөнгийн бирж байгуулна гэж зарласан.<ref>{{cite web|url=http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|title=Archived copy|access-date=2015-12-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081450/http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|archive-date=22 December 2015}}</ref> Хайфа хотын захиргаа хотыг Хойд Израилын аялал жуулчлалын төв болгохоор зорьж байгаа бөгөөд тэндээс аялагчид өдөржингөө [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]], Галиль зэрэг газруудаар аялах боломжийг олгохоор зорьж байна.<ref name="hotels">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4319604,00.html|title=Dozens of hotels planned in Haifa|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}</ref> 7.75 акр талбай дээр 85,000 метр квадрат талбай бүхий таван барилгыг багтаасан шинэ амьдралын шинжлэх ухааны аж үйлдвэрийн паркийг Матам аж үйлдвэрийн парктай зэрэгцүүлэн барьж байна.<ref>{{cite web|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000756854&fid=1124|title=Building to begin on Haifa life sciences park|work=Globes|date=13 June 2012|access-date=24 March 2013}}</ref> === Аялал жуулчлал === [[2005 он|2005 онд]] Хайфа хотод нийт 1462 өрөө бүхий 13 зочид буудал байжээ.<ref name="tourism">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|title=Hotels and Tourism|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|access-date=14 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230016/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}</ref> Тус хот нь 17 километр эргийн шугамтай бөгөөд үүнээс 5 километр наран шарлагын газар юм.<ref name="leisure">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330013119/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|url-status=dead|archive-date=30 March 2007|title=Leisure Activity|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|page=56|access-date=14 February 2008}}</ref> Хайфагийн аялал жуулчлалын гол үзмэр нь [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн ертөнцийн төв]] бөгөөд Бабын алтан бөмбөгөр сүм, хүрээлэн буй орчны цэцэрлэгүүд байдаг.<ref>{{cite web|url=http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|title=Terraces of the Shrine of the Bab|access-date=11 April 2008|archive-date=23 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423225420/http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bahai.org/dir/bwc|title=Baha'i World Center|access-date=20 March 2008|publisher=[[Baháʼí International Community]]}}</ref> [[2005 он|2005]]-[[2006 он|2006 оны]] хооронд 86,037 хүн бурхан шүтлэгт зочилжээ. [[2008 он|2008 онд]] [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн цэцэрлэгүүдийг]] [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-гийн]] дэлхийн өвд бүртгэжээ. Хайфа хотын захиргааны захиалгаар [[2007 он|2007 онд]] гаргасан тайланд илүү олон зочид буудал, Хайфа-[[Акко]]-Кесарийн хоорондох гаталга онгоцны шугам барих, боомтын баруун бэхэлгээг амралт, зугаа цэнгэлийн бүс болгон хөгжүүлэх, орон нутгийн нисэх онгоцны буудал, боомтыг өргөтгөх шаардлагатай байгааг дурджээ.<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|title=Making Haifa into an international tourist destination|date=30 May 2007|access-date=10 March 2008|work=Haaretz}}</ref> == Урлаг ба соёл == [[Файл:South_Dado_Beach_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa_(1506044661).jpg|left|thumb|Дадо далайн эрэг дагуух зугаалгын газар]] [[Файл:Folk_dancing_in_Dado_Beach,_Haifa_2015.JPG|thumb|Ардын бүжиг]] Хайфа нь боомт, аж үйлдвэрийн хотын дүр төрхтэй хэдий ч хойд Израилын соёлын төв юм. 1950-иад оны үед хотын дарга [[Абба Хуши]] зохиолч, яруу найрагчдыг хот руу нүүхийг уриалахад онцгой хүчин чармайлт гаргаж, тус улсад байгуулагдсан анхны хотын театр болох Хайфа театрыг байгуулжээ.<ref name="culture">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng//modules/article/view.category.php/19|title=Culture & Leisure|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=18 February 2008|archive-date=11 Дөрөвдүгээр сар 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411140703/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.category.php/19|url-status=dead}}</ref> Хотын бусад театруудад Кригерийн урлагийн төв, Раппапортын урлаг соёлын төв багтдаг. Конгрессийн төв нь үзэсгэлэн, концерт, тусгай арга хэмжээ зохион байгуулдаг.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|title=The Congress Center|publisher=Haifa Municipality|access-date=2 April 2008|archive-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119054714/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|url-status=dead}}</ref> [[1975 он|1975 онд]] байгуулагдсан Хайфа кино театрт суккотын баярын өдрүүдэд жил бүр Хайфагийн олон улсын кино наадам болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|title=Haifa Symphony|access-date=20 January 2008|publisher=Haifa Symphony|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217224625/http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|archive-date=17 December 2007}}</ref> Хайфа нь 29 [[Кино театр|кино театртай]]. Тус хот орон нутгийн "Едиот Хайфа" сонинг эрхлэн гаргадаг бөгөөд өөрийн Хайфа радио станцтай. Израилын [[араб хэл]] дээр гардаг Аль-Иттихад, Аль-Мадина сонинууд мөн Хайфад байрладаг. 1990-ээд оны үед Хайфа хотод [[Боб Дилан]], Ник Кэйв, Блур, П.Ж.Харви нарын оролцсон Хайфа рок & блюз фестивалийг зохион байгуулж байжээ. === Музей === [[Файл:P1190557_-_בית_הטכניון_ההיסטורי_-_החצר.JPG|thumb|Үндэсний шинжлэх ухааны музей, Хайфа]] Хайфа нь арав гаруй музейтэй.<ref name="museums">{{cite web|url=http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|title=Haifa Museums|publisher=Get2Israel.com|access-date=18 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080229091637/http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|archive-date=29 February 2008}}</ref> Хамгийн алдартай музей бол Израилын Шинжлэх ухаан, технологи, сансар судлалын үндэсний музей бөгөөд [[2004 он|2004 онд]] бараг 150,000 хүн музейг зочилсон байна. Энэхүү музей нь Хадар хорооллын Технионы хуучин барилгад байрладаг. Японы уран зургийн Тикотины музей нь зөвхөн [[Японы урлагт]] зориулагдсан [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] цорын ганц музей юм. Хайфад орших бусад музейд Эртний түүхийн музей, Үндэсний далайн музей ба Хайфа хотын музей, Хехтийн музей, Дагоны археологийн үр тариа боловсруулах музей, Төмөр замын музей, Нууц цагаачдын болон тэнгисийн цэргийн музей багтдаг. Зураач Херманн Струкийн хуучин гэр, студи нь одоо Херманн Струкийн музей болжээ.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|title=The Mane Katz Museum|access-date=25 January 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=13 Гуравдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313222222/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|url-status=dead}}</ref> Ган Ха-Эм цэцэрлэгт хүрээлэн дэх Хайфагийн амьтны хүрээлэнд одоо [[Израил|Израил улсад]] устаж үгүй болсон Сирийн хүрэн баавгай бүхий жижиг амьтдын цуглуулга байдаг. == Засгийн газар == [[1940 он|1940 онд]] анхны еврей хотын даргаар Шабтай Леви сонгогдов. Левигийн хоёр орлогч нь [[Арабчууд|араб]] (нэг нь [[Ислам|мусульман]], нөгөө нь [[Христ итгэл|христийн]] шашинтай) байсан бөгөөд зөвлөлийн үлдсэн хэсэг нь дөрвөн [[еврей]], зургаан [[Арабчууд|арабаас]] бүрдсэн байв.<ref name="govt">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kUOK3a6hAMsC&q=haifa+municipality&pg=PA129|title=Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics|last=Daniel Monterescu|first=Dan Rabinowitz|pages=113–132|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|access-date=26 July 2009|isbn=978-0-7546-4732-4|year=2007}}</ref> Өнөөдөр Хайфаг хотын дарга [[Эйнат Калиш-Ротем]] тэргүүтэй 12 дахь хотын зөвлөл удирдаж байна. Хотын сонгуулийн үр дүн нь Кнессетийн сонгуультай адил зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг шийддэг. Хотын зөвлөл нь хотод хууль тогтоох зөвлөл бөгөөд туслах хууль батлах бүрэн эрхтэй.<ref name="council">{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117042303/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-date=17 January 2008|title=City Council Overview|language=he|publisher=Haifa Municipality}}</ref> [[2003 он|2003 онд]] сонгогдсон 12 дахь зөвлөл 31 гишүүнтэй бөгөөд либерал Шинуй-Ногоонууд хамгийн олон суудал авсан (6), [[Ликуд]] 5 суудалтай хоёрт орсон.<ref name="councillors">{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117045014/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-date=17 January 2008|title=Members of the 12th City Council|language=he|publisher=Haifa Municipality}}</ref> === Хотын дарга нар === [[Файл:PikiWiki_Israel_6692_haifa_city_hall.jpg|thumb|Хотын захиргаа]] {{Div col}} * [[Наджиб Эффенди аль-Ясин]] (1873–77) * [[Ахмад Эффенди Джалаби]] (1878–81) * [[Мустафа Бей аль-Салих]] (1881–84) * [[Мустафа Паша аль-Халил]] (1885–1903) * [[Джамиль Садик]] (1904–10) * [[Рифат аль-Салах]] (1910–11) * [[Ибрахим аль-Халил]] (1911–13) * [[Абд аль-Рахман аль-Хадж]] (1920–27) * [[Хасан Бей Шукри]] (1914–20, 1927–40) * [[Шабтай Леви]] (1940–51) * [[Абба Хуши]] (1951–1969) * [[Моше Флиманн]] (1969–1973) * [[Йосеф Альмоги]] (1974–1975) * [[Йерухам Цейсель]] (1975–1978) * [[Ари Гурель]] (1978–1993) * [[Амрам Мицна]] (1993–2003) * [[Гиора Фишер]] (түр хотын дарга, 2003) * [[Йона Яхав]] (2003–2018) * [[Эйнат Калиш-Ротем]] (2018-2024) * [[Йона Яхав]] (2024–одоо үе) {{Div col end}} == Эмнэлгийн байгууламж == [[Файл:Rambam_Health_Care_Campus_Main_Building.JPG|thumb|Рамбам эрүүл мэндийн төв]] [[Файл:Haifa_U_Rabin_Building.jpg|thumb|[[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]], Рабин барилга]] Хайфа хотын эрүүл мэндийн байгууллагууд нийт 4000 эмнэлгийн ортой.<ref>{{cite web|url=http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071108234444/http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2007|title=research at rambam|publisher=Rambam.org.il|access-date=5 May 2009}}</ref> Хамгийн том эмнэлэг бол 2004 онд 78000 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн 900 ортой, засгийн газрын мэдэлд байдаг Рамбам эмнэлэг юм.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5197326.stm|title=Haifa hospital in the firing line|first=Raffi|last=Berg|work=BBC News|date=20 July 2006|access-date=5 January 2010}}</ref> Бнай-Цион эрүүл мэндийн төв, Кармел эмнэлэг тус бүр 400 ортой. Хайфа нь 20 гэр бүлийн эрүүл мэндийн төвтэй. 2004 онд Хайфад байдаг эмнэлэгүүдэд нийт 177.478 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн байна. Рамбам эрүүл мэндийн төв нь 2006 онд Ливаны хоёрдугаар дайны үеэр галын шууд шугаманд байсан тул өвчтөнүүдээ хамгаалахын тулд тусгай урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах шаардлагатай болсон.<ref>{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3287614,00.html|title=Haifa hospital goes underground|work=Ynetnews|access-date=18 February 2008|date=7 August 2006|first=Ahiya|last=Raved}}</ref> == Боловсрол == Хайфад олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хоёр их сургууль, хэд хэдэн коллеж байрладаг. [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]] нь 1963 онд байгуулагдсан бөгөөд Кармел уулын оргилд байдаг. 30 давхар Эшкол цамхгийн дээд давхарт Израилын хойд хэсгийг дэлгэмэл байдлаар харуулдаг. Археологи, уран зургийн чухал цуглуулгатай Хехтийн музей нь [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургуулийн]] кампуст байрладаг. [[Технион - Израилын технологийн дээд сургууль]] нь 1912 онд байгуулагдсан. 18 факультет, 42 эрдэм шинжилгээний хүрээлэнтэй. Анхны байрлаж байсан барилгад одоо Хайфагийн шинжлэх ухааны музей байрладаг. Израилын анхны технологийн ахлах сургууль болох Босмат нь 1933 онд Хайфа хотод байгуулагдсан.<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|title=The closing of a dream come true|access-date=25 January 2008|work=Haaretz}}</ref> 2006–2007 оны байдлаар Хайфа 70 бага сургууль, 23 дунд сургууль, 28 ахлах сургууль, 8 мэргэжлийн дунд сургуультай байв. Хайфа хотын цэцэрлэгт 5133, бага сургуульд 2081, дунд сургуульд 7911, ахлах сургуульд 8072, мэргэжлийн дунд сургуульд 2646, бүрэн дунд сургуулийн 2068 сурагч хичээллэж байв.<ref name="edu">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|title=Education|access-date=14 February 2008|date=1 June 2007|publisher=Haifa Municipality|work=Haifa Statistical Yearbook 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230026/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}</ref> Оюутнуудын 86% нь [[Еврей хэл|еврей хэлээр]] ярьдаг, 14% нь [[Араб хэл|араб]] сургуулиудад сурч байсан. 2004 онд Хайфа хот нийт 367.323 ширхэг ном хадгалдаг 16 хотын номын сантай.<ref>{{cite web|last=Ratner|first=David|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|title=Haifa's Christian schools lead the league|work=Haaretz|date=25 May 2004|access-date=24 March 2013}}</ref> == Тээвэр == === Нийтийн тээвэр === [[Файл:Haifa_cable_car.jpg|thumb|Кармел уулаас Бат Галим руу бууж буй кабель машин]] Хайфад зургаан төмөр замын өртөө, Кармелит, одоогоор [[Израил|Израилын]] цорын ганц метроны систем үйлчилдэг. [[Израил|Израилын]] төмөр замын [[Нагария]]-[[Тел-Авив|Тел-Авивын]] эрэг орчмын төмөр замын гол шугам Хайфагийн булангийн эргээр дайран өнгөрдөг бөгөөд хотын дотор зургаан буудалтай. Баруун өмнөөс зүүн хойд чиглэлд эдгээр станцууд нь: Хайфа Хоф Ха-Кармел, Хайфа Бат-Галим, Хайфа Мерказ Ха-Шмона, Ха-Мифрац Централ, Хутзот Ха-Мифратц, Кирьят-Хайм. Хайфагаас [[Тел-Авив]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]], [[Нагария]], [[Акко]], [[Кирьят-Моцкин]], [[Биньямина]], [[Лод]], [[Рамла]], [[Бейт Шемеш]], [[Иерусалим]] болон бусад байршил руу шууд галт тэрэг явдаг. Хайфагийн хот хоорондын автобусны холболтыг зөвхөн хоёр терминал ажиллуулдаг Egged автобус компани гүйцэтгэдэг: * Ха-Мифрац төв автобусны буудал, Ха-Мифрац төв төмөр замын буудлын хажууд * Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төмөр замын буудалтай залгаа Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудал Тус улсын хойд хэсэгт байрлах шугамууд Ха-Мифрац төв автобусны буудлыг ашигладаг бөгөөд тэдгээрийн хамрах хүрээ нь [[Израил|Израилын]] хойд хэсгийн ихэнх хотуудыг хамардаг. Өмнө зүг рүү чиглэсэн шугамууд Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны зогсоолыг ашигладаг. [[Файл:The_New_Carmelit_08-10-2018.jpg|left|thumb|Кармелит нь газар доорхи төмөр зам бөгөөд одоогоор Израилын цорын ганц метроны систем юм]] Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудлаас шууд хүрэх газрууд нь [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]], [[Эйлат]], [[Раанана]], [[Нетания]], [[Хадера]], [[Зихрон-Яаков]], Атлит, [[Тират-Кармель]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]] орно. Автобусны шугамууд бямба гарагийн өглөөнөөс хойш хот даяар хөнгөлөлттэй хуваарийн дагуу ажилладаг. 2008 оны зуны туршид эдгээр шугамууд долоо хоногт 7 шөнө ажилласан. Хайфа нь [[Израил|Израилын]] зуны цагт бямба гарагт далайн эрэг рүү автобусаар үйлчилдэг цорын ганц хот юм. [[Файл:Port_of_Haifa_2752-1.jpg|thumb|Хайфа хотын боомт]] Хайфагийн газар доорхи төмөр замын системийг Кармелит гэдэг. Энэ бол Парис талбайгаас Кармел уулын Ган Ха-Эм хүртэл явдаг төмөр зам дээрх газар доорхи фуникуляр юм.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|title=The Carmelit|access-date=19 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=4 Тавдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504211823/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|url-status=dead}}</ref> Нэг зам, зургаан өртөө, хоёр галт тэргээр дэлхийн хамгийн богино метроны шугамаар Гиннесийн номонд бичигджээ. === Агаар болон далайн тээвэр === [[Хайфа нисэх онгоцны буудал]] нь [[Тел-Авив]], [[Эйлат]] руу нисэх дотоодын нислэгүүд болон [[Кипр]], [[Грек]], [[Йордан]] руу олон улсын нислэгийн нислэг үйлддэг. Хайфа хотоос нислэг үйлддэг онгоцууд нь Аркия, Исраир юм. Хөлөг онгоцнууд Хайфа боомтоос Зүүн Газар дундын тэнгис, Өмнөд Европ, Хар тэнгисийн чиглэлүүд хүртэл үйлчилдэг. === Зам === Хайфа ба тус улсын төв лүү аялахад далайн эргийн дагуух гол хурдны авто зам болох хурдны зам 2-оор дамжин өнгөрөх боломжтой. 4-р хурдны зам нь Хайфагийн хойд эрэг дагуу, мөн хурдны зам 2-оос урагш, дотогшоо урсдаг. Өмнө нь Хайфагийн хойд талын хурдны замын дагуух хөдөлгөөн хотын төв хэсгээр дайрч өнгөрөх ёстой байв. [[2010 он|2010 оны]] [[12 сарын 1|12-р сарын 1-ний]] өдөр нээгдсэн Кармелийн хонгилууд энэ хөдөлгөөнийг Кармел уулын доогуур чиглүүлж хотын төвийн түгжрэлийг бууруулж байна.<ref>{{cite web|url=http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|title=Carmel Tunnels|publisher=Israel MOF|access-date=22 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120712130111/http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|archive-date=12 July 2012}}</ref> == Спорт == [[Файл:SammyOferSTD.jpg|thumb|Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн]] Хайфагийн гол цэнгэлдэх хүрээлэнгүүд нь: [[УЕФА|УЕФА-гийн]] баталсан 30,780 хүний суудалтай Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн, Томас Д'Александро цэнгэлдэх хүрээлэн, Неве Шаанань Атлетик цэнгэлдэх хүрээлэн. Тус хотын хөлбөмбөгийн хоёр гол клуб нь одоогоор [[Израилын Премьер Лиг|Израилын Премьер Лигт]] тоглож байгаа Маккаби Хайфа, Хапоэл Хайфа нар юм. Маккаби Израилд арван хоёр түрүүлсэн бол Хапоэл нэг түрүүлсэн. Тус хотод Израилын хөлбөмбөгийн Лигийн нэг хэсэг болох [[Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэн|Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэнд]] тоглодог Америкийн Хайфа Андердогс хэмээх хөлбөмбөгийн клуб байдаг. Лигийн анхны улирлын аварга шалгаруулах тэмцээнд баг нь хожигдсон боловч [[2005 он|2005 онд]] Израилын хөлбөмбөгийн лигтэй нэгдсэн Америкийн хөлбөмбөгийн Израилын бүрэлдэхүүнд багтаж нэг цол хүртсэн. Хайфа Хоукс бол Хайфа хотоос гаралтай [[Хоккей|хоккейн]] баг юм. [[1996 он|1996 онд]] тус хот салхин сэнтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан. == Ах дүү хотууд == Одоогийн байдлаар:<ref>{{cite web|title=Secretary General / Foreign Relations|url=https://www.haifa.muni.il/English/MayorsOffice/Pages/CitySecretary-.aspx|website=haifa.muni.il|publisher=Haifa|access-date=2020-01-30}}</ref> * {{flagicon|Украин}} [[Украин|Украины]] [[Одесса]] — 1992 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Массачусеттс]], [[Бостон]] — 1999 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Калифорни]], [[Сан-Франциско]] — 1984 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Флорида]], [[Форт-Лодердейл]] — 2002 он * {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Портсмут]] — 1962 он * {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Ньюкасл апон Тайн|Ньюкасл]] — 1980 он * {{flagicon|Итали}} [[Итали]], [[Турин]] — 1997 он *{{flagicon|Дани}} [[Дани]], [[Ольборг]] — 1972 он * {{flagicon|Бельги}} [[Бельги]], [[Антверпен]] — 1986 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Бремен]] — 1978 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Дюссельдорф]] — 1988 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Майнц]] — 1987 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Эрфурт]] — 2000 оны * {{flagicon|Франц}} [[Франц]], [[Марсель]] — 1962 он * {{flagicon|Кипр}} [[Кипр]], [[Лимасол]] — 2000 он * {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Шанхай]] — 1994 он * {{flagicon|Филиппин}} [[Филиппин]], [[Манила]] — 1971 он * {{flagicon|Өмнөд Африк}} [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]], [[Кейптаун]] * {{flagicon|Аргентин}} [[Аргентин]], [[Росарио]] — 1988 он * {{flagicon|Орос}} [[Оросын Холбооны Улс|Орос]], [[Санкт-Петербург]] — 2008 он * {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Чөндү|Чөнду]] — 2013 он == Зургийн цомог == <gallery widths="180" heights="180" perrow="6"> Файл:Haifa genel0301.jpg|Кармел уулын баруун энгэр ба худалдаа, ажил эрхлэлтийн бүс Матам, "Каньон Азриели Хайфа" худалдааны төв, Конгрессийн төв. Файл:Technion – Israel Institute of Technology19.jpg|Технионы кампус Файл:Eshkol tower haifa u.jpg|[[Хайфа их сургууль]], Эшкол цамхаг Файл:Matam hi-tech park (Haifa).jpg|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам Файл:Haifa Convention Center09 April2013.JPG|Хурлын төв Файл:Метронит..jpg|Метронит Файл:Lev Hamifratz-Citymall.JPG|Синемол худалдааны төв Файл:Haifa South Haifa Mall OIC.jpg|«Каньон Азриэли Хайфа» худалдааны төв Файл:Karmelit.jpg|Кармелит Файл:Carmel Tunnels, Check Post entrance 1.JPG|Кармелын хонгил Файл:Hof Hacarmel IMG 9919.JPG|Леонардо зочид буудал Файл:Port of Haifa 2752-1.jpg|Хайфагийн боомт Файл:Port of Haifa - aerial view.jpg|Хайфа булан Файл:Downterraces.jpg|Бахай цэцэрлэгээс харагдах үзэмж Файл:MerkazitHaMifrtaz b.jpg|[[Израил|Израилын]] хамгийн том тээврийн төв «Мерказит ха-Мифрац» </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Haifa|Хайфа}} {{Wikinews|Haifa|Хайфа}} {{Wikivoyage|Haifa|Хайфа}} == Эшлэл == <references responsive="" /> {{Израилын хот}} {{Хайфа тойрог}} [[Ангилал:Хайфа| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:Хайфа тойргийн хот]] [[Ангилал:Хайфа тойрог]] [[Ангилал:Израилын хот]] pvplh149rs4lmlf8r052jn8bqrc3y9w 0 111524 854895 656169 2026-04-27T14:40:26Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854895 wikitext text/x-wiki '''[[Чехословак|Чехословак Улсын Ерөнхийлөгч]]''' нарыг байгуулагдсан 1918 оноос эхлэн 1992 оны арванхоёрдугаар сарын 31-нд хуваагдах хүртэл хугацаанд ажилласан дарааллаар жагсаан үзүүлэв. == Жагсаалт == *{{legend2|#FAC469|[[Чехийн Үндэсний Социалист Нам|Чехословакийн Үндэсний Социалист Нам]] (ЧҮСН)|border=1px solid #AAAAAA}}<br> *{{legend2|#DC241F|[[Чехословакийн Коммунист Нам]] (ЧКН)|border=1px solid #AAAAAA}}<br> *{{legend2|#034EA2|[[Иргэний Форум Нам]] (ИФН)|border=1px solid #AAAAAA}}<br> *{{legend2|#DDDDDD|[[Бие даагч|Нам бус]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| | valign="top" | {| class="wikitable" | style="background:#FFEBCD" align="center" colspan="7" | '''[[Анхдугаар Чехословакийн Бүгд Найрамдах Улс|Чехословакийн]] ерөнхийлөгч<br /> 1918-1938 он''' |- ! style="background:#FFEBCD" | ! style="background:#FFEBCD" align="left" | Нэр ! style="background:#FFEBCD" | Зураг ! style="min-width:150px; background:#FFEBCD" | алба авсан ! style="min-width:150px; background:#FFEBCD" | албаа өгсөн ! style="background:#FFEBCD" | Тайлбар |- | style="background-color:#DDDDDD; color:black" | | [[Томаш Гариг Масарик]] | [[File:Tomáš G Masaryk1918.jpg|60px]] | 1918 оны 11-р сарын 14 | 1935 оны 12-р сарын 14 | Дахин сонгогдсон 1920 оны 5-р сарын 27, 1927 оны 5-р сарын 27, 1934 оны 5-р сарын 24, огцорсон |- | style="background-color:#FAC469; color:black" | | [[Эдвард Бенеш]] | [[File:Edvard Beneš.jpg|60px]] | 1935 оны 12-р сарын 18 | 1938 оны 10-р сарын 5 | [[Нацист Герман|Германы Эзэнт Гүрний]] шахалтаар огцорч, аравдугаар сарын 22-ноос эхлэн цөллөгт |- | style="background:#FFEBCD" align="center" colspan="7" | '''[[Чехо-Словакийн Бүгд Найрамдах Улс|Чехо-Словакийн]] ерөнхийлөгч<br />1938–1939 он''' |- | style="background-color:#DDDDDD; color:black" | | [[Эмил Гаха]] | [[File:Emil Hácha 5.jpg|60px]] | 1938 оны 11-р сарын 30 | 1939 оны 3-р сарын 15 | |- | style="background:#FFEBCD" align="center" colspan="7" | '''[[Бохеми ба Моравийн протекторат|Бохеми ба Моравийн Ивээлт Улсын]] ерөнхийлөгч<ref>{{Cite web |url=http://www.od43.com/1943_Schlag_Nach.html |title=Rare 1943 Third Reich facts booklet<!-- Bot generated title --> |access-date=2021-03-13 |archive-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113113612/http://www.od43.com/1943_Schlag_Nach.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.od43.com/Europa_Osten_1943.html Heavily illustrated rare big original 1943 Nazi book on Eastern Europe and Asia<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030653/http://od43.com/Europa_Osten_1943.html |date=2009-04-10 }}</ref><br />[[Словак Улс (1939-1945 он)|Словакийн Бүгд Найрамдах Улсын]] ерөнхийлөгч<br />[[Чехословакийн Цөлөгдөгчдийн Засгийн Газар|Чехословакийн]] цөлөгдөгч ерөнхийлөгч<br />1939–1945 он''' |- | style="background-color:#DDDDDD; color:black" | | [[Эмил Гаха]] | [[File:Emil Hácha 5.jpg|60px]] | 1939 оны 3-р сарын 16 | 1945 оны 5-р сарын 9 | [[Бохеми ба Моравийн протекторат|Бохеми ба Моравийн Ивээлт Улсын]] ерөнхийлөгч |- | style="background-color:#DDDDDD; color:black" | | [[Иозеф Тисо]] | [[File:Bundesarchiv Bild 146-2010-0049, Josef Tiso.jpg|60px]] | 1939 оны 10-р сарын 26 | 1945 оны 4-р сарын 4 | [[Словак Улс (1939-1945 он)|Словакийн Бүгд Найрамдах Улсын]] ерөнхийлөгч |- | style="background-color:#FAC469; color:black" | | [[Эдвард Бенеш]] | [[File:Edvard Beneš.jpg|60px]] | 1940 оны 7-р сарын 21 | 1945 оны 10-р сарын 28 | Лондон дахь [[Чехословакийн Цөлөгдөгчдийн Засгийн Газар|Чехословакийн]] цөлөгдөгч ерөнхийлөгч |- | style="background:#FFEBCD" align="center" colspan="7" | '''[[Чехословак]]ийн ерөнхийлөгч<br />1945–1992 он''' |- ! style="background:#FFEBCD" | ! style="background:#FFEBCD" align="left" | Нэр ! style="background:#FFEBCD" | Зураг ! style="min-width:150px; background:#FFEBCD" | алба авсан ! style="min-width:150px; background:#FFEBCD" | албаа өгсөн ! style="background:#FFEBCD" | Тайлбар |- | style="background-color:#FAC469; color:black" | | [[Эдвард Бенеш]] | [[File:Edvard Beneš.jpg|60px]] | 1945 оны 10-р сарын 28 | 1948 оны 6-р сарын 7 | 1946 оны 6-р сарын 19-нд дахин сонгогдсон, огцорсон |- | style="background-color:#DC241F; color:black" | | [[Клемент Готтвалд]] | [[File:Bundesarchiv Bild 183-R90009, Budapest, II. Weltfestspiele, Festumzug, tschechische Delegation (cropped KG).jpg|60px]] | 1948 оны 6-р сарын 14 | 1953 оны 3-р сарын 14 | алба хашиж байхдаа нас барсан |- | style="background-color:#DC241F; color:black" | | [[Антонин Запотоцки]] | [[File:Antonín Zápotocký - Rudé právo - 19.12.1948 .jpg|60px]] | 1953 оны 3-р сарын 21 | 1957 оны 11-р сарын 13 | алба хашиж байхдаа нас барсан |- | style="background-color:#DC241F; color:black" | | [[Антонин Новотни]] | [[File:Antonín Novotný 1968.jpg|60px]] | 1957 оны 11-р сарын 19 | 1968 оны 3-р сарын 22 | 1964 оны 11-р сарын 12-нд дахин сонгогдсон, огцорсон |- | style="background-color:#DC241F; color:black" | | [[Людвик Свобода]] | [[File:Ludvík Svoboda (Author - Stanislav Tereba).JPG|60px]] | 1968 оны 3-р сарын 30 | 1975 оны 5-р сарын 29 | 1973 оны 3-р сарын 22-нд дахин сонгогдсон, өвчний улмаас чөлөөлөгдсөн |- | style="background-color:#DC241F; color:black" | | [[Густав Хусак]] | [[File:Prezident Husák 17 Slovakia1.jpg|60px]] | 1975 оны 5-р сарын 29 | 1989 оны 12-р сарын 10 | 1980 оны 5-р сарын 22-нд болон 1985 оны 5-р сарын 23-нд дахин сонгогдсон, огцорсон |- | style="background-color:#034EA2; color:black" | | [[Вацлав Хавел]] | [[File:Vaclav Havel.jpg|60px]] | 1989 оны 12-р сарын 29 | 1992 оны 7-р сарын 20 | Чехословак Улсын задралаас шалтгаалан огцорсон, дараа нь 1993 оны нэгдүгээр сарын 26-нд [[Чех]]ийн [[Чехийн ерөнхийлөгч|ерөнхийлөгчөөр]] сонгогдсон |} == Mөн үзэх == * [[Чехословакийн ерөнхий сайдын жагсаалт]] * [[Чехийн ерөнхийлөгчийн жагсаалт]] * [[Словакийн ерөнхийлөгчийн жагсаалт]] == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Төрийн тэргүүний жагсаалт]] [[Ангилал:Чехословакийн ерөнхийлөгч|!]] h2aksbb01e0j9e35p8lpfjept0sd5jy 0 114501 854893 787976 2026-04-27T14:25:18Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854893 wikitext text/x-wiki {{Жүжигчин | зураг = bayasgalan.jpg | төрсөн_он = 1972 | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Увс]]<br>аймгийн [[Улаангом]] хот | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{flag|Монгол}} | ажил_үйл = Жүжигчин | тайзны_нэр = | төрөл = дэлгэц (УСК, ОАК), тайз (жүжиг) | дүр_маяг = | сургууль = Соёл Урлагийн Их сургууль | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шагнал'''<br>Монгол улсын гавьяат жүжигчин }} '''Цэрэндоржийн Баясгалан''' нь [[Монгол улс|Монголын]] тайз, дэлгэцийн [[жүжигчин]]. 1972 онд Увс аймагт төрсөн. 1990-1994 онд СУИС-д Ц.Гантөмөрийн удирдлагад жүжигчний мэргэжлээр суралцаж төгссөн. 1994-1997 онд ЦДБЭЧ-д, 1997 оноос одоог хүртэл УДЭТ-т жүжигчнээр ажиллаж байна. 2014 оноос Монголын моно жүжгийн төвийг байгуулан, удирдан ажиллаж буй. === Тайзны уран бүтээл === # Худалч эхнэр (1993) - Бейс # Тожоо жолооч (1995)- Бадам # Хүнд битгий хэлээрэй # Бэр гуйсан нь - Наталья # Махчин могойн байшин - Тахиа # Тожоо жолооч - Бурмаа # Худалч эхнэр - Моод # Худалч эхнэр - Бейсси # Наймаачны паян - Тогос # Худалч эхнэр - Кетти # Матюрина # Буудлын авхай - Олны хэсэг # Тамын дурлал - Олны хэсэг # Хаан түүх I, II, III - Олны хэсэг # Ромео Жульетта - Зарц # Ричард ван - Олны хэсэг # Ижил хүйстэн - Лариса # Хурим - Олны хэсэг # Хүслийн тарамвай - Негр жаал # Үнсгэлжин - Олны хэсэг # Үнсгэлжин - Животта # Сарны инээд - Гөлөг # Улаан дарвуулт хөлөг - Зарц # Бардам туулай - Мод, олны хэсэг # Цахлай - Горничная # Оюутан охидуудад өрөө хөлслүүлнэ - Саруул # Надаар тоглосон хайр - Эмч # Жаргах гэж дурладаг уу - Охин # Үгүйлэгдсэн хайр - Цэцэгээ # Дурлал яг үлгэр шиг бас үхэл шиг - Цацрал # Бардам туулай - 3-р бүжин # Чимээгүй шөнө - Сүмэн хатан # Хүйтэн сэнтий - Олны хэсэг # Аавын хонгорхон үрс - Т/г төлөөлөгч # Гарваа - Үзмээ # Найрын ширээний ууц - Одмаа # Баавгай - Попова # Цагаан дарь эх - Өттэй нохой # Хар санаа хайр сэтгэл - София # Нүцгэн дурлал (2006) - Кларинс # Атга нөж - Шивэгчин, Есүй # Нууц амраг чинь болъё (2007) - Шүр # Зуны шөнийн зүүд (2000) - Титания # Дурлал яг үлгэр шиг бас үхэл шиг (2003) Саруул # Садар эрийг номхотогосон нь (2003) - Гитта # Эрлэгийн данс (2003) # Жаргах гэж дурладаг уу (2003) # Саран хөхөө (2004) - Их үгт хүү # Чимээгүй шөнө (2004) - Сүмэн хатан # Хайрын виз (2006) - Ану # Чингис хаан - (2006) - Хуагчин эмгэн # Харц хатан - Урангоо # Лусын дагина - 3-р эгч, 3-р шувуу # Эдип - Шивэгчин # Нэргүй од - Эленора Зенпиреску # Парисийн дарь эхийн сүм - Флер де Лис, Розина # Эхнэрээ зээлээч - Жавзан # Шар тэнгисийн тарчлаан - Сарнай # Хайрын виз - Ану # Бардам туулай - Эмэгчин туулай # Солиотой жүжиг - Жанна Колоколчикова # Оролмаа эх - Дэлгэр # Ану хатан - Ану хатан # Эсрэг дурлал - 2-р шивэгчин # Би Эдит Пиаф байна - Эдит Пиаф # Домогт Ану хатан (2011) - Ану хатан # Кихот ноён (2013) - Даамал хатагтай # Солиотой (2014) - Колокольчикова # Чөлөөт хос (2014) - Антония # Би эндээс явахгүй (2017) жүжгийн Дэжид # Бүсгүйн зурвас (2018) - Эрхлэгч # Надтай үлдээч (2019) - Цэцгээ # Анна Каренина (2020) - Олны хэсэг == Гавьяа, шагнал == 2006 онд Батлан хамгаалах яасны "Хүндэт жуух бичиг" 2006 онд СОЁЛЫН ТЭРГҮҮНИЙ АЖИЛТАН цол тэмдэг 2007 онд “Хэлж зүрхлээгүй хайр” жүжгийн Шүрийн дүрээр “Гэгээн Муза IV” наадмын шүүгчдийн нэрэмжит ТУСГАЙ ШАГНАЛ 2009 онд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны "Хүндэт жуух бичиг" 2011 онд “Солиотой” жүжгийн Жаннагийн дүрээр “Гэгээн Муза VIII” наадмын ШИЛДЭГ ЭМЭГТЭЙ ТУСЛАХ ДҮР-ийн шагнал 2014 онд ХӨДӨЛМӨРИЙН ГАВЬЯАНЫ УЛААН ТУГИЙН ОДОН 2014 онд “Би Эдит Пиаф байна” жүжгээр Косово хотод ЮНЕСКО-оос зохион байгуулсан олон улсын нэг хүний жүжгийн "МОНОАКТ" фестивалиас ГРАНПРИ шагнал 2014 онд нэг хүний “Би Эдит Пиаф байна” жүжгээр Оросын "Golden Gate” фестивалиас "ХААНЫ БОЛОР МАЛГАЙ" цом 2015 онд “Чөлөөт хос” жүжгийн Антониягийн дүрээр “Гэгээн Муза XII” наадмын хөгжимт төрөл ШИЛДЭГ ЭМЭГТЭЙ ГОЛ ДҮР-ийн шагнал 2015 онд “Мөнгөн мод” наадмын ШИЛДЭГ ЖҮЖИГЧИН шагнал 2021 онд Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин == Эх сурвалж == • [https://web.archive.org/web/20240731060524/https://mdt.moc.gov.mn/team/%D1%86%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас]{{DEFAULTSORT:Баясгалан, Цэрэндоржийн}} [[Ангилал:Увсынхан]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Монголын кино жүжигчин]] [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:20-р зууны жүжигчин]] [[Ангилал:21-р зууны жүжигчин]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:1972 онд төрсөн]] [[Ангилал:Амьд хүн]] d8rb2ivya52r696gd1rsl32gdqaxx4j 0 117303 854932 698694 2026-04-28T10:07:59Z ~2026-25853-46 104236 854932 wikitext text/x-wiki '''[[Монгол Улс]]-[[Турк]]ийн харилцаа''' МЭӨ III зуунд өнөөгийн Монголын газар нутаг дээр байгуулагдсан [[Хүннү]] гүрний үеэс эхээ авч олон мянган жил өртөөлөн уламжлагдсаар өнөөг хүрсэн. Хоёр орны орчин цагийн харилцаа, хамтын ажиллагаа жилээс жилд өргөжин дэвжиж байна. Хоёр улс 1969 оны 6 дугаар сарын 24-нд хоорондоо дипломат харилцаа тогтоосон. Түркийн тал 1996 оноос [[Улаанбаатар]]т ЭСЯ-аа нээн ажиллуулж байгаа. Монгол улсын ЭСЯ 1997 оноос [[Анкара]]д ажиллаж байна. Мөн [[Стамбул|Станбул]] хотод Монгол улсын Ерөнхий консулын газар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Хоёр улс “Иж бүрэн түншлэл”-ийн харилцаа хөгжүүлж байгаа. [[Турк|БНТУ]]-ын 1 сая гаруй хүн амтай Кайсери хотод Монгол Улсын Өргөмжит консулын газар 2013 онд нээсэн. ==Улс төрийн харилцаа== Парламентын бүлэг Монголын УИХ-д 1996 онд, Туркийн ҮИХ-д 1997 онд тус тус байгуулагдсан. Эдийн засаг, худалдааны хамтарсан хороо 1994 онд байгуулагдсан. Дипломат харилцаа тогтоосны 50 жилийн ойгоор 2019 онд эрдэм шинжилгээний хурал Монгол Улсын Төрийн ордонд зохион байгуулсан. === Харилцан айлчлалууд === ====Монголын талаас==== Ерөнхийлөгч [[Нацагийн Багабанди|Н.Багабанди]] 1998, 2004 онд, Улсын Их хурлын дарга [[Зандаахүүгийн Энхболд|З.Энхболд]] 2013 онд, Ерөнхий сайд [[Миеэгомбын Энхболд|М.Энхболд]] 2006 онд, Гадаад хэргийн сайд Ц.Гомбосүрэн 1992 онд Туркт тус тус айлчилж байсан. ====Туркийн талаас==== Ерөнхийлөгч С.Дэмирэл 1995 онд, А.Н.Сэзэр 2002 онд, ҮИХ-ын дарга М.А.Шахин 2010 онд, Ж.Чичек 2014 онд, Ерөнхий сайд Р.Т.Эрдоган 2005, 2013 онд, Шадар сайд Хакан Чавушолу 2018 онд, Гадаад хэргийн сайд М.Чавушолу 2015 онд Монголд тус тус айлчилсан. == Хүмүүнлэгийн харилцаа == Бүгд Найрамдах Түрк Улсын Ерөнхий сайд Тайип Эрдоан 2013 онд Монгол Улсад айлчлах үеэрээ Улаанбаатар хотод Анкарагийн гудамжийг нээсэн. Тус гудамжийн засварт 2010 онд 700 мянган ам.доллар зарцуулахаар тохирсон байдаг. Түркийн хамтын ажиллагаа, зохицуулах агентлаг (англи.ТICA) нь Монгол Улсад үйл ажиллагаагаа анх 1994 онд Түрэгийн үеийн хөшөө дурсгалыг хадгалж хамгаалах (MOTAP) төслөөр эхлүүлсэн билээ. Мэргэн Тоньюкукийн хөшөө дурсгал нь Түркийн түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг бөгөөд чухал ач холбогдолтой юм. Иймээс хөшөө дурсгал байрлаж буй газарт төрөл бүрийн хээрийн судалгаа хийгдсэн бөгөөд Монгол-Туркийн мэргэжилтнүүдээс бүрдсэн баг археологийн малтлага судалгаа, сэргээн засварлах ажлыг ТИКА-ийн удирддлага дор зохион байгуулсан. 2001 онд Туркийн түүх, соёлын хувьд асар их ач холбогдолтой археологийн олдворуудыг гарган сэргээн засварласан бөгөөд одоо хүртэл [[Монголын үндэсний түүхийн музей]]н Түрэг соёлын өвийн үзэсгэлэнгийн танхимд хадгалагдаж байна. ТИКА-ийн Улаанбаатар дахь Хөтөлбөр зохицуулах газар нь 2004 онд албан ёсоор үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн бөгөөд түүнээс хойш Монгол Улсад хэрэгжүүлсэн төсөл хөтөлбөрийн цар хүрээ улам өргөжин тоо хэмжээ нь ч мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн. ТИКА-ийн зүгээс 2004 оноос албан ёсоор үйл ажиллагаагаа явуулж ирснээс өнөөг хүртэл нутгийн удирдлагын байгууллагууд, дүүргүүд, төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран 700 гаруй төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсэн байна. Монгол улсад хэрэгжүүлсэн эдгээр төсөл хөтөлбөрийн нийт төсөв нь 50 сая ам.доллар орчим болжээ. БНТУ-ын Засгийн газраас Монгол Улсын Засгийн газарт 2002-2017 оны хооронд нийт 28 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж олгоод байна: * Хархорин-Хөшөө цайдамын 46 км авто зам барих (6.7 сая ам.доллар) * Түрэгийн хөшөө дурсгалыг сэргээн хамгаалах (5 сая ам.доллар) * [[Орхоны хөндийн соёлын дурсгал|Орхоны хөндий]]д Дэлхийн соёлын өвийн музей байгуулах (1 сая ам.доллар) * Улсын клиникийн төв эмнэлгийн дэргэд цусны төв байгуулах (251 мянган ам.доллар) * МУИС-д Турк судлалын тэнхим байгуулах (427 мянган ам.доллар) * Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын цахим архив төсөл * Монгол, Туркийн найрамдлын цэцэрлэгт хүрээлэн төсөл * Бог малыг ээмэгжүүлэх “Хас цахим” төсөл * Өвөрхангай аймгийн [[Хархорин сум]]ын төвөөс [[Эрдэнэ Зуу хийд]] хүртэл 2.4 км хатуу хучилттай зам тавих төсөл * Ерөнхий боловсролын дунд сургуулиудад 150 мянган ам.долларын сургалтын тоног төхөөрөмж * 100 мянган ам.долларын хүнсний тусламж * "Mэргэн Тоньюкукийн авто зам" төсөл (Улаанбаатар-Чингис хот чиглэлийн автозамын Ар Жанчивлан рашаан сувилал руу салдаг цэгээс Мэргэн Тоньюкукийн хөшөө хүртэлх 10 км автозам барих) ==Иргэдийн харилцаа== Туркэд 2014 оны байдлаар 900 гаруй монгол оюутан боловсрол эзэмшиж байна. Эдгээр оюутнуудын 350 нь Туркийн Засгийн газрын тэтгэлгээр сурч байв. Жилд 50 гаруй монгол оюутан Туркийн Засгийн газрын тэтгэлгээр Туркийн зорьдог. Монгол Улсад 2018 оны байдлаар үйл ажиллагаа явуулж байсан Туркийн таван сургуульд нийт 2000 орчим сурагч суралцдаг байжээ. 2000 оноос үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн дээрх сургуулиуд шинжлэх ухаан болон англи хэлний хичээл түлхүү заадаг байжээ. Улаанбаатар хотын 5-р дунд сургууль 2007 оноос Бүгд Найрамдах Турк улсын анхны ерөнхийлөгч [[Мустафа Кемал Ататүрк]]ийн нэрэмжит сургууль болсноор Турк Улсын засгийн газар, Тика байгууллагын хөрөнгө оруулалт дэмжлэгээр сургуулийн гадна фасад, урлаг заал, спорт заал, гадаад хэлний кабинетын засвар зэрэг тохижилтын ажлууд, мөн мэдээлэл технологийн кабинет шинээр байгуулж, сурагчдын дунд турк хэлний дугуйлан хичээллэхэд багшлах боловсон хүчнээр хангаж өгсөн. == Элчин сайд нар == ===Монгол Улсаас БНТУ-д суугаа=== *Панжунайн Халиун (2002-2007) *Очирын Очиржав (2008-2012) *Бадамдоржийн Батхишиг (2012-2016) *[[Равдангийн Болд]] (2016-2021) *Гомбосүрэнгийн Мөнхбаяр (2021-) ===БНТУ-аас Монгол Улсад суугаа=== *Мурат Карагөз (2013-2017) *Ахмед Язал (2017-2021) *Зафер Атеш (2021-) [[Ангилал:Монгол-Туркийн харилцаа| ]] edzeyxmpru7td681d9boyeoud7v0yn2 0 118420 854921 843538 2026-04-28T07:48:05Z Wikuiser 100055 [[Special:Contributions/~2025-42527-05|~2025-42527-05]] ([[User talk:~2025-42527-05|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/843538|843538]] засварыг цуцлах 854921 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kassym-Jomart Tokayev (03-10-2019).jpg|thumb]] '''Касы́м-Жома́рт Кеме́левич Тока́ев''' ([[Казах хэл|казах]]. ''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''; Qasym-Jomart Kemelūly Toqayev; 1953 оны 5-р сарын 17-нд ЗХУ-ын ЗСБНКазУ-ын [[Алматы|Алма-Ата]] хотод төрсөн) Казахстан улсын төрийн зүтгэлтэн, тус улсын Ерөнхийлөгч. 2019 оны 6-р сарын 9-нөөс (2019 оны 3-р сарын 20-ноос 6-р сарын 8-ны өдөр хүртэл үүрэг гүйцэтгэгч) Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч бөгөөд Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч. 2022 оны 1-р сарын 5-наас Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Аюулгүйн Зөвлөлийн дарга. 2021 оны 11-р сарын 23-наас улс төрийн "Нур Отан" намын дарга. 2013-2019 онд БНКазУ-ын парламентын Сенатын дарга. 2011-2013 онд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогч бөгөөд НҮБ-ын Женев дахь салбарын Ерөнхий захирал. 1999-2002 онд БНКазУ-ын Ерөнхий сайд. 1994-1999, 2002-2007 онуудад БНКазУ-ын Гадаад хэргийн сайд. Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цолтой. Улс төрийн ухааны доктор. == Намтар == Түүний эцэг, ЗХУ-ын Аугаа эх орны дайны ахмад дайчин, казахын нэрт зохиолч Кемель Токайевич Токаев (1923-1986) Казахстаны ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн гишүүн, Казахстаны Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн байжээ. Эх нь Турар Шабарбаева (1931-2000), Алма-Ата хотын Гадаад хэлний багшийн дээд сургуулийн багшаар ажиллаж байсан. 1970 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны МГИМО-д элсэн орж, 5-р ангидаа БНХАУ-д суугаа ЗХУ-ын Элчин сайдын яамнд дипломын өмнөх зургаан сарын дадлага хийсэн. 1975 онд сургуулиа дүүргээд ЗХУ-ын ГХЯ-нд ажилд орж, Бүгд Найрамдах [[Сингапур]] улсад ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд ажиллахаар томилогдсон. 1979 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яамны төв аппаратад буцаж ирж ажилласан. 1983 онд БНХАУ-ын Бээжингийн Хэл зохиолын хүрээлэнд 10 сарын хятад хэлний дадлага хийсэн. 1984-1985 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд ажиллаж байгаад Бээжин дэх ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд 1985-1991 онд хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, зөвлөхөөр дэвшин ажиллаж байжээ. 1991 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны Дипломатын Академид ахлах дипломат ажилтнуудын мэргэжил дээшлүүлэх курст элсэн сурсан. 1992 онд шинээр буй болсон Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн дэд сайдаар томилогдсон. 1993 онд Гадаад хэргийн тэргүүн дэд сайд, 1994 онд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын '''Гадаад хэргийн сайд'''аар томилогдсон. 1999 оны 3-р сард Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын '''Шадар сайд''' болсон. 1999 оны 10-р сард парламентын зөвшөөрлөөр Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч [[Нурсултан Назарбаев|Н.Назарбаевын]] зарлигаар '''Ерөнхий сайд'''аар томилогдсон байна. Тэрээр 2019 оны 6-р сарын 9-ний өдрийн ээлжит бус Ерөнхийлөгчийн сонгуульд 70,96 % санал авч ялалт байгуулсан. 2022 оны 1-р сарын 2-ны өдөр Казахстанд шингэрүүлсэн хийн үнэ огцом хоёр дахин нэмэгдсэний улмаа сэсэргүүцлийн жагсаал болж үймээн самуун болж хувирсан. Удалгүй жагсагчид эдийн засгийн шаардлагаас улс төрийн шаардлага тавьж улс орны удирдлагыг огцруулах шаардлагад шилжсэн юм. Улмаар 1-р сарын 5-нд Ерөнхийлөгч К.Токаев Казахстан даяар онц байдал зарлаж, Аскар маины тэргүүлсэн Засгийн газар, [[Нурсултан Назарбаев|Нурсултан Назарбаевыг]] Аюулгүйн байдлын Зөвлөлийн даргын албанаас огцруулж өөрөө тэр албан тушаалд очсоныг мэдэгдэв. Казахстаны Ерөнхийлөгчийн хувьд 2024 оны 10-р сарын 28-29-нд Монгол Улсад төрийн алчлал хийсэн. == Гэр бүл == Салсан эхнэр: Надежда Давыдовна Токаева (1957 онд төрсөн). Хүү: Тимур Касымжомартович Токаев (1984 онд төрсөн). Улс төрийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн; бизнес эрхэлдэг. Газрын тосны салбарын томоохон бизнес эрхлэгч (Аби Петролиум Капитал). Тэрээр мөн өөрийн өвөө Кемел Токаевын нэрэмжит буяны санг тэргүүлдэг. Хоёр дахь хүү: Манира Касымжомартович Токаев (1987 онд төрсөн). Эгч: Карлыга Кемелевна Избастина (Токаева) (1956 оны 9-р сарын 19-нд төрсөн) дипломатч Темиртай Избастинтай гэрлэсэн. Тэрээр "Аби Петролиум Капитал" ХХК-ийн захирал юм. Эмэгтэй дүү: Карлыгаш Кемелевна Токаева (1960 оны 9-р сарын 22-нд төрсөн), улс төрийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн. {{DEFAULTSORT:Токаев, Касым-Жомарт}} [[Ангилал:Казахстаны ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Казахстаны ерөнхий сайд]] [[Ангилал:Казахстаны гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Казахстаны сенатч]] [[Ангилал:НҮБ-ын тэргүүн]] [[Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (3-р зэрэг)]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]] [[Ангилал:Казахууд]] [[Ангилал:1953 онд төрсөн]] 8m1lp1yvd9unco47kvntyeyi57c8b38 854922 854921 2026-04-28T07:52:44Z Wikuiser 100055 854922 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} [[Файл:Kassym-Jomart Tokayev (03-10-2019).jpg|thumb]] '''Касы́м-Жома́рт Кеме́левич Тока́ев''' ([[Казах хэл|казах]]. ''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''; Qasym-Jomart Kemelūly Toqayev; 1953 оны 5-р сарын 17-нд ЗХУ-ын ЗСБНКазУ-ын [[Алматы|Алма-Ата]] хотод төрсөн) Казахстан улсын төрийн зүтгэлтэн, тус улсын Ерөнхийлөгч. 2019 оны 6-р сарын 9-нөөс (2019 оны 3-р сарын 20-ноос 6-р сарын 8-ны өдөр хүртэл үүрэг гүйцэтгэгч) Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч бөгөөд Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч. 2022 оны 1-р сарын 5-наас Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Аюулгүйн Зөвлөлийн дарга. 2021 оны 11-р сарын 23-наас улс төрийн "Нур Отан" намын дарга. 2013-2019 онд БНКазУ-ын парламентын Сенатын дарга. 2011-2013 онд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогч бөгөөд НҮБ-ын Женев дахь салбарын Ерөнхий захирал. 1999-2002 онд БНКазУ-ын Ерөнхий сайд. 1994-1999, 2002-2007 онуудад БНКазУ-ын Гадаад хэргийн сайд. Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цолтой. Улс төрийн ухааны доктор. == Намтар == Түүний эцэг, ЗХУ-ын Аугаа эх орны дайны ахмад дайчин, казахын нэрт зохиолч Кемель Токайевич Токаев (1923-1986) Казахстаны ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн гишүүн, Казахстаны Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн байжээ. Эх нь Турар Шабарбаева (1931-2000), Алма-Ата хотын Гадаад хэлний багшийн дээд сургуулийн багшаар ажиллаж байсан. 1970 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны МГИМО-д элсэн орж, 5-р ангидаа БНХАУ-д суугаа ЗХУ-ын Элчин сайдын яамнд дипломын өмнөх зургаан сарын дадлага хийсэн. 1975 онд сургуулиа дүүргээд ЗХУ-ын ГХЯ-нд ажилд орж, Бүгд Найрамдах [[Сингапур]] улсад ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд ажиллахаар томилогдсон. 1979 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яамны төв аппаратад буцаж ирж ажилласан. 1983 онд БНХАУ-ын Бээжингийн Хэл зохиолын хүрээлэнд 10 сарын хятад хэлний дадлага хийсэн. 1984-1985 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд ажиллаж байгаад Бээжин дэх ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд 1985-1991 онд хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, зөвлөхөөр дэвшин ажиллаж байжээ. 1991 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны Дипломатын Академид ахлах дипломат ажилтнуудын мэргэжил дээшлүүлэх курст элсэн сурсан. 1992 онд шинээр буй болсон Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн дэд сайдаар томилогдсон. 1993 онд Гадаад хэргийн тэргүүн дэд сайд, 1994 онд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын '''Гадаад хэргийн сайд'''аар томилогдсон. 1999 оны 3-р сард Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын '''Шадар сайд''' болсон. 1999 оны 10-р сард парламентын зөвшөөрлөөр Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч [[Нурсултан Назарбаев|Н.Назарбаевын]] зарлигаар '''Ерөнхий сайд'''аар томилогдсон байна. Тэрээр 2019 оны 6-р сарын 9-ний өдрийн ээлжит бус Ерөнхийлөгчийн сонгуульд 70,96 % санал авч ялалт байгуулсан. 2022 оны 1-р сарын 2-ны өдөр Казахстанд шингэрүүлсэн хийн үнэ огцом хоёр дахин нэмэгдсэний улмаа сэсэргүүцлийн жагсаал болж үймээн самуун болж хувирсан. Удалгүй жагсагчид эдийн засгийн шаардлагаас улс төрийн шаардлага тавьж улс орны удирдлагыг огцруулах шаардлагад шилжсэн юм. Улмаар 1-р сарын 5-нд Ерөнхийлөгч К.Токаев Казахстан даяар онц байдал зарлаж, Аскар маины тэргүүлсэн Засгийн газар, [[Нурсултан Назарбаев|Нурсултан Назарбаевыг]] Аюулгүйн байдлын Зөвлөлийн даргын албанаас огцруулж өөрөө тэр албан тушаалд очсоныг мэдэгдэв. Казахстаны Ерөнхийлөгчийн хувьд 2024 оны 10-р сарын 28-29-нд Монгол Улсад төрийн алчлал хийсэн. == Гэр бүл == Салсан эхнэр: Надежда Давыдовна Токаева (1957 онд төрсөн). Хүү: Тимур Касымжомартович Токаев (1984 онд төрсөн). Улс төрийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн; бизнес эрхэлдэг. Газрын тосны салбарын томоохон бизнес эрхлэгч (Аби Петролиум Капитал). Тэрээр мөн өөрийн өвөө Кемел Токаевын нэрэмжит буяны санг тэргүүлдэг. Хоёр дахь хүү: Манира Касымжомартович Токаев (1987 онд төрсөн). Эгч: Карлыга Кемелевна Избастина (Токаева) (1956 оны 9-р сарын 19-нд төрсөн) дипломатч Темиртай Избастинтай гэрлэсэн. Тэрээр "Аби Петролиум Капитал" ХХК-ийн захирал юм. Эмэгтэй дүү: Карлыгаш Кемелевна Токаева (1960 оны 9-р сарын 22-нд төрсөн), улс төрийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн. {{DEFAULTSORT:Токаев, Касым-Жомарт}} [[Ангилал:Казахстаны ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Казахстаны ерөнхий сайд]] [[Ангилал:Казахстаны гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Казахстаны сенатч]] [[Ангилал:НҮБ-ын тэргүүн]] [[Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (3-р зэрэг)]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]] [[Ангилал:Казахууд]] [[Ангилал:1953 онд төрсөн]] 4iww2s618lu1gtvujae9o1lxs5rgkac 854923 854922 2026-04-28T08:31:46Z Zorigt 49 854923 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} [[Файл:Kassym-Jomart Tokayev (03-10-2019).jpg|thumb]] '''Касым-Жомарт Кемелевич Токаев''' ([[Казах хэл|казах]]. ''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''; Qasym-Jomart Kemelūly Toqayev; 1953 оны 5-р сарын 17-нд ЗХУ-ын ЗСБНКазУ-ын [[Алматы|Алма-Ата]] хотод төрсөн) Казахстан улсын төрийн зүтгэлтэн, тус улсын Ерөнхийлөгч. 2019 оны 6-р сарын 9-нөөс (2019 оны 3-р сарын 20-ноос 6-р сарын 8-ны өдөр хүртэл үүрэг гүйцэтгэгч) Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч бөгөөд Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч. 2022 оны 1-р сарын 5-наас Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Аюулгүйн Зөвлөлийн дарга. 2021 оны 11-р сарын 23-наас улс төрийн "Нур Отан" намын дарга. 2013-2019 онд БНКазУ-ын парламентын Сенатын дарга. 2011-2013 онд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогч бөгөөд НҮБ-ын Женев дахь салбарын Ерөнхий захирал. 1999-2002 онд БНКазУ-ын Ерөнхий сайд. 1994-1999, 2002-2007 онуудад БНКазУ-ын Гадаад хэргийн сайд. Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цолтой. Улс төрийн ухааны доктор. == Намтар == Түүний эцэг, ЗХУ-ын Аугаа эх орны дайны ахмад дайчин, казахын нэрт зохиолч Кемель Токайевич Токаев (1923-1986) Казахстаны ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн гишүүн, Казахстаны Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн байжээ. Эх нь Турар Шабарбаева (1931-2000), Алма-Ата хотын Гадаад хэлний багшийн дээд сургуулийн багшаар ажиллаж байсан. 1970 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны МГИМО-д элсэн орж, 5-р ангидаа БНХАУ-д суугаа ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд дипломын өмнөх зургаан сарын дадлага хийсэн. 1975 онд сургуулиа дүүргээд ЗХУ-ын ГХЯ-нд ажилд орж, Бүгд Найрамдах [[Сингапур]] улсад ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд ажиллахаар томилогдсон. 1979 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яамны төв аппаратад буцаж ирж ажилласан. 1983 онд БНХАУ-ын Бээжингийн Хэл зохиолын хүрээлэнд 10 сарын хятад хэлний дадлага хийсэн. 1984-1985 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд ажиллаж байгаад Бээжин дэх ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд 1985-1991 онд хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, зөвлөхөөр дэвшин ажиллаж байжээ. 1991 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны Дипломатын Академид ахлах дипломат ажилтнуудын мэргэжил дээшлүүлэх курст элсэн сурсан. 1992 онд шинээр буй болсон Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн дэд сайдаар томилогдсон. 1993 онд Гадаад хэргийн тэргүүн дэд сайд, 1994 онд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын '''Гадаад хэргийн сайд'''аар томилогдсон. 1999 оны 3-р сард Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын '''Шадар сайд''' болсон. 1999 оны 10-р сард парламентын зөвшөөрлөөр Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч [[Нурсултан Назарбаев|Н.Назарбаевын]] зарлигаар '''Ерөнхий сайд'''аар томилогдсон байна. Тэрээр 2019 оны 6-р сарын 9-ний өдрийн ээлжит бус Ерөнхийлөгчийн сонгуульд 70,96% санал авч ялалт байгуулсан. 2022 оны 1-р сарын 2-ны өдөр Казахстанд шингэрүүлсэн хийн үнэ огцом хоёр дахин нэмэгдсэний улмаас эсэргүүцлийн жагсаал болж үймээн самуун болж хувирсан. Удалгүй жагсагчид эдийн засгийн шаардлагаас улс төрийн шаардлага тавьж улс орны удирдлагыг огцруулах шаардлагад шилжсэн юм. Улмаар 1-р сарын 5-нд Ерөнхийлөгч К.Токаев Казахстан даяар онц байдал зарлаж, Аскар маины тэргүүлсэн Засгийн газар, [[Нурсултан Назарбаев|Нурсултан Назарбаевыг]] Аюулгүйн байдлын Зөвлөлийн даргын албанаас огцруулж өөрөө тэр албан тушаалд очсоныг мэдэгдэв. Казахстаны Ерөнхийлөгчийн хувьд 2024 оны 10-р сарын 28-29-нд Монгол Улсад төрийн алчлал хийсэн. == Гэр бүл == Салсан эхнэр: Надежда Давыдовна Токаева (1957 онд төрсөн). Хүү: Тимур Касымжомартович Токаев (1984 онд төрсөн). Улс төрийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн; бизнес эрхэлдэг. Газрын тосны салбарын томоохон бизнес эрхлэгч (Аби Петролиум Капитал). Тэрээр мөн өөрийн өвөө Кемел Токаевын нэрэмжит буяны санг тэргүүлдэг. Хоёр дахь хүү: Манира Касымжомартович Токаев (1987 онд төрсөн). Эгч: Карлыга Кемелевна Избастина (Токаева) (1956 оны 9-р сарын 19-нд төрсөн) дипломатч Темиртай Избастинтай гэрлэсэн. Тэрээр "Аби Петролиум Капитал" ХХК-ийн захирал юм. Эмэгтэй дүү: Карлыгаш Кемелевна Токаева (1960 оны 9-р сарын 22-нд төрсөн), улс төрийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн. {{DEFAULTSORT:Токаев, Касым-Жомарт}} [[Ангилал:Казахстаны ерөнхийлөгч]] [[Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Казахстаны ерөнхий сайд]] [[Ангилал:Казахстаны гадаад хэргийн сайд]] [[Ангилал:Казахстаны сенатч]] [[Ангилал:НҮБ-ын тэргүүн]] [[Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан]] [[Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (3-р зэрэг)]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]] [[Ангилал:Казахууд]] [[Ангилал:1953 онд төрсөн]] lvofyaypkth2wfb4qbaspxv5ov1p8t1 10 122689 854927 763055 2026-04-28T09:15:15Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Загвар:Метадата оршин суугчдын тоо DE-NI]] to [[Загвар:Metadata Population DE-NI]] over redirect 763055 wikitext text/x-wiki <noinclude>Template with population figures for administrative units of Lower Saxony, Germany.</noinclude><includeonly>{{#if: {{{2|}}} | <!-- Die Metadaten-Parameter sind hier unabhängig vom Schlüssel --> {{#switch: {{{2}}} | STAND | TIMESTAMP=2021-12-31 | QUELLE={{cite web|url=https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/default.asp |title=LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle A100001G: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stand 31. Dezember 2021|publisher=[[Landesamt für Statistik Niedersachsen]]|date=|language=German}} }} | {{#switch: {{{1}}} | 03 = 8027031 <!-- Niedersachsen --> | 03151 = 177919 <!-- Gifhorn, Landkreis --> | 03153 = 134050 <!-- Goslar, Landkreis --> | 03154 = 91379 <!-- Helmstedt, Landkreis --> | 03155 = 131765 <!-- Northeim, Landkreis --> | 03157 = 136960 <!-- Peine, Landkreis --> | 03158 = 119224 <!-- Wolfenbüttel, Landkreis --> | 03159 = 323661 <!-- Göttingen, Landkreis --> | 03241 = 1157541 <!-- Hannover, Region --> | 03251 = 218839 <!-- Diepholz, Landkreis --> | 03252 = 148963 <!-- Hameln-Pyrmont, Landkreis --> | 03254 = 274773 <!-- Hildesheim, Landkreis --> | 03255 = 69862 <!-- Holzminden, Landkreis --> | 03256 = 121773 <!-- Nienburg (Weser), Landkreis --> | 03257 = 158108 <!-- Schaumburg, Landkreis --> | 03351 = 179915 <!-- Celle, Landkreis --> | 03352 = 199603 <!-- Cuxhaven, Landkreis --> | 03353 = 257548 <!-- Harburg, Landkreis --> | 03354 = 48472 <!-- Lüchow-Dannenberg, Landkreis --> | 03355 = 185129 <!-- Lüneburg, Landkreis --> | 03356 = 115054 <!-- Osterholz, Landkreis --> | 03357 = 165001 <!-- Rotenburg (Wümme), Landkreis --> | 03358 = 142912 <!-- Heidekreis, Landkreis --> | 03359 = 206496 <!-- Stade, Landkreis --> | 03360 = 92894 <!-- Uelzen, Landkreis --> | 03361 = 138507 <!-- Verden, Landkreis --> | 03451 = 126475 <!-- Ammerland, Landkreis --> | 03452 = 190425 <!-- Aurich, Landkreis --> | 03453 = 173980 <!-- Cloppenburg, Landkreis --> | 03454 = 331397 <!-- Emsland, Landkreis --> | 03455 = 98971 <!-- Friesland, Landkreis --> | 03456 = 138722 <!-- Grafschaft Bentheim, Landkreis --> | 03457 = 172421 <!-- Leer, Landkreis --> | 03458 = 132091 <!-- Oldenburg, Landkreis --> | 03459 = 361550 <!-- Osnabrück, Landkreis --> | 03460 = 144805 <!-- Vechta, Landkreis --> | 03461 = 88430 <!-- Wesermarsch, Landkreis --> | 03462 = 57455 <!-- Wittmund, Landkreis --> | 03101000 = 248823 <!-- Braunschweig, Stadt --> | 03102000 = 103694 <!-- Salzgitter, Stadt --> | 03103000 = 123949 <!-- Wolfsburg, Stadt --> | 03151001 = 1815 <!-- Adenbüttel --> | 03151002 = 1028 <!-- Barwedel --> | 03151003 = 883 <!-- Bergfeld --> | 03151004 = 1296 <!-- Bokensdorf --> | 03151005 = 3281 <!-- Brome, Flecken --> | 03151006 = 5283 <!-- Calberlah --> | 03151007 = 1188 <!-- Dedelstorf --> | 03151008 = 2051 <!-- Ehra-Lessien --> | 03151009 = 42993 <!-- Gifhorn, Stadt --> | 03151010 = 2016 <!-- Groß Oesingen --> | 03151011 = 4539 <!-- Hankensbüttel --> | 03151012 = 2466 <!-- Hillerse --> | 03151013 = 6371 <!-- Isenbüttel --> | 03151014 = 2062 <!-- Jembke --> | 03151015 = 4439 <!-- Leiferde --> | 03151016 = 8630 <!-- Meine --> | 03151017 = 8156 <!-- Meinersen --> | 03151018 = 5264 <!-- Müden (Aller) --> | 03151019 = 829 <!-- Obernholz --> | 03151020 = 1913 <!-- Osloß --> | 03151021 = 1915 <!-- Parsau --> | 03151022 = 2156 <!-- Ribbesbüttel --> | 03151023 = 2456 <!-- Rötgesbüttel --> | 03151024 = 5993 <!-- Rühen --> | 03151025 = 11872 <!-- Sassenburg --> | 03151026 = 910 <!-- Schönewörde --> | 03151027 = 7305 <!-- Schwülper --> | 03151028 = 1189 <!-- Sprakensehl --> | 03151029 = 1244 <!-- Steinhorst --> | 03151030 = 1536 <!-- Tappenbeck --> | 03151031 = 1276 <!-- Tiddische --> | 03151032 = 1424 <!-- Tülau --> | 03151033 = 1533 <!-- Ummern --> | 03151034 = 3099 <!-- Vordorf --> | 03151035 = 1183 <!-- Wagenhoff --> | 03151036 = 3700 <!-- Wahrenholz --> | 03151037 = 1778 <!-- Wasbüttel --> | 03151038 = 5511 <!-- Wesendorf --> | 03151039 = 2610 <!-- Weyhausen --> | 03151040 = 11405 <!-- Wittingen, Stadt --> | 03151041 = 1321 <!-- Didderse --> | 03151501 = 0 <!-- Giebel, gemeindefreies Gebiet --> | 03153002 = 21754 <!-- Bad Harzburg, Stadt --> | 03153008 = 7709 <!-- Liebenburg --> | 03153012 = 19125 <!-- Seesen, Stadt --> | 03153016 = 5658 <!-- Braunlage, Stadt --> | 03153017 = 50010 <!-- Goslar, Stadt --> | 03153018 = 14804 <!-- Clausthal-Zellerfeld, Berg- und Universitätsstadt --> | 03153019 = 14990 <!-- Langelsheim, Stadt --> | 03153504 = 0 <!-- Harz (LK Goslar), gemeindefreies Gebiet --> | 03154001 = 1844 <!-- Bahrdorf --> | 03154002 = 367 <!-- Beierstedt --> | 03154004 = 2527 <!-- Danndorf --> | 03154005 = 782 <!-- Frellstedt --> | 03154006 = 614 <!-- Gevensleben --> | 03154007 = 1153 <!-- Grafhorst --> | 03154008 = 2426 <!-- Grasleben --> | 03154009 = 2756 <!-- Groß Twülpstedt --> | 03154012 = 1084 <!-- Jerxheim --> | 03154013 = 15786 <!-- Königslutter am Elm, Stadt --> | 03154014 = 12000 <!-- Lehre --> | 03154015 = 931 <!-- Mariental --> | 03154016 = 478 <!-- Querenhorst --> | 03154017 = 740 <!-- Räbke --> | 03154018 = 715 <!-- Rennau --> | 03154019 = 11121 <!-- Schöningen, Stadt --> | 03154021 = 1815 <!-- Süpplingen --> | 03154022 = 633 <!-- Süpplingenburg --> | 03154024 = 4933 <!-- Velpke --> | 03154025 = 810 <!-- Warberg --> | 03154026 = 919 <!-- Wolsdorf --> | 03154027 = 1620 <!-- Söllingen --> | 03154028 = 25325 <!-- Helmstedt, Stadt --> | 03154501 = 0 <!-- Brunsleberfeld, gemeindefreies Gebiet --> | 03154502 = 0 <!-- Helmstedt, gemeindefreies Gebiet --> | 03154503 = 0 <!-- Königslutter, gemeindefreies Gebiet --> | 03154504 = 0 <!-- Mariental, gemeindefreies Gebiet --> | 03154506 = 0 <!-- Schöningen, gemeindefreies Gebiet --> | 03155001 = 9476 <!-- Bad Gandersheim, Stadt --> | 03155002 = 3002 <!-- Bodenfelde, Flecken --> | 03155003 = 9511 <!-- Dassel, Stadt --> | 03155005 = 7578 <!-- Hardegsen, Stadt --> | 03155006 = 6127 <!-- Kalefeld --> | 03155007 = 7036 <!-- Katlenburg-Lindau --> | 03155009 = 6956 <!-- Moringen, Stadt --> | 03155010 = 8616 <!-- Nörten-Hardenberg, Flecken --> | 03155011 = 28981 <!-- Northeim, Stadt --> | 03155012 = 14062 <!-- Uslar, Stadt --> | 03155013 = 30420 <!-- Einbeck, Stadt --> | 03155501 = 0 <!-- Solling, gemeindefreies Gebiet --> | 03157001 = 12502 <!-- Edemissen --> | 03157002 = 9401 <!-- Hohenhameln --> | 03157005 = 13937 <!-- Lengede --> | 03157006 = 50461 <!-- Peine, Stadt --> | 03157007 = 18158 <!-- Vechelde --> | 03157008 = 10526 <!-- Wendeburg --> | 03157009 = 21975 <!-- Ilsede --> | 03158002 = 3138 <!-- Baddeckenstedt --> | 03158004 = 2205 <!-- Burgdorf --> | 03158005 = 824 <!-- Cramme --> | 03158006 = 12959 <!-- Cremlingen --> | 03158007 = 619 <!-- Dahlum --> | 03158008 = 2812 <!-- Denkte --> | 03158009 = 1181 <!-- Dettum --> | 03158010 = 685 <!-- Dorstadt --> | 03158011 = 1529 <!-- Elbe --> | 03158012 = 864 <!-- Erkerode --> | 03158013 = 1256 <!-- Evessen --> | 03158014 = 1093 <!-- Flöthe --> | 03158016 = 1572 <!-- Haverlah --> | 03158017 = 468 <!-- Hedeper --> | 03158018 = 1076 <!-- Heere --> | 03158019 = 643 <!-- Heiningen --> | 03158021 = 1675 <!-- Kissenbrück --> | 03158022 = 775 <!-- Kneitlingen --> | 03158023 = 608 <!-- Ohrum --> | 03158025 = 436 <!-- Roklum --> | 03158027 = 5577 <!-- Schöppenstedt, Stadt --> | 03158028 = 900 <!-- Sehlde --> | 03158030 = 6039 <!-- Sickte --> | 03158031 = 867 <!-- Uehrde --> | 03158032 = 705 <!-- Vahlberg --> | 03158033 = 1005 <!-- Veltheim (Ohe) --> | 03158035 = 703 <!-- Winnigstedt --> | 03158036 = 1089 <!-- Wittmar --> | 03158037 = 51986 <!-- Wolfenbüttel, Stadt --> | 03158038 = 2835 <!-- Börßum --> | 03158039 = 8715 <!-- Schladen-Werla --> | 03158040 = 2385 <!-- Remlingen-Semmenstedt --> | 03158501 = 0 <!-- Am Großen Rhode, gemeindefreies Gebiet --> | 03158502 = 0 <!-- Barnstorf-Warle, gemeindefreies Gebiet --> | 03158503 = 0 <!-- Voigtsdahlum, gemeindefreies Gebiet --> | 03159001 = 6170 <!-- Adelebsen, Flecken --> | 03159002 = 8094 <!-- Bad Grund (Harz) --> | 03159003 = 10290 <!-- Bad Lauterberg im Harz, Stadt --> | 03159004 = 7322 <!-- Bad Sachsa, Stadt --> | 03159005 = 2220 <!-- Bilshausen --> | 03159006 = 798 <!-- Bodensee --> | 03159007 = 13972 <!-- Bovenden, Flecken --> | 03159008 = 521 <!-- Bühren --> | 03159009 = 4398 <!-- Dransfeld, Stadt --> | 03159010 = 20097 <!-- Duderstadt, Stadt --> | 03159011 = 1926 <!-- Ebergötzen --> | 03159012 = 433 <!-- Elbingerode --> | 03159013 = 14050 <!-- Friedland --> | 03159014 = 3965 <!-- Gieboldehausen, Flecken --> | 03159015 = 8739 <!-- Gleichen --> | 03159016 = 116557 <!-- Göttingen, Stadt --> | 03159017 = 23289 <!-- Hann. Münden, Stadt --> | 03159018 = 3982 <!-- Hattorf am Harz --> | 03159019 = 12723 <!-- Herzberg am Harz, Stadt --> | 03159020 = 927 <!-- Hörden am Harz --> | 03159021 = 973 <!-- Jühnde --> | 03159022 = 1034 <!-- Krebeck --> | 03159023 = 1066 <!-- Landolfshausen --> | 03159024 = 1482 <!-- Niemetal --> | 03159025 = 940 <!-- Obernfeld --> | 03159026 = 21316 <!-- Osterode am Harz, Stadt --> | 03159027 = 1763 <!-- Rhumspringe --> | 03159028 = 840 <!-- Rollshausen --> | 03159029 = 11941 <!-- Rosdorf --> | 03159030 = 809 <!-- Rüdershausen --> | 03159031 = 1890 <!-- Scheden --> | 03159032 = 1572 <!-- Seeburg --> | 03159033 = 1329 <!-- Seulingen --> | 03159034 = 7687 <!-- Staufenberg --> | 03159035 = 1253 <!-- Waake --> | 03159036 = 4333 <!-- EG Walkenried --> | 03159037 = 647 <!-- Wollbrandshausen --> | 03159038 = 512 <!-- Wollershausen --> | 03159039 = 1801 <!-- Wulften am Harz --> | 03159501 = 0 <!-- Harz, gemeindefreies Gebiet --> | 03241001 = 535932 <!-- Hannover, Landeshauptstadt --> | 03241002 = 34327 <!-- Barsinghausen, Stadt --> | 03241003 = 31083 <!-- Burgdorf, Stadt --> | 03241004 = 20123 <!-- Burgwedel, Stadt --> | 03241005 = 60711 <!-- Garbsen, Stadt --> | 03241006 = 15177 <!-- Gehrden, Stadt --> | 03241007 = 18845 <!-- Hemmingen, Stadt --> | 03241008 = 24280 <!-- Isernhagen --> | 03241009 = 41965 <!-- Laatzen, Stadt --> | 03241010 = 54712 <!-- Langenhagen, Stadt --> | 03241011 = 44369 <!-- Lehrte, Stadt --> | 03241012 = 44796 <!-- Neustadt am Rbge., Stadt --> | 03241013 = 14525 <!-- Pattensen, Stadt --> | 03241014 = 24239 <!-- Ronnenberg, Stadt --> | 03241015 = 34271 <!-- Seelze, Stadt --> | 03241016 = 23769 <!-- Sehnde, Stadt --> | 03241017 = 28948 <!-- Springe, Stadt --> | 03241018 = 20333 <!-- Uetze --> | 03241019 = 29612 <!-- Wedemark --> | 03241020 = 14043 <!-- Wennigsen (Deister) --> | 03241021 = 41481 <!-- Wunstorf, Stadt --> | 03251001 = 864 <!-- Affinghausen --> | 03251002 = 2944 <!-- Asendorf --> | 03251003 = 1093 <!-- Bahrenborstel --> | 03251004 = 1235 <!-- Barenburg, Flecken --> | 03251005 = 6611 <!-- Barnstorf, Flecken --> | 03251006 = 1080 <!-- Barver --> | 03251007 = 16289 <!-- Bassum, Stadt --> | 03251008 = 1176 <!-- Borstel --> | 03251009 = 1043 <!-- Brockum --> | 03251011 = 462 <!-- Dickel --> | 03251012 = 17192 <!-- Diepholz, Stadt --> | 03251013 = 3042 <!-- Drebber --> | 03251014 = 1010 <!-- Drentwede --> | 03251015 = 1476 <!-- Ehrenburg --> | 03251017 = 1819 <!-- Eydelstedt --> | 03251018 = 450 <!-- Freistatt --> | 03251019 = 543 <!-- Hemsloh --> | 03251020 = 1219 <!-- Hüde --> | 03251021 = 2278 <!-- Kirchdorf --> | 03251022 = 1175 <!-- Lembruch --> | 03251023 = 3359 <!-- Lemförde, Flecken --> | 03251024 = 430 <!-- Maasen --> | 03251025 = 695 <!-- Marl --> | 03251026 = 2817 <!-- Martfeld --> | 03251027 = 1036 <!-- Mellinghausen --> | 03251028 = 1169 <!-- Neuenkirchen --> | 03251029 = 490 <!-- Quernheim --> | 03251030 = 2352 <!-- Rehden --> | 03251031 = 770 <!-- Scholen --> | 03251032 = 1488 <!-- Schwaförden --> | 03251033 = 2645 <!-- Schwarme --> | 03251034 = 1228 <!-- Siedenburg, Flecken --> | 03251035 = 525 <!-- Staffhorst --> | 03251036 = 695 <!-- Stemshorn --> | 03251037 = 33494 <!-- Stuhr --> | 03251038 = 981 <!-- Sudwalde --> | 03251040 = 13005 <!-- Sulingen, Stadt --> | 03251041 = 24365 <!-- Syke, Stadt --> | 03251042 = 12527 <!-- Twistringen, Stadt --> | 03251043 = 1537 <!-- Varrel --> | 03251044 = 7304 <!-- Wagenfeld --> | 03251045 = 757 <!-- Wehrbleck --> | 03251046 = 1898 <!-- Wetschen --> | 03251047 = 31162 <!-- Weyhe --> | 03251049 = 9109 <!-- Bruchhausen-Vilsen, Flecken --> | 03252001 = 10472 <!-- Aerzen, Flecken --> | 03252002 = 17447 <!-- Bad Münder a. Deister, Stadt --> | 03252003 = 19285 <!-- Bad Pyrmont, Stadt --> | 03252004 = 7023 <!-- Coppenbrügge, Flecken --> | 03252005 = 9811 <!-- Emmerthal --> | 03252006 = 57394 <!-- Hameln, Stadt --> | 03252007 = 18228 <!-- Hessisch Oldendorf, Stadt --> | 03252008 = 9303 <!-- Salzhemmendorf, Flecken --> | 03254002 = 18550 <!-- Alfeld (Leine), Stadt --> | 03254003 = 7989 <!-- Algermissen --> | 03254005 = 13266 <!-- Bad Salzdetfurth, Stadt --> | 03254008 = 9666 <!-- Bockenem, Stadt --> | 03254011 = 6325 <!-- Diekholzen --> | 03254013 = 2559 <!-- Eime, Flecken --> | 03254014 = 8973 <!-- Elze, Stadt --> | 03254017 = 9700 <!-- Giesen --> | 03254020 = 11496 <!-- Harsum --> | 03254021 = 100319 <!-- Hildesheim, Stadt --> | 03254022 = 7075 <!-- Holle --> | 03254026 = 12090 <!-- Nordstemmen --> | 03254028 = 19423 <!-- Sarstedt, Stadt --> | 03254029 = 7972 <!-- Schellerten --> | 03254032 = 7845 <!-- Söhlde --> | 03254041 = 4889 <!-- Duingen, Flecken --> | 03254042 = 4621 <!-- Freden (Leine) --> | 03254043 = 10690 <!-- Gronau (Leine), Stadt --> | 03254044 = 5559 <!-- Lamspringe, Flecken --> | 03254045 = 5766 <!-- Sibbesse --> | 03255001 = 394 <!-- Arholzen --> | 03255002 = 3780 <!-- Bevern, Flecken --> | 03255003 = 5548 <!-- Bodenwerder, Stadt --> | 03255004 = 2632 <!-- Boffzen --> | 03255005 = 575 <!-- Brevörde --> | 03255007 = 1346 <!-- Deensen --> | 03255008 = 7681 <!-- Delligsen, Flecken --> | 03255009 = 576 <!-- Derental --> | 03255010 = 771 <!-- Dielmissen --> | 03255012 = 827 <!-- Eimen --> | 03255013 = 3488 <!-- Eschershausen, Stadt --> | 03255014 = 1031 <!-- Fürstenberg --> | 03255015 = 887 <!-- Golmbach --> | 03255016 = 1483 <!-- Halle --> | 03255017 = 1832 <!-- Hehlen --> | 03255018 = 854 <!-- Heinade --> | 03255019 = 749 <!-- Heinsen --> | 03255020 = 451 <!-- Heyen --> | 03255021 = 407 <!-- Holenberg --> | 03255022 = 511 <!-- Holzen --> | 03255023 = 19745 <!-- Holzminden, Stadt --> | 03255025 = 962 <!-- Kirchbrak --> | 03255026 = 2343 <!-- Lauenförde, Flecken --> | 03255027 = 652 <!-- Lenne --> | 03255028 = 392 <!-- Lüerdissen --> | 03255030 = 667 <!-- Negenborn --> | 03255031 = 1157 <!-- Ottenstein, Flecken --> | 03255032 = 387 <!-- Pegestorf --> | 03255033 = 1144 <!-- Polle, Flecken --> | 03255034 = 5613 <!-- Stadtoldendorf, Stadt --> | 03255035 = 404 <!-- Vahlbruch --> | 03255036 = 573 <!-- Wangelnstedt --> | 03255501 = 0 <!-- Boffzen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255502 = 0 <!-- Eimen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255503 = 0 <!-- Eschershausen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255504 = 0 <!-- Grünenplan, gemeindefreies Gebiet --> | 03255505 = 0 <!-- Holzminden, gemeindefreies Gebiet --> | 03255506 = 0 <!-- Merxhausen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255508 = 0 <!-- Wenzen, gemeindefreies Gebiet --> | 03256001 = 1720 <!-- Balge --> | 03256002 = 1002 <!-- Binnen --> | 03256003 = 2130 <!-- Bücken, Flecken --> | 03256004 = 3950 <!-- Diepenau, Flecken --> | 03256005 = 1828 <!-- Drakenburg, Flecken --> | 03256006 = 1701 <!-- Estorf --> | 03256007 = 3452 <!-- Eystrup --> | 03256008 = 522 <!-- Gandesbergen --> | 03256009 = 578 <!-- Hämelhausen --> | 03256010 = 1722 <!-- Hassel (Weser) --> | 03256011 = 1595 <!-- Haßbergen --> | 03256012 = 1705 <!-- Heemsen --> | 03256013 = 2142 <!-- Hilgermissen --> | 03256014 = 3905 <!-- Hoya, Stadt --> | 03256015 = 984 <!-- Hoyerhagen --> | 03256016 = 2387 <!-- Husum --> | 03256017 = 2722 <!-- Landesbergen --> | 03256018 = 1653 <!-- Leese --> | 03256019 = 3880 <!-- Liebenau, Flecken --> | 03256020 = 984 <!-- Linsburg --> | 03256021 = 4653 <!-- Marklohe --> | 03256022 = 31570 <!-- Nienburg (Weser), Stadt --> | 03256023 = 1238 <!-- Pennigsehl --> | 03256024 = 1802 <!-- Raddestorf --> | 03256025 = 10107 <!-- Rehburg-Loccum, Stadt --> | 03256026 = 2571 <!-- Rodewald --> | 03256027 = 1082 <!-- Rohrsen --> | 03256028 = 773 <!-- Schweringen --> | 03256029 = 2428 <!-- Steimbke --> | 03256030 = 5218 <!-- Steyerberg, Flecken --> | 03256031 = 1231 <!-- Stöckse --> | 03256032 = 7537 <!-- Stolzenau --> | 03256033 = 4977 <!-- Uchte, Flecken --> | 03256034 = 3229 <!-- Warmsen --> | 03256035 = 700 <!-- Warpe --> | 03256036 = 2095 <!-- Wietzen --> | 03257001 = 987 <!-- Ahnsen --> | 03257002 = 2422 <!-- Apelern --> | 03257003 = 6345 <!-- Auetal --> | 03257004 = 1259 <!-- Auhagen --> | 03257005 = 2569 <!-- Bad Eilsen --> | 03257006 = 11189 <!-- Bad Nenndorf, Stadt --> | 03257007 = 1454 <!-- Beckedorf --> | 03257008 = 742 <!-- Buchholz --> | 03257009 = 19336 <!-- Bückeburg, Stadt --> | 03257010 = 4570 <!-- Hagenburg, Flecken --> | 03257011 = 2721 <!-- Haste --> | 03257012 = 1419 <!-- Heeßen --> | 03257013 = 1964 <!-- Helpsen --> | 03257014 = 2062 <!-- Hespe --> | 03257015 = 901 <!-- Heuerßen --> | 03257016 = 2078 <!-- Hohnhorst --> | 03257017 = 1046 <!-- Hülsede --> | 03257018 = 4357 <!-- Lauenau, Flecken --> | 03257019 = 1305 <!-- Lauenhagen --> | 03257020 = 4378 <!-- Lindhorst --> | 03257021 = 1039 <!-- Lüdersfeld --> | 03257022 = 1112 <!-- Luhden --> | 03257023 = 1911 <!-- Meerbeck --> | 03257024 = 727 <!-- Messenkamp --> | 03257025 = 2016 <!-- Niedernwöhren --> | 03257026 = 4472 <!-- Nienstädt --> | 03257027 = 694 <!-- Nordsehl --> | 03257028 = 9288 <!-- Obernkirchen, Stadt --> | 03257029 = 878 <!-- Pohle --> | 03257030 = 1066 <!-- Pollhagen --> | 03257031 = 25380 <!-- Rinteln, Stadt --> | 03257032 = 6502 <!-- Rodenberg, Stadt --> | 03257033 = 1983 <!-- Sachsenhagen, Stadt --> | 03257034 = 1683 <!-- Seggebruch --> | 03257035 = 22210 <!-- Stadthagen, Stadt --> | 03257036 = 1491 <!-- Suthfeld --> | 03257037 = 931 <!-- Wiedensahl, Flecken --> | 03257038 = 1621 <!-- Wölpinghausen --> | 03351001 = 2810 <!-- Adelheidsdorf --> | 03351002 = 1637 <!-- Ahnsbeck --> | 03351003 = 984 <!-- Beedenbostel --> | 03351004 = 13371 <!-- Bergen, Stadt --> | 03351005 = 1901 <!-- Bröckel --> | 03351006 = 69279 <!-- Celle, Stadt --> | 03351007 = 3353 <!-- Eicklingen --> | 03351008 = 2026 <!-- Eldingen --> | 03351010 = 6292 <!-- Faßberg --> | 03351012 = 10683 <!-- Hambühren --> | 03351015 = 1695 <!-- Hohne --> | 03351016 = 6524 <!-- Lachendorf --> | 03351017 = 2161 <!-- Langlingen --> | 03351018 = 6807 <!-- Nienhagen --> | 03351021 = 6306 <!-- Wathlingen --> | 03351022 = 4101 <!-- Wienhausen, Klostergemeinde --> | 03351023 = 8642 <!-- Wietze --> | 03351024 = 13348 <!-- Winsen (Aller) --> | 03351025 = 5752 <!-- Eschede --> | 03351026 = 11486 <!-- Südheide --> | 03351501 = 757 <!-- Lohheide, gemeindefreies Gebiet --> | 03352002 = 682 <!-- Armstorf --> | 03352004 = 783 <!-- Belum --> | 03352008 = 835 <!-- Bülkau --> | 03352011 = 48318 <!-- Cuxhaven, Stadt --> | 03352020 = 3457 <!-- Hechthausen --> | 03352022 = 8843 <!-- Hemmoor, Stadt --> | 03352024 = 870 <!-- Hollnseth --> | 03352025 = 1515 <!-- Ihlienworth --> | 03352029 = 3371 <!-- Lamstedt --> | 03352032 = 16441 <!-- Loxstedt --> | 03352036 = 615 <!-- Mittelstenahe --> | 03352038 = 1302 <!-- Neuenkirchen --> | 03352039 = 1096 <!-- Neuhaus (Oste), Flecken --> | 03352041 = 1038 <!-- Nordleda --> | 03352042 = 1378 <!-- Oberndorf (Oste) --> | 03352043 = 475 <!-- Odisheim --> | 03352044 = 1751 <!-- Osten --> | 03352045 = 477 <!-- Osterbruch --> | 03352046 = 7443 <!-- Otterndorf, Stadt --> | 03352050 = 14665 <!-- Schiffdorf --> | 03352051 = 792 <!-- Steinau --> | 03352052 = 557 <!-- Stinstedt --> | 03352055 = 2220 <!-- Wanna --> | 03352056 = 3375 <!-- Wingst --> | 03352059 = 13608 <!-- Beverstedt --> | 03352060 = 11110 <!-- Hagen im Bremischen --> | 03352061 = 17164 <!-- Wurster Nordseeküste --> | 03352062 = 31304 <!-- Geestland --> | 03352063 = 4118 <!-- Cadenberge --> | 03353001 = 2015 <!-- Appel --> | 03353002 = 2082 <!-- Asendorf --> | 03353003 = 2308 <!-- Bendestorf --> | 03353004 = 1957 <!-- Brackel --> | 03353005 = 40164 <!-- Buchholz i. d. Nordheide, Stadt --> | 03353006 = 1248 <!-- Dohren --> | 03353007 = 4237 <!-- Drage --> | 03353008 = 790 <!-- Drestedt --> | 03353009 = 2720 <!-- Egestorf --> | 03353010 = 1212 <!-- Eyendorf --> | 03353011 = 1185 <!-- Garlstorf --> | 03353012 = 1430 <!-- Garstedt --> | 03353013 = 1029 <!-- Gödenstorf --> | 03353014 = 745 <!-- Halvesbostel --> | 03353015 = 2540 <!-- Handeloh --> | 03353016 = 6053 <!-- Hanstedt --> | 03353017 = 825 <!-- Harmstorf --> | 03353018 = 2304 <!-- Heidenau --> | 03353019 = 3807 <!-- Hollenstedt --> | 03353020 = 7923 <!-- Jesteburg --> | 03353021 = 1488 <!-- Kakenstorf --> | 03353022 = 608 <!-- Königsmoor --> | 03353023 = 3993 <!-- Marschacht --> | 03353024 = 1434 <!-- Marxen --> | 03353025 = 2027 <!-- Moisburg --> | 03353026 = 21748 <!-- Neu Wulmstorf --> | 03353027 = 1771 <!-- Otter --> | 03353028 = 1075 <!-- Regesbostel --> | 03353029 = 13627 <!-- Rosengarten --> | 03353030 = 4865 <!-- Salzhausen --> | 03353031 = 41931 <!-- Seevetal --> | 03353032 = 11402 <!-- Stelle --> | 03353033 = 4849 <!-- Tespe --> | 03353034 = 2181 <!-- Toppenstedt --> | 03353035 = 14206 <!-- Tostedt --> | 03353036 = 1059 <!-- Undeloh --> | 03353037 = 925 <!-- Vierhöfen --> | 03353038 = 1214 <!-- Welle --> | 03353039 = 1473 <!-- Wenzendorf --> | 03353040 = 35630 <!-- Winsen (Luhe), Stadt --> | 03353041 = 1753 <!-- Wistedt --> | 03353042 = 1715 <!-- Wulfsen --> | 03354001 = 1388 <!-- Bergen a. d. Dumme, Flecken --> | 03354002 = 2251 <!-- Clenze, Flecken --> | 03354003 = 308 <!-- Damnatz --> | 03354004 = 8106 <!-- Dannenberg (Elbe), Stadt --> | 03354005 = 1477 <!-- Gartow, Flecken --> | 03354006 = 585 <!-- Göhrde --> | 03354007 = 599 <!-- Gorleben --> | 03354008 = 1233 <!-- Gusborn --> | 03354009 = 5020 <!-- Hitzacker (Elbe), Stadt --> | 03354010 = 631 <!-- Höhbeck --> | 03354011 = 1079 <!-- Jameln --> | 03354012 = 751 <!-- Karwitz --> | 03354013 = 1342 <!-- Küsten --> | 03354014 = 694 <!-- Langendorf --> | 03354015 = 1396 <!-- Lemgow --> | 03354016 = 548 <!-- Luckau (Wendland) --> | 03354017 = 800 <!-- Lübbow --> | 03354018 = 9407 <!-- Lüchow (Wendland), Stadt --> | 03354019 = 1481 <!-- Neu Darchau --> | 03354020 = 420 <!-- Prezelle --> | 03354021 = 517 <!-- Schnackenburg, Stadt --> | 03354022 = 1299 <!-- Schnega --> | 03354023 = 980 <!-- Trebel --> | 03354024 = 888 <!-- Waddeweitz --> | 03354025 = 884 <!-- Woltersdorf --> | 03354026 = 2772 <!-- Wustrow (Wendland), Stadt --> | 03354027 = 1616 <!-- Zernien --> | 03354501 = 0 <!-- Gartow, gemeindefreies Gebiet --> | 03354502 = 0 <!-- Göhrde, gemeindefreies Gebiet --> | 03355001 = 10903 <!-- Adendorf --> | 03355002 = 3994 <!-- Amelinghausen --> | 03355003 = 1782 <!-- Artlenburg, Flecken --> | 03355004 = 7092 <!-- Bardowick, Flecken --> | 03355005 = 2493 <!-- Barendorf --> | 03355006 = 745 <!-- Barnstedt --> | 03355007 = 2096 <!-- Barum --> | 03355008 = 1103 <!-- Betzendorf --> | 03355009 = 9613 <!-- Bleckede, Stadt --> | 03355010 = 347 <!-- Boitze --> | 03355011 = 3554 <!-- Brietlingen --> | 03355012 = 645 <!-- Dahlem --> | 03355013 = 3341 <!-- Dahlenburg, Flecken --> | 03355014 = 3759 <!-- Deutsch Evern --> | 03355015 = 1054 <!-- Echem --> | 03355016 = 2802 <!-- Embsen --> | 03355017 = 2121 <!-- Handorf --> | 03355018 = 930 <!-- Hittbergen --> | 03355019 = 2367 <!-- Hohnstorf (Elbe) --> | 03355020 = 2602 <!-- Kirchgellersen --> | 03355021 = 646 <!-- Lüdersburg --> | 03355022 = 75599 <!-- Lüneburg, Hansestadt --> | 03355023 = 684 <!-- Mechtersen --> | 03355024 = 3496 <!-- Melbeck --> | 03355025 = 1228 <!-- Nahrendorf --> | 03355026 = 2710 <!-- Neetze --> | 03355027 = 1048 <!-- Oldendorf (Luhe) --> | 03355028 = 2245 <!-- Radbruch --> | 03355029 = 745 <!-- Rehlingen --> | 03355030 = 1244 <!-- Reinstorf --> | 03355031 = 7606 <!-- Reppenstedt --> | 03355032 = 1884 <!-- Rullstorf --> | 03355033 = 3461 <!-- Scharnebeck --> | 03355034 = 1478 <!-- Soderstorf --> | 03355035 = 1816 <!-- Südergellersen --> | 03355036 = 1359 <!-- Thomasburg --> | 03355037 = 613 <!-- Tosterglope --> | 03355038 = 840 <!-- Vastorf --> | 03355039 = 2455 <!-- Vögelsen --> | 03355040 = 1801 <!-- Wendisch Evern --> | 03355041 = 2277 <!-- Westergellersen --> | 03355042 = 1477 <!-- Wittorf --> | 03355049 = 5074 <!-- Amt Neuhaus --> | 03356001 = 1208 <!-- Axstedt --> | 03356002 = 7908 <!-- Grasberg --> | 03356003 = 5613 <!-- Hambergen --> | 03356004 = 1399 <!-- Holste --> | 03356005 = 19922 <!-- Lilienthal --> | 03356006 = 724 <!-- Lübberstedt --> | 03356007 = 30438 <!-- Osterholz-Scharmbeck, Stadt --> | 03356008 = 14800 <!-- Ritterhude --> | 03356009 = 20408 <!-- Schwanewede --> | 03356010 = 2947 <!-- Vollersode --> | 03356011 = 9687 <!-- Worpswede --> | 03357001 = 1920 <!-- Ahausen --> | 03357002 = 844 <!-- Alfstedt --> | 03357003 = 844 <!-- Anderlingen --> | 03357004 = 1371 <!-- Basdahl --> | 03357005 = 1093 <!-- Bötersen --> | 03357006 = 2375 <!-- Bothel --> | 03357007 = 1037 <!-- Breddorf --> | 03357008 = 18666 <!-- Bremervörde, Stadt --> | 03357009 = 1407 <!-- Brockel --> | 03357010 = 751 <!-- Bülstedt --> | 03357011 = 647 <!-- Deinstedt --> | 03357012 = 1035 <!-- Ebersdorf --> | 03357013 = 2000 <!-- Elsdorf --> | 03357014 = 600 <!-- Farven --> | 03357015 = 2855 <!-- Fintel --> | 03357016 = 9157 <!-- Gnarrenburg --> | 03357017 = 517 <!-- Groß Meckelsen --> | 03357018 = 2417 <!-- Gyhum --> | 03357019 = 502 <!-- Hamersen --> | 03357020 = 1188 <!-- Hassendorf --> | 03357021 = 4887 <!-- Heeslingen --> | 03357022 = 1118 <!-- Hellwege --> | 03357023 = 837 <!-- Helvesiek --> | 03357024 = 1203 <!-- Hemsbünde --> | 03357025 = 1467 <!-- Hemslingen --> | 03357026 = 1012 <!-- Hepstedt --> | 03357027 = 1230 <!-- Hipstedt --> | 03357028 = 1278 <!-- Horstedt --> | 03357029 = 606 <!-- Kalbe --> | 03357030 = 951 <!-- Kirchtimke --> | 03357031 = 1178 <!-- Kirchwalsede --> | 03357032 = 895 <!-- Klein Meckelsen --> | 03357033 = 2577 <!-- Lauenbrück --> | 03357034 = 478 <!-- Lengenbostel --> | 03357035 = 1860 <!-- Oerel --> | 03357036 = 952 <!-- Ostereistedt --> | 03357037 = 1800 <!-- Reeßum --> | 03357038 = 1078 <!-- Rhade --> | 03357039 = 22199 <!-- Rotenburg (Wümme), Stadt --> | 03357040 = 786 <!-- Sandbostel --> | 03357041 = 12962 <!-- Scheeßel --> | 03357042 = 972 <!-- Seedorf --> | 03357043 = 3639 <!-- Selsingen --> | 03357044 = 5968 <!-- Sittensen --> | 03357045 = 6532 <!-- Sottrum --> | 03357046 = 813 <!-- Stemmen --> | 03357047 = 4055 <!-- Tarmstedt --> | 03357048 = 869 <!-- Tiste --> | 03357049 = 686 <!-- Vahlde --> | 03357050 = 748 <!-- Vierden --> | 03357051 = 9589 <!-- Visselhövede, Stadt --> | 03357052 = 1040 <!-- Vorwerk --> | 03357053 = 436 <!-- Westertimke --> | 03357054 = 752 <!-- Westerwalsede --> | 03357055 = 1739 <!-- Wilstedt --> | 03357056 = 755 <!-- Wohnste --> | 03357057 = 13828 <!-- Zeven, Stadt --> | 03358001 = 1553 <!-- Ahlden (Aller), Flecken --> | 03358002 = 6410 <!-- Bispingen --> | 03358003 = 919 <!-- Böhme --> | 03358005 = 2142 <!-- Buchholz (Aller) --> | 03358006 = 794 <!-- Eickeloh --> | 03358007 = 1202 <!-- Essel --> | 03358008 = 12209 <!-- Bad Fallingbostel, Stadt --> | 03358009 = 525 <!-- Frankenfeld --> | 03358010 = 1231 <!-- Gilten --> | 03358011 = 639 <!-- Grethem --> | 03358012 = 867 <!-- Hademstorf --> | 03358013 = 776 <!-- Häuslingen --> | 03358014 = 3108 <!-- Hodenhagen --> | 03358015 = 2729 <!-- Lindwedel --> | 03358016 = 15059 <!-- Munster, Stadt --> | 03358017 = 5680 <!-- Neuenkirchen --> | 03358018 = 2352 <!-- Rethem (Aller), Stadt --> | 03358019 = 18964 <!-- Schneverdingen, Stadt --> | 03358020 = 5834 <!-- Schwarmstedt --> | 03358021 = 21309 <!-- Soltau, Stadt --> | 03358023 = 4156 <!-- Wietzendorf --> | 03358024 = 30370 <!-- Walsrode, Stadt --> | 03358501 = 4084 <!-- Osterheide, gemeindefreies Gebiet --> | 03359001 = 1355 <!-- Agathenburg --> | 03359002 = 5545 <!-- Ahlerstedt --> | 03359003 = 4467 <!-- Apensen --> | 03359004 = 937 <!-- Balje --> | 03359005 = 2070 <!-- Bargstedt --> | 03359006 = 2782 <!-- Beckdorf --> | 03359007 = 1820 <!-- Bliedersdorf --> | 03359008 = 785 <!-- Brest --> | 03359009 = 1005 <!-- Burweg --> | 03359010 = 40139 <!-- Buxtehude, Stadt --> | 03359011 = 2150 <!-- Deinste --> | 03359012 = 2220 <!-- Dollern --> | 03359013 = 11086 <!-- Drochtersen --> | 03359014 = 1026 <!-- Düdenbüttel --> | 03359015 = 756 <!-- Engelschoff --> | 03359016 = 1452 <!-- Estorf --> | 03359017 = 6335 <!-- Fredenbeck --> | 03359018 = 1856 <!-- Freiburg (Elbe), Flecken --> | 03359019 = 462 <!-- Großenwörden --> | 03359020 = 1861 <!-- Grünendeich --> | 03359021 = 1057 <!-- Guderhandviertel --> | 03359022 = 3165 <!-- Hammah --> | 03359023 = 14378 <!-- Harsefeld, Flecken --> | 03359024 = 1459 <!-- Heinbockel --> | 03359025 = 5613 <!-- Himmelpforten --> | 03359026 = 3404 <!-- Hollern-Twielenfleth --> | 03359027 = 6721 <!-- Horneburg, Flecken --> | 03359028 = 12085 <!-- Jork --> | 03359029 = 771 <!-- Kranenburg --> | 03359030 = 469 <!-- Krummendeich --> | 03359031 = 4629 <!-- Kutenholz --> | 03359032 = 1110 <!-- Mittelnkirchen --> | 03359033 = 849 <!-- Neuenkirchen --> | 03359034 = 1601 <!-- Nottensdorf --> | 03359035 = 1046 <!-- Oederquart --> | 03359036 = 3061 <!-- Oldendorf --> | 03359037 = 2564 <!-- Sauensiek --> | 03359038 = 47579 <!-- Stade, Hansestadt --> | 03359039 = 1797 <!-- Steinkirchen --> | 03359040 = 3029 <!-- Wischhafen --> | 03360001 = 1437 <!-- Altenmedingen --> | 03360002 = 9400 <!-- Bad Bevensen, Stadt --> | 03360003 = 756 <!-- Barum --> | 03360004 = 6792 <!-- Bienenbüttel --> | 03360005 = 3775 <!-- Bad Bodenteich, Flecken --> | 03360006 = 5387 <!-- Ebstorf, Klosterflecken --> | 03360007 = 828 <!-- Eimke --> | 03360008 = 707 <!-- Emmendorf --> | 03360009 = 1414 <!-- Gerdau --> | 03360010 = 929 <!-- Hanstedt --> | 03360011 = 1690 <!-- Himbergen --> | 03360012 = 750 <!-- Jelmstorf --> | 03360013 = 1255 <!-- Lüder --> | 03360014 = 724 <!-- Natendorf --> | 03360015 = 1142 <!-- Oetzen --> | 03360016 = 465 <!-- Rätzlingen --> | 03360017 = 802 <!-- Römstedt --> | 03360018 = 2041 <!-- Rosche --> | 03360019 = 691 <!-- Schwienau --> | 03360020 = 1038 <!-- Soltendieck --> | 03360022 = 569 <!-- Stoetze --> | 03360023 = 4625 <!-- Suderburg --> | 03360024 = 2408 <!-- Suhlendorf --> | 03360025 = 33629 <!-- Uelzen, Stadt --> | 03360026 = 941 <!-- Weste --> | 03360029 = 2322 <!-- Wriedel --> | 03360030 = 6377 <!-- Wrestedt --> | 03361001 = 32379 <!-- Achim, Stadt --> | 03361002 = 2909 <!-- Blender --> | 03361003 = 9062 <!-- Dörverden --> | 03361004 = 1520 <!-- Emtinghausen --> | 03361005 = 10054 <!-- Kirchlinteln --> | 03361006 = 14425 <!-- Langwedel, Flecken --> | 03361008 = 13224 <!-- Ottersberg, Flecken --> | 03361009 = 16085 <!-- Oyten --> | 03361010 = 2922 <!-- Riede --> | 03361012 = 27782 <!-- Verden (Aller), Stadt --> | 03361013 = 8145 <!-- Thedinghausen --> | 03401000 = 77522 <!-- Delmenhorst, Stadt --> | 03402000 = 49523 <!-- Emden, Stadt --> | 03403000 = 170389 <!-- Oldenburg(Oldb), Stadt --> | 03404000 = 165034 <!-- Osnabrück, Stadt --> | 03405000 = 75027 <!-- Wilhelmshaven, Stadt --> | 03451001 = 11883 <!-- Apen --> | 03451002 = 29351 <!-- Bad Zwischenahn --> | 03451004 = 22748 <!-- Edewecht --> | 03451005 = 22874 <!-- Rastede --> | 03451007 = 23452 <!-- Westerstede, Stadt --> | 03451008 = 16167 <!-- Wiefelstede --> | 03452001 = 42544 <!-- Aurich, Stadt --> | 03452002 = 598 <!-- Baltrum --> | 03452003 = 2705 <!-- Berumbur --> | 03452006 = 14138 <!-- Großefehn --> | 03452007 = 8699 <!-- Großheide --> | 03452008 = 6383 <!-- Hage, Flecken --> | 03452009 = 397 <!-- Hagermarsch --> | 03452010 = 971 <!-- Halbemond --> | 03452011 = 7219 <!-- Hinte --> | 03452012 = 12456 <!-- Ihlow --> | 03452013 = 1515 <!-- Juist, Inselgemeinde --> | 03452014 = 11854 <!-- Krummhörn --> | 03452015 = 1835 <!-- Leezdorf --> | 03452016 = 728 <!-- Lütetsburg --> | 03452017 = 2380 <!-- Marienhafe, Flecken --> | 03452019 = 24855 <!-- Norden, Stadt --> | 03452020 = 5969 <!-- Norderney, Stadt --> | 03452021 = 2128 <!-- Osteel --> | 03452022 = 2123 <!-- Rechtsupweg --> | 03452023 = 18264 <!-- Südbrookmerland --> | 03452024 = 3810 <!-- Upgant-Schott --> | 03452025 = 13372 <!-- Wiesmoor, Stadt --> | 03452026 = 1025 <!-- Wirdum --> | 03452027 = 4457 <!-- Dornum --> | 03452501 = 0 <!-- Nordseeins. Memmert, gemfr. --> | 03453001 = 13301 <!-- Barßel --> | 03453002 = 8550 <!-- Bösel --> | 03453003 = 7358 <!-- Cappeln (Oldenburg) --> | 03453004 = 36183 <!-- Cloppenburg, Stadt --> | 03453005 = 12351 <!-- Emstek --> | 03453006 = 9062 <!-- Essen (Oldenburg) --> | 03453007 = 22612 <!-- Friesoythe, Stadt --> | 03453008 = 15428 <!-- Garrel --> | 03453009 = 7315 <!-- Lastrup --> | 03453010 = 4948 <!-- Lindern (Oldenburg) --> | 03453011 = 13592 <!-- Löningen, Stadt --> | 03453012 = 9201 <!-- Molbergen --> | 03453013 = 14079 <!-- Saterland --> | 03454001 = 905 <!-- Andervenne --> | 03454002 = 2593 <!-- Bawinkel --> | 03454003 = 1661 <!-- Beesten --> | 03454004 = 979 <!-- Bockhorst --> | 03454005 = 2856 <!-- Börger --> | 03454006 = 827 <!-- Breddenberg --> | 03454007 = 1484 <!-- Dersum --> | 03454008 = 5522 <!-- Dörpen --> | 03454009 = 1169 <!-- Dohren --> | 03454010 = 10338 <!-- Emsbüren --> | 03454011 = 5401 <!-- Esterwegen --> | 03454012 = 5136 <!-- Freren, Stadt --> | 03454013 = 941 <!-- Fresenburg --> | 03454014 = 11731 <!-- Geeste --> | 03454015 = 1212 <!-- Gersten --> | 03454016 = 689 <!-- Groß Berßen --> | 03454017 = 801 <!-- Handrup --> | 03454018 = 24137 <!-- Haren (Ems), Stadt --> | 03454019 = 13196 <!-- Haselünne, Stadt --> | 03454020 = 2573 <!-- Heede --> | 03454021 = 4755 <!-- Herzlake --> | 03454022 = 783 <!-- Hilkenbrook --> | 03454023 = 550 <!-- Hüven --> | 03454024 = 1167 <!-- Klein Berßen --> | 03454025 = 1759 <!-- Kluse --> | 03454026 = 4791 <!-- Lähden --> | 03454027 = 864 <!-- Lahn --> | 03454028 = 1462 <!-- Langen --> | 03454029 = 6902 <!-- Lathen --> | 03454030 = 970 <!-- Lehe --> | 03454031 = 2785 <!-- Lengerich --> | 03454032 = 55599 <!-- Lingen (Ems), Stadt --> | 03454033 = 3201 <!-- Lorup --> | 03454034 = 2031 <!-- Lünne --> | 03454035 = 35415 <!-- Meppen, Stadt --> | 03454036 = 1061 <!-- Messingen --> | 03454037 = 1557 <!-- Neubörger --> | 03454038 = 817 <!-- Neulehe --> | 03454039 = 1353 <!-- Niederlangen --> | 03454040 = 1002 <!-- Oberlangen --> | 03454041 = 37885 <!-- Papenburg, Stadt --> | 03454042 = 1048 <!-- Rastdorf --> | 03454043 = 685 <!-- Renkenberge --> | 03454044 = 4398 <!-- Rhede (Ems) --> | 03454045 = 7806 <!-- Salzbergen --> | 03454046 = 2455 <!-- Schapen --> | 03454047 = 8210 <!-- Sögel --> | 03454048 = 1557 <!-- Spahnharrenstätte --> | 03454049 = 9931 <!-- Spelle --> | 03454050 = 1030 <!-- Stavern --> | 03454051 = 4280 <!-- Surwold --> | 03454052 = 1374 <!-- Sustrum --> | 03454053 = 1848 <!-- Thuine --> | 03454054 = 9554 <!-- Twist --> | 03454055 = 1830 <!-- Vrees --> | 03454056 = 1650 <!-- Walchum --> | 03454057 = 10259 <!-- Werlte --> | 03454058 = 1106 <!-- Werpeloh --> | 03454059 = 532 <!-- Wettrup --> | 03454060 = 984 <!-- Wippingen --> | 03455007 = 14550 <!-- Jever, Stadt --> | 03455014 = 8570 <!-- Sande --> | 03455015 = 20590 <!-- Schortens, Stadt --> | 03455020 = 9130 <!-- Wangerland --> | 03455021 = 1202 <!-- Wangerooge, Nordseebad --> | 03455025 = 8991 <!-- Bockhorn --> | 03455026 = 23957 <!-- Varel, Stadt --> | 03455027 = 11981 <!-- Zetel --> | 03456001 = 15948 <!-- Bad Bentheim, Stadt --> | 03456002 = 7441 <!-- Emlichheim --> | 03456003 = 416 <!-- Engden --> | 03456004 = 577 <!-- Esche --> | 03456005 = 1225 <!-- Georgsdorf --> | 03456006 = 505 <!-- Getelo --> | 03456007 = 577 <!-- Gölenkamp --> | 03456008 = 681 <!-- Halle --> | 03456009 = 2907 <!-- Hoogstede --> | 03456010 = 589 <!-- Isterberg --> | 03456011 = 1732 <!-- Itterbeck --> | 03456012 = 2109 <!-- Laar --> | 03456013 = 1005 <!-- Lage --> | 03456014 = 10356 <!-- Neuenhaus, Stadt --> | 03456015 = 54162 <!-- Nordhorn, Stadt --> | 03456016 = 575 <!-- Ohne --> | 03456017 = 1205 <!-- Osterwald --> | 03456018 = 613 <!-- Quendorf --> | 03456019 = 1973 <!-- Ringe --> | 03456020 = 799 <!-- Samern --> | 03456023 = 5771 <!-- Uelsen --> | 03456024 = 500 <!-- Wielen --> | 03456025 = 12507 <!-- Wietmarschen --> | 03456026 = 1615 <!-- Wilsum --> | 03456027 = 12934 <!-- Schüttorf, Stadt --> | 03457002 = 5008 <!-- Borkum, Stadt --> | 03457003 = 823 <!-- Brinkum --> | 03457006 = 2790 <!-- Detern, Flecken --> | 03457008 = 2179 <!-- Filsum --> | 03457009 = 837 <!-- Firrel --> | 03457010 = 4625 <!-- Hesel --> | 03457011 = 2195 <!-- Holtland --> | 03457012 = 3655 <!-- Jemgum --> | 03457013 = 35078 <!-- Leer (Ostfr.), Stadt --> | 03457014 = 23987 <!-- Moormerland --> | 03457015 = 1804 <!-- Neukamperfehn --> | 03457016 = 1817 <!-- Nortmoor --> | 03457017 = 11458 <!-- Ostrhauderfehn --> | 03457018 = 18341 <!-- Rhauderfehn --> | 03457019 = 696 <!-- Schwerinsdorf --> | 03457020 = 11931 <!-- Uplengen --> | 03457021 = 15927 <!-- Weener, Stadt --> | 03457022 = 21539 <!-- Westoverledingen --> | 03457024 = 7731 <!-- Bunde --> | 03457501 = 0 <!-- Insel Lütje Hörn, gemeindefreies Gebiet --> | 03458001 = 766 <!-- Beckeln --> | 03458002 = 751 <!-- Colnrade --> | 03458003 = 6380 <!-- Dötlingen --> | 03458004 = 1149 <!-- Dünsen --> | 03458005 = 31578 <!-- Ganderkesee --> | 03458006 = 975 <!-- Groß Ippener --> | 03458007 = 16144 <!-- Großenkneten --> | 03458008 = 4717 <!-- Harpstedt, Flecken --> | 03458009 = 14440 <!-- Hatten --> | 03458010 = 15993 <!-- Hude (Oldb) --> | 03458011 = 1172 <!-- Kirchseelte --> | 03458012 = 635 <!-- Prinzhöfte --> | 03458013 = 16213 <!-- Wardenburg --> | 03458014 = 20667 <!-- Wildeshausen, Stadt --> | 03458015 = 511 <!-- Winkelsett --> | 03459001 = 4108 <!-- Alfhausen --> | 03459002 = 7768 <!-- Ankum --> | 03459003 = 15982 <!-- Bad Essen --> | 03459004 = 10559 <!-- Bad Iburg, Stadt --> | 03459005 = 9140 <!-- Bad Laer --> | 03459006 = 8477 <!-- Bad Rothenfelde --> | 03459007 = 4646 <!-- Badbergen --> | 03459008 = 13896 <!-- Belm --> | 03459009 = 3587 <!-- Berge --> | 03459010 = 8810 <!-- Bersenbrück, Stadt --> | 03459011 = 2997 <!-- Bippen --> | 03459012 = 14680 <!-- Bissendorf --> | 03459013 = 12741 <!-- Bohmte --> | 03459014 = 32103 <!-- Bramsche, Stadt --> | 03459015 = 10369 <!-- Dissen a.Teutob.Wald, Stadt --> | 03459016 = 1782 <!-- Eggermühlen --> | 03459017 = 9621 <!-- Fürstenau, Stadt --> | 03459018 = 2574 <!-- Gehrde --> | 03459019 = 31790 <!-- Georgsmarienhütte, Stadt --> | 03459020 = 13471 <!-- Hagen am Teutoburger Wald --> | 03459021 = 11024 <!-- Hasbergen --> | 03459022 = 10480 <!-- Hilter am Teutob. Wald --> | 03459023 = 1816 <!-- Kettenkamp --> | 03459024 = 46732 <!-- Melle, Stadt --> | 03459025 = 2491 <!-- Menslage --> | 03459026 = 3899 <!-- Merzen --> | 03459027 = 4605 <!-- Neuenkirchen --> | 03459028 = 2983 <!-- Nortrup --> | 03459029 = 9890 <!-- Ostercappeln --> | 03459030 = 13612 <!-- Quakenbrück, Stadt --> | 03459031 = 3620 <!-- Rieste --> | 03459032 = 1811 <!-- Voltlage --> | 03459033 = 22867 <!-- Wallenhorst --> | 03459034 = 6619 <!-- Glandorf --> | 03460001 = 6577 <!-- Bakum --> | 03460002 = 17366 <!-- Damme, Stadt --> | 03460003 = 13290 <!-- Dinklage, Stadt --> | 03460004 = 10037 <!-- Goldenstedt --> | 03460005 = 7455 <!-- Holdorf --> | 03460006 = 27387 <!-- Lohne (Oldenburg), Stadt --> | 03460007 = 9021 <!-- Neuenkirchen-Vörden --> | 03460008 = 10316 <!-- Steinfeld (Oldenburg) --> | 03460009 = 33309 <!-- Vechta, Stadt --> | 03460010 = 10047 <!-- Visbek --> | 03461001 = 6755 <!-- Berne --> | 03461002 = 14884 <!-- Brake (Unterweser), Stadt --> | 03461003 = 6067 <!-- Butjadingen --> | 03461004 = 9113 <!-- Elsfleth, Stadt --> | 03461005 = 5854 <!-- Jade --> | 03461006 = 7047 <!-- Lemwerder --> | 03461007 = 25959 <!-- Nordenham, Stadt --> | 03461008 = 5262 <!-- Ovelgönne --> | 03461009 = 7489 <!-- Stadland --> | 03462001 = 1904 <!-- Blomberg --> | 03462002 = 1077 <!-- Dunum --> | 03462003 = 7288 <!-- Esens, Stadt --> | 03462004 = 841 <!-- Eversmeer --> | 03462005 = 10269 <!-- Friedeburg --> | 03462006 = 1801 <!-- Holtgast --> | 03462007 = 1792 <!-- Langeoog --> | 03462008 = 869 <!-- Moorweg --> | 03462009 = 784 <!-- Nenndorf --> | 03462010 = 1025 <!-- Neuharlingersiel --> | 03462011 = 1191 <!-- Neuschoo --> | 03462012 = 931 <!-- Ochtersum --> | 03462013 = 735 <!-- Schweindorf --> | 03462014 = 794 <!-- Spiekeroog --> | 03462015 = 1670 <!-- Stedesdorf --> | 03462016 = 662 <!-- Utarp --> | 03462017 = 738 <!-- Werdum --> | 03462018 = 2651 <!-- Westerholt --> | 03462019 = 20433 <!-- Wittmund, Stadt --> | 031515401 = 10445 <!-- Boldecker Land, Samtgemeinde --> | 031515402 = 16823 <!-- Brome, Samtgemeinde --> | 031515403 = 8989 <!-- Hankensbüttel, Samtgemeinde --> | 031515404 = 15588 <!-- Isenbüttel, Samtgemeinde --> | 031515405 = 20325 <!-- Meinersen, Samtgemeinde --> | 031515406 = 24626 <!-- Papenteich, Samtgemeinde --> | 031515407 = 14853 <!-- Wesendorf, Samtgemeinde --> | 031545401 = 4550 <!-- Grasleben, Samtgemeinde --> | 031545402 = 3685 <!-- Heeseberg, Samtgemeinde --> | 031545403 = 5699 <!-- Nord-Elm, Samtgemeinde --> | 031545404 = 13213 <!-- Velpke, Samtgemeinde --> | 031585402 = 10420 <!-- Baddeckenstedt, Samtgemeinde --> | 031585403 = 6688 <!-- Oderwald, Samtgemeinde --> | 031585406 = 10345 <!-- Sickte, Samtgemeinde --> | 031585407 = 18111 <!-- Elm-Asse, Samtgemeinde --> | 031595401 = 9264 <!-- Dransfeld, Samtgemeinde --> | 031595402 = 13528 <!-- Gieboldehausen, Samtgemeinde --> | 031595403 = 7143 <!-- Hattorf am Harz, Samtgemeinde --> | 031595404 = 7146 <!-- Radolfshausen, Samtgemeinde --> | 032515401 = 8676 <!-- Altes Amt Lemförde, Samtgemeinde --> | 032515402 = 12482 <!-- Barnstorf, Samtgemeinde --> | 032515403 = 17515 <!-- Bruchhausen-Vilsen, Samtgemeinde --> | 032515404 = 7350 <!-- Kirchdorf, Samtgemeinde --> | 032515405 = 6335 <!-- Rehden, Samtgemeinde --> | 032515406 = 6748 <!-- Schwaförden, Samtgemeinde --> | 032515407 = 4395 <!-- Siedenburg, Samtgemeinde --> | 032545406 = 18138 <!-- Leinebergland, Samtgemeinde --> | 032555401 = 5741 <!-- Bevern, Samtgemeinde --> | 032555403 = 6582 <!-- Boffzen, Samtgemeinde --> | 032555408 = 14692 <!-- Bodenwerder-Polle, Samtgemeinde --> | 032555409 = 15421 <!-- Eschershausen-Stadtoldendorf, Samtgemeinde --> | 032565402 = 6210 <!-- Heemsen, Samtgemeinde --> | 032565407 = 7214 <!-- Steimbke, Samtgemeinde --> | 032565408 = 13958 <!-- Uchte, Samtgemeinde --> | 032565409 = 16908 <!-- Grafschaft Hoya, Samtgemeinde --> | 032565410 = 16000 <!-- Mittelweser, Samtgemeinde --> | 032565411 = 14588 <!-- Weser-Aue, Samtgemeinde --> | 032575401 = 6829 <!-- Eilsen, Samtgemeinde --> | 032575402 = 7772 <!-- Lindhorst, Samtgemeinde --> | 032575403 = 17479 <!-- Nenndorf, Samtgemeinde --> | 032575404 = 7923 <!-- Niedernwöhren, Samtgemeinde --> | 032575405 = 10181 <!-- Nienstädt, Samtgemeinde --> | 032575406 = 15932 <!-- Rodenberg, Samtgemeinde --> | 032575407 = 9433 <!-- Sachsenhagen, Samtgemeinde --> | 033515402 = 11516 <!-- Flotwedel, Samtgemeinde --> | 033515403 = 12866 <!-- Lachendorf, Samtgemeinde --> | 033515404 = 15923 <!-- Wathlingen, Samtgemeinde --> | 033525404 = 6095 <!-- Börde Lamstedt, Samtgemeinde --> | 033525407 = 14051 <!-- Hemmoor, Samtgemeinde --> | 033525411 = 26847 <!-- Land Hadeln, Samtgemeinde --> | 033535401 = 13079 <!-- Elbmarsch, Samtgemeinde --> | 033535402 = 15305 <!-- Hanstedt, Samtgemeinde --> | 033535403 = 11932 <!-- Hollenstedt, Samtgemeinde --> | 033535404 = 11056 <!-- Jesteburg, Samtgemeinde --> | 033535405 = 14542 <!-- Salzhausen, Samtgemeinde --> | 033535406 = 27132 <!-- Tostedt, Samtgemeinde --> | 033545403 = 3644 <!-- Gartow, Samtgemeinde --> | 033545406 = 20873 <!-- Elbtalaue, Samtgemeinde --> | 033545407 = 23955 <!-- Lüchow (Wendland), Samtgemeinde --> | 033555401 = 8368 <!-- Amelinghausen, Samtgemeinde --> | 033555402 = 18170 <!-- Bardowick, Samtgemeinde --> | 033555403 = 6174 <!-- Dahlenburg, Samtgemeinde --> | 033555404 = 14301 <!-- Gellersen, Samtgemeinde --> | 033555405 = 10802 <!-- Ilmenau, Samtgemeinde --> | 033555406 = 10447 <!-- Ostheide, Samtgemeinde --> | 033555407 = 15678 <!-- Scharnebeck, Samtgemeinde --> | 033565401 = 11891 <!-- Hambergen, Samtgemeinde --> | 033575401 = 8382 <!-- Bothel, Samtgemeinde --> | 033575402 = 7768 <!-- Fintel, Samtgemeinde --> | 033575403 = 6340 <!-- Geestequelle, Samtgemeinde --> | 033575404 = 9518 <!-- Selsingen, Samtgemeinde --> | 033575405 = 11338 <!-- Sittensen, Samtgemeinde --> | 033575406 = 14929 <!-- Sottrum, Samtgemeinde --> | 033575407 = 11021 <!-- Tarmstedt, Samtgemeinde --> | 033575408 = 23132 <!-- Zeven, Samtgemeinde --> | 033585401 = 6961 <!-- Ahlden, Samtgemeinde --> | 033585402 = 4572 <!-- Rethem/Aller, Samtgemeinde --> | 033585403 = 13138 <!-- Schwarmstedt, Samtgemeinde --> | 033595401 = 9813 <!-- Apensen, Samtgemeinde --> | 033595402 = 13114 <!-- Fredenbeck, Samtgemeinde --> | 033595403 = 22778 <!-- Harsefeld, Samtgemeinde --> | 033595405 = 13717 <!-- Horneburg, Samtgemeinde --> | 033595406 = 10078 <!-- Lühe, Samtgemeinde --> | 033595407 = 7337 <!-- Nordkehdingen, Samtgemeinde --> | 033595409 = 18770 <!-- Oldendorf-Himmelpforten, Samtgemeinde --> | 033605404 = 6625 <!-- Rosche, Samtgemeinde --> | 033605405 = 6867 <!-- Suderburg, Samtgemeinde --> | 033605407 = 26536 <!-- Bevensen-Ebstorf, Samtgemeinde --> | 033605408 = 12445 <!-- Aue, Samtgemeinde --> | 033615401 = 15496 <!-- Thedinghausen, Samtgemeinde --> | 034525401 = 13301 <!-- Brookmerland, Samtgemeinde --> | 034525403 = 11184 <!-- Hage, Samtgemeinde --> | 034545401 = 17316 <!-- Dörpen, Samtgemeinde --> | 034545402 = 10611 <!-- Freren, Samtgemeinde --> | 034545403 = 10715 <!-- Herzlake, Samtgemeinde --> | 034545404 = 12257 <!-- Lathen, Samtgemeinde --> | 034545405 = 9385 <!-- Lengerich, Samtgemeinde --> | 034545406 = 12270 <!-- Nordhümmling, Samtgemeinde --> | 034545407 = 17165 <!-- Sögel, Samtgemeinde --> | 034545408 = 14417 <!-- Spelle, Samtgemeinde --> | 034545409 = 17202 <!-- Werlte, Samtgemeinde --> | 034565401 = 14430 <!-- Emlichheim, Samtgemeinde --> | 034565402 = 14368 <!-- Neuenhaus, Samtgemeinde --> | 034565403 = 15926 <!-- Schüttorf, Samtgemeinde --> | 034565404 = 11381 <!-- Uelsen, Samtgemeinde --> | 034575402 = 10980 <!-- Hesel, Samtgemeinde --> | 034575403 = 6786 <!-- Jümme, Samtgemeinde --> | 034585401 = 10676 <!-- Harpstedt, Samtgemeinde --> | 034595401 = 23732 <!-- Artland, Samtgemeinde --> | 034595402 = 30478 <!-- Bersenbrück, Samtgemeinde --> | 034595403 = 16205 <!-- Fürstenau, Samtgemeinde --> | 034595404 = 10315 <!-- Neuenkirchen, Samtgemeinde --> | 034625401 = 14468 <!-- Esens, Samtgemeinde --> | 034625402 = 9699 <!-- Holtriem, Samtgemeinde --> |#default= <strong class="error">Invalid metadata-key <code>{{{1}}}</code></strong>{{ns0|[[Category:Template:Metadata Population/Error]]}} }} }}</includeonly><noinclude> [[Category:Germany subdivision population templates|Lower Saxony]] </noinclude> iztr93m4gh6enl7ko24w9pxluf8mc5m 854929 854927 2026-04-28T09:15:39Z Enkhsaihan2005 64429 854929 wikitext text/x-wiki <noinclude>Template with population figures for administrative units of Lower Saxony, Germany.</noinclude><includeonly>{{#if: {{{2|}}} | <!-- Die Metadaten-Parameter sind hier unabhängig vom Schlüssel --> {{#switch: {{{2}}} | STAND | TIMESTAMP=2024-12-31 | QUELLE={{cite web|url=https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/default.asp|title=Tabelle EVAS 12411, Fortschreibung des Bevölkerungsstandes auf Basis des Zensus 2022, Stand 31. Dezember 2024|publisher=[[Landesamt für Statistik Niedersachsen]]|language=Герман}} }} | {{#switch: {{{1}}} | 03 = 8004489 <!-- Niedersachsen --> | 03101000 = 252962 <!-- Braunschweig, Stadt --> | 03102000 = 104970 <!-- Salzgitter, Stadt --> | 03103000 = 129560 <!-- Wolfsburg, Stadt --> | 03151 = 175943 <!-- Gifhorn, Landkreis --> | 03153 = 126775 <!-- Goslar, Landkreis --> | 03154 = 90227 <!-- Helmstedt, Landkreis --> | 03155 = 125623 <!-- Northeim, Landkreis --> | 03157 = 137045 <!-- Peine, Landkreis --> | 03158 = 118290 <!-- Wolfenbüttel, Landkreis --> | 03159 = 328028 <!-- Göttingen, Landkreis --> | 03241 = 1140888 <!-- Hannover, Region --> | 03241001 = 522131 <!-- Hannover, Landeshauptstadt --> | 03251 = 221202 <!-- Diepholz, Landkreis --> | 03252 = 150203 <!-- Hameln-Pyrmont, Landkreis --> | 03254 = 267506 <!-- Hildesheim, Landkreis --> | 03255 = 65581 <!-- Holzminden, Landkreis --> | 03256 = 121468 <!-- Nienburg (Weser), Landkreis --> | 03257 = 156841 <!-- Schaumburg, Landkreis --> | 03351 = 172449 <!-- Celle, Landkreis --> | 03352 = 198842 <!-- Cuxhaven, Landkreis --> | 03353 = 265864 <!-- Harburg, Landkreis --> | 03354 = 46502 <!-- Lüchow-Dannenberg, Landkreis --> | 03355 = 179448 <!-- Lüneburg, Landkreis --> | 03356 = 113598 <!-- Osterholz, Landkreis --> | 03357 = 165904 <!-- Rotenburg (Wümme), Landkreis --> | 03358 = 141321 <!-- Heidekreis, Landkreis --> | 03359 = 207700 <!-- Stade, Landkreis --> | 03360 = 91638 <!-- Uelzen, Landkreis --> | 03361 = 138626 <!-- Verden, Landkreis --> | 03401000 = 81406 <!-- Delmenhorst, Stadt --> | 03402000 = 49202 <!-- Emden, Stadt --> | 03403000 = 176614 <!-- Oldenburg(Oldb), Stadt --> | 03404000 = 166057 <!-- Osnabrück, Stadt --> | 03405000 = 75745 <!-- Wilhelmshaven, Stadt --> | 03451 = 127751 <!-- Ammerland, Landkreis --> | 03452 = 188816 <!-- Aurich, Landkreis --> | 03453 = 177025 <!-- Cloppenburg, Landkreis --> | 03454 = 334539 <!-- Emsland, Landkreis --> | 03455 = 100411 <!-- Friesland, Landkreis --> | 03456 = 144543 <!-- Grafschaft Bentheim, Landkreis --> | 03457 = 169103 <!-- Leer, Landkreis --> | 03458 = 132008 <!-- Oldenburg, Landkreis --> | 03459 = 354821 <!-- Osnabrück, Landkreis --> | 03460 = 146539 <!-- Vechta, Landkreis --> | 03461 = 88936 <!-- Wesermarsch, Landkreis --> | 03462 = 55969 <!-- Wittmund, Landkreis --> | 03151001 = 1789 <!-- Adenbüttel --> | 03151002 = 978 <!-- Barwedel --> | 03151003 = 864 <!-- Bergfeld --> | 03151004 = 1240 <!-- Bokensdorf --> | 03151005 = 3102 <!-- Brome, Flecken --> | 03151006 = 5288 <!-- Calberlah --> | 03151007 = 1216 <!-- Dedelstorf --> | 03151008 = 1625 <!-- Ehra-Lessien --> | 03151009 = 42726 <!-- Gifhorn, Stadt --> | 03151010 = 2071 <!-- Groß Oesingen --> | 03151011 = 4354 <!-- Hankensbüttel --> | 03151012 = 2489 <!-- Hillerse --> | 03151013 = 6031 <!-- Isenbüttel --> | 03151014 = 2072 <!-- Jembke --> | 03151015 = 4231 <!-- Leiferde --> | 03151016 = 8286 <!-- Meine --> | 03151017 = 8038 <!-- Meinersen --> | 03151018 = 5216 <!-- Müden (Aller) --> | 03151019 = 812 <!-- Obernholz --> | 03151020 = 2206 <!-- Osloß --> | 03151021 = 1955 <!-- Parsau --> | 03151022 = 2110 <!-- Ribbesbüttel --> | 03151023 = 2519 <!-- Rötgesbüttel --> | 03151024 = 5790 <!-- Rühen --> | 03151025 = 11913 <!-- Sassenburg --> | 03151026 = 886 <!-- Schönewörde --> | 03151027 = 7328 <!-- Schwülper --> | 03151028 = 1163 <!-- Sprakensehl --> | 03151029 = 1259 <!-- Steinhorst --> | 03151030 = 1602 <!-- Tappenbeck --> | 03151031 = 1235 <!-- Tiddische --> | 03151032 = 1497 <!-- Tülau --> | 03151033 = 1491 <!-- Ummern --> | 03151034 = 3118 <!-- Vordorf --> | 03151035 = 1151 <!-- Wagenhoff --> | 03151036 = 3760 <!-- Wahrenholz --> | 03151037 = 1836 <!-- Wasbüttel --> | 03151038 = 5549 <!-- Wesendorf --> | 03151039 = 2735 <!-- Weyhausen --> | 03151040 = 11136 <!-- Wittingen, Stadt --> | 03151041 = 1276 <!-- Didderse --> | 03153002 = 19489 <!-- Bad Harzburg, Stadt --> | 03153008 = 7860 <!-- Liebenburg --> | 03153012 = 18657 <!-- Seesen, Stadt --> | 03153016 = 4839 <!-- Braunlage, Stadt --> | 03153017 = 47419 <!-- Goslar, Stadt --> | 03153018 = 13912 <!-- Clausthal-Zellerfeld, Berg- und Universitätsstadt --> | 03153019 = 14599 <!-- Langelsheim, Stadt --> | 03154001 = 1742 <!-- Bahrdorf --> | 03154002 = 363 <!-- Beierstedt --> | 03154004 = 2535 <!-- Danndorf --> | 03154005 = 832 <!-- Frellstedt --> | 03154006 = 605 <!-- Gevensleben --> | 03154007 = 1125 <!-- Grafhorst --> | 03154008 = 2316 <!-- Grasleben --> | 03154009 = 2790 <!-- Groß Twülpstedt --> | 03154012 = 1038 <!-- Jerxheim --> | 03154013 = 15395 <!-- Königslutter am Elm, Stadt --> | 03154014 = 11874 <!-- Lehre --> | 03154015 = 973 <!-- Mariental --> | 03154016 = 495 <!-- Querenhorst --> | 03154017 = 788 <!-- Räbke --> | 03154018 = 728 <!-- Rennau --> | 03154019 = 11078 <!-- Schöningen, Stadt --> | 03154021 = 1695 <!-- Süpplingen --> | 03154022 = 642 <!-- Süpplingenburg --> | 03154024 = 4934 <!-- Velpke --> | 03154025 = 790 <!-- Warberg --> | 03154026 = 925 <!-- Wolsdorf --> | 03154027 = 1465 <!-- Söllingen --> | 03154028 = 25099 <!-- Helmstedt, Stadt --> | 03155001 = 8983 <!-- Bad Gandersheim, Stadt --> | 03155002 = 2909 <!-- Bodenfelde, Flecken --> | 03155003 = 9142 <!-- Dassel, Stadt --> | 03155005 = 7250 <!-- Hardegsen, Stadt --> | 03155006 = 5732 <!-- Kalefeld --> | 03155007 = 6735 <!-- Katlenburg-Lindau --> | 03155009 = 6540 <!-- Moringen, Stadt --> | 03155010 = 7719 <!-- Nörten-Hardenberg, Flecken --> | 03155011 = 27326 <!-- Northeim, Stadt --> | 03155012 = 13536 <!-- Uslar, Stadt --> | 03155013 = 29751 <!-- Einbeck, Stadt --> | 03157001 = 12281 <!-- Edemissen --> | 03157002 = 9396 <!-- Hohenhameln --> | 03157005 = 14575 <!-- Lengede --> | 03157006 = 50987 <!-- Peine, Stadt --> | 03157007 = 18138 <!-- Vechelde --> | 03157008 = 10199 <!-- Wendeburg --> | 03157009 = 21469 <!-- Ilsede --> | 03158002 = 2933 <!-- Baddeckenstedt --> | 03158004 = 2088 <!-- Burgdorf --> | 03158005 = 796 <!-- Cramme --> | 03158006 = 12907 <!-- Cremlingen --> | 03158007 = 649 <!-- Dahlum --> | 03158008 = 2672 <!-- Denkte --> | 03158009 = 1204 <!-- Dettum --> | 03158010 = 708 <!-- Dorstadt --> | 03158011 = 1459 <!-- Elbe --> | 03158012 = 827 <!-- Erkerode --> | 03158013 = 1232 <!-- Evessen --> | 03158014 = 1087 <!-- Flöthe --> | 03158016 = 1536 <!-- Haverlah --> | 03158017 = 462 <!-- Hedeper --> | 03158018 = 995 <!-- Heere --> | 03158019 = 682 <!-- Heiningen --> | 03158021 = 1706 <!-- Kissenbrück --> | 03158022 = 759 <!-- Kneitlingen --> | 03158023 = 613 <!-- Ohrum --> | 03158025 = 422 <!-- Roklum --> | 03158027 = 5265 <!-- Schöppenstedt, Stadt --> | 03158028 = 858 <!-- Sehlde --> | 03158030 = 5967 <!-- Sickte --> | 03158031 = 850 <!-- Uehrde --> | 03158032 = 661 <!-- Vahlberg --> | 03158033 = 975 <!-- Veltheim (Ohe) --> | 03158035 = 672 <!-- Winnigstedt --> | 03158036 = 1055 <!-- Wittmar --> | 03158037 = 52604 <!-- Wolfenbüttel, Stadt --> | 03158038 = 2814 <!-- Börßum --> | 03158039 = 8566 <!-- Schladen-Werla --> | 03158040 = 2266 <!-- Remlingen-Semmenstedt --> | 03159001 = 6180 <!-- Adelebsen, Flecken --> | 03159002 = 7738 <!-- Bad Grund (Harz) --> | 03159003 = 10164 <!-- Bad Lauterberg im Harz, Stadt --> | 03159004 = 7193 <!-- Bad Sachsa, Stadt --> | 03159005 = 2201 <!-- Bilshausen --> | 03159006 = 766 <!-- Bodensee --> | 03159007 = 14078 <!-- Bovenden, Flecken --> | 03159008 = 519 <!-- Bühren --> | 03159009 = 4290 <!-- Dransfeld, Stadt --> | 03159010 = 20375 <!-- Duderstadt, Stadt --> | 03159011 = 1949 <!-- Ebergötzen --> | 03159012 = 431 <!-- Elbingerode --> | 03159013 = 8332 <!-- Friedland --> | 03159014 = 3750 <!-- Gieboldehausen, Flecken --> | 03159015 = 8663 <!-- Gleichen --> | 03159016 = 127259 <!-- Göttingen, Stadt --> | 03159017 = 23478 <!-- Hann. Münden, Stadt --> | 03159018 = 3972 <!-- Hattorf am Harz --> | 03159019 = 12792 <!-- Herzberg am Harz, Stadt --> | 03159020 = 909 <!-- Hörden am Harz --> | 03159021 = 911 <!-- Jühnde --> | 03159022 = 1015 <!-- Krebeck --> | 03159023 = 1091 <!-- Landolfshausen --> | 03159024 = 1420 <!-- Niemetal --> | 03159025 = 944 <!-- Obernfeld --> | 03159026 = 21598 <!-- Osterode am Harz, Stadt --> | 03159027 = 1703 <!-- Rhumspringe --> | 03159028 = 846 <!-- Rollshausen --> | 03159029 = 12239 <!-- Rosdorf --> | 03159030 = 811 <!-- Rüdershausen --> | 03159031 = 1783 <!-- Scheden --> | 03159032 = 1607 <!-- Seeburg --> | 03159033 = 1341 <!-- Seulingen --> | 03159034 = 7506 <!-- Staufenberg --> | 03159035 = 1271 <!-- Waake --> | 03159036 = 4053 <!-- Walkenried --> | 03159037 = 628 <!-- Wollbrandshausen --> | 03159038 = 433 <!-- Wollershausen --> | 03159039 = 1789 <!-- Wulften am Harz --> | 03241002 = 33941 <!-- Barsinghausen, Stadt --> | 03241003 = 31051 <!-- Burgdorf, Stadt --> | 03241004 = 20379 <!-- Burgwedel, Stadt --> | 03241005 = 59903 <!-- Garbsen, Stadt --> | 03241006 = 15301 <!-- Gehrden, Stadt --> | 03241007 = 18932 <!-- Hemmingen, Stadt --> | 03241008 = 24074 <!-- Isernhagen --> | 03241009 = 41838 <!-- Laatzen, Stadt --> | 03241010 = 54142 <!-- Langenhagen, Stadt --> | 03241011 = 44255 <!-- Lehrte, Stadt --> | 03241012 = 44668 <!-- Neustadt am Rbge., Stadt --> | 03241013 = 14666 <!-- Pattensen, Stadt --> | 03241014 = 23814 <!-- Ronnenberg, Stadt --> | 03241015 = 34364 <!-- Seelze, Stadt --> | 03241016 = 23431 <!-- Sehnde, Stadt --> | 03241017 = 28669 <!-- Springe, Stadt --> | 03241018 = 20064 <!-- Uetze --> | 03241019 = 29803 <!-- Wedemark --> | 03241020 = 14251 <!-- Wennigsen (Deister) --> | 03241021 = 41211 <!-- Wunstorf, Stadt --> | 03251001 = 805 <!-- Affinghausen --> | 03251002 = 2840 <!-- Asendorf --> | 03251003 = 1080 <!-- Bahrenborstel --> | 03251004 = 1222 <!-- Barenburg, Flecken --> | 03251005 = 6685 <!-- Barnstorf, Flecken --> | 03251006 = 1039 <!-- Barver --> | 03251007 = 16604 <!-- Bassum, Stadt --> | 03251008 = 1184 <!-- Borstel --> | 03251009 = 1086 <!-- Brockum --> | 03251011 = 490 <!-- Dickel --> | 03251012 = 17648 <!-- Diepholz, Stadt --> | 03251013 = 2998 <!-- Drebber --> | 03251014 = 995 <!-- Drentwede --> | 03251015 = 1487 <!-- Ehrenburg --> | 03251017 = 1771 <!-- Eydelstedt --> | 03251018 = 540 <!-- Freistatt --> | 03251019 = 523 <!-- Hemsloh --> | 03251020 = 1240 <!-- Hüde --> | 03251021 = 2207 <!-- Kirchdorf --> | 03251022 = 1265 <!-- Lembruch --> | 03251023 = 3412 <!-- Lemförde, Flecken --> | 03251024 = 439 <!-- Maasen --> | 03251025 = 724 <!-- Marl --> | 03251026 = 2838 <!-- Martfeld --> | 03251027 = 1039 <!-- Mellinghausen --> | 03251028 = 1196 <!-- Neuenkirchen --> | 03251029 = 498 <!-- Quernheim --> | 03251030 = 2266 <!-- Rehden --> | 03251031 = 760 <!-- Scholen --> | 03251032 = 1472 <!-- Schwaförden --> | 03251033 = 2643 <!-- Schwarme --> | 03251034 = 1246 <!-- Siedenburg, Flecken --> | 03251035 = 521 <!-- Staffhorst --> | 03251036 = 708 <!-- Stemshorn --> | 03251037 = 33913 <!-- Stuhr --> | 03251038 = 1010 <!-- Sudwalde --> | 03251040 = 13394 <!-- Sulingen, Stadt --> | 03251041 = 25270 <!-- Syke, Stadt --> | 03251042 = 13162 <!-- Twistringen, Stadt --> | 03251043 = 1371 <!-- Varrel --> | 03251044 = 6995 <!-- Wagenfeld --> | 03251045 = 799 <!-- Wehrbleck --> | 03251046 = 1872 <!-- Wetschen --> | 03251047 = 30975 <!-- Weyhe --> | 03251049 = 8970 <!-- Bruchhausen-Vilsen, Flecken --> | 03252001 = 10424 <!-- Aerzen, Flecken --> | 03252002 = 17261 <!-- Bad Münder a. Deister, Stadt --> | 03252003 = 19722 <!-- Bad Pyrmont, Stadt --> | 03252004 = 6918 <!-- Coppenbrügge, Flecken --> | 03252005 = 9834 <!-- Emmerthal --> | 03252006 = 58244 <!-- Hameln, Stadt --> | 03252007 = 18567 <!-- Hessisch Oldendorf, Stadt --> | 03252008 = 9233 <!-- Salzhemmendorf, Flecken --> | 03254002 = 17956 <!-- Alfeld (Leine), Stadt --> | 03254003 = 7658 <!-- Algermissen --> | 03254005 = 13037 <!-- Bad Salzdetfurth, Stadt --> | 03254008 = 9465 <!-- Bockenem, Stadt --> | 03254011 = 5982 <!-- Diekholzen --> | 03254013 = 2548 <!-- Eime, Flecken --> | 03254014 = 8880 <!-- Elze, Stadt --> | 03254017 = 9382 <!-- Giesen --> | 03254020 = 10846 <!-- Harsum --> | 03254021 = 98510 <!-- Hildesheim, Stadt --> | 03254022 = 6561 <!-- Holle --> | 03254026 = 11876 <!-- Nordstemmen --> | 03254028 = 19405 <!-- Sarstedt, Stadt --> | 03254029 = 7428 <!-- Schellerten --> | 03254032 = 7486 <!-- Söhlde --> | 03254041 = 4680 <!-- Duingen, Flecken --> | 03254042 = 4508 <!-- Freden (Leine) --> | 03254043 = 10527 <!-- Gronau (Leine), Stadt --> | 03254044 = 5460 <!-- Lamspringe, Flecken --> | 03254045 = 5311 <!-- Sibbesse --> | 03255001 = 327 <!-- Arholzen --> | 03255002 = 3714 <!-- Bevern, Flecken --> | 03255003 = 4672 <!-- Bodenwerder, Stadt --> | 03255004 = 2430 <!-- Boffzen --> | 03255005 = 543 <!-- Brevörde --> | 03255007 = 1321 <!-- Deensen --> | 03255008 = 7283 <!-- Delligsen, Flecken --> | 03255009 = 578 <!-- Derental --> | 03255010 = 741 <!-- Dielmissen --> | 03255012 = 810 <!-- Eimen --> | 03255013 = 3378 <!-- Eschershausen, Stadt --> | 03255014 = 993 <!-- Fürstenberg --> | 03255015 = 886 <!-- Golmbach --> | 03255016 = 1400 <!-- Halle --> | 03255017 = 1646 <!-- Hehlen --> | 03255018 = 775 <!-- Heinade --> | 03255019 = 697 <!-- Heinsen --> | 03255020 = 403 <!-- Heyen --> | 03255021 = 391 <!-- Holenberg --> | 03255022 = 484 <!-- Holzen --> | 03255023 = 18921 <!-- Holzminden, Stadt --> | 03255025 = 860 <!-- Kirchbrak --> | 03255026 = 2217 <!-- Lauenförde, Flecken --> | 03255027 = 625 <!-- Lenne --> | 03255028 = 373 <!-- Lüerdissen --> | 03255030 = 688 <!-- Negenborn --> | 03255031 = 1170 <!-- Ottenstein, Flecken --> | 03255032 = 388 <!-- Pegestorf --> | 03255033 = 1103 <!-- Polle, Flecken --> | 03255034 = 4868 <!-- Stadtoldendorf, Stadt --> | 03255035 = 362 <!-- Vahlbruch --> | 03255036 = 534 <!-- Wangelnstedt --> | 03256001 = 1632 <!-- Balge --> | 03256002 = 966 <!-- Binnen --> | 03256003 = 2105 <!-- Bücken, Flecken --> | 03256004 = 3824 <!-- Diepenau, Flecken --> | 03256005 = 1812 <!-- Drakenburg, Flecken --> | 03256006 = 1722 <!-- Estorf --> | 03256007 = 3597 <!-- Eystrup --> | 03256008 = 521 <!-- Gandesbergen --> | 03256009 = 558 <!-- Hämelhausen --> | 03256010 = 1771 <!-- Hassel (Weser) --> | 03256011 = 1709 <!-- Haßbergen --> | 03256012 = 1815 <!-- Heemsen --> | 03256013 = 2024 <!-- Hilgermissen --> | 03256014 = 3862 <!-- Hoya, Stadt --> | 03256015 = 957 <!-- Hoyerhagen --> | 03256016 = 2335 <!-- Husum --> | 03256017 = 2774 <!-- Landesbergen --> | 03256018 = 1640 <!-- Leese --> | 03256019 = 3695 <!-- Liebenau, Flecken --> | 03256020 = 1009 <!-- Linsburg --> | 03256021 = 4594 <!-- Marklohe --> | 03256022 = 32608 <!-- Nienburg (Weser), Stadt --> | 03256023 = 1158 <!-- Pennigsehl --> | 03256024 = 1816 <!-- Raddestorf --> | 03256025 = 9942 <!-- Rehburg-Loccum, Stadt --> | 03256026 = 2582 <!-- Rodewald --> | 03256027 = 1132 <!-- Rohrsen --> | 03256028 = 854 <!-- Schweringen --> | 03256029 = 2448 <!-- Steimbke --> | 03256030 = 5159 <!-- Steyerberg, Flecken --> | 03256031 = 1271 <!-- Stöckse --> | 03256032 = 7079 <!-- Stolzenau --> | 03256033 = 4745 <!-- Uchte, Flecken --> | 03256034 = 3103 <!-- Warmsen --> | 03256035 = 682 <!-- Warpe --> | 03256036 = 1967 <!-- Wietzen --> | 03257001 = 1022 <!-- Ahnsen --> | 03257002 = 2411 <!-- Apelern --> | 03257003 = 6001 <!-- Auetal --> | 03257004 = 1271 <!-- Auhagen --> | 03257005 = 2494 <!-- Bad Eilsen --> | 03257006 = 11686 <!-- Bad Nenndorf, Stadt --> | 03257007 = 1422 <!-- Beckedorf --> | 03257008 = 714 <!-- Buchholz --> | 03257009 = 19221 <!-- Bückeburg, Stadt --> | 03257010 = 4516 <!-- Hagenburg, Flecken --> | 03257011 = 2785 <!-- Haste --> | 03257012 = 1383 <!-- Heeßen --> | 03257013 = 1891 <!-- Helpsen --> | 03257014 = 2024 <!-- Hespe --> | 03257015 = 901 <!-- Heuerßen --> | 03257016 = 2246 <!-- Hohnhorst --> | 03257017 = 1028 <!-- Hülsede --> | 03257018 = 4191 <!-- Lauenau, Flecken --> | 03257019 = 1279 <!-- Lauenhagen --> | 03257020 = 4175 <!-- Lindhorst --> | 03257021 = 1116 <!-- Lüdersfeld --> | 03257022 = 1127 <!-- Luhden --> | 03257023 = 1791 <!-- Meerbeck --> | 03257024 = 700 <!-- Messenkamp --> | 03257025 = 1916 <!-- Niedernwöhren --> | 03257026 = 4216 <!-- Nienstädt --> | 03257027 = 663 <!-- Nordsehl --> | 03257028 = 8912 <!-- Obernkirchen, Stadt --> | 03257029 = 834 <!-- Pohle --> | 03257030 = 1038 <!-- Pollhagen --> | 03257031 = 25602 <!-- Rinteln, Stadt --> | 03257032 = 6287 <!-- Rodenberg, Stadt --> | 03257033 = 1821 <!-- Sachsenhagen, Stadt --> | 03257034 = 1665 <!-- Seggebruch --> | 03257035 = 22638 <!-- Stadthagen, Stadt --> | 03257036 = 1428 <!-- Suthfeld --> | 03257037 = 893 <!-- Wiedensahl, Flecken --> | 03257038 = 1533 <!-- Wölpinghausen --> | 03351001 = 2660 <!-- Adelheidsdorf --> | 03351002 = 1676 <!-- Ahnsbeck --> | 03351003 = 961 <!-- Beedenbostel --> | 03351004 = 12991 <!-- Bergen, Stadt --> | 03351005 = 2006 <!-- Bröckel --> | 03351006 = 66834 <!-- Celle, Stadt --> | 03351007 = 3151 <!-- Eicklingen --> | 03351008 = 1970 <!-- Eldingen --> | 03351010 = 5890 <!-- Faßberg --> | 03351012 = 10208 <!-- Hambühren --> | 03351015 = 1663 <!-- Hohne --> | 03351016 = 6059 <!-- Lachendorf --> | 03351017 = 2154 <!-- Langlingen --> | 03351018 = 6420 <!-- Nienhagen --> | 03351021 = 6405 <!-- Wathlingen --> | 03351022 = 3970 <!-- Wienhausen, Klostergemeinde --> | 03351023 = 7387 <!-- Wietze --> | 03351024 = 12711 <!-- Winsen (Aller) --> | 03351025 = 5443 <!-- Eschede --> | 03351026 = 11182 <!-- Südheide --> | 03351501 = 708 <!-- Lohheide, gemeindefreies Gebiet --> | 03352002 = 689 <!-- Armstorf --> | 03352004 = 782 <!-- Belum --> | 03352008 = 824 <!-- Bülkau --> | 03352011 = 49697 <!-- Cuxhaven, Stadt --> | 03352020 = 3669 <!-- Hechthausen --> | 03352022 = 8709 <!-- Hemmoor, Stadt --> | 03352024 = 844 <!-- Hollnseth --> | 03352025 = 1527 <!-- Ihlienworth --> | 03352029 = 3317 <!-- Lamstedt --> | 03352032 = 16012 <!-- Loxstedt --> | 03352036 = 580 <!-- Mittelstenahe --> | 03352038 = 1326 <!-- Neuenkirchen --> | 03352039 = 1069 <!-- Neuhaus (Oste), Flecken --> | 03352041 = 950 <!-- Nordleda --> | 03352042 = 1367 <!-- Oberndorf (Oste) --> | 03352043 = 461 <!-- Odisheim --> | 03352044 = 1723 <!-- Osten --> | 03352045 = 467 <!-- Osterbruch --> | 03352046 = 7515 <!-- Otterndorf, Stadt --> | 03352050 = 14598 <!-- Schiffdorf --> | 03352051 = 803 <!-- Steinau --> | 03352052 = 519 <!-- Stinstedt --> | 03352055 = 2249 <!-- Wanna --> | 03352056 = 3307 <!-- Wingst --> | 03352059 = 13354 <!-- Beverstedt --> | 03352060 = 10705 <!-- Hagen im Bremischen --> | 03352061 = 16769 <!-- Wurster Nordseeküste --> | 03352062 = 31093 <!-- Geestland --> | 03352063 = 3917 <!-- Cadenberge --> | 03353001 = 2104 <!-- Appel --> | 03353002 = 2181 <!-- Asendorf --> | 03353003 = 2349 <!-- Bendestorf --> | 03353004 = 1926 <!-- Brackel --> | 03353005 = 41737 <!-- Buchholz i. d. Nordheide, Stadt --> | 03353006 = 1195 <!-- Dohren --> | 03353007 = 4309 <!-- Drage --> | 03353008 = 846 <!-- Drestedt --> | 03353009 = 2748 <!-- Egestorf --> | 03353010 = 1223 <!-- Eyendorf --> | 03353011 = 1120 <!-- Garlstorf --> | 03353012 = 1468 <!-- Garstedt --> | 03353013 = 1076 <!-- Gödenstorf --> | 03353014 = 787 <!-- Halvesbostel --> | 03353015 = 2399 <!-- Handeloh --> | 03353016 = 6354 <!-- Hanstedt --> | 03353017 = 832 <!-- Harmstorf --> | 03353018 = 2310 <!-- Heidenau --> | 03353019 = 3771 <!-- Hollenstedt --> | 03353020 = 7758 <!-- Jesteburg --> | 03353021 = 1477 <!-- Kakenstorf --> | 03353022 = 578 <!-- Königsmoor --> | 03353023 = 3895 <!-- Marschacht --> | 03353024 = 1434 <!-- Marxen --> | 03353025 = 2095 <!-- Moisburg --> | 03353026 = 23550 <!-- Neu Wulmstorf --> | 03353027 = 1709 <!-- Otter --> | 03353028 = 1049 <!-- Regesbostel --> | 03353029 = 14033 <!-- Rosengarten --> | 03353030 = 4887 <!-- Salzhausen --> | 03353031 = 44158 <!-- Seevetal --> | 03353032 = 11974 <!-- Stelle --> | 03353033 = 4840 <!-- Tespe --> | 03353034 = 2229 <!-- Toppenstedt --> | 03353035 = 14341 <!-- Tostedt --> | 03353036 = 1019 <!-- Undeloh --> | 03353037 = 924 <!-- Vierhöfen --> | 03353038 = 1214 <!-- Welle --> | 03353039 = 1553 <!-- Wenzendorf --> | 03353040 = 36961 <!-- Winsen (Luhe), Stadt --> | 03353041 = 1775 <!-- Wistedt --> | 03353042 = 1676 <!-- Wulfsen --> | 03354001 = 1387 <!-- Bergen a. d. Dumme, Flecken --> | 03354002 = 2156 <!-- Clenze, Flecken --> | 03354003 = 298 <!-- Damnatz --> | 03354004 = 7966 <!-- Dannenberg (Elbe), Stadt --> | 03354005 = 1354 <!-- Gartow, Flecken --> | 03354006 = 573 <!-- Göhrde --> | 03354007 = 614 <!-- Gorleben --> | 03354008 = 1209 <!-- Gusborn --> | 03354009 = 4566 <!-- Hitzacker (Elbe), Stadt --> | 03354010 = 629 <!-- Höhbeck --> | 03354011 = 1067 <!-- Jameln --> | 03354012 = 739 <!-- Karwitz --> | 03354013 = 1330 <!-- Küsten --> | 03354014 = 664 <!-- Langendorf --> | 03354015 = 1293 <!-- Lemgow --> | 03354016 = 569 <!-- Luckau (Wendland) --> | 03354017 = 819 <!-- Lübbow --> | 03354018 = 9170 <!-- Lüchow (Wendland), Stadt --> | 03354019 = 1288 <!-- Neu Darchau --> | 03354020 = 416 <!-- Prezelle --> | 03354021 = 447 <!-- Schnackenburg, Stadt --> | 03354022 = 1168 <!-- Schnega --> | 03354023 = 927 <!-- Trebel --> | 03354024 = 871 <!-- Waddeweitz --> | 03354025 = 871 <!-- Woltersdorf --> | 03354026 = 2524 <!-- Wustrow (Wendland), Stadt --> | 03354027 = 1587 <!-- Zernien --> | 03355001 = 10818 <!-- Adendorf --> | 03355002 = 3767 <!-- Amelinghausen --> | 03355003 = 1769 <!-- Artlenburg, Flecken --> | 03355004 = 6604 <!-- Bardowick, Flecken --> | 03355005 = 2436 <!-- Barendorf --> | 03355006 = 769 <!-- Barnstedt --> | 03355007 = 2033 <!-- Barum --> | 03355008 = 1094 <!-- Betzendorf --> | 03355009 = 9154 <!-- Bleckede, Stadt --> | 03355010 = 336 <!-- Boitze --> | 03355011 = 3278 <!-- Brietlingen --> | 03355012 = 497 <!-- Dahlem --> | 03355013 = 3073 <!-- Dahlenburg, Flecken --> | 03355014 = 3667 <!-- Deutsch Evern --> | 03355015 = 1080 <!-- Echem --> | 03355016 = 2787 <!-- Embsen --> | 03355017 = 2101 <!-- Handorf --> | 03355018 = 961 <!-- Hittbergen --> | 03355019 = 2280 <!-- Hohnstorf (Elbe) --> | 03355020 = 2306 <!-- Kirchgellersen --> | 03355021 = 687 <!-- Lüdersburg --> | 03355022 = 74785 <!-- Lüneburg, Hansestadt --> | 03355023 = 670 <!-- Mechtersen --> | 03355024 = 3280 <!-- Melbeck --> | 03355025 = 1101 <!-- Nahrendorf --> | 03355026 = 2831 <!-- Neetze --> | 03355027 = 930 <!-- Oldendorf (Luhe) --> | 03355028 = 2243 <!-- Radbruch --> | 03355029 = 695 <!-- Rehlingen --> | 03355030 = 1183 <!-- Reinstorf --> | 03355031 = 7005 <!-- Reppenstedt --> | 03355032 = 1920 <!-- Rullstorf --> | 03355033 = 3279 <!-- Scharnebeck --> | 03355034 = 1448 <!-- Soderstorf --> | 03355035 = 1551 <!-- Südergellersen --> | 03355036 = 1307 <!-- Thomasburg --> | 03355037 = 598 <!-- Tosterglope --> | 03355038 = 824 <!-- Vastorf --> | 03355039 = 2438 <!-- Vögelsen --> | 03355040 = 1729 <!-- Wendisch Evern --> | 03355041 = 1994 <!-- Westergellersen --> | 03355042 = 1548 <!-- Wittorf --> | 03355049 = 4592 <!-- Amt Neuhaus --> | 03356001 = 1192 <!-- Axstedt --> | 03356002 = 7714 <!-- Grasberg --> | 03356003 = 5651 <!-- Hambergen --> | 03356004 = 1398 <!-- Holste --> | 03356005 = 20166 <!-- Lilienthal --> | 03356006 = 702 <!-- Lübberstedt --> | 03356007 = 29710 <!-- Osterholz-Scharmbeck, Stadt --> | 03356008 = 14836 <!-- Ritterhude --> | 03356009 = 19937 <!-- Schwanewede --> | 03356010 = 2964 <!-- Vollersode --> | 03356011 = 9328 <!-- Worpswede --> | 03357001 = 1894 <!-- Ahausen --> | 03357002 = 859 <!-- Alfstedt --> | 03357003 = 823 <!-- Anderlingen --> | 03357004 = 1475 <!-- Basdahl --> | 03357005 = 1006 <!-- Bötersen --> | 03357006 = 2430 <!-- Bothel --> | 03357007 = 1011 <!-- Breddorf --> | 03357008 = 18564 <!-- Bremervörde, Stadt --> | 03357009 = 1359 <!-- Brockel --> | 03357010 = 762 <!-- Bülstedt --> | 03357011 = 621 <!-- Deinstedt --> | 03357012 = 1071 <!-- Ebersdorf --> | 03357013 = 2054 <!-- Elsdorf --> | 03357014 = 639 <!-- Farven --> | 03357015 = 3082 <!-- Fintel --> | 03357016 = 9216 <!-- Gnarrenburg --> | 03357017 = 533 <!-- Groß Meckelsen --> | 03357018 = 2451 <!-- Gyhum --> | 03357019 = 560 <!-- Hamersen --> | 03357020 = 1211 <!-- Hassendorf --> | 03357021 = 4868 <!-- Heeslingen --> | 03357022 = 1100 <!-- Hellwege --> | 03357023 = 894 <!-- Helvesiek --> | 03357024 = 1145 <!-- Hemsbünde --> | 03357025 = 1461 <!-- Hemslingen --> | 03357026 = 1011 <!-- Hepstedt --> | 03357027 = 1209 <!-- Hipstedt --> | 03357028 = 1265 <!-- Horstedt --> | 03357029 = 604 <!-- Kalbe --> | 03357030 = 936 <!-- Kirchtimke --> | 03357031 = 1256 <!-- Kirchwalsede --> | 03357032 = 953 <!-- Klein Meckelsen --> | 03357033 = 2526 <!-- Lauenbrück --> | 03357034 = 495 <!-- Lengenbostel --> | 03357035 = 1890 <!-- Oerel --> | 03357036 = 940 <!-- Ostereistedt --> | 03357037 = 1755 <!-- Reeßum --> | 03357038 = 1041 <!-- Rhade --> | 03357039 = 23117 <!-- Rotenburg (Wümme), Stadt --> | 03357040 = 788 <!-- Sandbostel --> | 03357041 = 12690 <!-- Scheeßel --> | 03357042 = 717 <!-- Seedorf --> | 03357043 = 3574 <!-- Selsingen --> | 03357044 = 6211 <!-- Sittensen --> | 03357045 = 6479 <!-- Sottrum --> | 03357046 = 804 <!-- Stemmen --> | 03357047 = 4066 <!-- Tarmstedt --> | 03357048 = 918 <!-- Tiste --> | 03357049 = 687 <!-- Vahlde --> | 03357050 = 770 <!-- Vierden --> | 03357051 = 9458 <!-- Visselhövede, Stadt --> | 03357052 = 998 <!-- Vorwerk --> | 03357053 = 433 <!-- Westertimke --> | 03357054 = 738 <!-- Westerwalsede --> | 03357055 = 1734 <!-- Wilstedt --> | 03357056 = 794 <!-- Wohnste --> | 03357057 = 13958 <!-- Zeven, Stadt --> | 03358001 = 1573 <!-- Ahlden (Aller), Flecken --> | 03358002 = 6572 <!-- Bispingen --> | 03358003 = 940 <!-- Böhme --> | 03358005 = 2178 <!-- Buchholz (Aller) --> | 03358006 = 789 <!-- Eickeloh --> | 03358007 = 1213 <!-- Essel --> | 03358008 = 12783 <!-- Bad Fallingbostel, Stadt --> | 03358009 = 509 <!-- Frankenfeld --> | 03358010 = 1239 <!-- Gilten --> | 03358011 = 652 <!-- Grethem --> | 03358012 = 833 <!-- Hademstorf --> | 03358013 = 791 <!-- Häuslingen --> | 03358014 = 3099 <!-- Hodenhagen --> | 03358015 = 2701 <!-- Lindwedel --> | 03358016 = 15062 <!-- Munster, Stadt --> | 03358017 = 5365 <!-- Neuenkirchen --> | 03358018 = 2332 <!-- Rethem (Aller), Stadt --> | 03358019 = 19016 <!-- Schneverdingen, Stadt --> | 03358020 = 5759 <!-- Schwarmstedt --> | 03358021 = 22511 <!-- Soltau, Stadt --> | 03358023 = 4176 <!-- Wietzendorf --> | 03358024 = 31019 <!-- Walsrode, Stadt --> | 03358501 = 209 <!-- Osterheide, gemeindefreies Gebiet --> | 03359001 = 1371 <!-- Agathenburg --> | 03359002 = 5456 <!-- Ahlerstedt --> | 03359003 = 4431 <!-- Apensen --> | 03359004 = 870 <!-- Balje --> | 03359005 = 2137 <!-- Bargstedt --> | 03359006 = 2811 <!-- Beckdorf --> | 03359007 = 1861 <!-- Bliedersdorf --> | 03359008 = 779 <!-- Brest --> | 03359009 = 989 <!-- Burweg --> | 03359010 = 40886 <!-- Buxtehude, Stadt --> | 03359011 = 2144 <!-- Deinste --> | 03359012 = 2251 <!-- Dollern --> | 03359013 = 11313 <!-- Drochtersen --> | 03359014 = 1021 <!-- Düdenbüttel --> | 03359015 = 754 <!-- Engelschoff --> | 03359016 = 1435 <!-- Estorf --> | 03359017 = 6475 <!-- Fredenbeck --> | 03359018 = 1771 <!-- Freiburg (Elbe), Flecken --> | 03359019 = 479 <!-- Großenwörden --> | 03359020 = 1798 <!-- Grünendeich --> | 03359021 = 1116 <!-- Guderhandviertel --> | 03359022 = 3171 <!-- Hammah --> | 03359023 = 14782 <!-- Harsefeld, Flecken --> | 03359024 = 1453 <!-- Heinbockel --> | 03359025 = 5172 <!-- Himmelpforten --> | 03359026 = 3269 <!-- Hollern-Twielenfleth --> | 03359027 = 6823 <!-- Horneburg, Flecken --> | 03359028 = 11693 <!-- Jork --> | 03359029 = 743 <!-- Kranenburg --> | 03359030 = 476 <!-- Krummendeich --> | 03359031 = 4589 <!-- Kutenholz --> | 03359032 = 1094 <!-- Mittelnkirchen --> | 03359033 = 873 <!-- Neuenkirchen --> | 03359034 = 1619 <!-- Nottensdorf --> | 03359035 = 924 <!-- Oederquart --> | 03359036 = 3103 <!-- Oldendorf --> | 03359037 = 2525 <!-- Sauensiek --> | 03359038 = 48633 <!-- Stade, Hansestadt --> | 03359039 = 1741 <!-- Steinkirchen --> | 03359040 = 2869 <!-- Wischhafen --> | 03360001 = 1429 <!-- Altenmedingen --> | 03360002 = 9466 <!-- Bad Bevensen, Stadt --> | 03360003 = 764 <!-- Barum --> | 03360004 = 6597 <!-- Bienenbüttel --> | 03360005 = 4609 <!-- Bad Bodenteich, Flecken --> | 03360006 = 5288 <!-- Ebstorf, Klosterflecken --> | 03360007 = 845 <!-- Eimke --> | 03360008 = 722 <!-- Emmendorf --> | 03360009 = 1399 <!-- Gerdau --> | 03360010 = 901 <!-- Hanstedt --> | 03360011 = 1708 <!-- Himbergen --> | 03360012 = 743 <!-- Jelmstorf --> | 03360013 = 1139 <!-- Lüder --> | 03360014 = 671 <!-- Natendorf --> | 03360015 = 1122 <!-- Oetzen --> | 03360016 = 465 <!-- Rätzlingen --> | 03360017 = 753 <!-- Römstedt --> | 03360018 = 1971 <!-- Rosche --> | 03360019 = 662 <!-- Schwienau --> | 03360020 = 1019 <!-- Soltendieck --> | 03360022 = 630 <!-- Stoetze --> | 03360023 = 4379 <!-- Suderburg --> | 03360024 = 2256 <!-- Suhlendorf --> | 03360025 = 32821 <!-- Uelzen, Stadt --> | 03360026 = 909 <!-- Weste --> | 03360029 = 2240 <!-- Wriedel --> | 03360030 = 6130 <!-- Wrestedt --> | 03361001 = 32870 <!-- Achim, Stadt --> | 03361002 = 2850 <!-- Blender --> | 03361003 = 8735 <!-- Dörverden --> | 03361004 = 1524 <!-- Emtinghausen --> | 03361005 = 10148 <!-- Kirchlinteln --> | 03361006 = 14645 <!-- Langwedel, Flecken --> | 03361008 = 13166 <!-- Ottersberg, Flecken --> | 03361009 = 16380 <!-- Oyten --> | 03361010 = 3095 <!-- Riede --> | 03361012 = 27121 <!-- Verden (Aller), Stadt --> | 03361013 = 8092 <!-- Thedinghausen --> | 03451001 = 12118 <!-- Apen --> | 03451002 = 29698 <!-- Bad Zwischenahn --> | 03451004 = 22632 <!-- Edewecht --> | 03451005 = 22896 <!-- Rastede --> | 03451007 = 23938 <!-- Westerstede, Stadt --> | 03451008 = 16469 <!-- Wiefelstede --> | 03452001 = 42612 <!-- Aurich, Stadt --> | 03452002 = 471 <!-- Baltrum --> | 03452003 = 2688 <!-- Berumbur --> | 03452006 = 14029 <!-- Großefehn --> | 03452007 = 8275 <!-- Großheide --> | 03452008 = 6520 <!-- Hage, Flecken --> | 03452009 = 415 <!-- Hagermarsch --> | 03452010 = 962 <!-- Halbemond --> | 03452011 = 7269 <!-- Hinte --> | 03452012 = 12376 <!-- Ihlow --> | 03452013 = 1136 <!-- Juist, Inselgemeinde --> | 03452014 = 11384 <!-- Krummhörn --> | 03452015 = 1811 <!-- Leezdorf --> | 03452016 = 728 <!-- Lütetsburg --> | 03452017 = 2484 <!-- Marienhafe, Flecken --> | 03452019 = 25178 <!-- Norden, Stadt --> | 03452020 = 5343 <!-- Norderney, Stadt --> | 03452021 = 2011 <!-- Osteel --> | 03452022 = 1964 <!-- Rechtsupweg --> | 03452023 = 18368 <!-- Südbrookmerland --> | 03452024 = 3567 <!-- Upgant-Schott --> | 03452025 = 13875 <!-- Wiesmoor, Stadt --> | 03452026 = 999 <!-- Wirdum --> | 03452027 = 4351 <!-- Dornum --> | 03453001 = 13780 <!-- Barßel --> | 03453002 = 8837 <!-- Bösel --> | 03453003 = 7504 <!-- Cappeln (Oldenburg) --> | 03453004 = 36565 <!-- Cloppenburg, Stadt --> | 03453005 = 12487 <!-- Emstek --> | 03453006 = 9356 <!-- Essen (Oldenburg) --> | 03453007 = 22685 <!-- Friesoythe, Stadt --> | 03453008 = 15152 <!-- Garrel --> | 03453009 = 7700 <!-- Lastrup --> | 03453010 = 4968 <!-- Lindern (Oldenburg) --> | 03453011 = 14307 <!-- Löningen, Stadt --> | 03453012 = 9306 <!-- Molbergen --> | 03453013 = 14378 <!-- Saterland --> | 03454001 = 926 <!-- Andervenne --> | 03454002 = 2630 <!-- Bawinkel --> | 03454003 = 1736 <!-- Beesten --> | 03454004 = 1015 <!-- Bockhorst --> | 03454005 = 2916 <!-- Börger --> | 03454006 = 830 <!-- Breddenberg --> | 03454007 = 1508 <!-- Dersum --> | 03454008 = 5405 <!-- Dörpen --> | 03454009 = 1159 <!-- Dohren --> | 03454010 = 10559 <!-- Emsbüren --> | 03454011 = 5357 <!-- Esterwegen --> | 03454012 = 4868 <!-- Freren, Stadt --> | 03454013 = 947 <!-- Fresenburg --> | 03454014 = 12129 <!-- Geeste --> | 03454015 = 1184 <!-- Gersten --> | 03454016 = 709 <!-- Groß Berßen --> | 03454017 = 836 <!-- Handrup --> | 03454018 = 24365 <!-- Haren (Ems), Stadt --> | 03454019 = 13527 <!-- Haselünne, Stadt --> | 03454020 = 2526 <!-- Heede --> | 03454021 = 4788 <!-- Herzlake --> | 03454022 = 774 <!-- Hilkenbrook --> | 03454023 = 567 <!-- Hüven --> | 03454024 = 1177 <!-- Klein Berßen --> | 03454025 = 1775 <!-- Kluse --> | 03454026 = 4631 <!-- Lähden --> | 03454027 = 903 <!-- Lahn --> | 03454028 = 1399 <!-- Langen --> | 03454029 = 6767 <!-- Lathen --> | 03454030 = 1005 <!-- Lehe --> | 03454031 = 2862 <!-- Lengerich --> | 03454032 = 56498 <!-- Lingen (Ems), Stadt --> | 03454033 = 3247 <!-- Lorup --> | 03454034 = 2125 <!-- Lünne --> | 03454035 = 36930 <!-- Meppen, Stadt --> | 03454036 = 1102 <!-- Messingen --> | 03454037 = 1594 <!-- Neubörger --> | 03454038 = 847 <!-- Neulehe --> | 03454039 = 1318 <!-- Niederlangen --> | 03454040 = 993 <!-- Oberlangen --> | 03454041 = 37206 <!-- Papenburg, Stadt --> | 03454042 = 1085 <!-- Rastdorf --> | 03454043 = 668 <!-- Renkenberge --> | 03454044 = 4465 <!-- Rhede (Ems) --> | 03454045 = 7949 <!-- Salzbergen --> | 03454046 = 2438 <!-- Schapen --> | 03454047 = 7718 <!-- Sögel --> | 03454048 = 1528 <!-- Spahnharrenstätte --> | 03454049 = 9856 <!-- Spelle --> | 03454050 = 1080 <!-- Stavern --> | 03454051 = 4346 <!-- Surwold --> | 03454052 = 1388 <!-- Sustrum --> | 03454053 = 1753 <!-- Thuine --> | 03454054 = 9891 <!-- Twist --> | 03454055 = 1926 <!-- Vrees --> | 03454056 = 1726 <!-- Walchum --> | 03454057 = 10382 <!-- Werlte --> | 03454058 = 1174 <!-- Werpeloh --> | 03454059 = 533 <!-- Wettrup --> | 03454060 = 993 <!-- Wippingen --> | 03455007 = 14774 <!-- Jever, Stadt --> | 03455014 = 8619 <!-- Sande --> | 03455015 = 20995 <!-- Schortens, Stadt --> | 03455020 = 9149 <!-- Wangerland --> | 03455021 = 1026 <!-- Wangerooge, Nordseebad --> | 03455025 = 8851 <!-- Bockhorn --> | 03455026 = 24704 <!-- Varel, Stadt --> | 03455027 = 12293 <!-- Zetel --> | 03456001 = 16798 <!-- Bad Bentheim, Stadt --> | 03456002 = 7691 <!-- Emlichheim --> | 03456003 = 420 <!-- Engden --> | 03456004 = 610 <!-- Esche --> | 03456005 = 1266 <!-- Georgsdorf --> | 03456006 = 494 <!-- Getelo --> | 03456007 = 593 <!-- Gölenkamp --> | 03456008 = 652 <!-- Halle --> | 03456009 = 2898 <!-- Hoogstede --> | 03456010 = 637 <!-- Isterberg --> | 03456011 = 1690 <!-- Itterbeck --> | 03456012 = 2050 <!-- Laar --> | 03456013 = 1101 <!-- Lage --> | 03456014 = 10890 <!-- Neuenhaus, Stadt --> | 03456015 = 56973 <!-- Nordhorn, Stadt --> | 03456016 = 631 <!-- Ohne --> | 03456017 = 1174 <!-- Osterwald --> | 03456018 = 650 <!-- Quendorf --> | 03456019 = 1956 <!-- Ringe --> | 03456020 = 810 <!-- Samern --> | 03456023 = 5909 <!-- Uelsen --> | 03456024 = 483 <!-- Wielen --> | 03456025 = 12959 <!-- Wietmarschen --> | 03456026 = 1646 <!-- Wilsum --> | 03456027 = 13562 <!-- Schüttorf, Stadt --> | 03457002 = 4325 <!-- Borkum, Stadt --> | 03457003 = 819 <!-- Brinkum --> | 03457006 = 2789 <!-- Detern, Flecken --> | 03457008 = 2207 <!-- Filsum --> | 03457009 = 803 <!-- Firrel --> | 03457010 = 4714 <!-- Hesel --> | 03457011 = 2214 <!-- Holtland --> | 03457012 = 3506 <!-- Jemgum --> | 03457013 = 34025 <!-- Leer (Ostfr.), Stadt --> | 03457014 = 23365 <!-- Moormerland --> | 03457015 = 1858 <!-- Neukamperfehn --> | 03457016 = 1805 <!-- Nortmoor --> | 03457017 = 11885 <!-- Ostrhauderfehn --> | 03457018 = 18310 <!-- Rhauderfehn --> | 03457019 = 743 <!-- Schwerinsdorf --> | 03457020 = 11930 <!-- Uplengen --> | 03457021 = 15215 <!-- Weener, Stadt --> | 03457022 = 21127 <!-- Westoverledingen --> | 03457024 = 7463 <!-- Bunde --> | 03458001 = 776 <!-- Beckeln --> | 03458002 = 785 <!-- Colnrade --> | 03458003 = 6155 <!-- Dötlingen --> | 03458004 = 1202 <!-- Dünsen --> | 03458005 = 31494 <!-- Ganderkesee --> | 03458006 = 1046 <!-- Groß Ippener --> | 03458007 = 15613 <!-- Großenkneten --> | 03458008 = 4733 <!-- Harpstedt, Flecken --> | 03458009 = 14250 <!-- Hatten --> | 03458010 = 15994 <!-- Hude (Oldb) --> | 03458011 = 1176 <!-- Kirchseelte --> | 03458012 = 621 <!-- Prinzhöfte --> | 03458013 = 16484 <!-- Wardenburg --> | 03458014 = 21155 <!-- Wildeshausen, Stadt --> | 03458015 = 524 <!-- Winkelsett --> | 03459001 = 4168 <!-- Alfhausen --> | 03459002 = 8085 <!-- Ankum --> | 03459003 = 16265 <!-- Bad Essen --> | 03459004 = 10652 <!-- Bad Iburg, Stadt --> | 03459005 = 8895 <!-- Bad Laer --> | 03459006 = 8385 <!-- Bad Rothenfelde --> | 03459007 = 4297 <!-- Badbergen --> | 03459008 = 13905 <!-- Belm --> | 03459009 = 3436 <!-- Berge --> | 03459010 = 8221 <!-- Bersenbrück, Stadt --> | 03459011 = 2938 <!-- Bippen --> | 03459012 = 14614 <!-- Bissendorf --> | 03459013 = 13083 <!-- Bohmte --> | 03459014 = 28220 <!-- Bramsche, Stadt --> | 03459015 = 10423 <!-- Dissen a.Teutob.Wald, Stadt --> | 03459016 = 1820 <!-- Eggermühlen --> | 03459017 = 9443 <!-- Fürstenau, Stadt --> | 03459018 = 2527 <!-- Gehrde --> | 03459019 = 31244 <!-- Georgsmarienhütte, Stadt --> | 03459020 = 13275 <!-- Hagen am Teutoburger Wald --> | 03459021 = 10874 <!-- Hasbergen --> | 03459022 = 10067 <!-- Hilter am Teutob. Wald --> | 03459023 = 1765 <!-- Kettenkamp --> | 03459024 = 46436 <!-- Melle, Stadt --> | 03459025 = 2318 <!-- Menslage --> | 03459026 = 3691 <!-- Merzen --> | 03459027 = 4640 <!-- Neuenkirchen --> | 03459028 = 2927 <!-- Nortrup --> | 03459029 = 9734 <!-- Ostercappeln --> | 03459030 = 14007 <!-- Quakenbrück, Stadt --> | 03459031 = 3599 <!-- Rieste --> | 03459032 = 1770 <!-- Voltlage --> | 03459033 = 22614 <!-- Wallenhorst --> | 03459034 = 6483 <!-- Glandorf --> | 03460001 = 6872 <!-- Bakum --> | 03460002 = 17508 <!-- Damme, Stadt --> | 03460003 = 13622 <!-- Dinklage, Stadt --> | 03460004 = 10313 <!-- Goldenstedt --> | 03460005 = 7586 <!-- Holdorf --> | 03460006 = 28089 <!-- Lohne (Oldenburg), Stadt --> | 03460007 = 8858 <!-- Neuenkirchen-Vörden --> | 03460008 = 10228 <!-- Steinfeld (Oldenburg) --> | 03460009 = 33728 <!-- Vechta, Stadt --> | 03460010 = 9735 <!-- Visbek --> | 03461001 = 7053 <!-- Berne --> | 03461002 = 15200 <!-- Brake (Unterweser), Stadt --> | 03461003 = 5966 <!-- Butjadingen --> | 03461004 = 9004 <!-- Elsfleth, Stadt --> | 03461005 = 5843 <!-- Jade --> | 03461006 = 6999 <!-- Lemwerder --> | 03461007 = 25889 <!-- Nordenham, Stadt --> | 03461008 = 5421 <!-- Ovelgönne --> | 03461009 = 7561 <!-- Stadland --> | 03462001 = 1843 <!-- Blomberg --> | 03462002 = 1054 <!-- Dunum --> | 03462003 = 6998 <!-- Esens, Stadt --> | 03462004 = 847 <!-- Eversmeer --> | 03462005 = 10280 <!-- Friedeburg --> | 03462006 = 1796 <!-- Holtgast --> | 03462007 = 1358 <!-- Langeoog --> | 03462008 = 888 <!-- Moorweg --> | 03462009 = 760 <!-- Nenndorf --> | 03462010 = 949 <!-- Neuharlingersiel --> | 03462011 = 1223 <!-- Neuschoo --> | 03462012 = 928 <!-- Ochtersum --> | 03462013 = 742 <!-- Schweindorf --> | 03462014 = 650 <!-- Spiekeroog --> | 03462015 = 1626 <!-- Stedesdorf --> | 03462016 = 652 <!-- Utarp --> | 03462017 = 712 <!-- Werdum --> | 03462018 = 2626 <!-- Westerholt --> | 03462019 = 20037 <!-- Wittmund, Stadt --> | 03151501 = 0 <!-- Giebel, gemeindefreies Gebiet --> | 03153504 = 0 <!-- Harz (LK Goslar), gemeindefreies Gebiet --> | 03154501 = 0 <!-- Brunsleberfeld, gemeindefreies Gebiet --> | 03154502 = 0 <!-- Helmstedt, gemeindefreies Gebiet --> | 03154503 = 0 <!-- Königslutter, gemeindefreies Gebiet --> | 03154504 = 0 <!-- Mariental, gemeindefreies Gebiet --> | 03154506 = 0 <!-- Schöningen, gemeindefreies Gebiet --> | 03155501 = 0 <!-- Solling, gemeindefreies Gebiet --> | 03158501 = 0 <!-- Am Großen Rhode, gemeindefreies Gebiet --> | 03158502 = 0 <!-- Barnstorf-Warle, gemeindefreies Gebiet --> | 03158503 = 0 <!-- Voigtsdahlum, gemeindefreies Gebiet --> | 03159501 = 0 <!-- Harz, gemeindefreies Gebiet --> | 03255501 = 0 <!-- Boffzen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255502 = 0 <!-- Eimen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255503 = 0 <!-- Eschershausen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255504 = 0 <!-- Grünenplan, gemeindefreies Gebiet --> | 03255505 = 0 <!-- Holzminden, gemeindefreies Gebiet --> | 03255506 = 0 <!-- Merxhausen, gemeindefreies Gebiet --> | 03255508 = 0 <!-- Wenzen, gemeindefreies Gebiet --> | 03354501 = 0 <!-- Gartow, gemeindefreies Gebiet --> | 03354502 = 0 <!-- Göhrde, gemeindefreies Gebiet --> | 03452501 = 0 <!-- Nordseeins. Memmert, gemfr. --> | 03457501 = 0 <!-- Insel Lütje Hörn, gemeindefreies Gebiet --> | 031515401 = 10833 <!-- Boldecker Land, Samtgemeinde --> | 031515402 = 16068 <!-- Brome, Samtgemeinde --> | 031515403 = 8804 <!-- Hankensbüttel, Samtgemeinde --> | 031515404 = 15265 <!-- Isenbüttel, Samtgemeinde --> | 031515405 = 19974 <!-- Meinersen, Samtgemeinde --> | 031515406 = 24316 <!-- Papenteich, Samtgemeinde --> | 031515407 = 14908 <!-- Wesendorf, Samtgemeinde --> | 031545401 = 4512 <!-- Grasleben, Samtgemeinde --> | 031545402 = 3471 <!-- Heeseberg, Samtgemeinde --> | 031545403 = 5672 <!-- Nord-Elm, Samtgemeinde --> | 031545404 = 13126 <!-- Velpke, Samtgemeinde --> | 031585402 = 9869 <!-- Baddeckenstedt, Samtgemeinde --> | 031585403 = 6700 <!-- Oderwald, Samtgemeinde --> | 031585406 = 10205 <!-- Sickte, Samtgemeinde --> | 031585407 = 17439 <!-- Elm-Asse, Samtgemeinde --> | 031595401 = 8923 <!-- Dransfeld, Samtgemeinde --> | 031595402 = 13097 <!-- Gieboldehausen, Samtgemeinde --> | 031595403 = 7101 <!-- Hattorf am Harz, Samtgemeinde --> | 031595404 = 7259 <!-- Radolfshausen, Samtgemeinde --> | 032515401 = 8933 <!-- Altes Amt Lemförde, Samtgemeinde --> | 032515402 = 12449 <!-- Barnstorf, Samtgemeinde --> | 032515403 = 17291 <!-- Bruchhausen-Vilsen, Samtgemeinde --> | 032515404 = 7219 <!-- Kirchdorf, Samtgemeinde --> | 032515405 = 6190 <!-- Rehden, Samtgemeinde --> | 032515406 = 6730 <!-- Schwaförden, Samtgemeinde --> | 032515407 = 4429 <!-- Siedenburg, Samtgemeinde --> | 032545406 = 17755 <!-- Leinebergland, Samtgemeinde --> | 032555401 = 5679 <!-- Bevern, Samtgemeinde --> | 032555403 = 6218 <!-- Boffzen, Samtgemeinde --> | 032555408 = 13244 <!-- Bodenwerder-Polle, Samtgemeinde --> | 032555409 = 14236 <!-- Eschershausen-Stadtoldendorf, Samtgemeinde --> | 032565402 = 6468 <!-- Heemsen, Samtgemeinde --> | 032565407 = 7310 <!-- Steimbke, Samtgemeinde --> | 032565408 = 13488 <!-- Uchte, Samtgemeinde --> | 032565409 = 16931 <!-- Grafschaft Hoya, Samtgemeinde --> | 032565410 = 15550 <!-- Mittelweser, Samtgemeinde --> | 032565411 = 14012 <!-- Weser-Aue, Samtgemeinde --> | 032575401 = 6740 <!-- Eilsen, Samtgemeinde --> | 032575402 = 7614 <!-- Lindhorst, Samtgemeinde --> | 032575403 = 18145 <!-- Nenndorf, Samtgemeinde --> | 032575404 = 7580 <!-- Niedernwöhren, Samtgemeinde --> | 032575405 = 9796 <!-- Nienstädt, Samtgemeinde --> | 032575406 = 15451 <!-- Rodenberg, Samtgemeinde --> | 032575407 = 9141 <!-- Sachsenhagen, Samtgemeinde --> | 033515402 = 11281 <!-- Flotwedel, Samtgemeinde --> | 033515403 = 12329 <!-- Lachendorf, Samtgemeinde --> | 033515404 = 15485 <!-- Wathlingen, Samtgemeinde --> | 033525404 = 5949 <!-- Börde Lamstedt, Samtgemeinde --> | 033525407 = 14101 <!-- Hemmoor, Samtgemeinde --> | 033525411 = 26564 <!-- Land Hadeln, Samtgemeinde --> | 033535401 = 13044 <!-- Elbmarsch, Samtgemeinde --> | 033535402 = 15662 <!-- Hanstedt, Samtgemeinde --> | 033535403 = 12205 <!-- Hollenstedt, Samtgemeinde --> | 033535404 = 10939 <!-- Jesteburg, Samtgemeinde --> | 033535405 = 14603 <!-- Salzhausen, Samtgemeinde --> | 033535406 = 26998 <!-- Tostedt, Samtgemeinde --> | 033545403 = 3460 <!-- Gartow, Samtgemeinde --> | 033545406 = 19957 <!-- Elbtalaue, Samtgemeinde --> | 033545407 = 23085 <!-- Lüchow (Wendland), Samtgemeinde --> | 033555401 = 7934 <!-- Amelinghausen, Samtgemeinde --> | 033555402 = 17637 <!-- Bardowick, Samtgemeinde --> | 033555403 = 5605 <!-- Dahlenburg, Samtgemeinde --> | 033555404 = 12856 <!-- Gellersen, Samtgemeinde --> | 033555405 = 10503 <!-- Ilmenau, Samtgemeinde --> | 033555406 = 10310 <!-- Ostheide, Samtgemeinde --> | 033555407 = 15254 <!-- Scharnebeck, Samtgemeinde --> | 033565401 = 11907 <!-- Hambergen, Samtgemeinde --> | 033575401 = 8389 <!-- Bothel, Samtgemeinde --> | 033575402 = 7993 <!-- Fintel, Samtgemeinde --> | 033575403 = 6504 <!-- Geestequelle, Samtgemeinde --> | 033575404 = 9143 <!-- Selsingen, Samtgemeinde --> | 033575405 = 11838 <!-- Sittensen, Samtgemeinde --> | 033575406 = 14710 <!-- Sottrum, Samtgemeinde --> | 033575407 = 10951 <!-- Tarmstedt, Samtgemeinde --> | 033575408 = 23331 <!-- Zeven, Samtgemeinde --> | 033585401 = 6946 <!-- Ahlden, Samtgemeinde --> | 033585402 = 4572 <!-- Rethem/Aller, Samtgemeinde --> | 033585403 = 13090 <!-- Schwarmstedt, Samtgemeinde --> | 033595401 = 9767 <!-- Apensen, Samtgemeinde --> | 033595402 = 13208 <!-- Fredenbeck, Samtgemeinde --> | 033595403 = 23154 <!-- Harsefeld, Samtgemeinde --> | 033595405 = 13925 <!-- Horneburg, Samtgemeinde --> | 033595406 = 9891 <!-- Lühe, Samtgemeinde --> | 033595407 = 6910 <!-- Nordkehdingen, Samtgemeinde --> | 033595409 = 18320 <!-- Oldendorf-Himmelpforten, Samtgemeinde --> | 033605404 = 6444 <!-- Rosche, Samtgemeinde --> | 033605405 = 6623 <!-- Suderburg, Samtgemeinde --> | 033605407 = 26256 <!-- Bevensen-Ebstorf, Samtgemeinde --> | 033605408 = 12897 <!-- Aue, Samtgemeinde --> | 033615401 = 15561 <!-- Thedinghausen, Samtgemeinde --> | 034525401 = 12836 <!-- Brookmerland, Samtgemeinde --> | 034525403 = 11313 <!-- Hage, Samtgemeinde --> | 034545401 = 17379 <!-- Dörpen, Samtgemeinde --> | 034545402 = 10385 <!-- Freren, Samtgemeinde --> | 034545403 = 10578 <!-- Herzlake, Samtgemeinde --> | 034545404 = 12081 <!-- Lathen, Samtgemeinde --> | 034545405 = 9444 <!-- Lengerich, Samtgemeinde --> | 034545406 = 12322 <!-- Nordhümmling, Samtgemeinde --> | 034545407 = 16869 <!-- Sögel, Samtgemeinde --> | 034545408 = 14419 <!-- Spelle, Samtgemeinde --> | 034545409 = 17543 <!-- Werlte, Samtgemeinde --> | 034565401 = 14595 <!-- Emlichheim, Samtgemeinde --> | 034565402 = 15041 <!-- Neuenhaus, Samtgemeinde --> | 034565403 = 16710 <!-- Schüttorf, Samtgemeinde --> | 034565404 = 11467 <!-- Uelsen, Samtgemeinde --> | 034575402 = 11151 <!-- Hesel, Samtgemeinde --> | 034575403 = 6801 <!-- Jümme, Samtgemeinde --> | 034585401 = 10863 <!-- Harpstedt, Samtgemeinde --> | 034595401 = 23549 <!-- Artland, Samtgemeinde --> | 034595402 = 30185 <!-- Bersenbrück, Samtgemeinde --> | 034595403 = 15817 <!-- Fürstenau, Samtgemeinde --> | 034595404 = 10101 <!-- Neuenkirchen, Samtgemeinde --> | 034625401 = 14023 <!-- Esens, Samtgemeinde --> | 034625402 = 9621 <!-- Holtriem, Samtgemeinde --> |#default= <strong class="error">Invalid metadata-key <code>{{{1}}}</code></strong>{{ns0|[[Category:Template:Metadata Population/Error]]}} }} }}</includeonly><noinclude> [[Category:Germany subdivision population templates|Lower Saxony]] </noinclude> fwjcl2ipdfyxyqi5rbcidaauxxmbc3u 0 124534 854896 828975 2026-04-27T15:04:04Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854896 wikitext text/x-wiki {{НБА2 тоглогч | Нэр = Шаравжамцын Энхийн-Од | Англиар = Mike Sharavjamts | Зураг = | Тайлбар = | Хэмжээ = | Байрлал = [[Холбон тоглогч]] | Өндөр = 203 [[Сантиметр|см]] | Жин = 81 [[Килограмм|кг]] | Баг = Сан Франциско Донс | Дугаар = 5 | Иргэншил = {{MGL}} | Мэндэлсэн огноо = [[2002]] оны [[8 сарын 27]] | Мэндэлсэн газар = [[Монгол улс]], [[Улаанбаатар хот]] }} '''Шаравжамцын Энхийн-Од''' (2002 оны 8-р сарын 27-нд төрсөн) нь Сан Франциско Донс багийн, Монголын коллежийн сагсан бөмбөгчин юм. Тэрээр I дивизионы спортын тэтгэлэг хүртсэн Монгол Улсын анхны иргэн юм. <ref>{{Cite web |title=About Mike |url=https://news.mn/en/797279/}}</ref> Ш.Энхийн-Од нь сагсанбөмбөгийн бүх байрлалд тоглох боломжтой олон талт тоглогч юм. Түүний бөмбөг дамжуулах ур чадвар нь хамгийн онцгой. Мөн шидэлт, самбөрөөс авах, хамгаалалтын ур чадварууд нь ч сайн. == Хувийн амьдрал == Ш.Энхийн-Одын эцэг [[Цэрэнжанхарын Шаравжамц]], эх Пүрэвсүрэнгийн Эрдэнэбулган нар юм. Цэрэнжанхарын Шаравжамц бол Монголын анхны мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Ази тивээс Харлем Глобетроттерс багт тоглосон анхны тоглогч юм. <ref>{{Cite web |title=First Mongolian Globetrotter |url=https://vault.si.com/vault/2001/11/05/the-mongolian-shark-seven-footer-sharavjamts-tserenjanhor-has-become-the-first-asian-globetrotter}}</ref> == Коллежийн карьер == === Дэйтон Флайерс === ==== Нэгдүгээр курс ==== Ш.Энхийн-Од нь 2022 онд Дэйтоны их сургуульд коллежийн сагсан бөмбөг тоглохоор болсон. Тэрээр нэг тоглолтод 5.6 оноо, 1.9 самбар, 2.6 оновчтой дамжуулалт дунджилж, нэгдүгээр курсээ дуусгасан. <ref>{{Cite web |title=Mike Sharavjamts stats |url=https://www.espn.com/mens-college-basketball/player/_/id/5105875/mike-sharavjamts}}</ref> 2023 оны 3-р сард Шаравжамц 2023 оны NBA-гийн драфтад орно гэдгээ зарласан <ref>{{Cite web |title=NBA Draft 2023 Announcement |url=https://www.basketballinsiders.com/news/dayton-forward-mike-sharavjamts-to-enter-2023-nba-draft/}}</ref>. 2023 оны зун Шаравжамц Энхийн-Од 2023 оны NBA-гийн драфтаас нэрээ татан<ref>{{Cite web |title=Withdraws name from NBA Draft 2023 |url=https://www.daytondailynews.com/sports/former-flyer-sharavjamts-withdraws-from-draft/QH3NI6AEXVDRFAZ7DX473NNLNM/#:~:text=Former%20Dayton%20Flyers%20guard%20Mike,was%2011%3A59%20p.m.%20Wednesday. |access-date=2023-08-08 |archive-date=2023-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230808025944/https://www.daytondailynews.com/sports/former-flyer-sharavjamts-withdraws-from-draft/QH3NI6AEXVDRFAZ7DX473NNLNM/#:~:text=Former%20Dayton%20Flyers%20guard%20Mike,was%2011%3A59%20p.m.%20Wednesday. |url-status=dead }}</ref> Сан Франциско Донс <ref>{{Cite web |title=Sharavjamts joined San Francisco Dons |url=https://usfdons.com/news/2023/6/14/dons-add-talented-guard-mike-sharavjamts.aspx}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mike Sharavjamts transfers to San Francisco after one season |url=https://www.daytondailynews.com/sports/former-dayton-guard-finds-new-home-in-west-coast-conference/FCXFQVQSDRCW3GTZ6SGEAOZVNQ/ |access-date=2023-08-08 |archive-date=2023-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230808030203/https://www.daytondailynews.com/sports/former-dayton-guard-finds-new-home-in-west-coast-conference/FCXFQVQSDRCW3GTZ6SGEAOZVNQ/ |url-status=dead }}</ref> багт шилжинэ гэдгээ мэдэгдэв. === Сан Франциско Донс === ==== Хоёрдугаар курс ==== 2023 оны 6-р сарын 14-нд ерөнхий дасгалжуулагч Крис Герлуфсен Шаравжамцын Энхий-Одыг "Сан Франциско Донс" багтай гэрээ байгуулсныг зарлалаа. <ref>{{Cite web |title=Mike Sharavjamts Joins San Francisco Dons |url=https://montsame.mn/en/read/321392}}</ref> == Лавлагаа == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Энхийн-Од, Шаравжамцын}} [[Ангилал:Монголын сагсан бөмбөгчин]] [[Ангилал:2002 онд төрсөн]] [[Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч]] [[Ангилал:Финиксийн (Аризона) хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Амьд хүн]] 42kmm92mqfta8n0pc7b5qzyzgxl7fg0 0 134109 854898 778380 2026-04-27T16:02:47Z Crystal21036 104220 854898 wikitext text/x-wiki [[Файл:Болорсайхан.jpg|alt= |thumb|'''Төрсөн огноо:''' 1985 оны 10 сарын 05 '''Төрсөн газар:''' “Өргөө” амаржих газар, Сүхбаатар дүүрэг, Улаанбаатар хот, Монгол Улс          '''Улс:''' Монгол '''Сургууль:''' Нийслэлийн ЕБС-ийн 31-р дунд сургууль; ШМАС; МУИС  '''Мэргэжил:''' Эрх зүйч   ]] '''Бадамсамбуугийн Болорсайхан''' [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] иргэн, эрх зүйч, хүний эрх хамгаалагч, цаазаар авах ялын эсрэг, [[иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч]] юм. Б.Болорсайхан 2008, 2012, 2016, 2017 оны сонгуулийн ажиглагч, “Цагаан сонголт хөдөлгөөн”, залуучуудын хөгжил, оролцоо, дэлхийн иргэний, мөн тэгш хамруулах боловсрол, цөөнх, гадуурхагдсан бүлгийг хамгаалах, цаазаар авах ялын эсрэг төсөл, санаачилгад өөрийн туршлагаа хуваалцан, хувь нэмрээ оруулдаг. Тэрээр хүмүүс эрх мэдэлгүй нэгнээ гадуурхах, нийгмээс адлах, шахахтай тэмцэхийн тулд боловсрол, хүний эрхийн боловсрол, жендэрийн тэгш байдал, хөгжил, эрх мэдэлжих үйл явц, нийгмийн шударга ёс, энх тайвны талаар судалдаг. Шинжээчийн хувиар орчин үеийн сургалтын технологид тулгуурлан Монгол Улсад анх удаа хүний эрхийн боловсрол, мониторинг, чадавхжуулах модуль бүхий хүний эрхийн цахим сургалтын талбар хөгжүүлсэн төдийгүй мэдээллийн цахим талбар байгуулахад оролцжээ. Тэрээр “Боловсрол нь хүмүүсийн амьдралыг өөрчлөх арга хэрэгсэл” хэмээн тодорхойлдог тул хүүхдийн, эмэгтэйчүүдийн, орон нутгийн төрийн бус байгууллага, залуучуудын хөдөлгөөн, олон нийтийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож, туршлагаа хуваалцдаг. Тэрээр хүний эрх хамгаалагчийн хувиар өнгөрсөн хорь орчим жилийн хугацаанд хүүхэд, өсвөр үе, хөгжлийн бэрхшээлтэй, хэлний, бэлгийн цөөнх зэрэг нийгмийн бүлгийн эрх, хөгжил, хүний эрхийн боловсрол, хамгааллын чиглэлээр ажилласан бөгөөд хүний эрхийн сургалт, аян, үндэсний болон орон нутгийн төсөл, зөвлөх үйлчилгээ, нөлөөллийн үйл ажиллагаанд жинтэй хувь нэмрээ оруулжээ. == Бага нас == Тэрээр эмч нарын гэр бүлд төрж, нийслэлийн Сүхбаатар дүүрэгт өсөж өндийв. Эх Гомбожавын Эрдэнэцэг (1946-2023) нүдний эмч, эцэг Сэсжавын Бадамсамбуу (1936-2018) мэс заслын эмчээр ажиллаж, эрүүлийг хамгаалах үйлсэд амь амьдралаа зориулсан байна. Эхээс дөрвүүлээ, айлын хэнз, отгон хүү учир нийгмийн шилжилтийн үед эцэг, эх, ажаа, хоёр ах, эгчийн нөмөр нөөлөг, хайр халамжид хүн болжээ. == Боловсрол == Анх нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн хүүхдийн 60 дугаар цэцэрлэгт нийгэмшиж, 1993-2001 онд ерөнхий боловсролын 31-р сургууль, 2001-2003 онд “Шинэ Монгол” ахлах сургуульд суралцан төгссөн билээ. Мөн 2008 онд Монгол Улсын Их Сургуулийг Эрх зүйч мэргэжлээр дүүргэн, 2011 онд Хууль зүйн магистрын зэрэг эзэмшсэн юм. == Хөдөлмөр эрхлэлт == '''Ажлын гараа''' Анх 2003 онд “Эрдэнэ Мэлмий” ХХК-д менежерээр ажиллаж эхэлсэн ба хожим 2006 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуулийн]] [[Хууль зүйн сургууль|Хууль зүйн сургуулийн]] Практик сургалтын тэнхимд дадлагажигч-өмгөөлөгч болж, тэнхимд түшиглэсэн үнэ төлбөргүй хууль зүйн туслалцаа, зөвлөгөөний зэрэгцээ [[ХБНГУ]]-ын [[Ханнс-Зайделийн Сан|Ханнс-Зайделийн Сангийн]] Монгол Улс дахь төлөөлөгчийн газрын төслийн хэрэгжүүлсэн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын харьяа 411 дүгээр ангийн насанд хүрээгүй хүмүүст эрх зүйн мэдлэг олгох дэд төсөлд сургагч багшаар ажиллажээ.   '''Хүний эрхийн үндэсний байгууллага дахь он жил''' Тэрээр 2008-2016 онд [[Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комисс|Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комисст]] ажиллахдаа салбарын болон салбар хоорондын хамтын ажиллагаанд түшиглэн түншлэхийн хамт туршлага хуримтлуулжээ. Жишээлбэл: * Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг нийгмээс ялгаварладаг, зүй бус харьцаж байгааг өөрчлөх зорилгоор "Зөв харилцааны цагаан толгой" (2009), хүүхэд эрхээ зөрчүүлсэн тохиолдолд өөрөө гомдол гаргах мэдлэгтэй болгохоор "Би хаана, хэнд, яаж хандах вэ?" (2010), хүний эрхийн нэр томьёог нэг мөр хэрэглэхэд тустай хэмээн "Хүний эрхийн товч тайлбар" (2012) боловсруулахад хамтарчээ. * [[БНСУ]]-ын ХЭҮК-ын үйл ажиллагаатай 2009 онд танилцсан мөрөөр удирдлагадаа “Хүртээмжтэй орчныг өөрсдөө үлгэрлэн бий болгох ёстой“ гэдгийг уламжилж, хожим 2013 онд Засгийн газрын XI байр налуу замтай болжээ. * Хүний эрхийг хөхиүлэн дэмжих, олон нийтийн хүний эрхийн мэдлэгийг дээшлүүлэхээр төрийн болон төрийн бус байгууллага, хууль хяналтын, аж ахуй нэгж, хэвлэл мэдээллийн байгууллага, иргэд зэрэг харилцан адилгүй зорилтот бүлэгт хамаарах 10,000 гаруй хүнд танхимын сургалт, семинар, лекц зэрэг арга хэмжээг зохион байгуулжээ. * Олон нийтийн хүний эрхийн ойлголтыг нэмэгдүүлэх зорилгоор өдөр тутмын сонинд нэг нүүр эрхлэн гаргах санаагаа хэрэгжүүлж байлаа. * [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын]] Хүний эрхийн зөвлөлийн Хүний эрхийн төлөв байдлын ээлжит нэгдсэн хэлэлцүүлэгт 2009, 2014 онд хүний эрхийн үндэсний байгууллагаас илгээх мэдээлэл боловсруулах ажлын хэсэг гэх мэт хүний эрхийн дүн шинжилгээ, хяналт-шинжилгээ, тайлан, шалгалтын олон ажлын хэсэгт ажиллажээ. * Хүүхдийн эрхийн төвд ирүүлсэн гомдлын дагуу анх удаа шашны байгууллага дахь хүүхдийн асуудлыг хүүхэд хамгааллаар мэргэшсэн шинжээчдийн хамт хөндөн судалж, төр тусгайлан анхаарахад хувь нэмрээ оруулжээ. * Танхимын сургалтын зэрэгцээ цахим сургалтын талбар байгуулах нь зайлшгүй хэмээн 2010 оноос хойш 3 жил ярьсны эцэст Комисс өөрийн гэсэн анхны талбартай (www.mn-nhrc.org/elearning) (www.nhrcm.org) болж, анхны сургалтын модулиудыг хөгжүүлж, туршиж байлаа. * Цахим хуудсаа 2008 онд шинэчилж, өөрийн хэвлэсэн судалгаа, ном товхимолоо татаж авах хэлбэрээр оруулж эхэлсэн ба олон нийтэд үйлчилдэг ХЭҮК-ын Мэдээлэл лавлагааны төвийг 2011 онд татан буулгаснаас хойш “Олон нийт 2001 оноос хойш хийсэн бүх судалгаа, хэвлэлээ чөлөөтэй ашиглахаар түгээх хэрэгтэй” гэж ярилцан 2015 онд цахим номын сан (www.mn-nhrc.org/library) байгуулахад хувь нэмэр оруулав. '''Эвслийн туршлага''' “Бүх нийт боловсролын төлөө!” Иргэний нийгмийн үндэсний эвслийн дэд зохицуулагч – хуулийн зөвлөхөөр 2016 оноос хойш ажилласан ба төрийн бус байгууллагын чадавх бэхжүүлэх, гишүүддээ үйлчлэх, нийгмийн бүлгийн ашиг сонирхлыг төлөөлөн дуугарах, үндэсний хууль тогтоомж, бодлогод санал илгээх, төсөл боловсруулах, үнэлэх, хянах-шинжлэх, үндэсний болон бүс нутгийн харилцаа холбоог тэлэх, нөлөөллийн үйл ажиллагааг өргөжүүлэхэд анхаарч ажиллав. '''Хүний эрхийн үндэсний шинжээч''' Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүүхдийн санд 2018 онд зөвлөхөөр ажиллахдаа анхны Цахим орчин дахь хүүхэд хамгааллын нөхцөл байдлын дүн шинжилгээ хийхэд оролцсон. Монгол Улс дахь НҮБ-ын Суурин зохицуулагчийн газар 2019-2021 онд хүний эрхийн шинжээчээр ажиллахдаа Хүний эрх хамгаалагчийн тухай хуулийн төслийг батлуулах үйл явцыг хөхиүлэн дэмжих, үндэсний хууль тогтоомж боловсруулах, батлах үйл явцад нийгмийн бүлгийн утга учиртай оролцоог хангахад дэмжих, ЛГБТИК+ бүлгийн эрхийг хүндэтгэх, хамгаалах, хангахад чиглэсэн НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссарын газрын “Тэгш, чөлөөт аян”-д зөвлөх, Хүний эрхийн төлөв байдлын ээлжит нэгдсэн хэлэлцүүлэг, [https://mongolia.un.org/sites/default/files/2022-03/CCA%202021%20Mongolia%20MN_20220316.pdf Монгол Улсын Хөгжлийн төлөв байдлын шинжилгээ] гэх мэт НҮБ-ын хүний эрхийн механизмд тайлан боловсруулан илгээх талаар үндэсний, орон нутгийн ТББ-ыг чадавхжуулах, хүүхэд, залуучууд, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг татан оролцуулах зэрэг чиглэлээр ажиллажээ.     '''Стратеги Академийн судалгаа, сургалт''' Монгол Ардын Намын хараат бус бие даасан эрдэм шинжилгээ, сургалт, судалгааны байгууллага – “Стратеги Академи” тинк танкын “Хүний эрхийн талаарх олон нийтийн ойлголт, хандлага, хэрэгжилт тодорхойлох судалгаа”-ны зөвлөхөөр, хуульчдын багтай хамтран “Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хууль тогтоомжид хүний эрхийн үнэлгээ, дүн шинжилгээ хийх судалгаанд судлаачаар оролцжээ. Мөн “Монгол Улс дахь хүний эрхийн төлөв байдал: Тулгамдсан асуудал, шийдэл” сэдэвт тойм судалгааны мэдээлэл цуглуулах, боловсруулахад хувь нэмэр оруулжээ. Тус байгууллагын захирлаар 2021 оноос ажиллахдаа тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал, хүний эрхэд суурилсан хандлагаар Монгол Ардын Намын мөрийн хөтөлбөр боловсруулахад гар бие оролцон ажиллажээ. Судалгааны багийн хамт Монгол Улсад хүний эрхийг хангах үндэсний хөтөлбөрийн түргэн үнэлгээг гардан хийв. Тус намын 330 мянга орчим гишүүнд зориулан 2022 онд хүний эрх, хүний эрх хамгаалагч, жендэр, хөгжлийн үзэл баримтлалын талаарх үндэсний хэмжээнд сургагч багш бэлдэх сургалтын агуулга боловсруулан, зохион байгуулж, анхан шатны нэгжид ажиллаж байгаа хүн бүрд хүний эрхийн боловсрол, сургалтын агуулга хүргэсэн билээ. Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах, тэр дундаа улс төрийн намын бүтэц, зохион байгуулалт дотор жендэрийн эрх тэгш байдлыг хөхиүлэн дэмжих бодлогын чиглэлээр ажилласан ба нөлөөллийн ажлын хүрээнд Улсын Их Хурлын сонгуулийн хуульд нэр дэвшигч эмэгтэйн эзлэх хувь 2024 онд 30, 2028 онд 40 хувь байх санаачилгыг идэвхтэй дэмжигч байв. '''Хүний эрхийг хангах Үндэсний хороо ажилласан нь''' Хүний эрхийн омбудсманы загварт суурилсан шинэ хороог Монгол Улсын Засгийн газар 2022 оны 9 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 350 дугаар тогтоолоор байгуулж, Б.Болорсайхан 2022 оны 10 дугаар сарын 10-ны өдрөөс Хүний эрхийг хангах Үндэсний хорооны Нарийн бичгийн дарга бөгөөд Ажлын албаны даргаар ажиллахдаа хүний эрхэд суурилсан хандлагаар боловсролын багц хуулийн батлуулах, нийгмийн ажлын хууль зүйн баталгааг бүрдүүлэх, хүний эрхийн үндэсний байгууллагыг байртай болгоход анхааран, Орон нутаг дахь хүний эрхийн төлөв байдал тайлагнах, илтгэх журмыг боловсруулж, гардаж хэрэгжүүлсэн байна. Хүний эрхийн Үндэсний Комисстой хамтран Хүний эрхийн үндэсний индекс боловсруулахад оролцож, НҮБ-ын Хүний эрхийн төлөв байдлын ээлжит нэгдсэн хэлэлцүүлгийн мөрөөр зөвлөмж хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө, Бизнес ба хүний эрхийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө боловсруулан батлахад манлайлжээ. Нээлттэй засгийн түншлэлийн Үндэсний зөвлөлийн Нарийн бичгийн даргын албан тушаалыг 2023 оны 3 дугаар сараас хавсран, Нээлттэй засгийн түншлэлийн Үндэсний зөвлөл, амлалт, санаачилгын хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх, Нээлттэй Засгийн түншлэлийн Үйл ажиллагааны Үндэсний 4-р төлөвлөгөөний хэрэгжилт, мөн удаах төлөвлөгөөг хамтдаа боловсруулах үйл явцад олон талын төлөөлөл бүхий оролцогч талыг татан оролцуулж, гардан ажиллажээ. Тэрээр одоо Засгийн газрын түвшинд Үндэсний тайлан хянах мэдээллийн сан, Тайлан, биелэлт хариуцсан үндэсний механизм, НҮБ-ын Хүний эрхийн бүс нутгийн сургалт, судалгааны төвийг Монгол Улсад байгуулах, Монгол Улсад хүний эрхийг хангах үндэсний II хөтөлбөр батлуулахаар зорьж байгаа бөгөөд 2023 онд хүний эрхийн шинжээчийн тухайд анх удаагийн Парламентын хүний эрх, жендэрийн өөрийн үнэлгээнд үндэсний зөвлөхөөр ажиллажээ. '''Бусад идэвх, санаачилга''' Б.Болорсайхан Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн сургагч багш төдийгүй Монгол Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн сургуульд “Хүний эрх”, “Үндсэн хуулийн эрх зүй” хичээл цагаар багшилсан туршлагатай. Мөн Монголын Эмнести Интернэшнл төрийн бус байгууллагын гишүүн, сургагч багш, удирдах зөвлөлийн гишүүн, даргаар ажиллаж, ДемоКрэйзи Залуусын төв, Бодлогод залуусын хяналт, Монголын олон нийтийн медиа контент сан, Сургуулийн эцэг эх, багшийн үндэсний нэгдсэн холбоо, ЛИЙД төгсөгчдийн холбоо, Хөдөөгийн шинэчлэл, хөгжлийн түншлэл ТББ, ШМАС Төгсөгчдийн холбоо, Энх тайвныг цогцлоох хүрээлэнг үүсгэн байгуулагчдын нэг юм. Түүнчлэн скаутын, улаан загалмайн хөдөлгөөн, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүний эрхийн дээд комиссарын газар, Гүүд Нэйборс Монгол зэрэг төрөл бүрийн хүний эрхийн байгууллагад ажиллаж, хөдөлгөөнд оролцож байсан билээ. == Ашигласан баримт == * Б.Болорсайхан: БОЛОВСРОЛЫН тэгш боломж нь АРДЧИЛЛЫН СУУРЬ гэдгийг бид хүлээн зөвшөөрөх ёстой<ref>{{Cite web |last=Ч.Болортуяа |date=2019-04-11 |title=Б.Болорсайхан: БОЛОВСРОЛЫН тэгш боломж нь АРДЧИЛЛЫН СУУРЬ гэдгийг бид хүлээн зөвшөөрөх ёстой |url=https://ikon.mn/lr/1job |access-date=2024-05-21 |website=ikon.mn |language=en}}</ref> * Хүний эрх хамгаалагч Б.Болорсайхан | Unread Today<ref>{{Cite web |title=Би хэрхэн ажилладаг вэ? - Хүний эрх хамгаалагч Б.Болорсайхан |url=https://unread.today/c/howiwork-bolorsaihanb |access-date=2024-05-21 |website=Unread Today}}</ref> * Хар хайрцаг нэвтрүүлэг - Хүний эрхийг хангах Үндэсний хорооны Нарийн бичгийн дарга Б.Болорсайхан<ref>{{Citation |last=MONGOL TV |title=Хар хайрцаг - Хүний эрхийг хангах үндэсний хорооны нарийн бичгийн дарга Б.Болорсайхан |date=2023-03-13 |url=https://www.youtube.com/watch?v=vBbQXFsth4I |access-date=2024-05-21}}</ref> [[Ангилал:1985 онд төрсөн]] [[Ангилал:Иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч]] t51qo0auh2qezdbkt1rvsfwj4orhcma 0 135091 854916 822655 2026-04-28T03:44:16Z Zorigt 49 854916 wikitext text/x-wiki '''Шатарын Цэцэг''' (1945-2024) нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин хүн юм. == Намтар == Шатарын Цэцэг нь Улаанбаатар хотод [[1945 он|1945]] онд төрсөн. === Боловсрол === * 1971 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|УБДС]]-ийг жүжигчин мэргэжлээр төгсжээ. === Ажилласан байдал === * 1971-1974 онд [[Улаанбаатар төмөр зам|УБТЗ]]-д найруулагч, бүжгийн [[багш]]<nowiki/>аар ажиллаж байгаад, * 1975 онд Монгол кино үйлдвэрт жүжигчин болжээ. * 1990-1995 онд Хүүхэд зулуучуудын театр-киноны хүрээлэнд найруулагчаар ажиллаж байгаад, * 1996 оноос [[Д.Жигжидийн нэрэмжит Кино Урлагийн Дээд Сургууль|Кино Урлагийн Дээд Сургууль]]<nowiki/>д багшлах болсон. Ш.Цэцэг сайн жүжигчин төдийгүй, сайн найруулагч юм. == Уран бүтээл == Ш.Цэцэг 1993 онд” Ам цагаан хулгана”, 1994 онд “Еэ еэ шар Буд аа” киног найруулсан бол 500 гаруй орчуулгын кинонд дуу оруулж, Монголын  уран сайхны кинонд тоглосон олонд танигдсан жүжигчин. === Уран сайхны кинонд === * 1971 онд "Тэмцэл"  – Хатан        * 1978 онд "Хайрхан өндөр хаа байна" – Ива Томан /Хамтарсан бүтээл/      * 1983 онд "Гарын таван хуруу" –  Должин      * 1987 онд "Ховор хүмүүс" – Эрхлэгч      * 1993 онд "Нүглийн золиос" – Бурмаа        * 2000 онд "Хааны сүүлчийн хатан" – Ордны хатан    Ш.Цэцэг нь  "Тэмцэл" киноны Хатан, "Гарын таван хуруу" киноны Должин, "Ховор хүмүүс" киноны ахлах тогооч гээд  үзэгчдийн сэтгэлд хайрлагдан үлдсэн сайхан дүрүүд бүтээж  монгол киноны сан хөмрөгийг баяжуулсан гавьяатай уран бүтээлч байсан юм. == Гавьяа шагнал == * Монгол Улсын Ардын жүжигчин, эрдэмтэн зохиолч, орчуулагч, найруулагч Э.Оюуны нэрэмжит шагнал * 2013 онд Монгол Улсын гавьяат жүжигчин ==Гэр бүл== Нөхөр Нямдаваа нь найруулагч хүн байсан бол хүү [[Нямдаваагийн Бадрал|Бадрал]], Бат-Амгалан нар нь жүжигчин юм. == Цахим холбоос == *[https://www.mfi.mn/artist/tsetseg-shatar/detail Шатарын Цэцэг] *[https://mongol-kino.mn/uranbuteelchid/%D1%88%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD-%D1%86%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%B3 Шатарын Цэцэг] {{DEFAULTSORT:Цэцэг, Шатарын}} [[Ангилал:Монгол улсын гавьяат жүжигчин]] [[Ангилал:1945 онд төрсөн]] [[Ангилал:2024 онд өнгөрсөн]] mdwxh603l6fhjrcb5qlbn6j7klgz5mb 854917 854916 2026-04-28T03:44:44Z Zorigt 49 854917 wikitext text/x-wiki '''Шатарын Цэцэг''' (1945-2024) нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин хүн юм. == Намтар == Шатарын Цэцэг нь Улаанбаатар хотод [[1945 он|1945]] онд төрсөн. === Боловсрол === * 1971 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|УБДС]]-ийг жүжигчин мэргэжлээр төгсжээ. === Ажилласан байдал === * 1971-1974 онд [[Улаанбаатар төмөр зам|УБТЗ]]-д найруулагч, бүжгийн [[багш]]<nowiki/>аар ажиллаж байгаад, * 1975 онд Монгол кино үйлдвэрт жүжигчин болжээ. * 1990-1995 онд Хүүхэд зулуучуудын театр-киноны хүрээлэнд найруулагчаар ажиллаж байгаад, * 1996 оноос [[Д.Жигжидийн нэрэмжит Кино Урлагийн Дээд Сургууль|Кино Урлагийн Дээд Сургууль]]<nowiki/>д багшлах болсон. Ш.Цэцэг сайн жүжигчин төдийгүй, сайн найруулагч юм. == Уран бүтээл == Ш.Цэцэг 1993 онд” Ам цагаан хулгана”, 1994 онд “Еэ еэ шар Буд аа” киног найруулсан бол 500 гаруй орчуулгын кинонд дуу оруулж, Монголын  уран сайхны кинонд тоглосон олонд танигдсан жүжигчин. === Уран сайхны кинонд === * 1971 онд "Тэмцэл"  – Хатан        * 1978 онд "Хайрхан өндөр хаа байна" – Ива Томан /Хамтарсан бүтээл/      * 1983 онд "Гарын таван хуруу" –  Должин      * 1987 онд "Ховор хүмүүс" – Эрхлэгч      * 1993 онд "Нүглийн золиос" – Бурмаа        * 2000 онд "Хааны сүүлчийн хатан" – Ордны хатан    Ш.Цэцэг нь  "Тэмцэл" киноны Хатан, "Гарын таван хуруу" киноны Должин, "Ховор хүмүүс" киноны ахлах тогооч гээд  үзэгчдийн сэтгэлд хайрлагдан үлдсэн сайхан дүрүүд бүтээж  монгол киноны сан хөмрөгийг баяжуулсан гавьяатай уран бүтээлч байсан юм. == Гавьяа шагнал == * Монгол Улсын Ардын жүжигчин, эрдэмтэн зохиолч, орчуулагч, найруулагч Э.Оюуны нэрэмжит шагнал * 2013 онд Монгол Улсын гавьяат жүжигчин ==Гэр бүл== Нөхөр Нямдаваа нь найруулагч хүн байсан бол хүү [[Нямдаваагийн Бадрал|Бадрал]], Бат-Амгалан нар нь жүжигчин юм. == Цахим холбоос == *[https://www.mfi.mn/artist/tsetseg-shatar/detail Шатарын Цэцэг] *[https://mongol-kino.mn/uranbuteelchid/%D1%88%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD-%D1%86%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%B3 Шатарын Цэцэг] {{DEFAULTSORT:Цэцэг, Шатарын}} [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:1945 онд төрсөн]] [[Ангилал:2024 онд өнгөрсөн]] obd5dfrlm4yhviz8erzsh29961sdall 0 135903 854892 788105 2026-04-27T14:15:00Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 854892 wikitext text/x-wiki {{Жүжигчин | зураг = Jargalsaihan2.jpg | төрсөн_өдөр = 1992 | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улс [[Өвөрхангай]]<br>аймаг | яс_үндэс = [[Халх]] | иргэн = {{MGL2}} | ажил_үйл = Жүжигчин | тайзны_нэр = | төрөл = тайз (жүжиг), дэлгэц (УСК, ОАК) | театр = Улсын драмын эрдмийн театр | төгссөн_нь = [[Соёл Урлагийн Их Сургууль]] | эх = | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шагнал'''<br />Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан ( 2023 ) }} == Намтар == '''Цогтсайханы Жаргалсайхан''' нь 1992 онд Өвөрхангай аймагт төрсөн. == Боловсрол == * '''2015 онд''' Соёл Урлагийн Их сургуулийг жүжигчин мэргэжлээр төгссөн. == Ажил == * '''2018 оноос''' УДЭТ-ын Уран бүтээлийн хэлтэст жүжигчнээр ажиллаж байна. == Уран бүтээл == ==== Тайзны уран бүтээл ==== * 2016 онд Ш.Гүрбазар “Жаргаагүй нар” жүжгийн Үжиймаа * 2017 онд У.Шекспир “Ромео Жульетта” жүжгийн Жованни * 2017 онд С.Михалков “Бардам туулай” жүжгийн Аймхай бүжин * 2017 онд Л.Толстой “Адууны түүх” жүжгийн Агтчин * 2017 онд Я.Баяраа, Б.Хишигзаяа “Царцаа Намжил” жүжгийн Аймхай хулгана * 2018 онд Ч.Түвшин “Норовын намтар” жүжгийн Тамын хүү * 2018 онд Б.Шүүдэрцэцэг “Домогт Ану хатан” жүжгийн Бага банди * 2018 онд М.Сервантес “Кихот ноён” жүжгийн Луус туугч * 2018 онд С.Жаргалсайхан “Тэмүүжин” жүжгийн Бэгтэр * 2018 онд Ш.Гүрбазар “Надаар тоглосон хайр” жүжгийн Архичин * 2018 онд К.Людвиг “Оддын өвчин” жүжгийн Сондерс * 2019 онд О.Элбэгтөгс “Надтай үлдээч” жүжгийн Зоригт * 2020 онд Л.Н.Толстой “Анна Каренина” жүжгийн морин уралдаан зарлагч, илбэчин * 2021 онд Б.Цогнэмэх “Хаадын хаан. Андгай” жүжгийн Боорчи * 2022 онд Берхольт Брехт “Сычуаны сайн хүн” жүжгийн Лам * 2024 онд Л.Н.Толстой “Анна Каренина” жүжгийн морин уралдаан зарлагч, илбэчин == Бусад == * Улсын их баяр наадмын нээлт /2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021/ * “Бид мартахгүй-Алтан тайзны эзэд” хүндэтгэлийн тоглолт /2016, 2017, 2018, 2019, 2020/ * Ардын жүжигчин С.Сарантуяагийн “Зүрхнээс зүрхэнд” уран бүтээлийн цэнгүүн == Эх сурвалж == [https://mdt.moc.gov.mn/team/%d1%86%d0%be%d0%b3%d1%82%d1%81%d0%b0%d0%b9%d1%85%d0%b0%d0%bd%d1%8b-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b3%d0%b0%d0%bb%d1%81%d0%b0%d0%b9%d1%85%d0%b0%d0%bd/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} t7ivaifv2u3zmsp2ql8vpiu9m6t2xjn 0 135906 854935 801560 2026-04-28T10:48:35Z ~2026-25798-44 104238 854935 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Энхбатын Ёндоншарав | зураг = Yondoo.jpg | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | жинхэнэ нэр = | төрсөн огноо = 1987 он [[Хэнтий]] аймаг [[Жаргалтхаан]] сум | төрсөн газар = | нас барсан огноо = | нас барсан газар = | мэргэжил = Жүжигчин, найруулагч | гарал үүсэл = | яс үндэс = | иргэний харъяалал = [[Монгол Улс]] | боловсрол = Дээд | төрөл = Театр | субъект = | урсгал = | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = Монгол улсын Соёлын тэргүүний ажилтан (2014) | гарын үсэг = | вэбсайт = }} == Намтар == '''Энхбатын Ёндоншарав''' (1987 онд [[Хэнтий аймаг|Хэнтий аймгийн]] [[Жаргалтхаан сум|Жаргалтхаан суманд]] төрсөн) Монголын театрын [[найруулагч]]. == Боловсрол == * '''2005-2009 онд''' СУИС-ийн жүжигчин мэргэжлээр суралцаж төгссөн. * '''2015-2022 онд''' ОХУ-ийн Театр урлагийн академи ГИТИС-ийг найруулагч мэргэжлээр суралцаж дүүргэсэн. == Ажил == * '''2011-2015 онд''' УДЭТ-т туслах найруулагч, 2021 оноос найруулагчаар ажиллаж байна. == Уран бүтээл == * А.Очирбат “Буруугүй буруутан” драмын жүжиг – ерөнхий найруулагч * Еврипидийн “Электра” /Грек улс Афина хот/ – ерөнхий найруулагч * [[Михаил Булгаков]] “Морфий” /ОХУ Москва хот/ – ерөнхий найруулагч * М.Камолетт “Бойнг Бойнг” /Украин улс/ – ерөнхий найруулагч * Д.Мэндсайхан “Жангар” хүүхдийн жүжиг /Завхан аймаг/ – ерөнхий найруулагч * Б.Цогнэмэх “Хаадын хаан: Андгай” түүхэн туульсын жүжиг /ассистент найруулагч/ * Б.Брехт “Сычуны сайн хүн” гротеск драм – ерөнхий найруулагч * Н.Гоголь “Тоглоомчид” – ерөнхий найруулагч * [[Цэрэндоржийн Балдорж]] “Шөнө буусан аадар” – ерөнхий найруулагч * [[Бавуугийн Лхагвасүрэн]] “[[Тамгагүй төр]]” түүхэн жүжиг – ассистент найруулагч * Ардын хувьсгалын 100, 101 жилийн ойн Үндэсний их баяр наадмын нээлт, хаалтын үйл ажиллагааны ассистент найруулагчаар тус тус ажилласан. * "18дахь хаврын хайр" Улсын хүүхэд залуучуудын театр == Гавьяа, шагнал == • '''2021 он''' “Гэгээн муза-16” олон улсын театрын фестиваль, Шилдэг найруулагч шагнал. “Жангар” хүүхдийн жүжиг бүтээлээр. '''• 2014 он''' Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний ажилтан == Эх сурвалж == • [https://web.archive.org/web/20240801065543/https://mdt.moc.gov.mn/team/%D1%8D%D0%BD%D1%85%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD-%D1%91%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас] csssw8lu40ipc9xszt91n2czm1506le 854936 854935 2026-04-28T10:55:45Z ~2026-25798-44 104238 854936 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Энхбатын Ёндоншарав | зураг = Yondoo.jpg | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | жинхэнэ нэр = | төрсөн огноо = 1987 он [[Хэнтий]] аймаг [[Жаргалтхаан]] сум | төрсөн газар = | нас барсан огноо = | нас барсан газар = | мэргэжил = Жүжигчин, найруулагч | гарал үүсэл = | яс үндэс = | иргэний харъяалал = [[Монгол Улс]] | боловсрол = Дээд | төрөл = Театр | субъект = | урсгал = | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = Монгол улсын Соёлын тэргүүний ажилтан (2014) | гарын үсэг = | вэбсайт = }} == Намтар == '''Энхбатын Ёндоншарав''' (1987 онд [[Хэнтий аймаг|Хэнтий аймгийн]] [[Жаргалтхаан сум|Жаргалтхаан суманд]] төрсөн) Монголын театрын [[найруулагч]]. == Боловсрол == * '''2005-2009 онд''' СУИС-ийн жүжигчин мэргэжлээр суралцаж төгссөн. * '''2015-2022 онд''' ОХУ-ийн Театр урлагийн академи ГИТИС-ийг найруулагч мэргэжлээр суралцаж дүүргэсэн. == Ажил == * '''2011-2015 онд''' УДЭТ-т туслах найруулагч, 2021 оноос найруулагчаар ажиллаж байна. == Уран бүтээл == * А.Очирбат “Буруугүй буруутан” драмын жүжиг – ерөнхий найруулагч * Еврипидийн “Электра” /Грек улс Афина хот/ – ерөнхий найруулагч * [[Михаил Булгаков]] “Морфий” /ОХУ Москва хот/ – ерөнхий найруулагч * М.Камолетт “Бойнг Бойнг” /Украин улс/ – ерөнхий найруулагч * Д.Мэндсайхан “Жангар” хүүхдийн жүжиг /Завхан аймаг/ – ерөнхий найруулагч * Б.Цогнэмэх “Хаадын хаан: Андгай” түүхэн туульсын жүжиг /ассистент найруулагч/ * Б.Брехт “Сычуны сайн хүн” гротеск драм – ерөнхий найруулагч * Н.Гоголь “Тоглоомчид” – ерөнхий найруулагч * [[Цэрэндоржийн Балдорж]] “Шөнө буусан аадар” – ерөнхий найруулагч * [[Бавуугийн Лхагвасүрэн]] “[[Тамгагүй төр]]” түүхэн жүжиг – ассистент найруулагч * Ардын хувьсгалын 100, 101 жилийн ойн Үндэсний их баяр наадмын нээлт, хаалтын үйл ажиллагааны ерөнхий найруулагчаар тус тус ажилласан. * "18дахь хаврын хайр" Улсын хүүхэд залуучуудын театр == Гавьяа, шагнал == • '''2021 он''' “Гэгээн муза-16” олон улсын театрын фестиваль, Шилдэг найруулагч шагнал. “Жангар” хүүхдийн жүжиг бүтээлээр. '''• 2014 он''' Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний ажилтан == Эх сурвалж == • [https://web.archive.org/web/20240801065543/https://mdt.moc.gov.mn/team/%D1%8D%D0%BD%D1%85%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD-%D1%91%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас] gso8inwdgc0tm4qcfiopxcvxg4ohyla 854938 854936 2026-04-28T11:00:02Z ~2026-25820-77 104240 854938 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Энхбатын Ёндоншарав | зураг = Yondoo.jpg | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | жинхэнэ нэр = | төрсөн огноо = 1987 он [[Хэнтий]] аймаг [[Жаргалтхаан]] сум | төрсөн газар = | нас барсан огноо = | нас барсан газар = | мэргэжил = Жүжигчин, найруулагч | гарал үүсэл = | яс үндэс = | иргэний харъяалал = [[Монгол Улс]] | боловсрол = Дээд | төрөл = Театр | субъект = | урсгал = | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = Монгол улсын Соёлын тэргүүний ажилтан (2014) | гарын үсэг = | вэбсайт = }} == Намтар == '''Энхбатын Ёндоншарав''' (1987 онд [[Хэнтий аймаг|Хэнтий аймгийн]] [[Жаргалтхаан сум|Жаргалтхаан суманд]] төрсөн) Монголын театрын [[найруулагч]]. == Боловсрол == * '''2005-2009 онд''' СУИС-ийн жүжигчин мэргэжлээр суралцаж төгссөн. * '''2015-2022 онд''' ОХУ-ийн Театр урлагийн академи ГИТИС-ийг найруулагч мэргэжлээр суралцаж дүүргэсэн. * Орос, Англи хэлтэй == Ажил == * '''2011-2015 онд''' УДЭТ-т туслах найруулагч, 2021 оноос найруулагчаар ажиллаж байна. == Уран бүтээл == * А.Очирбат “Буруугүй буруутан” драмын жүжиг – ерөнхий найруулагч * Еврипидийн “Электра” /Грек улс Афина хот/ – ерөнхий найруулагч * [[Михаил Булгаков]] “Морфий” /ОХУ Москва хот/ – ерөнхий найруулагч * М.Камолетт “Бойнг Бойнг” /Украин улс/ – ерөнхий найруулагч * Д.Мэндсайхан “Жангар” хүүхдийн жүжиг /Завхан аймаг/ – ерөнхий найруулагч * Б.Цогнэмэх “Хаадын хаан: Андгай” түүхэн туульсын жүжиг /ассистент найруулагч/ * Б.Брехт “Сычуны сайн хүн” гротеск драм – ерөнхий найруулагч * Н.Гоголь “Тоглоомчид” – ерөнхий найруулагч * [[Цэрэндоржийн Балдорж]] “Шөнө буусан аадар” – ерөнхий найруулагч * [[Бавуугийн Лхагвасүрэн]] “[[Тамгагүй төр]]” түүхэн жүжиг – ассистент найруулагч * Ардын хувьсгалын 100, 101 жилийн ойн Үндэсний их баяр наадмын нээлт, хаалтын үйл ажиллагааны ерөнхий найруулагчаар тус тус ажилласан. * "18дахь хаврын хайр" Улсын хүүхэд залуучуудын театр == Гавьяа, шагнал == • '''2021 он''' “Гэгээн муза-16” олон улсын театрын фестиваль, Шилдэг найруулагч шагнал. “Жангар” хүүхдийн жүжиг бүтээлээр. '''• 2014 он''' Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний ажилтан == Эх сурвалж == • [https://web.archive.org/web/20240801065543/https://mdt.moc.gov.mn/team/%D1%8D%D0%BD%D1%85%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD-%D1%91%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас] bubs8u0u8w65s7490nog9ftwj40mvi9 0 136124 854912 789695 2026-04-28T03:31:35Z ~2026-25608-61 104228 854912 wikitext text/x-wiki '''Нямдаваагийн Бадрал''' (1965 онд төрсөн) - “[[Би чамд хайртай]]” киноны “Баяр”-ын дүрээр олонд танигдсан жүжигчин. Нас барсан 2026 =="Би чамд хайртай" кино== Бадралаар киноны дүрийг төсөөлж байсан учраас найруулагч амласан. Бадрал ээжийгээ л үнсдэг байсан учир зураг авалтын хамгийн хэцүү хэсэг нь үнсэлцэх хэсэг байсан гэж дурссан нь бий. Киноны зураг авалтын дараа Бадрал Дэлгэрт тоглосон тус киноны жүжигчин [[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр|Эрдэнэбаяртай]] найзалжээ. {{DEFAULTSORT:Бадрал, Нямдаваагийн}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1965 онд төрсөн]] lavzarzjm7mevss9f2pgxxksgfof6iu 854914 854912 2026-04-28T03:35:46Z Zorigt 49 854914 wikitext text/x-wiki '''Нямдаваагийн Бадрал''' (1965 онд төрж, 2026 оны 4 сард нас барсан) - “[[Би чамд хайртай]]” киноны “Баяр”-ын дүрээр олонд танигдсан жүжигчин. =="Би чамд хайртай" кино== Бадралаар киноны дүрийг төсөөлж байсан учраас найруулагч амласан. Бадрал ээжийгээ л үнсдэг байсан учир зураг авалтын хамгийн хэцүү хэсэг нь үнсэлцэх хэсэг байсан гэж дурссан нь бий. Киноны зураг авалтын дараа Бадрал Дэлгэрт тоглосон тус киноны жүжигчин [[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр|Эрдэнэбаяртай]] найзалжээ. {{DEFAULTSORT:Бадрал, Нямдаваагийн}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1965 онд төрсөн]] [[Ангилал:2026 онд өнгөрсөн]] epd0hd5t6tis7xyocc84oq13sqhl5g3 854915 854914 2026-04-28T03:41:19Z Zorigt 49 854915 wikitext text/x-wiki '''Нямдаваагийн Бадрал''' (1965 онд төрж, 2026 оны 4 сард нас барсан) - “[[Би чамд хайртай]]” киноны “Баяр”-ын дүрээр олонд танигдсан жүжигчин. =="Би чамд хайртай" кино== Бадралаар киноны дүрийг төсөөлж байсан учраас найруулагч амласан. Бадрал ээжийгээ л үнсдэг байсан учир зураг авалтын хамгийн хэцүү хэсэг нь үнсэлцэх хэсэг байсан гэж дурссан нь бий. Киноны зураг авалтын дараа Бадрал Дэлгэрт тоглосон тус киноны жүжигчин [[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр|Эрдэнэбаяртай]] найзалжээ. ==Гэр бүл== Түүний аав Нямдаваа нь найруулагч, ээж [[Шатарын Цэцэг|Цэцэг]] нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой жүжигчин, дүү Бат-Амгалан нь мөн найруулагч, жүжигчин. {{DEFAULTSORT:Бадрал, Нямдаваагийн}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1965 онд төрсөн]] [[Ангилал:2026 онд өнгөрсөн]] nu3z90lntevqoe0te33kbfaoe8158vp 854944 854915 2026-04-28T11:51:02Z Avirmed Batsaikhan 53733 854944 wikitext text/x-wiki '''Нямдаваагийн Бадрал''' (1965 онд төрсөн- 2026 оны 4 сард нас барсан) - “[[Би чамд хайртай]]” киноны “Баяр”-ын дүрээр олонд танигдсан жүжигчин. =="Би чамд хайртай" кино== Н.Бадралаар киноны дүрийг төсөөлж байсан учраас найруулагч түүнийг тоглуулахаар амласан гэдэг. Н.Бадрал зөвхөн эхийгээ л үнсдэг байсан учир зураг авалтын хамгийн хэцүү хэсэг нь үнсэлцэх хэсэг байсан гэж дурссан нь бий. Киноны зураг авалтын дараа Бадрал Дэлгэрт тоглосон тус киноны жүжигчин [[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр|Лувсанжамцын Эрдэнэбаяртай]] найзалжээ. ==Гэр бүл== Түүний эцэг найруулагч [[Найдангийн Нямдаваа]], эх [[Шатарын Цэцэг]] нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой жүжигчин, дүү Н.Бат-Амгалан нь мөн найруулагч, жүжигчин. {{DEFAULTSORT:Бадрал, Нямдаваагийн}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1965 онд төрсөн]] [[Ангилал:2026 онд өнгөрсөн]] k8p4vwf1jqlpmiuqd2ocyt6ub6fw6vu 0 139974 854899 819702 2026-04-27T21:18:14Z CommonsDelinker 211 Homieĺ_Montage_(2017).jpg файлыг коммонсд [[c:User:Polarlys|Polarlys]] хэрэглэгч устгасан тул арилгагдлаа. Шалтгаан: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Homieĺ Montage (2017).jpg|]]. 854899 wikitext text/x-wiki '''Гомель''' ([[Беларусь хэл|белар.]] ''Го́мель'') —[[Беларусь]] улсын Гомель мужийн засаг захиргааны төв хот. Беларусь улсын 2025 оны хүн амын тооллогоор тус хот 501 193 хүн амтай улсдаа хоёрт орсон байна. Бүгд Найрамдах Беларусь улсын зүүн өмнөд хэсэгт Сож голын эрэг дээр, [[Минск]] хотоос зүүн өмнө зүгт 302 км, [[Брест]] хотоос зүүн тийш 534 км, [[Могилёв]] хотоос урагш 171 км, [[Брянск]] хотоос баруун тийш 237 км, [[Чернигов]] хотоос хойд зүгт 111 км, Оросын нийслэл [[Москва|Москвагаас]] баруун өмнө зүгт 567 км зайд оршдог хот. Энэ хотыг анх 1142 онд түүхэн сурвалж бичигт дурдсан байдаг баялаг түүхтэй юм. Гомель хотод Беларусийн Тээврийн Их Сургууль, Франциск Скарины нэрэмжит Гомелийн Улсын Их Сургууль зэрэг Беларусийн алдартай их сургуулиуд байрладаг. {{Беларусийн хот}} [[Ангилал:Беларусийн хот]] 5kv1c3fhvpxmi9ekxmzzv9a4etkx5az 854900 854899 2026-04-28T00:40:51Z Avirmed Batsaikhan 53733 854900 wikitext text/x-wiki [[Файл:Палацава-паркавы комплекс ў Гомелі. Сабор і капліца.jpg|thumb|306x306px]] [[Файл:DJI 0123 Edit (51153515926).jpg|thumb|448x448px]] '''Гомель''' ([[Беларусь хэл|белар.]] ''Го́мель'') —[[Беларусь]] улсын Гомель мужийн засаг захиргааны төв хот. Беларусь улсын 2025 оны хүн амын тооллогоор тус хот 501 193 хүн амтай улсдаа хоёрт орсон байна. Бүгд Найрамдах Беларусь улсын зүүн өмнөд хэсэгт Сож голын эрэг дээр, [[Минск]] хотоос зүүн өмнө зүгт 302 км, [[Брест]] хотоос зүүн тийш 534 км, [[Могилёв]] хотоос урагш 171 км, [[Брянск]] хотоос баруун тийш 237 км, [[Чернигов]] хотоос хойд зүгт 111 км, Оросын нийслэл [[Москва|Москвагаас]] баруун өмнө зүгт 567 км зайд оршдог хот. Энэ хотыг анх 1142 онд түүхэн сурвалж бичигт дурдсан байдаг баялаг түүхтэй юм. Гомель хотод Беларусийн Тээврийн Их Сургууль, Франциск Скарины нэрэмжит Гомелийн Улсын Их Сургууль зэрэг Беларусийн алдартай их сургуулиуд байрладаг. == Түүх == Гомель (Гомий) нь МЭӨ I зууны сүүлээр Радимичи овгуудын Зүүн Слав холбооны газар нутагт үүссэн бөгөөд түүний гол хэсэг нь Сож гол болон Гомеюк горхины орчим газарт байрладаг байв. 13-р зууны эхний хагаст [[Монголчууд|монголчуудын]] эзэмшилд орж байсан. 1335 онд Гомелийн бүс нутгийг хунтайж Олгерд Литвийн Их Гүнтэд эзлэн авчээ. 1335-1406 онд энэ нь хунтайж Патрикий Наримунтович болон түүний хөвгүүдийн харьяаллын нэг хэсэг байв. 1406-1419 онд хотыг их гүнгийн захирагчид захирч байжээ. 1419-1435 онд энэ нь хунтайж Свидригайло, 1446-1452 онд хунтайж Василий Ярославич, 1452-1483 онд Можайскийн хунтайж Иван Андреевич, 1483-1505 онд түүний хүү Семенд харьяалагддаг байсан бөгөөд тэрээр Гомелийн хамт Москвагийн Их Гүнтэд харьяалагддаг байжээ. 1535 онд Литвийн Их Гүнтийн Ю.Радзивилл, Ж.Тарновски, А.Немира нарын удирдсан цэргүүд Гомелийг буцаан эзэлжээ. 1569 онд Гомель нь [[Польш-Литвын холбоо|Польш-Литвийн холбооны]] нэг хэсэг болжээ. 1570-аад оны эхээр хотыг Догшин Иван цэргүүд эзэлсэн боловч 1576 онд Гетман Юрий Радзивиллийн удирдлаган дор отряд дахин эзэлжээ. 1581 онд Гомель хот Оросын цэргүүдийн дайралтад дахин өртсөн. Гомель нь 1772 онд Польш-Литвийн Хамтын нөхөрлөлийн анхны хуваагдлын үеэр [[Оросын эзэнт гүрэн|Оросын эзэнт гүрний]] нэг хэсэг болж, эзэн хааны сан хөмрөгт хураагдсан. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед 1941-1943 онуудад Нацист Германд эзлэгдэж ихээхэн хохирол амсаж байсан. 1991 онд ЗХУ задран унахад Беларусийн нэг хэсэг болсон. == Хүн ам == Гомель хотын хүн ам 1775 онд 5000, 1880 онд 23600, 1913 онд 104500, 1939 онд 145217, 1965 онд 218000, 1980 онд 393000, 1989 онд 511706, 1996 онд 497400, 2005 онд 483577, 2010 онд 493988, 2015 онд 526871, 2020 онд 510300, 2026 онд 499853 болжээ. Үндэстнүүдийн бүтэц: белорусчууд — 83,42 %, оросууд — 10,85 %, украинчууд — 3,11 %. Нийт хүн амын 55 % эмэгтэйчүүд, 45 % — эрэгтэйчүүд байна.{{Беларусийн хот}} [[Ангилал:Беларусийн хот]] 8iin9rkkpy7fv14fonl5ik2hoa9o373 0 140016 854918 842717 2026-04-28T03:50:09Z Zorigt 49 854918 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гольфчин | name = Нелли Корда<br/>Nelly Korda | image = Nelly Korda (cropped).jpg | imagesize = | caption = Корда 2019 онд | fullname = | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1998|7|28}} | birth_place = АНУ, [[Флорида]], Брандентон<ref>{{Cite news |url=https://www.heraldtribune.com/story/sports/local/2024/01/26/bradentons-nelly-korda-leads-after-two-rounds-at-lpga-drive-on-championship/72373569007/ |title=Hometown favorite Nelly Korda leads after two rounds at LPGA Drive On Championship |first=James |last=Cameron |newspaper=Sarasota Herald-Tribune |date=January 26, 2024}}</ref> | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1993|2|27}} --> | death_place = | height = {{height|ft=5|in=10}}<ref>{{cite web |url=https://www.lpga.com/players/nelly-korda/98350/bio |title=Nelly Korda – Bio |publisher=LPGA}}</ref> | weight = | nationality = {{USA}} | residence = АНУ, [[Флорида]], Брандентон | spouse = | partner = | children = | college = | yearpro = 2016 | tour = ЭМГХ-ны цуврал (2017-) | extour = [[Сайметра цуврал]] (2016) | prowins = 22 | lpgawins = 17 | letwins = 3 | jlpgawins = <!-- LPGA of Japan Tour wins --> | klpgawins = <!-- LPGA of Korea Tour wins --> | lagtwins = <!-- Number of Ladies Asian Golf Tour wins --> | alpgwins = <!-- Number of ALPG Tour wins --> | futwins = 1 | otherwins = 1 | majorwins = 3 | nabisco = '''Түрүү''': 2024, 2026 | lpga = '''Түрүү''': 2021 | wusopen = 2-р байр: 2025 | wbritopen = 2-р байр: 2024 | evian = 8-р байр: 2022 | wghofid = <!-- World Golf Hall of Fame member ID --> | wghofyear = <!-- World Golf Hall of Fame year inducted --> | award1 = ЭМГХ-ны цувралын шилдэг | year1 = 2024 | award2 = [[Race to the CME Globe]] | year2 = 2024 | award3 = [[Ролекс Анника Мажор шагнал]] | year3 = 2024 | awardssection = <!-- location of awards page or section --> | medaltemplates = {{MedalSport | Эмэгтэйчүүдийн [[гольф]]}} {{MedalCountry | {{USA}} }} {{MedalCompetition|[[Зуны олимп]]}} {{MedalGold|[[2020 оны Зуны Олимп|Токио 2020]]|Хувь}} }} '''Нелли Корда''' ({{lang-en|Nelly Korda}}, 1998 оны 7 сарын 28-нд төрсөн) нь Америкийн мэргэжлийн гольфчин бүсгүй. ЭМГХ-ны цувралын 17 удаагийн аварга, өнөө цагийн шилдэг эмэгтэй гольфчин. Корда Токиогийн олимпод мөн түрүүлсэн.<ref name=oly>{{Cite news |title=USA's Korda wins women's golf gold |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/58126512 |date=August 7, 2021 |access-date=August 7, 2021}}</ref> Тэрээр мөн 2019, 2021, 2023, 2024 оны Солхейм цомд АНУ-ын шигшээ багт багтан өрсөлджээ. ==Хувийн амьдрал== Корда Чехийн мэргэжлийн теннисчин асан [[Петр Корда]] болон [[Режина Райхртова]] нарын охин юм.<ref>{{cite news|last1=Andrews|first1=Malika|title=Korda Sisters Share a Bond, if Not a Room, at the U.S. Women's Open|work=The New York Times |date=July 15, 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/07/15/sports/golf/korda-sisters-share-a-bond-if-not-a-room-at-the-us-womens-open.html|access-date=4 August 2017}}</ref> Түүний эцэг 1998 оны Австралийн нээлттэй тэмцээний аварга цолтой. Эрэгтэй дүү [[Себастиан Корда|Себастиан]] нь мөн мэргэжлийн теннисчин бөгөөд 2018 онд Австралийн нээлттэй тэмцээний хөвгүүдийн аварга болсон удаатай. Эгч [[Жессика Корда]] нь мөн мэргэжлийн гольфчин. Корда 2019 оноос хойш мэргэжлийн хоккейчин [[Андреас Атанасиу]]тай үерхэж буй.<ref>{{cite magazine |last=Weiss |first=Jacqueline |title=Nelly Korda and Andreas Athanasiou's Relationship: All About the LPGA Star and Hockey Pro's Romance |url=https://people.com/all-about-nelly-korda-andreas-athanasiou-relationship-8677953 |magazine=People |date=July 27, 2024 |access-date=September 10, 2024}}</ref> 2021 онд Корда [[Форбс]] сэтгүүлийн "30 наснаас дооших 30" залуусын жагсаалтын 23-д бичигджээ.<ref>{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/nelly-korda/ |title=Nelly Korda |magazine=Forbes |accessdate=April 2, 2022}}</ref> {{DEFAULTSORT:Корда, Нелли}} [[Ангилал:АНУ-ын гольфчин]] [[Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга]] [[Ангилал:1998 онд төрсөн]] r1nv5krupjfmamfwsi8wsurjr6wa1pz 0 144284 854919 842716 2026-04-28T03:53:25Z Zorigt 49 854919 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гольфчин | name = Жийно Титикул<br><small>อาฒยา ฐิติกุล</small> | image = 2022 KPMG Women's PGA Championship - Atthaya Thitikul (52178951305).jpg | image_size = <!-- Optional, default is 200px --> | caption = Титикул 2022 онд | fullname = | nickname = Жийн / Жийно | birth_date = {{Birth date and age|2003|2|20|df=y}} | birth_place = Тайланд, [[Ратчабури муж|Ратчабури]], [[Бан Понг дүүрэг|Бан Понг]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|2003|2|20|df=y}} --> | death_place = | height = 1.62м | weight = | nationality = {{THA}} | residence = Тайланд, Ратчабури | spouse = | partner = | children = | college = | yearpro = 2020 | tour = [[Эмэгтэйчүүдийн Европын цуврал]] (2020 оноос)<br>[[ЭМГХ-ны цуврал]] (2022 оноос) | extour = <!-- Former tours which a member of --> | prowins = 20 | lpgawins = 7 | letwins = 5 | jlpgawins = <!-- LPGA of Japan Tour wins --> | klpgawins = <!-- LPGA of Korea Tour wins --> | lagtwins = 1 | alpgwins = <!-- Number of ALPG Tour wins --> | futwins = <!-- Number of Symetra Tour wins --> | otherwins = 7 | majorwins = <!-- Number of Major Championship wins --> | anainspiration = 4-р байр: 2023 | lpga = 4-р байр: 2022, 2025 | wusopen = 6-р байр: 2024 | wbritopen = 7-р байр: 2022 | evian = 2-р байр: 2025 | wghofid = <!-- World Golf Hall of Fame member ID --> | wghofyear = <!-- World Golf Hall of Fame year inducted --> | award1 = ЭМГХ-ны цувралын шагналын<br/>мөнгөн дүнгээр тэргүүлэгч | year1 = 2024, 2025 | award2 = ЭМГХ-ны цувралын оны шилдэг | year2 = 2025 | award3 = ЭМГХ-ны цувралын Вэйр шагнал<br/>(хамгийн цөөн дундаж оноо) | year3 = 2023, 2025 | award4 = AON Risk Reward Challenge | year4 = 2024 | award5 = ЭМГХ-ны цувралын шилдэг шинэ | year5 = 2022 | award6 = Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын<br/>оны шилдэг | year6 = 2021 | award7 = Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын<br/>алдрын одон | year7 = 2021 | award8 = Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын<br/>оны шилдэг шинэ | year8 = 2021 | award9 = Тайландын эмэгтэйчүүдийн цувралын<br/>алдрын одон | year9 = 2020 | awardssection = <!-- location of awards page or section --> | medaltemplates = {{МедальТэмцээн|[[Өсвөрийн олимп]]}} {{МедальАлт|[[2018 оны өсвөрийн олимп|Буэнос-Айрес 2018]]|Холимог баг}} {{МедальТэмцээн|[[Зүүн өмнөд Азийн наадам]]}} {{МедальАлт|Куала-Лумпур 2017|Эмэгтэй ганцаарчилсан}} {{МедальАлт|Куала-Лумпур 2017|Эмэгтэй баг}} {{МедальХүрэл|Филиппин 2019|Эмэгтэй баг}} }} '''Аттаяа "Жийно" Титикул''' ({{langx|th|อาฒยา ฐิติกุล}}, 2003 оны 2 сарын 20-нд төрсөн) нь Тайландын мэргэжлийн гольфчин бүсгүй. АНУ-д төвтэй [[ЭМГХ-ны цуврал]] болон [[Эмэгтэйчүүдийн Европын цуврал]]д өрсөлддөг. Тэрээр сонирхогч тамирчин байхдаа буюу 2017 оны 7 сарын 9-нд Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын Тайландын АШТ-д 14 нас 4 сар 19 хоногтойдоо түрүүлж, мэргэжлийн гольфын тэмцээнд хамгийн залуудаа түрүүлсэн хүн болсон бөгөөд энэ амжилт нь 2023 он хүртэл хадгалагдсан юм.<ref name="bbc-sport-20170709">{{cite news |title=Atthaya Thitikul, 14, becomes youngest ever winner of professional event |url=https://www.bbc.com/sport/golf/40547166 |work=BBC Sport |accessdate=2 May 2018 |date=9 July 2017}}</ref> Тэрээр сонирхогчдын гольфын дэлхийн чансааг 2019 оны 6 сарын 26-наас хойш дундаа завсарлагатайгаар нийт 12 долоо хоногийн турш тэргүүлж байв. 2022 оны 3 сарын 27-нд Титикул [[ЭМГХ-ны цуврал]]ын анхны тэмцээндээ түрүүлсэн ([[JTBC Классик]]).<ref>{{cite news |title=Atthaya Thitikul wins first on LPGA, denies Nanna Koerstz Madsen second straight |url=https://www.golfchannel.com/news/atthaya-thitikul-wins-first-lpga-denies-nanna-koerstz-madsen-second-straight |access-date=27 March 2022 |work=Golf Channel |agency=AP |date=27 March 2022}}</ref> 19-хөн насандаа тэрээр аль хэдийн ЭМХГ-ны цувралын 2, Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын 4 тэмцээнд түрүүлээд байв. 2022 оны 10 сарын 31-нд Титикул мэргэжлийн гольфчдын чансааг 2 долоо хоногийн хугацаанд тэргүүлж,<ref>{{cite web |url=https://www.rolexrankings.com/rankings/2022-10-31 |title=Women's World Golf Rankings |date=31 October 2022}}</ref> гольфын ертөнцийн хурц од болон гялалзсан билээ.<ref name="melton">{{cite magazine |first=Zephyr |last=Melton |title=From 308th to 5th in the world in a year?! Meet golf's fastest rising star |url=https://golf.com/news/attaya-thitikul-fastest-rising-star/ |access-date=3 May 2022 |magazine=Golf |date=1 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/golf/story/_/id/34918871/thai-teen-thitikul-becomes-2nd-youngest-no-1-women-golfer |title=Thai teen Thitikul becomes 2nd youngest No. 1 women's golfer |work=ESPN |agency=Associated Press |date=1 November 2022}}</ref> Мөн оны 11 сарын 10-нд ЭМХГ-ны цувралын оны шилдэг шинэ тамирчны шагнал хүртэв.<ref name="roty">{{cite web |url=https://www.lpga.com/news/2022/atthaya-thitikul-wins-2022-louise-suggs-rolex-rookie-of-the-year-award |title=Atthaya Thitikul Wins 2022 Louise Suggs Rolex Rookie Of The Year Award |publisher=LPGA |date=November 10, 2022}}</ref> Тэрээр 2024, 2025 оны 11 саруудад [[CME Групп цувралын АШТ]]-д дараалан түрүүлж тус бүр $4 саяын шагналыг хүртсэн. 2025 онд хүртсэн шагналын мөнгөөрөө эмэгтэй гольфчидыг тэргүүлсэн Титикул 2025 оны улиралд эмэгтэй гольфын түүхэнд хамгийн цөөн оноог дунджилж (68.68) дээд амжилт тогтоон, Вэйр цомыг 2 дахь удаагаа хүртжээ (эхний удаад 2023 онд хүртсэн).<ref name="cme24">{{cite web |last=Kellum |first=Sarah |title=Jeeno Thitikul Wins CME Group Tour Championship and $4 Million First-Place Prize |url=https://www.lpga.com/news/2024/jeeno-thitikul-wins-cme-group-tour-championship-and-4-million-first-place-prize |publisher=LPGA |access-date=24 November 2024 |date=24 November 2024}}</ref><ref name="cme25">{{cite web |title=Jeeno Thitikul Wins CME Group Tour Championship for Second Consecutive Year |url=https://www.lpga.com/news/2025/jeeno-thitikul-wins-cme-group-tour-championship-for-second-consecutive-year |publisher=LPGA |access-date=24 November 2025 |date=23 November 2025}}</ref> Титикул дэлхийн чансааг 2025 оны 8 сард дахин тэргүүлж эхэлсэн<ref name="lpga-owgr">{{cite web |title=Jeeno Thitikul Moves to No. 1 in Rolex Women’s World Golf Rankings |url=https://www.lpga.com/news/2025/jeeno-thitikul-moves-to-no-1-in-rolex-womens-world-golf-rankings |publisher=LPGA |access-date=4 August 2025 |date=4 August 2025}}</ref> бөгөөд амжилт арвинтай 2025 оны улирлын дараа 2026 оны 4 сар хүртэл тэргүүллээ хадгалжээ. {{DEFAULTSORT:Титикул, Жийно}} [[Ангилал:Тайландын гольфчин]] [[Ангилал:2003 онд төрсөн]] exgs9kl4u8hh5u0u7yjfara72wtrgh5 854920 854919 2026-04-28T03:55:33Z Zorigt 49 854920 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гольфчин | name = Жийно Титикул<br><small>อาฒยา ฐิติกุล</small> | image = 2022 KPMG Women's PGA Championship - Atthaya Thitikul (52178951305).jpg | image_size = <!-- Optional, default is 200px --> | caption = Титикул 2022 онд | fullname = | nickname = Жийн / Жийно | birth_date = {{Birth date and age|2003|2|20|df=y}} | birth_place = Тайланд, [[Ратчабури муж|Ратчабури]], [[Бан Понг дүүрэг|Бан Понг]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|2003|2|20|df=y}} --> | death_place = | height = 1.62м | weight = | nationality = {{THA}} | residence = Тайланд, Ратчабури | spouse = | partner = | children = | college = | yearpro = 2020 | tour = [[Эмэгтэйчүүдийн Европын цуврал]] (2020 оноос)<br>[[ЭМГХ-ны цуврал]] (2022 оноос) | extour = <!-- Former tours which a member of --> | prowins = 21 | lpgawins = 8 | letwins = 5 | jlpgawins = <!-- LPGA of Japan Tour wins --> | klpgawins = <!-- LPGA of Korea Tour wins --> | lagtwins = 1 | alpgwins = <!-- Number of ALPG Tour wins --> | futwins = <!-- Number of Symetra Tour wins --> | otherwins = 7 | majorwins = <!-- Number of Major Championship wins --> | anainspiration = 4-р байр: 2023 | lpga = 4-р байр: 2022, 2025 | wusopen = 6-р байр: 2024 | wbritopen = 7-р байр: 2022 | evian = 2-р байр: 2025 | wghofid = <!-- World Golf Hall of Fame member ID --> | wghofyear = <!-- World Golf Hall of Fame year inducted --> | award1 = ЭМГХ-ны цувралын шагналын<br/>мөнгөн дүнгээр тэргүүлэгч | year1 = 2024, 2025 | award2 = ЭМГХ-ны цувралын оны шилдэг | year2 = 2025 | award3 = ЭМГХ-ны цувралын Вэйр шагнал<br/>(хамгийн цөөн дундаж оноо) | year3 = 2023, 2025 | award4 = AON Risk Reward Challenge | year4 = 2024 | award5 = ЭМГХ-ны цувралын шилдэг шинэ | year5 = 2022 | award6 = Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын<br/>оны шилдэг | year6 = 2021 | award7 = Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын<br/>алдрын одон | year7 = 2021 | award8 = Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын<br/>оны шилдэг шинэ | year8 = 2021 | award9 = Тайландын эмэгтэйчүүдийн цувралын<br/>алдрын одон | year9 = 2020 | awardssection = <!-- location of awards page or section --> | medaltemplates = {{МедальТэмцээн|[[Өсвөрийн олимп]]}} {{МедальАлт|[[2018 оны өсвөрийн олимп|Буэнос-Айрес 2018]]|Холимог баг}} {{МедальТэмцээн|[[Зүүн өмнөд Азийн наадам]]}} {{МедальАлт|Куала-Лумпур 2017|Эмэгтэй ганцаарчилсан}} {{МедальАлт|Куала-Лумпур 2017|Эмэгтэй баг}} {{МедальХүрэл|Филиппин 2019|Эмэгтэй баг}} }} '''Аттаяа "Жийно" Титикул''' ({{langx|th|อาฒยา ฐิติกุล}}, 2003 оны 2 сарын 20-нд төрсөн) нь Тайландын мэргэжлийн гольфчин бүсгүй. АНУ-д төвтэй [[ЭМГХ-ны цуврал]] болон [[Эмэгтэйчүүдийн Европын цуврал]]д өрсөлддөг. Тэрээр сонирхогч тамирчин байхдаа буюу 2017 оны 7 сарын 9-нд Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын Тайландын АШТ-д 14 нас 4 сар 19 хоногтойдоо түрүүлж, мэргэжлийн гольфын тэмцээнд хамгийн залуудаа түрүүлсэн хүн болсон бөгөөд энэ амжилт нь 2023 он хүртэл хадгалагдсан юм.<ref name="bbc-sport-20170709">{{cite news |title=Atthaya Thitikul, 14, becomes youngest ever winner of professional event |url=https://www.bbc.com/sport/golf/40547166 |work=BBC Sport |accessdate=2 May 2018 |date=9 July 2017}}</ref> Тэрээр сонирхогчдын гольфын дэлхийн чансааг 2019 оны 6 сарын 26-наас хойш дундаа завсарлагатайгаар нийт 12 долоо хоногийн турш тэргүүлж байв. 2022 оны 3 сарын 27-нд Титикул [[ЭМГХ-ны цуврал]]ын анхны тэмцээндээ түрүүлсэн ([[JTBC Классик]]).<ref>{{cite news |title=Atthaya Thitikul wins first on LPGA, denies Nanna Koerstz Madsen second straight |url=https://www.golfchannel.com/news/atthaya-thitikul-wins-first-lpga-denies-nanna-koerstz-madsen-second-straight |access-date=27 March 2022 |work=Golf Channel |agency=AP |date=27 March 2022}}</ref> 19-хөн насандаа тэрээр аль хэдийн ЭМХГ-ны цувралын 2, Эмэгтэйчүүдийн Европын цувралын 4 тэмцээнд түрүүлээд байв. 2022 оны 10 сарын 31-нд Титикул мэргэжлийн гольфчдын чансааг 2 долоо хоногийн хугацаанд тэргүүлж,<ref>{{cite web |url=https://www.rolexrankings.com/rankings/2022-10-31 |title=Women's World Golf Rankings |date=31 October 2022}}</ref> гольфын ертөнцийн хурц од болон гялалзсан билээ.<ref name="melton">{{cite magazine |first=Zephyr |last=Melton |title=From 308th to 5th in the world in a year?! Meet golf's fastest rising star |url=https://golf.com/news/attaya-thitikul-fastest-rising-star/ |access-date=3 May 2022 |magazine=Golf |date=1 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/golf/story/_/id/34918871/thai-teen-thitikul-becomes-2nd-youngest-no-1-women-golfer |title=Thai teen Thitikul becomes 2nd youngest No. 1 women's golfer |work=ESPN |agency=Associated Press |date=1 November 2022}}</ref> Мөн оны 11 сарын 10-нд ЭМХГ-ны цувралын оны шилдэг шинэ тамирчны шагнал хүртэв.<ref name="roty">{{cite web |url=https://www.lpga.com/news/2022/atthaya-thitikul-wins-2022-louise-suggs-rolex-rookie-of-the-year-award |title=Atthaya Thitikul Wins 2022 Louise Suggs Rolex Rookie Of The Year Award |publisher=LPGA |date=November 10, 2022}}</ref> Тэрээр 2024, 2025 оны 11 саруудад [[CME Групп цувралын АШТ]]-д дараалан түрүүлж тус бүр $4 саяын шагналыг хүртсэн. 2025 онд хүртсэн шагналын мөнгөөрөө эмэгтэй гольфчидыг тэргүүлсэн Титикул 2025 оны улиралд эмэгтэй гольфын түүхэнд хамгийн цөөн оноог дунджилж (68.68) дээд амжилт тогтоон, Вэйр цомыг 2 дахь удаагаа хүртжээ (эхний удаад 2023 онд хүртсэн).<ref name="cme24">{{cite web |last=Kellum |first=Sarah |title=Jeeno Thitikul Wins CME Group Tour Championship and $4 Million First-Place Prize |url=https://www.lpga.com/news/2024/jeeno-thitikul-wins-cme-group-tour-championship-and-4-million-first-place-prize |publisher=LPGA |access-date=24 November 2024 |date=24 November 2024}}</ref><ref name="cme25">{{cite web |title=Jeeno Thitikul Wins CME Group Tour Championship for Second Consecutive Year |url=https://www.lpga.com/news/2025/jeeno-thitikul-wins-cme-group-tour-championship-for-second-consecutive-year |publisher=LPGA |access-date=24 November 2025 |date=23 November 2025}}</ref> Титикул дэлхийн чансааг 2025 оны 8 сард дахин тэргүүлж эхэлсэн<ref name="lpga-owgr">{{cite web |title=Jeeno Thitikul Moves to No. 1 in Rolex Women’s World Golf Rankings |url=https://www.lpga.com/news/2025/jeeno-thitikul-moves-to-no-1-in-rolex-womens-world-golf-rankings |publisher=LPGA |access-date=4 August 2025 |date=4 August 2025}}</ref> бөгөөд амжилт арвинтай 2025 оны улирлын дараа 2026 оны 4 сар хүртэл тэргүүллээ хадгалжээ. {{DEFAULTSORT:Титикул, Жийно}} [[Ангилал:Тайландын гольфчин]] [[Ангилал:2003 онд төрсөн]] tsroe87tdatz8wr34spyun1zghczcnn 0 144941 854911 852730 2026-04-28T02:48:56Z ~2026-25914-25 104227 Намтар хэсэгт сайжруулалт хийв 854911 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Урлагийнхан|Name=Амарбаярын Шагдарсүрэн|төрсөн=1941|төрсөн газар=Бууцагаан сум, Баянхонгор аймаг|харьяалал=Монгол үндэстэн|мэргэжил=Иргэний ба үйлдвэрийн барилгын инженер, улс төр судлаач, эдийн засгийн ухааны Доктор [PhD], Профессор|зураг=Шагдарсүрэн_зураг.png}} '''Амарбаярын Шагдарсүрэн''' 1941 оны 5-р сарын 01-нд [[Ховд аймаг|Ховд]] аймгийн [[Булган сум|Булган]] сум “Шар хулс”-ны Зэл мод гэдэг газар төрсөн. Монгол улсын Төр, нийгмийн зүтгэлтэн, судлаач, нэрт соён гэгээрүүлэгч, Зохиолч, Яруу найрагч, Эдийн засгийн ухааны Доктор [PhD], Профессор. == Төгссөн сургууль == * 1949-1956 онд Булган сумын бүрэн бус дунд сургууль * 1956-1958 онд Нийслэлийн Сүхбаатарын нэрэмжит Хоёрдугаар дунд сургуулийн 8,9-р анги * 1958-1959 онд Ховд аймгийн 10 жилийн Нэгдүгээр дунд сургуулийн 10-р анги * 1959-1964 онд МУИС-ийн Барилга инженерийн факультет * 1966 онд Улаанбаатар хотын, 1988 онд Москва хотын Улс төрийн оройн Их сургуулиудыг тус тус дүүргэсэн. * Улс төрийн дээд боловсролтой, Үйлдвэрийн болон Иргэний барилгын инженер, Эдийн засагч мэргэжилтэй * 2004 онд Москва хотод Европын Мэдээллийн Академид Эдийн засгийн ухааны доктор [PhD], “Профессор цолыг хамгаалсан == Намтар == Хонгараачин овогт Вангийн торгууд ястан, малчин Амарбаярын голомтыг залгасан отгон хүү Шагдарсүрэнгийн амьдралын түүх нь нүүдэлчин ахуйн хатуужил, шинэ цагийн эрдэм боловсролын эрэл хайгуул дунд өрнөжээ. Түүний хүүхэд нас дэлхий дахиныг хамарсан дайны хүнд хэцүү он жилүүдтэй давхацсан хэдий ч эх орныхоо хөрс шороон дээр мал аж ахуй, газар тариалангийн хөдөлмөрт эрт хөл тавьж, амьдралын ухаанд суралцан өсөж торнисон байна. Эх нутаг, элгэн саднаа гэсэн халуун сэтгэл нь түүнийг хүнлэг, тууштай Монгол улсын иргэн болгон төлөвшүүлсэн юм. Түүний аав Жаргалын Амарбаяр нь мал маллах, тариа тарих зэрэг хар бор ажилд хатуужсан, эмнэг хангал сургах, морь буйгуйлдах эрдэмдээ гаргууд төдийгүй өвөрмөц исгэрээгээрээ нутаг усандаа алдаршсан, бусдад тусархуу "төрийн хар хүн" байлаа. Харин эх Баясгайн Түвшээ нь үр хүүхдээ ардын сургаал үгээр хүмүүжүүлж, уран гараараа үйл урласан, ажилсаг, нинжин сэтгэлтэй нэгэн байв. Шагдарсүрэнгийн амьдралд түүний ах, эгч нар эрдэм боловсрол, хөдөлмөрийн гэрэлт үлгэр дуурайлал нь болж байлаа. Эгч Цэвэг нь шилдэг малчин, уран үйлчин байж дүүгээ чиглүүлж байсан бол ах Пагма нь Баруун Монголоос төрөн гарсан анхны хүний их эмч нарын нэг, Ховд аймгийн "Шилдэг 100 эрхэм"-д багтсан нэр хүндтэй эмч байв. Тэрээр насаараа бусдын сайн сайхны төлөө зүтгэхийн зэрэгцээ дүүгийнхээ туурвисан “Далдугаар зөрлөг” номын тавдугаар боть болох "Монгол ардын зүйр цэцэн үгийн шигшмэл"-ийг монгол бичгээр уран гоёор хадаж, гар бичмэлээр алдаа мадаггүй бичиж үлдээсэн нь ах дүүсийн нандин холбоо, соёлын өв соёлыг дээдлэх сэтгэлийн илэрхийлэл болсон юм. А.Шагдарсүрэнгийн хувь тавилан Монгол улсын дээд боловсрол, техникийн салбарын түүхтэй салшгүй холбоотой. Тэрээр 1959 онд МУИС-ийн Барилга инженерийн анги анх нээгдэхэд эрдмийн босгыг нь алхан орж, 1964 онд Үйлдвэр, иргэний барилгын инженер мэргэжлээр төгссөн "Анхны" төгсөгчдийн нэг болсон түүхтэй. Түүний амьдралын замналд "анхны" гэх тодотголтой олон үйл хэрэг байдгийн нэгээхэн хэсэг нь Монголчуудын ахуйн соёлд хийсэн хувьсгал юм. Техник технологийн дэвшлийг соргогоор мэдэрч, электрон барааг эх орондоо оруулж ирэн, ард иргэдийн өдөр тутмын амьдралыг хөнгөвчлөх шинэ соёлыг нэвтрүүлсэн нь түүнийг яах аргагүй шинийг санаачлагч, түүчээлэгч хүн болохыг гэрчилнэ. Ийнхүү тэрээр барилгын инженерийн нарийн ухаанаас гадна үндэсний өв соёл, орчин цагийн дэвшлийг хослуулсан нөр их хөдөлмөрөөрөө эх орныхоо хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. Энэ талаар Олон улсын сэтгүүлч, Доктор Б.Дашзэвэг “Ахуйн соёлын хувьсгал” хэмээх нийтлэлдээ Ардын хувьсгалыг Сүхбаатар ялуулсан, Ардчилсан хувьсгалыг Зориг ялуулсан, Ахуйн соёлын хувьсгалыг Шагдарсүрэнчүүд ялуулсан гэж нэгэнтэй бичжээ. Хогоо дэрсэн шүүрээр шүүрдэж, хувцасаа нидрүүлгээр угаадаг байсныг халж ахуйн бүх үйлдлүүд автоматчилагдсан, Гар утас хүн бүрийн хэрэглээ болсон зэрэг том өөрчлөлтүүд нь эдүгээгийн Номин холдингийн үйл ажиллагаатай нягт холбоотой. Өдгөө 85 насыг зооглон буй Амарбаярын Шагдарсүрэнгийн хувийн сан хөмрөг, оюуны өвийг цэгцлэн үзвэл түүний хийсэн бүтээсэн нь арвин их. Мөн ивээн тэтгэж, гар бие оролцсон оюуны бүтээлүүд нь тавь, жараар тоологдоно. Жирийн малчин ардын хүү хэрхэн төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, эрдэмтэн судлаач, итгэлт бизнесмэн болж, үйлдвэр, худалдаа үйлчилгээний салбарт нэгэн жарны амьдралаа зориулжээ. А.Шагдарсүрэн Төв аймгийн Баян сумын уугуул Рэнцэнгийн Содномтойгоо 1965 онд гэр бүл болжээ. Түүний хань хүний их эмч. Тэд гурван (Уламбаяр, Баярсайхан, Энхбаяр) хүүтэй. “Бурмаар тэтгэхээр урмаар тэтгэ” гэсэн зарчмаар хүүхдүүдээ өсгөн хүмүүжүүлсэн. Монгол улсад хийсэн бүтээснээрээ манлайлж буй анхдагч компаниудын нэг нь Шагдарсүрэнгийн гэр бүлийн таван гишүүний бий болгосон Хувиараа Эрхлэх Аж Ахуй (Номин-5 ХЭАА)-аар эхэлсэн Номин Холдинг ХХК нь эдүгээ 6300 ажилтантай,Бизнесийн 6 чиглэлээр 30 гаруй охин компанитай болтлоо өргөжин тэлжээ. == Ажлын замнал == * 1964-1971 онд Байшин үйлдвэрлэх Комбинатад Ахлах техникч, Ерөнхий инженер * 1969-1971 онд Улаанбаатар хотын барилга трестэд Даамал, Ангийн ерөнхий инженер. * 1969-1976 онд МҮЭ-ийн Төв зөвлөлд Барилга, Ой мод боловсруулах үйлдвэрийн ажилчдын Үйлдвэрчний эвлэлийн Төв хорооны “Анхны” Нарийн бичгийн дарга, МҮЭ-ийн Соёлын төв ордны “Анхны” дарга * 1976-1984 онд Улаанбаатар хотын Сүхбаатар районы Намын хорооны Үйлдвэр үйлчилгээ эрхэлсэн “Анхны” Нарийн бичгийн дарга. * 1984-1989 онд БНМАУ-аас ЗСБНХУ-д суугаа Худалдааны Төлөөлөгчийн газарт барилгын асуудал хариуцсан мэргэжилтэн * 1989-1992 онд Улаанбаатар хотын Октябрийн районы Ардын Депутатуудын хурлын гүйцэтгэх захиргааны Орлогч дарга * 1992-1993 онд Материал Импекс Хангамжийн нэгдэлд Хэлтсийн дарга * 1993-2000 онд Номин трейд ХХК-д Ерөнхий менежер * 1999-2000 онд “Эрдэнэт хивс” ХК-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн дарга * 1998-2019 онд “Чингэс хаан” дээд сургуулийн ТУЗ-ийн “Анхны” дарга * 2000-2004 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн * 2008 оноос “Монгол тэмүүлэл-Сайхан Монгол орон”ТББ-ын Удирдах зөвлөлийн дарга * 2004 оноос одоог хүртэл “Номин холдинг” ХХК-ийн ТУЗ-ын гишүүн зөвлөх * 2004 оноос Эрдэнэт хивс ХХК, Натурал Текстайл Групп (NTG) ХХК-ийн ТУЗ-ын гишүүн. '''ГАР БИЕ ОРОЛЦСОН, БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТУУД''' ===Социалист бүтээн байгуулалтын жилүүдэд=== * 1963 он Атар-Өргөө ХК-ийн барилга 1964-1969 он 15-р хорооллын угсармал орон сууцны барилгууд * 1969-1970 он Улаанбаатар хотын 100 автобусны зогсоол * 1969-1971 он БНМАУ-ын Холбооны Яамны барилга * 1969-1971 он Сүхбаатар дүүргийн Нэгдсэн эмнэлэг * 1969-1971 он Монгол кино үйлдвэрийн барилга, Плёнк хадгалах агуулахууд, уурын зуухын хамт * 1969-1971 он Шинжлэх ухааны академийн барилга, (Хими, Физик, Түүхийн хүрээлэнгүүд ) * Кино үйлдвэрийн Плёнк хадгалах агуулахууд, уурын зуухын хамт * 1971 он Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн барилгын өргөтгөл, баруун, зүүн жигүүрийн саравч * 1975-1976 он МҮЭ-ийн Соёлын төв ордны барилга '''ЗАХ ЗЭЭЛИЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХАРИЛЦААНД ШИЛЖСЭНЭЭС ХОЙШ ХЭРЭГЖҮҮЛСЭН БА ХЭРЭГЖҮҮЛЖ БУЙ БАРИЛГА БАЙГУУЛАЛТЫН ТӨСЛҮҮД''' [[Файл:Hheerree1.png|900x900px|thumb|.]] [[Файл:Picshag.png|900x900px|thumb|.]] [[Файл:Asdfghjytg.png|900x900px|thumb|.]] [[Файл:Okjnkj.png|900x900px|thumb]] [[Файл:Qq0987iuy.png|900x900px|thumb|.]] [[Файл:₮жөс.png|900x900px|thumb]] [[Файл:Hjktvtv.png|900x900px|thumb]] [[Файл:Dfiuhb.png|900x900px|thumb]] ==Дурсамж== Түүний амьдралд 1984 онд ЗХУ-д ажиллаж амьдрах хувь тохиосон. Ид өөрчлөн байгуулалтаар амьсгалж ажилласан жилүүд дуусч, 1989 оны дундуур эх орондоо ирэхэд ардчиллын салхи сэвэлзэж, нийгэм улс төрийн хувьд өөрчлөлттэй нүүр тулах хүндхэн цаг үед тэрээр Нийслэлийн Октяберийн районы Ардын депутадуудын Хурлын Гүйцэтгэх Захиргааны Орлогч даргын албыг хашсан байдаг. Төрийн ажил амаргүй. Ардчиллыг бусдын адил талархан дэмжиж, ажил үйлсээрээ тус дэм болох гэж өдөр шөнөгүй зүтгэсэн он жилүүд байлаа. Тэр дундаа 90-ээд оны эхээр Засгийн газрын “20-р тогтоол” гарснаар мөнгөний ханш унаж, юмны үнэ өдрөөс өдөрт нэмэгдэж, , инфляци 360 хувьд хүрч иргэдийн амьдрал ядуурч байсан цаг үе. Давснаас өөр юмгүй хоосон дэлгүүрүүдээр картын бараа хувиарлаж, айл өрх бүрт хүргэх хүнд ажлыг хийж явсан. Ард нь гарсан ч хариуд нь эрүүл мэндээ алдсан. Гэлээ гээд зүгээр суусангүй. “Материал импекс” хангамжийн нэгдэлд хэлтсийн даргаар очсон. Нэгэнт муудсан бие сэхэл авалгүй ажлаа өгч, тахир дутуугын 2-р группт хүртэл орсон. Эхнэр 3 хүүхдийн хамт Номин-5 Хувиараа Эрхлэх Аж Ахуй ( ХЭАА) байгуулж, гэрээрээ оёдлын үйлдвэрлэл эрхэлсэн дурсамж. [[Файл:QazxdesxcgfFGHYTFCVF.jpg|400x300px|thumb|А.Шагдарсүрэн хань, гурван хүүхдийн хамт Москва хот 1987 он.]] ==А.ШАГДАРСҮРЭНГИЙН ӨӨРИЙН ОЮУНЫ САН== '''ТҮҮХ, УЛС ТӨР, ЭДИЙН ЗАСГИЙН БҮТЭЭЛҮҮД''' 1. Гэрээн засаад төрөөн засмуй 2000 он, 2004 он 2. Төрөө түшилцсэн мину 2004 он 3. Хөрөнгө оруулалтын эдийн засгийн асуудалд 2005 он 4. Төр түмнээ дээдэлсэн Номингийнхон 2006 он 5. Бидний аав ээж 2008 он 6. Эрэл, урланг эрхэмлэсэн Эрдэнэт хивснийхэн 2011 он 7. Төр түмнээ дээдэлсэн Номингийнхон 2012 он 8. Номингийн тэмдэглэлүүд 2013 он 9. Mongolian Economy сэтгүүлийн тусгай дугаар 2017 он 10. Төр түмнээ дээдэлсэн Номингийнхон 2017 он 11. Монгол Тэмүүлэл - Монгол ухаанаар хөгжихүй 2018 он 12. Далдугаар зөрлөг II (Намтрын товчоон, Дурсамж,Номын өмнөтгөл, Нөхдийн дотно үг, Миний хэлсэн үг) 2020 он 13. Далдугаар зөрлөг III (Хэвлэл мэдээллийн нийтлэл, ярилцлага, Уншигчдын санал, шүүмж) 2020 он 14. Mongolian Economy сэтгүүлийн тусгай дугаар 2021 он 15. Гар бие оролцсон бүтээн байгуулалтууд мину 2021 он 16. Торгуудын түүхэн товчоон 2021 он 17. Төр түмнээ дээдэлсэн Номингийнхон 2023 он 18. Далдугаар зөрлөг 6-р боть Монгол Тэмүүлэл - Монгол ухаанаар хөгжихүй 2024 он 19. Далдугаар зөрлөг 7-р боть Гэрээ засаад төрөө засмуй 2024 он 20. Далдугаар зөрлөг 8-р боть Монгол Тэмүүлэл - Монгол ухаанаар хөгжихүй 2024 он 21. Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, Доктор, Профессор, Зурхай судлаач, Монгол Улсын Ардын багш Л.Тэрбиш, Хувраг Түвдэн Довдан, Зурхайч Доржийн Цогтбаатар лам нарын цаг тооны бичгүүдийг харьцуулан судалж "Монгол зурхайн цаг тооны бичиг"-ийг 2009 оноос одоог хүртэл жил бүр гаргаж байна. '''УТГА ЗОХИОЛ, ЯРУУ НАЙРГИЙН БҮТЭЭЛҮҮД''' 1. Итгэлийн тухай дуулал 2002 он 2. 1206 зүйр цэцэн үг 2005 он 3. 2006 зүйр цэцэн үг 2005 он 4. “Номин эрдэнийн орон” дуу шүлгийн түүвэр 2007 он 6. Зүйр цэцэн үгийн хоймсон хураангуй 2010, 2012 он 7. “Номин эрдэнийн орон”[хоёр дахь хэвлэл] 2010 он 8. Гурван найраглал 2011 он 9. Хоймслон буулгасан гурван найраглал 2012 он 10. Номингийн тэмдэглэл өгүүллүүд 2012 он 12. Гурамслан буулгасан гурван найраглал [кирил, монгол бичиг, англи] 2012 он 13. Баруун Монгол ардын дуу, хөгжим [А.Шагдарсүрэн, Ж.Төмөрхуяг] 2013 он 14. “Мажестик буюу Оюуны гайхамшигт өв” Сэтгүүл 2013, 2015 он 15. “Мажестик буюу Оюуны гайхамшигт өв” Сэтгүүл [Үлэг гүрвэл] 2013 он 16. Дөрвөн найраглал , дөрмөсөн хадмал 2014 он [кирил, монгол бичиг, англи, орос] 17. Зүйр цэцэн үгийн шилмэл хураангуй I, II 2016, 2017 он 18. Ойрад холбоо үг, аялгын тайлал 2018 он 19. “Далдугаар зөрлөг” I [дуу, шүлэг, найраглал, тэмдэглэл] 2020 он 20. Тод дуудаж, Цэвэр ярьж суръя 2023 он == Номин Холдинг ХХК-ийн Ивээн тэтгэсэн оюуны бүтээлүүд == 1. Физикийн бодлогын цуврал [ЕБС-ийн сурагчдад] 1998 он 2. Майкл Жексон 1998 он 3. Монголын 100 хаан, 8 богд цуврал бүтээлууд 1999-2019 он 4. Чингис хаан 1999 он 5. Чингис хаан судлал (цуврал сэтгүүл) 2000 оноос 6. Төрийн ажилтны ёс зүй 2001 он 7. Мөнгө ярьдагсан бол 2002 он 8. Торгууд ардын аман зохиол 2003 он 9. Өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч Их эзэн Чингис хаан 2003 он 10. Чингис хааны нэвтэрхий толь 2004 он 11. Монголын тусгаар тогтнолын түүхэн хураангуй ба Зүүн гарын Ойрад Монгол, Ардын журамт цэргүүдийн дурдатгал 2005 он 12. Монголын аялал жуулчлалын нэвтэрхий толь 2005 он 13. Вангийн торгууд түмний түүхэн дурдатгал 2005 он 14. Фермерийн аж ахуйн зохион байгуулалтын загвар 2006 он 15. Гал унтраах анхан шатны багаж хэрэгсэл [Онцгой байдлын албатай хамтарсан] 2006 он 16. Галдан бошигт хаан 2006 он 17. Махагүргис, Молон, Мандуул хаад 2007 он 18. Сүлдэт хилийн холбоо (Дуу шүлгийн дээжис) 2007 он 19. Хөөрхий дөө миний аав, ээж, нутаг ус бидэн дөрөв 2007 он 20. Ахдаа илгээсэн арван захидал 2007 он 22. Т.Султаны уран бүтээлийн үнэ цэнэд хөтлөхүй 2008 он 23. Хүүхэд, гэр бүл, улсын хөгжил 2010 он 24. Монгол ухаанаар хөгжихүй цувралууд 2009, 2010, 2013, 2015 он 25. Монгол ухаанаар хөгжихүй (Өврийн ном) 2009 он 26. Үр хүүхэддээ үлдээх өв сургамж 2009 он 27. Борлуулалт арилжааны цагийг эзэлсэн 100 агуу санамж 2010 он 28. Мэргэн санаа 2012 он 29. Торгуудын Их нүүдэл 2011 он 30. Ойрад үг аялгын тайлал 2013 он 31. Намжаа Вангийн Алтан овоо 2013 он 32. Жижиглэн худалдаа (сурах бичиг) 2013 он 33. Бизнес төлөвлөлт (аргазүй, аргачлал) 2013 он 34. Монголын сэтгүүлзүй 100 жил (Хамгийн, Хамгийн) 2013 он 35. Гонгорын Рэнцэнгийнхэн 2014 он 36. Дэлхийд гайхагдсан Монгол улс DVD 2015 он 37. Эртэч Монгол цувралууд I, II 2014, 2015 он 38. Хөгжил дэвшилд өрнөсөн он жилүүд 2015 он 39. Халуун нар, сэрүүн салхи 2016 он 40. Алтайд гаргасан мөр 2016 он 41. Чингис хааны амжилтын нууц 2016 он 42. Вангийн торгуудын бахархан дуурайх үйлстэн 2018 он 43. Орчуулгын онол, дадлагын зарим асуудал 2018 он 44. Даяаршил, боловсрол, хүмүүжил 2019 он 45. Жарны дуун шастир роман 2019 он 46. Далай Их Торгууд түмний түүх (сонсдог ном) 2020 он 47. Ховд хотын бага тайлбар толь 2020 он 48. Эгэл хөвүүн эрхэм хүмүүн Ц.Сүрэмжав 2023 он 49. Торгуудын түүх, шашин, өв соёл 2023 он 50. Энэ Цагийн Монголчууд I, II боть 2024 он == Номин Холдинг ХХК-ийн Ерөнхий ивээн тэтгэгчээр оролцож, хамтран ажилласан Урлаг соёл, хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаанууд == 1. Зууны манлай дуучин Б.Сарантуяагийн анхны тоглолт 1996-1997 он 2. Нийслэлээ хөгжүүлэх “Улаанбаатар сан” байгуулах 1996 он 3. Камертон хамтлагийн тоглолт 1998-2000 он 4. Камертон хамтлагийн клип, компакт дискийг бүтээхэд 1999 он 5. Дуучин Ангирмаагийн компакт диск бүтээхэд 1998-1999 он 6. Дуучин Ангирмаагийн тоглолт 1998,1999 он 7. Найм дахь гараг хамтлагийн анхны компакт диск бүтээхэд 1999 он 8. Найм дахь гараг хамтлагийн анхны бие даасан тоглолтыг 1999 он 9. МУ-ын соёлын гавъяат зүтгэлтэн, ая зохиогч Л.Балхжавын СД 1999 он 10 Л.Балхжавын компакт дискний баярыг тэмдэглэхэд 1999 он 11. Баянгол дүргийн ясли цэцэрлэгүүдийн дундах уралдаан 1998-2000 он 12. Морин төвөргөөн уралдаан 1999 он 13. Гоёл 99 тэмцээн 1999 он 14. Пентатоник 1999 он 15. Хасу бөхийн анхны тэмцээн 1999 он 16. Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын зарим тоглолтууд 1999- 2000 он 17. Хурд хамтлагийн “Хурд симфони” тоглолт 1999 он 18. Уруулын будаг хамтлагийн анхны компакт дискийг бүтээхэд 2000 он 19. Ширээний теннисний улсын аварга шалгаруулах тэмцээн 1999-2000он 20. “Мянганы зам” Хөтөлбөрийг дэмжин, нийтийг уриалсан үүрэг авч, хандив өргөх санаачлага гарган ажилласан 2001 он 21. Кимоно шоу 2001 он 22. Вансэмбэрүү шалгаруулалт 2002 он 23. Дамбадаржаа хийдийг сэргээн засварлах 2002 он 24. Буян арвижих хийдийн тохижилт 2003 он 25. Ховд аймгийн Булган суманд БНМАУ-ын Баатар Э.Шийлэг, Б.Бадам нарын хөшөө босгосон 2003 он 26. Бамбар эрдэнийн хийдийн суварга 2006 он 27. Сэтгэлийн цай үйл ажиллагаа 2006 он 28. Чингэс хаан кино группийн үйл ажиллагаа 2006 он 29. “Сургуулийн өмнөх боловсрол” үндэсний болон дүүргийн дэд хөтөлбөр 2006 он 30. Өнчин хүүхдийг асрах газар 2006 он 31. Хүүхдийн төлөө амьдрах ухаан төв 2006 он 32. Эрдмийн өргөө цогцолбор 2006 он 33. Э.Эрхэмбаяр хүүгийн эмчилгээний зардлыг бүрдүүлэх зорилгоор зохион байгуулсан “Амьдрал бэлэглэе” хандивын тоглолт 2006 он 34. Тархины саажилттай хүүхдүүдэд тоглоом хандивлан 10 хүүхдийг Хүүхдийн төлөө “Халуун болор” төвд эмчлүүлэх зардал 2006 он 35. “Номин” нэртэй бүх хүүхдүүдэд гарын бэлэг Жил бүр 36. Малчдад өвлийн бэлтгэлд нь Жил бүр 37. Ахмадын асрамжийн газарт / удаа дараа/ 38. Өндөр настан, ахмадуудад Жил бүр 39. Түүх, соёлын үнэт эдлэлийн дуудлага худалдаа 2006, 2007он 40. “Торгууд судлалын сан “ үүсгэн байгуулахад, 2007 он 41. Ховдын ирээдүй сан” байгуулахад 2007 он 42. “Монгол Тэмүүлэл Сан” үүсгэн байгуулахад, хандив өгч, байгууллага, хамт олны ажил амьдралд өглөгийн гараа сунгасан /жил бүр/ 2008-2026 он 43. “Монгол тэмүүлэл-Сайхан Монгол орон” Төрийн бус байгууллагын “Эртэч Монгол” уулзалт ярилцлагууд 2009-2025 он 44. Утга зохиолын боловсролын шинэчлэл академи, Мажестик буюу Оюуны гайхамшигт өв сэтгүүл, Төрийн бус байгууллагуудын Дэлхийн түвшний шилдэг санал- санаачлага, позитив үйл ажиллагааг дэмжсэн чиглэлд 2009-2023 он 45. Соёлын төв өргөөний 20 жилийн ойд зориулсан тоглолт 2007 он 46. Сонор студи“Аз жаргаl & Bad boy” нэртэй уран сайхны кино 2007 он 47. Дуучин Quiza “Чи бүхнээс илүү” тоглолт 2007 он 48. Дэлхийд гайхагдсан Монгол урлаг DVD цомог 2011 он 49. Түүх, соёлын үнэт эдлэлийн дуудлага худалдаа 2011, 2012он 50. Дорноговь аймагт Хамрын хийдийн Чогчин дуганад хандив 2013 он 51. Төв аймгийн Баян суманд 65 ортой “Дэлбээ” хүүхдийн цэцэрлэгийг хувийн хөрөнгө оруулалтаар барьж улсад өгсөн 2014 он 52. Монгол улсын Драмын театрын хэд хэдэн арга хэмжээ, ой тэмдэглэлт баярууд 2014 он 53. “Алтан хулгана” наадам 2015 он 54. Баруун монгол ардын дуу хөгжим номыг DVD цомогийн хамт /А.Шагдарсүрэн, Ж.Төмөрхуяг нарын / 2015 он 55. Дуучин Пэлжээгийн Адарсүрэнгийн цомог 2017 он 56. Түүх, соёлын үнэт эдлэлийн дуудлага худалдаа 2017 он 57. Аглуу, Бооёо “Найзууд” тоглолт 2017 он 58. Боловсрол телевиз “Mongolian Next Top Model” шоу 2017 он 59. Үндэсний их баяр наадмын парад 2017 он 60. “Говийн домог” кино 2017-2018 он 61. Монгол HD телевиз “Ороод гараач” шоу 2017 он 62. NTV телевиз “Ахлах тогоочийн заавраар” шоу 2017-2018 он 63. UBS телевиз “Perfect dance” шоу 2017-2018 он 64. Боловсрол телевиз “80 саяын уналт” шоу 2017-2018 он 65. МУГЖ Насантогтохын бие даасан тоглолт 2018 он 67. Цагаан-Уул шүлгийн наадам 2018 он 68. JCI “International Business Fair” форум 2018 он 69. Хонхтой бөмбөгийн холбооны шигшээ багийн тамирчдын Азийн тэмцээн 2018 он 70. Монголын дурангийн мэс засалчдын 3-р их хурал 2018 он 71. Авзага Мандал кино 2018 он 72. XMF хөгжмийн фестивал 2018 он 73. Жүжигчин Б.Амарсайхан уран бүтээл 2018 он 74. Эмоци хошин урлагийн продакшны тоглолт 2019 он 75. Hulegu pictures “Бүтэн амьдрал” уран сайхны олон ангит кино 2019 он 76. Монголын хонхтой бөмбөгийн холбооны шигшээ багийн тамирчдыг дэмжин ажиллалаа 2019 он 77. “Шинэ замнал” ТББ Зүймэл даавуун урлалын ОУ-ын үзэсгэлэн 2019 он 78. SPS телевиз “Жүдо бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн” 2019 он 79. МУИС Бизнесийн сургуультай хамтран “Олон улсын бизнесийн үндэсний олимпиад” 2019 он 80. Монголын Үндэсний Олимпийн Хорооны албан ёсны түнш байгууллага 2019 он 81. С1 телевиз “Зөв давалгаа” зорилтот контент 2019 он 82. МУГЖ Дуучин Т.Ариунаа “Тэнгэр шиг бай” тоглолт 2019 он 83. С1 телевиз “Бүсгүйчүүдийн клуб” нэвтрүүлэг 2019 он 84. MN25 телевиз “Герман- Монголд 1 удаа” шоу нэвтрүүлэг 2019 он 85. MN25 телевиз “Танайд хоноё” нэвтрүүлэг 2019 он 86. MN25 телевиз “Монгол-Германы хамтын ажиллагаа 45 жил- 45 өнгө төрх” төсөл нэвтрүүлэг 2019 он 87. Эмоци продакшн тоглолтын ивээн тэтгэлэг 2019 он 88. Монгол HD телевиз “Намайг сонгооч” шоу нэвтрүүлэг 2019 он 89. NTV телевиз “Эхнэрийн заавраар” шоу нэвтрүүлэг 2020 он 90. Peorty Night Vol.2 Яруу найргийн тоглолтын ивээн тэтгэлэг 2021 он 91. Токио 2020 Хөтлөгч Ганхүүгийн аялалын нэвтрүүлгийн ивээн тэтгэлэг 2021 он 92. S телевиз - Бидний шинэ жил контент 2021 он 93. Sun Juniper амьд хөгжимийн хамтлагийн анхны бие даасан тоглолтын ивээн тэтгэлэг 2022 он 94. Уртын дуучин Б.Батцэцэглэнгийн анхны бие даасан тоглолтын ивээн тэтгэлэг 2022 он 95. The Baatar хамтлагийн бие даасан тоглолт 2022 он 96. Монголын элэг цөс, нойр булчирхайн үндсэний төвд хандив 2022 он 97. UBS телевизийн Бидний шинэ жил контент ивээн тэтгэлэг 2022 он 98. Central TV- Таван алтан цагираг контент 2022 он 99. Боловсрол телевиз- Бидний үед контент нэвтрүүлэг 2022 он 100.Mongol HD- Love Menu нэвтрүүлэг 2022 он 101.MNB TV- 55жилийн ойн хандив 2022 он 102.Дорноговь аймгийн Эрдэнэ сумын Төхөмийн хөндийн Ар цацын ус гэх газарт 36,000ш мод тарих “Шамбала2056” төсөлд 1мянган мод суулгаж хамтран ажиллав 2023он 103.Улаанбаатар хотод орсон борооны улсаас үүссэн их үерийн ажилд зориулан 30сая төгрөгийн үнэ бүхий хүнс, хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүнийг УОБЕГ-т хандивлан, хүлээлгэн өгөв 2023 он 104.Playtime 2023 - Ивээн тэтгэлэг, хамтран ажиллав 2023 он 105.Gremix - Хүүхдэд ээлтэй Номин, Аутизмтэй хүүхдүүдэд зориулсан өдөрлөг 2023 он 106.Mongolian entertaiment - ОУ-ын тэмцээнд оролцох дэмжлэг 2023 он 107.San Jupiter хамтлаг - Ивээн тэтгэлэг, хамтран ажиллах 2023 он 108.Дуучин Seryoja - Ивээн тэтгэлэг, хамтран ажиллах 2023 он 109.Star Dance - ОУ-ын тэмцээнд оролцох дэмжлэг 2023 он 110.UB comedy - Playtime арга хэмжээнд ивээн тэтгэн ажиллав 2023 он 111.Unicorn - Хүүхдийн баярын арга хэмжээнд ивээн тэтгэн ажиллав 2023 он 112.ЦДБЭЧ-ын Эсэргэн хамтлагтай хамтран ажиллаж, ивээн тэтгэв 2023 он 113.Реппер Thunder - Нийгэмд эерэг сэтгэгдэл төрүүлэх дуу хийлгэхэд ивээн тэтгэж хамтран ажиллав 2023 он 114.Жүжигчин Ундармаа - Эзэгтэйн туслах төсөл ивээн тэтгэсэн 2023 он 115.Төв аймгийн 100 жилийн ойн улсын баяр наадамд зориулан нутгийн засаг даргад 10сая төгрөгийн үнэ бүхий цахилгаан бараа бүтээгдэхүүн хандивлав 2023 он 116.“Зүрх мартахгүй” Хандивын аяныг 67 салбар дэлгүүрээр дамжуулан 2 жил дарааллан амжилттай зохион байгуулж нийт 560 сая төгрөгийг “Зүрх мартахгүй” ТББ-д хандивлан мянга мянган бяцхан зүрхэнд амьдрал бэлэглэсэн 2023, 2024 он 117.Боловсрол ТВ Аяыг таа, Монголын саятан - Нэвтрүүлгийн ивээн тэтгэлэг 2024 он 118.Хурд хамтлаг -Бүсгүй Киноны ивээн тэтгэлэг 2024 он 119.Тэнгисийн эрэг шоу нэвтрүүлэг - Нэвтрүүлгийн ивээн тэтгэлэг 2024 он 120.Монголика Сэтгүүлтэй хамтран ажиллав 2024 он 121.С1 телевиз Нийслэл аав нэвтрүүлэг - Нэвтрүүлгийн ивээн тэтгэлэг 2024 он 122.Дуучин Батцэцэглэн - хамтран ажиллан, ивээн тэтгэсэн 2024 он 123.Дуучин Алтанжаргал - Ивээн тэтгэж хамтарч ажилласан 2024 он 124.Хөтлөгч кино найруулагч Миеэгомбо - Ивээн тэтгэж хамтарч ажилласан 2024 он 125.Хар тас хамтлаг - Ивээн тэтгэж хамтарч ажилласан 2024 он 126.Барилга.mn сэтгүүлийн ивээн тэтгэлэг 2024 он 127.Мазаалай баавгайн баримтат кино - Ивээн тэтгэлэг 2024 он 128.“Дэлхийн Зөн Монгол” ОУБ-тай хамтран 2 жил дарааллан нийт 100 хүүхдийн хөгжлийг дэмжих “Гэрэл түгээе” төсөлд ивээн тэтгэгчээр ажиллав 2024, 2025 он 129.Арт гэр төсөл - хамтран ажилласан 2025 он 130.Citta Mongolia - соёлыг түгээх контентуудад ивээн тэтгэж, хамтран ажиллав 2025 он 131.Дуучин Болд - Клипны ивээн тэтгэлэг, брэндийн нүүр царай болохоор хамтран ажиллав 2025 он 132.SteamX - Шинжлэх ухааны үзүүлбэрийг үйл ажиллагаанд Хүүхдүүдэд үзүүлбэр үзүүлэн хамтран ажиллав 2025 он 133.146 records - Клипны ивээн тэтгэлэг хийж, хүүхдийн баярт хамтран ажиллав 2025 он 134.Б.Баярхүү /зураач/ - Хүүхдийн тасгийн зураг зуруулан хамтарч ажиллав 2025 он 135.Анухай фитнесс шоу нэвтрүүлэгт - Ивээн тэтгэж хамтарч ажилласан 2025 он 136.Hulegu pictures “Амьдрах сайхан” уран сайхны олон ангит кино 2025 он 137.“Нэг баг, нэг сургууль” төслийн хүрээнд Төв аймгийн Батсүмбэр сумын Цогт-өндөр багт, хичээлийн 3 танхим, тоглоомын талбай, номын сан, амрах талбай, цэвэр усны гүний худаг, ахуйн бохир усыг цэвэрлэх байгууламж, 40 кВт-ын нарны эрчим хүчний үүсгүүртэй, 75 хүүхдийн сургууль барьж хүлээлгэн өгөв 2025 он == Онцлох бүтээл == '''ЗОХИОН БҮТЭЭСЭН ТОВШУУР ХӨГЖМҮҮД''' • А.Шагдарсүрэн, Ж.Төмөрхуяг нар санаачлан зохион бүтээсэн 5 төрлийн товшуур хөгжмөө Χοвд аймгийн Булган суманд бэлэглэжээ. [[File:20260828@hg.jpg|thumb| 1. Торгууд товшуур 2. Хун хэц товшуур 3. Орог тэх оньсон наадгайт товшуур 4 Жангар Хоромсом товшуур 5. Шигширэг, хос бөмбөртэй товшуур]] '''БАРУУН МОНГОЛ АРДЫН ДУУ ХӨГЖИМ''' [[File:Баруун монгол.png|thumb|400x400| Баруун Монгол ардын дуу хөгжим номыг гаргахдаа холбогдуулан Ойрадын өв соёл судлалын нийгэмлэгээс “Ойрад үг” аялагын тайлал ( Д.Насанжаргал, А.Туул), “Баруун Монголын хаант улсын түүх” (Х.Лхагвасүрэн) номуудыг хэвлэн гаргаж, “Тод үсэг” буюу Тод Монгол бичгийн цагаан толгойг крилл үсэгт хадан буулгаж, Үндэсний цахим нэвтэрхий тольд “Шиньжан- Уйгурын өөртөө засах орон, “Торгууд ястан”, “Торгуудын их нүүдэл” “Уваш хаан” зэрэг Ойрад судлалтай холбоотой олон мэдээллүүдийг бэлтгэн оруулав. 2013 он]] Энэхүү номонд Шиньжаны Борталын аялгуу, Шиньжан Уйгурын Ойрад Монголчуудын дуу хуур, клипийг багтаасан 30 гаруй CD, ном тохимлоос авсан дуу хөгжим, нотыг өөрсдийн бичсэн дүрс бичлэгийн хамт ганцхан dvd-д багтааснаар Баруун Монголын дуу хөгжимтэй танилцах, түүнээс суралцах, судлах бололцоог бүрдүүлжээ. Энэхүү номонд Ойрад Монголын 260 гаруй шошдор буюу ардын богино дуу, 150 орчим уртын дуу, Жангарын тууль болон ерөөл магтаал, бүүвэйн дуу, тойг хийгээд орчин цагийн өнгө төрхийг илтгэсэн цөөн хэдэн зохиолын дууг багтаажээ. '''Монгол ардын зүйр цэцэн үгсийн шигшмэл''' [[Файл:Zuir ug NOMIN30 2022 COVER print.jpg|400x400px|thumb|Амарбаярын Шагдарсүрэнгийн бүтээл Монгол ардын зүйр цэцэн үгсийн шигшмэл 2022 номыг Монгол бичгээр эхийг нь хянан тохиолдуулсан Ардын багш, Төрийн соёрхолт, Гавьяат багш, зөвлөх профессор Шаравын Чоймаа юм.]] [[File:Ичко5.png|thumb|400x400px|А.Шагдарсүрэнгийн өөрийн ах А.Пагма болон гэр бүл хүүхдүүдийн хамт хичээнгүйлэн гаргасан Монгол ардын зүйр цэцэн үгийн кирилл болон гар бичмэл Монгол үсгээр хоймлон хадаж буулгасан шигшмэл. 2023 он]] == Гавьяа, шагнал == * 1971, 1981, 1991, 2001, 2011 онд Ардын хувьсгалын 50, 60, 70, 80, 90 жилийн Хүндэт медаль * 1981 онд Тэргүүний барилгачин цол * 1992 онд Улаанбаатар хотын хүндэт тэмдэг * 1996 онд Хэрэглэгчдийн итгэлт бизнесмен цол * 1997 онд Худалдаа, үйлдвэрийн Тэргүүний ажилтан цол * 1999 онд Худалдааны гавьяат ажилтан цол * 2003 оны Санхүү, эдийн засгийн албаны хүндэт тэмдэг * 2004 онд “Чингэс хаан” дээд сургуулийн Хүндэт доктор цол * 2005 онд “Монгол төрийн алтан санг арвижуулагч” одон * 2006 онд Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн Хүндэт медаль * 2007 онд Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимын дээд шагнал Хийморийн одон * 2010 онд Нийгмийн хөгжлийн Шилдэг зүтгэлтэн Одон * 2011 онд МАН-ын “Тусгаар тогтнол” одон * 2011 онд Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагнал * 2012 онд Энхтайваны “Алтан од” одон * 2013 Үндэсний цахим өв академийн “Номч”[Академич] цол гэрэгэ * 2017 онд Монголын Хэрэглэгчдийн удирдлагын Академийн “Онцгой бүтээлийн академич” цол, алтан гэрэгэ * 2017 онд Монгол улсын Улаанбаатар Их Сургуулийн “Хүндэт доктор” цол * 2021 онд “Монгол Ардын Нам”-ын 100 жилийн ойн Хүндэт медаль * 2021 онд Сүхбаатарын одон '''АМАРБАЯРЫН ШАГДАРСҮРЭНГИЙН ДУУ НАЙРАГЛАЛ, ДҮРС БИЧЛЭГИЙН БҮТЭЭЛҮҮД''' [[Файл:Screensho56.png|900x900px|thumb]] == Улс төрийн замнал == Шагдарсүрэн 2000 онд УИХ-ын сонгуульд тухайн үеийн Засгийн газрын тэргүүн, Ардчилсан намын дарга Р.Амаржаргалтай өрсөлдөн ялалт байгуулж 2000-2004 онд Улсын Их Хуралд сонгогдон ажиллахдаа 20 гаруй хуулийн ажлын хэсэг ахалж батлуулан, 35 хуульд нь нэмэлт өөрчлөлтийг хийж чадсан. Энэ тухайгаа Төрөө түшилцсэн мину номондоо дэлгэрэнгүй бичжээ. [[Файл:Shagy1836.png|400x300px|thumb|УИХ-ын гишүүн П.Жасрай, Б.Чадраа нартай хуралын танхимд. 2003 он]] • Мянганы зам төсөл хэрэгжүүлэхэд нь дэмжин нийтийг уриалж анхны хандив өргөж бусдыг уриалж ажилласан. • МАХН-ын сонгуулийн мөрийн хөтөлбөр, Өөрийн мөрийн хөтөлбөрийн хүрээнд 9 гол зүйлд анхаарч ажиллахаар амлалт авчээ. Түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд Эдийн засгийн болон Төсвийн байнгын хорооны гишүүнээр ажиллаж, Улсын Их Хурал 990 хууль, тогтоол батлан гаргасны 26 хувийг Эдийн засгийн болон Төсвийн байнгын хороогоор хэлэлцэж ард түмний амьдралд хүрсэн томоохон ажлуудаас нь: 1. Улсын Их хурлаас А.Шагдарсүрэнгийн ахалсан Ажлын хэсгийн “Аж Ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай” хууль батлуулсан нь хувийн хэвшлийнхэнд маш том боломж олгосон. Учир нь төр, хүмүүсийн хийж бүтээхэд нь саад учруулагч гэж ойлгогдох хэмжээнд хүрсэн асуудалыг хууль зүйн талаас нь цэгцэлж, хуульд заасны дагуу олгож байх тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн нийтлэг эрх, үүрэг болон хүлээх, хариуцлагыг тодорхойлох шаардлагын улмаас, энэ хуулийн төслийг гаргасан нь УИХ-аас авилгалын эсрэг тэмцэх нэгэн бодитой алхам болсон. 2. Монгол улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хууль батлагдсан нь түүхэн үйл явдал юм. Иргэн гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар нэг удаа нийслэлд 0.07 га хүртэл, бүсийн төвд 0.35 га хүртэл, сумын төвд 0.5 га хүртэл газрыг үнэгүй өмчлөх эрхтэй болсон. Мөн гэр бүлийн хамтын хэрэгцээндээ зориулан хүнсний ногоо, жимс жимсгэнэ, таримал тарих зориулалтаар 0.1 га газрыг үнэ төлбөргүй эзэмших эрхтэй болов. 2003 оны жилийн эцсийн байдлаар улсын хэмжээнд 28.231 иргэн газар өмчлөх тухай хүсэлт гаргаж, 20.837 иргэнд 1,550.02 га газрыг өмчлүүлэх шийдвэр гаргасан байна. 3. Банкны салбарт хөгжлийн бодлого хэрэгжүүлж, олон хэвшлийн банкны эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгоход санаачлагатай оролцсон. == Соён гэгээрүүлэх үйлсэд == Амарбаярын Шагдарсүрэн түмэн олныг гэгээрүүлэх үйлсэд хувь нэмрээ оруулж яваа энэ цагийн соён гэгээрүүлэгчийн нэг юм. Бага залуугаасаа нам, төр, олон нийт, үйлдвэр, аж ахуй соёлын олон нийтийн байгууллагад идэвхтэй ажиллаж, туршлага хуримтлуулсан хүн юм. “Монгол Тэмүүлэл - Сайхан Монгол орон” ТББ-ыг найз нөхөдтэйгээ хамтран байгуулж 2008 оноос одоог хүртэл ажиллуулж байна. Монгол Тэмүүлэл нь: Шинэ мянганд Монгол улс “Хүний хөгжлөөрөө” дэлхийд манлайлах үндэстэн болоход чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулдаг олон нийтийг хамарсан үндэсний хөдөлгөөн болно гэсэн Алсын хараатай ажиллаж байна. Монгол ухаанаар дархлаажсан, дэлхийд байр сууриа эзэлсэн, дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн соёл боловсрол, ёс суртахуунтай, эх оронч, үлгэр жишээ, манлайлагч иргэн болох нь Монгол Тэмүүлэл юм. Тус ТББ-аас зохион байгуулдаг ажлын нэг хэлбэр нь “Эртэч Монгол” уулзалт. Өглөө эртлэн боссон хүмүүст 6:30 - 8:30 хооронд уригдсан хүмүүсээрээ лекц уншуулж, Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр сурталчилж, ном болгон гаргаж олон нийтэд хүртээл болдог. Зөвхөн энэ арга хэмжээ 140 удаа зохион байгуулагдаад байна. Их дээд сургууль, ЕБС-иуд, албан байгууллагуудаар 7 хоногийн сэдэвт ажлууд зохиодог байна. [[Файл:1000088893subject.jpg|400x400px|thumb]] [[Файл:20260209ыгмруёэ.jpg|400x400px|thumb]] [[Файл:1000088894subject.jpg|400x400px|thumb]] == Номин холдинг ХХК-ийн үндэслэгч == ХЭАА нэ Амарбаярын Шагдарсүрэн нь “Номин Холдинг” компанийг анх 1992.07.11 -нд “Номин-5” ртэйгээр байгуулж, 1996.01.22 -нд “Номин Трейд” ХХК, 2002.05.28 -нд “Номин Холдинг” ХХК болон өргөжин өдгөө Дотоод, гадаад худалдаа, Үйлдвэрлэл, Барилга, Үл хөдлөх хөрөнгө, Банк санхүү, Агаарын тээвэр - логистик, Технологийн бизнесийн чиглэлүүдээр нийт 30 гаруй салбар компанитайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна [[Файл:Screensho33.png|400x600px|thumb]] Өнөөдөр Номинчууд дотоодын 10.000 жижиг дунд үйлдвэрлэгчид, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид, Гадаадын 700 харилцагч түншүүдтэй хамтран ажиллаж байна. Монгол улсын 4 удаагийн, Нийслэлийн 4 удаагийн Шилдгийн Шилдэг Аж ахуйн нэгжээр шалгарсан, Топ-100 аж ахуйн нэг юм. Төр засгаас “Номин холдинг” ХХК-ийн үйл ажиллагааг өндрөөр үнэлж 2021 онд төрийн дээд шагнал “Алтан гадас” одонгоор шагнажээ. Ийнхүү хань гурван хүүхдийн хамт эхлүүлсэн өрхийн үйлдвэрээс өргөжин тэлсээр 30 гаруй жилийн түүхээ түүчээлж, хийж бүтээсэн амжилтаа ахиулахаар цаг завгүй хөдөлмөрлөсөөр байна. [[File:Nomingiinhon1.png|1234x1234px|thumb|.]] hex573kulvl0twfcfuq912n28njxqxw 0 145616 854937 851524 2026-04-28T10:58:36Z ~2026-25970-18 104239 854937 wikitext text/x-wiki '''Цэвэгмидийн Батзориг''' (1966 оны 4-р сарын 26-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн - 2001 онд онгоцны ослоор нас барсан )- Монгол Улсын алдартай гэрэл зурагчин. 1996 онд Гамма гэрэл зургийн агентлаг үүсгэн байгуулагч. ЗХУ-ын Ленинградын их сургуулийг гэрэл зургийн сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. Улмаар [[МОНЦАМЭ агентлаг|МОНЦАМЭ агентлагт]] ажиллаад, улсад болж буй бүхий л чухал үйл явдлын зургийг авдаг байсан. Мөн тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Ц.Очирбат гуайн айлчлалын зурагчнаар ажилласан. "Гамма" агентлагийн гэрэл зургийн сурвалжлагч Ц.Батзориг нь анх 1998 онд өөрийн бүтээлүүдээрээ "Хүмүүс" бие даасан үзэсгэлэнг гаргасан байдаг. Нийгмийн бүхий л давхаргын хүмүүсийн аж байдал, ахуй амьдралыг нэгтгэн баримтат гэрэл зургаар харуулсан энэхүү үзэсгэлэнг Ц. Батзориг сан 2011 оноос хойш үргэлжлүүлэн зохион байгуулж байна. dhr1r3dqey47bzkxfdibuhjfw5095gq 854943 854937 2026-04-28T11:46:52Z Avirmed Batsaikhan 53733 854943 wikitext text/x-wiki '''Цэвэгмидийн Батзориг''' (1966 оны [[4 сарын 26|4-р сарын 26-]]<nowiki/>нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн - 2001 онд онгоцны ослоор нас барсан )- Монгол Улсын алдартай гэрэл зурагчин. 1996 онд Гамма гэрэл зургийн агентлаг үүсгэн байгуулагч. [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын Ленинградын их сургуулийг гэрэл зургийн сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. Улмаар [[МОНЦАМЭ агентлаг|МОНЦАМЭ агентлагт]] ажиллаад, улсад болж буй бүхий л чухал үйл явдлын зургийг авдаг байсан. Мөн тухайн үеийн Ерөнхийлөгч [[Пунсалмаагийн Очирбат|П.Очирбатын]] айлчлалын зурагчнаар ажиллаж байсан. "Гамма" агентлагийн гэрэл зургийн сурвалжлагч Ц.Батзориг нь анх 1998 онд өөрийн бүтээлүүдээрээ "Хүмүүс" бие даасан үзэсгэлэнг гаргасан байдаг. Нийгмийн бүхий л давхаргын хүмүүсийн аж байдал, ахуй амьдралыг нэгтгэн баримтат гэрэл зургаар харуулсан энэхүү үзэсгэлэнг "Ц.Батзориг сан" 2011 оноос хойш үргэлжлүүлэн зохион байгуулж байна. iprmmmeom10lbagzs66zeom56z4gllp 0 146177 854905 854864 2026-04-28T01:43:43Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Майкл Блүмберг]] to [[Майкл Блүүмберг]] without leaving a redirect 854864 wikitext text/x-wiki [[Файл:Michael Bloomberg by Gage Skidmore (cropped).jpg|thumb|Майкл Блүмберг, 2019 он]] '''Майкл Ру́бенс Блүмберг''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Michael Rubens Bloomberg''; 1942 оны 2-р сарын 14-нд АНУ-ын Массачусеттс мужийн Бостон хотод төрсөн) — америкийн бизнесмен, улс төрч бөгөөд ивээн тэтгэгч. 2002-2013 онд Нью-Йорк хотын 108-р мэр байсан. Форбс сэтгүүлийн үзэж буйгаар дэлхийн хамгийн баян хүмүүсийн нэг, 2020 оны байдлаар тэр 48 тэрбус долларын хөрөнгөтэй 16-р байр эзэлж байгаа юм. == Намтар == М.Блүмберг еврей гэр бүлд төрсөн түүний эцэг Уильям Хенри Блүмберг [[Массачусеттс]] мужийн Челси хотод төрсөн (1906 - 2011). Түүний эх Шарлотт Блүмберг (төрсөн овог нь- Рубенс, 1909 - 2011) [[Нью-Жерси|Нью Жерси]] мужид төрсөн. Тэрээр 1964 онд [[Жонс Хопкинс Их Сургууль]] болон Харвардын Бизнесийн Сургуулийг бакалаврын зэрэг, дараа нь MBA зэрэг хамгаалсан. Тэрээр Сюзан Браунтай гэрлэж, 1979 онд төрсөн Эмма, 1983 онд төрсөн Жоржина гэсэн хоёр охинтой. Тэрээр одоогоор салаад ганц бие байгаа юм. Майкл Блүмберг бизнесийн карьераа "Salomon Brothers" компанид эхлүүлж, хувьцааны арилжааг удирдаж, мэдээллийн системийг хариуцдаг байжээ. 1981 онд Salomon компанийг шинэ эзэмшигчид зарж, Блүмберг ажилгүй болжээ. Salomon компанийн хувьцааны борлуулалтаас олсон ашгийнхаа хувийг ашиглан тэр жилдээ санхүүгийн зах зээлийн мэдээллийг цуглуулж, шинжилж, борлуулдаг [[Bloomberg LP]] хэмээх өөрийн гэсэн компанийг байгуулжээ. Майкл Блүмберг арилжаачдад зориулсан мэдээллийг шинжлэх компьютерийн системийг биечлэн боловсруулж, дараа нь онлайн хувьцааны арилжааны үйлчилгээг эхлүүлжээ. Өрсөлдөгчид ажилдаа компьютер ховор ашигладаг байсан (1980-аад он одоохондоо эхэн үедээ байсан) бөгөөд компьютерийн сүлжээ бараг сонсогдоогүй байв. Өнөөдрийг хүртэл Bloomberg-ийн амжилт нь компьютерийн технологийг ашиглах тал дээр өрсөлдөгчдөөсөө мэдэгдэхүйц давуу талтай байдаг юм. Бизнесмэн нь телевизийн суваг, радио станц, дэлхийн хамгийн том санхүүгийн мэдээллийн агентлаг болох Bloomberg LP-ийн 88%-ийг эзэмшдэг. Одоогийн байдлаар тус компани нь дэлхийн тэргүүлэгч санхүү, эдийн засгийн мэдээллийн үйлчилгээ үзүүлэгчдийн нэг бөгөөд 130 оронд 9500 ажилтантай юм. 2020 оны байдлаар 325,000 үйлчлүүлэгчтэй байсан. 2018 оны 11-р сарын 19-нд тэрээр Жонс Хопкинсын Их Сургуульд 1.8 тэрбум доллар хандивласан. Энэ бол түүхэн дэх хамгийн том хандив юм. Энэхүү сан нь бага орлоготой өрхийн авьяаслаг оюутнуудад тэтгэлэг олгох зорилготой юм. g4qs022hkqntr4x1t8o1q935ldz0kl7 854906 854905 2026-04-28T01:48:09Z Zorigt 49 854906 wikitext text/x-wiki [[Файл:Michael Bloomberg by Gage Skidmore (cropped).jpg|thumb|Майкл Блүмберг, 2019 он]] '''Майкл Рубенс Блүүмберг''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Michael Rubens Bloomberg''; 1942 оны 2-р сарын 14-нд АНУ-ын Массачусеттс мужийн Бостон хотод төрсөн) — Америкийн бизнесмен, улс төрч бөгөөд ивээн тэтгэгч. 2002-2013 онд Нью-Йорк хотын 108-р мэр дахь захирагч байсан. Форбс сэтгүүлийн үзэж буйгаар дэлхийн хамгийн баян хүмүүсийн нэг, 2020 оны байдлаар тэр 48 тэрбум долларын хөрөнгөтэй 16-р байр эзэлж байгаа юм. == Намтар == М.Блүүмберг еврей гэр бүлд төрсөн. Эцэг Уильям Хенри Блүүмберг [[Массачусеттс]] мужийн Челси хотод төрсөн (1906 - 2011) бол эх Шарлотт Блүүмберг (төрсөн овог нь- Рубенс, 1909 - 2011) [[Нью-Жерси|Нью Жерси]] мужид төржээ. Тэрээр 1964 онд [[Жонс Хопкинс Их Сургууль]]д суралцан бакалаврын зэрэг, улмаар 1966 онд Харвардын Бизнесийн Сургуулийг төгсөн MBA зэрэг хамгаалсан. Тэрээр Сюзан Браунтай гэрлэж, 1979 онд төрсөн Эмма, 1983 онд төрсөн Жоржина гэсэн хоёр охинтой ч одоогоор салаад ганц бие байгаа юм. Майкл Блүүмберг бизнесийн карьераа "Salomon Brothers" компанид эхлүүлж, хувьцааны арилжааг удирдаж, мэдээллийн системийг хариуцдаг байжээ. 1981 онд Salomon компанийг шинэ эзэмшигчид зарж, Блүүмберг ажилгүй болжээ. Salomon компанийн хувьцааны борлуулалтаас олсон ашгийнхаа хувийг ашиглан тэр жилдээ санхүүгийн зах зээлийн мэдээллийг цуглуулж, шинжилж, борлуулдаг [[Bloomberg LP]] хэмээх өөрийн гэсэн компанийг байгуулжээ. Майкл Блүүмберг арилжаачдад зориулсан мэдээллийг шинжлэх компьютерын системийг биечлэн боловсруулж, дараа нь онлайн хувьцааны арилжааны үйлчилгээг эхлүүлжээ. Өрсөлдөгчид ажилдаа компьютер ховор ашигладаг байсан (1980-аад он одоохондоо эхэн үедээ байсан) бөгөөд компьютерын сүлжээ бараг сонсогдоогүй байв. Өнөөдрийг хүртэл Bloomberg-ийн амжилт нь компьютерын технологийг ашиглах тал дээр өрсөлдөгчдөөсөө мэдэгдэхүйц давуу талтай байдаг юм. Бизнесмэн нь телевизийн суваг, радио станц, дэлхийн хамгийн том санхүүгийн мэдээллийн агентлаг болох Bloomberg LP-ийн 88%-ийг эзэмшдэг. Одоогийн байдлаар тус компани нь дэлхийн тэргүүлэгч санхүү, эдийн засгийн мэдээллийн үйлчилгээ үзүүлэгчдийн нэг бөгөөд 130 оронд 9500 ажилтантай юм. 2020 оны байдлаар 325,000 үйлчлүүлэгчтэй байсан. 2018 оны 11-р сарын 19-нд тэрээр Жонс Хопкинсын Их Сургуульд 1.8 тэрбум доллар хандивласан. Энэ бол түүхэн дэх хамгийн том хандив юм. Энэхүү сан нь бага орлоготой өрхийн авьяаслаг оюутнуудад тэтгэлэг олгох зорилготой юм. {{DEFAULTSORT:Блүүмберг, Майкл}} [[Ангилал:АНУ-ын бизнесмен]] [[Ангилал:1942 онд төрсөн]] 7zfp52dbcu6do846gf6o64hof53a1i5 0 146178 854873 2026-04-27T12:15:46Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Баган''' буюу '''Пага́н''' ( [[Бирм хэл|бирм.]] ပုဂံ, /{{МФА2||b|ə|ɡ|à|ɴ}}/) — Орчин үеийн [[Мьянмар]] улсын газар нутаг дахь эртний ижил нэртэй улсын нийслэл хот. [[Мандалай]] хотоос баруун урд зүгт 145 км зайд Иривади голын зүүн эрэг дээрх талд байдаг хот. Өнөө үед эрт..." 854873 wikitext text/x-wiki '''Баган''' буюу '''Пага́н''' ( [[Бирм хэл|бирм.]] ပုဂံ, /{{МФА2||b|ə|ɡ|à|ɴ}}/) — Орчин үеийн [[Мьянмар]] улсын газар нутаг дахь эртний ижил нэртэй улсын нийслэл хот. [[Мандалай]] хотоос баруун урд зүгт 145 км зайд Иривади голын зүүн эрэг дээрх талд байдаг хот. Өнөө үед эртний нийслэл хотын газар нутаг нь мянга мянган сүм хийд, суварга, дацан бүхий археологийн дурсгалт газар юм. Энэ газар нь Мьянмарын хөгжиж буй аялал жуулчлалын салбарын гол сонирхол татахуйц газар болоод байгаа юм. 2019 оноос [[ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв|ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд]] бүртгэлтэй болсон. == Түүх == Барилгуудын ихэнх нь 11-13-р зууны хооронд, Баган гүрний хаант улсын нийслэл байх үед баригдсан. Пьинбя хаан 874 онд нийслэлээ Баган руу нүүлгэсэн. Гэсэн хэдий ч Бирмийн түүхэнд нийслэлийн нүүлгэн шилжүүлэлт түгээмэл байсан бөгөөд Анаврахта хаан нийслэлийг өөр хот руу нүүлгэжээ. 1057 онд Анаврахта хаан Мон хаант улсын нийслэл Татоныг эзлэн авч, Пали гар бичмэлийг хураан авч, Буддын шашны лам хуврагууд, уран бүтээлчид, гар урчуудыг дагуулан Баганыг Мьянмарын Буддын шашны соёлын төв болгон хувиргажээ. Тэрээр Теравада буюу Бага хөлөгийн Бурханы шашныг төрийн шашин болгон тогтоож, Шри Ланкад оюун санааны номлол илгээж, тэндээс лам хуврагууд ирж, улс орныг бүхэлд нь Теравада болгон хувиргахад нь тусалжээ. Баган нь эрдэм шинжилгээ, шашин шүтлэг, соёлын төв болж, дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг болжээ. Энэ хот нь Энэтхэг, Шри Ланк, Кхмерийн эзэнт гүрний лам хуврагууд, оюутнуудыг ихэд татдаг байв. 1277, 1283, 1287 болон 1300—1301 онуудад [[Юань Улс|Юань]] [[Юань Улс|Улс]] Баган руу хэд хэдэн удаа довтолсоны үр дүнд татвар төлөхөөс татгалзсан хаант улсыг Монголчууд эзэлж байжээ. 0q5zl729rod16y3qqk4ajrxnnbgl1ol 854875 854873 2026-04-27T12:21:27Z Avirmed Batsaikhan 53733 854875 wikitext text/x-wiki '''Баган''' буюу '''Пага́н''' ( [[Бирм хэл|бирм.]] ပုဂံ, /{{МФА2||b|ə|ɡ|à|ɴ}}/) — Орчин үеийн [[Мьянмар]] улсын газар нутаг дахь эртний ижил нэртэй улсын нийслэл хот. [[Мандалай]] хотоос баруун урд зүгт 145 км зайд Айравати мөрний зүүн эрэгт байдаг хот. Өнөө үед эртний нийслэл хотын газар нутаг нь мянга мянган сүм хийд, суварга, дацан бүхий археологийн дурсгалт газар юм. Энэ газар нь Мьянмар улсад хөгжиж буй аялал жуулчлалын салбарын гол сонирхол татахуйц газар болоод байгаа юм. 2019 оноос [[ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв|ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд]] бүртгэлтэй болсон. == Түүх == Барилгуудын ихэнх нь 11-13-р зууны хооронд, Баган гүрний хаант улсын нийслэл байх үед баригдсан. Пьинбя хаан 874 онд нийслэлээ Баган руу нүүлгэсэн. Гэсэн хэдий ч Бирмийн түүхэнд нийслэлийн нүүлгэн шилжүүлэлт түгээмэл байсан бөгөөд Анаврахта хаан нийслэлийг өөр хот руу нүүлгэжээ. 1057 онд Анаврахта хаан Мон улсын нийслэл Татоныг эзлэн авч, Пали гар бичмэлийг хураан авч, Буддын шашны лам хуврагууд, уран бүтээлчид, гар урчуудыг дагуулан Баганыг Мьянмарын Буддын шашны соёлын төв болгон хувиргажээ. Тэрээр Теравада буюу Бага хөлөгийн Бурханы шашныг төрийн шашин болгон тогтоож, Шри Ланкад оюун санааны номлол илгээж, тэндээс лам хуврагууд ирж, улс орныг бүхэлд нь Теравада болгон хувиргахад нь тусалжээ. Баган нь эрдэм шинжилгээ, шашин шүтлэг, соёлын төв болж, дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг болжээ. Энэ хот нь Энэтхэг, Шри Ланк, Кхмерийн эзэнт гүрний лам хуврагууд, оюутнуудыг ихэд татдаг байв. 1277, 1283, 1287 болон 1300—1301 онуудад [[Юань Улс|Юань]] [[Юань Улс|Улс]] Баган руу хэд хэдэн удаа довтолсоны үр дүнд татвар төлөхөөс татгалзсан хаант улсыг Монголчууд эзэлж байжээ. fhdevtb6wsaa04snrq4l0e1u9zeeu0e 854878 854875 2026-04-27T12:23:06Z Avirmed Batsaikhan 53733 854878 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bagan, Myanmar, Ananda Temple as seen from Thatbyinnyu Temple in Bagan plains.jpg|thumb|362x362px|Баган хотын сүм]] '''Баган''' буюу '''Пага́н''' ( [[Бирм хэл|бирм.]] ပုဂံ ) — Орчин үеийн [[Мьянмар]] улсын газар нутаг дахь эртний ижил нэртэй улсын нийслэл хот. [[Мандалай]] хотоос баруун урд зүгт 145 км зайд Айравати мөрний зүүн эрэгт байдаг хот. Өнөө үед эртний нийслэл хотын газар нутаг нь мянга мянган сүм хийд, суварга, дацан бүхий археологийн дурсгалт газар юм. Энэ газар нь Мьянмар улсад хөгжиж буй аялал жуулчлалын салбарын гол сонирхол татахуйц газар болоод байгаа юм. 2019 оноос [[ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв|ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд]] бүртгэлтэй болсон. == Түүх == Барилгуудын ихэнх нь 11-13-р зууны хооронд, Баган гүрний хаант улсын нийслэл байх үед баригдсан. Пьинбя хаан 874 онд нийслэлээ Баган руу нүүлгэсэн. Гэсэн хэдий ч Бирмийн түүхэнд нийслэлийн нүүлгэн шилжүүлэлт түгээмэл байсан бөгөөд Анаврахта хаан нийслэлийг өөр хот руу нүүлгэжээ. 1057 онд Анаврахта хаан Мон улсын нийслэл Татоныг эзлэн авч, Пали гар бичмэлийг хураан авч, Буддын шашны лам хуврагууд, уран бүтээлчид, гар урчуудыг дагуулан Баганыг Мьянмарын Буддын шашны соёлын төв болгон хувиргажээ. Тэрээр Теравада буюу Бага хөлөгийн Бурханы шашныг төрийн шашин болгон тогтоож, Шри Ланкад оюун санааны номлол илгээж, тэндээс лам хуврагууд ирж, улс орныг бүхэлд нь Теравада болгон хувиргахад нь тусалжээ. Баган нь эрдэм шинжилгээ, шашин шүтлэг, соёлын төв болж, дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг болжээ. Энэ хот нь Энэтхэг, Шри Ланк, Кхмерийн эзэнт гүрний лам хуврагууд, оюутнуудыг ихэд татдаг байв. 1277, 1283, 1287 болон 1300—1301 онуудад [[Юань Улс|Юань]] [[Юань Улс|Улс]] Баган руу хэд хэдэн удаа довтолсоны үр дүнд татвар төлөхөөс татгалзсан хаант улсыг Монголчууд эзэлж байжээ. 6cbamge93oj2r43dhj87dpahs6rjqrn 854910 854878 2026-04-28T02:38:57Z Zorigt 49 854910 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bagan, Myanmar, Ananda Temple as seen from Thatbyinnyu Temple in Bagan plains.jpg|thumb|362x362px|Баган хотын сүм]] '''Баган''' буюу '''Паган''' ( [[Бирм хэл|бирм.]] ပုဂံ ) — Орчин үеийн [[Мьянмар]] улсын газар нутаг дахь эртний ижил нэртэй улсын нийслэл хот. [[Мандалай]] хотоос баруун урд зүгт 145 км зайд Айравати мөрний зүүн эрэгт байдаг хот. Өнөө үед эртний нийслэл хотын газар нутаг нь мянга мянган сүм хийд, суварга, дацан бүхий археологийн дурсгалт газар юм. Энэ газар нь Мьянмар улсад хөгжиж буй аялал жуулчлалын салбарын гол сонирхол татахуйц газар болоод байгаа юм. 2019 оноос [[ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв|ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд]] бүртгэлтэй болсон. == Түүх == Барилгуудын ихэнх нь 11-13-р зууны хооронд, Баган гүрний хаант улсын нийслэл байх үед баригдсан. Пьинбя хаан 874 онд нийслэлээ Баган руу нүүлгэсэн. Гэсэн хэдий ч Бирмийн түүхэнд нийслэлийн нүүлгэн шилжүүлэлт түгээмэл байсан бөгөөд Анаврахта хаан нийслэлийг өөр хот руу нүүлгэжээ. 1057 онд Анаврахта хаан Мон улсын нийслэл Татоныг эзлэн авч, Пали гар бичмэлийг хураан авч, Буддын шашны лам хуврагууд, уран бүтээлчид, гар урчуудыг дагуулан Баганыг Мьянмарын Буддын шашны соёлын төв болгон хувиргажээ. Тэрээр Теравада буюу Бага хөлгөний шашныг төрийн шашин болгон тогтоож, Шри Ланкад оюун санааны номлол илгээж, тэндээс лам хуврагууд ирж, улс орныг бүхэлд нь Теравада болгон хувиргахад нь тусалжээ. Баган нь эрдэм шинжилгээ, шашин шүтлэг, соёлын төв болж, дэлхийн хамгийн том хотуудын нэг болжээ. Энэ хот нь Энэтхэг, Шри Ланк, Кхмерийн эзэнт гүрний лам хуврагууд, оюутнуудыг ихэд татдаг байв. 1277, 1283, 1287 болон 1300—1301 онуудад [[Юань Улс]] Баган руу хэд хэдэн удаа довтолсны үр дүнд татвар төлөхөөс татгалзсан хаант улсыг монголчууд эзэлж байжээ. [[Ангилал:Мьянмарын суурин]] p9uvxtejivooqwijj78y9gwpampig2u 0 146179 854884 2026-04-27T12:53:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Галдан''' '''тайж''' (1795 орчим төрсөн — 1879 он орчим нас барсан) — 19-р зууны монголын нэрт түүхч, "Галдан туслагч" гэгддэг байсан. Тэрээр тайж язгууртаны гэр бүлд төрсөн уг цолыг өвлөн авсан ажээ. Эхэндээ тэрээр Түшээтхан аймгийн нэгэн хошууны захиргаанд тус..." 854884 wikitext text/x-wiki '''Галдан''' '''тайж''' (1795 орчим төрсөн — 1879 он орчим нас барсан) — 19-р зууны монголын нэрт түүхч, "Галдан туслагч" гэгддэг байсан. Тэрээр тайж язгууртаны гэр бүлд төрсөн уг цолыг өвлөн авсан ажээ. Эхэндээ тэрээр Түшээтхан аймгийн нэгэн хошууны захиргаанд туслахаар ажиллаж байжээ. Хожим нь Галдан тайж Улиастай болон Өргөө дахь Манжийн амбаны захиргаанд өндөр албан тушаал хашиж байжээ. 1842 онд (бусад эх сурвалжийн мэдээлснээр 1860-аад онд) Галдан тайж "Эрдэнийн эрхи хэмээх түүх болой" он дарааллын түүхийг бичиж бүтээсэн бөгөөд энэ нь Монголын уран зохиолын гайхамшигт бүтээл болж, 12-р зуунаас 19-р зууны дунд үе хүртэлх Монголын түүхийн үйл явдлуудыг хамарсан байдаг юм. Манжийн эрх нөлөөг хүлээн зөвшөөрсөн, зарим тохиолдолд Манжийн хаадын бодлого, үйл ажиллагааг магтан дуулсан байдаг ч гэсэн бусдын эрхшээл дор байсан тэр цаг үед эх түүхээ марталгүй мэдэж байхын чухлыг ойлгож, тасалдуулахгүй үргэлжлүүлсээр байсны тод үлгэр дууриал болж байв. Тэдгээр зохиолын нэг бол Галдан туслагчийн зохиосон 'Эрдэнийн эрхи' юм. 4vwz4uc5egnii2jbkoaf813g5zjh6p2 0 146180 854901 2026-04-28T01:05:24Z Bayarkhangai 1129 [[Климент Ефремович Ворошилов]] руу чиглүүлэгдлээ 854901 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Климент Ефремович Ворошилов]] c8jllfgtr8poh5zxc3thdgwbbeu020h 0 146181 854902 2026-04-28T01:07:05Z Bayarkhangai 1129 [[Герман Титов]] руу чиглүүлэгдлээ 854902 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Герман Титов]] qmup74m296mp5nuu6neol3ld0gmmzkp 0 146182 854903 2026-04-28T01:07:54Z Bayarkhangai 1129 [[Герман Жуков]] руу чиглүүлэгдлээ 854903 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Герман Жуков]] ofbyhdjzm0hzse86czep98z7pe1gy7r 854904 854903 2026-04-28T01:08:10Z Bayarkhangai 1129 Changed redirect target from [[Герман Жуков]] to [[Георгий Жуков]] 854904 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Георгий Жуков]] levn2wzabuzanlc24fd1v48ygm1wvq3 6 146183 854925 2026-04-28T09:02:04Z Enkhsaihan2005 64429 854925 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 146184 854928 2026-04-28T09:15:15Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Загвар:Метадата оршин суугчдын тоо DE-NI]] to [[Загвар:Metadata Population DE-NI]] over redirect 854928 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Metadata Population DE-NI]] dn0ruitwhzl3hzhwajp5y3rycyhnzt0 0 146185 854931 2026-04-28T09:57:04Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Rue Jeanne dArc Tramway Orleans.jpg|thumb]] '''Орлеан''' ([[Франц хэл|франц.]] Orléans: [ɔʁ.le.ɑ̃]) - [[Франц|Францын]] Луаре департамент болон Төвийн бүсийн нийслэл бөгөөд түүхэн Орлеаны бүс нутгийн нийслэл хот болон комунна юм. [[Парис]] хотос баруун өмнө зүгт 130 км зайд орших Луар..." 854931 wikitext text/x-wiki [[Файл:Rue Jeanne dArc Tramway Orleans.jpg|thumb]] '''Орлеан''' ([[Франц хэл|франц.]] Orléans: [ɔʁ.le.ɑ̃]) - [[Франц|Францын]] Луаре департамент болон Төвийн бүсийн нийслэл бөгөөд түүхэн Орлеаны бүс нутгийн нийслэл хот болон комунна юм. [[Парис]] хотос баруун өмнө зүгт 130 км зайд орших [[Луар мөрөн|Луар]] [[Луар мөрөн|марний]] эрэг дээр байрладаг. Хотын хүн ам: 113,224 (2009). == Түүх == Орлеан хот нь Кельтийн Карнути овгийн нийслэл бөгөөд Ценабум ([[Латин хэл|латин.]] ''Cenabum'') хэмээх хотын үүсгэн байгуулагсан байна. МЭӨ 52 онд Цезарь үүнийг сүйтгэж, 275 онд эзэн хаан Аурелиан дахин сэргээн барьсан бөгөөд түүний нэрээр 5-р зуунаас Аурелианум ([[Латин хэл|латин.]] ''Aurelianum'', бүрэн эхээр: ''Civitas Aurelianensis, Aureliana civitas'' "Аурелийн хот") гэж нэрлэгдэх байна. Түүнээс хойш сүүлийн 1700 жилийн хугацаанд хотын нэр өөрчлөгдөөгүй хэвээр байна. Харин дуудлага, бичэлт нь хожим Франц хэлний дүрмийн дагуу өөрчлөгдсөн ажээ. 451 онд Хүннүгийн удирдагч [[Аттила хаан|Аттила]] [[Аттила хаан|хаан]] хотыг эзлэн авч, дээрэмдэхийг оролдсон боловч эцсийн мөчид Визиготын хаан I Теодорик болон Ромын жанжин Аетиусын болон бусад цэргүүдтэй хамтарсан удирдлага дор зогсоож чаджээ. 10, 11-р зуунд Орлеан хот нь Парисын дараа хааны нутаг дэвсгэрт хоёр дахь хамгийн чухал хот байв. 10-р зуунд энэ нь чухал цайз болжээ. 1306 онд тус хотод Их сургууль байгуулагдсан. 1428–1429 онд Орлеаныг бүсэлсэн нь [[Зуун жилийн дайн|Зуун жилийн дайны]] хамгийн чухал үйл явдлуудын нэг байв. Бүтэн 7 сарын бүслэлтийн дараа хотыг 5-р сарын 8-нд [[Жанна д’Арк|Жанна д'Аркийн]] удирдсан цэргүүд чөлөөлж, үүний дараа түүнийг "Орлеаны бүсгүй" гэж нэрлэх болжээ. 16-р зууны шашны дайны үеэр Орлеан нь Калвинизмын төвүүдийн нэг байсан боловч 1572 онд Гэгээн Бартоломейн шөнийн аллагын үйл явдлуудын дараа тус хотод ойролцоогоор 1000 гугенот алагдсаны дараа [[Католик шашин|Католик шашны]] нөлөө нэмэгдсэн. 1560 онд тус хотод 76 жилийн дараа анх удаа Мужуудын Ерөнхий зөвлөл хуралджээ. 1870-1871 оны Франц-Пруссын дайны үеэр Орлеан хотыг Пруссын арми бүслэж аваад хоёр удаа эзэлж байжээ. Дэлхийн 2-р дайны үеэр тус хот 1940 онд эзлэгдээд 1944 онд чөлөөлөгдөх хүртэл нацистуудын мэдэлд байв. Дайны үеэр 1944 оны 5-р сард АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний бөмбөгдөлтөөс болж хот ихээхэн хохирол амсаж, олон уран барималын дурсгал сүйджээ. == Эдийн засаг == Орлеан бол Францын томоохон аж үйлдвэрийн төв юм. Тус хотын үйлдвэрлэлд механик инженерчлэл (автомашин, тракторын эд анги, цахилгаан мотор, хөдөө аж ахуйн машин механизмын үйлдвэрлэл), эм үйлдвэрлэл, хүнсний боловсруулалт (гурил тээрэмдэх, лаазлах, цуу үйлдвэрлэх), хувцас үйлдвэрлэл багтдаг. Дампьер болон Сен-Лоран гэсэн хоёр цөмийн цахилгаан станц нь хотоос 50 км-ийн зайд байрладаг юм. am92dtojdgu95nygfn9zsy233fd3o99 0 146186 854940 2026-04-28T11:01:59Z HorseBro the hemionus 100126 HorseBro the hemionus moved page [[Франц-Пруссийн дайн]] to [[Франц–Пруссийн дайн]] 854940 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Франц–Пруссийн дайн]] bcakeb409ia67meas5knvkbq053berb 0 146187 854941 2026-04-28T11:10:51Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Princess of Wales in 2023 (cropped)03.JPG|thumb|Уэльсийн гүнж Кэтрин, 2023 он.]] '''Уэльсийн гүнж, Кэ́трин''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine, Princess of Wales''; гэрлэхээс өмнө '''Кэ́трин Эли́забет Миддлтон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine Elizabeth Middleton''); 1982 оны 1-р сарын 9-нд Рединг хотод төрсөн) — Бр..." 854941 wikitext text/x-wiki [[Файл:Princess of Wales in 2023 (cropped)03.JPG|thumb|Уэльсийн гүнж Кэтрин, 2023 он.]] '''Уэльсийн гүнж, Кэ́трин''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine, Princess of Wales''; гэрлэхээс өмнө '''Кэ́трин Эли́забет Миддлтон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine Elizabeth Middleton''); 1982 оны 1-р сарын 9-нд Рединг хотод төрсөн) — Британий хаан ширээ залгамжлагч [[Уэльсийн хунтайж Уильям|Уэльсийн хунтайж Уильямын]] эхнэр. Хунтайжтай гэрлэсэний дараа албан ёсоор ''"Хааны Эрхэмсэг хатагтай, Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин"'' цол авсан. Шотландад түүнийг гүнгийн авхай Стратерн, Умард Ирландад — Каррикфегус баронесс гэгддэг байв. Хатан хаан [[II Элизабет|II Елизабет]] 2022 оны 9-р сарын 8-нд таалал төгссөний дараа түүнийг Корнуоллын ба Кембрижийн гүнгийн авхай, гэж байгаад 9-р сарын 9-нөөс Уэльсийн гүнж гэгдэх болжээ. == Намтар == Кэтрин 1982 оны 1-р сарын 9-нд Английн Бекштр мужийн Рединг хотод эцэг Майкл Миддлтон (1949 онд төрсөн [[Англи хэл|англи.]] ''Michael Francis Middleton'') болон 1955 онд төрсөн эх Кэрол Элизабет Голдсмит нарын ([[Англи хэл|англи.]] ''Carole Elizabeth Middleton'') нарын охин болж төржээ. Кэтрины эцэг нислэг удирдах газрын ажилтан (дараа нь British Airways компаний нисгэгч) Майкл, онгоцны үйлчлэгч эх Кэрол хоёр танилцаад 1980 оны 6-р сарын 21-нд гэрлэсэн ажээ. Кэтрин айлын ууган охин бөгөөд эмэгтэй Филиппа Шарлотта (Пиппа) болон эрэгтэй Жэймс Уильям гэх хоёр дүүтэй юм. Кэтрины эцэг 1984 онд [[Йордан]] руу явах ажлын томилолт аваад тэдний гэр бүл 1986 он хүртэл [[Амман]] хотод амьдарсан байна. 1987 онд Миддлтоныхан "Party Pieces" гэх шуудангийн хүргэлтийн компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд энэ компани нь Британийн зах зээлд амжилттай өргөжин тэлж, тэднийг саятан болгосон байна. Гэр бүл нь Беркширийн Баклбери тосгонд өөрийн гэсэн байшин авч суурьшжээ. Үүний дараа ирээдүйн гүнгийн авхай Уилтшир дэх хувийн сургууль болох Марлборо коллежид шилжжээ. Төгссөнийхөө дараа тэрээр хими, биологи, урлагийн чиглэлээр Ерөнхий боловсролын гэрчилгээ (GCSE) авчээ. Коллежид Кэйт теннис, хоккей, нетбол тоглож, хөнгөн атлетик, ялангуяа өндрийн үсрэлтээр хичээллэдэг байв. Марлборо хотод байхдаа Кэйт мөн хөтөлбөрийн хамгийн өндөр түвшин болох Эдинбургийн гүнгийн алтан шагналыг (Duke of Edinburgh Gold Award) хүртжээ. 2000 онд коллежоо төгссөний дараа Кэйт их сургуульд явахын оронд нэг жил завсарлага аваад хоёр улс руу аялсан: Италид суралцаж, Флоренцийн Британийн хүрээлэнд, Чилид "Raleigh International" буяны байгууллагын хөтөлбөрт хамрагджээ. 2001 онд Кэйт Шотландын Файф мужийн нэр хүндтэй Сент-Эндрюсийн их сургуульд ([[Англи хэл|англи.]] ''University of St Andrews'', товч. ''St And'') элсэн орж тэндээ ханхүү Уильямтай танилцсан байна. Суралцах хугацаандаа тэрээр спортоор хичээллэж, ялангуяа их сургуулийн багт хоккей тоглож, буяны арга хэмжээнд үргэлжлүүлэн оролцдог байжээ. 2002 оноос хойш аль хэдийн найз болсон Кэйт, Уильям нар Файф хотод байшин, 2003 оноос хойш хөдөөгийн зуслангийн байшин түрээслэн амьдарч байжээ. Тэдний хайр сэтгэлийн харилцаа энэ үед эхэлсэн гэдэг. Оюутны амралтын үеэр хунтайж Уильям, Кэйт нар хэд хэдэн удаа хамтдаа аялж байсан бөгөөд 2003 онд Кэйт хунтайжийн 21 насны төрсөн өдөрт уригдсан дотны найзуудын цөөн хэдэн хүний ​​нэг байв. Кэтрин Их сургуулиа онц дүнтэй төгсөж, 2005 онд урлагийн түүхийн чиглэлээр хоёрдугаар зэргийн хүндэт зэрэг хамгаалжээ. Дараа нь тэрээр 1987 онд эцэг эхийнхээ үүсгэн байгуулсан "Party Pieces" компанид ажиллаж эхэлсэн. Миддлтоны компани нь үдэшлэгийн бэлэг дурсгалын зүйлсийг шуудангаар хүргэх чиглэлээр ажилдаг байсан. 2008 онд тус компанид ажиллаж байх хугацаандаа Кэйт "Анхны төрсөн өдрүүд" төслийг эхлүүлсэн. Гэр бүлийн бизнестээ Кэйт каталог зохион бүтээж, бүтээгдэхүүний зургийг хийж, маркетингийн кампанит ажил явуулдаг байжээ. 65olwd03app38ckzcjli06kr9522per 854942 854941 2026-04-28T11:44:32Z Avirmed Batsaikhan 53733 854942 wikitext text/x-wiki [[Файл:Princess of Wales in 2023 (cropped)03.JPG|thumb|Уэльсийн гүнж Кэтрин, 2023 он.]] '''Уэльсийн гүнж, Кэ́трин''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine, Princess of Wales''; гэрлэхээс өмнө '''Кэ́трин Эли́забет Миддлтон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine Elizabeth Middleton''); 1982 оны 1-р сарын 9-нд Рединг хотод төрсөн) — Британий хаан ширээ залгамжлагч [[Уэльсийн хунтайж Уильям|Уэльсийн хунтайж Уильямын]] эхнэр. Хунтайжтай гэрлэсэний дараа албан ёсоор ''"Хааны Эрхэмсэг хатагтай, Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин"'' цол авсан. Шотландад түүнийг гүнгийн авхай Стратерн, Умард Ирландад — Каррикфегус баронесс гэгддэг байв. Хатан хаан [[II Элизабет|II Елизабет]] 2022 оны 9-р сарын 8-нд таалал төгссөний дараа түүнийг Корнуоллын ба Кембрижийн гүнгийн авхай, гэж байгаад 9-р сарын 9-нөөс Уэльсийн гүнж гэгдэх болжээ. == Намтар == Кэтрин 1982 оны 1-р сарын 9-нд Английн Бекштр мужийн Рединг хотод эцэг Майкл Миддлтон (1949 онд төрсөн [[Англи хэл|англи.]] ''Michael Francis Middleton'') болон 1955 онд төрсөн эх Кэрол Элизабет Голдсмит нарын ([[Англи хэл|англи.]] ''Carole Elizabeth Middleton'') нарын охин болж төржээ. Кэтрины эцэг нислэг удирдах газрын ажилтан (дараа нь British Airways компаний нисгэгч) Майкл, онгоцны үйлчлэгч эх Кэрол хоёр танилцаад 1980 оны 6-р сарын 21-нд гэрлэсэн ажээ. Кэтрин айлын ууган охин бөгөөд эмэгтэй Филиппа Шарлотта (Пиппа) болон эрэгтэй Жэймс Уильям гэх хоёр дүүтэй юм. Кэтрины эцэг 1984 онд [[Йордан]] руу явах ажлын томилолт аваад тэдний гэр бүл 1986 он хүртэл [[Амман]] хотод амьдарсан байна. 1987 онд Миддлтоныхан "Party Pieces" гэх шуудангийн хүргэлтийн компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд энэ компани нь Британийн зах зээлд амжилттай өргөжин тэлж, тэднийг саятан болгосон байна. Гэр бүл нь Беркширийн Баклбери тосгонд өөрийн гэсэн байшин авч суурьшжээ. Үүний дараа ирээдүйн гүнгийн авхай Уилтшир дэх хувийн сургууль болох Марлборо коллежид шилжжээ. Төгссөнийхөө дараа тэрээр хими, биологи, урлагийн чиглэлээр Ерөнхий боловсролын гэрчилгээ (GCSE) авчээ. Коллежид Кэйт теннис, хоккей, нетбол тоглож, хөнгөн атлетик, ялангуяа өндрийн үсрэлтээр хичээллэдэг байв. Марлборо хотод байхдаа Кэйт мөн хөтөлбөрийн хамгийн өндөр түвшин болох Эдинбургийн гүнгийн алтан шагналыг (Duke of Edinburgh Gold Award) хүртжээ. 2000 онд коллежоо төгссөний дараа Кэйт их сургуульд явахын оронд нэг жил завсарлага аваад хоёр улс руу аялсан: Италид суралцаж, Флоренцийн Британийн хүрээлэнд, Чилид "Raleigh International" буяны байгууллагын хөтөлбөрт хамрагджээ. 2001 онд Кэйт Шотландын Файф мужийн нэр хүндтэй Сент-Эндрюсийн их сургуульд ([[Англи хэл|англи.]] ''University of St Andrews'', товч. ''St And'') элсэн орж тэндээ ханхүү Уильямтай танилцсан байна. Суралцах хугацаандаа тэрээр спортоор хичээллэж, ялангуяа их сургуулийн багт хоккей тоглож, буяны арга хэмжээнд үргэлжлүүлэн оролцдог байжээ. 2002 оноос хойш аль хэдийн найз болсон Кэйт, Уильям нар Файф хотод байшин, 2003 оноос хойш хөдөөгийн зуслангийн байшин түрээслэн амьдарч байжээ. Тэдний хайр сэтгэлийн харилцаа энэ үед эхэлсэн гэдэг. Оюутны амралтын үеэр хунтайж Уильям, Кэйт нар хэд хэдэн удаа хамтдаа аялж байсан бөгөөд 2003 онд Кэйт хунтайжийн 21 насны төрсөн өдөрт уригдсан дотны найзуудын цөөн хэдэн хүний ​​нэг байв. Кэтрин Их сургуулиа онц дүнтэй төгсөж, 2005 онд урлагийн түүхийн чиглэлээр хоёрдугаар зэргийн хүндэт зэрэг хамгаалжээ. Дараа нь тэрээр 1987 онд эцэг эхийнхээ үүсгэн байгуулсан "Party Pieces" компанид ажиллаж эхэлсэн. Миддлтоны компани нь үдэшлэгийн бэлэг дурсгалын зүйлсийг шуудангаар хүргэх чиглэлээр ажилдаг байсан. 2008 онд тус компанид ажиллаж байх хугацаандаа Кэйт "Анхны төрсөн өдрүүд" төслийг эхлүүлсэн. Гэр бүлийн бизнестээ Кэйт каталог зохион бүтээж, бүтээгдэхүүний зургийг хийж, маркетингийн кампанит ажил явуулдаг байжээ. [[Файл:William and Kate wedding.jpg|thumb|Хунтайж Уильям, Кэйт Миддлтон нарын хурим]] Ханхүүгийн "албан бус найз" гэгдэх болсоны дараа Кэтрин Миддлтон хааны гэр бүлийн оролцдог арга хэмжээнд байнга оролцож эхэлсэн. 2006 оны 12-р сарын 15-нд Кэйт болон түүний эцэг эхийг Хатан хаан II Элизабет болон хааны гэр бүлийн гишүүд оролцсон Хааны цэргийн академийн Сандхерст хотод болсон хунтайж Уильямын төгсөлтийн ёслолд урьсан байна. 2010 оны 11-р сарын 16-нд Кларенс Хаус хунтайж Уильямыг Кэтрин Миддлтонтой сүй тавьсан тухай зарласан. Хуримын огноог 2010 оны 11-р сарын 23-ны өдрийн 11:00 цагт зарласан. 2011 оны 4-р сарын 29-нд Кэтрин Хатан хаан [[II Элизабет|II Элизабетийн]] ач хүү, Британийн хаан ширээг залгамжлах хоёр дахь хүн болох хунтайж Уильямтай гэрлэжээ. Хурим Лондон дахь Вестминстер сүмд болж, дотны найзууд, алдартнууд, улс төрчид зэрэг 1900 зочин оролцов. Хатан хаан II Элизабет залуу хосуудад Кембрижийн гүн, гүнгийн авхай гэх цол олгосон. Хүндэт зочдын жагсаалтад хөгжимчин [[Элтон Жон]], найруулагч [[Гай Ричи]], хөлбөмбөгчин [[Дэвид Бекхэм]] эхнэр Викториягийн хамт, жүжигчин [[Роуэн Аткинсон]] нар багтжээ. == Хүүхдүүд == 2012 оны 12-р сарын 3-нд Хааны ордны хэвлэлийн төлөөлөгч Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин жирэмсэн болсныг зарлав. 2013 оны 7-р сарын 22-ны өдрийн орон нутгийн цагаар 16:24 цагт тэрээр Кембрижийн хунтайж [[Жорж Александр Луи]] хэмээх хүү төрүүлэв. Нярай хүүхэд 3798 кг (8800 фунт) жинтэй байв. Жорж бол эцгийнхээ дараа хаан ширээнд суух хоёр дахь хүн юм. 2014 оны 9-р сарын 8-нд хааны хэвлэлийн төлөөлөгч Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрины хоёр дахь жирэмслэлтийг баталсан. 2015 оны 5-р сарын 2-ны өдөр орон нутгийн цагаар өглөөний 8:34 цагт хосуудын хоёр дахь хүүхэд [[Шарлотт Элизабет Диана]] мэндэлжээ. Хүүхэд 8 фунт 3 унц (3.713 кг) жинтэй байв. Түүнд Кембрижийн гүнж Шарлотт цол олгосон. 2017 оны 9-р сарын 4-нд Кенсингтон ордон гүн болон гүнгийн авхай гурав дахь хүүхдээ хүлээж байгааг зарлав. 2018 оны 4-р сарын 23-ны өдөр орон нутгийн цагаар өглөөний 11:01 цагт гүнгийн авхай Кэтрин хүү төрүүлэв. Нярай хүүхэд 3.827 кг (8.8 фунт) жинтэй байсан нь түүнийг хунтайж Уильям болон Кэйтийн гэр бүлээс төрсөн хамгийн том жинтэй хүүхэд болгожээ. Шинэ хүүд ''Луи'' ''Кембрижийн Артур Чарльз'' ({{lang-en|Louis Arthur Charles}}''Louis Arthur Charles'') нэр өгчээ. == Хавдарт өвчин == 2023 оны 11-р сарын сүүлээс хойш гүнж олон нийтийн арга хэмжээнд оролцоогүй. 2024 оны 1-р сарын 17-нд түүнийг хэвлийн хөндийн мэс засалд орсон бөгөөд хоёр долоо хоног орчим эмнэлэгт хэвтэж, эдгэрсний дараа гэртээ нөхөн сэргээх эмчилгээ хийлгэсэн гэж зарласан. 2024 оны 3-р сарын 22-нд Кэтрин хорт хавдартай гэж оношлогдож, химийн эмчилгээ хийлгэж байгаагаа зарласан видео мессеж бичжээ. 2024 оны 9-р сарын 9-нд Кенсингтоны ордон Кэтрины химийн эмчилгээний курс амжилттай дуусч, Уэльсийн гүнж олон нийтийн амьдралд эргэн орж байгааг албан ёсоор зарлав. b8gr4647a4jtzpgzvjn72rob3yh3hze